Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mn">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>mnwiki</dbname>
    <base>https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Тусгай</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хэрэглэгч</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хэрэглэгчийн яриа</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедиагийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Загвар</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Загварын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Тусламж</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Тусламжийн хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ангилал</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Ангиллын хэлэлцүүлэг</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1998</id>
    <revision>
      <id>854961</id>
      <parentid>853925</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>26946</id>
      </contributor>
      <comment>/* You may be an eligible candidate for the U4C election */ шинэ хэсэг</comment>
      <origin>854961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185128" sha1="g40mf9cv1y4ysvqt44zcedtp2bwmuaz" xml:space="preserve">'''Hello all. I reject translation requests, so please don't ask me that. I'll contribute in my own way. Thank you.''' --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 02:17, 5 Зургаадугаар сар 2009 (UTC)

__TOC__

== тихо браге ==
Монгол Википедиад байх ёстой өгүүллүүд жагсаалтан дээрээ тихо брахе гэж өөрчлөөч.
== Cyrtopodion elongatus ==

Sain bn uu? Minii hiij baigaa huudsand sanaa tavij baigaad talarhaj bn aa!!! Wiki deer medeelel tavij ehlej baigaa bolhoor joohon turshlagaguitej baina.

Говийн махир хуруут гүрвэл (Cyrtopodion elongatus) нь нэгэн төрлийн гүрвэл юм. gesen zasvartai biologiin talaas n sanal niilehgui baigaa uchraas zasvar hiilee. C.elongatus n zuil bolohoor negen torliin gurvel gej bolohguiee.

Khundetgesen Erdenetushig


== interwiki ==

Hi. I make interwiki. Could you make templates for [[:Category:User mn|User mn]] like it is in [[:Category:User en|User en]], for example? [[User:Niki K|Niki K]] 02:33, 24 August 2005 (UTC)


==Мошовце==

Hi :-)

I have a favor to ask. A friend translated an article about my home town [[Мошовце]] into Mongolian, but did it in the latin alphabet, not in cyrillics. I've done my best to transcribe it into cyrillics, but I'm afraid there still might be errors. Could you pls. have a look at it and correct the possible mistranscribed letters?

Thanks a lot :-))

Peter (Slovakia)

==Translation of the Mongolian Interface==
'''Hi Zorigt'''!

I have helped you apply for administrator [http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_permissions#mn:wikipedia Here]. 

Once you are granted the priviledge of administrator, you can help translate the whole interface into Mongolian [http://mn.wikipedia.org/wiki/Special:Allmessages Here]. (Because only Administrators can translate the interface)

For the Mongolian Logo request, you can ask [http://meta.wikimedia.org/wiki/User_talk:Walter Walter] for help.

--[[User:Jose77|Jose77]] 09:26, 1 August 2006 (UTC)


Thank you for your kindness.

--[[User:Zorigt|Zorigt]] 10:54, 1 August 2006 (UTC)

::[http://mn.wikipedia.org/wiki/Talk:%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81#Translation_of_the_Mongolian_Interface Here] is a list of words that still needs to be translated into Mongolian. 

::Regards--[[User:Jose77|Jose77]] 23:23, 3 Наймдугаар сар 2006 (UTC)

== [[special:Allmessages]] ==

* Dear Zorigt! I want to inform you about a [http://nike.users.idler.fi/betawiki/The_ISO-639-3_list?uselang=mn#mn special platform] to translate the MediaWiki interface in  many languages:
# please [http://nike.users.idler.fi/dev/index.php?title=special:Userlogin&amp;type=signup&amp;uselang=mn log in] first
# choose « ‎Монгол‎ · mn: » as user interface  [http://nike.users.idler.fi/dev/index.php?title=special:Preferences&amp;uselang=mn language]
# go to [http://nike.users.idler.fi/dev/index.php?title=template:Messages/getting_started&amp;uselang=mn&amp;action=purge] and / or [http://nike.users.idler.fi/dev/index.php?title=special:Allmessages&amp;sort=1&amp;uselang=mn]
* You can reach me most of the time at the [[IRC]]-channel [irc://irc.freenode.net/mediawiki-i18n #mediawiki-i18n]. Best regards [[User:Gangleri|Gangleri]] | [[User_talk:Gangleri|T]] | [[m:user:Gangleri|m:]] [http://meta.wikimedia.org/wiki/user_talk:Gangleri?action=history Th] | [[m:user talk:Gangleri|T]] 00:50, 4 Наймдугаар сар 2006 (UTC)

==Administrator application==
I have placed your name [http://mn.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship#.28.2B.29_Support here]. --[[User:Jose77|Jose77]] 03:34, 28 Есдүгээр сар 2006 (UTC)

:'''Congratulations''', Your are now an administrator. --[[User:Jose77|Jose77]] 08:37, 11 Арваннэгдүгээр сар 2006 (UTC)

Thank you very much. I will do my best.
--[[User:Zorigt|Zorigt]] 03:40, 12 Арваннэгдүгээр сар 2006 (UTC)

[http://mn.wikipedia.org/wiki/Special:Allmessages энд] системийн буюу админ өөрчилж чадах үгнүүд байгаа шүү. system message 
--[[User:Bambuush|Bambuush]] 02:38, 15 Арваннэгдүгээр сар 2006

== bi bainaa gej ==

maniig ni admin bolgochihson baihiin. tegsen chini yu hiihee meddeggui ee. yamar ch bsan interfaceiin ugiig orchuulj solij bolj baina. ihenh ni minii orchuulsnaar bgaad bna gehdee. odoo harahaar zarim ni shal buruu ch yumu zoruutei orchuulsan yum ih baina. harj bgaad alda bval heleerei. zasaad yavnaa. interfaceiin ugnuudiig orchuulaad bugdiig ni oruulchval tee?

Админ болж үзээгүй болохоор яг ямар эрхтэйг нь сайн мэдэхгүй юм. Гэхдээ хүн бандах, бичлэг устгах, түгжих, зөөх энэ тэр гээд эрхүүд байгаа биз.
Меню энэ тэрд өөрчлөлт оруулах эрхтэй бол тун догь. Мань ажиглагдсан зүйл байвал хэлнэ ээ.
--[[User:Zorigt|Zorigt]] 04:25, 26 Аравдугаар сар 2006 (UTC)
hi. harin jiriin hereglegchees oor ni gevel ustgah tugjih zereg nemelt erhuud baina. deer ni menunuudiig orchuulj mgl bolgoj boloh yum baina. gehdee nileen gar ajillagaa ihteim.
deer ni yamar uuregtei button(menugiin helleg) medegdehgui zuiluud ih baina. hervee haraad shuud zasaad yavna gevel minii accountiig hereglej bolno shuu.

== Sain ban oo! ==

Sain ban noo!I was wondering if you knew a place where I can learn Mongolian on the internet? I have a big interest in mongolia! Thanks! (as soon as i learn i will help out MN-Wikipedia!) --[[User:Ice201|Ice201]] 18:00, 8 Арваннэгдүгээр сар 2006 (UTC)


== [[Курув]] ==

Could you please write a stub http://mn.wikipedia.org/wiki/Курув - just a few sentences based on http://ja.wikipedia.org/wiki/??? or EN wiki? Only 2-5 sentences enough. Please. 

PS. Article about Kurów is already on 133 languages. If you do that, please put interwiki link into English version. [[wikt:pl:User:Pietras1988|Pietras1988]] 20:33, 7 Гуравдугаар сар 2007 (UTC)

== Химийн Факультет (Монгол Улсын Их Сургууль) ==

Without understanding anything [[Химийн Факультет (Монгол Улсын Их Сургууль)|this]] looks like a copyright violation for me. --[[User:Steschke|Steschke]] 06:14, 13 Дөрөвдүгээр сар 2007 (UTC)

== [[User:YonaBot|YonaBot]] ==
Hello, I'm [[commons:User:Yonatanh|Yonatan]], an admin on commons, and I run [[User:YonaBot|YonaBot]], an interwiki.py pywikipedia bot that adds interwikis mainly from the Hebrew Wikipedia. I already have the bot flag on ar, cs, da, de, en, fr, id, it, no, nl, pl, pt and sv. I'm asking you because I didn't see a place where I could request it and if you agree I will request the flag on meta. Thanks, [[User:Yonatan|Yonatan]] 12:30, 17 Дөрөвдүгээр сар 2007 (UTC)
:If you agree I'll request the flag on meta. [[User:Yonatan|Yonatan]] 21:22, 22 Дөрөвдүгээр сар 2007 (UTC)

==Namespaces and fallback language==
Сайн байна уу, Zorigt. Please forgive me writing You in English.
A very good [[wikt:User:Piolinfax|friend of mine]], a polyglot is interested in languages, also in Mongolian. Therefore he is quite active at Wiktionary-projects, also at mn.wikt.

There I saw, that the MediaWiki-messages are not translated so far, so I asked in the wikimedia-tech-channel, if it would be possible to copy them easily from mn.wikipedia to other Mongolian-projects. (which would be much more time saving than copying them by hand one by one)

Since the answer was &quot;yes it is possible&quot;, I would like to ask You some questions first, before making a request at bugzilla:

#Would You like to change the namespace-names also (eg. {{ns:3}} = namespace 3 and so on, [[User:Spacebirdy|here is a list]]), if so, please could You help with translating the namespace-names. If not, no problem.
#:(p.s.: the changing of namespace-names will not affect old links from e.g. [User_talk:blablabla]. You can compare this in is.wikt, where I made a small [[wikt:is:Notandi:Spacebirdy/test|testpage]] for You.)
#What would the best fallback language be (if a translation of a MediaWiki-message does not exist, which language should be used). English? Or Russian (or something else)?

kind regards,&lt;br&gt;
Чин сэтгэлийн баяр талархлаа та бїхэнд дэвшїїлье, --[[User:Spacebirdy|шувуухай]] [[User_talk:Spacebirdy|&lt;sub&gt;(:&gt; )=|&lt;/sub&gt;]] 11:41, 26 Дөрөвдүгээр сар 2007 (UTC)

:Please respond, or just say if You don't want to have anything to do with this. If You like I could also adjust the logo [[:Image:Wiki.png]] for mn.wikipedia to the correct size, so that it can be switched. best regards --[[User:Spacebirdy|шувуухай]] [[User_talk:Spacebirdy|&lt;sub&gt;(:&gt; )=|&lt;/sub&gt;]] 11:33, 1 Тавдугаар сар 2007 (UTC)


== Лого ==

Монгол Википедиагийн логог солиулах хүсэлтийг [http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_logos] хуудсанд тавилаа.
Үүнийг дэмжье гэвэл, Edit дээр дараад, 
&quot;&lt;nowiki&gt;As another administrator of Mongolian Wikipedia, I second this request, ~~~~&lt;/nowiki&gt;&quot;
гэж оруулна уу.

[[User:Chinneeb|Chinneeb]] 07:05, 30 Тавдугаар сар 2007 (UTC)

==Викигийн Хамгаалагч одон==

{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[Image:WikiDefender_Barnstar.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''Викигийн Бат Хамгаалагч одон'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | Таныг Монгол Википедиаг элдэв халдлагаас шантаршгүй соргог хамгаалж байдагт талархаж энэхүү одонгоор шагнав. [[User:Timur|Temur]] 09:21, 27 Зургаадугаар сар 2007 (UTC)
|}

==Викигийн хурал==
Ерөнхий асуудлуудыг хрэглэгчийн хуудсан дээр хэлэлцэхээр нийтэд хүртээлтэй болж өгөхгүй байгаа тул бид [[Wikipedia:Хурал]] гэсэн хуудас нээгээд тэнд хэлэлцэж байхаар боллоо. Тийшээ орж бавар бувар хийж байгаарай. [[User:Timur|Temur]] 19:25, 18 Долоодугаар сар 2007 (UTC)

== PipepBot ==

Hello Zorigt, I asked for bot status for [[User:PipepBot|PipepBot]] on [[Wikipedia:Хурал/Гадаад хэл#Bot status for PipepBot]] and on [[m:Requests_for_bot_status#mn:User:PipepBot|Meta]]. A bureaucrat wrote, I have first to ask the opinion of the users. Could you please write your opinion at [[Wikipedia:Хурал/Гадаад хэл#Bot status for PipepBot|Wikipedia:Хурал/Гадаад хэл]]? Thank you very much! [[:it:User:Pipep]] 18:50, 22 Наймдугаар сар 2007 (UTC)

== index.php ==

Hi, when you delete spam pages like &quot;W/w/w/w/w/w/index.php&quot;, it might be a good idea to create an empty page again with that name, and protect it to prevent further abuse. We already have the example [[W/w/w/index.php]]. --[[User:Latebird|Latebird]] 07:07, 7 Есдүгээр сар 2007 (UTC)

Thank you for your suggestion. I'll use it later. --[[User:Zorigt|Zorigt]] 07:33, 7 Есдүгээр сар 2007 (UTC)

== Линк ==
Сайн байна уу, 

[[хүн ам]]тай гэдгийг &lt;nowiki&gt;[[хүн ам]]тай &lt;/nowiki&gt; гэж бичиж болж байгаа. Линк хийхэд өмнөхөө (&lt;nowiki&gt;[[хүн ам|хүн амтай]] &lt;/nowiki&gt; гэдгээс) бодвол арай хялбар болсон шүү. --[[User:Tsogo3|Цогоо]] 01:29, 11 Есдүгээр сар 2007 (UTC)
== Уучлалт ==
Сайн байна уу? Зоригт оо,
template-ийг нь хуулбарлах гэснээс болж буруу үйлдэл хийж, [Монгол Улсын Их Сургууль] гэсэн өгүүллийг зөөж, устгасандаа хүлцэл өчье ээ. --[[User:Batochirganbold|Batochirganbold]] 04:56, 11 Аравдугаар сар 2007 (UTC)

== 1 түгжээний талаар ==

Сайн байна уу,
Та 122.201.16.22 IP-тай хэрэглэгчийг түгжсэн юм шиг байна. Тэгээд энэ хэрэглэгч нь над руу гомдолтой байна гээд л мэйл явуулаад байх юм. Таны мэйл хаяг энд байхгүй тул над руу л явуулаад байх шиг байна. Түүний мэйл хаяг болох gantuya@mail.mn руу энэ талаар хариу явуулахыг хүсье.

--[[User:Chinneeb|Чинээ]]&lt;sub&gt;[[User_talk:Chinneeb|миний яриа]]&lt;/sub&gt; 06:20, 8 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

 Хариу явууллаа. --[[User:Zorigt|Zorigt]] 04:36, 11 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

== PNG ==

Зоригтоо би Хөдөө аж ахуй гэсэн хэсэгт англи verse-ээс нь текст болон зургуудыг нь шууд хуулбарлаад оруулж орчуулсан чинь тэр PNG гэсэн өргөтгөлтэй зураг нь дэлгэцэн дээр харагдахгүй байна. Тэр яаж харагдуулдаг юм бэ? Энийг надад заагаад өгөөч.
bilguun.alt

 Сайн уу. Энэ талаар би сайн мэдэхгүй байна л даа, тусалж чадахгүй байгааг минь уучлаарай. --[[User:Zorigt|Zorigt]] 04:36, 11 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

Програм хангамжийн инженерчлэл ангилалыг нүүлгэсэн

== Sowtware Engineering ==

Програм хангамжийн инженерчлэл ангилалыг нүүлгэсэн.
[[User:Badaa|Badaa]] 15:00, 12 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC) Badaa

== Түгжсэнийг тайлбарлана уу ==

Миний бие 2007 оны 10 сарын 30-нд хувь нэмэр оруулснаас (http://mn.wikipedia.org/wiki/Special:Contributions/122.201.16.22) хойш дахин Монгол Википедиа-д ороогүй байтал Zorigt Та намайг 2007 оны 11 сарын 06-нд &quot;сүрдүүлсэн зовоосон ааш араншинтай&quot; гэсэн шалтгаар 2 долоо хоногийн хугацаагаар түгжиж, бүтээлч хувь нэмэр оруулах боломжийг хаасан. Миний бие чухам хэнийг, хэзээ, хэрхэн сүрдүүлж зовоосныг Та тайлбарлана уу. Хэрэв Та алдаа гаргаж, андуурч түгжсэн бол уулчлалт гуйхаасаа бүү нэрэлхээрэй. Таны энэ түгжилт миний Вики намтарт үлдэж байгаа тул миний бие нэр төрөө цэвэрлүүлж авмаар байна. [[Special:Contributions/122.201.16.22|122.201.16.22]] 03:46, 25 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

:Та бодвол Гантуяа гэдэг гишүүн бололтой. Би хэн нэгэн гишүүнийг биш, IP хаягийг түгжсэн болно. Та үүнээс хойш википедиад бичлэг оруулахдаа өөрийн хэрэглэгчийн нэрээр нэвтэрч байхыг хүсье. Уг нь би бусад админд хүсэлт ирсэн даруйд заагдсан мэйл хаяг руу яагаад түгжсэн шалтгаанаа тайлбарлаж мэйл илгээсэн юм. Дээр Чинээ админы бичиж үлдээсэн мэйл хаяг алдаатай байсан уу, та мэйлээ шалгаагүй юу? Юутай ч тэнд бичсэн зүйлсээ доор хуулбарлаж тавив.

 Sain baina uu.
 Ta ooriin IP hayag boloh 122.201.16.22-g tugjsentei holbootoi gomdliig Mongol Wikipedia-n admin Chinneebb-d gargasan bololtoi.
 Enehuu hayagiig tugjsen hun ni bi baina l daa. Yu bolson tuhai log-g door huulbarlaj taviv. 2 doloo honogiin hugatsaatai tugjsen, 11-r sariin 20-nd tugjee ni tailagdah baigaa.
 Gehdee Mongold neg IP hayagaar olon hun ordog tul ta enehuu zuiliig bichij oruulaagui gej bi itgej baina.
    * ( Устгагдсан өгүүллэгүүдийн лог); 11:02 . . Zorigt (Talk | хувь нэмэр | түгжих ) (&quot; Talk:Ёс зүйн философи&quot; нь устгагдсан.: агуулга нь ийм байсан: ''''zail oligtoi medeelell tavia ch'''' （зөвхөн '122.201.16.22' нь л бичлэг үйлдэгч）)
    * (Түгжээний жагсаалт); 11:02 . . Zorigt ( Talk | хувь нэмэр | түгжих) (&quot;User:122.201.16.22&quot; нь 2 долоо хоног хугацаагаар түгжигдсэн.: Сүрдүүлсэн/зовоосон ааш авиртай) 
 Hundetgev,
 Zorigt
 Mongol Wikipediagiin admin

Өөрөөр хэлбэл, таны компьютерээс, эсвэл тантай ижил IP ашигладаг өөр компьютерээс дээрх логт буй зүйлийг бичсэн тул 2 долоо хоногийн хугацаатай түгжсэн болно.

:Тайлбарыг ийм олон хоногийн дараа авч байгаа нь маш харамсалтай байна. Би e-mail-ээ олонтаа шалгасан боловч Таны хариу ирээгүй. (http://mn.wikipedia.org/wiki/Special:Contributions/122.201.16.22) дотор 11 сарын 6-ны хувь нэмэр харагдахгүй байна. Тиймээс би итгэж чадахгүй байна. Ижил IP-г өөр компьютерээс ашиглаж болдог гэж үү? Гайхмаар юм. Эсвэл Та алдаа гаргачихаад уучлал гуйхааас нэрлэхээд зохиомол хэрэг үүсгэж байна уу? Та админ болсон бол яагаад e-mail хаягаа үлдээдэггүй юм бэ? Түгжүүлсэн хүмүүс Танаас нэн даруй тайлбар шаардах эрхтэй гэж бодож байна. Ер нь Та тайлбар шаардуулалгүй, хүн түгжсэн л бол уг гишүүний Talk page-д  тайлбараа нэн даруй өөрөө бичиж үлдээж байх нь боловсон ёс болно. 
:Урьд нь өмнө зүв зүгээр бүтээлч хувь нэмрээ оруулаад явж байсан хүн гэнэт дээрх мэт галзуу солиотой юм бичихгүй гэдэг нь логикоор ойлгомжтой шүү дээ. 
:Би ийм олон хоногоор түгжүүлж, гэм зэмгүй байж байгаад хатуу ширүүн шийтгүүлсэн тул цаашид Монгол Вики-д бүтээлч хувь нэмэр оруулах урам зориг мохсон. 
:Энэ хугацаанд Таны болон бусад админуудын түгжилтийг ажиглаж байхад учир битүүлэг шалтгаанаар түгжсэн тохиолдол мэр сэр байдаг юм билээ. Тиймээс Монгол Вики их халгаатай газар шиг санагдсан. [[Special:Contributions/122.201.16.22|122.201.16.22]] 04:51, 27 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

::Та http://mn.wikipedia.org/wiki/Special:DeletedContributions/122.201.16.22 гэдгийг үзээд намайг худлаа яриагүй гэдэгт итгэх биз ээ. Дахин хэлэхэд би IP хаяг түгжсэн болохоос бус хэрэглэгчийг түгжээгүй. Та өөрийн хэрэглэгчийн нэрээр орж байх нь дахин ийм явдал тохиолдохоос сэргийлэх болно.
Та устгагдсан өгүүллүүдийн логоос нь чухам ямар учраас IP хаяг, хэрэглэгчдийг түгжиж буйг олж үзэх боломжтой. 
Энэ удаад ийм зүйл болсонд харамсч байгаагаа илэрхийлж байна.
Хүндэтгэв, --[[User:Zorigt|Zorigt]] 05:03, 27 Арваннэгдүгээр сар 2007 (UTC)

:::Хэлмэгдүүлчихээд огт уучлал гуйгаагүй л юм байна. [[User:Gantuya|Gantuya]] 11:42, 13 Арваннэгдүгээр сар 2008 (UTC)

==Idevhitei ug==

Ug idevhijuuleltiig Admin l hiideg uu? ter Zorigiin materialiig idevhijuulsen bna. Teheer odoo 3 admin baina uu? Bas bi UB-d zarim too hellegiig nariivchilj zasmaar baihiin genet zasvar avahaa baichihlaa uund harui ogno uu? [[User:Orgio|Orgio]] 04:23, 12 Арванхоёрдугаар сар 2007 (UTC)

:Үг идэвхжүүлнэ гэж та яг юу хэлж байгааг сайн ойлгосонгүй. Сайт доторх холбоосыг хэлж байгаа бол үүнийг хэн ч хийх боломжтой. Үүний тулд засварлах цонхны дээд талын товчнуудын зүүн талаасаа 3 дахь буюу &quot;Сайт доторх холбоос&quot; товчийг хэрэглэхэд хангалттай. Эсвэл &lt;nowiki&gt;[[үг]]&lt;/nowiki&gt; гэж бичвэл [[үг]] болж харагдана.
Админуудын жагсаалтыг [[Wikipedia:Администраторуудын жагсаалт|эндээс]] харж болно.
Та асуултуудаа Тусламж гэсэн хэсэгт тавьбал ганцхан би ч биш, бусад хүмүүс ч асуултанд тань хариулах тул хүссэн асуултынхаа хариуг илүү шуурхай авах боломжтой байх аа.
Амжилт хүсье.
Хүндэтгэсэн, --[[User:Zorigt|Zorigt]] 04:39, 12 Арванхоёрдугаар сар 2007 (UTC)

Bayrllaa, UB material zasvar avahgui baina yasan bol? [[User:Orgio|Orgio]] 04:50, 12 Арванхоёрдугаар сар 2007 (UTC)

Сайн байцгаана уу?

Холбоос буюу линкүүдийг яаж хийдэг юм бэ?

Баярлалаа.

==Końskowola - Poland==
Could you please write a stub http://mn.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%84skowola - just a few sentences based on http://ja.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%84skowola ? Only 3-5 sentences enough. Please. 

P.S. If You do that, please put interwiki link into english version.
[[:pl:User:123owca321|123owca321]] 08:51, 28 Арванхоёрдугаар сар 2007 (UTC)

== Unlicensed images ==

Hi, all the [http://mn.wikipedia.org/w/index.php?limit=50&amp;title=Special%3AContributions&amp;contribs=user&amp;target=Zorigt&amp;namespace=6&amp;year=&amp;month=-1 images you uploaded] have been tagged, because you neglected to specify  the author/source and a suitable license. If you are unable to provide this required information, then they will get deleted after a certain time. Thanks for your understanding and cooperation. --[[User:Latebird|Latebird]] 06:24, 22 Нэгдүгээр сар 2008 (UTC)

==A little help: [[Эчер]]==

Hi! I'm a Hungarian Wikipedia editor, my name is Norbert Kiss. I'm very proud of my village, Ecser, and I would like to read about it in every langauge of the wikipedia. I translated it already into 10 languages, now there are 49 translations. Could you help me? Could you translate it into mongol? The [http://ru.wikipedia.org/wiki/Эчер Russian] or [http://en.wikipedia.org/wiki/Ecser English] page is good to translate from them. My profile: [http://hu.wikipedia.org/wiki/User:Eino81 Eino81].

Thank you!

:I'd suggest ''not'' to follow such '''vanity request'''s. As long as we don't even have an article about the country itself, let alone any of its big cities, such a small village is entirely irrelevant to Mongolian language readers. Let's not waste time and effort for such nonsense. --[[User:Latebird|Latebird]] 04:01, 20 Тавдугаар сар 2008 (UTC)

== Нэг зүйл шалгаад өгөөч. ==

Би сая [[Рожер Федерер]]ийн өгүүллийг оруулсан юм. Тэгтэл нүүр хуудсан дээр хийгдээгүй гэж гараад байна. Наанаас чинь үзэхэд бас тийм харагдана уу? Шалгаад өгөөч. Thanks --[[User:GenuineMongol|ОригМонгол]] 05:45, 10 Есдүгээр сар 2008 (UTC)

:: [[Template:Мэдээ]] дээрээ зүгээр байх юм. Нүүр хуудаснаас орохоор эдитбокст нь одоогийн хувилбарын код нь тэр чигээрээ гарч ирээд байна лээ. Тэгж орж байгаад дахиад батлах гээд үзвэл яадаг юм бол? --[[User:Zorigt|Zorigt]] 06:09, 10 Есдүгээр сар 2008 (UTC)

:::Зөндөө баталж үзсэн. Болохгүй байна. --[[User:GenuineMongol|ОригМонгол]] 06:13, 10 Есдүгээр сар 2008 (UTC)
:::Нэг жижиг өөрчлөлт хийгээд хадгалсан чинь зүгээр болчихлоо. Баярлалаа. --[[User:GenuineMongol|ОригМонгол]] 06:28, 10 Есдүгээр сар 2008 (UTC)

== Талархал ==

Намайг админы эрх авахад дэмжсэн явдалд баярлалаа. --[[User:GenuineMongol|ОригМонгол]] 14:36, 14 Есдүгээр сар 2008 (UTC)

== Thanks / Баярлалаа! ==

Зоригт, thanks a lot for your help with Tsybikov article. I have not been using my Mongolian for years now, and it has never been good enough to properly write anyway. I hope I can improve it scanning through your edits. I hope this is OK with you. I made the English version of the phrase I wanted to say about Tsybikov and the Dalai Lama, in English, as a comment to the ойлгомжгүй sentence you rightfully removed from public display. Would you please take a look if it can be rendered into proper Mongolian. Warmest regards, --[[User:Tar-ba-gan|Tar-ba-gan]] 14:22, 25 Есдүгээр сар 2008 (UTC)
::Thanks for editing! This was very important for me and helpful to exclude the same mistakes in the future. --[[User:Tar-ba-gan|Tar-ba-gan]] 08:21, 26 Есдүгээр сар 2008 (UTC)
:::You're welcome and thank you for your contribution in Mongolian wikipedia. Монгол хэлээ битгий мартаарай. --[[User:Zorigt|Zorigt]] 08:38, 26 Есдүгээр сар 2008 (UTC)

==Request for translation==
Hi! I am user from the Macedonian Wikipedia and I edit for Mongolia on the Macedonian Wikipedia and as far as I could understand Mongolian, there is no article for Republic of Macedonia. Can you please make an article for Macedonia on Mongolian language? Since I cannot edit on Mongolian thats why I am asking you for help. Thanks in advance and you can contact me [http://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80_%D1%81%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA:MacedonianBoy here on my talk page]. --[[Хэрэглэгч:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] 19:02, 13 Арванхоёрдугаар сар 2008 (UTC)
::Hi again! Can you please translate this into English Бүгд Найрамдах Македон Улс? Please tell translate word by word I want to learn it. Thanks--[[Хэрэглэгч:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] 11:12, 14 Арванхоёрдугаар сар 2008 (UTC)
:You should not delete the redirects. In each Wikipedia the original name is redirected to the article. So, on the Macedonian and English Wikipedia Mongol Uls redirects to Mongolia and Mongol Khel redirects to Mongolian language.--[[Хэрэглэгч:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] 15:33, 14 Арванхоёрдугаар сар 2008 (UTC)

== [http://en.wikipedia.org/wiki/William_Cameron_Townsend Translation] ==
Please, could you translate this article onto Mongol language? Thanks a lot for your help. If you want to translate any article onto Galician, Catalonian, Spanish or Portuguese, tell it to me. [http://incubator.wikimedia.org/wiki/User:Chabi Chabi]

== Hi ==

Онцлох өгүүлэл, зураг мэдээ г.м.-г шинэчлэж байхыг хүсье.

:Би уг нь түүнийг шинэчлэх үүрэгтэй биш гэж бодож байна. Та ч бас шинэчлээд байж болох байх. Миний хувьд монгол википедиад байнга үлдэх өгүүллүүдийг олшруулахад хүчээ зориулъя гэж боддог тул түр зуур тавигдаад устгагдах мэдээ гэх мэт зүйлсийг шинэчлэх ажилд хүч тавихгүй байгааг ойлгохыг хүсье. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 14:22, 18 Нэгдүгээр сар 2009 (UTC)

==Сайн байна уу?==
Эх Монгол хэлээрээ вики хөтлөж байгаад туйлын талархалтай байна. Би өмнө нь Ньюс.мн-ы Баабарпедиад хэдэн өгүүлэл оруулж байсан юм. Тэдгээрийг зөөж оруулж болно биз дээ? 

Аа бас Англи Викигээс шууд зөөхөд инфобокс зургууд нь шууд орох уу? 

Би яагаад зураг оруулах эрхгүй байгаа юм бэ? шинээр зураг оруулахын тулд зайлшгүй Админаас зөвшөөрөл авах ёстой юм уу? --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 09:41, 3 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

::Сайн байна уу. Монгол википедиад тавтай морилно уу. Баабарпедиагийн хувьд зохиогчийн эрх нь ямар байдгийг би сайн мэдэхгүй байна. Зохиогчийн эрхтэй холбоотой асуудлуудыг Викимедиа сангийнхан шийдээд байх шиг байдаг, тийм болохоор тэнд байгаа бичлэгүүдийг зөөж авчрах боломжтой эсэх талаар үнэхээр хариулж мэдэхгүй нь, уучлаарай. Вики-Коммонс гэж файл хадгалдаг ерөнхий газар байгаа. Тэнд байгаа зургууд бол аль ч хэлний википедиад шууд хэрэглэж болдог.
Зураг оруулах эрх бүх хүнд нээлттэй байгаа. Харин зохиогчийн эрхийн талаарх мэдээллүүдийг маш сайн бичиж оруулахгүй бол шалгуурт нь тэнцэхгүй устгагдаад байх шиг байсан, харин шалгуурыг нь хангавал Коммонс руу зөөгдөөд, бусад хэлний викинүүдэд ч хэрэглэж болдог болно. Англи викид байгаа бүх зургийг монгол викид шууд ашиглаж болно гэж хэлж бас чадахгүй, зургийн лиценз нь янз бүр байж болно. Энэ тухай өөр хүмүүс танд дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөх байх гэж бодож байна. Хамтдаа монгол википедиаг хөгжүүлцгээе. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 10:17, 3 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

==Нэг асуулт==
Ажиглаад байхад нэг дутагдал байна.Кирилл нэр томъёоны хувьд тогтсон бичлэг байхгүй байгаа нь өөрөө нилээд хүндрэл үүсгэх байх. 
жишээлбэл Галлийн удирдагч Vercingetorix-ын тухай бичлээ гэхэд Толгой үгийг яг юу гэж оруулах вэ? Версинжеториг, Веркингеторикс, Версингеторикс, Веркинжеторикс гэх мэт олон янзаар бичих гээд байна. Би өөрөө кирилл рүү хөрвүүлэхдээ яг юу гэж оруулах вэ? гэдгийг сайн мэдэхгүй байна л даа. Ivory Coast байна бас. Зааны ясан эрэг гэх үү? Франц маягаар нь Кот Д'Иваур гэх үү? 

Миний бодлоор аливаа нэг гадаад орчуулагддаггүй үгийг жишээлбэл хүний нэр, газар усны нэр, хот, муж, дүүрэг, улсын нэрийг англи галиглалаар нь давхар бичвэл ямар вэ? 

Жишээ нь Веркингеторикс буюу Vercingetorix нь гээд биччихсэн байвал хайлтаар гарч ирэх магадлалтай байх.
--[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 08:37, 4 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

:Өгүүллийн гарчгийн хувьд та аль болох Монголд өргөн дэлгэр хэрэглэдэг дуудлагыг нь сонгож бичих хэрэгтэй, монголд төдийлөн хэрэглэгддэггүй нэр томъёоны тухайд эх хэлээр нь хэрхэн дууддагийг харгалзан үзэж гарчгаа өгөх нь зүйтэй болов уу. Тэгэхдээ тухайн хэлээр нь мөн гарчиг үүсгэж, давхар холболт хийхэд хангалттай.
:Жишээлбэл, Vercingetorix гэсэн гарчигтай өгүүллээ &lt;nowiki&gt;#REDIRECT [[Веркингеторикс]]&lt;/nowiki&gt; гэсэн агуулгатай болговол Vercingetorix гэж хайлт хийхэд шууд Веркингеторикс гэсэн өгүүлэл гарч ирнэ. Мөн үндсэн өгүүлэлд нь тухайн эх хэлээр нь яаж бичигддэгийг хаалтанд хийж бичиж байгаа. Энэ тухай бусад өгүүллүүдээс жишээ авч болно. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 08:52, 4 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

==Бас нэг асуулт==
Зөвшөөрлийн алдаа
Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт

Таны хийх гэж буй үйлдэлийг Автоматаар батлагдсан хэрэглэгчид, Системийн операторууд, Uploaders группын хэн нэг хэрэглэгч хязгаарласан байна.

Зураг Аплоад хийх гэхээр ингээд байна яах вэ? --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 10:38, 4 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)


==Тусламж==
Great barrier reef гэдгийг монгол хэлээр юу гэдэг вэ? Их шүрэн далан гэдэг билүү? сайн санадаггүй --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 15:32, 15 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

::&quot;Их шүрэн хэрэм&quot; гэдэг билүү? Би бас сайн санадаггүй ээ. Гэхдээ өмнө нь өөр өгүүлэл орчуулж байхдаа ингэж бичиж байсан шиг санагдаж байна. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 15:37, 15 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

1964 оны Монгол атлас дээр Great Barrier Reef-ийг Их шүүрэн далан гэсэн байна. Тэгээд би [[Их шүрэн далан]] болгочихлоо. --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 09:14, 4 Гуравдугаар сар 2009 (UTC) 

Дунай мөрөнг Danube гэж бичдэг шиг санагдаж байна. Тэгээд засчихлаа шүү --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]]
:Нээрэн тийм, шөнө нойрмоглоод тэр чигээр нь туучихаж. Баярлалаа хө.--[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 06:22, 24 Хоёрдугаар сар 2009 (UTC)

-- Зураг оруулахад тайлбар гэж ямар утгатай зүйл байна? яаж бөглөх ёстой вэ? тайлбар нь нэг ойлгомжгүй байна. --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 11:12, 2 Тавдугаар сар 2009 (UTC)

::Зөвшөөрөл гэсэн хэсэгт нь &lt;nowiki&gt;[[Ангилал:Зургийн_лицензний_тэмдэгнүүд]]&lt;/nowiki&gt; ангилалд байгаа лицензүүдээс тохирох лицензийн кодыг нь бичиж өгөх ёстой байх. Өөрөө авсан зургийн тухайд бол [[Загвар:PD-self]] загварыг оруулахад болно. Жишээ болгож, &lt;nowiki&gt;[[Зураг:Ulaanbaatar_duuregs,_mn.png]]&lt;/nowiki&gt; файлыг үзээрэй. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 12:04, 2 Тавдугаар сар 2009 (UTC)

== Translation ==

Dear Zorigt,

Could you please write the word(s) &quot;Dalai Lama&quot; in Mongolian for me? In the [[nl:dalai lama#Naamgeving|Dutch article]], I have the translations in Tibetan and Chinese, and it would be nice when I can show it in Mongolian too. Thank you in advance! Best regards, [[Хэрэглэгч:Davin|Davin]] 20:22, 1 Гуравдугаар сар 2009 (UTC)

:Hello. We write this &quot;Далай лам&quot;. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 02:44, 2 Гуравдугаар сар 2009 (UTC)

::Thank you very much. Best regards, [[Хэрэглэгч:Davin|Davin]] 20:15, 3 Гуравдугаар сар 2009 (UTC)

[[Хожа Амхед Ясавигийн бунхан]] үүнийг устгаад өгөөч. буруу биччихсэн байна. --[[Хэрэглэгч:Амартүвшин|ЭЗО]] 09:13, 8 Гуравдугаар сар 2009 (UTC)

== República de Chile ==

большое спасибо для корректировать место чилеански --[[Хэрэглэгч:Penarc|Penarc]] 14:35, 26 Тавдугаар сар 2009 (UTC)

==Nonkilling==

Hi! I was wondering if you could help out with a brief translation of the entry on nonkilling [http://en.wikipedia.org/wiki/Nonkilling]. It doesn't need to be whole thing: the first paragraph (or even the first sentence) would do!
You can see this site [http://www.nonkilling.org/node/18#Mongolian] for reference, as a full book on the subject was translated to Mongolian in 2005 (Аллагагуй Нийгмийии Тухай улс тѳр Судлал ). Thank you! --[[Хэрэглэгч:Cgnk|Cgnk]] 21:41, 4 Зургаадугаар сар 2009 (UTC)

==Translation of a short story==

Hi my friend!

I would like to request something from you. Yes, translation. I hope, it's not a bad thing for you. Some years ago I wrote a (really) short story about a lonely man (actually symbolized the Saami nation). I translated into some languages and I thought, it would be great to have it more, like also in Mongol :) I made [[:hu:Szerkesztő:Eino81/Novellám számiul|this page]], the English translation is somewhere there. You can put the Mongol translation there.  Thank you again! Sorry for my disturb... :( - [[:hu:User:Eino81]]

== help me ==

Нигер мөрөн-г оруулсан боловч бичлэг нь дутуу гараад байх юм,юун дээр алдчихсан юм болоо? :(

:Эхний параграфынхаа урд талд нэг зай авчихсан байна лээ. Тэгэхээр автоматаар мөр авагдахгүй, цуварсан урт юм болоод, арын хэсэг нь алга болчихдог юм. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 14:50, 27 Наймдугаар сар 2009 (UTC)

== Translation request for [[Шалом]]. ==

Could you translate the article [[Шалом]]. There is already an article about Şalom, a Jewish weekly newspaper in Turkey, not in Mongolian but in English, but could you check it and translate it from the other Wikipedia language sites, if you have the time and patience to do so.
The reason is that the newspaper Şalom is written (alas one page only) in a highly endangered language called Ladino or Judeo-Spanish, the Spanish of the 15th century. Perhaps this might gain your interest and sympathy.

Thank you.

== Баярын мэнд хүргэе! ==

Merry Christmas and Happy new year! ^^ [[Хэрэглэгч:Dolce|Dolce]] 15:06, 25 Арванхоёрдугаар сар 2009 (UTC)

== [[Хэлэлцүүлэг:Нүүр хуудас/2‎]] харна уу ==

[[Хэлэлцүүлэг:Нүүр хуудас/2‎]] харна уу. --[[User:Chinneeb|&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;chinneeb&lt;/font&gt;]]-[[User_talk:Chinneeb|&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;яриа&lt;/font&gt;]] 09:16, 15 Гуравдугаар сар 2010 (UTC)

== Help ==

Hi! I'm user from [[Польш|Poland]]. My friend translated for me a short part of an article about Polish sculptor - [http://en.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Gos%C5%82awski_%28Polish_sculptor%29 Józef Gosławski]. I added this text '''[[Юзеф Гославски|here]]'''. Could you look at it and correct it if I did something wrong? [[Хэрэглэгч:TR|TR]] 15:24, 16 Гуравдугаар сар 2010 (UTC)
:Nice! And one more request - could you check a descriptions on the Commons in Mongolian? Links: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lubon_146-13.jpg] [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chopin_zelazowa_wola.JPG] [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zamenhof_awers.jpg]. And, if you wish, add a description to the [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Jozef_Goslawski_1960.jpg main photo], please. Thanks a lot and best wishes! [[Хэрэглэгч:TR|TR]] 18:17, 16 Гуравдугаар сар 2010 (UTC)

== Photos required from Mongolia ==

Hi, I am an editor on English WP, and I am currently working on many various articles for which I require photos from around the world. I am currently requiring photos from Mongolia for these articles, and I was hoping that this message would reach a photographer who can take the photos for me. The photos I currently require are listed at [[:en:User:Russavia/Required_photos#.C2.A0Mongolia]]. If you are able to put me in contact with any photographers in Mongolia who can assist with this, I would be most appreciative. Please leave any comments or questions for me on my English WP talk page at [[:en:User_talk:Russavia]]. Thanks in advance for any assistance which can be provided. Cheers, --[[Хэрэглэгч:Russavia|Russavia]] 12:20, 4 Тавдугаар сар 2010 (UTC)

== Саяхнаас бичиж эхэллээ ==

Сайн уу Зоригт,
Хишгээ байна, загвар яаж үүсгэх вэ, би голдуу IT-гийн холбогдолтой зүйл бичье гэж бодоод байгаа, гэтэл загвар их байх юм, гэтэл монгол хувилбар дээр нь загвар нь огт байхгүй, үүсгэеэ гэхээр нь эрх нь байхгүй :)

::Сайн уу. Загварыг хэн ч үүсгэх эрхтэй. [[Загвар:Инфобокс Тамирчин]]-г үзнэ үү. Ер нь бол &quot;Загвар:загварын нэр&quot; гэсэн шинэ хуудас үүсгээд, англи ч юм уу бусад хэлний хувилбарт байгаа загварыг хуулаад, монголчлоод тавихад ерөнхийдөө ажиллана. Миний хувьд тухайн үедээ хэрэг болсон загвараа өөрөө үүсгээд явж байгаа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 02:54, 4 Зургаадугаар сар 2010 (UTC)

== Hello! ==

Hello!

I am Jimmy Wales (Jimbo), founder of Wikipedia and the Wikimedia Foundation, and I'm doing a personal investigation into the smaller language Wikipedias.  I will be presenting some information about this at the upcoming Wikimania, and I am hoping to conduct a video interview with you (over skype) to learn more about your personal stories about what is going on in your language Wikipedia.

You were chosen through a process of looking at a list of smaller languages and the most active contributors.  If you feel that you aren't the best person to speak about your language version, please do share this message widely.  I'm looking for the most active volunteers in some of the smaller languages.

Please email me at: jwales@wikia.com and also email my assistant Topher at jwalesassist@gmail.com as soon as possible.  Wikimania is less than a week away and I want to get as many interviews done as possible before then!

--[[Хэрэглэгч:Jimbo Wales|Jimbo Wales]] 17:29, 5 Долоодугаар сар 2010 (UTC)

== Hellow? ==
Can you help me?(for [http://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%82%AC%EC%9A%A9%EC%9E%90:Tsogtmagnai this user]) --[[Хэрэглэгч:Idh0854|Idh0854]] 10:37, 8 Наймдугаар сар 2010 (UTC)

== Хурал ==

Сайн байна уу, Хурал дээр бичсэн энэ зүйлийг харж өгөөч. [[Wikipedia:%D0%A5%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB/%D0%95%D1%80%D3%A9%D0%BD%D1%85%D0%B8%D0%B9#.D0.9D.D2.AE.D2.AE.D0.A0]] --[[User:Chinneeb|&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;chinneeb&lt;/font&gt;]]-[[User_talk:Chinneeb|&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;яриа&lt;/font&gt;]] 14:06, 10 Наймдугаар сар 2010 (UTC)

== Ijso ==

Ta ene olympiadiig meddeg yum uu
Busad heltei avtomataar shuud yaj holboh ve jishee ni angli hun IJSO -s mongolruu shuud orohoor
Bi say angliig zasaad mongoltoi holbochihloo enenees uur arga bga yu[[Хэрэглэгч:Boldbdd|Boldoo]] 13:27, 26 Наймдугаар сар 2010 (UTC)

Magadgui teriig botuud hiideg u[[Хэрэглэгч:Boldbdd|Boldoo]] 13:30, 26 Наймдугаар сар 2010 (UTC)

:Бид эндээ англи болон бусад хэлтэй холбогдох холбоосыг нь хийчих юм бол ботууд өөрсдөө бусад хэлний википедиатай холбочихдог. Тийм болохоор заавал тухай бүрт нь англи википедиа дээр монгол холбоосыг оруулах шаардлагагүй байдаг юм. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 03:15, 27 Наймдугаар сар 2010 (UTC)

== Вакцин сэдвийн тухай ==

сайн уу миний оруулсан сэдэвт засвар хийж алдааг хянаж байгаад баяртай байна.
надад хэд хэдэн санал байна. би саяхан wiki дээр өгүүлэл бичиж эхэлж байгаа болхоор холбоос хийх, сэдэв нэгтгэх зэрэгийн сайн эзэмшээгүй байна.
Вакцин сэдвийн хувьд English холбоосыг нь арилгаад харин агуулгын хувьд илүү явцуу вирусын вакцин сэдвийн english vaccine -тай холбожээ. үүнийг засварлаж өгнө үү. 
 vaccine-вакцин, virus vaccine-Вирусын вакцин гэж English холбоосоо хийнэ үү?
 Биологийн хувьсал(evolution)гэж шаардлагтай толгой үгсийн жагсаалтанд оруулсныг эволюци гэдэг утгээр нь оруулсан болно. Гэхдээ үүнд нэг анхаарах хэрэгтэй зүйл байгай нь Биологийн хувьсал гэдэг үг нь evolution гэдэг үгийн орчуулга болж чадахгүй бөгөөд харин улиран хувьсах дэвшил хөгжил гэсэн утгатай учир нэгэнт дунд сургуулийн сурах бичигт тусгагдснаар нь эволюци гэж орчуулгагүй явуул зүгээр юмуу гэж болож байна.
Энэ өгүүллийг Эволюци өгүүлэлтэй нэгтгэх санал тавигдсан байна (Хэлэлц) ийм толгойтой болчихсоныг яаж нэгтгэж нэг тийш болгох вэ?

== Солийн данзан сан ==

Танд С.Данзангийн тухай линкийг хянаж зарим нэг алдааг засч байгаад баярлалаа. Үүнээс хойш манай Солийн данзан сангаас нэмээд завсарлаад байхад та татгалзахгүй байлгүй дээ. Хүсвэл хатран ажиллаж болно шүү. Манай сангийн гишүүд түүхийн ухааны докторууд хэд хэд байдгийн. Тухайлбал, Түүхийн хүрээлэнгийн захирал Чулуун доктор, Үндэсний архивын газрын дарга Өлзийбаатар доктор гэх мэт.

Баярлалаа,

Хүндэтгэсэн

Солийн Данзан сан

== hi  ==

Arabiin Negdsen Emiratiin tuhai orosoos ni hesgiig orchuullaa. baga ch gsn tus bolno gj naidaj bna aldaa bval zasaarai

== request of translation for [[en:Mérida, Mérida]] and [[en:Feria del Sol (Mérida)]] in Mongolian Japanese..thank you so much --[[Хэрэглэгч:Lodewijk Vadacchino|Lodewijk Vadacchino]] 19:51, 14 Хоёрдугаар сар 2011 (UTC)==

Good Evening to you, Greeting from Calabria and from Venezuela, write you, if kindly you could improve the article of Mérida in Japanese (and translate in Mongolian), on the base of the English...and if kindly you could translate in Mongolian and Japanese the Feria del Sol, festival typically of this Maravillouse City, that is receiving great international success. In Change I will translate you in Italian, Spanish and other Italian dialects on Wikipedia, an article of your interest, I deal me with biographies, history, some religion and geography, and other gendres. I am sure that we will find us in full accord. In a wait him of one certain answer of yours I thank you in advance of true heart.Thanks So Much--[[Хэрэглэгч:Lodewijk Vadacchino|Lodewijk Vadacchino]] 19:51, 14 Хоёрдугаар сар 2011 (UTC)
this is my personal gift for You....[http://www.youtube.com/watch?v=BqdhBKW9kZc the most kwown song of Mérida] with the Most Merideña Famous In the World.--[[Хэрэглэгч:Lodewijk Vadacchino|Lodewijk Vadacchino]] 19:51, 14 Хоёрдугаар сар 2011 (UTC)

==Greetings from Italy==
We’re looking for someone who could translate and upload on this wikipedia  [http://simple.wikipedia.org/wiki/IMMAGINE%26POESIA this page]. Can you help us please?  Thanks a lot !--[[Хэрэглэгч:Alessandroga80|Alessandroga80]] 19:49, 19 Хоёрдугаар сар 2011 (UTC)


==Radiation==
Hey sainuu? Yopond tsatsragiin hortoi tarhalt tokyo hursen baina ooriin chine baigaa gazar yaj baina? Bolohgui bol nutag butsah n zugeer baihaa. Baruunii suvguud NHK-g huuramch medee taraaj baina gej shuumjilj baina. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] 03:03, 16 Гуравдугаар сар 2011 (UTC)

:Санаа тавьсанд баярлалаа. Би Монголдоо буцаж ирээд жил орчим болж байгаа болохоор Японы тухай зурагтаар л үзэж байна даа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 06:11, 16 Гуравдугаар сар 2011 (UTC)

== Mongolian sentences ==

Hallo, Zorigt. I created articles about vowel harmony on the esperanto-wikipedia ([[:eo:Vokala harmonio]]) and the upper sorbian wikipedia ([[:hsb:Wokalna harmonija]]). I use some mongolian sentences in this articles:
*Тэр номийг над өгнө. &quot;He/she gives a book to me.&quot;
*Тэр майханд орно. &quot;He/she goes in into a tent.&quot;
*Би цецерлегд суулаа. &quot;I sat in the garden.&quot;
Are this sentences correct? I found in my book some other sentences, so that they are correct. Greetings --[[Хэрэглэгч:Tlustulimu|Tlustulimu]] 08:58, 20 Тавдугаар сар 2011 (UTC)

:Hello, Tlustulimu.
Here are the corrections of this sentences:
*Тэр надад ном(ыг) өгнө. &quot;He/she gives a book to me.&quot;  -ыг is omitted
*Тэр майханд орно. &quot;He/she goes in into a tent.&quot;
*Би цэцэрлэгт суулаа. &quot;I sat in the garden.&quot; --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 09:00, 20 Тавдугаар сар 2011 (UTC)
::Hello, Zorigt. Thank you for your answer. :-) Greetings --[[Хэрэглэгч:Tlustulimu|Tlustulimu]] 09:05, 20 Тавдугаар сар 2011 (UTC)

== mergeto хийхээсээ өмнө хэлэлцэж байхыг хүсье ==

Та [[Түрк]] нийтлэлийг [[Турк]] нийтлэлтэй нийлүүлэхийг хүссэн байна. БНТУ-ийн албан ёсны нэрийг Монгол хэлээр &quot;Түрк&quot; гэж нэрлэх нь зөв билээ. Анкара дахь Элчин Сайдын Яамны зүгээс Монгол, Түркийн харилцааны талаар гаргасан бичгээс аваад сүүлийн үеийн ихэнх хэвлэлд &quot;Түрк&quot; хэмээн хэрэглэсэн ба Монгол хэлэнд энэ дуудлага нь тохирно. 

Ерөнхийдөө Орос хэлэн дэх орчуулгатай нийцүүлэн буруу хэрэглэдэг олон орчуулга байдаг. Жишээ нь, Узбекистан. Энэ талаар илүү өргөн хүрээтэй хэлэлцүүлэг хийхийг урьж байна. [[Хэрэглэгч:Dagvadorj|Dagvadorj]] 15:11, 28 Тавдугаар сар 2011 (UTC)

:Та mergeto загварыг буруу ойлгосон бололтой. Энэ талаар хэлэлцэхийн тулд л би mergeto загварыг тэнд байрлуулсан болно. Түүнээс биш би шууд Турк гэсэн өгүүлэлтэй нийлүүлчихээгүй. Миний хувьд япон хэлний ү үсгийг монголоор у гэж бичиж заншсантай санал нийлдэггүйтэй адилаар түрэг хэлний бүлгийн хэлнүүдийн ү үсгийг ү гэж бичиж хэвших хэрэгтэй гэж боддог тул Түрк болгохыг дэмждэг. Гэхдээ энэ талаар mergeto загварт байсны дагуу тухайн өгүүллийн хэлэлцүүлгийн талбарт бичилцэх нь зүйтэй болов уу гэж бодож байна. Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 01:29, 3 Зургаадугаар сар 2011 (UTC)

== сая зөөсөн эрдмийн түлхүүрийн мэдээлэл алга болсон ==

сая зөөсөн эрдмийн түлхүүр гэдэг хуудасны тал мэдээлэл нь алга болсон байна. яагаад алга болсын бол гүйцээж хийж өгнө үү

== сая зөөсөн эрдмийн түлхүүрийн мэдээлэл алга болсон ==

сая зөөсөн эрдмийн түлхүүр гэдэг хуудасны тал мэдээлэл нь алга болсон байна. яагаад алга болсын бол гүйцээж хийж өгнө үү --bacha

== болчихло  ==

өөрөө нэмээд хийчихсэн тул зөөж өгсөнд баярлла

== Сайн уу? ==

Сайн уу? Би Монгол Википэдиад хувь нэмэр оруулдаг болоод удаагүй байна... Та надад зураг яаж оруулдагийн дэлгэрэнгүй тайлбарлаж, зааж өгөөч? [[Haranga]]

== танд их баярлалаа ==

As probably you have already understood, my Mongolian is not so good. I've only started learning the language a few years ago. Thank you very much for your help in fixing the horrible lingual faults in the articles I write ([[Еврей хэл]]'s beginning was also my work).

== Хэрхэн устгал хийх вэ? ==

Сайн байна уу, Зоригт оо, 
1. Зарим артикль/утгын мэдээлэл болоод нэр, агуулга давхцсан байдал бас харагдаад байх юм. Хэрхэн хуудас устгах вэ?
2. Хэрхэн чиглүүлэг хийдэг юм бэ? (Жишээ нь Монголчууд гэдгээс шууд Монгол үндэстэн рүү). Хэлж өгч туслана уу?--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] 02:14, 8 Аравдугаар сар 2011 (UTC)

:Сайн байна уу.
:1. Хуудас устгах эрх зөвхөн админуудад байдаг. Устгуулахыг хүссэн хуудсандаа &lt;nowiki&gt;{{delete}}&lt;/nowiki&gt; гэсэн кодыг бичиж өгө#хөд хэсэг хугацааны дараа админууд устгах буюу ямар нэгэн арга хэмжээ авах болно.
:2. Монголчууд гэдэг хуудасныхаа агуулгыг &lt;nowiki&gt;#REDIRECT [[Монгол үндэстэн]]&lt;/nowiki&gt; болгоход хангалттай. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 02:03, 10 Аравдугаар сар 2011 (UTC)
::Ойлголоо. Энд [[Хэлэлцүүлэг:Монгол хэлний бүлэг]] - нэрийг өөрчлөх саналтай байна.--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] 16:06, 10 Аравдугаар сар 2011 (UTC)

== Copyright violations, duplicate images ==

Please see [[Wikipedia:Хурал/Гадаад хэл#Copyright violations, duplicate images]]. Thanks. - [[Хэрэглэгч:Dcljr|dcljr]] 03:01, 11 Нэгдүгээр сар 2012 (UTC)

== хамтлагийн дискогранфия-н инфобокс яааж хийх вэ ? ==

coldplay хамтлагийн дискография-г хихи гэсийм яаралтай

::[[:en:Template:Infobox artist discography]]-г үзнэ үү. Эхлээд тэр инфобокс загвар (темплэйт)-аа хийх ёстой. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] 12:30, 20 Нэгдүгээр сар 2012 (UTC)

энэний тэгээд монгол хувилбар байхгүй юмуу би ч гэсэн англи олоод харчихсан лдаа энийгээ тэгээд хуулаад тавихаар болохгүй л байна шдээ

== Request for translation. Yanka Kupala and Yakub Kolas ==
Warm greeting from Belarusian Wikipedia! 
This year we celebrate 130. birthday of Belarusian great poets [[en:Yanka Kupala]] and [[en:Yakub Kolas]]
Could you  help us to translate articles into your unique and honourable language? Thank you in advance!--[[Хэрэглэгч:Rymchonak|Rymchonak]] 06:27, 24 Нэгдүгээр сар 2012 (UTC)

== Request for article improvement ==

Hi! Can you improve these articles: [[Деми Ловато|Demi Lovato]], [[Лэди Гага|Lady Gaga]], [[Кэти Перри|Katy Perry]], [[Жастин Бибер|Justin Bieber]], [[Майли Сайрус|Miley Cyrus]], [[Твиттер|Twitter]] and [[Селена Гомес|Selena Gomez]], they are lacking of additional info. This wiki needs more editors to improve. Thank you. --[[Хэрэглэгч:Ikh Sukhbaatar|Ikh Sukhbaatar]] 14:14, 28 Нэгдүгээр сар 2012 (UTC)

== Wikimedia Mongolia? ==

Hello! Welcome! Any plans to discuss about the establishment of Wikimedia chapter in your country? This will help the Mongols to contribute.

The projects of the proposed Wikimedia chapter are:

Majority:
# Mongolian Wikipedia and [[wikt:|Wiktionary]]: the main projects of the proposed chapter.

Minority:
# [[:bxr:|Buryat Wikipedia]]: currently a project of [[m:Wikimedia Russia|Wikimedia Russia]], will be also contributed by Wikimedia Mongolia due to some Buryats living in Mongolia.
# [[:kk:|Kazakh Wikipedia]]: the main project of proposed [[m:Wikimedia Kazakhstan|Wikimedia Kazakhstan]], will also become a relevant project of proposed Wikimedia Mongolia due to the Kazakh majority living in Bayan-Ölgii province.

If there are any Mongolic languages spoken in Mongolia, this will be a part of Wikimedia Mongolia.

As an additional, you can debate about the [[m:Proposals for closing projects/Closure of Buryat Wikipedia|closure of Buryat Wikipedia]]. --[[Хэрэглэгч:Dosmiin Barsbold|Dosmiin Barsbold]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Dosmiin Barsbold|talk]]) 00:40, 2 Дөрөвдүгээр сар 2012 (UTC)

== Asuult ==

 Sain bainauu? Hural deer asuusan zuilee iishee copydchihvol hurdan hariu ireh bolovuu...
1. Өгүүллэгийн дэд сэдэв дээр ИШЛЭЛ, ЭШЛЭЛ, НОМ ЗҮЙ ал' н' зөв юм бэ? хэд хэдэн вариантаар оруулсан байхыг харлаа. 
2. [[Монгол Википедиад зайлшгүй байх ёстой өгүүллүүдийн жагсаалт]] чин' өгүүллэгээ оруулсан үед автоматаар улаанаас харруу шилждэгүй юмуу? Таны орохыг хүссэн хуудас байхгүй байна гэсэн мөртлөө байсан байх юм.
3. [[Фридерик Шопен]] -g [[zorigt]]-n sanal bolgosonoor negtgechihlee. Iluu huudsiig ni yah yum be? ta nar ustgahuu?

Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:E.batbold|enkhee]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:E.batbold|talk]]) 13:03, 11 Дөрөвдүгээр сар 2012 (UTC)

== Mongolian text ==

Can you type the text from [[:en:File:Flag of Tuvinian Peoples Revolutionary Party (1921).jpg]] and [[:en:File:Tprpflag.PNG]]?--[[Хэрэглэгч:Antemister|Antemister]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Antemister|talk]]) 09:01, 29 Тавдугаар сар 2012 (UTC)
:Got an answer[http://en.wikipedia.org/wiki/User_talk:G_Purevdorj#Mongolian_text]--[[Хэрэглэгч:Antemister|Antemister]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Antemister|talk]]) 20:02, 30 Тавдугаар сар 2012 (UTC)
==Тэнгэр баганадсан барилга==

Сайн байна уу? Талархал!    - [[Хэрэглэгч:Губин Михаил|Губин Михаил]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Губин Михаил|talk]]) 31 Дөрөвдүгээр сар 2012 (UTC)

:: Zorigtoo ene Gubin geed 12 nastai huuhed manai wiki-eer toglood baina uuniig ban hiine uu!! Yadaj 18-20 nastai bichisen yumaa oilgodog humuuseer Mongol wiki-d gar hurgesen n naidvartai!! [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:36, 2 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

== Санал ==

[http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D1%86%D2%AF%D2%AF%D0%BB%D1%8D%D0%B3:%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C Хэлэлцүүлэг:Беларусь]-т санаа оноогоо нэмэрлэнэ үү.--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWiki|talk]]) 02:08, 2 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

== Hello ==

Hello, I am learning to speak Mongolian, could you help me create this article: [[Тейде үндэсний хүрээлэн]].

Would greatly appreciate it. Thank you for your attention.--[[Тусгай:Contributions/83.44.137.166|83.44.137.166]] 16:31, 8 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)


==Tenger shutleg oguulliig anhaarah==
Zorigtoo Tenger shutleg gesen oguulel n Mongoliin tuuh soyld buduulgeer haldsan shinjileh uhaanii undeslel baihgui shahuu zaluusd buruu oilgolt ogoh material baigaag anhaarch arilgaj ogno uu. Bichisen eh uusverees n harhad Mongol bichig meddeggui esvel Mongol ertnii sudruud ogt haraagui kiril deerh 2 hon nom (Nuuts tovchoo, Altan tovch) -oos oor boditoi sudalgaanii eh uusvergui hun Mongoliin 2000 garui jiliin tuuhiin gun uhaanii asuudald haldaj baigaa n Nevterhii tolinii standartad heterhii buduuleg sanagdaj baina. Alivaa tolinii nariin oguulliig hed heden erdemted hyanadag Wiki deer ch angli deerh tom oguulluud heden erdemtediin hyanaltand baidgiig ooroo medej baigaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 01:45, 11 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
::Yadaj ter oguulliin heleltsuulge dotorh yariag anhaaraltai uzej sanalaa oruulna uu. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 01:48, 11 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
:::Сайн байна уу. Миний хувьд өөрийн сайн мэдэхгүй сэдвээр маргаанд оролцох сонирхолгүй, мөн 2 хүний хоорондын маргаанд админы эрхээ ашиглаж хөндлөнгөөс оролцох нь зүйд нийцэхгүй гэж бодож байгааг ойлгож хүлээн авна уу. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 14:27, 11 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
==Шарынгол сум==
Та єгїїлэх &quot;''deleted copyright violated content''&quot;. Хаана їїн? Оронд холбогч сурах бичиг! Монгол өгүүлэл &quot;Шарынгол сум&quot; дахин орос &quot;Шарынгол&quot;! '''Kopivio is not there! Only a good text! The meaning of removing almost all of the content?''' --[[Хэрэглэгч:Губин Михаил|Gubin]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Губин Михаил|talk]]), 16 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
* The text I deleted was just a copy from this site (even the footer with copyright mark): http://mmre.energy.mn/branch/type/103/102/. So please don't disturb me. Also, your Mongolian is terrible, not understandable.--[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 15:27, 16 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
* OK! Sorry! I have not studied the Mongolian actually. I am self-taught. And so I write like this. Is not difficult for You to check out my articles? --[[Хэрэглэгч:Губин Михаил|Gubin]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Губин Михаил|talk]]), 16 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

== Thanks  ==

Thanks for helping me with this article: [[Тейде үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн]]

I think wanting to put the park is famous for the Teide volcano that 3718 meters is the highest mountain in Spain and third in the world, as you can write this in Mongolian language?--[[Тусгай:Contributions/79.154.235.176|79.154.235.176]] 14:56, 19 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

[http://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A2%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D1%86%D1%8D%D1%86%D1%8D%D1%80%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%82_%D1%85%D2%AF%D1%80%D1%8D%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BD&amp;diff=264680&amp;oldid=264670 highest mountain in Spain]--[[Тусгай:Contributions/79.154.235.176|79.154.235.176]] 15:38, 19 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)
==Ганхуягийн==
Please do not remove in the article &quot;[[Ганхуягийн Оюунгэрэл]]&quot; the data that she belongs to the genus &quot;Боржигин&quot;. This is important. It is accepted in the Russian, Japanese and English Wikipedia. In addition, there is a link.  [[Хэрэглэгч:Губин Михаил|Gubin]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Губин Михаил|talk]]), 20 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

==Kopivio==
Байна уу, Зоригт!

I beg you to radically change your opinion about kopivio and consider my proposal. I think the Mongolian Wikipedia is very small (it is). And the articles in it are even less. Perhaps, on our part would have been better to save kopivio, which makes articles bigger. And then edit it. Otherwise, it turns out that there is only one normal article - &quot;Монгол Улс&quot;. In fact, in all the Wikipedia article about the local towns are bigger than in the other language versions. But in the Mongolian Wikipedia is not. I then everything will correct, but you can remove your edits in articles &quot;Дархан хот&quot;, &quot;Цагаан сар&quot;. Бугат? Талархал.  [[Хэрэглэгч:Губин Михаил|Gubin]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Губин Михаил|talk]]), 27 Зургаадугаар сар 2012 (UTC)

== Translator English to Mongolian? ==

Hello friend, there is a translator that translates English and Portuguese to Mongolian?? Thanks. [[en:User:Slashinho Of Christ|Guitarist of Christ]] ([[en:User talk:Slashinho Of Christ|Talk]]) 22:45, 11 Долоодугаар сар 2012 (UTC)

== Хэрэглэгчийн хувь нэмэр ==

where its disclosure, there are problems getting the cards to work, it often helps to remove {{Location map/info}} egm and plug it in again. Sincerely. --[[Хэрэглэгч:Trade|Trade]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Trade|talk]]) 06:38, 21 Наймдугаар сар 2012 (UTC)
::Thank you, very much! --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 07:15, 25 Наймдугаар сар 2012 (UTC)

== Монгол улсын төрийн далбаа ==

Сайн байна уу, Zorigt! Do you know when [http://img.photobucket.com/albums/v422/khurlee_t/mongolian%20symbol/Dalbaa1940copy.jpg this] and [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flag_of_the_People's_Republic_of_Mongolia_(1949-1992).svg this] flags were officialy adopted? --[[Хэрэглэгч:X ziomal X|X ziomal X]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:X ziomal X|talk]]) 12:51, 28 Аравдугаар сар 2012 (UTC)
:Hello. The first one was not an official flag (it seems like a version of the flag between 1924 to 1940 with the country name). Second one was officially adopted in June 30th, 1940 (the day that Second Constitution of People's Republic of Mongolia was adopted), it was defined in the Constitution. Best regards, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 12:34, 29 Аравдугаар сар 2012 (UTC)
:: Thank you! I have one more question - did the second flag have already a star above the Soyombo symbol in 1940? [[Хэрэглэгч:X ziomal X|X ziomal X]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:X ziomal X|talk]]) 14:37, 29 Аравдугаар сар 2012 (UTC)
:::Yes. But as you know, traditionally (and nowadays) Soyombo doesn't have a star above it. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 14:54, 29 Аравдугаар сар 2012 (UTC)
:::: Yeah, thank you very much! Best regards, [[Хэрэглэгч:X ziomal X|X ziomal X]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:X ziomal X|talk]]) 17:57, 29 Аравдугаар сар 2012 (UTC)

== Пинчон ==
Сайн Байна уу?
Пинчонгийн зассан тань маш их баяплалаа. Би гадаад хүн учраас Монголоор алдаатай бичдэг, ярьдаг. Дахин баярлалаа!
Хүндэтгэсэн,
Joey

== KOPIVIO ==

[http://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9B%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%A2%D2%AF%D0%B4%D1%8D%D0%B2&amp;oldid=298461 This] and [http://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BE_%D1%8D%D1%85%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3&amp;oldid=220971 this] new articles seems to be copivio, but I can not find where is it from. Can you help me?--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 07:49, 18 Арваннэгдүгээр сар 2012 (UTC)

== ангилал үүсгэх ==

http://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%8B%D0%BD%D1%80%D0%B8&amp;diff=prev&amp;oldid=233893

Энэ ангилалыг яаж үүсгээд байна? Загварыг (Template) яаж ашиглах вэ?

== Солийн Данзан сан ==

Данзан гуайн зээ хүү Батрагчаагийн намтарыг устгах сануулга тавьсан байхын. Монголдоо урьдаа барьдаг шилдэг хуульчийн намтарыг устгах нь хэр зохистой бол? Манай Мөнх-Оргил, Тэмүүжинтэй энэ зэрэгцэхүйц сайн улс төрч шүү дээ. Энэ талаар намтарыг нь уншиж үзээд эргэж харна гэж найдаж байна.

Хүндэтгэсэн

Сангийн тэргүүн

== Эрчим ==

Сайн байна уу?

Миний өгүүлэл [[Эрчим (хөлбөмбөгийн баг)]]. Can you help me and translete a little from russian wiki? Баярлах.--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 07:06, 7 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)

== Дорноговийн мэдээ ==

Hello, I practice my Mongolian, and now it is much better. But I still can not write much. Can you control and help me with the article [[Дорноговийн мэдээ]]? Thank you.--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 17:15, 10 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)

== Налуу гарчиг ==
Зоригт оо! Яаж гарчиг налуулах вэ? [[Давхар цохилт|Энэ киноны]] гарчгийг налуулах гээд учрыг нь олдоггүй.--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWiki|talk]]) 10:25, 12 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)
:Англи Википедиад бол [[:en:Template:Italic title]] гэдэг загвар ашиглаж гарчгийг налуулаад байдаг юм билээ, монгол википедиад тэр нь ажиллахгүй байх шиг байна, уг нь [[:Загвар:Налуу гарчиг]] гэж хийж үзсэн. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 12:35, 12 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)
::Аан, за.--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWiki|talk]]) 13:31, 12 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)

== [[Project:КЛ]] ==
Hi, I am not sure why you deleted [[Project:КЛ]] - wouldn't Mongolian wiki benefit from proper Cyrillic/Latin names? Often when using Cyrillics, people switch back and forth between different keyboards, and make mistakes, which result in links staying red, and search engines potentially not finding some titles. Please read about this bot at [[:en:User:Yurik/CaseCheckerBot|CaseCheckerBot]] and let me know how I can make benefit MN: wiki. You might let me know which letters should not be auto-converted (see that page). Thanks! --[[Хэрэглэгч:Yurik|Yurik]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Yurik|talk]]) 14:34, 15 Арванхоёрдугаар сар 2012 (UTC)

== Увлин Увгун ==

Ажаамуу, үзэх [[Увлин Увгун|шинэ жилийн нагац]] өгүүлэл юм. Танд их баярлалаа!--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 11:17, 2 Нэгдүгээр сар 2013 (UTC)

==  Монгол улсын зэвсэгт хүчин ==
Сайн байна уу? http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%A3%D0%BB%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%97%D1%8D%D0%B2%D1%81%D1%8D%D0%B3%D1%82_%D1%85%D2%AF%D1%87%D0%B8%D0%BD энэ сэдэв дээр байгаа мэдээнүүдийг шалгаад засаад өгөөч ? [[Хэрэглэгч:Buuhai|Buuhai]] 16:46, 2 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)
Мөн энд http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BD Афганистан,Пакистан,Иран амьдарч буй Хазара Монголчуудын тухай байхгүй байх юм.Афганистан,Пакистан,Иран 5,000,000-8,000,000 хүртэлх тооны Монголчууд амьдардаг. http://www.youtube.com/watch?v=5cyARiUnpLk 11:09 дээр хэлнэ.Нэмээд өгөөрэй баярлалаа.

==Yopon orchuulgiig zasvarlah tuslaltsaa==
Sain uu? Ooroo bololtsootoi bol end baigaa 5 shirheg uguulberiin durmiin aldaag n zasaad ugch chadahuu bi machine translationaar ooriin angli deer bichseng shuud yopon ruu mashindaj orchuulaad yopon huvilbart oruulsan yum: http://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%83%A2%E3%83%AA%E3%83%B3%E3%83%9B%E3%83%BC%E3%83%AB - ene huudsand Goviin Malchid amitnii setgel zuig emchileh gesen utgatai hesegiig zasvarlah yum. Orig n angli huvilbart n bii. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 09:48, 16 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)

== Chris medina ==

Do not delete articles in Latin Mongol! Move them to [http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mvf/Sedv%C3%BC%C3%BCd монгол бичигийн тест Википедиа].--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 12:47, 17 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)

== үндэстний цахим нэвтэрхий толь ==

Hi, Zorigt! Can you tell me, how many articles has http://mongol.undesten.mn/? Thanks.--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 11:51, 24 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)
:I have no idea about that. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 13:13, 24 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)
*Also, I want to ask you, if &quot;Wikireality&quot; in Mongolian is &quot;Вики-бодит байдал&quot;? I need this because I am developing the Mongolian language on the Internet. I have opened Mongolian Wikisphere and Wikireality and I am opening Mongolian Uncyclopedia. I'm not sure that the name &quot;Вики-бодит байдал&quot; for WR is right.--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 13:54, 24 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)
**Will you answer?--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 17:38, 7 Гуравдугаар сар 2013 (UTC)

== Анциклопедиа ==

Сайн уу, нухэр! [http://mn.uncyclopaedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 Монгол Анциклопедиад] тавтай морил! Help me to develop it!--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 16:31, 27 Хоёрдугаар сар 2013 (UTC)

== Монголын армийн Т-72 ==

http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2-72 ийшээ ороод алдаа байвал засаад өгөөч [[Хэрэглэгч:General1962|General1962]] 12:41, 2 Гуравдугаар сар 2013 (UTC)

== Санта Круз де Тенерифе ==

You can help correct this article, thanks: [[Санта Круз де Тенерифе]].--[[Тусгай:Contributions/79.155.93.65|79.155.93.65]] 17:53, 4 Гуравдугаар сар 2013 (UTC)

== Updating the logo for this wiki ==

&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wikipedia-logo-v2-{{CONTENTLANGUAGE}}.png|thumb|New logo]]

Hello! As part of the update of Wikipedias logos to the new (2010) 3D puzzle globe version, we have noticed that your wiki's current logo is missing, outdated or with wrong translation. We are trying to help Wikipedias get a locally-adapted correct logo, by taking the technical difficulties on us, and in about a week from now we'll be replacing the current logo with the new one shown in [//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nemo_bis/Wikipedia&amp;oldid=92391038 this gallery, with explanation].
If the translation is wrong, or there's another error in the new logo, or the community disagrees with the update, please [[m:User:Cbrown1023/Logos|update the list of logos]] or tell us on its talk.
Feel free to translate this message and to move/copy/forward it where appropriate. Thanks, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 12:47, 11 Гуравдугаар сар 2013 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- EdwardsBot 0377 --&gt;

== Асуулт ==

1. Сайн уу? Би Никитон гэж хуудсыг хоёр давхар нээчихлээ. Тэрийг нэгтгээд өгөөч? 
2. Table яаж гаргадаг юм бэ?

== Асуулт ==

1. Сайн уу? Би Никитон гэж хуудсыг хоёр давхар нээчихлээ. Тэрийг нэгтгээд өгөөч? 
2. Table яаж гаргадаг юм бэ?

http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87:Haranga

==  давхардсан сэдэв бна ==

Европыг байлдан дагуулсан Монгол[http://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BB%D1%86%D2%AF%D2%AF%D0%BB%D1%8D%D0%B3:%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D0%B3_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB#.D1.8D.D0.BD.D1.8D_.D1.81.D1.8D.D0.B4.D0.B2.D0.B8.D0.B9.D0.B3_.D1.83.D1.81.D1.82.D0.B3.D0.B0.D0.BD.D0.B0_.D1.83.D1.83.2C_.D3.A9.D3.A9.D1.80_.D0.B4.D0.B0.D0.B2.D1.80.D0.B4.D1.81.D0.B0.D0.BD_.D1.81.D1.8D.D0.B4.D1.8D.D0.B2_.D0.B1.D0.BD.D0.B0 энэ сэдвийг устгана уу]

== [[Айн-Жалут]]ыг устгана уу ==

[[Айн-Жалут]]аас гадна [[Айн Жалутын тулалдаан]] гэсэн давхардсан хуудас байна, Айн Жалутын тулалдаан гэсэн нь арай зөв нэртэй учир үлдээгээд [[Айн-Жалут]]ыг нь устган уу.Айн-Жалут дээрхи текстийг [[Айн Жалутын тулалдаан]] руу хуулаад [[Айн Жалутын тулалдаан]] байсан богинохон тестийг хэлэлцүүлэг дээр нь хуулж тавьсан, унших нэг нь уншина биз.2-улаа сайтаас копидож.

== [[Баягид, баягууд]]ыг устгана уу ==

[[Баяд]] гэсэн илүү дэлгэрэнгүй бичигдсэн хуудас байна. [[Хэрэглэгч:Ancientsteppe|Ancientsteppe]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Ancientsteppe|talk]]) 13:22, 28 Тавдугаар сар 2013 (UTC)

== Монгол [[Анциклопедиа]] ==

Сайн уу, Zorigt! [[Анциклопедиа]] нь дэлхийн олон хэл бүрээр хэн ч хөгжүүлж болох онлайн нэвтэрхий толь бөгөөд [[Википедиа]]гийн хошин хувилбар юм. I opend the Mongolian version of this project, but my Mongolian isn't good enought to develope it alone. All articles should be humorous and funny. I think that you can join and when it is time to write an article or two. I will give you an admin or even buerocrat flag, if you want. Please, help me! The project is [http://mn.uncyclopedia.info/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%81 here].--[[Хэрэглэгч:Губин_Михаил|Gubin]] 18:13, 10 Зургаадугаар сар 2013 (UTC)

== Ангилал ==
[http://mn.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:%D0%A5%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB/%D0%95%D1%80%D3%A9%D0%BD%D1%85%D0%B8%D0%B9#.D0.90.D0.B4.D0.BC.D0.B8.D0.BD_.28.D0.B3.D0.B0.D1.80.D0.B4.D0.B0.D0.B0.D1.87.29_.D0.BD.D0.B0.D1.80.D0.B0.D0.B0.D1.81_.D1.85.D2.AF.D1.81.D1.8D.D1.85_.D0.BD.D1.8C Админ (гардаач) нараас хүсэх нь]-д асуусан минь боломжтой юу? --[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWiki|talk]]) 13:44, 4 Долоодугаар сар 2013 (UTC)
: Сайн уу! Ангилал: төрлийн хуудсыг цэгцэлмээр байна аа. Юун түрүүнд гацаа үүсгэхгүй байхыг бодлоо. Наад зах нь Ангиллууд: гэж бичдэгийг зүгээр л Ангилал: болгочихмоор байна. Системийн мэдэгдлүүдийг орчуулах хэсэгт categorytree-portlet, categories – &quot;Ангиллууд&quot; гэж байна л даа. Эднийг &quot;Ангилал&quot; болгоод өөрчлөөд өгнө үү! Нэг анги, бүлэг байна уу, хоёр хэсэг, хорь хуваагдсан байна уу хамаагүй. Үйлийн нэр ([http://toli.query.mn/words/2890 юмыг анги анги болгосон нь]) юм чинь Ангилал гэхэд болно. Хэрвээ боломжтой бол дахиад хэдэн, жишээлбэл categorytree-collapse–г &quot;буулгах&quot; биш &quot;хумих&quot; гэх мэт санааг ч хэлж болно. Тодруулах зүйл байвал асуугаарай.--[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWiki|talk]]) 06:56, 22 Арваннэгдүгээр сар 2013 (UTC)

:::Сайн байна уу. Хэдэн жилийн өмнө анх орчуулгын ажил эхэлж байхад зөвхөн админууд л орчуулгыг оруулах эрхтэй байсан бол одоо Вики-төслийн үндсэн үзэл баримтлалын дагуу хүссэн хүн бүхэн орчуулгын ажилд оролцох боломжтой болжээ. Миний бие ойрд ажлын зав зайгаас хамаараад Википедиад гаргах цаг маань багасаад байгаа тул нарийн ширийн зүйлийг нь үзэж амжсангүй. Хүссэн хүн нь translatewiki.net хаягаар орж орчуулгад хувь нэмрээ оруулах боломжтой болсон юм байна. Иймд та эдгээр өөрчлөлтөө тэнд оруулбал хэсэг хугацааны дараа монгол википедиад ашиглагдаж эхлэх болов уу гэж ойлголоо. Таны хэлж буй өөрчлөлтүүдийг дэмжиж байна. Гэхдээ collapse нь хумих биш &quot;дэлгэх&quot; гэж орчуулагдах байх аа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 13:43, 25 Арваннэгдүгээр сар 2013 (UTC)

== Facebook бүлгэм ==

Сайн байна уу? Монгол Википедиаг баяжуулагчид хоорондоо ярилцаж зөвлөгөө авахад амар байх болов уу гэсэн үүднээс &quot;Монгол Википедиаг баяжуулагчид&quot; гэсэн фэйсбүүк бүлгэм нээсэн тул заваараа сонирхоод үзээрэй[[Хэрэглэгч:Boldbdd|Boldoo]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Boldbdd|talk]]) 20:12, 2 Наймдугаар сар 2013 (UTC)

== Алло ==

Здравствуйте, вы можете помочь мне улучшить эту статью. Благодаря: [[Амаро Пагр]].--[[Тусгай:Contributions/79.155.92.159|79.155.92.159]] 18:26, 28 Арванхоёрдугаар сар 2013 (UTC)

==Хүсэлт==

Түүхийг зөв судлах хэрэгтэй. Соёл Эрдэнэ хамтлагийн хамгийн анхны бөмбөрчин Га.Жаргалсайхан байлаа. Хоёрдахь бөмбөрчин Хүрэлбаатар нь Оросын пянзны мелоди пүүс, Соёл Эрдэнийн үл мартагдах аялгуу бүгдэн дээр нь, пянзны бичлэгэн дээр бөмбөр тоглож үлдээсэн гол бөмбөрчин нь Хүрэлбаатар шүү. Та бүхэн анхааралдаа авч, Соёл Эрдэнэ хамтлагийн тухай мэдээллийг засна уу? Баярлалаа

== устгах хуудас  ==

[[:Ангилал:Устгалд орох хуудсууд]] - энд байгаа хуудаснуудыг устгах хэрэгтэй байна.

== Хориг тавих ==

Монголын зэвсэгт хүчин хуудсыг удаа дараа доромж маягаар засварлаж байгаа [https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D1%81%D0%B3%D0%B0%D0%B9:Contributions/Pizda энэ] хэрэглэгчийн засвар хийх эрхэд хориг тавихыг хүсч байна.

== [[:en:Do not buy Russian goods!]] ==

Hello! Could you translate an article about boycott of Russian goods in Ukraine for the Mongolian Wikipedia? Thanks for the help.--[[Хэрэглэгч:Trydence|Trydence]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Trydence|talk]]) 20:50, 23 Арваннэгдүгээр сар 2014 (UTC)

==Wiki huselt==
2015 on garaad Mongol wikid ordog admin vandalismiig zasdag hun ers tsuurluu, tiimees gadaadiin adminuud orj irj zasvar hiij dem ugch baina. Bi end zavaaraa orj irj hereggui uguulluudiig arilgahad oroltsmoor baina end neg steward buyu adminaas deeguur erhtei gadnii zaluu Mongol wikid orood tuslaltsaad baina. Herev uuruu tatgalzahgui bol [[https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D1%8F%D1%80%D0%B8%D0%B0:DerHexer| tuunii ene huudsand]] orood &quot;I won't mind Orgio89 to be enabled as an admin/moderator status to fix the local Wiki.&quot; gesen medegdliig oruulaad uuriinhuu neriig tavina uu. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 13:24, 17 Нэгдүгээр сар 2015 (UTC)

==Тусламж==
Сүүлийн жилүүдэд монголын викичид идэвхгүй болжээ.Би гадаадын хөгжмийн хамтлагуудын сэдэв дээр засвар хийгээд 4 жил болж байна.Надад англи вики дээр байгаа гоё загваруудыг авч ашиглахад байгна хүндрэл тулгарч байна.Тэгээд та нараас тусламж гуйхаар ердөө хариу ирэхгүй юмаа.

1.Хөгжмийн цомгийн нүүр зургийг яаж устгахгүйгээр оруулах вэ? миний оруулсан зурагнуудийг дандаа оюуны өмч зөрчсөн гээд байх юм.Би уг нь англи вики дээр байгаа зургийг нь татаж аваад оруулж байгаа. 
2.Хөгжмийн цомгийн синглүүдийн загвар монгол вики дээр байдаг уУ? байхгүй бол хийж өгөөч байдаг бол яаж хийх вэ?

==Хагас хамгаалалтын тухай хүсэлт==
Сайн байна уу? [[Монгол үндэстэн]] болон [[Монголын хүн ам зүй]] гэсэн өгүүллэгүүдийг хагас хамгаалан зөвхөн бүртгүүлсэн хэрэглэгч засвар хийх боломжтой болгооч! Зөв буруу нь үл мэдэгдэх засвар их хийгдэх юм. [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 07:38, 2 Арванхоёрдугаар сар 2015 (UTC)

==Suitgegchiig haah==
Naad 202 ip tei etgeed chine end 103, 180, 150 -aar ehelsen ip-uudaar orj irj yag iimerhuu turliin horlon suitgeluud sedvuud ustgaad zaildag nuhur baigaa yum. Uuruu busad sedvuud deer suitgesen baidliig harhad yag iim 4 sh turliin ip-uudaas hamgiin gol suitgeluud hiisen baigaa. Gol n Mongoliin wikiig orosiin medeeleltei bolgoh orosjuulah sonirholtoi orosiin jihad terrorist geed oilgochihod bolno. Jiliin umnu dandaa 103 ip-eer baahan sedvuuded suitgel hiisen baigaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:09, 9 Арванхоёрдугаар сар 2015 (UTC)

==Онцлох зураг==
Сайн байна уу? Онцлох зурагт зориулан [[Википедиа онцлох зураг|википедиа онцлох зураг]] хуудас нээлээ. Бага багаар жишээ гэсэн хэсгийг солиод явцгаая. Хүндэтгэсэн [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 11:04, 11 Арванхоёрдугаар сар 2015 (UTC)

==Sedev tugjih==
Zorigtoo ter Zuvlultiin tsergiin huudsiig bi saijruulj medeeleljuulsen tuuniig tugjine uu! Ene salgalsan orosiin terrorist 202 ip tai etgeed dahiad zavaaruulaad unalaa!! Chi tanidag meddeg pc zaluusaas lavlaad ene oros terroristiig Mongold bariad zogsoogood ugch bolohgui yu?! [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 13:17, 17 Арванхоёрдугаар сар 2015 (UTC)

== Өгүүллэгийн үзсэн статистик ==
Сайн уу? би Metawiki-н админ-с монгол википедиад өгүүллэгийн үзсэн статистик яж хийх тухай асуусан юм. Тэгсэн энэ хариултыг өглөө: 
: [[en:User talk:Mdennis (WMF)#Hallo|hallo]] - асуулт
:: [http://stats.grok.se/de/latest30/Mongolei diese Statistik] үүнийг өөрийн викид оруулах мөн
:: [https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3APageinfo-footer&amp;type=revision&amp;diff=140528575&amp;oldid=136099495 diese Bearbeitung] үүнийг ямар ч админ дуурайлган хийх эрхтэй гэх юм. Админ биш бол үүнийг хийх эрх байхгүй юм байна. Үүнийг заваараа судалж үзээрэй. Хүндэтгэсэн [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 08:42, 20 Нэгдүгээр сар 2016 (UTC)

::Баярлалаа, ойлголоо. Герман хэл мэдэхгүй ч гэсэн англи викигээс харж байгаад судалж үзье. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:52, 11 Хоёрдугаар сар 2016 (UTC)


==Vandalismiig haana uu==
Ene Wanah.in gesn shine nereer orson nuguu olon IP solij manai wikig horloj suitgedeg etgeediig ban hiine uu. Minii huudsand hurtel haldsan baigaa. Ene hog duraaraa olon ip solij naashaa orj irj mash horlontoi vandalismuud hiideg haaya iim shine huuramch accountaar orj irj suitgedeg esvel 203, 202, 150, 103 gesn ip-uudeer goltsuu orj suitgel hiideg. Yurunhiilugch  Elbegdorjiin huudsiig suitgej gol zugaagaa gargadagiig n bas harj bolno. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 04:33, 13 Дөрөвдүгээр сар 2016 (UTC)


==Vandalismiig haana uu==
Minii hereglegchiin ene huudas ruu udaa daraa vandalism hiigeed baigaa:
https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87:Orgio89

Ene etgeeediig ban hiine uu:

https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87:Wanah.in&amp;action=edit&amp;redlink=1

Ene etgeed n olon yanziin ip solij orj irj baahan vandalism hiideg etgeed ba ene neg tur account n bolno. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:47, 26 Дөрөвдүгээр сар 2016 (UTC)

:Харлаа. Та өөрөө эхлээд тухайн хэрэглэгчийн оруулсан, Хятад, Солонгосын дуучдын тухай хуудсуудыг &quot;Вандализм&quot; гэж тооцон устгах санал гаргаад байсан юм шиг байна. Таныхаар бол хятад, солонгосын урлаг нь хог байж болох ч та ч бас бусдыгаа хүндэтгэж хандана уу. Баярлалаа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 01:37, 29 Дөрөвдүгээр сар 2016 (UTC)

== Өгүүллэгийн статистик ==

Сайн байна  уу?
дээр би өөрөөс чинь хуудасны дуудалтын статистик оруулах тухай асууж байсан. Тэр [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=mn.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;start=2016-06-30&amp;end=2016-07-19&amp;pages=%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80 статистикийг] монгол хэл рүү орчуулсан байгаа. Одоо үүнийг бүх хуудасны доод нэг буланд нь xолбоос болгон оруулах л хэрэгтэй байна. Та нэг үзээрэй. Хүндэтгэсэн [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 04:45, 20 Долоодугаар сар 2016 (UTC)

:Сайн байна уу. Хуудасны хандалтын статистикийг монгол хэл рүү орчуулсанд баярлалаа. Хуудасны доор автоматаар ордог болгох талаар судалж үзье. Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 07:26, 20 Долоодугаар сар 2016 (UTC)

== Николай Носков ==

Хонгор Сайн байна уу Zorigt! Та оросоор ярьж чадах уу? Би монгол мэдэхгүй байна, гэхдээ та захиалга хийх: Хэрэв та ОХУ-ын хөгжимчин Николай Носков талаар монгол хэл дугаар дээр хийж чадах вэ? Та энэ өгүүллийг хийх бол, би маш их баяртай байх болно! Баярлалаа! --[[Тусгай:Contributions/178.71.220.53|178.71.220.53]] 16:47, 25 Наймдугаар сар 2016 (UTC)


==Medeelliin suitgel==
Katolik shashin, Hrist itgel, Katolik gesen huudasnuudad oruulsan eh uusvertei medeelliig dahin dahin ustgaad baigaa hund bolomjiin arga hemjeeg avch ugnuu. Negent niigemd haltai shashinii baidliin unen medeelliig eh uusvertei n oruulahaar medeej ulaan susgten humuus muguidalj arilgah n oilgomjtoi l baih. Edniig ban hiideg yumuu, ugaasaa Mongoliin wikid uchir zuggui shashing delgeruulj shashinii zorilgoor ashiglah n ch zohisgui baih. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 10:21, 28 Есдүгээр сар 2016 (UTC)
:Яг нэг ижил агуулгыг олон газар давхардуулж хуулж оруулах нь зохисгүй байх аа, эсрэгээрээ жишээ нь, Францис паптай өөртэй нь холбоотой хэсгийг нь түүж түүний тухай өгүүлэлд оруулах зэргээр бүтээлч байдлаар хандахыг танаас хүсч байна. Миний хувьд таны тавьсан шаардлагад тухайн хэрэглэгчийн өгсөн хариулт нь бүр огт үгүйсгэсэн зүйлгүй гэж санагдсан бөгөөд үүнийг та ч бас анзаарсан байх гэж найдаж байна. Баярлалаа. Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 10:56, 28 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

== Гомдол гаргах нь ==

Хэрэглэгч orgio89 нь Википедиа хуудсанд өгүүлэл оруулах хувь нэмэр оруулагчдыг илт ялгаварлан гадуурхаж, тус нэвтэрхий толийг өөрийн өмч мэт үзэж байна.

Мөн хувийн үзэл бодлын үүднээс  үзэн ядах сэдэлтэйгээр нийтлэлүүд хандаж, тодорхой асуудлыг сэдвийн ерөнхий гарчигтай нийцэхгүй хуудсуудад хуулан тавьж, үүнийгээ эх үүсвэртэй мэдээлэл гэх шалтагаар хаацайлж байна. Тухайлбал Францис, Христ итгэл, Католик, Католик шашин зэрэг хуудсуудад нэгэн адил утга найруулга, үг үсгийн алдаатай өгүүлбэрээ хуулж тавин давхардуулж оруулах, улайрч байгаагаас тухайн хэрэглэгчийн сөрөг хандлага тодорхой харагдаж байна.Миний бие дээрх өөрчлөлтийг шинэ хуудас нээж үүсгэх эсвэл Католик шашин гэсэн хуудсанд нэмж оруулах талаар санал хэлсэн боловч удаа дараа үйлдэж байна.

Хэрэглэгч orgio89 нь мөн бусад хувь нэмэр оруулагчдын шинээр нээсэн нийтлэлийг хэрэгтэй, хэрэггүй гэх мэтчилэн ангилан үзэж, шаардлагагүй үед засварыг буцааж байгаа тал байгааг мөн анхааран үзнэ үү. Би Вики-д өгүүлэл оруулахдаа сүйтгэл хийж байгаагүйг миний хувь нэмрээс харна уу. Мөн тодорхой нэг сэдвийг илт дэмжиж байгаагүйг миний оруулсан нийтлэлүүдийн ангиллаас харна уу. Цаг завтай үедээ монгол вики-д хувь нэмрээ оруулах л чин хүсэлтэй болно.

Та миний болон orgio89 хийсэн өөрчлөлтүүд, устгал, хэрэглэгчийн ярианд оруулсан санал зэргийг шалган үзээд та дүгнэлтээ хийнэ үү. Миний бие Вики тольд хувь нэмэр оруулахдаа аливаа нэг асуудлаар өөрийн хувийн хандлагаар хандаж, сүйтгэл хийж байгаагүй болно.

Дээрх хэрэглэгчийн тус ангилалд хамаарах нийтлэлд засвар хийж буй байдалд цаашид анхаарал хандуулан хяналт тавьж өгнө үү. Баярлалаа.

Хариу хүлээж байна. [[Хэрэглэгч:Davaadorj.sfs|Даваадорж]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Davaadorj.sfs|talk]]) 06:11, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)
:: Shashinii uildsen gemt hergiig nuuj haah n Nevterhii tolinii standartad ul tohirno. Davaadorj ta uuruu irgedees orlogiinh n 10%-iig sar bur deeremddeg tiimerhuu shashinii buleglliin gishuun etgeed. Yagaad shashinii gemt hergiig ene chuluut olon niitiin tolind nuuh yostoi undesleliig boditoi eh uusvertei oruulj chaddaggui baina!! Hristiin lam nar ogt huchingiin hereg hiideggui gedgee batalchih gesen shuu dee. Tegeed batalval bi uuruu ch ene medeelliig arilgaj bolno. Nevterhii Tolind tuhain sedviin buh eyreg ba surug taluudiig nevt bichij medeelj baij Nevterhii toli boldog gedgiig medeh boloogui baigaa bol yavj bolovsroloo deeshluulne uu. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 07:09, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

Таны үйлдэл тань нэвтэрхий толины дүрэм журмын талаар бус миний хувь хүний итгэл үнэмшил рүү хандан доромжилж буй хэрэг гэж үзэж байна. Миний хувьд тус асуудлыг байхгүй эсвэл худал гэж огт хэлээгүй. Харин оновчтой нийтлэлийн дотор зохих гарчигийг өгч оруулах, мөн олон янзын хуудсанд нэгэн ижил алдаатай өгүүлбэрээ хуулж тавиж буйг тань буцааж байгаа болно.

Тухайн хуудасны засварыг буцаасан нь уг гэмт хэргийг нууж дарагдуулах биш харин зөв найруулгатай, мөн тухайн нийтлэлийн гарчигт тохирсон, холбогдох мэдээллийг оруулах нь зүйтэй гэсэн үүднээс буцааж байгаа болно.Францисийн талар бусад хэл дээрх нийтлэлийг харахад таных шиг өөрчлөлт засварыг хийх нь оновчгүй гэдэг нь харагдаж байгаа тул англи болон бусад хэл дээрх толь шиг шинэ сэдэв нээж эсвэл католик шашин гэсэн хуудсан дотор нь холбогдох дэд гарчиг нээж өөрийнхөө хүссэнээр дэлгэрэнгүй бичиж оруулна уу.

Энэ хуудсанд бүхэл бүтэн асуудал биш харин дээрх хувь хүний үйлдэл, шийдвэр болон үзэл санаатай нь холбоотой хэсгийг монгол хэлний найруулга, зөв бичих дүрмийг баримтлан оруулахыг хүсч байна.

Намайг болон миний оруулж буй нийтлэлд үзэн ядах сэдлээр хандаж, тодорхой санал дэвшүүлсэн зөвлөмжийг ойлгоогүй мэт дүр үзүүлж байгаад тань харамсаж байна.

Хэрэв та үнэхээр ийм өөрчлөлт хийх хүсэлтэй байгаа бол Далай ламын хуудсан дотор Монгол шарын шашны лам нарын хийсэн хүчин болон бусад гэмт хэргүүдийн талаар Далай лам, буддын шашны бүх хуудсанд мөн адил нэмж оруулна уу. Эс бөгөөс энэ нь ялгаварлан гадуурхалт болон хувь хүний үзэн ядалтын шинжтэй үйлдэл гэдэг нь илт харагдаж байна. Даваадорж (talk) 07:32, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)
:::Buddiinh n ch huchingiin hereg uilddeg uuniig batlah medeelliin eh uusver n oldvol bi durtaiyaa Buddiin sedvuuded nemeh bolno. Gol n eh uusvertei medeelliig eh uusvertei medeelleer l nyatsaa. Hooson muguidaar busdiin medeelliig arilgaj uneniig nuuj haah uildel Nevterhii tolinii orchind ul tohirno. Orgio89 (talk) 07:37, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

Админ Зоригт,
Миний хэрэглэгчийн хуудас болон дээрх харилцан яриа, засварын түүх зэргийг уншиж нягтлаад orgio89 хэрэглэгчийг ban хийх эсвэл тус хуудсыг хамгаалж өгнө үү.
[[Хэрэглэгч:Davaadorj.sfs|Даваадорж]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Davaadorj.sfs|talk]]) 08:45, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

::Zorigtoo ene shashinii gemt hergiig nuun daldlaad baigaa Nevterhii toliig shashinii munhruulgiin heregsel bolgohiig orldoj baigaa etgeeded arga hemjeeg avna uu. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 08:48, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

::Хүндэт Даваадорж болон Оргио. Та нарын гомдлын талаар миний баримталж буй байр суурийг холбогдох хуудсуудад хийсэн өөрчлөлтөөс үзнэ үү. Монгол Википедиад хувь нэмэр оруулдаг цөөхөн хүмүүс бид бие биедээ хүндэтгэлтэй хандах хэрэгтэй гэж бодож байна. Нөгөөгийнхөө хэлсэн үгийг авах гээхийн ухаанаар хандана уу. Хүндэт Оргио, таны тухайд өмнө нь өөр бусад хэрэглэгчдэд ч бас өөрийн бодлоо тулган хүлээлгэх гэдэг зан чанартай гэх гомдол ирж байсан гэдгийг ялангуяа анхаарвал баярлах болно. Нэвтэрхий толь гэдэг зүйлийн утга учрын тухай таны ярьж буй зүйл зөв, санал нэг байгаа ч нэг ижил агуулгатай зүйлийг олон газар, шууд хамааралтай бус хуудсуудад ч оруулж байгаа тань зохисгүй үйлдэл гэж бодож байна. Баярлалаа. Энэ удаагийн асуудлын эхлэлийг тавьсан Католик сүмийн ялзралтай холбоотой зүйлийг та [[Католик сүмийн бэлгийн хүчирхийллийн хэргүүд]] хуудсанд баримттайгаар оруулаад Википедиадаа хувь нэмрээ оруулаад явна гэж найдаж байна. Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 09:47, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

== Тусламж хүсэх тухай ==

Юуны өмнө асуудалд ул суурьтай бодитоор хандаж хуудас хамгаалж засвар хийсэнд талархаж байна. Миний бие Википедиад мэдээлэл оруулахдаа инфобокс оруулахад бэрхшээлтэй байна.

Нийтлэг сэдвээр шинэ өгүүлэл оруулахдаа төстэй хуудасны эх кодыг хуулж нөхөх байдлаар ашиглаж байгаа ч шинэ ангилал хэрхэн хийх, инфобокст нэмэлт яаж оруулах талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлаж өгч туслана уу. Танд хандахын өмнө Монгол вики Инфобокс загварууд гэсэн хуудсаар зочилсон ч миний хүссэн загварууд байхгүй байгаа тул хэрхэн шинэ инфобокс зохиох талаар тодорхой зааварчилга өгөхийг хичээнгүйлэн хүсье. Жишээ болгож англи хэл дээрх Пап II Иоанн Павелийн инфобоксийг бүрэн оруулж үлгэрлэнэ үү. Яг адил загвараар үг нөхөж бичихэд алдаа зааж байгаа, би кодын талаар мэдлэг нимгэн тул шинэ өгүүлэл оруулахад дутмаг байна. Шинэ инфобокс хэрхэн зохиох яаж оруулах г.м [[Хэрэглэгч:Davaadorj.sfs|Даваадорж]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Davaadorj.sfs|talk]]) 15:37, 29 Есдүгээр сар 2016 (UTC)

::Сайн байна уу. Хариу оройтуулсанд уучлаарай. Ер нь бол харгалзах инфобоксын эх кодыг нь англи болон бусад хэлний википедиагаас хуулаад оруулж болно. Жишээлбэл, англи википедиад тухайн өгүүллийг &quot;Edit this page&quot; гээд ороход засвар хийх нүдний доод талын &quot;Pages transcluded onto the current version of this page&quot; хэсэгт, тухайн хуудсанд ашиглагдсан загваруудын жагсаалт бий. Тэдгээрээс хэрэгтэйгээ нэг бүрчлэн монгол википедиа руугаа хуулж шинээр үүсгээд, дэлгэцэнд харагдах хэсгийг нь монгол руу орчуулаад явахад болно. Харин нэг загвар дотор дахиад олон олон загвар ашигласан байдаг тул харж байгаад тэр болгоныг нь үүсгэх шаардлага гарах болно. Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 03:43, 5 Аравдугаар сар 2016 (UTC)

== Sain Bain uu  ==

Том-Амжилт ХХК page iig Монголын компаниуд gesen category ruu shiljuulj boloh bolowuu ? odoogoor Монголын компани gesen category d baina. Bayrlalaa

== Хуудас яаж чиглүүлэх бас инфобокс хэрхэн орчуулах вэ? ==

Хуудас чиглүүлэх болон инфобокс шинээр нэмэх тухай тайлбарлаж өгч болох уу? Одоо байгаа загваруудыг нэмж сайжруулах бас шинэ ангилал нээхэд хэрэгцээтэй байна. [[Хэрэглэгч:Davaadorj.sfs|Даваадорж]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Davaadorj.sfs|talk]]) 15:12, 5 Аравдугаар сар 2016 (UTC)

::Хуудас чиглүүлсэн тухай [[Санхүү Эдийн Засгийн Дээд Сургууль]] хуудсыг үзнэ үү. &lt;blockquote&gt;&lt;nowiki&gt;#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Санхүү Эдийн Засгийн Их Сургууль]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/blockquote&gt; гэж бичээд чиглүүлсэн байгаа. Инфобокс нэмэх тухайд миний дээр бичсэн хариултыг үзнэ үү. Баярлалаа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 01:58, 6 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::: Hi, uurtei chine emaileer wikigiin tuhai heden chuhal zuil zuvlulduh gesen yum hariltsaj boloh emailee esvel tur email hayg neegeed end uldeehgui yu? holbogdoh gesn yum. Huviin tsagaas chini ihdee l 6-8 minut l idne. ;) [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 13:37, 8 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
:::: Сайн байна уу. Зүүн талын цэс дунд &quot;Email this user&quot; гэж байгаа. Түүгээр ороод бичих зүйлээ үлдээвэл таны википедиад бүртгэгдсэн мэйл хаягаас миний мэйл хаяг руу ирэх тул тантай харьцах боломжтой болно. Баярлалаа. (Мэйл хаягаа хамаагүй ил тавьбал спам мэйлд дарагдах эрсдэлтэй гэдгийг ойлгож хүлээн авна уу.) Хүндэтгэсэн, --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 01:50, 10 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::Emailee uzne uu chadval unuudur zavaaraa ugsun wikigiin huudas ruu orood haruig ugnuu. 11-nii dotor neg hunii harui demjileg comment/endorsement heregtei baigaa yum. Bayrllaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:11, 10 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::: Emailiig huleen avch bolovuu? yur n wikigiin sistemeer damjisan zuil 30min, 1-2 tsag boldog bh. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 03:38, 10 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::::Таны мэйл ирээгүй байна. Та өөрийн имэйл хаягийг википедиад бүртгүүлсэн байгаа юу? Үгүй бол википедиагийн систем нь мэйл болгож илгээх боломжгүй болно. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 06:22, 10 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::Ene sistem n bas gajigtaad email ilgeegeegui geed bain tegj baigaad davtaad uzeed bainaa, emailiig uzej chadval end medegdeerei. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 06:53, 10 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
:::Say zahia ilgeelee emailee odoo uzdee? bas 10-20 minut bolood dahin uzvel ene sistem n bas jaahn uddag baih. Uchigdur jingee uur ruu chine heden udaa ilgeesen sistem gajigtaad suuldee spam baih geed zogssoson yum. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:47, 11 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::::Сайн байна уу. Та англи википедиа зэрэг үндсэн системд блоклуулж байсан уу? Тэгвэл таныг википедиа систем ашиглаж бусдад мэйл илгээхийг хорьсон байх магадлалтай гэж бодож байна. Бусад хэрэглэгчдээс надад ямар нэгэн асуудалгүйгээр мэйл ирж байгаа. Хэрвээ боломжтой бол та мэйлээр илгээх гэсэн зүйлээ энд бичиж үлдээнэ үү. Баярлалаа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 03:21, 11 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::Emailee uzeerei uur nernees Wikigees iruulsen baigaa email haygt chine hursen baina. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 09:09, 11 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
:::Endorsiig uzlee ih bayrllaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 11:46, 11 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
::Sainuu, Bi uurt chine 2sh hund damjuulj ilgeeh Endorsiin huseltiig ilgeesen tedgeer humuust uuriinhuu email holboltoos ilgeej tusalnuu, miniihees tedgeer 2 hund emaildej bolohgui baina. Dahiad uur mesej ilgeehgui ee. Bayrllaa. Tedend ilgeesniihee daraa minii yarian deer &quot;2016&quot; gesniig taviad nadad medegdnuu.  [[Хэрэглэгч:MN5|MN5]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MN5|talk]]) 00:45, 12 Аравдугаар сар 2016 (UTC)
:::Sainuu [https://mn.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Хурал/Ерөнхий#.D0.92.D0.B8.D0.BA.D0.B8.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D0.B0.D0.B3.D0.B8.D0.B9.D0.BD_.D1.85.D1.8D.D1.80.D1.8D.D0.B3.D0.BB.D1.8D.D1.8D.D0.B3_.D0.B4.D1.83.D0.BD.D0.B4_.D0.B1.D0.BE.D0.BB.D0.BE.D0.B2.D1.81.D1.80.D0.BE.D0.BB.D0.B4_.D0.B0.D1.88.D0.B8.D0.B3.D0.BB.D0.B0.D1.85_.D1.82.D3.A9.D1.81.D3.A9.D0.BB end minii hurald oruulsan] zuil deer demjine geed neg ug taviad, neree taviad ugch chadahuu, deer minii oruulsan tusul ehnii shatand nileen uurchil geed odoo heleltsuulgend orj baigaa yum tegeed neg 2 hunii neg iim ug heregtei baigaa genee, tsaanaas n neg hoyr uzeh baih. Bayrllaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 09:41, 3 Арваннэгдүгээр сар 2016 (UTC)

== Gadaadad baidag Mongol helee hagas martsan humuust arga hemjee avah ==

Ene Munkhzaya ug n ovoo zasvar hiideg getel gadaadad baidag uchiraas hel yarianiih n nairuulga gej avah yumgui Mongoliin wikig hachin Mongol bus nairuulgiin Angilaluudaar suitgej duusgalaa. Ene huniig banddag yumuu arga hemjee avch ugnuu. Ene hunii oruulsan gaj Mongol bus angilaluudiig uuruu ajiglasan l baih. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 09:48, 21 Аравдугаар сар 2016 (UTC)

==Сарын нэрийг давхардуулсан хуудас==
Өдрийг энд хоёр янзаар оруулаад байх боллоо. [[1 сарын 10]]-ыг [[Нэгдүгээр сарын 10]] гэж давхардуулан оруулсан мэдээллийг [[1 сарын 10]]-руу зөөн оруулж нөгөөхийг устгавал ямар бэ? Тэгэхгүй бол 365 өдрийн сарын нэрийг бичиг болгон зөөх ажил гарах нь.

==Өдрийн мэнд==
Та бидний [[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E#Ангиллын тухай|aнгиллын тухай хэлэлцүүлэгт]] өөрийн санаа оноогоо нэмэрлээч!
[[Хэрэглэгч:MongolWiki|MongolWiki]]  бид хоёрын санал жаахан зөрөөд байгаа юм. Баярлалаа [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 08:52, 21 Арваннэгдүгээр сар 2016 (UTC)

==Формула-1==
Өглөөний мэнд? Формула 1 уралдааны тухайн жилд явагдаж буй гран при уралдаануудын гран при гэдгийг нь их шан гэдгээр нь өөрчлөөд засвал ямар бэ? Тэгэхгүй бол өөр өөрөөр бичигдээд байх юм Жишээ нь: [[Германы гран-при]], [[2004 оны АНУ-ын гран-при]], [[2015 оны Формула-1#Уралдааны зам|Мексикийн Гран При]] гэх мэтээр. Миний бодлоор орчуулснаар нь хэрэглэвэл эдгээр өөр өөр бичиглэлтийн хэлбэр асуудалгүй болмоор. [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 07:42, 1 Арванхоёрдугаар сар 2016 (UTC)
:Сайн байна уу. &quot;Их шан&quot; гэж одоогоор монгол хэлэнд өргөн хэрэглэгдэхгүй, шууд гран-при гэж яваад байгаа тул хэрэглээ талаасаа бодож үзвэл заавал гран-при гэдэг гарчигтай холбохгүй бол болохгүй болчих байх. Тиймээс ингэж солих нь илүү ажил болж магадгүй гэж бодож байна. Гэхдээ нэгэнт монгол хэлэнд маань их шан гэсэн тохирох үг нь байгаа юм чинь ингэж солиод, гран-при гэдэг гарчгаа бас давхар холбоод явахад миний хувьд бол асуудалгүй. Баярлалаа. --[[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 07:49, 1 Арванхоёрдугаар сар 2016 (UTC)

== Ene suitgegchiig haana uu! ==

Ene etgeed nuguu deerees olon ip solij suitgel hiigeed baigaa etgeed sayhnaas argaa bolovsrongui bolgoj unen yum shig haragdah baahan zavaan huuramch uguulluud neej vandalismaa arai saijiruulsan baina. Uuruu bolovsroltoi hun iim nariin vandalismiig sain oilgono gej naidaj baina. Ene etgeediig sain murduj uur uur ip-aas orson baisan ch buh ip-iig n haaj suitgeliig n arilgana uu! https://mn.wikipedia.org/wiki/Тусгай:Contributions/203.91.115.42 [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 02:29, 11 Арванхоёрдугаар сар 2016 (UTC)

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.&lt;ref group=survey&gt;This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.&lt;/ref&gt; The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.&lt;ref group=survey&gt;Legal stuff: No purchase necessary.  Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].&lt;/ref&gt; The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes.


&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&amp;Aud=VAE&amp;Src=53VAEAI Take the survey now!]'''&lt;/big&gt;


You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org.

Thank you!
--[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]]  ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 22:01, 13 Нэгдүгээр сар 2017 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/53-VAEAI&amp;oldid=16205394 --&gt;
&lt;references group=survey /&gt;

== Request ==

Hello.

Could you create the article of the prominent Turkish-Jewish economist [[:en:Dani Rodrik|Dani Rodrik]] in Mongolian Wikipedia? 

Thank you.

== Оноосон нэрийг тэр хэвээр нь байлгаж өгөөч  ==

Сайн байна уу? 

Хэдэн жилийн өмнө зарим хамтлаг,дуучдийн нэрийг кирилл үсэг болгосон байсан. Энийг болиулж өгөөч.

Жишээлбэл : https://mn.wikipedia.org/wiki/Колдплей 

Хэдийгээр бүх нэршилийг кирилл монгол болгох зөв зүйтэй алхам боловч ингэж монголооор нь бичээд хайх хүн хэд байгаа билээ дээ бодоод үздээ. Бидэнтэй ижилхэн кирилл үсэг ашигладаг орос хүртэл оноосон нэрийг тэр тусмаа латин үгийг тэр чигээр ашиглааад явдаг. https://ru.wikipedia.org/wiki/Coldplay

Ингэж сэдвийн нэрийг Кирилл болгосноор тухайн хуудсийг уншиж мэдээлэл авах хүмүүсийн тоо эрс цөөрөөд байгаад гол учир нь байгаамаа :)

Бидний хайлт хийхдээ хамгийн өргөн ашигладаг зүйл Google. Google-с мэдэхийг хүссэн зүйлээ латинаар нь бичээд хайвал монгол вики нийтлэлийн илэрцүүд дээгүүр орж ирдгийг бодолцож үзнэ үү баярлалаа

::Сайн байна уу. Оноосон нэрийг кирилл болгосон байгаа тухайд, жишээлбэл [[Coldplay]] гэж үзнэ үү. Дээрх хуудастай холбогдсон байгааг та анзаарах байх гэж найдаж байна. Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:57, 1 Хоёрдугаар сар 2017 (UTC)

== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==

(''Sorry for writing in English'')

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''28 February, 2017 (23:59 UTC)'''.   The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&amp;Aud=VAE&amp;Src=53VAEAI  Take the survey now.]'''

If you already took the survey - thank you! We won't bother you again.

'''About this survey:''' You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project here]] or you can read the [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions]].  This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to [[:m:Special:EmailUser/EGalvez_(WMF)| User:EGalvez (WMF)]].  '''About the Wikimedia Foundation:''' The [[:wmf:Home|Wikimedia Foundation]] supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally.  Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]]  ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 19:39, 21 Хоёрдугаар сар 2017 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/53-VAEAI&amp;oldid=16205394 --&gt;

== Vandalismtei temtseh ==

Sainuu Zorigtoo, Ene olon uur uur IP haygaas manai Wikig bohir junk articlaar duurgeed baigaa etgeedtei shiruun temtsej buh junk articliig n ustganuu. Neg talaas ene etgeed olon uur uur IP-ees handaj bainga muruu ballaj baina. Nuguu talaas nom ba esvel huuramch uguulluud holiod mash utgagui zuils nevterhii tolind oruulj baina!! &quot;Haraagui Humuust Zoruilsan Aimag Tsoltnii barildaan&quot; esvel &quot;.... iim Kompanid Zoruilsan Aimag Tsoltnii barildaan&quot; gesen sedev Nevterhii tolind baina gej yavch eruul uhaand niitsemgui baina. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 05:22, 4 Долоодугаар сар 2017 (UTC)

::Сайн байна уу. Энэ хүний бичсэн нийтлэлүүдийн заримыг нь харлаа, засаж сайжруулах талаас нь харвал зүгээр байх. Тэрнээс биш устгаад байж болохгүй байх аа. Гарчиган дээр барилдаан гэхгүйгээр бөхийн барилдаан гэсэн нь зүйтэй болов уу. Өнөөдрийн барилдаанд гэж бичсэнийг бодоход ном хуулаагүй өөрийн тэмдэглэлээсээ оруулсан бололтой (Номон дээр хэзээ ч өнөөдрийн барилдаан гэхгүй тэдний өдрийн бөхийн барилдаан гэж бичих байх). Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:B.munkhbayar|Мөнхбаяр]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:B.munkhbayar|talk]]) 14:45, 4 Долоодугаар сар 2017 (UTC)
:::: Britanica nevterhii tolin deer tegvel &quot;Google Kompanii neremjit Aimag Sumiin tsoltnuudiin Hulbumbugiin Temtseen&quot;, &quot;Donald Trumpiin Neremjit Barildaan&quot; geh metiin utgagui sedvuud baidag uu??? Nevterhii Tolinii standartiig sain barimtlah heregtei.  [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 07:25, 4 Долоодугаар сар 2017 (UTC)
:Ene vandalism hiigchiig ban hiinuu: https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87:%D0%94%D3%A9%D0%BB%D1%85%D2%AF%D2%AF&amp;action=edit&amp;redlink=1 [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 03:05, 5 Долоодугаар сар 2017 (UTC)

== Request for translation: '[[w:simple:United Nations General Assembly Resolution 68/262|United Nations General Assembly Resolution 68/262]]' ==

Hello dear Zorigt, saw your wonderful contribution in Mongolian Wikipedia. According to the subject I would like to ask you translate/help to translate [[w:simple:United Nations General Assembly Resolution 68/262|the small article]] into Mongolian, and add it to the Wikipedia. Thank you in advance for your support/contribution and best wishes!

== ==
 Энэ хуудас устгагдсан байна. Лавлагааны зориулалтаар тухайн хуудасны устгалын ба зөөлтийн лог доор тавигдсан байгаа.гэхийн Энэ яагаад устгасан байх уу Хэлж өгнө үү Infiltration tactics Англи хэлнээс Монгол хэл рүү Уусах тактик нэрээр хөрвүүлэх гээд дутуу орхисон байгаа юм л даа wikipedia гийн талаар сайн мэдэхгүй байна шүү

:Сайн байна уу. Таны оруулсан өгүүллийг шалгаж үзэхэд, автомат орчуулгын програм ашиглаж орчуулсан байх магадлал өндөртэй, алдаа ихтэй өгүүлэл байсан тул чанарын шаардлага хангахгүй өгүүлэл гэж үзэн устгасан болно. Монгол хэл мэдэхгүй гадны хүмүүс ийм аргаар монгол википедиад өгүүлэл оруулдаг спам их байдаг тул устгасан шалтгааныг ойлгон хүлээн авна уу. Танд төвөг удсан бол гүнээ уучлал хүсэж байна. Та өөрийн орчуулсан хэсгээ бага багаар нэмээд оруулаад явах боломжтой. Баярлалаа. Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:53, 11 Арванхоёрдугаар сар 2017 (UTC)


Хурдан хариу өгсөнд Баярлалаа Цаг хэмнэх гээд автомат орчуулагч ашиглаж засаж бичих санаатай байсан Эхний хэсгийг зөв болгож сүүл хэсгийг маргааш нь засахаар орхисон Энэ их буруу байжээ Уучлаарай Мэдэхгүй зүйл их гарах юм байна  Танд маш их Баярлалаа

== Zohisgui huniig ban hiih ==

Sainuu Zorigtoo, Ene [[https://mn.wikipedia.org/wiki/Хэрэглэгч:Munkhzaya.E Munkhzaya]] gesen hun het olon utgagui Angilluud tolind oruulaad toliig suuliin uyed bur hogiin sav bolgoj duuslaa. Odoo tolinii nuurend olon yanziin demii sedvuud oruulaad ilt duraaraa vandalism hiigeed unalaa. Gadaadad baigaa Mongol helniihee medremjee aldsan mash hachin setgelgeetei boltson n ter utgagui olon duremiin bus angilluudaas haragdaad baina. Ene huniig saraar ch yumuu ban hiine uu. Tuuniig mash ih utgagui angilluud oruulj uuruu tedgeeriig n ustgasniig ajiglasan. Iim dald vandalismiig udaan tevchmeergui baina! [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 05:33, 13 Хоёрдугаар сар 2018 (UTC)
:: Ugaasaa tolind Mongol helnii durmend harshilsan uildliig olon dahin zasrahgui hiigeed baigaa huniig ban hiih yurunhii zarchim baigaa harin iim aldaa udaanaar olon dahin hiigeed baigaa huniig ban hiihgui odoo boltol ingeed Mongol nevterhii toliig bohirdohiig n hultseed baigaa n bas ih oilgomjgui baina! [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 05:43, 13 Хоёрдугаар сар 2018 (UTC)

== Wanted to ask ==


Hello, I know you don't take translation requests but I was wondering if you can translate just these three phrases &quot;Village in China&quot;, &quot;Commune in Morocco&quot;, and &quot;village in Indonesia&quot;. It is for updating Wikidata. Thanks in advance. (feel free to reject this request)[[Хэрэглэгч:Artix Kreiger|Artix Kreiger]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Artix Kreiger|talk]]) 17:45, 8 Гуравдугаар сар 2018 (UTC)

== ESEAP Conference 2018 ==
Hello,

I’m Biyanto from Wikimedia Indonesia who organized ESEAP Conference. [[:meta:ESEAP Conference 2018|ESEAP Conference 2018]] is a regional conference for Wikimedia communities throughout the ESEAP region: ESEAP stands for East, Southeast Asia, and Pacific. Taking place in Bali, Indonesia on 5–6 May 2018, this is the first regional conference for these Wikimedia communities.

East and Southeast Asia and the Pacific are the most under-represented regions within the Wikimedia community. There is a significant number of Wikimedia contributors in our regions, yet we continue to struggle in establishing a well-managed community. This conference will bring participants from various ESEAP communities together in order to better understand the issues and to look for solutions. It also aims to connect people of the Wikimedia movement within ESEAP regions, to share ideas, and to build regional collaborations that are impossible to achieve through online communication.

We’ve got a lot of participation from several countries, but we’re lacking from your country. As we need more participants from your country, we believe that your contribution and participation would be a valuable asset to the success of this event. If you would like to participate in the conference, please do fill the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScedLPDBCZG6C6v1x_a3xiTh7BTO0j2odFRx5bU4QMzI9lk0Q/viewform form] as soon as possible (by April 5, 2018) and we’ll inform you if you get selected for the conference.

Thank you and we hope to see you soon.
--[[Хэрэглэгч:Beeyan|Beeyan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Beeyan|talk]]) 20:28, 28 Гуравдугаар сар 2018 (UTC)

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes.
 
&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=as&amp;edc=5&amp;prjedc=as5 Take the survey now!]'''&lt;/big&gt;

You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list.

Thank you!
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 18:19, 29 Гуравдугаар сар 2018 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/as5&amp;oldid=17881330 --&gt;

== Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 29% of Wikimedia contributors. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=as&amp;edc=5&amp;prjedc=as5  Take the survey now.]'''

If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have design the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone.
If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]].  You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]].  Thanks!  
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 01:17, 13 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/as5&amp;oldid=17881330 --&gt;

== Hunii bichseng duraaraa arilgaad baigaa talaar ==

Sain uu Zorigtoo, Minii bichsen uguulluudiig [[https://mn.wikipedia.org/wiki/Хэрэглэгч:Munkhzaya.E| Munkhzaya]] duraaraa uurchiluud shaardlaga tavihaar uuriinhuu yarian dotorh shaardlagiig arilgaj baina uuniig anhaarna uu. Bas dahin minii shaardlagiig arilgaj magadgui gesen uudnees gerchilelt bolgoj end huulj oruullaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 08:19, 15 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)

::Munkhzayad: Busdiin bichlegiig hundetgeerei!! Uuruu batalgaatai tom setguul nomnii editor mergejilten bish bol busad ijil tuvshinii humuusiin bichlegt buduulgeer haldah erhguigee oilgomoor baina!! Bas nuguu talaar gadaadad baigaa Mongol helniihee chadvariig nileen aldsan n ene sonin buruu nairuulgatai angilluudaas haragdaad baigaa. Hunii sedevt buu haldana uu!!! (in case for international admin or observer etc: english translation to latest edit war: You need to understand that if you are not proven professional editor of big magazine it is rude to delete things with others edited articles while seemingly in closer level. Plus you are living outside of Mongolia and your language proficiency is seemingly lost due to this sketchy meant categories. Please do not delete others things!!! ) [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 07:48, 15 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)
::: Soyltoigoor hunii bichlegt harui uguhiig husey!! Arilgah chine mash sonin asuudal!! [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 08:00, 15 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)

::::Ер нь та бид 2-н нэг нь л энд байсан нь дээр юм байна. өөр ярих юм алга
::::: Yahaaraa minii bichseng uuruu ustgah erhtei bi uuriin chine buruu categoriig ustgah erhgui bilee? [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 08:04, 15 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)

== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''23 April, 2018 (07:00 UTC)'''.   The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=as&amp;edc=5&amp;prjedc=as5  Take the survey now.]'''

'''If you already took the survey - thank you! We will not bother you again.''' We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. To opt-out of future surveys, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]].  You can also send any questions you have to this user email.  [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]]  This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]].
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 00:26, 20 Дөрөвдүгээр сар 2018 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/as5&amp;oldid=17881330 --&gt;

==Хүний эрхийг хамгаалагчдын түүх==
Сайн байна уу Зоригт
Amnesty International байгууллагаас Викимедиатай хамтраад Wikipedia хуудсанд хүний эрхийн хамгаалагчдын түүх оруулж байгаа юм. Энэ асуудлаар асуух зүйл байна. Яаж холбогдох вэ
Баярлалаа
Амараа
:Сайн байна уу, та асуух зүйлээ энд бичиж үлдээж болно. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:01, 25 Тавдугаар сар 2018 (UTC)
::Bujeekee account-тай манай сайн дурын ажилтан нэг түүх оруулсан байгаа. Тэрийг та устгаад байна гэнэ. Ямар нэг зүйл буруу оруулсан байна уу. Хэрэв тийм бол засаад оруулахад нь туслаад өгнө үү. Бас манай сайн дурын өөр ажилтнууд өөр олон түүх оруулах гэж байгаа. Тэдэнд тусална уу. Баярлалаа.
:::Би устгаагүй, хүний тухай өгүүллийн гарчиг тухайн хүний бүтэн нэр байх ёстой тул зөөсөн төдий. Ажилтныхаа хуудсыг үзнэ үү: [[Тусгай:Contributions/Bjeekee]]. Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:48, 25 Тавдугаар сар 2018 (UTC)

== Munkhzayag blok hiine uu!! ==

[https://mn.wikipedia.org/wiki/Хэрэглэгч:Munkhzaya.E Munkhzaya] n hunii bichisen buten uguulliig ustgahiig oroldood ehellee. Ene etgeediig bloklonuu. Hiisen uildeluud n: [https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=Санчирын_туйлын_шуурга&amp;action=history |uguulel 1]; [https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=Морин_толгой_мананцар&amp;action=history |uguulel 2]. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 03:54, 8 Зургаадугаар сар 2018 (UTC)
:: Vandalism hiideg huniig bloklohoo bolison uu? [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|talk]]) 06:56, 8 Зургаадугаар сар 2018 (UTC)
:::Нэгдүгээрт, өгүүллийн доодох ангиллууд ямар байвал зохих вэ гэх мэт, хэнийх нь зөв, хэнийх нь буруу гэж хэлэх аргагүй, үзэмжийн асуудал тул хэнийх нь буруу зөв гэдгийг би шүүхгүй. Иймээс, та хоёроос хоёулангаас нь энэ утгагүй зүйлээ зогсоохыг хүсэж байна. Хэрвээ энэ байдлаараа үргэлжилбэл, миний хувьд та хоёрыг хоёуланг нь хэсэг хугацаагаар блоклохоос өөр аргагүй болох вий гэж санаа зовж байна. Хоёрдугаарт, өмнө нь харж байхад Оргио та Мөнхзаяагийн оруулсан ангилал, өгүүллүүдийг хэрэггүй гэж устгаад байснаас болж та хоёрын харилцаа муудсан гэж ойлгож байгаа. Хоёул монгол википедиагаа хөгжүүлэх гэсэн хүсэл эрмэлзэлтэй гэдэг нь хэн ч харсан илэрхий байгаа ч ялангуяа Оргио таныг бусад хүмүүсийн оруулж буй өгүүлэл ангилал зэргийг өөрийн үзэмжээр хэрэгтэй хэрэггүй гэж шууд дүгнэлгүй, гадаадад байдаг хүн монгол хэлээ мэдэхгүй гэж дээрээс харж харьцалгүй, яг амар шалгтааны улмаас хэрэггүй гэж үзэж байгаа гэх зэргээ тайлбарласны үндсэн дээр оруулж байна уу гэж хичээнгүйлэн хүсье (Мөнхзаяагийн үүсгэж буй ангиллууд бусад хэлний википедиад ч байдаг, ерөнхийдөө өгүүллүүдийг цэгцлэхэд хэрэгтэй гэж би хувьдаа үзэж байгаагаа энэ дашрамд хэлье). Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 07:28, 8 Зургаадугаар сар 2018 (UTC)

== Дуучдын нэр гэж юу вэ? ==

Тэднийг Татар гэж нэрлэдэг. Гэхдээ би тэдний жинхэнэ нэрийг мэдэхгүй байна. Энд дуу байна. та мэдлэг?
https://m.youtube.com/watch?v=MVVP1kRY7xc [[Хэрэглэгч:Yesükhei Baatar|Yesükhei Baatar]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Yesükhei Baatar|talk]]) 08:39, 13 Зургаадугаар сар 2019 (UTC)

==A request==
Hi there, Бмхүн. I am Erica and work in the Community Engagement department at the Wikimedia Foundation. I hope all is fine with you. I am contacting you because [[:m:User:Elitre_(WMF)/Boost_initiative|I have a message from the Language team]] that I would like to deliver soon to the community here, and hence I would appreciate if someone could translate it before. I have read the note at the top of this page (although it isn't clear to me if you are referring to translations of articles specifically) but if you can't help, then I'd appreciate if you could let me know who I can ask instead, as we'd like to start conversations with the community here soon. Thanks a lot for what you will do, and best regards. --[[Хэрэглэгч:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Elitre (WMF)|talk]]) 09:22, 16 Есдүгээр сар 2019 (UTC)
:I've gone ahead and posted in English. Would love to hear your thoughts on [[Wikipedia:Хурал/Гадаад_хэл#Improving_the_translation_support_for_Mongolian_Wikipedia|this thread at the Village Pump]]. Thank you very much, --[[Хэрэглэгч:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Elitre (WMF)|talk]]) 14:52, 8 Аравдугаар сар 2019 (UTC)

== Сайн байнауу. Шинэ мэдээлэл оруулах талаар ==

Сайн банйауу. Хувь хүний талаар шинэ мэдээлэл оруулах гэсэн юм. Оруулсан мэдээлэл википедиагийн шаардлага хангахгүй байгаа юмуу. Устгаад байх юм. Танд туслах боломж байнауу?

== Administrator action request ==

Hello! I noticed an apparent feud between two IP editors: [[Special:Contribs/93.78.31.199|93.78.31.199]] and [[Special:Contribs/93.157.169.14|93.157.169.14]]. 93.78.31.199 has become very uncivil [[User talk:93.157.169.14|on this talk page]], making many personal attacks. I, however, do not know Mongolian and wanted to let you know, as you are a local administrator, about the problem. Thank you, [[Хэрэглэгч:Vermont|Vermont]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Vermont|talk]]) 19:34, 5 Долоодугаар сар 2020 (UTC)

== No DeadendPages be [[]], be more 20 000 pages in Mongolian ==

see of [[Тусгай:DeadendPages]] be more from 20.000 Mongolian articles from see [[Тусгай:Statistics]]

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Хэрэглэгч:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MediaWiki message delivery|talk]]) 18:53, 25 Есдүгээр сар 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== Flower of the month ==

[[File:Cymbaria dahurica.jpg|thumb|&lt;center&gt;Cymbaria dahurica]]
Hi Zorigt

For your huge efforts on Mongolian Wikipedia I want to award you with the [[:als:Wikipedia:Blueme vum Monet|Flower of the month]].

Best regards, ---[[Хэрэглэгч:Holder|Holder]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Holder|talk]]) 20:27, 2 Аравдугаар сар 2020 (UTC)

== тооллогийн -&gt; тооллогын? ==

How come? Has there been a spelling reform in Mongolian recently? I also noticed you changed ,,Израиль&quot; to ,,Израил&quot; as well on the ,,Унгар хэл&quot; article. [[Тусгай:Contributions/14.202.123.115|14.202.123.115]] 06:37, 28 Аравдугаар сар 2020 (UTC)

== Админ болж болох уу ==

Админ болох хүсэлтэй байна.

== Ярилцах гэсэн юм ==

Хэд хэдэн асуудлаар ярилцах гэсэн юм.

== Молом Цэндийн ==

Сайн байна уу, Цэндийн Моломын монгол пейж бичсэнд баярлалаа. Би орос хэлрүү орчуулаад нэмэлт мэдээлэл оруулсан юмаа. Гэтэл монголоос оросруу линк нь ажилладаггүй. Дахиж хийтэл орос хэл дээр Молом Цэндийн, Цэндийн Молом гээд хоёр давхар пейж нээгдчихлээ. Үүнээс Молом Цэндийн гэдэг пейжийг нь устгаад Цэндийн Молом гэсэн пейжийг Молом Цэндийн болгоод өгч болох уу? Баярлалаа.

== Хэрэглэгчийн нэрээ солих тухай ==

Сайн байна уу? Би википедиагийн хэрэглэгчийн нэрээ Gankhuu.M болгож солиулах хүсэлтэй байгаа тул хэрэглэгчийн нэрийг сольж өгч тус болно уу.
:Сайн байна уу. Харамсалтай нь надад хэрэглэгчийн нэр солих эрх байхгүй. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 03:48, 16 Гуравдугаар сар 2021 (UTC)

== Munkhzaya админы тухай ==

Энэ Munkhzaya гэгч админ миний үүсгэсэн бүх загваруудыг ямар ч шалтгаангүй устгаж байна. Монгол Википедиад Munkhzaya админ ноёрхлоо тогтоосон юм шиг санагдаж эхэллээ.

== Тусламж ==

Буриад википедиад нэг загварт тусламж үзүүлж болох болов уу?

== Invitation for Functionary consultation 2021 ==

Greetings, Admins of the emerging community,

I'm letting you know in advance about a meeting I'd like to invite you to regarding the [[:m:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] and the community's ownership of its future enforcement. I'm still in the process of putting together the details, but I wanted to share the date with you: 10/11 July, 2021. I do not have a time on this date yet, but I will let you soon. We have created a [[:m:Universal Code of Conduct/Functionary consultations/June and July 2021|meta page]] with basic information. Please take a look at the meta page and sign up your name under the appropriate section.

Thank you for your time.--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] 15:14, 10 June 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/UCoC_Group&amp;oldid=21568660 --&gt;

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

18:18, 4 Нэгдүгээр сар 2022 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&amp;oldid=22532651 --&gt;

== Request to update one sentence in [[Дэлхийн дулаарал]] ==

Hello. I'm part of [[meta:Climate change portal/climate denial review|the cross-wiki review on climate denial]]. The Mongolian article has not been updated much since its creation, and underplays the human cause of climate change. Would you be able to update one sentence in the article: [[Хэлэлцүүлэг:Дэлхийн_дулаарал]]. Thanks! [[Хэрэглэгч:Femkemilene|Femkemilene]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Femkemilene|talk]]) 12:01, 22 Нэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== Stefania Turkewich ==

Hello Zorigt, When you have time could you take a look at this article [[en: Stefania Turkewich]]?  As part of [[en: Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2022]], could you give this article a start in the Mongolian language Wikipedia with an opening introductory paragraph? [[Хэрэглэгч:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Nicola Mitchell|talk]]) 13:13, 3 Гуравдугаар сар 2022 (UTC)

== Unblock ==

Сайн байна уу? Enkhsaihan2005 хаягын түгжээг цуцалж өгнө үү? Баярлалаа [[Тусгай:Contributions/66.181.187.130|66.181.187.130]] 14:29, 9 Наймдугаар сар 2022 (UTC)

:@[[Хэрэглэгч:Zorigt|Zorigt]] [[Тусгай:Contributions/66.181.187.130|66.181.187.130]] 12:52, 10 Наймдугаар сар 2022 (UTC)

== Тусламж ==

[[Тусламж:Шинэ хуудас яаж үүсгэх вэ?]]
Хуудасны мэдээллийг [[Хэрэглэгч:Согоо]] олон удаагийн үйлдлээр өөрийн зарын чанартай мэдээллээр дүүргээд байна. Та энэ явдалд анхаарлаа хандуулж өгөөч. Энэ хуудсаа админ засах эрхтэйгээр Хамгаалалт тавьж өгөөч.[[Хэрэглэгч:Megzer|Megzer]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Megzer|talk]]) 05:13, 16 Наймдугаар сар 2022 (UTC)

== Түгжээ ==

Сайн байна уу? Enkhsaihan2005 хаягын түгжээг цуцалж өгнө үү? Баярлалаа [[Тусгай:Contributions/192.82.68.51|192.82.68.51]] 07:50, 16 Наймдугаар сар 2022 (UTC)

== Хүсэлт ==

Танай википедиад Монголын зарим хаадын түүхэнд хачин өөрчлөлт ороод байна. Жишээ нь: Хубилай хаан түүний хатад, гүнж, хүүхдүүд, хүргэн бэрүүдийн намтарыг дахин шинээр зохиогоод байх шиг байна. 122.201.31.33 гэсэн ip-тэй хүн бичээд байх шиг байна. Түүхийн ном уншихаар википедиад байгаа мэдээлэл шаал өөр юм бичцэн байнаа. Та нэг хяналт тавьж өгөөч. Болохгүй бол админы тоогоо нэмвэл яадаг юм бэ?[[Тусгай:Contributions/202.179.27.130|202.179.27.130]] 22:46, 3 Есдүгээр сар 2022 (UTC)

== Сайн байна уу: Жаахан шинэчлэл хиймээр санагдаад санал авч байна ==

Википедиагаа жаахан шинэчлэе гээд хэд хэдэн хэлэлцүүлгийг эхлүүлсэн байгаа юм, та завтай бол санал онолоо өгөөч? Баярлалаа!

* [[Хэлэлцүүлэг:Нүүр_хуудас]]
* [[Wikipedia:Хурал/Ерөнхий#Interface_Admin_болох_хүсэлт]]
[[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 03:14, 2 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

== [[:Ангилал:Устгалд орох хуудсууд]] ==

Hi, could you please take a look at these deletion requests? I know there are some cases needing discussion but there is also spam in there. '''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' 02:11, 14 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

== Сайн байна уу? ==

Өнөөдөр [[Загвар:Инфобокс улс]] хуудсыг бүхэлд нь шинэчлэх гэж байгаа тул зарим хуудсанд алдаа гарч ирж магадгүй шүү [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|talk]]) 04:31, 16 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

== TOGG ==

@[[Хэрэглэгч:Zorigt|Zorigt]] Hi, since you deleted this article as I used machine translation, can you create one for me correctly? Thanks [[Хэрэглэгч:ARDITGILA|ARDITGILA]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:ARDITGILA|talk]]) 04:38, 28 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== Боломжтой бол дэмжээд өгнө үү ==

Сайн байна уу, Боломжтой бол намайг дэмжээд өгнө үү. 
[https://mn.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%85_%D1%85%D2%AF%D1%81%D1%8D%D0%BB%D1%82%D2%AF%D2%AF%D0%B4 Хүсэлт]  [[Хэрэглэгч:MongolWikiNew|MongolWikiNew]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWikiNew|talk]]) 03:01, 12 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC)

== Please delete and block ==

Please delete [[Tran Quang Hung]] and [[Nguyen_Hoang_Gia_Bao]], they are obvious spam. Please block 2402:9D80:403:A64D:A812:E64B:BDCE:C07F and 2402:800:62EE:929A:1AA:39DE:5507:AF34 for obvious sockpuppetry behaviour and disruptive editing. Thanks. --[[Хэрэглэгч:Lemonaka|Lemonaka]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Lemonaka|talk]]) 16:43, 23 Зургаадугаар сар 2023 (UTC)

== Сайн байна уу? Админ Зоригтоо ==

Тантай хэрхэн холбогдож болох талаар хэлж өгөөч! Мэдээж википедиа-ийн талаар...Баярлалаа [[Тусгай:Contributions/202.9.40.188|202.9.40.188]] 05:25, 22 Есдүгээр сар 2023 (UTC)

:Сайн байна уу. Та энд бичиж үлдээж болно. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 05:30, 22 Есдүгээр сар 2023 (UTC)

== Шинэ хуудас үүсгэх видео зааварын шинэчлэлт ==

Сайн бна уу, 
Энэ хуудсыг хамгаалсан байна энэ хуудсанд хэдэн жилийн өмнө би Шинэ хуудас үүсгэх Видео зааврыг нь хийсэн юм. Одоо дахин шинэчилж сайжируулсан байгаа.
https://mn.wikipedia.org/wiki/Тусламж:Шинэ_хуудас_яаж_үүсгэх_вэ%3F

Хуучин видеоны линкийг нь энэ шинэчилсэн видеоны линкээр солиод өгнө үү: https://www.youtube.com/watch?v=wyi-uuV5WeA

[[Хэрэглэгч:MN5|MN5]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MN5|talk]]) 09:22, 2 Аравдугаар сар 2023 (UTC)

:::Шинэ хуудас үүсгэх Видео заавар хэсэгт 
:Энийг  сopy+paste хийгээд хуучин дээр нь дархад болно [https://www.youtube.com/watch?v=wyi-uuV5WeA| Үзэх]
: [[Хэрэглэгч:MN5|MN5]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MN5|talk]]) 09:29, 2 Аравдугаар сар 2023 (UTC)

= Сайн байна уу? =

Доорх тэмбүү өвчний талаарх   хуудсыг яаралтай устгах шалтгаан хүсэлтийг гаргасан байгаа! Устгасны дараа эх сурвалжтай, монгол эрдэмтэн судлаачдын эрдмийн бүтээлээс оруулж нийтлэх болно!
[[Тэмбүү]] [[Хэрэглэгч:Emch phd|Emch phd]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Emch phd|talk]]) 11:55, 16 Аравдугаар сар 2023 (UTC)

== хэрхэн өөрийн хуудас дээр баннер тавих вэ? яг таных шиг ==

&quot;Энэ хэрэглэгч 2005 оны 8 сарын 20-ноос хойш Википедиатай нөхөрлөж байна.&quot; жишээ нь: Энэ баннер надад таалагдаж байна. [[Хэрэглэгч:Gologmine|Gologmine]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Gologmine|talk]]) 16:05, 21 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC)

Hi zorigt

[[Тусгай:Contributions/2405:5700:310:9300:B90A:CF72:E1BE:7B1C|2405:5700:310:9300:B90A:CF72:E1BE:7B1C]] 08:23, 16 Гуравдугаар сар 2024 (UTC)

== Suld yvah ==

Suld yvah [[Тусгай:Contributions/2405:5700:301:BDC:EDBE:91A8:4818:B074|2405:5700:301:BDC:EDBE:91A8:4818:B074]] 13:23, 16 Гуравдугаар сар 2024 (UTC)

== About my ban ==

My account was [[Tamerlane's Soldier]]. On the Timur page, I gave 7 sources that Timur was Turkic and edited it, but you changed it to Mongolian without giving even 1 source, and then you banned me from wikipedia for giving false information. Are you a vandal? Why am I banned when there are people who cannot even give 1 source? On top of that, he also wrote an article about Timur's origin below and there is no source for it. Please ban them too. [[Тусгай:Contributions/88.86.117.130|88.86.117.130]] 12:39, 10 Дөрөвдүгээр сар 2024 (UTC)

:This is Megzer I'm talking about. He always reverted my edit even though I cited the source. You are also like riz, I gave 4 sources of the time and 2 sources of historians, but you take back the edit and write Timur as a mongol again without any source. Because you cannot open your eyes to the facts. [[Тусгай:Contributions/88.86.117.130|88.86.117.130]] 13:09, 10 Дөрөвдүгээр сар 2024 (UTC)

== Хар хун ==

Яагаад устгагдсан бэ? [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|яриа]]) 15:45, 15 Дөрөвдүгээр сар 2024 (UTC)

== Adar ==

Adar

[[Тусгай:Contributions/203.91.115.56|203.91.115.56]] 02:38, 31 Тавдугаар сар 2024 (UTC)

== Cleaning up files ==
Hello! All files need a license so we can see the copyright for the file. If a file does not have a license it should be deleted. Perhaps you could have a look at the files in [[Тусгай:UnusedFiles]] and delete those without a license? --[[Хэрэглэгч:MGA73|MGA73]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MGA73|яриа]]) 18:21, 16 Долоодугаар сар 2024 (UTC)
: Hello again. Files in [[:Ангилал:NowCommons]] can be deleted if all relevant info have been moved to Commons. If the name on Commons is different remember to change any pages that uses the local file.
: I created [[:mw:Extension:FileImporter/Data/mn.wikipedia]] so now it is easy to move files to Commons. Just click the tab &quot;Export to Wikimedia Commons&quot;. If something needs to be fixed you can modify the configutation. You are also welcome to ask me. --[[Хэрэглэгч:MGA73|MGA73]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MGA73|яриа]]) 09:54, 21 Долоодугаар сар 2024 (UTC)

== Сэдвүүд битгий устгаарай ==

Сайн байна уу, Манайх шинэ Wikipedia төсөл хэрэгжүүлээд 16 сургуулийн 11-р ангиудаас тусгай хичээлээр 400 англи викигийн сэдвийг орчуулж оруулж байгаа юм. 11-р ангийнх нь жаахан алдаатай орчуулж сэдэв оруулж байгаа гэхдээ тэд нар яваандаа сэдвээ өөрсдөө засах юм. Өнөө өглөөний устгасан хэдэн сэдвээ эргээд сэргээгээд өгөөрэй эзэд нь дараа нь засах юм. Нөгөө 2016 онд өөрөөр чинь Wikipedia гийн төсөл дээр дэмжисэн коммент бичүүлж быайсан тэр төслийн үргэлжилэл явж байгаа юм. Иймэрхүү сэдвүүдийг удстгахгүй байна уу. Баярллаа. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|яриа]]) 00:52, 26 Долоодугаар сар 2024 (UTC)

== засахвар хийх ==

&quot;Паралимпын наадам&quot;  гээд нэр өгсөн буруу бололтой. &quot;Паралимпийн наадам&quot; гэх нь зөв үү? Тэгвэл нэрийг засч өгнө үү. [[Хэрэглэгч:Avirmed Batsaikhan|Avirmed Batsaikhan]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Avirmed Batsaikhan|яриа]]) 04:22, 4 Есдүгээр сар 2024 (UTC)

== Викигийн талаар ==

Сайн байна уу,

Өөртэй чинь имэйлээр юмуу сошиал (telegram гэх мэт) ашиглаад холбогдож болох уу? Монгол викигийн хөгжүүлэлт, одоогийн байдал, төсөл хэрэгжүүлэх, санхүүгийн дэмжлэг г.м-ийн талаар санал бодлоо хуваалцах уу гээд. Боломжтой бол миний имэйл руу (Тусгай:EmailUser/Chinneeb) хариулаарай (privately).

Баярлалаа, --[[Хэрэглэгч:Chinneeb|Chinneeb]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Chinneeb|яриа]]) 08:07, 19 Есдүгээр сар 2024 (UTC)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== Олон талт байдал ==

''' [[Тусгай:Contributions/2405:5700:311:DC8A:7C47:2419:8438:8785|2405:5700:311:DC8A:7C47:2419:8438:8785]] 16:37, 20 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC)

== Sedev ustgahgui baina uu ==

Sain baina uu, Manai Wikipedia tosol amjilttai heregjij baigaa yumaa ene jil 35 dund surguulid Wikipediagiin dvd gee taraaj ahlah angiin suragchdad offline Wikipediag delgeruulj baigaa. Uuntei holbootoigoor yanz buriin gunzgii sudalgaa hiij baigaa bas sudalgaanii ajild tus bolohoor niigmiin uhaanii sudalgaatai hamaataigarr manai Dashka01 ba Oyunaa28 ajiltnuud edgeer accountaas oguulluud oruulj baigaa tedgeeriig ustgahgui baina uu, Bi oort chine tosliinhoo videog email ruu chine onoodor ilgeene uzeerei. 2016 onii tosloos hoish manai 3 dah Offline Wikipedia distribution tosol amjilttai heregjij bgaa yum videonoos uzeerei. Bayrllaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|яриа]]) 03:40, 20 Зургаадугаар сар 2025 (UTC)

:Tuhain oguulluud n olon niited unshihad sain tohirohgui harin nariin niigmiin uhaanii sudalgaanii chigleld tohiroh 2 ba 3r tuvshinii oguulluud baigaa. Angli wikid ch bas iim oguulluud olon myanga baigaa. [[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Orgio89|яриа]]) 03:56, 20 Зургаадугаар сар 2025 (UTC)
::@[[Хэрэглэгч:Orgio89|Orgio89]] та [[:en:Wikipedia:No_original_research|Wikipedia:No original research - Wikipedia]] өгүүллийг эхлээд уншина уу. Та бүхний судалгааны үр дүнгээ оруулах талбар нь Википедиа биш юм. Тиймээс би цаашид ч нэвтэрхий тольд зохицохгүй гэж үзсэн зүйлсийг устгах болно. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|яриа]]) 03:44, 26 Зургаадугаар сар 2025 (UTC)

== Possible collaboration with Central Asian wiki communities ==

Hello, Zorigt! Sorry for not writing in Mongolian. I've noticed that you're the most active admin in Mongolian Wikipedia and decided to contact you. My name is Batyrbek and I represent Kazakh Wikimedians. We, as Central Asian communities, along with Uzbek, Kyrgyz, Tajik, Karakalpak and Iranian communities held our first [[metawiki:Central_Asian_WikiCon_2025|Central Asian WikiCon]] in April this year. We are planning to continue this annual event and organize it in 2026 too, in Almaty, Kazakhstan. And for that we want to invite Mongolian Wikimedians as guests and start our possible collaboration (CA+Mongolia). If you and/or other active members, who you think might be the best candidates, are interested in this idea, please let us know. Application for the scholarship for our conference will start approximately in November. We will inform you, once you confirm your interest. Cheers, [[Хэрэглэгч:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Batyrbek.kz|яриа]]) 20:10, 2 Наймдугаар сар 2025 (UTC)

== Пёнчангийн болон Пёнчаны ==

Сайн байна уу. Миний Пёнчаны гэснийг Пёнчангийн болгосон байгааг харлаа. Маш олон тооны мэдээллийн сайтууд болон Монголын Үндэсний Олимпын Хороо Пёнчаны гэж байсан тул тэгэж өөрчилсөн билээ. [https://gogo.mn/r/mn01w],[https://itoim.mn/article/ULTxc/11627?0b39fa3d57b6f7bf48328a55d91fef94], [https://news.mn/r/765447/], [https://www.facebook.com/Olympic.mn/photos/%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B2%D0%BE%D0%BD-2024-%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD-%D1%91%D1%81%D0%BD%D1%8B-%D0%B1%D1%8D%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D0%B4%D1%8D%D0%BB-%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B8%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%B3-%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D1%86%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%83%D1%87%D1%83%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD-%D3%A9%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD-iv-%D0%BD%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D0%B0/6220972201255405/], [https://ikon.mn/n/1626], [https://montsame.mn/mn/read/70154]. [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 11:11, 15 Наймдугаар сар 2025 (UTC)

:Сайн байна уу. Пёнчан гэдэг нь монголоор бол их инхэлэгтэй (англиар бичсэнийг нь харвал -ng төгсгөлтэй байгааг та анзаарах байх) тул дүрэм ёсоор Пёнчангийн гэж хувирна. Бээжиний биш Бээжингийн гэж бичдэгтэй адилхан гэсэн үг. @Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|яриа]]) 23:43, 17 Наймдугаар сар 2025 (UTC)

== Засвартай холбоотойгоор ==

Өөрийн чинь засварын ажлыг хүндэтгэж байгаа ч мэддэг зүйлээ л засахыг зөвлөж байна, бусдын бичсэнд хүндэтгэлтэй хандаарай. Ялангуяа үг үсгийн алдаа. [[Хэрэглэгч:Bataak|Bataak]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Bataak|яриа]]) 03:16, 14 Хоёрдугаар сар 2026 (UTC)

:: Монгол хэлний зөв бичих дүрмийн журамласан толийг үзнэ үү. [https://toli.gov.mn/w/UoOATzTcopfVsPuc эшлэл]
[https://toli.gov.mn/w/dt0meQBJGdfsyXQI　бэлгэд] Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|яриа]]) 01:33, 16 Хоёрдугаар сар 2026 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Zorigt.

Can you translate and upload the articles [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Mongolian Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Хэрэглэгч:Kurcke|Kurcke]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Kurcke|яриа]]) 11:59, 8 Гуравдугаар сар 2026 (UTC)

== Help ==

Hello, I would appreciate your help in improving [[Газын аймаглан устгасан явдал|this]] page; my Mongolian is poor. [[Хэрэглэгч:جودت|جودت]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:جودت|яриа]]) 18:35, 17 Гуравдугаар сар 2026 (UTC)

== Энэ загварыг хараад өгөөч ==

Би [[загвар:кладограм]] англи викигээс хуулж хийсэн юм. Гэхдээ нэр тайлбар нэлээн дутмаг байгаа. Та хараад зөвлөгөө өгөөч. [[Хэрэглэгч:ChocolateLemon|ChocolateLemon]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:ChocolateLemon|яриа]]) 09:42, 22 Гуравдугаар сар 2026 (UTC)

== Хуудас зөөх хүсэлт ==

Сайн байна уу. [[Хэрэглэгч:MongolEditor2026/Батжаргалын Заяабал]] ноорог хуудсыг эх сурвалж, эшлэл, зураг, бүтэцтэйгээр цэгцлэн бэлтгээд байна. Одоогоор надад хуудас зөөх эрх нээгдээгүй тул [[Батжаргалын Заяабал]] нэрээр үндсэн өгүүллийн орон зай руу зөөх боломжтой эсэхийг шалгаж, шаардлага хангасан гэж үзвэл тусалж өгөхийг хүсье. Chinneeb хэрэглэгчид мөн хүсэлт үлдээсэн боловч одоогоор хариу аваагүй байна. Хэрэв засах шаардлагатай зүйл байвал зөвлөгөө өгвөл баярлана. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:MongolEditor2026|MongolEditor2026]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolEditor2026|яриа]]) 02:53, 19 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;</text>
      <sha1>g40mf9cv1y4ysvqt44zcedtp2bwmuaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цунами</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4874</id>
    <revision>
      <id>854952</id>
      <parentid>822323</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T13:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25915-99</username>
        <id>104242</id>
      </contributor>
      <origin>854952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4517" sha1="jteamj2xnpm7ytgq7335yspjcqcmg8w" xml:space="preserve">[[Файл:Tsunami comic book style.png|thumb|Цунами үүсэх механизм]] 
[[Файл:Tsunami2.JPG|thumb|Гүехэн устай, налуу эрэгт цунамигийн хүч бага байна,,]]
[[Файл:Tsunami1.JPG|thumb|Гүн, огцом эрэг нь цунамигийн давaлгааны хүчийг нэмэгдүүлнэ.]]
[[Файл:Tsunami3.JPG|thumb|[[Далай|Далайн]] ёроолын [[галт уул|галт уулын]] дэлбэрэлтээс үүсэх үлэмж хэмжээний материал цунами үүсгэж болно.]]
[[Файл:Tsunami4.JPG|thumb|[[Далай]] доорхи [[газар хөдлөлт]] нь [[Дэлхий|далайн царцдасыг]] шилжүүлэх (эвдэх) ба [[Далай|далайн]] [[ус]] түлхэгдэн цунами үүснэ.]]

'''''Цунами''''' ([[Япон хэл|япон]]. 津波 IPA: [t͡sɯnä́mí], 津 — «булан», 波 — «давалгаа») -[[Газар хөдлөлт]], [[галт уул|галт уулын идэвхижилт]], [[хөрсний гулсалт]], томоохон хэмжээний [[солир]] унах, [[цөмийн бөмбөг|цөмийн бөмбөгийн]] туршилтаар үүсэх [[энерги|энергийн]] нөлөөгөөр [[далай]], [[тэнгис|тэнгисийн]] усны асар том давалгаа үүсэхийг нэрлэнэ. Цунами нь [[Япон хэл|япон]] гаралтай [[үг]] юм. 

Газар хөдлөлт, галт уулын дэлбэрэлт болон усан доорх бусад дэлбэрэлтүүд (усан доорх цөмийн төхөөрөмжийн дэлбэрэлтийг оролцуулан), хөрсний гулсалт, мөсөн гол, солир болон усны түвшнээс дээш буюу доогуур бусад хөдөлгөөнүүд нь цунами үүсгэх боломжтой. 

Ихээхэн хохирол учруулсан цунамигийн жишээ бол [[Суматра-Андаманы газар хөдлөлт|2004 оны Энэтхэгийн далайн газар хөдлөлтөөр]] үүссэн цунами юм. Ойролцоогоор 300,000 [[хүн]] нас барсны 168,000 нь [[Индонез]]ийн иргэд байсан. Далайн давалгааны өндөр 33 [[метр|метрт]] хүрч, [[Индонез]], [[Тайланд]], [[Малайз]], [[Бангладеш]], [[Энэтхэг]], [[Шри Ланка]], [[Мальдив]] зэрэг хоорондоо хэдэн мянган км алслагдсан орнууд нэрвэгдсэн байна. Уг цунами нь [[Африк|Африкийн]] зүүн эргийн [[Сомали]], [[Кени]], [[Танзани]] төдийгүй, [[газар хөдлөлт|газар хөдлөлтийн эпицентрээс]] 13,000 км хол орших Мексикийн эрэгт (давалгааны өндөр 2.6 метр гэж тэмдэглэгдсэн) хүрсэн байна.

== Мөн үзэх ==
* [[Байгалийн гамшиг]]
* [[Газар хөдлөлт]]
* [[Үер]]
* [[Галт уул]]

== Цахим холбоос ==
{{Commons|Tsunami|Цунами}}
{{Wiktionary}}
* [https://web.archive.org/web/20121112185552/http://www.tsunami.name/ Tsunami database with detailed statistics]
* [https://web.archive.org/web/20070102083157/http://geo-world.org/tsunami/ Tsunami education and outreach site]
* [http://www.whoi.edu/institutes/coi/viewTopic.do?o=read&amp;amp;id=281 Tsunami Information from the Coastal Ocean Institute], Woods Hole Oceanographic Institution
* [https://web.archive.org/web/20080302114513/http://www.geohazards.no/ The International Centre for Geohazards (ICG)]
* [http://www.prh.noaa.gov/itic/library/about_tsu/faqs.html ITIC tsunami FAQ]
* [http://pubs.usgs.gov/circ/c1187/ USGS: Surviving a tsunami] (United States)
* [https://web.archive.org/web/20050521082033/http://walrus.wr.usgs.gov/tsunami/ Tsunamis and Earthquakes]
* [http://geology.com/articles/tsunami-geology.shtml What Causes a Tsunami?]

[[Ангилал:Цунами| ]]
[[Ангилал:Газар хөдлөлт]]
[[Ангилал:Галт уул судлал]]
[[Ангилал:Урсгал ба давалгаа]]
[[Ангилал:Үерүүд]]
[[Ангилал:Япон хэлц]]


{{meteo-stub}}
{{earthquake-stub}}
{{Psych-stub}}
{{Disaster-stub}}</text>
      <sha1>jteamj2xnpm7ytgq7335yspjcqcmg8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854965</id>
      <parentid>854952</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-25915-99|~2026-25915-99]] ([[User talk:~2026-25915-99|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ.</comment>
      <origin>822323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4516" sha1="592ktk1lpcn0mu1xovc6cuj9rplarvu" xml:space="preserve">[[Файл:Tsunami comic book style.png|thumb|Цунами үүсэх механизм]] 
[[Файл:Tsunami2.JPG|thumb|Гүехэн устай, налуу эрэгт цунамигийн хүч бага байна.]]
[[Файл:Tsunami1.JPG|thumb|Гүн, огцом эрэг нь цунамигийн давaлгааны хүчийг нэмэгдүүлнэ.]]
[[Файл:Tsunami3.JPG|thumb|[[Далай|Далайн]] ёроолын [[галт уул|галт уулын]] дэлбэрэлтээс үүсэх үлэмж хэмжээний материал цунами үүсгэж болно.]]
[[Файл:Tsunami4.JPG|thumb|[[Далай]] доорхи [[газар хөдлөлт]] нь [[Дэлхий|далайн царцдасыг]] шилжүүлэх (эвдэх) ба [[Далай|далайн]] [[ус]] түлхэгдэн цунами үүснэ.]]

'''''Цунами''''' ([[Япон хэл|япон]]. 津波 IPA: [t͡sɯnä́mí], 津 — «булан», 波 — «давалгаа») -[[Газар хөдлөлт]], [[галт уул|галт уулын идэвхижилт]], [[хөрсний гулсалт]], томоохон хэмжээний [[солир]] унах, [[цөмийн бөмбөг|цөмийн бөмбөгийн]] туршилтаар үүсэх [[энерги|энергийн]] нөлөөгөөр [[далай]], [[тэнгис|тэнгисийн]] усны асар том давалгаа үүсэхийг нэрлэнэ. Цунами нь [[Япон хэл|япон]] гаралтай [[үг]] юм. 

Газар хөдлөлт, галт уулын дэлбэрэлт болон усан доорх бусад дэлбэрэлтүүд (усан доорх цөмийн төхөөрөмжийн дэлбэрэлтийг оролцуулан), хөрсний гулсалт, мөсөн гол, солир болон усны түвшнээс дээш буюу доогуур бусад хөдөлгөөнүүд нь цунами үүсгэх боломжтой. 

Ихээхэн хохирол учруулсан цунамигийн жишээ бол [[Суматра-Андаманы газар хөдлөлт|2004 оны Энэтхэгийн далайн газар хөдлөлтөөр]] үүссэн цунами юм. Ойролцоогоор 300,000 [[хүн]] нас барсны 168,000 нь [[Индонез]]ийн иргэд байсан. Далайн давалгааны өндөр 33 [[метр|метрт]] хүрч, [[Индонез]], [[Тайланд]], [[Малайз]], [[Бангладеш]], [[Энэтхэг]], [[Шри Ланка]], [[Мальдив]] зэрэг хоорондоо хэдэн мянган км алслагдсан орнууд нэрвэгдсэн байна. Уг цунами нь [[Африк|Африкийн]] зүүн эргийн [[Сомали]], [[Кени]], [[Танзани]] төдийгүй, [[газар хөдлөлт|газар хөдлөлтийн эпицентрээс]] 13,000 км хол орших Мексикийн эрэгт (давалгааны өндөр 2.6 метр гэж тэмдэглэгдсэн) хүрсэн байна.

== Мөн үзэх ==
* [[Байгалийн гамшиг]]
* [[Газар хөдлөлт]]
* [[Үер]]
* [[Галт уул]]

== Цахим холбоос ==
{{Commons|Tsunami|Цунами}}
{{Wiktionary}}
* [https://web.archive.org/web/20121112185552/http://www.tsunami.name/ Tsunami database with detailed statistics]
* [https://web.archive.org/web/20070102083157/http://geo-world.org/tsunami/ Tsunami education and outreach site]
* [http://www.whoi.edu/institutes/coi/viewTopic.do?o=read&amp;amp;id=281 Tsunami Information from the Coastal Ocean Institute], Woods Hole Oceanographic Institution
* [https://web.archive.org/web/20080302114513/http://www.geohazards.no/ The International Centre for Geohazards (ICG)]
* [http://www.prh.noaa.gov/itic/library/about_tsu/faqs.html ITIC tsunami FAQ]
* [http://pubs.usgs.gov/circ/c1187/ USGS: Surviving a tsunami] (United States)
* [https://web.archive.org/web/20050521082033/http://walrus.wr.usgs.gov/tsunami/ Tsunamis and Earthquakes]
* [http://geology.com/articles/tsunami-geology.shtml What Causes a Tsunami?]

[[Ангилал:Цунами| ]]
[[Ангилал:Газар хөдлөлт]]
[[Ангилал:Галт уул судлал]]
[[Ангилал:Урсгал ба давалгаа]]
[[Ангилал:Үерүүд]]
[[Ангилал:Япон хэлц]]


{{meteo-stub}}
{{earthquake-stub}}
{{Psych-stub}}
{{Disaster-stub}}</text>
      <sha1>592ktk1lpcn0mu1xovc6cuj9rplarvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэлгэрхангай сум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6412</id>
    <revision>
      <id>854992</id>
      <parentid>810050</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19971" sha1="hqupds2qru1u3p12qvbmmctossvmqgx" xml:space="preserve">{{SHORTDESC|Монгол Улсын Дундговь аймгийн сум}}
{{Unreferenced}}
{{Инфобокс суурин
| name                            = Дэлгэрхангай сум
| native_name                     = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠳᠡᠯᠭᠡᠷᠬᠠᠩᠭ᠋ᠠᠢ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}}
| native_name_lang                = mn
| settlement_type                 = [[Монгол Улсын сумд|Сум]]
| nickname                        = 
| motto                           = 
| image_skyline                   = 
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| image_shield                    = 
| shield_size                     = 
| image_blank_emblem              = 
| blank_emblem_size               = 
| image_map                       = Delgerkhangai, Dundgovi.png
| mapsize                         = 
| map_caption                     = 
| image_map1                      = 
| mapsize1                        = 
| map_caption1                    = 
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          = 
| subdivision_type                = Улс
| subdivision_name                = {{flag|Монгол}}
| subdivision_type1               = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]]
| subdivision_name1               = {{flagicon image|Mn flag dundgovi aimag.svg}} [[Дундговь аймаг|Дундговь]]
| subdivision_type2               = 
| subdivision_name2               = 
| seat_type                       = 
| seat                            = 
| government_type                 = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| leader_title1                   = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1                    = 
| established_title               = 
| established_date                = 
| area_magnitude                  = 
| unit_pref                       = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 6,209
| area_land_km2                   = 
| area_water_km2                  = 
| area_total_sq_mi                = 
| area_land_sq_mi                 = 
| area_water_sq_mi                = 
| area_water_percent              = 
| area_urban_km2                  = 
| area_urban_sq_mi                = 
| area_metro_km2                  = 
| area_metro_sq_mi                = 
| population_as_of                = 2022
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = {{decrease}} 2225
| population_density_km2          = auto
| population_density_sq_mi        = 
| population_metro                = 
| population_density_metro_km2    = 
| population_density_metro_sq_mi  = 
| population_urban                = 
| population_density_urban_km2    = 
| population_density_urban_mi2    = 
| timezone                        = UTC + 8
| utc_offset                      = +8
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = 
| elevation_ft                    = 
| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
}}

'''Дэлгэрхангай''' нь Монгол Улсын [[Дундговь]] [[Аймаг|аймгийн]] [[сум]] юм. Далайн түвшнээс дээш 1926 м өндөр өргөгдсөн, байгалийн үзэсгэлэн төгс бүрдсэн нутгийн ард олны хүндэлж биширч явдаг Дэлгэрхангай уулын нэрээр нэрлэгдсэн.

== Нэр ==
[[Дэлгэрхангай уул]]ыг эрт цагт Инэл хан уул гэдэг байж. Инэл гэдэг нь энгүй их, маш их, их юмны таг гэсэн утгатай үг. Дэлгэрхангай уулын яг орой дээр хэвлий (хэвтэш) маягийн томоос том талбай байдаг. Түүнийг Алтан тэвш гэж нэрлэдэг. Дэлгэрхангайн энгэр биед “Тэвш”-ийн хэмээх салбар жижиг уул буй. Түүний Шүүт (Хөшөөт гэсэн үг байж болох)-ын амны зүүн хярд онцгой нууц хонхорт нэгэн том булш бий. Тэр хярын дэргэдүүр “Хүрээ зам” гэдэг нэртэй замтай. Булшнаас зүүн тийш орших бэсрэг хярын орой дээр нэгэн цооног агуй (нүх) байх бөгөөд доогуураа булштай холбогддог гэсэн яриа байдаг.

Дэлгэрхангай уулын лус савдаг болох 20-иод метр урт, ханцуйтай гарын чинээ бүдүүн том могой Тэвшийн ууланд байдаг гэж хуучилдаг. Дэлгэрхангай уул төв Халхын есөн их хан уулын гол дунд оршдог бөгөөд их эрт төрийн тахилгатай болсон юм. Нийслэлийн ойролцоох Богд уул л гэхэд бүр сүүлд 1778 онд, Отгонтэнгэр 1779 онд, Хэнтий хан 1818 онд төрийн тахилгатай болсон гэдэг. Дэлгэрхангай уулыг тахихдаа баатар хүний хөө хуяг, илд мэс, эрхэм хүний хувцас чимэг, суудал ширээ, хэрэгсэл зэргийг өргөдөг байсан тухай брагри ёнзон Дамцагдоржийн “Их газрын эзэн Дэлгэрхангай уулын сан тахилга тус амгалангийн хурыг буулгагч” хэмээх сударт өгүүлсэн байдаг. Дэлгэрхангай уулын ар хөндийд жилийн жилд олон мянган адуу отроор нутагладаг Онгон хэмээн газар бий. Дэлгэрхангай уулыг 2006 оноос эхлэн аймгийн тахилагатай уул болгон тахиж ирсэн билээ.

==Хошуу үүссэн түүх, ноёд==
Чингис хааны 15 дахь үеийн ач Батмөнх даян сэцэн хаан өөрийн отгон хүү Гэрсэнз жалайр хунтайждаа Халх Монголыг өвлүүлэн үлдээсэн бөгөөд Гэрсэнж жалайр хунтайж өөрийн 7 хүүдээ захирч байсан Халхын 13 отог албатаа 7 хувааж өгөөд түүнийгээ хошуу гэж нэрлэснээр Халхын 7 хошуу үүсчээ. Түүнйи нэг нь Дэлгэрхангай уулын энгэр &quot;Мөнх хашаат&quot; гэдэг газар нэгэн үе төвлөж байсан Говь түшээт гүний хошуу бол Манжийн Энх Амгалангийн 32 (1693) онд байгуулагдсан бөгөөд язгуур үүсгэгч нь засаг тэргүүн зэрэг тайж Лидэр, тамга нь &quot;Халхын умар замын зүүн гарын умард хошуу захирагчийн тамга&quot; үсэгтэй байжээ. Үүнээс хойш 9 удаагийн хошуу засаг ноён угсаа залгамжлан суусан бөгөөд тэдгээрийг нэрлэвэл:
#Ванчиг (Энх Амгалангийн үед)
#Дашпил (Энх Амгалангийн үед)
#Дэчин-Яринпил (Тэнгэрийг тэтгэсний 43 онд)
#Сономваанчиг (Түгээмэл элбэгтийн 58 онд)
#Балдардорж (Төр гэрэлтийн 17 онд)
#Цэрэндорж (Бадаргуултын 2 онд)
#Гадинбал (Бадаргуултын 17 онд)
#[[Гадинбалын Чагдаржав|Чагдаржав]] (Ча ноён) (Бадаргуултын 22 онд)
#Лхамсүрэн (Жаал ноён) (Олноо өргөгдсөний 5 он буюу 1915 онд)

Манж Чин улсын дарлалаас ангижирч, тусгаар улсаа байгуулахаар эвлэлдэн нэгдсэн Монголын ихэс дээдэс, хутагт хувилгаад 1911 оны намар Халхын Хүрээний бүх хэргийг түр ерөнхийлөн захиран шийтгэх газар гэдгийг байгуулжээ. Уг газрын даргаар Түшээ гүн [[Гадинбалын Чагдаржав|Г.Чагдаржавыг]] томилсон. Чагдаржав нь 1869 оны орчим Түшээт хан аймгийн Говь түшээ гүний хошууны (одоогийн Дундговь аймгийн Дэлгэрхангай сум) засаг Түшээ гүн Гадинбал ноёны хүү болон төрсөн. 1897 онд эцгээсээ угсаа залгамжлан засаг түшээ гүн (хошуу ноён) болсон тэрээр 1900 оноос Түшээт хан аймгийн чуулганы дэд дарга, 1909 оноос чуулганы дарга болжээ. 1911 оны Монголын үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөнийг санаачлан нууцаар удирдан зохицуулагч гол зургаан хүний нэг нь Чагдаржав байв. Тиймээс Олноо өргөгдсөн Богд хаант Монгол Улсыг тунхаглан, төрийн яамдыг байгуулахад Сангийн хамаг хэргийг бүгд захиран шийтгэх яамны анхны тэргүүн сайдаар томилогдон ажиллаж байв. Түшээт чин ван Чагдаржав 1915 оны Хиагтын гурван улсын хэлэлцээрийн дараа буюу 1915 оны долдугаар сарын 16-нд бусдад хорлогдон нас нөгчсөн байдаг.

==Газар нутаг==
Ар Монгол Манжийн дарлалд орох үед манжууд Ар монголыг анх 7 хошуунд хуваасаны нэг нь Говь түшээ гүний хошуу юм. Хошууг Боржигон овгийн Тулуйн удмын ноёд үе улиран захирч байсан бөгөөд хошууны ноён нь голчлон Дэлгэрхангай уулын ар, Онги голын саваар нутагладаг байжээ. Дэлгэрхангай сумын нутагт Хошуу хуралын хийдийн туурь байдаг ба тус хийд нь хошуу тамгын газартай буюу Хошуу ноёны нутагладаг нутагтай ойр байсан тул ардууд ингэж нэрлэсэн бололтой. Хошуу хуралын хийд нь Онгийн голын 3 хийдийн нэг юм. Онгийн голын 3 хийд нь Говь түшээ гүний хошууны боловсрол, соёл, оюун санааны төв болж байв. Хошуу ноёны нутагладаг газар нь тухайн үедээ хошуу нутгийн улс төр, эдийн засаг оюун санааны төв болж хөгжиж байсан нь эндээс харагдана.

Говь түшээ гүний хошууны түүхэн газар нутаг нь тухайн үеийн хошуунууд дундаа хамгийн том газар нутагтай хошуу байсныг илтгэнэ. Одоогийн Өмнөговь аймгийн зүүн талын ихэнх нутаг буюу Номгон, Баян-Овоо, Булган, Ханхонгор, Мандал-Овоо, Цогт-Овоо, Цогтцэций сумын нутаг дэвсгэр бүхэлдээ, Манлай, Ханбогд сумдын баруун хэсэг, Дундговь аймгийн Дэлгэрхангай, Хулд, Луус, Сайхан-Овоо, Эрдэнэ далай, Өлзийт сумдын нутаг бүхэлдээ, Адаацаг, Сайнцагаан, Гурвансайхан сумдын нутгийн баруун хэсэг, Өвөрхангай аймгийн говийн сумд болох Төгрөг, Баянгол, Сант, Баян-Өндөр сумдын ихэнх хэсэг, Төв аймгийн Дэлгэрхаан, Бүрэн сумдын урд хэсгийн газар нутаг алдарт Говь түшээ гүний нутагт хамаарч байв. Манжийн хааны Ар халхад явуулсан хорт бодлого нь монголчуудыг аль болох олон нэгжид хуваан хагаралдуулахад оршиж байсан учир хошууны тоог улам бүр нэмэгдүүлж байжээ. Энэ бодлогын үр дүнд говь түшээ гүний хошууны газар нутаг улам бүр хумигдсаар Богд хаант монгол улсын үе хүрсэн бололтой.

Ардын засаг тогтсоны дараа Хошууны нэрийг өөрчлөн Дэлгэрхангай уулын хошуу болгон засаг захиргааны шинэ нэгж болгов. Үүний дараа удаа дараалан Дэлгэрхангай уулын хошууг жижиглэн хуваасан ба ойролцоогоор 20 орчим сум болгон хуваажээ. Энэ нь монгол улсын Засаг захиргааны хуучин нэгжийг үндсээр нь устгах, хагалан бутаргах зорилготой оросуудын шууд заавраар хийгдсэн ажил байв. Үүний үр дүнд Монгол улс маш богино хугацаанд манжийн дарлалд байснаас илүү олон засаг захиргааны нэгжид хуваагдсан. 1931 онд Өмнөговь аймгийг шинээр байгуулсан байна. Одоогийн Өмнөговь аймгийн төвийг Дэлгэрхангай сумын нутаг Дэрсэн ус хэмээх газраас 1931 онд нүүлгэн одоогийн Даланзадгадад суурьшуулсан байна. Олон удаагийн Засаг захиргааны нэгжийн өөрчлөлтийг удаа дараа явуулж байсан бөгөөд тэр өөрчлөлт бүрд Дэлгэрхангай Засаг захиргааны нэгжийн хувьд хохирч, асар том газар нутаг бүхий Монголын ууган хошууyнаас одоогийн Дэлгэрхангай сум болон газар нутаг нь багасаж жижгэрсээр байжээ. 1941 онд Дундговь аймаг байгуулагдаж Өмнөговь аймгийн 8 сумыг шинээр байгуулагдсан аймагт хамааруулсанд Дэлгэрхангай сум оржээ. Одоогийн Өмнөговь болон Дундговь аймгийн нийт газар нутгийн 50 гаруй хувь нь Хуучнаар Говь Түшээ гүний хошуунд харьяалагдаж байснаас харахад тус хошуу хичнээн том хошуу байсан нь ойлгогдоно.

==Алдар гавьяатан==
Улс орныхоо тусгаар тогтнол, хөгжил цэцэглэлтэд онцгой гавьяа байгуулж явсан Ням-Очирын Өлзийноров гүн, партизан, МАХН-ын Төв Хорооны гишүүн агсан Дооровын Дашзэвэг, Партизан, МАХН-ын Төв Хорооны орлогч тэргүүлэгч гишүүн агсан Чимэдийн Раднаабазар, Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн, ууган хилчдийн нэг Халтарын Мадриг, Лхамын Даваажав зэрэг олон түүхт хүмүүс энэ суманд төрж өссөн бөгөөд эдгээрээс улсын алдар цолтой заримыг нь цухас дурьдвал:
;Монгол улсын Баатар
#Улсын баатар Жигмэдийн Сэрээтэр (1922)
#Хөдөлмөрийн баатар, тракторч-комбайнч Доржийн Баттөр (1961)
#Хөдөлмөрийн баатар, малчин Жигмэдийн Жагварал (1968)
#Гавъяат жүжигчин (1961), Ардын жүжигчин (1977), Хөдөлмөрийн баатар (2006) [[Гонгорын Хайдав]]
;Монгол улсын Төрийн соёрхолт
#Төрийн шагналт (1975), Ардын уран зохиолч (1997) [[Сормууниршийн Дашдооров]]
#Урлагийн гавъяат зүтгэлтэн (1971), Төрийн шагналт (1985) кино зураглаач [[Ойдовын Уртнасан]]
#Төрийн шагналт, зохиолч [[Дарамын Батбаяр]] (1998)
;Монгол улсын Ардын цолтон
#Гавьяат жүжигчин (1961), Ардын жүжигчин (1977), Хөдөлмөрийн баатар (2006) Гонгорын Хайдав
#Төрийн шагналт (1975), Ардын уран зохиолч (1997) Сормууниршийн Дашдооров
#Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн (1964), Ардын зураач Цэрэнжавын Доржпалам
;Монгол улсын Гавьяатнууд
#Гавьяат алдарт зохиолч, яруу найрагч [[Сономбалжирын Буяннэмэх]] (1935)
#Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн (1964), Ардын зураач Цэрэнжавын Доржпалам
#Хүний гавьяат эмч Будын Хас (1971 - Ардын зураач Ц. Доржпаламын төрсөн ах)
#Гавьяат жүжигчин, балетчин Юндэндоогийн Цэрмаа (1973)
#Гавьяат жүжигчин, дуурийн дууч [[Пүрэвийн Цэвэлсүрэн]] (1976 - Ардын элч киноны Ариунаа) 
#Гавьяат жүжигчин, дуурийн дууч, туслах найруулагч [[Гонгорын Батсүх]] (1976 - Морьтой ч болоосой киноны Гончиг) 
#Гавьяат жүжигчин, дуучин Жавзмаагийн Нансалмаа (1990 - Морины) 
#Гавьяат жүжигчин, алиалагч [[Дамбын Батсүх]] (1996 - Циркийн)
#Гавьяат тээвэрчин Юндэнгийн Идэрчулуун (2004 - Монголын төмөр замын ахмад ажилтан)
#Гавьяат жүжигчин [[Цэндийн Цэнд-Аюуш]] (2008 - Нийслэл хүү киноны Ягаан Гажид)
#Гавьяат жүжигчин, уртын дууч Сосорбурамын Цогтсайхан (2016)
#Соёлын тэргүүний ажилтан, дуучин Эрдэнэсүрэнгийн Төрмандах

{{Хөтлөгч мөр Дундговийн сумууд}}

[[Ангилал:Дэлгэрхангай сум| ]]
[[Ангилал:Дундговь аймгийн сум]]
[[Ангилал:Монголын сум]]</text>
      <sha1>hqupds2qru1u3p12qvbmmctossvmqgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Израил</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8276</id>
    <revision>
      <id>854955</id>
      <parentid>844362</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25992-03</username>
        <id>104244</id>
      </contributor>
      <origin>854955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86982" sha1="phb5hxuaq5usjakh5b50n7elxvp5sb7" xml:space="preserve">{{short description|Баруун Азийн улс}}
{{Энэ гарчиг}}
{{Инфобокс улс
| conventional_long_name = Израил Улс
| native_name            = relative {{nobold|{{Script/Hebrew|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל}} ([[Еврей хэл|Еврей]])&lt;br /&gt;{{Script/Arabic|دَوْلَة إِسْرَائِيل}} ([[Араб хэл|Араб]])}}
| common_name            = Израил
| image_flag             = Flag of Israel.svg
| flag_type              = [[Израилын төрийн далбаа|Төрийн далбаа]]
| image_coat             = Emblem of Israel.svg
| coa_size               = 80
| symbol_type            = [[Израилын төрийн сүлд|Сүлд]]
| national_anthem        = {{lang|he|{{Script/Hebrew|הַתִּקְוָה}}}} (''[[Израилын төрийн дуулал|Хатиква]]''; &quot;Итгэл найдвар&quot;){{parabr}}{{center|[[File:Hatikvah instrumental.ogg]]}}
| image_map              = {{Switcher|[[File:Israel (orthographic projection) with occupied territories.svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Israel - Location Map (2012) - ISR - UNOCHA.svg|frameless]]|Израилын газрын зураг ([[Ногоон шугам (Израил)|Ногоон шугам]])}}
| map_caption            = Олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн хил доторх Израилыг хар ногооноор; [[Израилын эзэлсэн газар нутаг|Израилын эзэлсэн газар нутгийг]] цайвар ногооноор харуулав
| capital                = [[Иерусалим]]&lt;br /&gt;([[Иерусалимын статус|хэсэгчилсэн]]){{refn|group=fn|НҮБ-ын бусад гишүүн орнуудын хүлээн зөвшөөрөл: Орос ([[Баруун Иерусалим]]),&lt;ref&gt;{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}&lt;/ref&gt; [[Чех]] ([[Баруун Иерусалим]]),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|work=The Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=6 December 2017|quote=&quot;The Czech Republic currently, before the peace between Israel and Palestine is signed, recognizes Jerusalem to be in fact the capital of Israel in the borders of the demarcation line from 1967.&quot; The Ministry also said that it would only consider relocating its embassy based on &quot;results of negotiations.&quot;}}&lt;/ref&gt; [[Хондурас]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}&lt;/ref&gt; [[Гватемал]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|trans-title=Guatemala joins US, will also move embassy to Jerusalem|website=Infobae|date=24 December 2017|language=es}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.&lt;/ref&gt; [[Науру]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; болон АНУ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=[[The New York Times]]|date=6 December 2017|access-date=6 December 2017}}&lt;/ref&gt;}}{{refn|group=fn|Эзлэгдсэн газар нутаг гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн [[Зүүн Иерусалим]]ыг оруулбал Иерусалим нь Израилын хамгийн том хот юм.&lt;ref&gt;{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=[[Norwegian Refugee Council]]|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}&lt;/ref&gt;}}
| coordinates            = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}}
| largest_city           = capital
| languages_type         = Албан ёсны хэл
| languages              = [[Еврей хэл]]
| languages2_type        = Зөвшөөрөгдсөн хэл
| languages2             = [[Стандарт араб хэл|Араб хэл]]{{refn|group=fn|Араб хэл өмнө нь Израилын төрийн албан ёсны хэл байсан.&lt;ref name=lang1&gt;{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=8 August 2018}}&lt;/ref&gt; 2018 онд [[Үндсэн хууль: Израил нь Еврей ард түмний үндэсний улс|ангиллыг]] нь &quot;улсад онцгой статустай&quot; болгон өөрчилснөөр төрийн байгууллагуудад ашиглахаар хуульчилсан.&lt;ref name=lang2&gt;{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=lang3&gt;{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}&lt;/ref&gt;}}
| ethnic_groups          = {{unbulleted list|73.6% [[Израилын Еврейчүүд|Еврейчүүд]]|21.1% [[Израилын араб иргэд|Арабчууд]]|5.3% [[Израилын хүн ам|бусад]]}}
| ethnic_groups_year     = 2022
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;population_stat2022&quot;/&gt;
| demonym                = [[Израилчууд‎]]
| government_type        = [[Нэгдмэл парламентын бүгд найрамдах улс]]
| leader_title1          = [[Израилын ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]
| leader_name1           = [[Исаак Херцог]]
| leader_title2          = [[Израилын Ерөнхий Сайд|Ерөнхий Сайд]]
| leader_name2           = [[Биньямин Нетаньяху]]
| leader_title3          = [[Кнессетийн даргын жагсаалт|Кнессетийн дарга]]
| leader_name3           = [[Амир Охана]]
| leader_title4          = [[Израилийн Дээд шүүх|Ерөнхий шүүгч]]
| leader_name4           = [[Эстер Хают]]
| legislature            = [[Кнессет]]
| sovereignty_type       = Тусгаар тогтнол {{nobold|([[Палестин дахь Британийн Мандатын төгсгөл|Британийн Палестинаас]])}}
| established_event1     = [[Израилын тусгаар тогтнолын тунхаглал|Тунхаглав]]
| established_date1      = 5 сарын 14, 1948 он
| established_event2     = [[Израиль болон Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|НҮБ-д элсэв]]
| established_date2      = 5 сарын 11, 1949 он
| established_event3     = [[Израилын үндсэн хуулиуд|Үндсэн хуулиуд]]
| established_date3      = 1958–2018
| area_km2               = 20,770–22,072
| area_sq_mi             = 8,019–8,522
| area_rank              = 149
| area_footnote          = {{ref label|area|a}}
| percent_water          = 2.71 (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate    = {{data Israel|poptoday|formatnum}}&lt;ref name=&quot;cbs_main&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbs.gov.il/en/mediarelease/Pages/2022/Population-of-Israel-on-the-Eve-of-2023.aspx |title=Home page |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=29 December 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}}
| population_estimate_rank = 91
| population_census      = 7,412,200&lt;ref&gt;{{cite report |date=2008 |title=Population Census 2008 |url=http://www.cbs.gov.il/www/mifkad/mifkad_2008/profiles/rep_e_000000.pdf |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=27 December 2016}}&lt;/ref&gt;
| population_census_year = 2008
| population_density_km2 = {{pop density|{{data Israel|poptoday}}|22072|km2|prec=0|disp=num}}
| population_density_rank = 29
| GDP_PPP                = {{increase}} $534 тэрбум&lt;ref name=&quot;IMFWEOIL&quot;&gt;{{cite web |date=April 2023 |title=World Economic Outlook Database |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=436,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2024&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |access-date=July 8, 2023 |publisher=[[International Monetary Fund]]}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $54,997&lt;ref name=&quot;IMFWEOIL&quot;/&gt;
| GDP_PPP_rank           = 48
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_PPP_per_capita_rank = 29
| GDP_nominal            = {{increase}} $539 тэрбум&lt;ref name=&quot;IMFWEOIL&quot;/&gt;
| GDP_nominal_rank       = 29
| GDP_nominal_year       = 2023
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $55,536&lt;ref name=&quot;IMFWEOIL&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 13
| Gini                   = 34.8
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://data.oecd.org/chart/60V4 |title=Income inequality |website=data.oecd.org |publisher=OECD |access-date=29 June 2020 |archive-date=30 Зургадугаар сар 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630002540/https://data.oecd.org/chart/60V4 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| Gini_year              = 2018
| HDI_year               = 2021&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI                    = 0.919
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_rank               = 22
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=September 8, 2022|access-date=September 8, 2022}}&lt;/ref&gt;
| currency               = [[Израилын шинэ шекель|Шинэ шекель]] ({{lang|he|₪}})
| currency_code          = ILS
| time_zone              = [[Израилын Стандарт Цаг|ИСЦ]]
| utc_offset             = +2:00
| time_zone_DST          = [[Израилын Зуны Цаг|ИЗЦ]]
| utc_offset_DST         = +3:00
| date_format            = {{unbulleted list|{{lang|he|יי-חח-שששש}} ([[Дэлхийн жил|AM]])|өө-сс-жжжж ([[Манай эрин|МЭ]])}}
| drives_on              = right
| cctld                  = [[.il]]
| iso3166code            = IL
| calling_code           = +972
| footnote_a             = {{note|area}} 20,770&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; талбай нь [[Ногоон шугам (Израил)|ногоон шугам]] доторх Израил юм. 22,072&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; нь эзлэгдсэн [[Голаны өндөрлөг]] (1,200&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) болон [[Зүүн Иерусалим]] (64&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) багтана
}}

'''Израил''' ([[Еврей хэл|еврей.]] ‏יִשְׂרָאֵל‏‎, [[Араб хэл|араб.]] إِسْرَائِيل‎), албан ёсоор '''Израил Улс''' ([[Еврей хэл|еврей.]] ‏מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‏‎ ''Медина́т Исраэ́ль'', [[Араб хэл|араб.]] دَوْلَة إِسْرَائِيل‎ ''Даула́т Исра’и́ль''),— [[Газар дундын тэнгис]]ийн зүүн эрэг дээр орших баруун [[Ази]]йн орон. Хойд талаараа [[Ливан]], зүүн хойд талаараа [[Сири]], зүүн талаараа [[Йордан]], баруун өмнөд талаараа [[Египет]] орнуудтай хиллэдэг бөгөөд өөрийн харьцангуй жижиг нутаг нь газар зүйн хувьд өөр өөр өвөрмөц онцлогтой. [[Баруун эрэг]] болон [[Газын зурвас]] ч мөн зэргэлдээ оршино. Израилын хүн амын ихэнх хувь нь [[Еврей үндэстэн]] бөгөөд дэлхийн цорын ганц еврей орон юм. Еврейчүүдээс гадна [[араб]]ын [[Ислам|Мусульманчууд]], [[Христийн шашин]]тнууд, Друзе, Самари зэрэг үндэстэн, шашинтнууд оршдог.

Өнөөгийн Израил улс нь гурван мянга гаруй жилийн турш [[Иудаизм|Иудаизмын]] хамгийн чухал ухагдахуунуудын нэг &quot;Израилын нутаг&quot; (Eretz Yisrael)-аас үндэстэй юм. Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа [[Үндэстнүүдийн Лиг]] нь &quot;Еврей үндэстэнд өөрсдийн гэсэн орон&quot; бүтээх зорилгоор Британийн Палестин дахь мандатыг баталжээ. 1947 онд [[НҮБ]] нь Палестины мандатыг еврей, араб хоёр улсад хуваахыг баталсан байна. [[Арабын Барилдлага]] нь энэ төлөвлөгөөг эсэргүүцсэн боловч 1948 оны 5 сарын 14-нд Еврейн түр засгийн газар Израилыг тусгаар тогтносныг мэдэгджээ. Дараа нь болсон Араб-Израилын дайнд Израил ялалт байгуулснаар энэ улсын хил хязгаарыг [[НҮБ]]-ын хуваах төлөвлөгөөнд зааснаас ч илүүгээр сунгажээ. Энэ явдлаас хойш зэргэлдээ орших олон араб оронтой мөргөлдөж, үр дүнд нь олон том дайн болсон бөгөөд энэ нь өнөө хүртэл үргэлжилсээр байна. Израил улс анх байгуулагдсанаас хойш, ялангуяа зэргэлдээ орших араб орнуудаас түүний хил хязгаар болон бүр оршин тогтнох эрх нь хүртэл зөрчилтэй тулгарч байна. Харин Израил нь [[Египет]], [[Йордан]] зэрэг орнуудтай энх тайвны гэрээ байгуулж, [[Палестин]]чуудтай бүр мөсөн зохицолдох хэлэлцээр явуулсаар байна.

Израил нь төлөөллийн [[ардчилал]]тай бөгөөд [[парламент]]ын системтэй, сонгох эрх нь хүн бүрт оногдоно. Засгийн газрын тэргүүн нь ерөнхий сайд бөгөөд Израилын хууль тогтоох байгууллага нь Кнессет. [[ҮНБ]]-ээр тооцвол Израилын эдийн засаг нь дэлхийд 44-т орно. [[Хүний хөгжил]], [[хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөө]], эдийн засгийн өрсөлдөөнөөрөө Ойрх Дорнодын орнуудад дээгүүр жагсдаг. Улсын нийслэл ба засгийн газрын байрлах газар нь [[Иерусалим]] бол эдийн засгийн төв нь [[Тел-Авив]] юм.

== Этимологи ==
[[Их Британи|Их Британийн]] захирах эрх (мандат)-ын үед энэ газрыг бүхэлд нь Палестин ([[Еврей хэл|еврей:]] פלשתינה) гэж нэрлэдэг байв.            1948 онд тусгаар тогтнолоо зарлсаны дараа улс нь албан ёсоор Израил улс ([[Еврей хэл|еврей:]] מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‎, ''Medīnat Yisrā'el'' [mediˈnat jisʁaˈʔel]; [[Араб хэл|араб:]] دَوْلَة إِسْرَائِيل‎, ''Dawlat Isrāʼīl'', [dawlat ʔisraːˈʔiːl]) хэмээх нэрийг авсан. Дараа нь бусад хүмүүс Эрэц Исраэль, Эвэр, Сион, Жудеа гэх мэт түүхэн болон шашны нэршилүүд санал болгосон боловч түтгэлзүүлж, Бен-Гурионы &quot;Израиль&quot; гэсэн нэр нь 6-3-ын харьцаатай дэмжигдсэн. Тусгаар тогтнолын эхний долоо хоногт засгийн газар нь Израилийн иргэндйг илэрхийлэхийн тулд &quot;Израильчууд&quot; гэсэн нэр томъёог сонгож, анх [[Израил улсын гадаад харилцааны яам|Гадаад харилцааны]] сайд Моше Шарет албан ёсоор хэрэглэсэн.

== Түүх ==
{{main|Израилын түүх}}

=== Балар эртний түүх ===
1,5 сая жилийн өмнө орчин цагийн Израилын газар нутаг дээр хүний амьдарч байсан мөрийг Галилей тэнгисийн хажууд байдаг Убейдиад олсон. Палеолитын бусад дурсгалт газрууд нь Табун, Кесем, Манотын агуй юм. Африкаас гадна олдсон  орчин үеийн хүмүүсийн хамгийн эртний олдворуудыг 120,000 жилийн тэртээ одоогийн Израилийн хойд хэсэгт орших Схул, Кафзехаас олсон юм. МЭӨ 10-р мянганы орчимд Натуфийн соёл уг нутагт оршин тогтнож байжээ.

=== Эртний үе ===
Энэ газар нутгийн эртний үеийн түүх нь тодорхоогүй байна. Орчин үеийн археологийн судалгаа нь Торагийн Жошуагийн номонд гардаг еврейчүүдийн өвөг дээдэс нь Египетээс гарж Ханааныг эзэлсэн түүхийг үгүйсгэж, үүнийг еврейчуудийн үндэсний домог гэсэн. Хүрлийн зэвсгийн сүүлчийн үед (НТӨ 1550–1200) Ханааны ихэнх хэсэг нь Египетийн хаант улсад хүндэтгэл үзүүлж, хараат улс болов. Израильчуудын өвөг дээдсийг семит хэлтэй энэ нутгийн уугуул хүмүүс байсан гэж үздэг. 
[[Файл:City_of_David_-_King_David's_Palace_IMG_5815.JPG|thumb|[[Иерусалим|Иерусалимд]] оршдог том чулуун байгууламж]]
[[Самуел]]ын дараа тэд өөрсдийн гэсэн хаантай болсон бөгөөд түүнийг Саул гэдэг байв. Тэрээр Израилчуудын удирдагч байлаа. Түүний дараа [[Давид хаан]] ширээнд суусан бөгөөд [[Израилын хаант улс|Израилын хаант улсыг]] МЭӨ 1000 оны үед байгуулан, нийслэлийг [[Иерусалим]] хэмээн зарлан тунхаглажээ. Түүний хүү [[Соломон]] хаан ширээнд суусан бөгөөд Иерусалим хот дахь анхны Ариун Сүмийг Бурханы алдарт зориулан барьсан байна. [[Соломон]] МЭӨ 928 онд насан өөд болсон бөгөөд түүнийг нас эцэслэсний дараа Хаант улс 2 хэсэг хуваагдан салж Хойд Хаант улсыг Израил хэмээж нийслэлийг Самари гэж зарласан бол, Өмнөд Хаант улсыг Иуда хэмээж нийслэл нь Иерусалим хэвээр үлдсэн юм.

[[Ассири]]чууд МЭӨ 722 онд Израилыг эзлэн авж, ард иргэдийг нь цөллөгт явуулсан бол МЭӨ 586 онд [[Вавилони|Вавилонийн Эзэнт Гүрэн]] Иудаг эзлэн авж Вавилон руу цөлсөн. Гэвч Вавилон [[Перс|Персүүдэд]] эзлэгдсэний дараа Иудачуудыг нутагт нь буцааж хагас хараат байдалтай захирч байв. Үүний дараа Грек болон [[Ромын эзэнт гүрэн]] энэхүү дэглэмийг уламжлан захирч байлаа. 

МЭ 70 оны үед Ромын цэргүүд Иерусалим уруу дайран давшсаар Иерусалим хот болон Ариун сүмийг сүйтгэн шатаагаад явсан юм. Үүний дараа МЭ 132 Ромын цэргүүд дахин ирж еврейчүүдийг хайр найргүй хядсан бөгөөд энэ бүхний дараа маш цөөхөн тооны еврейчүүд үлдсэн юм. Бага тооны еврейчүүд Израилын нутагт амьдарч, бусад нь өөр улс орон луу дүрвэн амьдарч байв. Энэ дүрвэлт, дайжилтийг еврейчүүд '''Диаспора''' гэж нэрлэж байв.

Олон еврейчүүд дахин [[Галил]] (Израилын нэгэн аймаг) уруу нүүсэн. МЭ 2-4 зууны үед еврей багш нар еврей номууд болох Мишна, Талмуд зэрэг чухал номуудыг дахин бичсэн. 

Одоогийн Израилын нутагт олон улс дайн дажин үймээн самууныг тарьж явсаар МЭ 635 онд Византын Эзэнт Гүрэн, дараа нь арабчууд эзлэн авч 1516 он хүртэл байсан бөгөөд үүний дараа Османы Эзэнт Гүрэн 20-р зууныг хүртэл ноёрхож байлаа.

Израил улс газар нутаг, хүн ам багатай хэдий ч олон томоохон дайнд ялалт байгуулсаар ирсэн хүчирхэг улс юм. Еврей үндэстэн Нобелийн шагналтнаараа тэргүүлдэг ба Дэлхийн эдийн засгийг тэд атгаж байна.

=== 1917-1948 оны түүх ===
1947 онд [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|НҮБ]]-ын шийдвэрээр Палестиныг Араб, Еврей хоёр улс болгосон. Үүнийг нь арабчууд маш ихээр эсэргүүцэв. 1948 онд Израил улс тусгаар тогтнолоо зарласнаас ердөө хэдхэн хоногийн дараа арабын 5 улсын цэрэг Израил руу довтлон [[Палестины дайн|Израил-Арабын дайн]] эхэлжээ.

== Хүн ам ==
{{Main|Израилын хүн ам|Израилчууд}}
[[Файл:Israelpop.svg|thumb|Израилын хүн амын пирамид]]
[[2021 он|2021 оны]] байдлаар Израилын хүн ам 9,344,900 орчим байсан бөгөөд үүнээс 74,2% нь [[еврей]] гэж бүртгэгдсэн байв.&lt;ref name=&quot;population_stat2019&quot;&gt;{{cite report|url=https://www.cbs.gov.il/he/mediarelease/DocLib/2019/134/11_19_134b.pdf|title=Israel's Independence Day 2019|date=6 May 2019|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=7 May 2019}}&lt;/ref&gt; [[Арабчууд]] хүн амын 20.9%-ийг эзэлж байсан бол араб биш [[Христ итгэл|христийн]] шашинтнууд болон иргэний бүртгэлд шашин шүтлэггүй гэж бүртгэгдсэн хүмүүс 4.8%-ийг эзэлж байна. Сүүлийн арван жилийн хугацаанд [[Румын]], [[Тайланд]], [[Хятад]], [[Африк]], [[Өмнөд Америк|Өмнөд Америкийн]] олон тооны цагаач ажилчид Израилд суурьшсан. Тэдний олонх нь тус улсад хууль бусаар амьдардаг&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irinnews.org/Report/85270/ISRAEL-Crackdown-on-illegal-migrants-and-visa-violators|title=ISRAEL: Crackdown on illegal migrants and visa violators|newspaper=IRIN|date=14 July 2009}}&lt;/ref&gt; тул бодит тоо баримт тодорхойгүй байгаа боловч 166,000-203,000 гэсэн тооцоо байдаг.&lt;ref name=&quot;Adriana Kemp&quot;&gt;Adriana Kemp, &quot;Labour migration and racialisation: labour market mechanisms and labour migration control policies in Israel&quot;, ''Social Identities'' 10:2, 267–292, 2004&lt;/ref&gt; [[2012 он|2012 оны]] 6 сар гэхэд ойролцоогоор 60,000 Африк цагаачид Израилд нэвтэрсэн.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2012/06/11/us-israel-africans-idUSBRE85A0VI20120611|title=Israel rounds up African migrants for deportation|newspaper=Reuters|date=11 June 2012}}&lt;/ref&gt; Израилчуудын 92 орчим хувь нь хот суурин газарт амьдардаг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutIsrael/Land/Pages/THE%20LAND-%20Urban%20Life.aspx|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs|title=The Land: Urban Life|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607003443/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/land/pages/the%20land-%20urban%20life.aspx|archive-date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt; [[Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа ба Хөгжлийн Байгууллага|ЭЗХАХБ-аас]] [[2016 он|2016 онд]] нийтэлсэн мэдээллээр израилчуудын дундаж наслалтыг 82.5 жил гэж тооцоолж, дэлхийд 6-т жагссан.
[[Файл:Aliyah_1948-2015.png|thumb|1948–2015 оны хооронд Израил руу цагаачилсан хүмүүсийн тоо.]]
Израил нь [[Еврей|еврей хүмүүсийн]] эх орон болж байгуулагдсан бөгөөд ихэвчлэн еврейн улс гэж нэрлэгддэг. Тус улсын [[Буцах тухай хууль (Израил)|Буцах тухай хууль]] нь бүх еврей болон еврей гаралтай хүмүүст [[Израилын иргэншлийн тухай хууль|Израилын иргэншилтэй]] байх эрхийг олгодог.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.knesset.gov.il/laws/special/eng/return.htm|publisher=Knesset|title=The Law of Return|access-date=14 August 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051127033448/http://www.irac.org/article_e.asp?artid=199|archive-date=27 November 2005}}&lt;/ref&gt; Израил улсаас еврейчүүд гол төлөв [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Канад]] руу цагаачилдаг ([[Еврей хэл|еврей.]] ירידה‎) бөгөөд энэ үзэгдлийг  хүн ам зүйчид нөлөө багатай гэж тодорхойлдог&lt;ref&gt;{{cite book|last=DellaPergola|first=Sergio|author-link=Sergio DellaPergola|contribution=Still Moving: Recent Jewish Migration in Comparative Perspective|editor=Daniel J. Elazar|editor2=Morton Weinfeld|title=The Global Context of Migration to Israel|orig-year=2000|year=2000|publisher=Transaction Publishers|location=New Brunswick, NJ|isbn=978-1-56000-428-8|pages=13–60}}&lt;/ref&gt; боловч Израилын засгийн газрын яамд үүнийг Израилын ирээдүйн томоохон аюул заналхийлэл гэж үздэг.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Gould|first1=Eric D.|last2=Moav|first2=Omer|year=2007|title=Israel's Brain Drain|journal=Israel Economic Review|volume=5|issue=1|pages=1–22|ssrn=2180400}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Rettig Gur|first=Haviv|title=Officials to US to bring Israelis home|newspaper=The Jerusalem Post|date=6 April 2008|url=http://www.jpost.com/Israel/Article.aspx?id=97254|access-date=20 March 2012}}&lt;/ref&gt;

Хүн амын дөрөвний гурав нь еврейн олон янзын угсаатны бүлгүүдээс гаралтай. Израилын еврейчүүдийн 75 орчим хувь нь Израилд төрсөн, 16 хувь нь [[Европ]], [[Америк|Америк тивээс]], 7 хувь нь [[Ази]], [[Африк|Африкаас]] ирсэн цагаачид юм.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_09&amp;CYear=2017|title=Jews, by Continent of Origin, Continent of Birth &amp; Period of Immigration|date=6 September 2017|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt; [[Европ]], хуучин [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсаас]] ирсэн еврейчүүд, тэдний Израилд төрсөн үр удам нь [[еврей]] гаралтай израилчуудын 50 орчим хувийг эзэлдэг. Арабын болон Исламын орнуудаас гарсан буюу дүрвэсэн еврейчүүд&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://muse.jhu.edu/journals/jss/summary/v015/15.1.goldberg.html|title=From Sephardi to Mizrahi and Back Again: Changing Meanings of &quot;Sephardi&quot; in Its Social Environments|journal=Jewish Social Studies|volume=15|issue=1|pages=165–188|year=2008|last1=Goldberg|first1=Harvey E.|doi=10.18647/2793/JJS-2008}}&lt;/ref&gt; нь үлдсэн хэсгийн ихэнхийг бүрдүүлдэг.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/apr/03/israel-arab-jewish-mizrahi|title=The myth of the Mizrahim|work=The Guardian|date=3 April 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jewcy.com/post/missing_mizrahim|title=Missing Mizrahim|date=31 August 2009}}&lt;/ref&gt;

[[Ногоон Шугам (Израил)|Ногоон шугамаас]] цааш Израилын нийт суурьшигчдын тоо 600,000 гаруй (Израилын еврей хүн амын ≈10%) байдаг.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Gorenberg|first=Gershom|date=26 June 2017|title=Settlements: The Real Story|url=http://prospect.org/article/settlements-real-story|magazine=The American Prospect|access-date=25 August 2017}}&lt;/ref&gt; [[2016 он|2016 онд]] [[Баруун эрэг|Баруун эрэгт]] 399,300 израил хүн амьдарч байсан бөгөөд үүнд Израил улс байгуулагдахаас өмнө эсвэл [[Зургаан өдрийн дайн|Зургаан өдрийн дайны]] дараа [[Хеврон]], [[Гуш-Эцион]] зэрэг хотуудад шилжин суурьшигчид багтана. [[Баруун эрэг|Баруун эргийн]] суурингуудаас гадна [[Зүүн Иерусалим|Зүүн Иерусалимд]] 200,000 гаруй еврей, [[Голаны өндөрлөг|Голаны өндөрлөгт]] 22,000 еврей амьдардаг байв.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailysabah.com/op-ed/2019/05/07/the-golan-heights-factor-and-the-future-of-destabilized-syria|title=The Golan Heights factor and the future of destabilized Syria|last=Beat|first=Maria|date=7 May 2019|website=Daily Sabah|access-date=9 May 2019}}&lt;/ref&gt; [[Газын зурвас]] дахь [[Гуш-Катиф]] нэртэй сууринд ойролцоогоор 7800 израил хүн амьдарч байсан ч, засгийн газраас гаргасан төлөвлөгөөний дагуу [[2005 он|2005 онд]] нүүлгэн шилжүүлжээ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|title=Settlements in the Gaza Strip|access-date=12 December 2007|website=Settlement Information|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826025402/http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|archive-date=26 August 2013}}&lt;/ref&gt;

=== Хот суурин газрууд ===
{{main|Израилын хотын жагсаалт}}{{wide image|Tel Aviv Panorama.jpg|1000px|Тел-Авивын дэлгэмэл зураг}}Израил улс үндсэн 4 хотын бүстэй: [[Гуш-Дан]] (Тел-Авив хотын бүс; 3,854,000 хүн ам), Иерусалим хотын бүс (1,253,900 хүн ам), [[Хайфа хотын бүс]] (924,400 хүн ам), [[Беэр-Шева хотын бүс]] (377,100 хүн ам).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_25&amp;CYear=2017|title=Localities, Population and Density per Sq. Km., by Metropolitan Area and Selected Localities|date=6 September 2017|publisher=Израилийн Статистикийн Төв Товчоо|access-date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt;

Хүн ам, нутаг дэвсгэрийн хувьд Израилын хамгийн том хот нь [[Иерусалим]] бөгөөд 936,425 оршин суугчтай, 125 хавтгай дөрвөлжин км газар нутагтай. Израилын засгийн газрын [[Иерусалим|Иерусалимын]] талаарх статистик мэдээлэлд Израилын эзэлсэн [[Палестин|Палестины]] газар нутаг гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн Зүүн Иерусалимын хүн ам, газар нутгийг багтаадаг. 460,613, 285,316 хүн амтай [[Тел-Авив]], [[Хайфа]] хотууд нь Израилд [[Иерусалим|Иерусалимын]] дараа хэмжээгээрээ 2, 3-т ордог хотууд.

Израил нь 100,000-аас дээш хүн амтай 16 хоттой. Нийтдээ Израил нь &quot;хотын захиргаа&quot; (эсвэл &quot;хот&quot;) статустай болсон 77 сууринтай&lt;ref&gt;[http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_22&amp;CYear=2018 2.22 Localities and Population, by Municipal Status and District], 2018&lt;/ref&gt; бөгөөд 4 нь [[Баруун эрэг|Баруун эрэгт]] байрладаг.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.science.co.il/municipal/Cities.php|title=List of Cities in Israel}}&lt;/ref&gt; Өөр хоёр сууринд хотын статус олгохоор төлөвлөсөн: [[Негевийн цөл|Негевд]] баригдахаар төлөвлөгдсөн [[Касиф]] хот ба [[2015 он|2015 оноос]] хойш өргөжиж эхэлсэн [[Хариш]] хот.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/as-harish-rises-some-wonder-if-it-can-break-suburban-mold/|title=New town Harish harbors hopes of being more than another Pleasantville|work=The Times of Israel|access-date=2 July 2018|date=25 August 2015}}&lt;/ref&gt;

{{Израилын хамгийн том хотууд}}

== Засгийн газар ба улс төр ==
{{multiple image |total_width=260 |caption_align=center
 | image1   = Isaac Herzog.jpg
 | caption1 = [[Израилын ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]&lt;br /&gt;[[Ицхак Херцог]]

 | image2   = Yair Lapid (D1237-011).jpg
 | caption2 = [[Израил Улсын Ерөнхий Сайд|Ерөнхий Сайд]]&lt;br /&gt;[[Яир Лапид]]
}}
[[Файл:PikiWiki_Israel_7260_Knesset-Room.jpg|thumb|[[Кнессет|Кнессетийн]] ордон, Израилын засгийн газар хуралддаг байр]]
Израил нь [[Парламентын засаглалын систем|парламентын засаглалтай]] [[Бүгд Найрамдах Улс|бүгд найрамдах улс]], бүх нийтийн сонгуультай [[Ардчилал|ардчилсан улс]] юм. Парламентын олонхын дэмжлэг авсан парламентын гишүүн [[Израил Улсын Ерөнхий Сайд|ерөнхий сайд]] болдог, тэр нь ихэвчлэн хамгийн олон суудалтай намын дарга байдаг. Ерөнхий сайд нь засгийн газрын тэргүүн юм.&lt;ref&gt;In 1996, direct elections for the prime minister were inaugurated, but the system was declared unsatisfactory and the old one reinstated. See {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2683259.stm|work=BBC News|title=Israel's election process explained|access-date=31 March 2010|date=23 January 2003}}&lt;/ref&gt; 

Израилыг [[Кнессет]] гэдэг 120 гишүүнтэй парламент удирддаг. Кнессетийн гишүүнчлэл нь [[Улс төрийн нам|улс төрийн намуудын]] пропорциональ төлөөлөл дээр суурилдаг,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.knesset.gov.il/description/eng/eng_mimshal_beh.htm|publisher=The Knesset|access-date=8 August 2007|title=The Electoral System in Israel}}&lt;/ref&gt; 3.25%-ийн сонгуулийн босготой ба бодит байдал дээр эвслийн засгийн газрууд байгуулагддаг. [[Баруун эрэг]] дэх Израилын оршин суугчид санал өгөх эрхтэй&lt;ref&gt;[https://www.foxnews.com/world/jewish-settlers-can-vote-in-israeli-elections-though-west-bank-is-officially-not-israel Jewish settlers can vote in Israeli elections, though West Bank is officially not Israel], Fox News, February 2015: &quot;When Israelis go to the polls next month, tens of thousands of Jewish settlers in the West Bank will also be casting votes, even though they do not live on what is sovereign Israeli territory. This exception in a country that doesn't allow absentee voting for citizens living abroad is a telling reflection of Israel's somewhat ambiguous and highly contentious claim to the territory, which has been under military occupation for almost a half century.&quot;&lt;/ref&gt; бөгөөд [[2015 оны Израилын парламентын сонгууль|2015 оны сонгуулийн]] дараа 120 гишүүний 10 (8%) нь Баруун эрэгт суурьшигчид байсан.&lt;ref&gt;[https://en.idi.org.il/articles/5199 The Social Composition of the 20th Knesset], Israeli Democracy Institute, 30 March 2015&lt;/ref&gt; Парламентын [[Израилын сонгууль|сонгуулийг]] дөрвөн жилд нэг удаа товлодог боловч тогтворгүй эвсэл эсвэл Кнессетийн итгэлгүй байдал зэрэг нь засгийн газрыг эрт тараах боломжийг үүсгэдэг. 
[[Файл:Israel's_political_system.svg|thumb|309x309px|Израилын улс төрийн тогтолцоо]]
[[Израилын үндсэн хуулиуд]] нь батлагдаагүй үндсэн хуулийн үүргийг гүйцэтгэдэг. [[2003 он|2003 оноос]] Кнессет эдгээр хуулиуд дээр үндэслэн албан ёсны үндсэн хуулийг боловсруулж эхэлсэн.&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Mazie|2006|p=34}}&lt;/ref&gt; 

Израилын ерөнхийлөгч нь төрийн тэргүүн боловч ёслолын чанартай байдаг.&lt;ref name=&quot;cia2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|work=The World Factbook|title=Field Listing&amp;nbsp;— Executive Branch|access-date=20 July 2007|date=19 June 2007|archive-date=22 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422215126/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

Израил нь албан ёсны шашин шүтлэггүй&lt;ref&gt;{{cite book|title=Secularism on the Edge: Rethinking Church-State Relations in the United States, France, and Israel|chapter=Israel's Self-Restrained Secularism from the 1947 Status Quo Letter to the Present|chapter-url={{Google books|gThvBAAAQBAJ|page=PA167|keywords=|text=|plainurl=yes}}|pages=167–169|isbn=978-1-137-38115-6|year=2014|location=New York|publisher=Palgrave Macmillan|editor3-first=Aurora|last=Charbit|editor3-last=Nou|editor2-first=Sarah|editor2-last=Fainberg|editor1-first=Jacques|editor1-last=Berlinerblau|first=Denis|quote=The compromise, therefore, was to choose constructive ambiguity: as surprising as it may seem, there is no law that declares Judaism the official religion of Israel. However, there is no other law that declares Israel's neutrality toward all confessions. Judaism is not recognized as the official religion of the state, and even though the Jewish, Muslim and Christian clergy receive their salaries from the state, this fact does not make Israel a neutral state. This apparent pluralism cannot dissimulate the fact that Israel displays a clear and undoubtedly hierarchical pluralism in religious matters.&amp;nbsp;... It is important to note that from a multicultural point of view, this self-restrained secularism allows Muslim law to be practiced in Israel for personal matters of the Muslim community. As surprising as it seems, if not paradoxical for a state in war, Israel is the only Western democratic country in which Sharia enjoys such an official status.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Sage Handbook of the Sociology of Religion|last=Sharot|first=Stephen|editor1-last=Beckford|editor1-first=James A.|editor2-last=Demerath|editor2-first=Jay|chapter=Judaism in Israel: Public Religion, Neo-Traditionalism, Messianism, and Ethno-Religious Conflict|publisher=Sage Publications|location=London and Thousand Oaks, CA|year=2007|isbn=978-1-4129-1195-5|pages=671–672|chapter-url={{Google books|vA8edg7bv0kC|page=PA671|keywords=|text=|plainurl=yes}}|quote=It is true that Jewish Israelis, and secular Israelis in particular, conceive of religion as shaped by a state-sponsored religious establishment. There is no formal state religion in Israel, but the state gives its official recognition and financial support to particular religious communities, Jewish, Islamic and Christian, whose religious authorities and courts are empowered to deal with matters of personal status and family law, such as marriage, divorce, and alimony, that are binding on all members of the communities.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Women in Zones of Conflict: Power and Resistance in Israel|last=Jacoby|first=Tami Amanda|publisher=McGill-Queen's University Press|location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario|year=2005|isbn=978-0-7735-2993-9|pages=53–54|url={{Google books|pr1LJNrlmuIC|page=PA53|keywords=|text=|plainurl=yes}}|quote=Although there is no official religion in Israel, there is also no clear separation between religion and state. In Israeli public life, tensions frequently arise among different streams of Judaism: Ultra-Orthodox, National-Religious, ''Mesorati'' (Conservative), Reconstructionist Progressive (Reform), and varying combinations of traditionalism and non-observance. Despite this variety in religious observances in society, Orthodox Judaism prevails institutionally over the other streams. This boundary is an historical consequence of the unique evolution of the relationship between Israel nationalism and state building.&amp;nbsp;... Since the founding period, in order to defuse religious tensions, the State of Israel has adopted what is known as the 'status quo,' an unwritten agreement stipulating that no further changes would be made in the status of religion, and that conflict between the observant and non-observant sectors would be handled circumstantially. The 'status quo' has since pertained to the legal status of both religious and secular Jews in Israel. This situation was designed to appease the religious sector, and has been upheld indefinitely through the disproportionate power of religious political parties in all subsequent coalition governments.&amp;nbsp;... On one hand, the Declaration of Independence adopted in 1948 explicitly guarantees freedom of religion. On the other, it simultaneously prevents the separation of religion and state in Israel.}}&lt;/ref&gt; боловч Израил улсыг &quot;еврей ба ардчилсан&quot; гэж тодорхойлсон нь [[иудаизм]] шашинтай хүчтэй холбоо үүсгэснээс гадна төрийн хууль ба шашны хууль хоорондын зөрчилдөөнийг бий болгодог. Улс төрийн намуудын харилцан үйлчлэл нь төр ба шашны Их Британийн бүрэн эрхийн үед байсан тэнцвэрийг үүсгэдэг.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Englard|first=Izhak|date=Winter 1987|title=Law and Religion in Israel|journal=The American Journal of Comparative Law|volume=35|issue=1|pages=185–208|doi=10.2307/840166|jstor=840166|quote=The great political and ideological importance of religion in the state of Israel manifests itself in the manifold legal provisions concerned with religions phenomenon.&amp;nbsp;... It is not a system of separation between state and religion as practiced in the U.S.A and several other countries of the world. In Israel a number of religious bodies exercise official functions; the religious law is applied in limited areas}}&lt;/ref&gt; 

[[2018 он|2018 оны]] [[7 сарын 19|7 сарын 19-ний]] өдөр [[Кнессет|Израилын парламент]] Израил улсыг &quot;Еврейчүүдийн Үндэстэн Улс&quot;, [[Еврей хэл|еврей хэлийг]] албан ёсны хэл гэж тодорхойлсон Үндсэн хуулийг батласан. Хуульд [[араб хэл]]д &quot;онцгой статус&quot; олгосон. Уг хуулиар [[Еврей|еврейчүүдэд]] үндэсний хувь заяагаа тодорхойлох онцгой эрхийг олгож, тус улсад еврейчүүдийн суурьшлыг хөгжүүлэх ажлыг &quot;үндэсний ашиг сонирхол&quot; гэж үзэж, засгийн газарт &quot;энэхүү ашиг сонирхлыг хөхиүлэн дэмжих, урагшлуулах, хэрэгжүүлэх арга хэмжээ авах&quot; боломжийг олгосон.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Jewish nation state: Israel approves controversial bill|publisher=BBC|date=19 July 2018|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-44881554|access-date=20 July 2018}}&lt;/ref&gt; 

=== Засаг захиргааны хуваарь ===
{{Main|Израилын тойргууд}}
{{Израил улсын засаг захиргааны хуваарь}}
Израил улс нь ''мехозот'' ([[Еврей хэл|еврей.]] מחוזות) гэж нэрлэгддэг засаг захиргааны үндсэн зургаан тойрогт хуваагддаг - [[Израилын төв тойрог|Төв]], [[Хайфа тойрог|Хайфа]], [[Иерусалим тойрог|Иерусалим]], [[Израилын умард тойрог|Хойд]], [[Израилын өмнөд тойрог|Өмнөд]], [[Тел-Авив тойрог|Тел-Авив]] тойрог, мөн [[Баруун эрэг|Баруун эрэгт]] оршдог [[Иудей ба Самари тойрог|Иудей ба Самарийн]] бүс нутаг. Бүх [[Иудей ба Самари тойрог|Иудей ба Самарийн бүс нутаг]] болон [[Иерусалим тойрог|Иерусалим]], [[Израилын умард тойрог|Хойд]] тойргийн зарим хэсгийг Израилын нэг хэсэг гэж олон улсад хүлээн зөвшөөрдөггүй. тойргууд нь ''нафот'' ([[Еврей хэл|еврей.]] נפות) гэж нэрлэдэг арван таван дэд тойргуудад хуваадаг бөгөөд дэд-тойргууд нь тавин байгалийн бүсэд хуваагддаг.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Central Bureau of Statistics|title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics|url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc|format=doc|access-date=4 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110221195435/http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc|archive-date=21 February 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Тойрог
! rowspan=&quot;2&quot; |Нийслэл
! rowspan=&quot;2&quot; |Томоохон хот
! colspan=&quot;3&quot; |Хүн ам&lt;ref name=&quot;districts_pop&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_17&amp;CYear=2017|title=Localities and Population, by Population Group, District, Sub-District and Natural Region|date=6 September 2017|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
!Еврейчүүд
!Арабчууд
!Нийт
|-
![[Иерусалим тойрог|Иерусалим]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Иерусалим]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |67%
| style=&quot;text-align:right&quot; |32%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|1083300|1,083,300}}
|-
![[Израилын умард тойрог|Хойд]]
|[[Ноф-ха-Галиль]]
|[[Назарет]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |43%
| style=&quot;text-align:right&quot; |54%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|1401300|1,401,300}}
|-
![[Хайфа тойрог|Хайфа]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Хайфа]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |68%
| style=&quot;text-align:right&quot; |26%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|0996300|996,300}}
|-
![[Израилын төв тойрог|Төв]]
|[[Рамла]]
|[[Ришон-ле-Цион]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |88%
| style=&quot;text-align:right&quot; |8%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|2115800|2,115,800}}
|-
![[Тел-Авив тойрог|Тел-Авив]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Тел-Авив]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |93%
| style=&quot;text-align:right&quot; |2%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|1388400|1,388,400}}
|-
![[Израилын өмнөд тойрог|Өмнөд]]
|[[Беэр-Шева]]
|[[Ашдод]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |73%
| style=&quot;text-align:right&quot; |20%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|1244200|1,244,200}}
|-
![[Иудей ба Самари тойрог|Иудей ба Самари]]
|[[Ариэль]]
|[[Модиин-Иллит]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |98%
| style=&quot;text-align:right&quot; |0%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|0399300|399,300}}
|}

=== Тусгай төрлийн суурин газар ===

* [[Нийтийн суурин]] 
* [[Еврей суурин]]
* [[Кибуц]] 
* [[Мошав]] 
* [[Мошава]] 

=== Гадаад харилцаа ===
{{Main|Израилын гадаад харилцаа|Израилыг хүлээн зөвшөөрсөн улсын жагсаалт}}
[[Файл:Foreign_relations_of_Israel_Map_July_2011.PNG|thumb|{{legend|#0000ff|Дипломат харилцаа}}{{legend|#80ffff|Дипломат харилцаагаа зогсоосон}}{{legend|#00ff00|Хуучин дипломат харилцаа}}{{legend|#ff00ff|Дипломат харилцаагүй, гэхдээ хуучин худалдааны харилцаатай байсан}}{{legend|#ff8040|Дипломат харилцаагүй}}]]
Израил улс [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн улсууд|НҮБ-ын 164 гишүүн орон]], мөн [[Ариун Сэнтий]], [[Косово]], [[Күүкийн арлууд]], [[Ниуэ]] улстай дипломат харилцаа тогтоосон. Дэлхийн өнцөг булан бүрт 107 [[Дипломат төлөөлөгч|дипломат төлөөлөгчийн газартай]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx|title=Israel's Diplomatic Missions Abroad: Status of relations|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs|access-date=25 April 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420071334/http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx|archive-date=20 April 2016}}&lt;/ref&gt; Дипломат харилцаа холбоогүй ихэнх улсын дунд Исламын шашинт орнууд багтдаг.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/Why-doesnt-the-Muslim-world-recognize-Israel#article=0QUFFOUZBN0YxODM3RDE5NDM4OUEyRkE5MjY1OEJCRDI=|title=Why Doesn't the Muslim World Recognize Israel?|author=Mohammed Mostafa Kamal|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|date=21 July 2012|access-date=30 November 2015}}&lt;/ref&gt; [[Арабын Барилдлага|Арабын барилдлагын]] цөөн хэдэн улс л Израилтай харилцаагаа хэвийн болгосон. [[Египет]], [[Йордан|Йордан улс]] тус тус [[Египет-Израилын энхийн гэрээ|1979]], [[Израил-Египетийн энхийн гэрээ|1994 онд]] энхийн гэрээ байгуулсан. 2020 оны сүүлээр Израил [[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|Арабын Нэгдсэн Эмират]], [[Бахрейн]] зэрэг Арабын дөрвөн улстай ([[Авраамын гэрээ]] гэж нэрлэдэг),&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Liebermann|first=Oren|date=September 16, 2020|title=Two Gulf nations recognized Israel at the White House. Here's what's in it for all sides|work=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2020/09/15/politics/israel-uae-bahrain-white-house-analysis-intl/index.html}}&lt;/ref&gt; 10-р сард [[Израил-Суданы энхийн гэрээ|Судан]],&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hansler|first=Jennifer|date=October 23, 2020|title=Trump announces that Israel and Sudan have agreed to normalize relations|url=https://www.cnn.com/2020/10/23/politics/trump-sudan-israel/index.html|access-date=2020-12-15|website=CNN}}&lt;/ref&gt; 12-р сард [[Израил-Мароккогийн энхийн гэрээ|Мароккотой]] харилцаагаа хэвийн болгосон.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=December 11, 2020|title=Morocco latest country to normalise ties with Israel in US-brokered deal|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-55266089|access-date=December 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Израил, Египетийн хооронд энхийн гэрээ байгуулагдсан ч египетчүүд Израилыг дайснаа гэж тооцдог.&lt;ref&gt;&quot;Massive Israel protests hit universities&quot; (Egyptian Mail, 16 March 2010) &quot;According to most Egyptians, almost 31 years after a peace treaty was signed between Egypt and Israel, having normal ties between the two countries is still a potent accusation and Israel is largely considered to be an enemy country&quot;&lt;/ref&gt; Иран Израилтай дипломат харилцаатай байсан&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Abadi|2004|pp=37–39, 47}}&lt;/ref&gt; боловч Исламын хувьсгалын дараа Израилыг хүлээн зөвшөөрснөөсөө татгалзжээ.&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Abadi|2004|pp=47–49}}&lt;/ref&gt; Израилын иргэд Дотоод хэргийн яамны зөвшөөрөлгүйгээр [[Сири]], [[Ливан]], [[Ирак]], [[Саудын Араб]], [[Йемен|Йеменд]] ([[Араб-Израилын дайн|1948 онд Араб-Израилын дайнд]] оролцсон орнууд) очих боломжгүй.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFAHeb/MFAArchive/2004/horaot+din+israeli0304.htm|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affairs|script-title=he:הוראות הדין הישראלי|year=2004|language=he|access-date=9 August 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701072212/http://www.mfa.gov.il/MFAHeb/MFAArchive/2004/horaot%2Bdin%2Bisraeli0304.htm|archive-date=1 July 2007}}&lt;/ref&gt; [[Газын дайн (2008-09)|2008-09 оны Газын дайны]] үр дүнд [[Мавритани]], [[Катар]], [[Боливи]], [[Венесуэл|Венесуэл улс]] Израилтай улс төр, эдийн засгийн харилцаагаа зогсоосон&lt;ref name=&quot;al-jaz-eng&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2009/01/2009116151135307776.html|newspaper=Al Jazeera English|title=Qatar, Mauritania cut Israel ties|access-date=20 March 2012|date=17 January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.radiomundial.com.ve/yvke/noticia.php?17621|publisher=YVKE Mundial Radio|title=Bolivia rompe relaciones diplomáticas con Israel y anuncia demanda por genocidio en Gaza|access-date=14 April 2010|date=14 January 2009|first=Abi|last=Abn|language=es|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105210936/http://www.radiomundial.com.ve/yvke/noticia.php?17621|archive-date=5 January 2011}}&lt;/ref&gt; ч Боливи [[2019 он|2019 онд]] харилцаагаа сэргээжээ.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Flores|first1=Paola|title=Bolivia to renew Israel ties after rupture under Morales|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-renew-israel-ties-rupture-morales-67374746|access-date=15 December 2020|agency=[[ABC News]]|date=29 November 2019}}&lt;/ref&gt; [[Хятад-Израилын харилцаа|Хятад]] улс Израил болон Арабын ертөнцтэй сайн харилцаатай байдаг.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2018/07/israel-china-relations-innovation-infrastructure-investment/|title=Israel-China Relations: Innovation, Infrastructure, Investment|last=Kuo|first=Mercy A.|date=17 July 2018|website=The Diplomat}}&lt;/ref&gt;

[[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] нь Израил улсыг хүлээн зөвшөөрсөн анхны хоёр улс бөгөөд ойролцоогоор нэгэн зэрэг хүлээн зөвшөөрснөө зарласан.&lt;ref&gt;{{Cite journal|jstor=2193961|title=The Recognition of Israel|journal=The American Journal of International Law|volume=42|issue=3|pages=620–627|last1=Brown|first1=Philip Marshall|doi=10.2307/2193961|year=1948}}&lt;/ref&gt; [[Зургаан өдрийн дайн|Зургаан өдрийн дайны]] дараа 1967 онд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]] Израилтай дипломат харилцаагаа тасалж, [[1991 он|1991 оны]] 10 сард харилцаагаа сэргээсэн.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Yaakov|first=Saar|title=There Were Times (Hayu Zemanim)|page=30|language=he|publisher=Israel Hayom|date=18 October 2017}}&lt;/ref&gt; АНУ Израилыг &quot;нийтлэг ардчиллын үнэт зүйлс, шашны уялдаа холбоо, аюулгүй байдлын ашиг сонирхол&quot; дээр үндэслэн &quot;Ойрх Дорнод дахь хамгийн найдвартай түнш&quot; гэж үздэг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm|title=U.S. Relations With Israel Bureau of Near Eastern Affairs Fact Sheet March 10, 2014|website=U.S. Department of State|access-date=30 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf|title=Israel: Background and Relations with the United States Updated|publisher=Defense Technical Information Center|access-date=19 October 2009|archive-date=5 Хоёрдугаар сар 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011800/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1967 оноос хойш АНУ нь Гадаадын тусламжийн тухай хуулийн дагуу Израилд 68 тэрбум долларын цэргийн тусламж, 32 тэрбум долларын буцалтгүй тусламж үзүүлсэн&lt;ref name=&quot;PNADR900&quot;&gt;{{cite web|url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf|title=U.S. Overseas Loans and Grants|access-date=2021-05-01|archive-date=2024-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208131018/https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ба Израил нь 2003 он хүртэл АНУ-аас хамгийн их тусламж авсан улс юм.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020131918/http://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf|url-status=dead|archive-date=20 October 2011|title=U.S. Government Foreign Grants and Credits by Type and Country: 2000 to 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/compendia/statab/cats/foreign_commerce_aid/foreign_aid.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225192852/http://www.census.gov/compendia/statab/cats/foreign_commerce_aid/foreign_aid.html|url-status=dead|archive-date=25 December 2007|title=Foreign Aid}}&lt;/ref&gt; 2007 он гэхэд [[Герман-Израилын харилцаа|Герман]] Израил улс болон [[Холокост|Холокостоос]] амьд үлдсэн хувь хүмүүст 25 тэрбум [[Евро|еврогийн]] нөхөн төлбөр төлсөн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf|title=Congressional Research Service: Germany's Relations with Israel: Background and Implications for German Middle East Policy, Jan 19, 2007. (p. CRS-2)|access-date=29 September 2010|archive-date=6 Хоёрдугаар сар 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070206131300/https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Европын Холбоо|ЕХ]] болон түүний хөрш орнуудыг ойртуулах зорилготой Европын Холбооны Хөршийн Бодлогод Израил багтсан.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://euobserver.com/foreign/127874|title=EU to Revise Relations with Turbulent Neighbourhood|author=Eric Maurice|publisher=[[EUobserver]]|date=5 March 2015|access-date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:President_Donald_Trump_and_Prime_Minister_Benjamin_Netanyahu_Joint_Press_Conference,_February_15,_2017_(01).jpg|left|thumb|АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Доналд Трамп]], Израилын Ерөнхий сайд [[Биньямин Нетаньяху]] нар [[Цагаан ордон|Цагаан ордонд]] хийсэн хэвлэлийн бага хурлын үед, 2017 он.]]
Турк Израил улстай 1991 он хүртэл бүрэн дипломат харилцаа тогтоогоогүй байсан ч&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Abadi|2004|p=3}}. &quot;However, it was not until 1991 that the two countries established full diplomatic relations.&quot;&lt;/ref&gt; 1949 онд Израилыг хүлээн зөвшөөрснөөс хойш еврей улстай хамтран ажиллаж ирсэн. [[Газын дайн (2008-09)|2008-09 оны Газын дайны]] дараа Турк, Израилын харилцаа уналтад ороод байна.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Uzer|first=Umut|date=26 March 2013|title=Turkish-Israeli Relations: Their Rise and Fall|url=http://www.mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/turkish-israeli-relations-their-rise-and-fall|journal=Middle East Policy|volume=XX|issue=1|pages=97–110|doi=10.1111/mepo.12007|access-date=7 January 2017|archive-date=23 Дөрөвдүгээр сар 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423054359/http://www.mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/turkish-israeli-relations-their-rise-and-fall|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Израил, Туркийн харилцаа муудсанаас болж 1995 оноос хойш [[Грек-Израилын харилцаа|Грек, Израилын харилцаа]] сайжирч эхэлсэн.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11556442|title=Israel woos Greece after rift with Turkey|newspaper=BBC News|date=16 October 2010}}&lt;/ref&gt; Хоёр улс батлан хамгаалах салбарын хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурсан бөгөөд 2010 онд [[Израилын нисэх хүчин]] [[Грекийн нисэх хүчин|Грекийн нисэх хүчинтэй]] Увда баазад хамтарсан сургуулилт зохион байгуулж байсан.

[[Азербайжан]] нь Израил улстай хоёр талын стратеги, эдийн засгийн харилцааг хөгжүүлж буй цөөн тооны Исламын шашинтай орнуудын нэг. Азербайжан улс Израилын газрын тосны хэрэгцээг хангадаг бөгөөд Израил нь Азербайжаны Зэвсэгт хүчнийг шинэчлэхэд тусалсан. Энэтхэг улс 1992 онд Израил улстай бүрэн дипломат [[Энэтхэг-Израилын харилцаа|харилцаа]] тогтоож, тэр цагаас хойш тус улстай цэрэг, технологи, соёлын хүчтэй түншлэлийг хөгжүүлж ирсэн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf|publisher=Jerusalem Institute for Western Defense|last=Kumar|first=Dinesh|title=India and Israel: Dawn of a New Era|access-date=19 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512233225/http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf|archive-date=12 May 2012}}&lt;/ref&gt; Энэтхэг нь [[Израилын цэргийн тоног төхөөрөмжийн жагсаалт|Израилын цэргийн тоног төхөөрөмжийн]] хамгийн том захиалагч бөгөөд Израил нь Энэтхэгийн Оросын дараа хоёрдугаарт ордог цэргийн түнш юм.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-19/india/28119010_1_largest-ever-defence-deal-second-largest-defence-supplier-sensitive-technology-control-requirements|archive-url=https://archive.today/20120707084501/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-19/india/28119010_1_largest-ever-defence-deal-second-largest-defence-supplier-sensitive-technology-control-requirements|url-status=dead|archive-date=7 July 2012|title=India to hold wide-ranging strategic talks with US, Israel|date=19 January 2010|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=20 March 2012}}&lt;/ref&gt; Этиоп нь улс төр, шашин шүтлэг, аюулгүй байдлын нийтлэг ашиг сонирхлын улмаас Израилын Африк дахь гол холбоотон юм.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/node/15453225|title=Iran and Israel in Africa: A search for allies in a hostile world|newspaper=The Economist|date=4 February 2010|access-date=20 March 2012}}&lt;/ref&gt; Израил улс Этиопт усжуулалтын төслийн талаар мэргэшсэн мэдлэг олгодог бөгөөд олон мянган этиоп еврейчүүд Израилд амьдардаг.

Израил улс дэлхий даяар гамшгийн үед яаралтай тусламж, хүмүүнлэгийн хариу арга хэмжээ авч байсан түүхтэй.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.653988|last=Pfeffer|first=Anshel|newspaper=Haaretz|title=The Downsides of Israel's Missions of Mercy Abroad|date=28 April 2015|access-date=22 November 2015|quote=And even when no Israelis are involved, few countries are as fast as Israel in mobilizing entire delegations to rush to the other side of the world. It has been proved time and again in recent years, after the earthquake in Haiti, the typhoon in the Philippines and the quake/tsunami/nuclear disaster in Japan. For a country of Israel's size and resources, without conveniently located aircraft carriers and overseas bases, it is quite an impressive achievement.}}&lt;/ref&gt; 1955 онд Израил Бирмд гадаад тусламжийн хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж эхэлсэн. Улмаар хөтөлбөрийн гол зорилго Африк руу шилжжээ.&lt;ref name=&quot;Geldenhuys&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld|url-access=registration|quote=israel international aid africa 1970.|title=Isolated States: A Comparative Analysis|author=Deon Geldenhuys|publisher=Cambridge University Press|year=1990|page=[https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/428 428]|isbn=978-0-521-40268-2}}&lt;/ref&gt; Израилын хүмүүнлэгийн үйл ажиллагаа 1957 онд Израилын Олон улсын хөгжлийн хамтын ажиллагааны агентлаг болох [[Машав|Машавыг]] байгуулснаар албан ёсоор эхэлсэн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/mashav/AboutMASHAV/Pages/Background.aspx|title=About MASHAV|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs|access-date=20 January 2017}}&lt;/ref&gt; Үүний дараа Израилын гадаад тусламжийн хөтөлбөр Латин Америк руу чиглэсэн. 1970-аад оны сүүлчээс хойш Израилын гадаад тусламж аажмаар буурч эхэлсэн. Сүүлийн жилүүдэд Израил Африкт үзүүлэх тусламжаа сэргээхийг оролдож байна.&lt;ref name=&quot;Yacobi&quot;&gt;{{cite book|title=Israel and Africa: A Genealogy of Moral Geography|author=Haim Yacobi|publisher=Routledge|year=2016|pages=111–112}}&lt;/ref&gt; 1985-2015 оны хооронд Израил улс ЦАХАЛ-ын эрэн хайх, аврах ангийн 24 төлөөлөгчийг 22 улсад илгээсэн.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.israeltoday.co.il/NewsItem/tabid/178/nid/26634/Default.aspx|date=20 May 2015|access-date=24 November 2015|newspaper=Israel Today|title=When catastrophe strikes the IDF is there to help}}&lt;/ref&gt; Одоогийн байдлаар Израилын гадаад тусламж нь ЭЗХАХБ-ын орнуудын дунд доогуур байгаа бөгөөд [[Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүр|ОТББИ-ийхээ]] 0.1%-иас бага хувийг хөгжлийн тусламжид зарцуулж байна. НҮБ-аас 0.7% -ийн зорилт тавьсан байдаг юм. 2015 онд зургаан улс НҮБ-ын зорилтот түвшинд хүрсэн байв.&lt;ref name=&quot;Quinn&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2017/jan/04/uk-among-six-countries-hit-un-aid-spending-target-oecd|title=UK among six countries to hit 0.7% UN aid spending target|author=Ben Quinn|publisher=theguardian|year=2017}}&lt;/ref&gt; Израил улс 2016 онд уг индексээр 46-р байранд орсон.&lt;ref&gt;{{cite report|date=October 2016|title=World Giving Index|url=https://www.cafonline.org/docs/default-source/about-us-publications/1950a_wgi_2016_report_web_v2_241016.pdf|publisher=Charities Aid Foundation|access-date=20 January 2017}}&lt;/ref&gt;

== Дайн самуун ==
Дэлхийн 2-р дайнд оросуудаас ч илүү хүнд бэрх нөхцөлийг туулсан ард түмэн бол еврей үндэстэн билээ. Дэлхийн 1-р дайнд ялагдсаны дараа Герман улс ихээхэн хэмжээний төлбөрт унаж ард иргэд үгүйрэн хоосорч, эдийн засаг сулран доройтож байхад гагцхүү еврейн гэр бүлүүд баян цатгалан байж, Германы эдийн засагт томоохон массыг эзэгнэж байсан нь үндсэрхэг үзэлт Германы Үндэсний Социалист Ажилчны Нам буюу Нацист намынхныг ард түмэн дэмжихэд нэгэн түлхэц болсон байна. 1921 оноос нацист намын удирдагчаар [[Адольф Хитлер]] тодорч, 1933 он гэхэд Германы канцлер болон, улмаар өөрийн тоталитарыг байгуулсан нь 6 сая [[Еврей|еврейг]] аймаглан устгах ([[Холокост]]), 17 сая энгийн иргэнийг системчлэн хороох урьдчилсан нөхцөл болжээ. 

=== Цэрэгжилт ===
Израил улсын оршин тогтнол нь өөрөө ардаасаа олон асуудал бэрхшээлийг дагуулж бий болсон бөгөөд 2 ч удаа арабын улс орнуудтай холбоотнуудын дэмжлэгтэйгээр байлдаж ялж ирсэн түүхтэй. Өдгөө тэд 18 нас хүрээд хуулийн дагуу доод тал нь 2-3 жил цэргийн алба хаах ёстой. Жилд 1 удаа анги нэгтгэлээрээ цуглаж хилийн манаанаас өгсүүлээд, байлдааны ажиллагаа хүртэл бүхий л цэргийн үйл ажиллагаануудаас аль нэгэнд нь оролцдог тул иргэн бүр нь нас, хүйс үл харгалзан бэлтгэл цэрэг, байлдааны чадавхтан байдаг аж.

=== Орчин үе ===
Тарж бутарсан еврейчүүд өөрсдийн гэсэн эх нутагтай болохыг хүсэж байв. 1880 оны үед еврей үндэстний Сионизм (Израил уруу буцах үзэл) үүсэв. 1948 оны 5 сарын 14-ний өдөр [[Их Британи]] Палестины бүс нутгийг удирдлагадаа байлгахаа больсон бөгөөд еврейчүүд өөрсдийн нутгаа эргүүлэн авч Израил гэх хуучин нэрээрээ улсаа дахин шинээр байгуулжээ. 

Израилд тухайн хүний их сургуулийн боловсрол армийн албаны түүхээс нь чухал байж чаддаггүй гэхэд хилсдэхгүй агаад ажилд орох ярилцлага бүр дээр асуудаг чухал асуултын нэг бол “Цэрэгт хаана алба хаасан бэ” гэдэг асуулт юм.

Израилчууд цэргийн албаа хаачхаад дараа нь их, дээд сургуульд сурдаг агаад төгсөх үес 25 нас хүрнэ. Зарим нь эрдмийн зэрэгтэй, тэрчлэн олон залуус гэр бүлтэй болсон байдаг аж. 

Иймээс Израилд туршлага, үзэл бодол, ухаан суух нь харьцангуй залуу насанд ирдэг байна. Израил залуусын 45 хувь нь их, дээд сургуулийн боловсролтой болдог нь дэлхий дээр хамгийн өндөр хувь үзүүлэлт.

== Газар зүй ==
Израил нь хойд талаараа [[Ливан]], [[Сири]], зүүн талаараа [[Йордан]], баруун өмнөд талаараа [[Египет]]тэй хиллэдэг.

== Зүүлт ==
===Тэмдэглэл===
{{Reflist|group=fn}}
{{notelist}}

===Эшлэл===
{{reflist}}

===Эх сурвалж===
{{Refbegin|2}}
* {{cite book |title=Israel's Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy|last=Abadi|first=Jacob|isbn=978-0-7146-5576-5|publisher=Routledge|year=2004}}
* {{cite book|title=The Original Story: God, Israel and the World|last1=Barton|first1=John|last2=Bowden|first2=Julie |author-link=John Barton (theologian)|isbn=978-0-8028-2900-9|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|year=2004}}
* {{cite book | last = Bascomb | first = Neal | author-link = Neal Bascomb | title = Hunting Eichmann: How a Band of Survivors and a Young Spy Agency Chased Down the World's Most Notorious Nazi | year = 2009 | publisher = Houghton Mifflin Harcourt | location = Boston; New York |isbn=978-0-618-85867-5 | title-link = Hunting Eichmann }}
* {{cite book |title=A History of the Jewish People |last=Ben-Sasson |first=Hayim |year=1985 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-39731-6}}
* {{cite book|title=A History of Israel|last=Bregman|first=Ahron|isbn=978-0-333-67631-8|publisher=Palgrave Macmillan|year=2002|author-link=Ahron Bregman |url=https://archive.org/details/historyofisrael0000breg}}
* {{cite book|title=World Music: The Rough Guide|last1=Broughton|first1=Simon|last2=Ellingham|first2=Mark|last3=Trillo|first3=Richard|isbn=978-1-85828-635-8|publisher=Rough Guides|year=1999 |url=https://archive.org/details/roughguidetoworl00simo}}
* {{cite book|title=Holocaust City: The Making of a Jewish Ghetto|last=Cole|first=Tim|isbn=978-0-415-92968-4|year=2003|publisher=Routledge}}
* {{cite book | last=Fischbach | first=Michael | title=Jewish Property Claims Against Arab Countries | publisher=Columbia University Press | year=2008 |isbn=978-0-231-51781-2 | url=https://books.google.com/books?id=38xyBIqKgkwC&amp;pg=PA27 }}
* {{cite book |last1=Faust |first1=Avraham |chapter=The Exodus Group |editor-last1=Levy |editor-first1=Thomas E. |editor-last2=Schneider |editor-first2=Thomas |editor-last3=Propp |editor-first3=William H. C. |title=Israel's Exodus in Transdisciplinary Perspective: Text, Archaeology, Culture, and Geoscience |date=28 March 2015 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-04768-3 |language=en}}
* {{cite book |last1=Finkelstein |first1=Israel |last2=Silberman |first2=Neil Asher |title=The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Sacred Texts |date=6 March 2002 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-7432-2338-6 |language=en}}
* {{cite book|last=Fraser|first=T.G.|title=The Arab-Israeli Conflict|url={{Google books|IBJrQgAACAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|access-date=12 May 2013|year=2004|publisher=Palgrave Macmillan Limited|isbn=978-1-4039-1338-8}}
* {{cite book|title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War|last=Gelvin|first=James L.|author-link=James L. Gelvin|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=978-0-521-85289-0}}
* {{cite book|title=The Routledge Atlas Of The Arab–Israeli conflict|last=Gilbert|first=Martin|isbn=978-0-415-35900-9|year=2005|publisher=Routledge|edition=8th}}
* {{cite book|title=The Climate of Israel: Observation, Research and Application|last=Goldreich|first=Yair|isbn=978-0-306-47445-3|year=2003|publisher=Springer}}
* {{cite book|title=Warfare and the Third World|last1=Harkavy|first1=Robert E.|last2=Neuman|first2=Stephanie G.|year=2001|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-312-24012-7}}
* {{cite book|title=Brassey's International Intelligence Yearbook|edition=2003|last=Henderson|first=Robert D'A.|publisher=Brassey's Inc.|year=2003|isbn=978-1-57488-550-7}}
* {{cite book|title=The Jewish State|last=Herzl|first=Theodor|author-link=Theodor Herzl|publisher=American Zionist Emergency Council|year=1946|isbn=978-0-486-25849-2}}
* {{cite book|title=Israel and the Palestinian Territories: The Rough Guide|last=Jacobs|first=Daniel|publisher=Rough Guides|edition=2nd revised|year=1998|isbn=978-1-85828-248-0 |url=https://archive.org/details/israelpalestinia00jaco}}
* {{cite book|title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century|last=Kellerman|first=Aharon|year=1993|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-1295-4 |url-access=registration|url=https://archive.org/details/societysettlemen0000kell}}
* {{cite book |last=Killebrew |first=Ann E. |title=Biblical Peoples and Ethnicity: An Archaeological Study of Egyptians, Canaanites, Philistines, and Early Israel, 1300-1100 B.C.E. |location=Atlanta, Georgia |publisher=Society of Biblical Literature |year=2005 |isbn=1-58983-097-0 |url=https://books.google.com/books?id=VtAmmwapfVAC}}
* {{cite book|title=Theodor Herzl: From Assimilation to Zionism|last=Kornberg|first=Jacques|isbn=978-0-253-33203-5|publisher=Indiana University Press|year=1993}}
* {{cite book|title=For the Land and the Lord: Jewish Fundamentalism in Israel|last=Lustick|first=Ian|isbn=978-0-87609-036-7|publisher=Council on Foreign Relations Press|year=1988 |url=https://archive.org/details/forlandlordjewis0000lust}}
* {{cite book|title=Israel's Higher Law: Religion and Liberal Democracy in the Jewish State|last=Mazie|first=Steven|publisher=Lexington Books|year=2006|isbn=978-0-7391-1485-8}}
* {{cite book |last=McNutt |first=Paula M. |date=1999 |title=Reconstructing the Society of Ancient Israel |url={{Google books|hd28MdGNyTYC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Westminster John Knox |isbn=978-0-664-22265-9}}
* {{cite book |last=Miller |first=Robert D. |date=2012 |orig-year=First published 2005 |title=Chieftains of the Highland Clans |url={{Google books|P35NAwAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |isbn=978-1-62032-208-6}}
* {{cite book |last=Morris |first=Benny |author-link=Benny Morris |date=2008 |title=1948: A History of the First Arab–Israeli War |url={{Google books|J5jtAAAAMAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-14524-3}}
* {{cite book|title=Triumph of the File: The Media's War in the Persian Gulf&amp;nbsp;— A Global Perspective|last1=Mowlana|first1=Hamid|last2=Gerbner|first2=George|last3=Schiller|first3=Herbert I.|year=1992|publisher=Westview Press|isbn=978-0-8133-1610-9 |url=https://archive.org/details/triumphofimageme0000unse}}
* {{citation|author-link=OECD|author=OECD|date=2011|title=Study on the Geographic Coverage of Israeli Data|publisher=OECD Statistics Directorate|url=https://www.oecd.org/els/48442642.pdf}}
* {{cite book |last1=Redmount |first1=Carol A. |chapter=The Literary and Historical Character of the Exodus Narrative |editor-last1=Coogan |editor-first1=Michael D. |title=The Oxford History of the Biblical World |date=7 June 2001 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-988148-2 |language=en}}
* {{cite journal|last=Roberts|first=Adam|author-link=Adam Roberts (scholar)|title=Prolonged Military Occupation: The Israeli-Occupied Territories Since 1967|journal=The American Journal of International Law|volume=84|issue=1|year=1990|pages= 44–103|doi=10.2307/2203016|jstor=2203016|s2cid=145514740|url=https://semanticscholar.org/paper/8aaa455b51d4c49285089a97a08496071e322877}}
* {{cite book|title=A Historical Atlas of Israel|last=Romano|first=Amy|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2003|isbn=978-0-8239-3978-7 |url-access=registration|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000roma_r5h5}}
* {{cite book|title=The Economic Consequences of Zionism|last=Rosenzweig|first=Rafael|year=1997|publisher=Brill Academic Publishers|isbn=978-90-04-09147-4}}
* {{cite book|title=Power Kills: Democracy As a Method of Nonviolence|last=Rummel|first=Rudolph J.|year=1997|publisher=Transaction Publishers|author-link=R. J. Rummel|isbn=978-0-7658-0523-2}}
* {{cite book|title=Understanding Jewish History|last=Scharfstein|first=Sol|isbn=978-0-88125-545-4|year=1996|publisher=KTAV Publishing House}}
* {{cite book|title=1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East|last=Segev|first=Tom|isbn=978-0-8050-7057-6|year=2007|publisher=Henry Holt and Company}}
* {{cite book |title=Palestine: A Guide |last=Shahin |first=Mariam |year=2005 |url=https://archive.org/details/palestine00mari |publisher=Interlink Books |via=[[Internet Archive]] |isbn=1-56656-557-X}}
* {{cite book|title=The Land Beyond Promise: Israel, Likud and the Zionist Dream|last=Shindler|first=Colin |isbn=978-1-86064-774-1|year=2002|publisher=I.B.Tauris Publishers}}
* {{cite book|title=Encyclopedia Judaica|last=Skolnik|first=Fred|isbn=978-0-02-865928-2|publisher=Macmillan|year=2007|volume=9|edition=2nd}}
* {{cite book|title=Deterring America: Rogue States and the Proliferation of Weapons of Mass Destruction|isbn=978-0-521-86465-7|publisher=Cambridge University Press|year=2006|last=Smith|first=Derek |url=https://archive.org/details/deterringamerica0000smit}}
* {{cite book|title=The Hope Fulfilled: The Rise of Modern Israel|last=Stein|first=Leslie|year=2003|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-275-97141-0 |url=https://archive.org/details/hopefulfilledris00lesl}}
* {{cite book|title=The Arabs in Israel|last=Stendel|first=Ori|isbn=978-1-898723-23-3|year=1997|publisher=Sussex Academic Press |url=https://archive.org/details/arabsinisrael00sten}}
* {{cite book|title=Critical Essays on Israeli Social Issues and Scholarship|last1=Stone|first1=Russell A.|last2=Zenner|first2=Walter P.|isbn=978-0-7914-1959-5|publisher=SUNY Press|year=1994}}
* {{cite book|title=Culture and Customs of Israel|last=Torstrick|first=Rebecca L.|isbn=978-0-313-32091-0|year=2004|publisher=Greenwood Press}}
{{Refend}}

{{Ази}}
{{ЕАБХАБ-ын гишүүн улсууд}}
{{Хөтлөгч мөр Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа ба хөгжлийн байгууллага}}

[[Ангилал:Израил| ]]
[[Ангилал:Азийн орон]]
[[Ангилал:Иудаизм]]
[[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]]
[[Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон]]
[[Ангилал:1948 онд байгуулагдсан]]</text>
      <sha1>phb5hxuaq5usjakh5b50n7elxvp5sb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854964</id>
      <parentid>854955</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-25992-03|~2026-25992-03]] ([[User talk:~2026-25992-03|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ.</comment>
      <origin>844362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86973" sha1="con0rtf6j6grab45pzshv46vm8go3vc" xml:space="preserve">{{short description|Баруун Азийн улс}}
{{Энэ гарчиг}}
{{Инфобокс улс
| conventional_long_name = Израил Улс
| native_name            = {{nobold|{{Script/Hebrew|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל}} ([[Еврей хэл|Еврей]])&lt;br /&gt;{{Script/Arabic|دَوْلَة إِسْرَائِيل}} ([[Араб хэл|Араб]])}}
| common_name            = Израил
| image_flag             = Flag of Israel.svg
| flag_type              = [[Израилын төрийн далбаа|Төрийн далбаа]]
| image_coat             = Emblem of Israel.svg
| coa_size               = 80
| symbol_type            = [[Израилын төрийн сүлд|Сүлд]]
| national_anthem        = {{lang|he|{{Script/Hebrew|הַתִּקְוָה}}}} (''[[Израилын төрийн дуулал|Хатиква]]''; &quot;Итгэл найдвар&quot;){{parabr}}{{center|[[File:Hatikvah instrumental.ogg]]}}
| image_map              = {{Switcher|[[File:Israel (orthographic projection) with occupied territories.svg|frameless]]|Дэлхийн бөмбөрцөг|[[File:Israel - Location Map (2012) - ISR - UNOCHA.svg|frameless]]|Израилын газрын зураг ([[Ногоон шугам (Израил)|Ногоон шугам]])}}
| map_caption            = Олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн хил доторх Израилыг хар ногооноор; [[Израилын эзэлсэн газар нутаг|Израилын эзэлсэн газар нутгийг]] цайвар ногооноор харуулав
| capital                = [[Иерусалим]]&lt;br /&gt;([[Иерусалимын статус|хэсэгчилсэн]]){{refn|group=fn|НҮБ-ын бусад гишүүн орнуудын хүлээн зөвшөөрөл: Орос ([[Баруун Иерусалим]]),&lt;ref&gt;{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}&lt;/ref&gt; [[Чех]] ([[Баруун Иерусалим]]),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|work=The Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=6 December 2017|quote=&quot;The Czech Republic currently, before the peace between Israel and Palestine is signed, recognizes Jerusalem to be in fact the capital of Israel in the borders of the demarcation line from 1967.&quot; The Ministry also said that it would only consider relocating its embassy based on &quot;results of negotiations.&quot;}}&lt;/ref&gt; [[Хондурас]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}&lt;/ref&gt; [[Гватемал]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|trans-title=Guatemala joins US, will also move embassy to Jerusalem|website=Infobae|date=24 December 2017|language=es}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.&lt;/ref&gt; [[Науру]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt; болон АНУ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=[[The New York Times]]|date=6 December 2017|access-date=6 December 2017}}&lt;/ref&gt;}}{{refn|group=fn|Эзлэгдсэн газар нутаг гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн [[Зүүн Иерусалим]]ыг оруулбал Иерусалим нь Израилын хамгийн том хот юм.&lt;ref&gt;{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=[[Norwegian Refugee Council]]|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}&lt;/ref&gt;}}
| coordinates            = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}}
| largest_city           = capital
| languages_type         = Албан ёсны хэл
| languages              = [[Еврей хэл]]
| languages2_type        = Зөвшөөрөгдсөн хэл
| languages2             = [[Стандарт араб хэл|Араб хэл]]{{refn|group=fn|Араб хэл өмнө нь Израилын төрийн албан ёсны хэл байсан.&lt;ref name=lang1&gt;{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=8 August 2018}}&lt;/ref&gt; 2018 онд [[Үндсэн хууль: Израил нь Еврей ард түмний үндэсний улс|ангиллыг]] нь &quot;улсад онцгой статустай&quot; болгон өөрчилснөөр төрийн байгууллагуудад ашиглахаар хуульчилсан.&lt;ref name=lang2&gt;{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=lang3&gt;{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}&lt;/ref&gt;}}
| ethnic_groups          = {{unbulleted list|73.6% [[Израилын Еврейчүүд|Еврейчүүд]]|21.1% [[Израилын араб иргэд|Арабчууд]]|5.3% [[Израилын хүн ам|бусад]]}}
| ethnic_groups_year     = 2022
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;population_stat2022&quot;/&gt;
| demonym                = [[Израилчууд‎]]
| government_type        = [[Нэгдмэл парламентын бүгд найрамдах улс]]
| leader_title1          = [[Израилын ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]
| leader_name1           = [[Исаак Херцог]]
| leader_title2          = [[Израилын Ерөнхий Сайд|Ерөнхий Сайд]]
| leader_name2           = [[Биньямин Нетаньяху]]
| leader_title3          = [[Кнессетийн даргын жагсаалт|Кнессетийн дарга]]
| leader_name3           = [[Амир Охана]]
| leader_title4          = [[Израилийн Дээд шүүх|Ерөнхий шүүгч]]
| leader_name4           = [[Эстер Хают]]
| legislature            = [[Кнессет]]
| sovereignty_type       = Тусгаар тогтнол {{nobold|([[Палестин дахь Британийн Мандатын төгсгөл|Британийн Палестинаас]])}}
| established_event1     = [[Израилын тусгаар тогтнолын тунхаглал|Тунхаглав]]
| established_date1      = 5 сарын 14, 1948 он
| established_event2     = [[Израиль болон Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|НҮБ-д элсэв]]
| established_date2      = 5 сарын 11, 1949 он
| established_event3     = [[Израилын үндсэн хуулиуд|Үндсэн хуулиуд]]
| established_date3      = 1958–2018
| area_km2               = 20,770–22,072
| area_sq_mi             = 8,019–8,522
| area_rank              = 149
| area_footnote          = {{ref label|area|a}}
| percent_water          = 2.71 (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate    = {{data Israel|poptoday|formatnum}}&lt;ref name=&quot;cbs_main&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cbs.gov.il/en/mediarelease/Pages/2022/Population-of-Israel-on-the-Eve-of-2023.aspx |title=Home page |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=29 December 2022}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}}
| population_estimate_rank = 91
| population_census      = 7,412,200&lt;ref&gt;{{cite report |date=2008 |title=Population Census 2008 |url=http://www.cbs.gov.il/www/mifkad/mifkad_2008/profiles/rep_e_000000.pdf |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=27 December 2016}}&lt;/ref&gt;
| population_census_year = 2008
| population_density_km2 = {{pop density|{{data Israel|poptoday}}|22072|km2|prec=0|disp=num}}
| population_density_rank = 29
| GDP_PPP                = {{increase}} $534 тэрбум&lt;ref name=&quot;IMFWEOIL&quot;&gt;{{cite web |date=April 2023 |title=World Economic Outlook Database |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=436,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2024&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |access-date=July 8, 2023 |publisher=[[International Monetary Fund]]}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $54,997&lt;ref name=&quot;IMFWEOIL&quot;/&gt;
| GDP_PPP_rank           = 48
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_PPP_per_capita_rank = 29
| GDP_nominal            = {{increase}} $539 тэрбум&lt;ref name=&quot;IMFWEOIL&quot;/&gt;
| GDP_nominal_rank       = 29
| GDP_nominal_year       = 2023
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $55,536&lt;ref name=&quot;IMFWEOIL&quot;/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 13
| Gini                   = 34.8
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://data.oecd.org/chart/60V4 |title=Income inequality |website=data.oecd.org |publisher=OECD |access-date=29 June 2020 |archive-date=30 Зургадугаар сар 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630002540/https://data.oecd.org/chart/60V4 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| Gini_year              = 2018
| HDI_year               = 2021&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI                    = 0.919
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_rank               = 22
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=September 8, 2022|access-date=September 8, 2022}}&lt;/ref&gt;
| currency               = [[Израилын шинэ шекель|Шинэ шекель]] ({{lang|he|₪}})
| currency_code          = ILS
| time_zone              = [[Израилын Стандарт Цаг|ИСЦ]]
| utc_offset             = +2:00
| time_zone_DST          = [[Израилын Зуны Цаг|ИЗЦ]]
| utc_offset_DST         = +3:00
| date_format            = {{unbulleted list|{{lang|he|יי-חח-שששש}} ([[Дэлхийн жил|AM]])|өө-сс-жжжж ([[Манай эрин|МЭ]])}}
| drives_on              = right
| cctld                  = [[.il]]
| iso3166code            = IL
| calling_code           = +972
| footnote_a             = {{note|area}} 20,770&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; талбай нь [[Ногоон шугам (Израил)|ногоон шугам]] доторх Израил юм. 22,072&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; нь эзлэгдсэн [[Голаны өндөрлөг]] (1,200&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) болон [[Зүүн Иерусалим]] (64&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) багтана
}}

'''Израил''' ([[Еврей хэл|еврей.]] ‏יִשְׂרָאֵל‏‎, [[Араб хэл|араб.]] إِسْرَائِيل‎), албан ёсоор '''Израил Улс''' ([[Еврей хэл|еврей.]] ‏מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‏‎ ''Медина́т Исраэ́ль'', [[Араб хэл|араб.]] دَوْلَة إِسْرَائِيل‎ ''Даула́т Исра’и́ль''),— [[Газар дундын тэнгис]]ийн зүүн эрэг дээр орших баруун [[Ази]]йн орон. Хойд талаараа [[Ливан]], зүүн хойд талаараа [[Сири]], зүүн талаараа [[Йордан]], баруун өмнөд талаараа [[Египет]] орнуудтай хиллэдэг бөгөөд өөрийн харьцангуй жижиг нутаг нь газар зүйн хувьд өөр өөр өвөрмөц онцлогтой. [[Баруун эрэг]] болон [[Газын зурвас]] ч мөн зэргэлдээ оршино. Израилын хүн амын ихэнх хувь нь [[Еврей үндэстэн]] бөгөөд дэлхийн цорын ганц еврей орон юм. Еврейчүүдээс гадна [[араб]]ын [[Ислам|Мусульманчууд]], [[Христийн шашин]]тнууд, Друзе, Самари зэрэг үндэстэн, шашинтнууд оршдог.

Өнөөгийн Израил улс нь гурван мянга гаруй жилийн турш [[Иудаизм|Иудаизмын]] хамгийн чухал ухагдахуунуудын нэг &quot;Израилын нутаг&quot; (Eretz Yisrael)-аас үндэстэй юм. Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа [[Үндэстнүүдийн Лиг]] нь &quot;Еврей үндэстэнд өөрсдийн гэсэн орон&quot; бүтээх зорилгоор Британийн Палестин дахь мандатыг баталжээ. 1947 онд [[НҮБ]] нь Палестины мандатыг еврей, араб хоёр улсад хуваахыг баталсан байна. [[Арабын Барилдлага]] нь энэ төлөвлөгөөг эсэргүүцсэн боловч 1948 оны 5 сарын 14-нд Еврейн түр засгийн газар Израилыг тусгаар тогтносныг мэдэгджээ. Дараа нь болсон Араб-Израилын дайнд Израил ялалт байгуулснаар энэ улсын хил хязгаарыг [[НҮБ]]-ын хуваах төлөвлөгөөнд зааснаас ч илүүгээр сунгажээ. Энэ явдлаас хойш зэргэлдээ орших олон араб оронтой мөргөлдөж, үр дүнд нь олон том дайн болсон бөгөөд энэ нь өнөө хүртэл үргэлжилсээр байна. Израил улс анх байгуулагдсанаас хойш, ялангуяа зэргэлдээ орших араб орнуудаас түүний хил хязгаар болон бүр оршин тогтнох эрх нь хүртэл зөрчилтэй тулгарч байна. Харин Израил нь [[Египет]], [[Йордан]] зэрэг орнуудтай энх тайвны гэрээ байгуулж, [[Палестин]]чуудтай бүр мөсөн зохицолдох хэлэлцээр явуулсаар байна.

Израил нь төлөөллийн [[ардчилал]]тай бөгөөд [[парламент]]ын системтэй, сонгох эрх нь хүн бүрт оногдоно. Засгийн газрын тэргүүн нь ерөнхий сайд бөгөөд Израилын хууль тогтоох байгууллага нь Кнессет. [[ҮНБ]]-ээр тооцвол Израилын эдийн засаг нь дэлхийд 44-т орно. [[Хүний хөгжил]], [[хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөө]], эдийн засгийн өрсөлдөөнөөрөө Ойрх Дорнодын орнуудад дээгүүр жагсдаг. Улсын нийслэл ба засгийн газрын байрлах газар нь [[Иерусалим]] бол эдийн засгийн төв нь [[Тел-Авив]] юм.

== Этимологи ==
[[Их Британи|Их Британийн]] захирах эрх (мандат)-ын үед энэ газрыг бүхэлд нь Палестин ([[Еврей хэл|еврей:]] פלשתינה) гэж нэрлэдэг байв.            1948 онд тусгаар тогтнолоо зарлсаны дараа улс нь албан ёсоор Израил улс ([[Еврей хэл|еврей:]] מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‎, ''Medīnat Yisrā'el'' [mediˈnat jisʁaˈʔel]; [[Араб хэл|араб:]] دَوْلَة إِسْرَائِيل‎, ''Dawlat Isrāʼīl'', [dawlat ʔisraːˈʔiːl]) хэмээх нэрийг авсан. Дараа нь бусад хүмүүс Эрэц Исраэль, Эвэр, Сион, Жудеа гэх мэт түүхэн болон шашны нэршилүүд санал болгосон боловч түтгэлзүүлж, Бен-Гурионы &quot;Израиль&quot; гэсэн нэр нь 6-3-ын харьцаатай дэмжигдсэн. Тусгаар тогтнолын эхний долоо хоногт засгийн газар нь Израилийн иргэндйг илэрхийлэхийн тулд &quot;Израильчууд&quot; гэсэн нэр томъёог сонгож, анх [[Израил улсын гадаад харилцааны яам|Гадаад харилцааны]] сайд Моше Шарет албан ёсоор хэрэглэсэн.

== Түүх ==
{{main|Израилын түүх}}

=== Балар эртний түүх ===
1,5 сая жилийн өмнө орчин цагийн Израилын газар нутаг дээр хүний амьдарч байсан мөрийг Галилей тэнгисийн хажууд байдаг Убейдиад олсон. Палеолитын бусад дурсгалт газрууд нь Табун, Кесем, Манотын агуй юм. Африкаас гадна олдсон  орчин үеийн хүмүүсийн хамгийн эртний олдворуудыг 120,000 жилийн тэртээ одоогийн Израилийн хойд хэсэгт орших Схул, Кафзехаас олсон юм. МЭӨ 10-р мянганы орчимд Натуфийн соёл уг нутагт оршин тогтнож байжээ.

=== Эртний үе ===
Энэ газар нутгийн эртний үеийн түүх нь тодорхоогүй байна. Орчин үеийн археологийн судалгаа нь Торагийн Жошуагийн номонд гардаг еврейчүүдийн өвөг дээдэс нь Египетээс гарж Ханааныг эзэлсэн түүхийг үгүйсгэж, үүнийг еврейчуудийн үндэсний домог гэсэн. Хүрлийн зэвсгийн сүүлчийн үед (НТӨ 1550–1200) Ханааны ихэнх хэсэг нь Египетийн хаант улсад хүндэтгэл үзүүлж, хараат улс болов. Израильчуудын өвөг дээдсийг семит хэлтэй энэ нутгийн уугуул хүмүүс байсан гэж үздэг. 
[[Файл:City_of_David_-_King_David's_Palace_IMG_5815.JPG|thumb|[[Иерусалим|Иерусалимд]] оршдог том чулуун байгууламж]]
[[Самуел]]ын дараа тэд өөрсдийн гэсэн хаантай болсон бөгөөд түүнийг Саул гэдэг байв. Тэрээр Израилчуудын удирдагч байлаа. Түүний дараа [[Давид хаан]] ширээнд суусан бөгөөд [[Израилын хаант улс|Израилын хаант улсыг]] МЭӨ 1000 оны үед байгуулан, нийслэлийг [[Иерусалим]] хэмээн зарлан тунхаглажээ. Түүний хүү [[Соломон]] хаан ширээнд суусан бөгөөд Иерусалим хот дахь анхны Ариун Сүмийг Бурханы алдарт зориулан барьсан байна. [[Соломон]] МЭӨ 928 онд насан өөд болсон бөгөөд түүнийг нас эцэслэсний дараа Хаант улс 2 хэсэг хуваагдан салж Хойд Хаант улсыг Израил хэмээж нийслэлийг Самари гэж зарласан бол, Өмнөд Хаант улсыг Иуда хэмээж нийслэл нь Иерусалим хэвээр үлдсэн юм.

[[Ассири]]чууд МЭӨ 722 онд Израилыг эзлэн авж, ард иргэдийг нь цөллөгт явуулсан бол МЭӨ 586 онд [[Вавилони|Вавилонийн Эзэнт Гүрэн]] Иудаг эзлэн авж Вавилон руу цөлсөн. Гэвч Вавилон [[Перс|Персүүдэд]] эзлэгдсэний дараа Иудачуудыг нутагт нь буцааж хагас хараат байдалтай захирч байв. Үүний дараа Грек болон [[Ромын эзэнт гүрэн]] энэхүү дэглэмийг уламжлан захирч байлаа. 

МЭ 70 оны үед Ромын цэргүүд Иерусалим уруу дайран давшсаар Иерусалим хот болон Ариун сүмийг сүйтгэн шатаагаад явсан юм. Үүний дараа МЭ 132 Ромын цэргүүд дахин ирж еврейчүүдийг хайр найргүй хядсан бөгөөд энэ бүхний дараа маш цөөхөн тооны еврейчүүд үлдсэн юм. Бага тооны еврейчүүд Израилын нутагт амьдарч, бусад нь өөр улс орон луу дүрвэн амьдарч байв. Энэ дүрвэлт, дайжилтийг еврейчүүд '''Диаспора''' гэж нэрлэж байв.

Олон еврейчүүд дахин [[Галил]] (Израилын нэгэн аймаг) уруу нүүсэн. МЭ 2-4 зууны үед еврей багш нар еврей номууд болох Мишна, Талмуд зэрэг чухал номуудыг дахин бичсэн. 

Одоогийн Израилын нутагт олон улс дайн дажин үймээн самууныг тарьж явсаар МЭ 635 онд Византын Эзэнт Гүрэн, дараа нь арабчууд эзлэн авч 1516 он хүртэл байсан бөгөөд үүний дараа Османы Эзэнт Гүрэн 20-р зууныг хүртэл ноёрхож байлаа.

Израил улс газар нутаг, хүн ам багатай хэдий ч олон томоохон дайнд ялалт байгуулсаар ирсэн хүчирхэг улс юм. Еврей үндэстэн Нобелийн шагналтнаараа тэргүүлдэг ба Дэлхийн эдийн засгийг тэд атгаж байна.

=== 1917-1948 оны түүх ===
1947 онд [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага|НҮБ]]-ын шийдвэрээр Палестиныг Араб, Еврей хоёр улс болгосон. Үүнийг нь арабчууд маш ихээр эсэргүүцэв. 1948 онд Израил улс тусгаар тогтнолоо зарласнаас ердөө хэдхэн хоногийн дараа арабын 5 улсын цэрэг Израил руу довтлон [[Палестины дайн|Израил-Арабын дайн]] эхэлжээ.

== Хүн ам ==
{{Main|Израилын хүн ам|Израилчууд}}
[[Файл:Israelpop.svg|thumb|Израилын хүн амын пирамид]]
[[2021 он|2021 оны]] байдлаар Израилын хүн ам 9,344,900 орчим байсан бөгөөд үүнээс 74,2% нь [[еврей]] гэж бүртгэгдсэн байв.&lt;ref name=&quot;population_stat2019&quot;&gt;{{cite report|url=https://www.cbs.gov.il/he/mediarelease/DocLib/2019/134/11_19_134b.pdf|title=Israel's Independence Day 2019|date=6 May 2019|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=7 May 2019}}&lt;/ref&gt; [[Арабчууд]] хүн амын 20.9%-ийг эзэлж байсан бол араб биш [[Христ итгэл|христийн]] шашинтнууд болон иргэний бүртгэлд шашин шүтлэггүй гэж бүртгэгдсэн хүмүүс 4.8%-ийг эзэлж байна. Сүүлийн арван жилийн хугацаанд [[Румын]], [[Тайланд]], [[Хятад]], [[Африк]], [[Өмнөд Америк|Өмнөд Америкийн]] олон тооны цагаач ажилчид Израилд суурьшсан. Тэдний олонх нь тус улсад хууль бусаар амьдардаг&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irinnews.org/Report/85270/ISRAEL-Crackdown-on-illegal-migrants-and-visa-violators|title=ISRAEL: Crackdown on illegal migrants and visa violators|newspaper=IRIN|date=14 July 2009}}&lt;/ref&gt; тул бодит тоо баримт тодорхойгүй байгаа боловч 166,000-203,000 гэсэн тооцоо байдаг.&lt;ref name=&quot;Adriana Kemp&quot;&gt;Adriana Kemp, &quot;Labour migration and racialisation: labour market mechanisms and labour migration control policies in Israel&quot;, ''Social Identities'' 10:2, 267–292, 2004&lt;/ref&gt; [[2012 он|2012 оны]] 6 сар гэхэд ойролцоогоор 60,000 Африк цагаачид Израилд нэвтэрсэн.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2012/06/11/us-israel-africans-idUSBRE85A0VI20120611|title=Israel rounds up African migrants for deportation|newspaper=Reuters|date=11 June 2012}}&lt;/ref&gt; Израилчуудын 92 орчим хувь нь хот суурин газарт амьдардаг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutIsrael/Land/Pages/THE%20LAND-%20Urban%20Life.aspx|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs|title=The Land: Urban Life|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607003443/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/land/pages/the%20land-%20urban%20life.aspx|archive-date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt; [[Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа ба Хөгжлийн Байгууллага|ЭЗХАХБ-аас]] [[2016 он|2016 онд]] нийтэлсэн мэдээллээр израилчуудын дундаж наслалтыг 82.5 жил гэж тооцоолж, дэлхийд 6-т жагссан.
[[Файл:Aliyah_1948-2015.png|thumb|1948–2015 оны хооронд Израил руу цагаачилсан хүмүүсийн тоо.]]
Израил нь [[Еврей|еврей хүмүүсийн]] эх орон болж байгуулагдсан бөгөөд ихэвчлэн еврейн улс гэж нэрлэгддэг. Тус улсын [[Буцах тухай хууль (Израил)|Буцах тухай хууль]] нь бүх еврей болон еврей гаралтай хүмүүст [[Израилын иргэншлийн тухай хууль|Израилын иргэншилтэй]] байх эрхийг олгодог.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.knesset.gov.il/laws/special/eng/return.htm|publisher=Knesset|title=The Law of Return|access-date=14 August 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051127033448/http://www.irac.org/article_e.asp?artid=199|archive-date=27 November 2005}}&lt;/ref&gt; Израил улсаас еврейчүүд гол төлөв [[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Канад]] руу цагаачилдаг ([[Еврей хэл|еврей.]] ירידה‎) бөгөөд энэ үзэгдлийг  хүн ам зүйчид нөлөө багатай гэж тодорхойлдог&lt;ref&gt;{{cite book|last=DellaPergola|first=Sergio|author-link=Sergio DellaPergola|contribution=Still Moving: Recent Jewish Migration in Comparative Perspective|editor=Daniel J. Elazar|editor2=Morton Weinfeld|title=The Global Context of Migration to Israel|orig-year=2000|year=2000|publisher=Transaction Publishers|location=New Brunswick, NJ|isbn=978-1-56000-428-8|pages=13–60}}&lt;/ref&gt; боловч Израилын засгийн газрын яамд үүнийг Израилын ирээдүйн томоохон аюул заналхийлэл гэж үздэг.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Gould|first1=Eric D.|last2=Moav|first2=Omer|year=2007|title=Israel's Brain Drain|journal=Israel Economic Review|volume=5|issue=1|pages=1–22|ssrn=2180400}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Rettig Gur|first=Haviv|title=Officials to US to bring Israelis home|newspaper=The Jerusalem Post|date=6 April 2008|url=http://www.jpost.com/Israel/Article.aspx?id=97254|access-date=20 March 2012}}&lt;/ref&gt;

Хүн амын дөрөвний гурав нь еврейн олон янзын угсаатны бүлгүүдээс гаралтай. Израилын еврейчүүдийн 75 орчим хувь нь Израилд төрсөн, 16 хувь нь [[Европ]], [[Америк|Америк тивээс]], 7 хувь нь [[Ази]], [[Африк|Африкаас]] ирсэн цагаачид юм.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_09&amp;CYear=2017|title=Jews, by Continent of Origin, Continent of Birth &amp; Period of Immigration|date=6 September 2017|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt; [[Европ]], хуучин [[Зөвлөлт Холбоот Улс|Зөвлөлт Холбоот Улсаас]] ирсэн еврейчүүд, тэдний Израилд төрсөн үр удам нь [[еврей]] гаралтай израилчуудын 50 орчим хувийг эзэлдэг. Арабын болон Исламын орнуудаас гарсан буюу дүрвэсэн еврейчүүд&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://muse.jhu.edu/journals/jss/summary/v015/15.1.goldberg.html|title=From Sephardi to Mizrahi and Back Again: Changing Meanings of &quot;Sephardi&quot; in Its Social Environments|journal=Jewish Social Studies|volume=15|issue=1|pages=165–188|year=2008|last1=Goldberg|first1=Harvey E.|doi=10.18647/2793/JJS-2008}}&lt;/ref&gt; нь үлдсэн хэсгийн ихэнхийг бүрдүүлдэг.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/apr/03/israel-arab-jewish-mizrahi|title=The myth of the Mizrahim|work=The Guardian|date=3 April 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jewcy.com/post/missing_mizrahim|title=Missing Mizrahim|date=31 August 2009}}&lt;/ref&gt;

[[Ногоон Шугам (Израил)|Ногоон шугамаас]] цааш Израилын нийт суурьшигчдын тоо 600,000 гаруй (Израилын еврей хүн амын ≈10%) байдаг.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Gorenberg|first=Gershom|date=26 June 2017|title=Settlements: The Real Story|url=http://prospect.org/article/settlements-real-story|magazine=The American Prospect|access-date=25 August 2017}}&lt;/ref&gt; [[2016 он|2016 онд]] [[Баруун эрэг|Баруун эрэгт]] 399,300 израил хүн амьдарч байсан бөгөөд үүнд Израил улс байгуулагдахаас өмнө эсвэл [[Зургаан өдрийн дайн|Зургаан өдрийн дайны]] дараа [[Хеврон]], [[Гуш-Эцион]] зэрэг хотуудад шилжин суурьшигчид багтана. [[Баруун эрэг|Баруун эргийн]] суурингуудаас гадна [[Зүүн Иерусалим|Зүүн Иерусалимд]] 200,000 гаруй еврей, [[Голаны өндөрлөг|Голаны өндөрлөгт]] 22,000 еврей амьдардаг байв.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailysabah.com/op-ed/2019/05/07/the-golan-heights-factor-and-the-future-of-destabilized-syria|title=The Golan Heights factor and the future of destabilized Syria|last=Beat|first=Maria|date=7 May 2019|website=Daily Sabah|access-date=9 May 2019}}&lt;/ref&gt; [[Газын зурвас]] дахь [[Гуш-Катиф]] нэртэй сууринд ойролцоогоор 7800 израил хүн амьдарч байсан ч, засгийн газраас гаргасан төлөвлөгөөний дагуу [[2005 он|2005 онд]] нүүлгэн шилжүүлжээ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|title=Settlements in the Gaza Strip|access-date=12 December 2007|website=Settlement Information|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826025402/http://www.fmep.org/settlement_info/settlement-info-and-tables/stats-data/settlements-in-the-gaza-strip-1|archive-date=26 August 2013}}&lt;/ref&gt;

=== Хот суурин газрууд ===
{{main|Израилын хотын жагсаалт}}{{wide image|Tel Aviv Panorama.jpg|1000px|Тел-Авивын дэлгэмэл зураг}}Израил улс үндсэн 4 хотын бүстэй: [[Гуш-Дан]] (Тел-Авив хотын бүс; 3,854,000 хүн ам), Иерусалим хотын бүс (1,253,900 хүн ам), [[Хайфа хотын бүс]] (924,400 хүн ам), [[Беэр-Шева хотын бүс]] (377,100 хүн ам).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_25&amp;CYear=2017|title=Localities, Population and Density per Sq. Km., by Metropolitan Area and Selected Localities|date=6 September 2017|publisher=Израилийн Статистикийн Төв Товчоо|access-date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt;

Хүн ам, нутаг дэвсгэрийн хувьд Израилын хамгийн том хот нь [[Иерусалим]] бөгөөд 936,425 оршин суугчтай, 125 хавтгай дөрвөлжин км газар нутагтай. Израилын засгийн газрын [[Иерусалим|Иерусалимын]] талаарх статистик мэдээлэлд Израилын эзэлсэн [[Палестин|Палестины]] газар нутаг гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн Зүүн Иерусалимын хүн ам, газар нутгийг багтаадаг. 460,613, 285,316 хүн амтай [[Тел-Авив]], [[Хайфа]] хотууд нь Израилд [[Иерусалим|Иерусалимын]] дараа хэмжээгээрээ 2, 3-т ордог хотууд.

Израил нь 100,000-аас дээш хүн амтай 16 хоттой. Нийтдээ Израил нь &quot;хотын захиргаа&quot; (эсвэл &quot;хот&quot;) статустай болсон 77 сууринтай&lt;ref&gt;[http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_22&amp;CYear=2018 2.22 Localities and Population, by Municipal Status and District], 2018&lt;/ref&gt; бөгөөд 4 нь [[Баруун эрэг|Баруун эрэгт]] байрладаг.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.science.co.il/municipal/Cities.php|title=List of Cities in Israel}}&lt;/ref&gt; Өөр хоёр сууринд хотын статус олгохоор төлөвлөсөн: [[Негевийн цөл|Негевд]] баригдахаар төлөвлөгдсөн [[Касиф]] хот ба [[2015 он|2015 оноос]] хойш өргөжиж эхэлсэн [[Хариш]] хот.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/as-harish-rises-some-wonder-if-it-can-break-suburban-mold/|title=New town Harish harbors hopes of being more than another Pleasantville|work=The Times of Israel|access-date=2 July 2018|date=25 August 2015}}&lt;/ref&gt;

{{Израилын хамгийн том хотууд}}

== Засгийн газар ба улс төр ==
{{multiple image |total_width=260 |caption_align=center
 | image1   = Isaac Herzog.jpg
 | caption1 = [[Израилын ерөнхийлөгч|Ерөнхийлөгч]]&lt;br /&gt;[[Ицхак Херцог]]

 | image2   = Yair Lapid (D1237-011).jpg
 | caption2 = [[Израил Улсын Ерөнхий Сайд|Ерөнхий Сайд]]&lt;br /&gt;[[Яир Лапид]]
}}
[[Файл:PikiWiki_Israel_7260_Knesset-Room.jpg|thumb|[[Кнессет|Кнессетийн]] ордон, Израилын засгийн газар хуралддаг байр]]
Израил нь [[Парламентын засаглалын систем|парламентын засаглалтай]] [[Бүгд Найрамдах Улс|бүгд найрамдах улс]], бүх нийтийн сонгуультай [[Ардчилал|ардчилсан улс]] юм. Парламентын олонхын дэмжлэг авсан парламентын гишүүн [[Израил Улсын Ерөнхий Сайд|ерөнхий сайд]] болдог, тэр нь ихэвчлэн хамгийн олон суудалтай намын дарга байдаг. Ерөнхий сайд нь засгийн газрын тэргүүн юм.&lt;ref&gt;In 1996, direct elections for the prime minister were inaugurated, but the system was declared unsatisfactory and the old one reinstated. See {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2683259.stm|work=BBC News|title=Israel's election process explained|access-date=31 March 2010|date=23 January 2003}}&lt;/ref&gt; 

Израилыг [[Кнессет]] гэдэг 120 гишүүнтэй парламент удирддаг. Кнессетийн гишүүнчлэл нь [[Улс төрийн нам|улс төрийн намуудын]] пропорциональ төлөөлөл дээр суурилдаг,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.knesset.gov.il/description/eng/eng_mimshal_beh.htm|publisher=The Knesset|access-date=8 August 2007|title=The Electoral System in Israel}}&lt;/ref&gt; 3.25%-ийн сонгуулийн босготой ба бодит байдал дээр эвслийн засгийн газрууд байгуулагддаг. [[Баруун эрэг]] дэх Израилын оршин суугчид санал өгөх эрхтэй&lt;ref&gt;[https://www.foxnews.com/world/jewish-settlers-can-vote-in-israeli-elections-though-west-bank-is-officially-not-israel Jewish settlers can vote in Israeli elections, though West Bank is officially not Israel], Fox News, February 2015: &quot;When Israelis go to the polls next month, tens of thousands of Jewish settlers in the West Bank will also be casting votes, even though they do not live on what is sovereign Israeli territory. This exception in a country that doesn't allow absentee voting for citizens living abroad is a telling reflection of Israel's somewhat ambiguous and highly contentious claim to the territory, which has been under military occupation for almost a half century.&quot;&lt;/ref&gt; бөгөөд [[2015 оны Израилын парламентын сонгууль|2015 оны сонгуулийн]] дараа 120 гишүүний 10 (8%) нь Баруун эрэгт суурьшигчид байсан.&lt;ref&gt;[https://en.idi.org.il/articles/5199 The Social Composition of the 20th Knesset], Israeli Democracy Institute, 30 March 2015&lt;/ref&gt; Парламентын [[Израилын сонгууль|сонгуулийг]] дөрвөн жилд нэг удаа товлодог боловч тогтворгүй эвсэл эсвэл Кнессетийн итгэлгүй байдал зэрэг нь засгийн газрыг эрт тараах боломжийг үүсгэдэг. 
[[Файл:Israel's_political_system.svg|thumb|309x309px|Израилын улс төрийн тогтолцоо]]
[[Израилын үндсэн хуулиуд]] нь батлагдаагүй үндсэн хуулийн үүргийг гүйцэтгэдэг. [[2003 он|2003 оноос]] Кнессет эдгээр хуулиуд дээр үндэслэн албан ёсны үндсэн хуулийг боловсруулж эхэлсэн.&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Mazie|2006|p=34}}&lt;/ref&gt; 

Израилын ерөнхийлөгч нь төрийн тэргүүн боловч ёслолын чанартай байдаг.&lt;ref name=&quot;cia2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|work=The World Factbook|title=Field Listing&amp;nbsp;— Executive Branch|access-date=20 July 2007|date=19 June 2007|archive-date=22 Дөрөвдүгээр сар 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422215126/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2077.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

Израил нь албан ёсны шашин шүтлэггүй&lt;ref&gt;{{cite book|title=Secularism on the Edge: Rethinking Church-State Relations in the United States, France, and Israel|chapter=Israel's Self-Restrained Secularism from the 1947 Status Quo Letter to the Present|chapter-url={{Google books|gThvBAAAQBAJ|page=PA167|keywords=|text=|plainurl=yes}}|pages=167–169|isbn=978-1-137-38115-6|year=2014|location=New York|publisher=Palgrave Macmillan|editor3-first=Aurora|last=Charbit|editor3-last=Nou|editor2-first=Sarah|editor2-last=Fainberg|editor1-first=Jacques|editor1-last=Berlinerblau|first=Denis|quote=The compromise, therefore, was to choose constructive ambiguity: as surprising as it may seem, there is no law that declares Judaism the official religion of Israel. However, there is no other law that declares Israel's neutrality toward all confessions. Judaism is not recognized as the official religion of the state, and even though the Jewish, Muslim and Christian clergy receive their salaries from the state, this fact does not make Israel a neutral state. This apparent pluralism cannot dissimulate the fact that Israel displays a clear and undoubtedly hierarchical pluralism in religious matters.&amp;nbsp;... It is important to note that from a multicultural point of view, this self-restrained secularism allows Muslim law to be practiced in Israel for personal matters of the Muslim community. As surprising as it seems, if not paradoxical for a state in war, Israel is the only Western democratic country in which Sharia enjoys such an official status.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Sage Handbook of the Sociology of Religion|last=Sharot|first=Stephen|editor1-last=Beckford|editor1-first=James A.|editor2-last=Demerath|editor2-first=Jay|chapter=Judaism in Israel: Public Religion, Neo-Traditionalism, Messianism, and Ethno-Religious Conflict|publisher=Sage Publications|location=London and Thousand Oaks, CA|year=2007|isbn=978-1-4129-1195-5|pages=671–672|chapter-url={{Google books|vA8edg7bv0kC|page=PA671|keywords=|text=|plainurl=yes}}|quote=It is true that Jewish Israelis, and secular Israelis in particular, conceive of religion as shaped by a state-sponsored religious establishment. There is no formal state religion in Israel, but the state gives its official recognition and financial support to particular religious communities, Jewish, Islamic and Christian, whose religious authorities and courts are empowered to deal with matters of personal status and family law, such as marriage, divorce, and alimony, that are binding on all members of the communities.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Women in Zones of Conflict: Power and Resistance in Israel|last=Jacoby|first=Tami Amanda|publisher=McGill-Queen's University Press|location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario|year=2005|isbn=978-0-7735-2993-9|pages=53–54|url={{Google books|pr1LJNrlmuIC|page=PA53|keywords=|text=|plainurl=yes}}|quote=Although there is no official religion in Israel, there is also no clear separation between religion and state. In Israeli public life, tensions frequently arise among different streams of Judaism: Ultra-Orthodox, National-Religious, ''Mesorati'' (Conservative), Reconstructionist Progressive (Reform), and varying combinations of traditionalism and non-observance. Despite this variety in religious observances in society, Orthodox Judaism prevails institutionally over the other streams. This boundary is an historical consequence of the unique evolution of the relationship between Israel nationalism and state building.&amp;nbsp;... Since the founding period, in order to defuse religious tensions, the State of Israel has adopted what is known as the 'status quo,' an unwritten agreement stipulating that no further changes would be made in the status of religion, and that conflict between the observant and non-observant sectors would be handled circumstantially. The 'status quo' has since pertained to the legal status of both religious and secular Jews in Israel. This situation was designed to appease the religious sector, and has been upheld indefinitely through the disproportionate power of religious political parties in all subsequent coalition governments.&amp;nbsp;... On one hand, the Declaration of Independence adopted in 1948 explicitly guarantees freedom of religion. On the other, it simultaneously prevents the separation of religion and state in Israel.}}&lt;/ref&gt; боловч Израил улсыг &quot;еврей ба ардчилсан&quot; гэж тодорхойлсон нь [[иудаизм]] шашинтай хүчтэй холбоо үүсгэснээс гадна төрийн хууль ба шашны хууль хоорондын зөрчилдөөнийг бий болгодог. Улс төрийн намуудын харилцан үйлчлэл нь төр ба шашны Их Британийн бүрэн эрхийн үед байсан тэнцвэрийг үүсгэдэг.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Englard|first=Izhak|date=Winter 1987|title=Law and Religion in Israel|journal=The American Journal of Comparative Law|volume=35|issue=1|pages=185–208|doi=10.2307/840166|jstor=840166|quote=The great political and ideological importance of religion in the state of Israel manifests itself in the manifold legal provisions concerned with religions phenomenon.&amp;nbsp;... It is not a system of separation between state and religion as practiced in the U.S.A and several other countries of the world. In Israel a number of religious bodies exercise official functions; the religious law is applied in limited areas}}&lt;/ref&gt; 

[[2018 он|2018 оны]] [[7 сарын 19|7 сарын 19-ний]] өдөр [[Кнессет|Израилын парламент]] Израил улсыг &quot;Еврейчүүдийн Үндэстэн Улс&quot;, [[Еврей хэл|еврей хэлийг]] албан ёсны хэл гэж тодорхойлсон Үндсэн хуулийг батласан. Хуульд [[араб хэл]]д &quot;онцгой статус&quot; олгосон. Уг хуулиар [[Еврей|еврейчүүдэд]] үндэсний хувь заяагаа тодорхойлох онцгой эрхийг олгож, тус улсад еврейчүүдийн суурьшлыг хөгжүүлэх ажлыг &quot;үндэсний ашиг сонирхол&quot; гэж үзэж, засгийн газарт &quot;энэхүү ашиг сонирхлыг хөхиүлэн дэмжих, урагшлуулах, хэрэгжүүлэх арга хэмжээ авах&quot; боломжийг олгосон.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Jewish nation state: Israel approves controversial bill|publisher=BBC|date=19 July 2018|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-44881554|access-date=20 July 2018}}&lt;/ref&gt; 

=== Засаг захиргааны хуваарь ===
{{Main|Израилын тойргууд}}
{{Израил улсын засаг захиргааны хуваарь}}
Израил улс нь ''мехозот'' ([[Еврей хэл|еврей.]] מחוזות) гэж нэрлэгддэг засаг захиргааны үндсэн зургаан тойрогт хуваагддаг - [[Израилын төв тойрог|Төв]], [[Хайфа тойрог|Хайфа]], [[Иерусалим тойрог|Иерусалим]], [[Израилын умард тойрог|Хойд]], [[Израилын өмнөд тойрог|Өмнөд]], [[Тел-Авив тойрог|Тел-Авив]] тойрог, мөн [[Баруун эрэг|Баруун эрэгт]] оршдог [[Иудей ба Самари тойрог|Иудей ба Самарийн]] бүс нутаг. Бүх [[Иудей ба Самари тойрог|Иудей ба Самарийн бүс нутаг]] болон [[Иерусалим тойрог|Иерусалим]], [[Израилын умард тойрог|Хойд]] тойргийн зарим хэсгийг Израилын нэг хэсэг гэж олон улсад хүлээн зөвшөөрдөггүй. тойргууд нь ''нафот'' ([[Еврей хэл|еврей.]] נפות) гэж нэрлэдэг арван таван дэд тойргуудад хуваадаг бөгөөд дэд-тойргууд нь тавин байгалийн бүсэд хуваагддаг.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Central Bureau of Statistics|title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics|url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc|format=doc|access-date=4 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110221195435/http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc|archive-date=21 February 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Тойрог
! rowspan=&quot;2&quot; |Нийслэл
! rowspan=&quot;2&quot; |Томоохон хот
! colspan=&quot;3&quot; |Хүн ам&lt;ref name=&quot;districts_pop&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_17&amp;CYear=2017|title=Localities and Population, by Population Group, District, Sub-District and Natural Region|date=6 September 2017|publisher=Israel Central Bureau of Statistics|access-date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
!Еврейчүүд
!Арабчууд
!Нийт
|-
![[Иерусалим тойрог|Иерусалим]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Иерусалим]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |67%
| style=&quot;text-align:right&quot; |32%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|1083300|1,083,300}}
|-
![[Израилын умард тойрог|Хойд]]
|[[Ноф-ха-Галиль]]
|[[Назарет]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |43%
| style=&quot;text-align:right&quot; |54%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|1401300|1,401,300}}
|-
![[Хайфа тойрог|Хайфа]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Хайфа]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |68%
| style=&quot;text-align:right&quot; |26%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|0996300|996,300}}
|-
![[Израилын төв тойрог|Төв]]
|[[Рамла]]
|[[Ришон-ле-Цион]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |88%
| style=&quot;text-align:right&quot; |8%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|2115800|2,115,800}}
|-
![[Тел-Авив тойрог|Тел-Авив]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Тел-Авив]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |93%
| style=&quot;text-align:right&quot; |2%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|1388400|1,388,400}}
|-
![[Израилын өмнөд тойрог|Өмнөд]]
|[[Беэр-Шева]]
|[[Ашдод]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |73%
| style=&quot;text-align:right&quot; |20%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|1244200|1,244,200}}
|-
![[Иудей ба Самари тойрог|Иудей ба Самари]]
|[[Ариэль]]
|[[Модиин-Иллит]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |98%
| style=&quot;text-align:right&quot; |0%
| style=&quot;text-align:right&quot; |{{sort|0399300|399,300}}
|}

=== Тусгай төрлийн суурин газар ===

* [[Нийтийн суурин]] 
* [[Еврей суурин]]
* [[Кибуц]] 
* [[Мошав]] 
* [[Мошава]] 

=== Гадаад харилцаа ===
{{Main|Израилын гадаад харилцаа|Израилыг хүлээн зөвшөөрсөн улсын жагсаалт}}
[[Файл:Foreign_relations_of_Israel_Map_July_2011.PNG|thumb|{{legend|#0000ff|Дипломат харилцаа}}{{legend|#80ffff|Дипломат харилцаагаа зогсоосон}}{{legend|#00ff00|Хуучин дипломат харилцаа}}{{legend|#ff00ff|Дипломат харилцаагүй, гэхдээ хуучин худалдааны харилцаатай байсан}}{{legend|#ff8040|Дипломат харилцаагүй}}]]
Израил улс [[Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн улсууд|НҮБ-ын 164 гишүүн орон]], мөн [[Ариун Сэнтий]], [[Косово]], [[Күүкийн арлууд]], [[Ниуэ]] улстай дипломат харилцаа тогтоосон. Дэлхийн өнцөг булан бүрт 107 [[Дипломат төлөөлөгч|дипломат төлөөлөгчийн газартай]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx|title=Israel's Diplomatic Missions Abroad: Status of relations|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs|access-date=25 April 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420071334/http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx|archive-date=20 April 2016}}&lt;/ref&gt; Дипломат харилцаа холбоогүй ихэнх улсын дунд Исламын шашинт орнууд багтдаг.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/Why-doesnt-the-Muslim-world-recognize-Israel#article=0QUFFOUZBN0YxODM3RDE5NDM4OUEyRkE5MjY1OEJCRDI=|title=Why Doesn't the Muslim World Recognize Israel?|author=Mohammed Mostafa Kamal|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|date=21 July 2012|access-date=30 November 2015}}&lt;/ref&gt; [[Арабын Барилдлага|Арабын барилдлагын]] цөөн хэдэн улс л Израилтай харилцаагаа хэвийн болгосон. [[Египет]], [[Йордан|Йордан улс]] тус тус [[Египет-Израилын энхийн гэрээ|1979]], [[Израил-Египетийн энхийн гэрээ|1994 онд]] энхийн гэрээ байгуулсан. 2020 оны сүүлээр Израил [[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|Арабын Нэгдсэн Эмират]], [[Бахрейн]] зэрэг Арабын дөрвөн улстай ([[Авраамын гэрээ]] гэж нэрлэдэг),&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Liebermann|first=Oren|date=September 16, 2020|title=Two Gulf nations recognized Israel at the White House. Here's what's in it for all sides|work=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2020/09/15/politics/israel-uae-bahrain-white-house-analysis-intl/index.html}}&lt;/ref&gt; 10-р сард [[Израил-Суданы энхийн гэрээ|Судан]],&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hansler|first=Jennifer|date=October 23, 2020|title=Trump announces that Israel and Sudan have agreed to normalize relations|url=https://www.cnn.com/2020/10/23/politics/trump-sudan-israel/index.html|access-date=2020-12-15|website=CNN}}&lt;/ref&gt; 12-р сард [[Израил-Мароккогийн энхийн гэрээ|Мароккотой]] харилцаагаа хэвийн болгосон.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=December 11, 2020|title=Morocco latest country to normalise ties with Israel in US-brokered deal|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-55266089|access-date=December 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Израил, Египетийн хооронд энхийн гэрээ байгуулагдсан ч египетчүүд Израилыг дайснаа гэж тооцдог.&lt;ref&gt;&quot;Massive Israel protests hit universities&quot; (Egyptian Mail, 16 March 2010) &quot;According to most Egyptians, almost 31 years after a peace treaty was signed between Egypt and Israel, having normal ties between the two countries is still a potent accusation and Israel is largely considered to be an enemy country&quot;&lt;/ref&gt; Иран Израилтай дипломат харилцаатай байсан&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Abadi|2004|pp=37–39, 47}}&lt;/ref&gt; боловч Исламын хувьсгалын дараа Израилыг хүлээн зөвшөөрснөөсөө татгалзжээ.&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Abadi|2004|pp=47–49}}&lt;/ref&gt; Израилын иргэд Дотоод хэргийн яамны зөвшөөрөлгүйгээр [[Сири]], [[Ливан]], [[Ирак]], [[Саудын Араб]], [[Йемен|Йеменд]] ([[Араб-Израилын дайн|1948 онд Араб-Израилын дайнд]] оролцсон орнууд) очих боломжгүй.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFAHeb/MFAArchive/2004/horaot+din+israeli0304.htm|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affairs|script-title=he:הוראות הדין הישראלי|year=2004|language=he|access-date=9 August 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701072212/http://www.mfa.gov.il/MFAHeb/MFAArchive/2004/horaot%2Bdin%2Bisraeli0304.htm|archive-date=1 July 2007}}&lt;/ref&gt; [[Газын дайн (2008-09)|2008-09 оны Газын дайны]] үр дүнд [[Мавритани]], [[Катар]], [[Боливи]], [[Венесуэл|Венесуэл улс]] Израилтай улс төр, эдийн засгийн харилцаагаа зогсоосон&lt;ref name=&quot;al-jaz-eng&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2009/01/2009116151135307776.html|newspaper=Al Jazeera English|title=Qatar, Mauritania cut Israel ties|access-date=20 March 2012|date=17 January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.radiomundial.com.ve/yvke/noticia.php?17621|publisher=YVKE Mundial Radio|title=Bolivia rompe relaciones diplomáticas con Israel y anuncia demanda por genocidio en Gaza|access-date=14 April 2010|date=14 January 2009|first=Abi|last=Abn|language=es|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105210936/http://www.radiomundial.com.ve/yvke/noticia.php?17621|archive-date=5 January 2011}}&lt;/ref&gt; ч Боливи [[2019 он|2019 онд]] харилцаагаа сэргээжээ.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Flores|first1=Paola|title=Bolivia to renew Israel ties after rupture under Morales|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-renew-israel-ties-rupture-morales-67374746|access-date=15 December 2020|agency=[[ABC News]]|date=29 November 2019}}&lt;/ref&gt; [[Хятад-Израилын харилцаа|Хятад]] улс Израил болон Арабын ертөнцтэй сайн харилцаатай байдаг.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2018/07/israel-china-relations-innovation-infrastructure-investment/|title=Israel-China Relations: Innovation, Infrastructure, Investment|last=Kuo|first=Mercy A.|date=17 July 2018|website=The Diplomat}}&lt;/ref&gt;

[[Америкийн Нэгдсэн Улс|АНУ]], [[Зөвлөлт Холбоот Улс]] нь Израил улсыг хүлээн зөвшөөрсөн анхны хоёр улс бөгөөд ойролцоогоор нэгэн зэрэг хүлээн зөвшөөрснөө зарласан.&lt;ref&gt;{{Cite journal|jstor=2193961|title=The Recognition of Israel|journal=The American Journal of International Law|volume=42|issue=3|pages=620–627|last1=Brown|first1=Philip Marshall|doi=10.2307/2193961|year=1948}}&lt;/ref&gt; [[Зургаан өдрийн дайн|Зургаан өдрийн дайны]] дараа 1967 онд [[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]] Израилтай дипломат харилцаагаа тасалж, [[1991 он|1991 оны]] 10 сард харилцаагаа сэргээсэн.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Yaakov|first=Saar|title=There Were Times (Hayu Zemanim)|page=30|language=he|publisher=Israel Hayom|date=18 October 2017}}&lt;/ref&gt; АНУ Израилыг &quot;нийтлэг ардчиллын үнэт зүйлс, шашны уялдаа холбоо, аюулгүй байдлын ашиг сонирхол&quot; дээр үндэслэн &quot;Ойрх Дорнод дахь хамгийн найдвартай түнш&quot; гэж үздэг.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm|title=U.S. Relations With Israel Bureau of Near Eastern Affairs Fact Sheet March 10, 2014|website=U.S. Department of State|access-date=30 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf|title=Israel: Background and Relations with the United States Updated|publisher=Defense Technical Information Center|access-date=19 October 2009|archive-date=5 Хоёрдугаар сар 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011800/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA470003&amp;Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1967 оноос хойш АНУ нь Гадаадын тусламжийн тухай хуулийн дагуу Израилд 68 тэрбум долларын цэргийн тусламж, 32 тэрбум долларын буцалтгүй тусламж үзүүлсэн&lt;ref name=&quot;PNADR900&quot;&gt;{{cite web|url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf|title=U.S. Overseas Loans and Grants|access-date=2021-05-01|archive-date=2024-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208131018/https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADT555.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ба Израил нь 2003 он хүртэл АНУ-аас хамгийн их тусламж авсан улс юм.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020131918/http://www.census.gov/compendia/statab/2012/tables/12s1297.pdf|url-status=dead|archive-date=20 October 2011|title=U.S. Government Foreign Grants and Credits by Type and Country: 2000 to 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/compendia/statab/cats/foreign_commerce_aid/foreign_aid.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225192852/http://www.census.gov/compendia/statab/cats/foreign_commerce_aid/foreign_aid.html|url-status=dead|archive-date=25 December 2007|title=Foreign Aid}}&lt;/ref&gt; 2007 он гэхэд [[Герман-Израилын харилцаа|Герман]] Израил улс болон [[Холокост|Холокостоос]] амьд үлдсэн хувь хүмүүст 25 тэрбум [[Евро|еврогийн]] нөхөн төлбөр төлсөн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf|title=Congressional Research Service: Germany's Relations with Israel: Background and Implications for German Middle East Policy, Jan 19, 2007. (p. CRS-2)|access-date=29 September 2010|archive-date=6 Хоёрдугаар сар 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070206131300/https://fas.org/sgp/crs/row/RL33808.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Европын Холбоо|ЕХ]] болон түүний хөрш орнуудыг ойртуулах зорилготой Европын Холбооны Хөршийн Бодлогод Израил багтсан.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://euobserver.com/foreign/127874|title=EU to Revise Relations with Turbulent Neighbourhood|author=Eric Maurice|publisher=[[EUobserver]]|date=5 March 2015|access-date=1 December 2015}}&lt;/ref&gt;
[[Файл:President_Donald_Trump_and_Prime_Minister_Benjamin_Netanyahu_Joint_Press_Conference,_February_15,_2017_(01).jpg|left|thumb|АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Доналд Трамп]], Израилын Ерөнхий сайд [[Биньямин Нетаньяху]] нар [[Цагаан ордон|Цагаан ордонд]] хийсэн хэвлэлийн бага хурлын үед, 2017 он.]]
Турк Израил улстай 1991 он хүртэл бүрэн дипломат харилцаа тогтоогоогүй байсан ч&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Abadi|2004|p=3}}. &quot;However, it was not until 1991 that the two countries established full diplomatic relations.&quot;&lt;/ref&gt; 1949 онд Израилыг хүлээн зөвшөөрснөөс хойш еврей улстай хамтран ажиллаж ирсэн. [[Газын дайн (2008-09)|2008-09 оны Газын дайны]] дараа Турк, Израилын харилцаа уналтад ороод байна.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Uzer|first=Umut|date=26 March 2013|title=Turkish-Israeli Relations: Their Rise and Fall|url=http://www.mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/turkish-israeli-relations-their-rise-and-fall|journal=Middle East Policy|volume=XX|issue=1|pages=97–110|doi=10.1111/mepo.12007|access-date=7 January 2017|archive-date=23 Дөрөвдүгээр сар 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423054359/http://www.mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/turkish-israeli-relations-their-rise-and-fall|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Израил, Туркийн харилцаа муудсанаас болж 1995 оноос хойш [[Грек-Израилын харилцаа|Грек, Израилын харилцаа]] сайжирч эхэлсэн.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11556442|title=Israel woos Greece after rift with Turkey|newspaper=BBC News|date=16 October 2010}}&lt;/ref&gt; Хоёр улс батлан хамгаалах салбарын хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурсан бөгөөд 2010 онд [[Израилын нисэх хүчин]] [[Грекийн нисэх хүчин|Грекийн нисэх хүчинтэй]] Увда баазад хамтарсан сургуулилт зохион байгуулж байсан.

[[Азербайжан]] нь Израил улстай хоёр талын стратеги, эдийн засгийн харилцааг хөгжүүлж буй цөөн тооны Исламын шашинтай орнуудын нэг. Азербайжан улс Израилын газрын тосны хэрэгцээг хангадаг бөгөөд Израил нь Азербайжаны Зэвсэгт хүчнийг шинэчлэхэд тусалсан. Энэтхэг улс 1992 онд Израил улстай бүрэн дипломат [[Энэтхэг-Израилын харилцаа|харилцаа]] тогтоож, тэр цагаас хойш тус улстай цэрэг, технологи, соёлын хүчтэй түншлэлийг хөгжүүлж ирсэн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf|publisher=Jerusalem Institute for Western Defense|last=Kumar|first=Dinesh|title=India and Israel: Dawn of a New Era|access-date=19 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512233225/http://pakistanyouthmovement.com/Research-Reports/India%20Israel%20Ties.pdf|archive-date=12 May 2012}}&lt;/ref&gt; Энэтхэг нь [[Израилын цэргийн тоног төхөөрөмжийн жагсаалт|Израилын цэргийн тоног төхөөрөмжийн]] хамгийн том захиалагч бөгөөд Израил нь Энэтхэгийн Оросын дараа хоёрдугаарт ордог цэргийн түнш юм.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-19/india/28119010_1_largest-ever-defence-deal-second-largest-defence-supplier-sensitive-technology-control-requirements|archive-url=https://archive.today/20120707084501/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-19/india/28119010_1_largest-ever-defence-deal-second-largest-defence-supplier-sensitive-technology-control-requirements|url-status=dead|archive-date=7 July 2012|title=India to hold wide-ranging strategic talks with US, Israel|date=19 January 2010|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=20 March 2012}}&lt;/ref&gt; Этиоп нь улс төр, шашин шүтлэг, аюулгүй байдлын нийтлэг ашиг сонирхлын улмаас Израилын Африк дахь гол холбоотон юм.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/node/15453225|title=Iran and Israel in Africa: A search for allies in a hostile world|newspaper=The Economist|date=4 February 2010|access-date=20 March 2012}}&lt;/ref&gt; Израил улс Этиопт усжуулалтын төслийн талаар мэргэшсэн мэдлэг олгодог бөгөөд олон мянган этиоп еврейчүүд Израилд амьдардаг.

Израил улс дэлхий даяар гамшгийн үед яаралтай тусламж, хүмүүнлэгийн хариу арга хэмжээ авч байсан түүхтэй.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.653988|last=Pfeffer|first=Anshel|newspaper=Haaretz|title=The Downsides of Israel's Missions of Mercy Abroad|date=28 April 2015|access-date=22 November 2015|quote=And even when no Israelis are involved, few countries are as fast as Israel in mobilizing entire delegations to rush to the other side of the world. It has been proved time and again in recent years, after the earthquake in Haiti, the typhoon in the Philippines and the quake/tsunami/nuclear disaster in Japan. For a country of Israel's size and resources, without conveniently located aircraft carriers and overseas bases, it is quite an impressive achievement.}}&lt;/ref&gt; 1955 онд Израил Бирмд гадаад тусламжийн хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж эхэлсэн. Улмаар хөтөлбөрийн гол зорилго Африк руу шилжжээ.&lt;ref name=&quot;Geldenhuys&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld|url-access=registration|quote=israel international aid africa 1970.|title=Isolated States: A Comparative Analysis|author=Deon Geldenhuys|publisher=Cambridge University Press|year=1990|page=[https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/428 428]|isbn=978-0-521-40268-2}}&lt;/ref&gt; Израилын хүмүүнлэгийн үйл ажиллагаа 1957 онд Израилын Олон улсын хөгжлийн хамтын ажиллагааны агентлаг болох [[Машав|Машавыг]] байгуулснаар албан ёсоор эхэлсэн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/mashav/AboutMASHAV/Pages/Background.aspx|title=About MASHAV|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs|access-date=20 January 2017}}&lt;/ref&gt; Үүний дараа Израилын гадаад тусламжийн хөтөлбөр Латин Америк руу чиглэсэн. 1970-аад оны сүүлчээс хойш Израилын гадаад тусламж аажмаар буурч эхэлсэн. Сүүлийн жилүүдэд Израил Африкт үзүүлэх тусламжаа сэргээхийг оролдож байна.&lt;ref name=&quot;Yacobi&quot;&gt;{{cite book|title=Israel and Africa: A Genealogy of Moral Geography|author=Haim Yacobi|publisher=Routledge|year=2016|pages=111–112}}&lt;/ref&gt; 1985-2015 оны хооронд Израил улс ЦАХАЛ-ын эрэн хайх, аврах ангийн 24 төлөөлөгчийг 22 улсад илгээсэн.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.israeltoday.co.il/NewsItem/tabid/178/nid/26634/Default.aspx|date=20 May 2015|access-date=24 November 2015|newspaper=Israel Today|title=When catastrophe strikes the IDF is there to help}}&lt;/ref&gt; Одоогийн байдлаар Израилын гадаад тусламж нь ЭЗХАХБ-ын орнуудын дунд доогуур байгаа бөгөөд [[Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүр|ОТББИ-ийхээ]] 0.1%-иас бага хувийг хөгжлийн тусламжид зарцуулж байна. НҮБ-аас 0.7% -ийн зорилт тавьсан байдаг юм. 2015 онд зургаан улс НҮБ-ын зорилтот түвшинд хүрсэн байв.&lt;ref name=&quot;Quinn&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2017/jan/04/uk-among-six-countries-hit-un-aid-spending-target-oecd|title=UK among six countries to hit 0.7% UN aid spending target|author=Ben Quinn|publisher=theguardian|year=2017}}&lt;/ref&gt; Израил улс 2016 онд уг индексээр 46-р байранд орсон.&lt;ref&gt;{{cite report|date=October 2016|title=World Giving Index|url=https://www.cafonline.org/docs/default-source/about-us-publications/1950a_wgi_2016_report_web_v2_241016.pdf|publisher=Charities Aid Foundation|access-date=20 January 2017}}&lt;/ref&gt;

== Дайн самуун ==
Дэлхийн 2-р дайнд оросуудаас ч илүү хүнд бэрх нөхцөлийг туулсан ард түмэн бол еврей үндэстэн билээ. Дэлхийн 1-р дайнд ялагдсаны дараа Герман улс ихээхэн хэмжээний төлбөрт унаж ард иргэд үгүйрэн хоосорч, эдийн засаг сулран доройтож байхад гагцхүү еврейн гэр бүлүүд баян цатгалан байж, Германы эдийн засагт томоохон массыг эзэгнэж байсан нь үндсэрхэг үзэлт Германы Үндэсний Социалист Ажилчны Нам буюу Нацист намынхныг ард түмэн дэмжихэд нэгэн түлхэц болсон байна. 1921 оноос нацист намын удирдагчаар [[Адольф Хитлер]] тодорч, 1933 он гэхэд Германы канцлер болон, улмаар өөрийн тоталитарыг байгуулсан нь 6 сая [[Еврей|еврейг]] аймаглан устгах ([[Холокост]]), 17 сая энгийн иргэнийг системчлэн хороох урьдчилсан нөхцөл болжээ. 

=== Цэрэгжилт ===
Израил улсын оршин тогтнол нь өөрөө ардаасаа олон асуудал бэрхшээлийг дагуулж бий болсон бөгөөд 2 ч удаа арабын улс орнуудтай холбоотнуудын дэмжлэгтэйгээр байлдаж ялж ирсэн түүхтэй. Өдгөө тэд 18 нас хүрээд хуулийн дагуу доод тал нь 2-3 жил цэргийн алба хаах ёстой. Жилд 1 удаа анги нэгтгэлээрээ цуглаж хилийн манаанаас өгсүүлээд, байлдааны ажиллагаа хүртэл бүхий л цэргийн үйл ажиллагаануудаас аль нэгэнд нь оролцдог тул иргэн бүр нь нас, хүйс үл харгалзан бэлтгэл цэрэг, байлдааны чадавхтан байдаг аж.

=== Орчин үе ===
Тарж бутарсан еврейчүүд өөрсдийн гэсэн эх нутагтай болохыг хүсэж байв. 1880 оны үед еврей үндэстний Сионизм (Израил уруу буцах үзэл) үүсэв. 1948 оны 5 сарын 14-ний өдөр [[Их Британи]] Палестины бүс нутгийг удирдлагадаа байлгахаа больсон бөгөөд еврейчүүд өөрсдийн нутгаа эргүүлэн авч Израил гэх хуучин нэрээрээ улсаа дахин шинээр байгуулжээ. 

Израилд тухайн хүний их сургуулийн боловсрол армийн албаны түүхээс нь чухал байж чаддаггүй гэхэд хилсдэхгүй агаад ажилд орох ярилцлага бүр дээр асуудаг чухал асуултын нэг бол “Цэрэгт хаана алба хаасан бэ” гэдэг асуулт юм.

Израилчууд цэргийн албаа хаачхаад дараа нь их, дээд сургуульд сурдаг агаад төгсөх үес 25 нас хүрнэ. Зарим нь эрдмийн зэрэгтэй, тэрчлэн олон залуус гэр бүлтэй болсон байдаг аж. 

Иймээс Израилд туршлага, үзэл бодол, ухаан суух нь харьцангуй залуу насанд ирдэг байна. Израил залуусын 45 хувь нь их, дээд сургуулийн боловсролтой болдог нь дэлхий дээр хамгийн өндөр хувь үзүүлэлт.

== Газар зүй ==
Израил нь хойд талаараа [[Ливан]], [[Сири]], зүүн талаараа [[Йордан]], баруун өмнөд талаараа [[Египет]]тэй хиллэдэг.

== Зүүлт ==
===Тэмдэглэл===
{{Reflist|group=fn}}
{{notelist}}

===Эшлэл===
{{reflist}}

===Эх сурвалж===
{{Refbegin|2}}
* {{cite book |title=Israel's Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy|last=Abadi|first=Jacob|isbn=978-0-7146-5576-5|publisher=Routledge|year=2004}}
* {{cite book|title=The Original Story: God, Israel and the World|last1=Barton|first1=John|last2=Bowden|first2=Julie |author-link=John Barton (theologian)|isbn=978-0-8028-2900-9|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|year=2004}}
* {{cite book | last = Bascomb | first = Neal | author-link = Neal Bascomb | title = Hunting Eichmann: How a Band of Survivors and a Young Spy Agency Chased Down the World's Most Notorious Nazi | year = 2009 | publisher = Houghton Mifflin Harcourt | location = Boston; New York |isbn=978-0-618-85867-5 | title-link = Hunting Eichmann }}
* {{cite book |title=A History of the Jewish People |last=Ben-Sasson |first=Hayim |year=1985 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-39731-6}}
* {{cite book|title=A History of Israel|last=Bregman|first=Ahron|isbn=978-0-333-67631-8|publisher=Palgrave Macmillan|year=2002|author-link=Ahron Bregman |url=https://archive.org/details/historyofisrael0000breg}}
* {{cite book|title=World Music: The Rough Guide|last1=Broughton|first1=Simon|last2=Ellingham|first2=Mark|last3=Trillo|first3=Richard|isbn=978-1-85828-635-8|publisher=Rough Guides|year=1999 |url=https://archive.org/details/roughguidetoworl00simo}}
* {{cite book|title=Holocaust City: The Making of a Jewish Ghetto|last=Cole|first=Tim|isbn=978-0-415-92968-4|year=2003|publisher=Routledge}}
* {{cite book | last=Fischbach | first=Michael | title=Jewish Property Claims Against Arab Countries | publisher=Columbia University Press | year=2008 |isbn=978-0-231-51781-2 | url=https://books.google.com/books?id=38xyBIqKgkwC&amp;pg=PA27 }}
* {{cite book |last1=Faust |first1=Avraham |chapter=The Exodus Group |editor-last1=Levy |editor-first1=Thomas E. |editor-last2=Schneider |editor-first2=Thomas |editor-last3=Propp |editor-first3=William H. C. |title=Israel's Exodus in Transdisciplinary Perspective: Text, Archaeology, Culture, and Geoscience |date=28 March 2015 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-04768-3 |language=en}}
* {{cite book |last1=Finkelstein |first1=Israel |last2=Silberman |first2=Neil Asher |title=The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Sacred Texts |date=6 March 2002 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-7432-2338-6 |language=en}}
* {{cite book|last=Fraser|first=T.G.|title=The Arab-Israeli Conflict|url={{Google books|IBJrQgAACAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|access-date=12 May 2013|year=2004|publisher=Palgrave Macmillan Limited|isbn=978-1-4039-1338-8}}
* {{cite book|title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War|last=Gelvin|first=James L.|author-link=James L. Gelvin|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=978-0-521-85289-0}}
* {{cite book|title=The Routledge Atlas Of The Arab–Israeli conflict|last=Gilbert|first=Martin|isbn=978-0-415-35900-9|year=2005|publisher=Routledge|edition=8th}}
* {{cite book|title=The Climate of Israel: Observation, Research and Application|last=Goldreich|first=Yair|isbn=978-0-306-47445-3|year=2003|publisher=Springer}}
* {{cite book|title=Warfare and the Third World|last1=Harkavy|first1=Robert E.|last2=Neuman|first2=Stephanie G.|year=2001|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-312-24012-7}}
* {{cite book|title=Brassey's International Intelligence Yearbook|edition=2003|last=Henderson|first=Robert D'A.|publisher=Brassey's Inc.|year=2003|isbn=978-1-57488-550-7}}
* {{cite book|title=The Jewish State|last=Herzl|first=Theodor|author-link=Theodor Herzl|publisher=American Zionist Emergency Council|year=1946|isbn=978-0-486-25849-2}}
* {{cite book|title=Israel and the Palestinian Territories: The Rough Guide|last=Jacobs|first=Daniel|publisher=Rough Guides|edition=2nd revised|year=1998|isbn=978-1-85828-248-0 |url=https://archive.org/details/israelpalestinia00jaco}}
* {{cite book|title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century|last=Kellerman|first=Aharon|year=1993|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-1295-4 |url-access=registration|url=https://archive.org/details/societysettlemen0000kell}}
* {{cite book |last=Killebrew |first=Ann E. |title=Biblical Peoples and Ethnicity: An Archaeological Study of Egyptians, Canaanites, Philistines, and Early Israel, 1300-1100 B.C.E. |location=Atlanta, Georgia |publisher=Society of Biblical Literature |year=2005 |isbn=1-58983-097-0 |url=https://books.google.com/books?id=VtAmmwapfVAC}}
* {{cite book|title=Theodor Herzl: From Assimilation to Zionism|last=Kornberg|first=Jacques|isbn=978-0-253-33203-5|publisher=Indiana University Press|year=1993}}
* {{cite book|title=For the Land and the Lord: Jewish Fundamentalism in Israel|last=Lustick|first=Ian|isbn=978-0-87609-036-7|publisher=Council on Foreign Relations Press|year=1988 |url=https://archive.org/details/forlandlordjewis0000lust}}
* {{cite book|title=Israel's Higher Law: Religion and Liberal Democracy in the Jewish State|last=Mazie|first=Steven|publisher=Lexington Books|year=2006|isbn=978-0-7391-1485-8}}
* {{cite book |last=McNutt |first=Paula M. |date=1999 |title=Reconstructing the Society of Ancient Israel |url={{Google books|hd28MdGNyTYC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Westminster John Knox |isbn=978-0-664-22265-9}}
* {{cite book |last=Miller |first=Robert D. |date=2012 |orig-year=First published 2005 |title=Chieftains of the Highland Clans |url={{Google books|P35NAwAAQBAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |isbn=978-1-62032-208-6}}
* {{cite book |last=Morris |first=Benny |author-link=Benny Morris |date=2008 |title=1948: A History of the First Arab–Israeli War |url={{Google books|J5jtAAAAMAAJ|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-14524-3}}
* {{cite book|title=Triumph of the File: The Media's War in the Persian Gulf&amp;nbsp;— A Global Perspective|last1=Mowlana|first1=Hamid|last2=Gerbner|first2=George|last3=Schiller|first3=Herbert I.|year=1992|publisher=Westview Press|isbn=978-0-8133-1610-9 |url=https://archive.org/details/triumphofimageme0000unse}}
* {{citation|author-link=OECD|author=OECD|date=2011|title=Study on the Geographic Coverage of Israeli Data|publisher=OECD Statistics Directorate|url=https://www.oecd.org/els/48442642.pdf}}
* {{cite book |last1=Redmount |first1=Carol A. |chapter=The Literary and Historical Character of the Exodus Narrative |editor-last1=Coogan |editor-first1=Michael D. |title=The Oxford History of the Biblical World |date=7 June 2001 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-988148-2 |language=en}}
* {{cite journal|last=Roberts|first=Adam|author-link=Adam Roberts (scholar)|title=Prolonged Military Occupation: The Israeli-Occupied Territories Since 1967|journal=The American Journal of International Law|volume=84|issue=1|year=1990|pages= 44–103|doi=10.2307/2203016|jstor=2203016|s2cid=145514740|url=https://semanticscholar.org/paper/8aaa455b51d4c49285089a97a08496071e322877}}
* {{cite book|title=A Historical Atlas of Israel|last=Romano|first=Amy|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2003|isbn=978-0-8239-3978-7 |url-access=registration|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000roma_r5h5}}
* {{cite book|title=The Economic Consequences of Zionism|last=Rosenzweig|first=Rafael|year=1997|publisher=Brill Academic Publishers|isbn=978-90-04-09147-4}}
* {{cite book|title=Power Kills: Democracy As a Method of Nonviolence|last=Rummel|first=Rudolph J.|year=1997|publisher=Transaction Publishers|author-link=R. J. Rummel|isbn=978-0-7658-0523-2}}
* {{cite book|title=Understanding Jewish History|last=Scharfstein|first=Sol|isbn=978-0-88125-545-4|year=1996|publisher=KTAV Publishing House}}
* {{cite book|title=1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East|last=Segev|first=Tom|isbn=978-0-8050-7057-6|year=2007|publisher=Henry Holt and Company}}
* {{cite book |title=Palestine: A Guide |last=Shahin |first=Mariam |year=2005 |url=https://archive.org/details/palestine00mari |publisher=Interlink Books |via=[[Internet Archive]] |isbn=1-56656-557-X}}
* {{cite book|title=The Land Beyond Promise: Israel, Likud and the Zionist Dream|last=Shindler|first=Colin |isbn=978-1-86064-774-1|year=2002|publisher=I.B.Tauris Publishers}}
* {{cite book|title=Encyclopedia Judaica|last=Skolnik|first=Fred|isbn=978-0-02-865928-2|publisher=Macmillan|year=2007|volume=9|edition=2nd}}
* {{cite book|title=Deterring America: Rogue States and the Proliferation of Weapons of Mass Destruction|isbn=978-0-521-86465-7|publisher=Cambridge University Press|year=2006|last=Smith|first=Derek |url=https://archive.org/details/deterringamerica0000smit}}
* {{cite book|title=The Hope Fulfilled: The Rise of Modern Israel|last=Stein|first=Leslie|year=2003|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-275-97141-0 |url=https://archive.org/details/hopefulfilledris00lesl}}
* {{cite book|title=The Arabs in Israel|last=Stendel|first=Ori|isbn=978-1-898723-23-3|year=1997|publisher=Sussex Academic Press |url=https://archive.org/details/arabsinisrael00sten}}
* {{cite book|title=Critical Essays on Israeli Social Issues and Scholarship|last1=Stone|first1=Russell A.|last2=Zenner|first2=Walter P.|isbn=978-0-7914-1959-5|publisher=SUNY Press|year=1994}}
* {{cite book|title=Culture and Customs of Israel|last=Torstrick|first=Rebecca L.|isbn=978-0-313-32091-0|year=2004|publisher=Greenwood Press}}
{{Refend}}

{{Ази}}
{{ЕАБХАБ-ын гишүүн улсууд}}
{{Хөтлөгч мөр Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа ба хөгжлийн байгууллага}}

[[Ангилал:Израил| ]]
[[Ангилал:Азийн орон]]
[[Ангилал:Иудаизм]]
[[Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон]]
[[Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон]]
[[Ангилал:1948 онд байгуулагдсан]]</text>
      <sha1>con0rtf6j6grab45pzshv46vm8go3vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бартан баатар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10424</id>
    <revision>
      <id>854979</id>
      <parentid>854825</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25878-90</username>
        <id>104252</id>
      </contributor>
      <origin>854979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2463" sha1="sn6x44xzc7ioqfjslkvvk5zqt2241he" xml:space="preserve">[[Хиад Боржигин]]ы '''Бартан баатар''' ([[монгол бичиг]]: {{MongolUnicode|ᠪᠠᠷᠲᠠᠨ&lt;br&gt;ᠪᠠᠭᠠᠲᠥᠷ}}, bartan bagatur) (1120?-1161?) нь [[Их Монгол Улс]]ыг үүсгэн байгуулагч [[Чингис хаан]]ы өвөг эцэг ба [[Хамаг Монгол]]ын [[Хабул хаан]]ы хоёр дахь хүү байжээ. Бартан баатрын гэргий &quot;Таргудын Жисүтэйн охин&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=. |first=Лувсанданзан |title=Алтан товч |year=2006 |location=Улаанбаатар |pages=40}}&lt;/ref&gt; Сунигул үжингээс (Сүчигэл үжин&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, Сайн марал хаяг&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Саган |first=сэцэн |title=Эрдэнийн товч |year=2006 |edition=1 |location=Улаанбаатар |pages=69 |translator-last=М |translator-first=Баярсайхан}}&lt;/ref&gt;) [[Мэнгэтү хиан]], [[Нэгүн тайш]], [[Есүхэй баатар]], [[Даридай отчигин]] гэсэн дөрвөн хөвүүн төрсний гурав дахь хүү Есүхэй баатар нь Чингис хааны эцэг билээ. Чингис хааны эцэг Есүхэй баатар Хабул хааны хөвүүн Бартан баатурыг дайны их догшин хар сүлдний эзэн болгосон байна. Энэ үед бөө мөргөлөөр энэхүү догшин хар сүлдийг Чингис хаан дайнд мордохоосоо өмнө нь цусаар ундаалж догшируулдаг байсан гэдэг. Энэхүү түүх нь ямар нэгэн сурвалж монголын нууц товчоо зэрэгт бичигдээгүй аж. Одоо үеийн буюу 21 р зуунд амьдарч буй *********** гэх зайран онгод тэнгэрээрээ дамжуулж хэлсэн байна

{{stub}}

== Эшлэл ==
[[Ангилал:Монголын язгууртан]]
[[Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний хүн]]
[[Ангилал:12-р зууны ноёрхогч]]
[[Ангилал:Боржигин]]
[[Ангилал:Хиад боржигин]]
[[Ангилал:Чингис хааны гэр бүлийнхэн]]
[[Ангилал:12-р зуунд төрсөн]]
[[Ангилал:1161 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>sn6x44xzc7ioqfjslkvvk5zqt2241he</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854982</id>
      <parentid>854979</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T05:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-25878-90|~2026-25878-90]] ([[User talk:~2026-25878-90|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:Zorigt|Zorigt]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ.</comment>
      <origin>813596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1696" sha1="34t83mpets8jqs79s2l6n5vpswwrear" xml:space="preserve">[[Хиад Боржигин]]ы '''Бартан баатар''' ([[монгол бичиг]]: {{MongolUnicode|ᠪᠠᠷᠲᠠᠨ&lt;br&gt;ᠪᠠᠭᠠᠲᠥᠷ}}, bartan bagatur) (1120?-1161?) нь [[Их Монгол Улс]]ыг үүсгэн байгуулагч [[Чингис хаан]]ы өвөг эцэг ба [[Хамаг Монгол]]ын [[Хабул хаан]]ы хоёр дахь хүү байжээ. Бартан баатрын гэргий &quot;Таргудын Жисүтэйн охин&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=. |first=Лувсанданзан |title=Алтан товч |year=2006 |location=Улаанбаатар |pages=40}}&lt;/ref&gt; Сунигул үжингээс (Сүчигэл үжин&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, Сайн марал хаяг&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Саган |first=сэцэн |title=Эрдэнийн товч |year=2006 |edition=1 |location=Улаанбаатар |pages=69 |translator-last=М |translator-first=Баярсайхан}}&lt;/ref&gt;) [[Мэнгэтү хиан]], [[Нэгүн тайш]], [[Есүхэй баатар]], [[Даридай отчигин]] гэсэн дөрвөн хөвүүн төрсний гурав дахь хүү Есүхэй баатар нь Чингис хааны эцэг билээ.

{{stub}}

== Эшлэл ==
[[Ангилал:Монголын язгууртан]]
[[Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний хүн]]
[[Ангилал:12-р зууны ноёрхогч]]
[[Ангилал:Боржигин]]
[[Ангилал:Хиад боржигин]]
[[Ангилал:Чингис хааны гэр бүлийнхэн]]
[[Ангилал:12-р зуунд төрсөн]]
[[Ангилал:1161 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>34t83mpets8jqs79s2l6n5vpswwrear</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаргалтхаан сум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11902</id>
    <revision>
      <id>854953</id>
      <parentid>831490</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T13:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChagataiBorjigin</username>
        <id>93332</id>
      </contributor>
      <origin>854953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7189" sha1="mddt8j2jseh8ppdb47oirveq2uhp7qz" xml:space="preserve">{{Инфобокс суурин
| name                            = Жаргалтхаан сум
| native_name                     = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠵᠢᠷᠭᠠᠯᠲᠤᠬᠠᠨ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}}
| native_name_lang                = mn
| settlement_type                 = [[Монгол Улсын сумд|Сум]]
| nickname                        = 
| motto                           = 
| image_skyline                   = 
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| image_shield                    = 
| shield_size                     = 
| image_blank_emblem              = 
| blank_emblem_size               = 
| image_map                       = Jargaltkhaan, Khentii.png
| mapsize                         = 180px
| map_caption                     = 
| image_map1                      = 
| mapsize1                        = 
| map_caption1                    = 
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          = 
| subdivision_type                = Улс
| subdivision_name                = {{flag|Монгол}}
| subdivision_type1               = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]]
| subdivision_name1               = {{flagicon image|Khentii aimag Flag.svg}} [[Хэнтий аймаг|Хэнтий]]
| subdivision_type2               = 
| subdivision_name2               = 
| seat_type                       = Сумын төв
| seat                            = Жаргалтхаан
| government_type                 = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| leader_title1                   = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1                    = 
| established_title               = 
| established_date                = 
| area_magnitude                  = 
| unit_pref                       = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 2,752
| area_land_km2                   = 
| area_water_km2                  = 
| area_total_sq_mi                = 
| area_land_sq_mi                 = 
| area_water_sq_mi                = 
| area_water_percent              = 
| area_urban_km2                  = 
| area_urban_sq_mi                = 
| area_metro_km2                  = 
| area_metro_sq_mi                = 
| population_as_of                = 2020
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = {{decrease}} 2,259
| population_density_km2          = auto
| population_density_sq_mi        = 
| population_metro                = 
| population_density_metro_km2    = 
| population_density_metro_sq_mi  = 
| population_urban                = 
| population_density_urban_km2    = 
| population_density_urban_mi2    = 
| timezone                        = UTC + 8
| utc_offset                      = +8
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = 
| elevation_ft                    = 
| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
}}
'''Жаргалтхаан''' — [[Хэнтий]] аймгийн [[сум]]. Хуучнаар Сэцэн ханы аймгийн Баатар бэйлийн хошуу. 2010 оны тооллогоор Монгол улсын харьяат иргэн, Жаргалтхаан сумын суурин хүн ам - 1,831&lt;ref name=&quot;стат2010&quot; /&gt;. Энэ тооллогоор бол аймгийнхаа 17 сумнаас 12-р олон хүн амтай сум гэж үзэгдэнэ. Сумын нутаг захиргааны 5 [[баг]]т хуваагддаг.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
|+ Багуудын хүн ам&lt;ref name=&quot;баг2010&quot; /&gt;
|-
! 
! Багийн нэр
! Хүн ам&lt;br /&gt;(2010)

|-
| 1 || Гичгэнэ || 373
|-
| 2 || Баянцогт || 287
|-
| 3 || Баян-Эрдэнэ || 283
|-
| 4 || Чулуут || 356
|-
| 5 || Төвийн || 532
|-
|}

==Түүх==
1206 онд Их Монгол Улс байгуулагдсанаар Монгол оронд овог аймаг, отог засаг захиргааны шинэчлэл болов. Хааны улсын зүүн хэсгийн мянгатын жанжин Даши болон түүний хүү Төмөр харьяат иргэн, 1 мянган цэрэгтэй тус нутгийг захирч байжээ. Энэ үед тус бүс нутгийг Хааны цагаан мянганы отог гэдэг байв. Зарим хэсэг нь Хааны Аварга Ордод харьяалагддаг байжээ.

XVII зуунаас Монгол орон Манж Чин улсын мэдэлд орсноор тус нутгийг захирах ноён, албат болбоос Манжийн цол хэргэмтэй болжээ. Улмаар ардын засаг бэхжих хүртэл Сэцэн хан аймгийн Баатар бэйлийн хошуу нэртэй байв.

Ардын засгийн газрын 1923 оны 1 дүгээр сарын 5-ны өдрийн 57 дугаар тогтоолоор Монгол улсын засаг захиргааны өөрчлөлт болж, хошуудыг сонгох сонгууль явагдах үед Хан Хэнтий уулын аймгийн хуучин хошуудын түр захиргаадыг арван, тавин, сум, хошуу хэмээн зохион байгуулж, Баатар бэйлийн хошууг тус нутгийн нэгэн хэсэг нутаг болох Хэрлэн Баян Улаан уулсын салбар Баянзүрх уулын нэрээр Баянзүрхийн хошуу гэж шинээр нэрлэсэн байна. 1931 онд тус сумын төвийн хоймрын Жаргалтхаан уулын нэрээр Жаргалтхаан сум хэмээн нэрлэгдсэн.

==Газар зүй==

Ихэнх нутаг нь хар шороон хөрстэй ба [[Хэнтийн нуруу]]ны өмнөд салбар уулс бүхий шилмүүст ой зонхилдог. Цэнхэрийн, Гичгэнийн, Тэнгэлэгийн зэрэг томоохон голуудтай. Цагаан, Холбоо, Ганц зэрэг нууруудтай. Жаргалтхаан, Баянхаан, Нүүрэнтэй, Баянцогт, Дэлгэр овоо зэрэг уулс далайн түвшнээс дээш 1700 орчим м өндөр.

==Эх сурвалж ==
{{reflist}}

{{Хөтлөгч мөр Хэнтийн сумууд}}

[[Ангилал:Жаргалтхаан сум| ]]
[[Ангилал:Монголын сум]]
[[Ангилал:Хэнтий аймгийн сум]]</text>
      <sha1>mddt8j2jseh8ppdb47oirveq2uhp7qz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854954</id>
      <parentid>854953</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T13:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChagataiBorjigin</username>
        <id>93332</id>
      </contributor>
      <origin>854954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6172" sha1="937htq9q042m44ime9mwi3sz05nc8pq" xml:space="preserve">{{Инфобокс суурин
| name                            = Жаргалтхаан сум
| native_name                     = {{lower|0.2em|{{MongolUnicode|ᠵᠢᠷᠭᠠᠯᠲᠤᠬᠠᠨ}}{{MongolUnicode|ᠰᠤᠮᠤ}}}}
| native_name_lang                = mn
| settlement_type                 = [[Монгол Улсын сумд|Сум]]
| nickname                        = 
| motto                           = 
| image_skyline                   = 
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| image_shield                    = 
| shield_size                     = 
| image_blank_emblem              = 
| blank_emblem_size               = 
| image_map                       = Jargaltkhaan, Khentii.png
| mapsize                         = 180px
| map_caption                     = 
| image_map1                      = 
| mapsize1                        = 
| map_caption1                    = 
| pushpin_map                     = 
| pushpin_label_position          = 
| subdivision_type                = Улс
| subdivision_name                = {{flag|Монгол}}
| subdivision_type1               = [[Монгол Улсын аймгууд|Аймаг]]
| subdivision_name1               = {{flagicon image|Khentii aimag Flag.svg}} [[Хэнтий аймаг|Хэнтий]]
| subdivision_type2               = 
| subdivision_name2               = 
| seat_type                       = Сумын төв
| seat                            = Жаргалтхаан
| government_type                 = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| leader_title1                   = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1                    = 
| established_title               = 
| established_date                = 
| area_magnitude                  = 
| unit_pref                       = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 2,752
| area_land_km2                   = 
| area_water_km2                  = 
| area_total_sq_mi                = 
| area_land_sq_mi                 = 
| area_water_sq_mi                = 
| area_water_percent              = 
| area_urban_km2                  = 
| area_urban_sq_mi                = 
| area_metro_km2                  = 
| area_metro_sq_mi                = 
| population_as_of                = 2020
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = {{decrease}} 2,259
| population_density_km2          = auto
| population_density_sq_mi        = 
| population_metro                = 
| population_density_metro_km2    = 
| population_density_metro_sq_mi  = 
| population_urban                = 
| population_density_urban_km2    = 
| population_density_urban_mi2    = 
| timezone                        = UTC + 8
| utc_offset                      = +8
| elevation_footnotes             = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m                     = 
| elevation_ft                    = 
| postal_code_type                = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code                     = 
| area_code                       = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
}}
'''Жаргалтхаан''' — [[Хэнтий]] аймгийн [[сум]]. Хуучнаар Сэцэн ханы аймгийн Баатар бэйлийн хошуу. 2010 оны тооллогоор Монгол улсын харьяат иргэн, Жаргалтхаан сумын суурин хүн ам - 1,831&lt;ref name=&quot;стат2010&quot; /&gt;. Энэ тооллогоор бол аймгийнхаа 17 сумнаас 12-р олон хүн амтай сум гэж үзэгдэнэ. Сумын нутаг захиргааны 5 [[баг]]т хуваагддаг.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
|+ Багуудын хүн ам&lt;ref name=&quot;баг2010&quot; /&gt;
|-
! 
! Багийн нэр
! Хүн ам&lt;br /&gt;(2010)

|-
| 1 || Гичгэнэ || 373
|-
| 2 || Баянцогт || 287
|-
| 3 || Баян-Эрдэнэ || 283
|-
| 4 || Чулуут || 356
|-
| 5 || Төвийн || 532
|-
|}

==Түүх==

Ардын засгийн газрын 1923 оны 1 дүгээр сарын 5-ны өдрийн 57 дугаар тогтоолоор Монгол улсын засаг захиргааны өөрчлөлт болж, хошуудыг сонгох сонгууль явагдах үед Хан Хэнтий уулын аймгийн хуучин хошуудын түр захиргаадыг арван, тавин, сум, хошуу хэмээн зохион байгуулж, Баатар бэйлийн хошууг тус нутгийн нэгэн хэсэг нутаг болох Хэрлэн Баян Улаан уулсын салбар Баянзүрх уулын нэрээр Баянзүрхийн хошуу гэж шинээр нэрлэсэн байна. 1931 онд тус сумын төвийн хоймрын Жаргалтхаан уулын нэрээр Жаргалтхаан сум хэмээн нэрлэгдсэн.

==Газар зүй==

Ихэнх нутаг нь хар шороон хөрстэй ба [[Хэнтийн нуруу]]ны өмнөд салбар уулс бүхий шилмүүст ой зонхилдог. Цэнхэрийн, Гичгэнийн, Тэнгэлэгийн зэрэг томоохон голуудтай. Цагаан, Холбоо, Ганц зэрэг нууруудтай. Жаргалтхаан, Баянхаан, Нүүрэнтэй, Баянцогт, Дэлгэр овоо зэрэг уулс далайн түвшнээс дээш 1700 орчим м өндөр.

==Эх сурвалж ==
{{reflist}}

{{Хөтлөгч мөр Хэнтийн сумууд}}

[[Ангилал:Жаргалтхаан сум| ]]
[[Ангилал:Монголын сум]]
[[Ангилал:Хэнтий аймгийн сум]]</text>
      <sha1>937htq9q042m44ime9mwi3sz05nc8pq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Би чамд хайртай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13924</id>
    <revision>
      <id>854962</id>
      <parentid>727604</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25818-20</username>
        <id>104249</id>
      </contributor>
      <comment>Би чамд хайртай киноны постер</comment>
      <origin>854962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2946" sha1="csau950rjeherbgegypnsyzetcgggwm" xml:space="preserve">{{Инфобокс Кино
| нэр            =Би чамд хайртай
| зураг          =[[File:Bi Chamd Hairtai Poster (Би чамд хайртай).png|thumb|Би чамд хайртай киноны постер]]
| зургийн хэмжээ =
| зургийн тайлбар=Би чамд хайртай киноны постер
| найруулагч     =[[Бэгзийн Балжинням]]
| продюсер       =
| зохиолч        =[[Ичинхорлоогийн Нямгаваа]]
| тайлбарлагч    =
| жүжигчин       =[[Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр]]&lt;br&gt;[[Нямдаваагийн Бадрал]]&lt;br&gt;[[Сэрчмаагийн Пүрэвмаа]]&lt;br&gt;[[Банзарын Дамчаа]]&lt;br&gt;[[Заяатын Жарантав]]
| хөгжим         =[[Нацагийн Жанцанноров]]
| зураглаач      =[[Гэнэнгийн Цэрэн]]&lt;br&gt;[[Бэгзийн Балжинням]]
| эвлүүлэг       =
| студи          =
| компани        =
| нээлт          =[[1985]] оны [[8 сар]]
| хугацаа        =
| улс            ={{MNG}}
| хэл            =Монгол
| төсөв          =
| орлого         =
| өмнөх          =
| дараах         =[[Би чамд хайртай 2]]
|ерөнхий зураач=Б.Төмөрбат}}
'''''Би чамд хайртай''''' нь [[1985]] оны 8 сард дэлгэцнээ гарсан, [[Монгол]]ын уран сайхны кино юм. Кино зохиолыг [[Ичинхорлоогийн Нямгаваа]] бичиж, ерөнхий найруулагчаар [[Бэгзийн Балжинням]], зураглаачаар [[Гэнэнгийн Цэрэн]], Бэгзийн Балжинням, ерөнхий зураачаар [[Батдэлгэрийн Төмөрбат]], хөгжмийн зохиолчоор [[Нацагийн Жанцанноров]] нар ажиллажээ.

==Дүрүүд==
*''Дэлгэр'' - [[Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр]]
*''Баяр'' - [[Нямдаваагийн Бадрал]]
*''Үрлээ'' - [[Сэрчмаагийн Пүрэвмаа]]
*''Жигмэд (Ангийн багш)'' - [[Банзарын Дамчаа]]
*''Самбуу (Баяраагийн аав)'' - [[Заяатын Жарантав]]
*''Захирал (Сургуулийн захирал)'' - [[Лайхансүрэнгийн Лхасүрэн]]
*

[[Ангилал:1985 оны кино]]
[[Ангилал:Бэгзийн Балжинням]]
[[Ангилал:Нацагийн Жанцанноров]]
[[Ангилал:Ичинхорлоогийн Нямгаваа]]
[[Ангилал:20-р зууны монгол кино]]
[[Ангилал:Уран сайхны кино]]
[[Ангилал:Монголын кино]]
[[Ангилал:Хайр дурлалын кино]]
[[Ангилал:Өсвөр үеийнхний кино]]</text>
      <sha1>csau950rjeherbgegypnsyzetcgggwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854963</id>
      <parentid>854962</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2876" sha1="0wgqe56cq4vc388ots3ozztn924lub3" xml:space="preserve">{{Инфобокс Кино
| нэр            =Би чамд хайртай
| зураг          =Bi Chamd Hairtai Poster (Би чамд хайртай).png
| зургийн хэмжээ =
| зургийн тайлбар=Би чамд хайртай киноны постер
| найруулагч     =[[Бэгзийн Балжинням]]
| продюсер       =
| зохиолч        =[[Ичинхорлоогийн Нямгаваа]]
| тайлбарлагч    =
| жүжигчин       =[[Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр]]&lt;br&gt;[[Нямдаваагийн Бадрал]]&lt;br&gt;[[Сэрчмаагийн Пүрэвмаа]]&lt;br&gt;[[Банзарын Дамчаа]]&lt;br&gt;[[Заяатын Жарантав]]
| хөгжим         =[[Нацагийн Жанцанноров]]
| зураглаач      =[[Гэнэнгийн Цэрэн]]&lt;br&gt;[[Бэгзийн Балжинням]]
| эвлүүлэг       =
| студи          =
| компани        =
| нээлт          =[[1985]] оны [[8 сар]]
| хугацаа        =
| улс            ={{MNG}}
| хэл            =Монгол
| төсөв          =
| орлого         =
| өмнөх          =
| дараах         =[[Би чамд хайртай 2]]
|ерөнхий зураач=Б.Төмөрбат}}
'''''Би чамд хайртай''''' нь [[1985]] оны 8 сард дэлгэцнээ гарсан, [[Монгол]]ын уран сайхны кино юм. Кино зохиолыг [[Ичинхорлоогийн Нямгаваа]] бичиж, ерөнхий найруулагчаар [[Бэгзийн Балжинням]], зураглаачаар [[Гэнэнгийн Цэрэн]], Бэгзийн Балжинням, ерөнхий зураачаар [[Батдэлгэрийн Төмөрбат]], хөгжмийн зохиолчоор [[Нацагийн Жанцанноров]] нар ажиллажээ.

==Дүрүүд==
*''Дэлгэр'' - [[Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр]]
*''Баяр'' - [[Нямдаваагийн Бадрал]]
*''Үрлээ'' - [[Сэрчмаагийн Пүрэвмаа]]
*''Жигмэд (Ангийн багш)'' - [[Банзарын Дамчаа]]
*''Самбуу (Баяраагийн аав)'' - [[Заяатын Жарантав]]
*''Захирал (Сургуулийн захирал)'' - [[Лайхансүрэнгийн Лхасүрэн]]
*

[[Ангилал:1985 оны кино]]
[[Ангилал:Бэгзийн Балжинням]]
[[Ангилал:Нацагийн Жанцанноров]]
[[Ангилал:Ичинхорлоогийн Нямгаваа]]
[[Ангилал:20-р зууны монгол кино]]
[[Ангилал:Уран сайхны кино]]
[[Ангилал:Монголын кино]]
[[Ангилал:Хайр дурлалын кино]]
[[Ангилал:Өсвөр үеийнхний кино]]</text>
      <sha1>0wgqe56cq4vc388ots3ozztn924lub3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>4 сарын 29</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16291</id>
    <revision>
      <id>854947</id>
      <parentid>854934</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T12:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>854947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14047" sha1="p67aggjufpm405wph33sg8z3s3iduwk" xml:space="preserve">{{Жилийн өдрүүд|4 сарын}}
'''4 сарын 29''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 119 дахь ([[өндөр жил]] бол 120 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 246 өдөр үлдэж байна.

== Онцлох үйл явдал ==
* 1386 - Смоленскийн вант улс Вихра голын бэлчирт Литвын их вант улсын армид ялагдал хүлээв. 
* 1429 - Зуун жилийн дайны [[Жанна д’Арк|Жанна д'Арк]] цэргийнхээ хамт бүслэгдсэн [[Орлеан|Орлеанд]] ирэв. 
* 1483 - [[Канарын арлууд|Канарын бүлэг арлын]] хамгийн том бөгөөд гол арал Кастиллийн хаант улсын мэдэлд шилжжээ. 
* 1521 - Шведийн чөлөөлөх дайн: Шведийн арми Вастерасын тулаанд Данийн цэргийн хүчийг ялав.
* 1770 - Их Британийн аугаа аялагч [[Жэймс Күүк]] Австралийн эрэгт анх хүрчээ. 
* 1781 - Америкийн хувьсгалын дайн: Британи болон Францын усан онгоцнууд Мартиникийн арал орчимд тулалдав.
* 1837 - Нэрт эрдэмтэн [[Чарльз Дарвин]] Бийгл хөлөгөөр хоёр дахь удаагаа аялалд гарав. 
* 1861 - [[Америкийн иргэний дайн]]: [[Мэрилэнд]] мужийн засаг захиргаа Холбоотонд дагаар орохоос татгалзжээ. 
* 1862 - Америкийн иргэний дайн: Девид Фаррагутаар удирдуулсан Холбоотны арми [[Шинэ Орлеан]] мужийг бүслэв. 
* [[1903]] - Канадын Альберта тойргийн Френк дүүрэгт 30 сая куб.метр хөрсний нуралт болж, 70 хүн амиа алджээ.
* [[1910]] - Их Британийн парламент иргэдийг хөрөнгө оруулалтад оролцох, нийт хөрөнгөнөөсөө хувьцааны арилжаа хийх эрхийг баталгаажуулав. 
* [[1911]] - Хятадын боловсролын салбарт сургалтын хөтөлбөрөөрөө тэргүүлэгч [[Чинхуа их сургууль]] байгуулагджээ. 
* [[1912]] - Дөрвөдийн зүүн гарын дэд чуулганы дарга засаг төрийн жүн ван Түгээмэл тэргүүтэй хэсэг ноёд Богдод дагаар орох бичиг өргөн Монгол Улсад албан ёсоор дагаар оржээ. Энэ нь Ховдод манж сайд бэхлэн сууж, шинэ тутам Монгол Улсыг заналхийлэн дайтахаар бэлтгэж байх үед баруун хязгаарыг манж сайдаас чөлөөлж нутаг орноо бүрэн бүтэн болгохоор тэмцэж байсан бүх монголчуудын олсон анхны томоохон амжилт байв.
* 1916 - [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]: Их Британийн явган цэргийн зургадугаар батальон Османы эзэнт гүрний армид бууж өгөв. Энэ нь тус дайны түүхэнд Британийн цэргийн хүч бууж өгсөн эхний бөгөөд сүүлийн тохиолдол болсон юм. 
* 1944 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Францыг сэргээн мандаж, нацистын дарлалаас гарахыг уриалсан Британийн тагнуулч Ненси Вейкыг [[Гестапо|Гестапогийн]] удирдлагууд аюултай этгээд хэмээн зарлалаа. 
* 1945 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Итали дахь Германы арми холбоотон гүрнүүдэд бууж өгөв. 
** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Нацистын Германы удирдагч [[Адольф Хитлер]] хоргодох байрандаа [[Эва Браун|Эва Браунтай]] гэрлэв. Гэвч дараа өдөр нь Гитлер болон Эва нар хор ууж амиа хорлосон түүхтэй.
** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: АНУ-ын цэргүүд Дачаугийн бөөнөөр хорих лагерийг чөлөөлжээ. 
** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Италийн Форново ди Таро сууринг Бразилийн цэргүүд Германаас чөлөөлөв. 
* 1946 - Олон улсын цэргийн шүүхийн дорно дахины хэлтэс шалгах ажиллагаа явуулж Японы ерөнхий сайд Тожо Хидеки болон албаны 28 хүнийг дайны гэмт хэрэг үйлдсэн гэж үзжээ. 
* 1951 - [[Хятад|БНХАУ]]-ын Засгийн газар Төвдийн тусгаар тогтнолыг хэрэгсэхгүй болгож, автономит эрх олгов. 
* 1953 - Дэлхийн түүхэнд анх удаа АНУ-ын [[Лос-Анжелес]] хотын ABC телевизээр гурван хэмжээст нэвтрүүлэг цацжээ. 
* 1965 - [[Пакистан|Пакистаны]] Сансар болон агаар мандал судлалын хүрээлэн &quot;Рехбер&quot; хөлгийг амжилттай хөөргөв. Пакистан улс түүхэндээ долоо дахь удаагаа сансрын хөлөг хөөргөсөн нь энэ болсон юм. 
* 1967 - АНУ-ын армид зарлан дуудсаныг эсэргүүцсэн [[Мохаммед Али|Мохаммад Алигийн]] сүүлийн аваргын цолыг хураан авчээ. 
* 1970 - [[Вьетнамын дайн]]: АНУ болон Өмнөд Вьетнамын цэргийн хүч [[Камбож]] улс руу халдан довтлов. 
* 1974 - Уотергейтын дуулиан: АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Ричард Никсон]] Цагаан ордонд чагнах ажиллагаа явуулсан тухай бичгээр эцсийн байдлаар үйлдэж дуусчээ. 
* 1975 - [[Вьетнамын дайн]]: АНУ-ын Засаг захиргаа [[Сайгон]] хотоос америкчуудыг гаргах ажиллагааг эхлүүлэв. Энэ нь АНУ дайныг дуусгахын төлөө хийсэн анхны оролдлого байсан билээ. 
** [[Вьетнамын дайн]]: Умард Вьетнамын арми Өмнөд Вьетнамын мэдэлд байдаг Труонг Са бүлэг арлыг мэдэлдээ авчээ. 
* 1986 - АНУ-ын Лос-Анжелес хотын нийтийн номын санд гал гарч 400 мянган ном, түүхийн сурвалж устаж үгүй болов.
* 1991 - [[Бангладеш]] улсын Читтагонг дүүрэгт хүчтэй шуурга дэгдэж 138 мянган хүн амиа алдаж, 10 сая хүн орох оронгүй болжээ. Түүхийн сурвалжид дурдсанаар тухайн үед салхины хурд цагт 249 км-т хүрч байсан гэдэг. 
** Гүржийн Рача хотод 7.0 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болж 270 хүн амиа алджээ. 
* 1992 - АНУ-ын Лос-Анжелес хотод олныг хамарсан эмх замбараагүй байдал дэгджээ. Цагдаагийн ажилтан хар арьст Родни Кингтэй зүй бусаар харьцсаныг эсэргүүцсэн жагсагчид сүүлдээ хяналтаа алдаж хотын дэлгүүрүүд болон албан газруудыг түйвээсэн байна. Гурван өдөр үргэлжилсэн энэ жагсаалын улмаас 63 хүн амиа алдаж, 100 гаруй үйлчилгээний газар их хэмжээний хохирол амсчээ.
* 1997 - Химийн зэвсгийн бага хурлаар олон улсад химийн зэвсэг үйлдвэрлэх, худалдаалахыг хориглов. 
* 2011 - Их Британийн [[Уэльсийн хунтайж Уильям|хунтайж Уильям]] болон [[Кэтрин Миддлтон|Кэтерин Миддлтон]] нар Вестминстерт хуримаа хийжээ. 
* 2013 - Чехийн нийслэл [[Праг]] хотод байх нэгэн барилгад хийн түлш дэлбэрсний улмаас нурж, 43 хүн гэмтэж, бэртжээ. 
* 2015 - Америкийн мэргэжлийн бейсболын лигийн ээлжит тойргийн тоглолтын хүрээнд учраа таарсан Балтимор Ориолес, Чикаго Уайт Сокс багийн тоглолт хоосон цэнгэлдэхэд болжээ. Балтимор хотод гарсан үймээн, самууны улмаас цэнгэлдэхийг хаасан юм. Энэ нь тус тэмцээний түүхэнд тохиосон анхны тохиолдол болсон билээ.

== Энэ өдөр төрөгсөд ==
* 1818 - Оросын хаан [[II Александр]] (1881 онд нас барсан)
* 1863 - &quot;Шар сэтгүүл зүй&quot;-н үндэслэгч Херст компанийг үндэслэн байгуулсан сэтгүүлч [[Уильям Рандольф Херст]] (1951 онд нас барсан)
* 1887 - Олимпын мөнгөн медальт Америкийн усанд сэлэгч Реймонд Торн (1921 онд нас барсан)
* 1893 - Нобелийн шагналт Америкийн химич Харольд Урей (1981 онд нас барсан)
* [[1901]] - Японы эзэн хаан [[Хирохито]] (1989 онд нас барсан)
* [[1907]] - Академийн наадмын дөрвөн удаагийн шагналт найруулагч Альфред Зиннеманн (1997 онд нас барсан)
* 1917 - Академийн наадмын шагналт жүжигчин Селест Хольм (2012 онд нас барсан)
* 1925 - Сейнт Люси улсын анхны ерөнхий сайд Жон Комптон (2007 онд нас барсан)
* 1927 - Олимпын мөнгөн медальт, Европын аварга Британийн гүйгч Дороти Менли 
* 1933 - Бельгийн 61 дэх ерөнхий сайд Марк Эйскенс
* 1942 - Олимпын дөрөв, дэлхийн таван удаагийн аварга ЗХУ-ын цаначин Галина Кулакова
* 1947 - Олимпын мөнгөн медальт Америкийн хөнгөн атлетикч Жеймс Район 
* 1957 - Академийн наадмын гурав, &quot;[[Алтан бөмбөрцөг]]&quot; наадмын хоёр удаагийн шагналт жүжигчин Даниель Дэй-Льюс 
* 1962 - Олимпын мөнгөн медальт, Танхимын дэлхийн аварга Нидерландын гүйгч Роб Драпперс 
* 1968 - Хорватын Ерөнхийлөгч Колинда Грабар-Китарович 
* 1970 - Их дуулгын найман удаагийн аварга Америкийн талбайн теннисч Андре Агасси 
** &quot;Биллийг устга&quot;, &quot;Палд фикшн&quot; киноны од, нэрт жүжигчин [[Ума Турман]]
* 1974 - Азийн хамгийн их ашиг олсон дуучин, дива Анггун 
* 1976 - Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн озеки Чиотайкай Рюжи 
* 1978 - АНУ-ын &quot;The Voice&quot; тэмцээний ялагч, дуучин Хавьер Колон 
* 1984 - Паралимпийн долоон алтан медальт Канадын усанд сэлэгч Кирби Кот

== Нас барсан алдартнууд ==
* 1771 - Оросын &quot;Өвлийн ордон&quot;, &quot;Екатерина хатан хааны ордон&quot;-г зохион бүтээсэн Италийн уран барилгач [[Франческо Растрелли|Франческо Бартоломей Растрелли]] (1700 онд төрсөн)
* 1944 - Португалийн гурав дахь Ерөнхийлөгч Бернардину Машаду (1851 онд төрсөн)
* 1947 - Америкийн эдийн засагч, судлаач Ирвинг Фишер (1867 онд төрсөн)
* 1980 - Америкийн кино урлагийн нэрт найруулагч [[Альфред Хичкок]] (1899 онд төрсөн)
* 2000 - Вьетнамын хоёр дахь ерөнхий сайд Пхам Ван Донг ([[1906]] онд төрсөн)
* 2007 - Хорватын долоо дахь ерөнхий сайд Ивица Рачан (1944 онд төрсөн)
* 2012 - Ливийн ерөнхий сайд Шукри Гханем (1942 онд төрсөн)
** Ухаалаг картыг зохион бүтээгч Роланд Морено (1945 онд төрсөн)

== Тэмдэглэлт өдөр ==
* {{USA}} Химийн зэвсгийн улмаас амиа алдагсдыг дурсах өдөр
* Олон улсын бүжгийн өдөр

----
{{Commonscat|29 April|4 сарын 29}}

[[Ангилал:Өдөр|0429]]
[[Ангилал:Дөрөвдүгээр сарын өдөр|29]]</text>
      <sha1>p67aggjufpm405wph33sg8z3s3iduwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854978</id>
      <parentid>854947</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T03:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13554" sha1="tk3oma8v55g4mcaxwe8aui02ewaf1x4" xml:space="preserve">{{Жилийн өдрүүд|4 сарын}}
'''4 сарын 29''' нь [[Григорийн тоолол|Григорийн тооллын]] жилийн 119 дэх ([[өндөр жил]] бол 120 дахь) өдөр юм. Мөн он дуустал 246 өдөр үлдэж байна.

== Онцлох үйл явдал ==
* 1386 - Смоленскийн вант улс Вихра голын бэлчирт Литвын их вант улсын армид ялагдал хүлээв. 
* 1429 - Зуун жилийн дайн: [[Жанна д’Арк]] цэргийнхээ хамт бүслэгдсэн [[Орлеан|Орлеанд]] ирэв. 
* 1483 - [[Канарын арлууд|Канарын бүлэг арлын]] хамгийн том бөгөөд гол арал Кастиллийн хаант улсын мэдэлд шилжжээ. 
* 1521 - Шведийн чөлөөлөх дайн: Шведийн арми Вастерасын тулаанд Данийн цэргийн хүчийг ялав.
* 1770 - Их Британийн аялагч [[Жэймс Күүк]] Австралийн эрэгт анх хүрчээ. 
* 1781 - Америкийн хувьсгалын дайн: Британи болон Францын усан онгоцнууд Мартиникийн арал орчимд тулалдав.
* 1837 - Нэрт эрдэмтэн [[Чарльз Дарвин]] Бийгл хөлгөөр хоёр дахь удаагаа аялалд гарав. 
* 1861 - [[Америкийн иргэний дайн]]: [[Мэрилэнд]] мужийн засаг захиргаа Холбоотонд дагаар орохоос татгалзжээ. 
* 1862 - Америкийн иргэний дайн: Дэвид Фаррагутаар удирдуулсан Холбоотны арми [[Шинэ Орлеан]] хотыг эзлэв. 
* [[1903]] - Канадын Альберта тойргийн Фрэнкт 30 сая куб.метр хөрсний нуралт болж, 70 хүн амиа алджээ.
* [[1910]] - Их Британийн парламент тус улсын түүхэнд анх удаа иргэдийн хөрөнгийн дахин хуваарилалтыг дэмжсэн &quot;Иргэдийн төсөв&quot;-ийг батлав. 
* [[1911]] - Хятадын боловсролын салбарт сургалтын хөтөлбөрөөрөө тэргүүлэгч [[Чинхуа их сургууль]] байгуулагджээ. 
* [[1912]] - Дөрвөдийн зүүн гарын дэд чуулганы дарга, засаг төрийн жүн ван Түгээмэл тэргүүтэй хэсэг ноёд Богдод дагаар орох бичиг өргөн Монгол Улсад албан ёсоор дагаар оржээ. Энэ нь Ховдод манж сайд бэхлэн сууж, шинэ тутам Монгол Улсыг заналхийлэн дайтахаар бэлтгэж байх үед баруун хязгаарыг манж сайдаас чөлөөлж нутаг орноо бүрэн бүтэн болгохоор тэмцэж байсан бүх монголчуудын олсон анхны томоохон амжилт байв.
* 1916 - [[Дэлхийн нэгдүгээр дайн]]: Их Британийн явган цэргийн зургадугаар батальон Османы эзэнт гүрний армид бууж өгөв. Энэ нь тус дайны түүхэнд Британийн цэргийн хүч бууж өгсөн хамгийн том тохиолдол болсон юм. 
* 1944 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Францыг сэргээн мандуулж, нацистын дарлалаас гарахыг уриалсан Британийн тагнуулч Нэнси Вейкийг [[Гестапо|Гестапогийн]] удирдлагууд аюултай этгээд хэмээн зарлалаа. 
* 1945 - [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Итали дахь Германы арми холбоотон гүрнүүдэд бууж өгөв. 
** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Нацистын Германы удирдагч [[Адольф Хитлер]] хоргодох байрандаа [[Эва Браун|Эва Браунтай]] гэрлэв. Гэвч дараа өдөр нь Хитлер болон Эва нар хор ууж амиа хорлосон түүхтэй.
** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: АНУ-ын цэргүүд Дачаугийн бөөнөөр хорих лагерийг чөлөөлжээ. 
** [[Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]: Италийн Форново ди Таро сууринг Бразилын цэргүүд Германаас чөлөөлөв. 
* 1946 - [[Алс Дорнодын Олон улсын цэргийн шүүх хурал]] эхэлж, Японы ерөнхий сайд [[Тоожоо Хидэки]] болон бусад 28 удирдагчид дайны гэмт хэрэг үйлдсэн хэмээх ял тулгав. 
* 1951 - [[Хятад|БНХАУ]]-ын Засгийн газар Төвөдийн тусгаар тогтнолыг хэрэгсэхгүй болгож, автономит эрх олгов. 
* 1953 - Дэлхийн түүхэнд анх удаа АНУ-ын [[Лос-Анжелес]] хотын ABC телевизээр гурван хэмжээст нэвтрүүлэг цацжээ. 
* 1967 - АНУ-ын армид зарлан дуудсаныг эсэргүүцсэн [[Мохаммед Али|Мохаммад Алигийн]] аваргын цолыг хураан авчээ. 
* 1970 - [[Вьетнамын дайн]]: АНУ болон Өмнөд Вьетнамын цэргийн хүч [[Камбож]] улс руу халдан довтлов. Хо Ши Миний замыг хориглож, Хойд Вьетнамын арми болон Вьет Конгийн хангамжийг тасалдуулах зорилготой байжээ.
* 1974 - Уотергейтын дуулиан: АНУ-ын Ерөнхийлөгч [[Ричард Никсон]] уг дуулиантай холбоотой Цагаан ордны бичлэгийн засварласан эхийг ил болгов. 
* 1975 - [[Вьетнамын дайн]]: АНУ-ын Засаг захиргаа [[Сайгон]] хотоос америкчуудыг нүүлгэн шилжүүлэх ажиллагааг эхлүүлэв. Ийнхүү АНУ-ын Вьетнамын дайн дахь оролцоо дууссан юм. 
** [[Вьетнамын дайн]]: Умард Вьетнамын арми Өмнөд Вьетнамын мэдэлд байсан Труонг Са бүлэг арлыг мэдэлдээ авчээ. 
* 1986 - АНУ-ын Лос-Анжелес хотын нийтийн номын санд гал гарч 400 мянган ном, сурвалж устаж үгүй болов.
* 1991 - [[Бангладеш]] улсын Читтагонг дүүрэгт хүчтэй шуурга дэгдэж 138 мянган хүн амиа алдаж, 10 сая хүн орох оронгүй болжээ. Түүхийн сурвалжид дурдсанаар тухайн үед салхины хурд цагт 249 км-т хүрч байсан гэдэг. 
** Гүржийн Рача хотод 7.0 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болж 270 хүн амиа алджээ. 
* 1992 - АНУ-ын Лос-Анжелес хотод цагдаагийн ажилтан хар арьст Родни Кингтэй зүй бусаар харьцсаныг эсэргүүцсэн гурван өдрийн үймээн эхэлсэн. Үймээний улмаас 63 хүн амиа алдаж, хэдэн зуун үйлчилгээний газар их хэмжээний хохирол амсчээ.
* 1997 - 1993 оны Химийн зэвсгийн конвенц хүчин төгөлдөр болж, гарын үсэг зурсан орнуудад химийн зэвсэг үйлдвэрлэх, хадгалах, хэрэглэхийг хориглов. 
* 2011 - Их Британийн [[Уэльсийн хунтайж Уильям|хунтайж Уильям]] болон [[Кэтрин Миддлтон]] нар Вестминстерт хуримаа хийжээ. 
* 2013 - Чехийн нийслэл [[Праг]] хотод байх нэгэн барилгад хийн түлш дэлбэрсний улмаас 43 хүн гэмтэж, бэртжээ. 
* 2015 - Америкийн мэргэжлийн бейсболын лигийн ээлжит тойргийн тоглолтын хүрээнд учраа таарсан Балтимор Ориолес, Чикаго Уайт Сокс багийн тоглолт хоосон цэнгэлдэхэд болжээ. Балтимор хотод гарсан үймээн, самууны улмаас цэнгэлдэхийг хаасан юм. Энэ нь тус тэмцээний түүхэнд тохиосон анхны тохиолдол болсон билээ.

== Энэ өдөр төрөгсөд ==
* 1818 - Оросын хаан [[II Александр]] (1881 онд нас барсан)
* 1863 - &quot;Шар сэтгүүл зүй&quot;-н үндэслэгч Херст компанийг үндэслэн байгуулсан сэтгүүлч [[Уильям Рандольф Херст]] (1951 онд нас барсан)
* 1887 - Олимпын мөнгөн медальт Америкийн усанд сэлэгч Реймонд Торн (1921 онд нас барсан)
* 1893 - Нобелийн шагналт Америкийн химич Харольд Урей (1981 онд нас барсан)
* [[1901]] - Японы эзэн хаан [[Хирохито]] (1989 онд нас барсан)
* [[1907]] - Академийн наадмын дөрвөн удаагийн шагналт найруулагч Альфред Зиннеманн (1997 онд нас барсан)
* 1917 - Академийн наадмын шагналт жүжигчин Селест Хольм (2012 онд нас барсан)
* 1925 - Сент Люси улсын анхны ерөнхий сайд Жон Комптон (2007 онд нас барсан)
* 1927 - Олимпын мөнгөн медальт, Европын аварга Британийн гүйгч Дороти Менли 
* 1933 - Бельгийн 61 дэх ерөнхий сайд Марк Эйскенс
* 1942 - Олимпын дөрөв, дэлхийн таван удаагийн аварга ЗХУ-ын цаначин Галина Кулакова
* 1947 - Олимпын мөнгөн медальт Америкийн хөнгөн атлетикч Жеймс Район 
* 1957 - Академийн наадмын гурав, &quot;[[Алтан бөмбөрцөг]]&quot; наадмын хоёр удаагийн шагналт жүжигчин Даниель Дэй-Льюс 
* 1962 - Олимпын мөнгөн медальт, Танхимын дэлхийн аварга Нидерландын гүйгч Роб Драпперс 
* 1968 - Хорватын Ерөнхийлөгч Колинда Грабар-Китарович 
* 1970 - Их дуулгын найман удаагийн аварга Америкийн талбайн теннисч Андре Агасси 
** &quot;Биллийг устга&quot;, &quot;Палд фикшн&quot; киноны од, нэрт жүжигчин [[Ума Турман]]
* 1974 - Азийн хамгийн их ашиг олсон дуучин, дива Анггун 
* 1976 - Японы мэргэжлийн сүмо бөхийн озеки Чиётайкай Рюжи 
* 1978 - АНУ-ын &quot;The Voice&quot; тэмцээний ялагч, дуучин Хавьер Колон 
* 1984 - Паралимпын долоон алтан медальт Канадын усанд сэлэгч Кирби Кот

== Нас барсан алдартнууд ==
* 1771 - Оросын &quot;Өвлийн ордон&quot;, &quot;Екатерина хатан хааны ордон&quot;-ыг зохион бүтээсэн Италийн уран барилгач [[Франческо Растрелли|Франческо Бартоломей Растрелли]] (1700 онд төрсөн)
* 1944 - Португалын гурав дахь Ерөнхийлөгч Бернардину Машаду (1851 онд төрсөн)
* 1947 - Америкийн эдийн засагч, судлаач Ирвинг Фишер (1867 онд төрсөн)
* 1980 - Америкийн кино урлагийн нэрт найруулагч [[Альфред Хичкок]] (1899 онд төрсөн)
* 2000 - Вьетнамын хоёр дахь ерөнхий сайд Пхам Ван Донг ([[1906]] онд төрсөн)
* 2007 - Хорватын долоо дахь ерөнхий сайд Ивица Рачан (1944 онд төрсөн)
* 2012 - Ливийн ерөнхий сайд Шукри Гханем (1942 онд төрсөн)
** Ухаалаг картыг зохион бүтээгч Роланд Морено (1945 онд төрсөн)

== Тэмдэглэлт өдөр ==
* {{USA}} Химийн зэвсгийн улмаас амиа алдагсдыг дурсах өдөр
* Олон улсын бүжгийн өдөр

----
{{Commonscat|29 April|4 сарын 29}}

[[Ангилал:Өдөр|0429]]
[[Ангилал:Дөрөвдүгээр сарын өдөр|29]]</text>
      <sha1>tk3oma8v55g4mcaxwe8aui02ewaf1x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Халхын сүмийн мөргөлдөөн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35124</id>
    <revision>
      <id>854991</id>
      <parentid>744406</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bayarkhangai</username>
        <id>1129</id>
      </contributor>
      <origin>854991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15421" sha1="t2i0qofmyphqdpaxa18gan77g7m577f" xml:space="preserve">{{Инфобокс дайн
|conflict=Халхын сүмийн мөргөлдөөн
|partof= [[Зөвлөлт-Японы хилийн мөргөлдөөнүүд]]
|campaign=Халхын сүмийн мөргөлдөөн
|date=1935 оны 1-3 сар
|place=[[Монгол улс]],[[Буйр нуур]], [[Халхын гол]]
|casus=
|territory=[[Халхын сүм]] орчмын нутгийг алдсан ба хожим [[Хятад]]ын нутаг болсон
|result=
|combatant1=[[Зураг:Flag of the People's Republic of Mongolia (1924-1940).svg|22px]] [[БНМАУ]]
|combatant2= [[Зураг:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|border|22px]] [[Японы эзэнт гүрэн]]&lt;br /&gt;[[Зураг:Flag_of_Manchukuo.svg|22px]] [[Манж-го]]
|commander1=[[Зураг:Flag of the People's Republic of Mongolia (1924-1940).svg|22px]][[Д.Дондов]], [[Г.Янжив]]
|commander2=[[Зураг:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|border|22px]]
|strength1=[[Хилийн цэрэг]], [[Монголын ардын арми]]йн ангиуд, цэргийн тоо тодорхойгүй
|strength2=41 [[машин]] [[цэрэг]], 53 [[морин цэрэг]], [[их буу]]
|casualties1=тодорхой бус
|casualties2=тодорхой бус
}}

'''Халхын сүмийн мөргөлдөөн''' нь [[Монгол-Япон хилийн дайн]] буюу [[Япон]]/[[Манж-Го]]-[[Монгол]]/[[Зөвлөлт]]ийн хооронд болсон [[хилийн мөргөлдөөн]]ы нэг юм.[[Халхын сүм]] гэж [[Буйр нуур]]ын зүүн хойд талд орших [[Буддын шашны хийд]] ажээ.

==Шалтгаан, нөхцөл== 
Халхын сүмийн хилийн мөргөлдөөн 1935 оны нэгдүгээр сараас эхэлсэн түүхтэй. Учир нь [[Монгол]]ын тал хуучин [[Цэцэн хан]] аймгийн [[хил]]ийн зааг шугмаар улсын хилийг авч үзэж байхад [[Япон]]\[[Mанж-Го]]гийн тал [[Халхын гол]]оор хилийн шугмыг тооцож байсантай холбоотой.

==Хилийн мөргөлдөөний үйл явц==
[[Халхын сүм]]ийн орчимд болсон хилийн будилаантай холбоотой асуудлыг тодруулахаар [[VI морьт дивиз]]ийн [[15 дугаар хороо]]ны [[штаб]]ын [[дарга]] [[Д.Дондов]] 1935 оны 1 сарын 24-нд [[Халхын сүмийн харуул]] дээр очжээ.
Гэтэл өдрийн 13.00 цагт [[Япон]], [[Манж-Го]]гийн зэвсэглэсэн 17 [[этгээд]] [[БНМАУ]]-ын [[хил]]д 20 [[км]] нэвтрэн [[Халхын сүм]]ийн орчимд ирсэн тухай мэдээ ирсэн байна.  Байдлыг лавлахаар [[Д.Дондов]], [[хилийн харуулын дарга]] [[Г.Янжив]], дөрвөн цэргийн хамт очиход хил зөрчигчид эхлэн буудсанаас харилцан буудалцах үеэр Д.Дондов, Г.Янжив нар амь үрэгдсэн байна. 
Үүний дараа 1935 оны 1 сарын 31 өглөөний 08.00 цагт Япон, Манж-Гогийн 41 машин цэрэг, 53 морин цэрэг артиллерийн галаар дэмжүүлэн Халхын сүм рүү дайрчээ.
Бүх цэргийн жанжны &quot;Хил дээр буун дуу гаргаж болохгүй&quot; гэсэн тушаалаар монголын хилийн  харуул ухарч, [[Монгол Загасны харуул]] дээр ирсэн байна. Өдрийн 12.00 цагт Манж-Гогийн тал  Халхын сүмийг эзлэн улмаар [[Монгол Загасны харуул]] руу довтолж 13.00 цагт эзэлсэн байна.
 
Монголын хилийн харуул мөн л буун дуу гаргалгүй ухарсаар [[Нарийн нуур]]т байрласан байна. 
Манж-Гогийн тал 2 сарын 1-нд ухарч, Халхын сүмд байрлал эзлэн хориглосон байна.
 
==Мөргөлдөөны дараах байдал, хилийн хэлэлцээр== 
Хилийн будлианыг зохицуулахын тулд талууд  [[БНМАУ]] ба [[Манж-Го]]гийн хооронд [[хилийн хэлэлцээр]] эхэлсэн байна.
  
Энэхүү хэлэлцээр нь 1935 оны 6 сарын 3-наас 1937 оны 9 сарын 13 хүртэл үргэлжилсэн түүхэнд [[&quot;Манжуурын бага хурал&quot;]] гэж нэрлэгджээ. [[Манжуурын бага хурал]] нь гурван удаа хуралдсан байна. 
 
Тус хэлэлцээрийн анхдугаар бага хурлын төлөөлөгчдийн [[Монгол]]ын талын тэргүүнээр [[Бүх цэргийн жанжны орлогч]] [[Гончигийн Самбуу]], [[МАХЦ]]-ийн II [[корпусын дарга]] [[Гомбожавын Дамба]], [[нарийн бичгийн дарга]]ар [[Онход Жамъяан]]гийн [[Догсүрэн]],комендантаар [[Цэргийн явдлын яам]]ны ажилтан [[Чимэгийн Жагван]], шуудан зөөгчөөр [[Дотоод явдлын яам]]ны тасгийн дарга [[Нэрэндоогийн Чимэддорж]], Самбуугийн хувийн нарийн бичгийн даргаар [[Жанлавын Лувсандэндэв]],[[хятад хэл]]ний [[орчуулагч]]аар [[Үйлдвэрчний төв зөвлөл]]ийн орчуулагч [[Журамт]], [[орос хэл]]ний орчуулагч нэг, шифр утасны орчуулагч нэг, тэнд үйлчлэх [[жолооч]] хоёр, шуудангийн жолооч нэг, нийт 13 хүний бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгч ажилласан байна.

[[Манж-Го]]гийн талаас [[Хойд Хянган муж]]ийн [[захирагч]] [[Лин Шинь]] тэргүүтэй тус мужийн сэргийлэи хамгаалах цэргийн дарга, [[хошууч генерал]] [[Үржин Гармаоев]], [[Манж-Го]] улсын [[Гадаад явдлын яам]]ны Засгийн хэлстийн дарга [[Шинжи Жин И]],[[Хайлаарын тагнуулын байгууллагын дарга]] [[Цай Тэн Жин Рүй]] болон [[Манж-Го]]гийн төлөөлөгчдийг дагалдан [[Манж-Го]] улсын Гадаад явдлын яамны [[зөвлөх]], [[Япон]]ы Гадаад явдлын яамны хэрэг эрхлэх газрын ажилтан [[Канки]], Цэргийн явдлын яамны зөвлөх [[Сайто]],ажилтан [[Сакурай]], орчуулагч [[Иногүчи]], Монгол Засгийн яамны хэрэг эрхлэх тушаалтан [[Жүнжүүржав]] (япон хэлний орчуулагч, холбоо баригч), [[Хадаа]], Хайлаарын цагдаагийн газрын салааны дарга [[Чүн Дэй]] болон нарийн бичгийн даргаар [[Хуа Минтай]], Хойд Хянган мужийн сэргийлэн хамгаалах яамны ажилтан [[Жү Кавсан Зан]] (монгол хэлний орчуулагч, холбоо баригч), Хойд Хянган мужийн сэргийлэн хамгаалах яамны орчуулагч [[Эрхэмбаяр]] болон хурлын тэмдэглэгчид зэрэг арваад хүн оролцсон байна. 
 
Манжуурын бага хурлаар [[Халхын сүм]] хэний нутаг болохыг шийдэх, хилийн шугамыг нягтлан тогтоох гэсэн хоёр үндсэн асуудал хэлэлцсэн боловч тодорхой үр дүнд хүрээгүй байна.

Хэлэлцээнд оролцсон Монголын талын төлөөлөгчдийг [[Зөвлөлт]]ийн талаас хардаж улмаар [[Их Хэлмэгдүүлэлт (Монгол)]]ийн үед хилс хэргээр хэлмэгдүүлсэн байна 
 
Мөн [[Манж-Го]]гийн талыг ахлан оролцсон Хойд Хянган мужийн захирагч [[Лин Шинь]] тэргүүтэй төлөөлөгчдийг [[япон]]чууд хардаж буруутгаж буудан хороосон байна.

== Халхын сүмтэй холбоотой дараагийн үйл явдлууд ==
[[Халхын голын дайн]] ид дүрэлзэж байсан 1939 оны 6 сарын 18-ны өдөр [[57-р корпус]]ын оператив хэлтсийн туслах [[Ю.Пракафев]], [[9-р застав]]ын дарга [[Р.Дулмаа]] нарын удирдсан [[тагнан байлдах групп]] /[[149-р хороо]]ны нэг [[рот]] 70 хүн, 2 хүнд, 6 хөнгөн [[пулемёт]], 9-р заставын 30 [[хилчин]], 2 [[хөнгөн пулемёт]]/ бүхий хүчээр [[Японы эзэн хааны арми|Япон]]ы эзэлсэн байсан [[Халхын сүм]]ийг дайран эзэлж улмаар нэмэлт хүч иртэл тогтоон барьж тулалдаж байсан нь Халхын голын дайны түүхэнд суурин газрын төлөө тулалдсан цорын ганц байлдаан болж үлджээ . [[Монгол Оросын цэрэг]]  Халхын сүмийг гэнэтийн дайралтаар эзэлж тэнд байсан [[Манжго улс|Манжго]]гийн [[застав]]ыг хөөн улмаар сүмийг эзэлж [[хориглолт]] хийж бэхэлж [[Сүм хийд|сүм]]ээс япончуудын [[хүнс]] хэрэглэл, [[агт]]ны [[Тэжээл|тэжээ]]л, олон тооны [[галт хэрэгсэл]] [[сум]] олзолжээ.  Үүний хариуд  Япончууд [[75 мм-ийн их буу]]ны [[батарей]]н галаар дэмжүүлэн явган цэргээр [[дайралт]] хийхэд  [[Монголын Ардын Арми|манай тал]] ширүүн галаар угтан авч байлдаан болов. Энэ үед [[Зөвлөлтийн нисэх хүчин|Оросын нисэх хүчин]]  сүмд байсан өөрснийхөө цэргүүдийг андуурч  агаараас дайрч зарим цэргүүд болон цэргийн агт морьд ихээр алагджээ. Тэр үед сүмд байсан [[гурил]]ыг тараан асгаж өөрсдийнхөө таних тэмдэг үзүүлж байж андуурал зогссон байна.  Орой болж нар шингэхийн үед [[Георгий Жуков|Г.Жуков]]аас &quot;1 [[батальон]] цэрэг, 5 [[танк]] явууллаа. Халхын сүмийг алдалгүй барьж бай&quot; гэсэн [[тушаал]] ирсэнээс 1 танк амжин ирж туслан япончуудыг ухраасан бол үлдсэн танкууд нь [[Халх гол|халхын го]]лд [[шавар]]т суусан байснаас сүүлд [[тулалдаан]]д оржээ.  Энэ тулалдаанд гарамгай байлдсан хилийн заставын хөнгөн пулемётчин [[Бат-Очир]], [[Төрбаяжих]] болон 5 хүнийг [[байлдааны гавъяаны улаан тугийн одон]]гоор шагнагдаж, хамгийн түрүүнд ирсэн танкийн [[11-р бригад]]ын [[2-р батальон]]ы [[ротын захирагч]] [[А.Васильев]] [[ЗХУ-ын баатар]] цол олгожээ. Энэхүү 1935-1936 онд Халхын сүм, [[Монгол загас]], [[Булан дэрс]], [[Адаг дулаан]] зэргийн олон газрын байлдаан тулалдаанд Японоос Монгол талын  33 цэргийн амь насанд хүрч , эд материалын хохиролыг тооцоход 11 сая 390 мянган төгрөг болжээ. Үүнийг бүүр сүүлд [[1945 оны чөлөөлөх дайн|Чөлөөлөх дайн]]ы дараа [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол Улс]] 1946 онд [[Алс Дорнодын комисс]]т [[Японы эзэнт гүрэн|Япон улс]]аас дээрх [[хохирол]]ыг 1939, 1945 онуудад учирсан хохиролтой хамтатган [[дайны төлбөр]] нэхэмжилж нот илгээсэн байдаг юм байна. Гэхдээ 1935 онд алдсан бүх газрыг 1939 онд буцаан авч чадаагүй зарим хэсэг нь одоо [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Хятадын газар нутаг]]т үлдсэн , харин бидний ярьдаг Халхын сүмийн туурь одоогийн хилийн заставын харуулын цамхагийн яг хажууд байдаг


== Урлагийн бүтээлүүд ==

* [[Дайсны цэргүүдээ сонсоцгоо! ]]УСК
* [[Хүний мөр]] УСК
* [[Хүн чулууны нулимс]] УСК
* [[Зарлаагүй дайны оршил]] УСК
* [[Нар хиртсэн жил]] УСК
* [[Хар цас]] найраглал

== Түүнчлэн үзэх ==
* [[Адаг дулааны мөргөлдөөн]]
* [[Булан дэрсний хилийн тулгаралт]]
* [[Халхын голын байлдаан]]
* [[Манжуурын бага хурал]]
* [[Манжуурт хийсэн Зөвлөлтийн цэргийн ажиллагаа]]

== Эшлэл ==
{{reflist}}

== Гадаад холбоос ==
* [https://web.archive.org/web/20091230134459/http://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/drea2/drea2.asp#86a Номонхан: Япон-ЗХУ-ын тактикийн байлдаан, 1939] 
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/manchuria/txu-oclc-6614368-nl50-3.jpg Халхын голын байлдааны газрын зураг]
* [http://books.google.de/books?id=SIAwKiNRmrAC&amp;pg=PA156#v=onepage&amp;q&amp;f=false Alvin D. Coox: ''Nomonhan: Japan Against Russia 1939'', Stanford 1985, p. 156/157.]
* [http://books.google.de/books?id=rgkSxFpKmIsC&amp;pg=PA415#v=onepage&amp;q&amp;f=false John Erickson: ''The Soviet High Command: A Military-political History, 1918-1941'', London 1962, p. 415.]

[[Ангилал:Монголчуудын оролцсон дайн]]
[[Ангилал:БНМАУ-ын оролцсон дайн тулаан]]
[[Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]
[[Ангилал:Дайнууд]]
[[Ангилал:Хил хамгаалалтын түүх]]
[[Ангилал:Хилийн мөргөлдөөн]]</text>
      <sha1>t2i0qofmyphqdpaxa18gan77g7m577f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854993</id>
      <parentid>854991</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bayarkhangai</username>
        <id>1129</id>
      </contributor>
      <origin>854993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21686" sha1="ob8q2c7p5f8hr8rv7e3asyss72wkgir" xml:space="preserve">{{Инфобокс дайн
|conflict=Халхын сүмийн мөргөлдөөн
|partof= [[Зөвлөлт-Японы хилийн мөргөлдөөнүүд]]
|campaign=Халхын сүмийн мөргөлдөөн
|date=1935 оны 1-3 сар
|place=[[Монгол улс]],[[Буйр нуур]], [[Халхын гол]]
|casus=
|territory=[[Халхын сүм]] орчмын нутгийг алдсан ба хожим [[Хятад]]ын нутаг болсон
|result=
|combatant1=[[Зураг:Flag of the People's Republic of Mongolia (1924-1940).svg|22px]] [[БНМАУ]]
|combatant2= [[Зураг:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|border|22px]] [[Японы эзэнт гүрэн]]&lt;br /&gt;[[Зураг:Flag_of_Manchukuo.svg|22px]] [[Манж-го]]
|commander1=[[Зураг:Flag of the People's Republic of Mongolia (1924-1940).svg|22px]][[Д.Дондов]], [[Г.Янжив]]
|commander2=[[Зураг:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|border|22px]]
|strength1=[[Хилийн цэрэг]], [[Монголын ардын арми]]йн ангиуд, цэргийн тоо тодорхойгүй
|strength2=41 [[машин]] [[цэрэг]], 53 [[морин цэрэг]], [[их буу]]
|casualties1=тодорхой бус
|casualties2=тодорхой бус
}}

'''Халхын сүмийн мөргөлдөөн''' нь [[Монгол-Япон хилийн дайн]] буюу [[Япон]]/[[Манж-Го]]-[[Монгол]]/[[Зөвлөлт]]ийн хооронд болсон [[хилийн мөргөлдөөн]]ы нэг юм.[[Халхын сүм]] гэж [[Буйр нуур]]ын зүүн хойд талд орших [[Буддын шашны хийд]] ажээ.

==Шалтгаан, нөхцөл== 
Халхын сүмийн хилийн мөргөлдөөн 1935 оны нэгдүгээр сараас эхэлсэн түүхтэй. Учир нь [[Монгол]]ын тал хуучин [[Цэцэн хан]] аймгийн [[хил]]ийн зааг шугмаар улсын хилийг авч үзэж байхад [[Япон]]\[[Mанж-Го]]гийн тал [[Халхын гол]]оор хилийн шугмыг тооцож байсантай холбоотой.

==Хилийн мөргөлдөөний үйл явц==
[[Халхын сүм]]ийн орчимд болсон хилийн будилаантай холбоотой асуудлыг тодруулахаар [[VI морьт дивиз]]ийн [[15 дугаар хороо]]ны [[штаб]]ын [[дарга]] [[Д.Дондов]] таван цэргийн хамт 1935 оны 1 сарын 24-нд [[Халхын сүмийн харуул]] дээр очжээ.Халхын сүмийн лам нар дам худалдаа хийдэг байсан учир тэднийг 1931 оны үед Тамсагийн өмнө зүгт байдаг гэр дуганд шилжүүлсэн байдаг. Тэр үеэс л Халхын сүм эзэнгүй болжээ. Монгол загасны харуулаас Халхын сүмд, Буйр нуурын зүүн эрэг орчимд хилийн харуул гарч, өдөр шөнөгүй дархан хилээ манадаг байв.
Гэтэл өдрийн 13.00 цагт [[Япон]], [[Манж-Го]]гийн зэвсэглэсэн 17 [[этгээд]] [[БНМАУ]]-ын [[хил]]д 20 [[км]] нэвтрэн [[Халхын сүм]]ийн орчимд ирсэн тухай мэдээ ирсэн байна.  Байдлыг лавлахаар [[Д.Дондов]], [[хилийн харуулын дарга]] [[Г.Янжив]], дөрвөн цэргийн хамт очиход хил зөрчигчид эхлэн буудсанаас харилцан буудалцах үеэр Д.Дондов, Г.Янжив нар амь үрэгдсэн байна.  Хил зөрчигчид, манай цэргүүд рүү гал нээж, тулалдах үеэр таван цэргээс штабын дарга Д.Дондов, харуулын дарга Г.Янжив нар амиа алдаж, гурав нь үлдсэн байна. Энэ үйл явдлыг түүхэнд хил дээр гарсан анхны буун дуу гэж тэмдэглэжээ. Энэ тулалдаанд манай цэргүүд зүгээр ч нэг амиа өгчихөөгүй.  Хүчний харьцаа зөрүүтэй байсан ч дайсны цэргүүдтэй хүч тэнцүү тулалдаж, штабын дарга Д.Дондов толгойлж явсан хүнийг нь хороож, өөрийн алтан амиа өргөсөн байна.
Үүний дараа 1935 оны 1 сарын 31 өглөөний 08.00 цагт Япон, Манж-Гогийн 41 машин цэрэг, 53 морин цэрэг артиллерийн галаар дэмжүүлэн Халхын сүм рүү дайрчээ.
Бүх цэргийн жанжны &quot;Хил дээр буун дуу гаргаж болохгүй&quot; гэсэн тушаалаар монголын хилийн  харуул ухарч, [[Монгол Загасны харуул]] дээр ирсэн байна. Өдрийн 12.00 цагт Манж-Гогийн тал  Халхын сүмийг эзлэн улмаар [[Монгол Загасны харуул]] руу довтолж 13.00 цагт эзэлсэн байна.
 
Монголын хилийн харуул мөн л буун дуу гаргалгүй ухарсаар [[Нарийн нуур]]т байрласан байна. 
Манж-Гогийн тал 2 сарын 1-нд ухарч, Халхын сүмд байрлал эзлэн хориглосон байна.
 
==Мөргөлдөөны дараах байдал== 
1936 онд уг мөргөлдөөнийг судлах комисс байгуулж, нарийвчлан шалгуулсан байдаг. Амьд үлдсэн цэргүүд, тухайн бүс нутгийнхантай уулзаж юу болсон тухай судалжээ.   Үүний үр дүнд Японы талаас өдөөн хатгаж, Монголын цэргийн даргыг олзолж, тухайн бүс нутгийн хүчийг сааруулах төлөвлөгөөтэй байсан. Түүнчлэн тэдний энэ ажиллагаа амжилттай болсон бол яг мөргөлдөөн болсон хил орчмоор томоохон цэргийн хүч Монголд орж ирэх байсан.  Үүнийг таслан зогсоож чадсан нь VI дивизийн XV Морьт хорооны штабын дарга Д.Дондов болон түүний цэргүүдийн бас нэгэн гавьяа байсан юм.
Генерал Ж.Лхагвасүрэн хожим дурсамж номдоо бичсэн байдаг.  Түүний дурсамжид “…Тулалдааны талбарт алагдсан япон цэргийн бага дарга Ши Юо зэрэг гурван үхдлээс олдсон бичиг баримтаас өдөөн хатгалга үйлдсэн дээрх бүлэг манай хилийн манаа болон Халхын сүмийн харуулыг устгаад түүгээрээ олон тооны цэрэг цөмрүүлэн оруулж ирэх төлөвлөгөөтэй байжээ. Өвөрхангай аймгийн Төгрөг сумын харьяат Дүгэржавын Дондов гэгч энэхүү чин зоригт эр бол намайг анх цэрэгт ирэхэд хүлээж авсан халамжит дарга нарын минь нэг байлаа. Тэгж харамсалтай амиа алдсан мэдээг сонсоод гүнээ эмгэнэн гашуудаж билээ. Цэргийн амьдралд хөтөлж оруулсан энэ гавьяат хүний ачийг би насан туршдаа санаж явдаг. Ахлах офицер Дондов нь штабын ажлын дадлага туршлагатай. Цэргийн жинхэнэ дарга, ах дүүгийн ёсоор харьцдаг байсан.  Өөрийн чадах бүхнийг цэргүүддээ зааж зөвлөдөг. Үргэлж амгалан тайван уурлаж уцаарлахыг мэддэггүй нэгэн байв. Дайчин зоригтой эрэлхэг нэгэн байв…” гэжээ.  Мөн тухайн үед Д.Дондовын талаар зарим хүн зориг нь дэндсэн хүн хэмээн ярьдаг байсан гэдэг.  Тиймдээ ч тухайн өдрийн тулалдаанд дайснуудад бууж өгөлгүй, зугаталгүй, урагш тэмүүлж баатарлагаар амиа алдсан гэдэг.
Япон-Манж Гогийн тал Д.Дондов нарын шарилыг өгөхгүй байсны улмаас оршуулахгүй хоёр сар орчим болсон гэдэг. Учир нь Дондовын гарт амиа алдсан хүн нь алтан вагонтой, хоёр таван хошуутай, гуулин патлизтай офицер хүн байжээ.  Тиймээс дайсны томоохон албан тушаалтан Монгол цэргийн гарт амиа алдсан асуудлыг нэлээд нууцалж байсан гэдэг.  Ийнхүү хоёр сар орчмын дараа Д.Дондов,  Г.Янжив нарын алтан шарилыг тал нутагт нутаглуулсан байна. Хэдий хожим нутаглуулсан ч гэлээ тухайн үеийн бүх цэргийн жанжин онцгой ач холбогдол өгч цэрэг хүний ёсоор хүндэтгэн оршуулсан байдаг. Мөн тэдний баатарлаг гавьяаг тухайн үеийн төр, засаг өндрөөр үнэлж, БНМАУ-ын бага хурлын тэргүүлэгчдийн тогтоолд “өөрийн эх орон хил хязгаарыг дайсан этгээдийн түрэмгийллээс өмгөөлөн хамгаалж баатарлагаар амь үрэгдсэн дарга Дүгэржавын Дондов, Готовын Янжив нарын гавьяаг мөнхжүүлэн Халхын сүмийн харуулыг Г.Янживын нэрэмжит,  Монгол загасны харуулыг Д.Дондовын нэрэмжит болгожээ. 

==Хилийн хэлэлцээр== 
Хилийн будлианыг зохицуулахын тулд талууд  [[БНМАУ]] ба [[Манж-Го]]гийн хооронд [[хилийн хэлэлцээр]] эхэлсэн байна.
  
Энэхүү хэлэлцээр нь 1935 оны 6 сарын 3-наас 1937 оны 9 сарын 13 хүртэл үргэлжилсэн түүхэнд [[&quot;Манжуурын бага хурал&quot;]] гэж нэрлэгджээ. [[Манжуурын бага хурал]] нь гурван удаа хуралдсан байна. 
 
Тус хэлэлцээрийн анхдугаар бага хурлын төлөөлөгчдийн [[Монгол]]ын талын тэргүүнээр [[Бүх цэргийн жанжны орлогч]] [[Гончигийн Самбуу]], [[МАХЦ]]-ийн II [[корпусын дарга]] [[Гомбожавын Дамба]], [[нарийн бичгийн дарга]]ар [[Онход Жамъяан]]гийн [[Догсүрэн]],комендантаар [[Цэргийн явдлын яам]]ны ажилтан [[Чимэгийн Жагван]], шуудан зөөгчөөр [[Дотоод явдлын яам]]ны тасгийн дарга [[Нэрэндоогийн Чимэддорж]], Самбуугийн хувийн нарийн бичгийн даргаар [[Жанлавын Лувсандэндэв]],[[хятад хэл]]ний [[орчуулагч]]аар [[Үйлдвэрчний төв зөвлөл]]ийн орчуулагч [[Журамт]], [[орос хэл]]ний орчуулагч нэг, шифр утасны орчуулагч нэг, тэнд үйлчлэх [[жолооч]] хоёр, шуудангийн жолооч нэг, нийт 13 хүний бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгч ажилласан байна.

[[Манж-Го]]гийн талаас [[Хойд Хянган муж]]ийн [[захирагч]] [[Лин Шинь]] тэргүүтэй тус мужийн сэргийлэи хамгаалах цэргийн дарга, [[хошууч генерал]] [[Үржин Гармаоев]], [[Манж-Го]] улсын [[Гадаад явдлын яам]]ны Засгийн хэлстийн дарга [[Шинжи Жин И]],[[Хайлаарын тагнуулын байгууллагын дарга]] [[Цай Тэн Жин Рүй]] болон [[Манж-Го]]гийн төлөөлөгчдийг дагалдан [[Манж-Го]] улсын Гадаад явдлын яамны [[зөвлөх]], [[Япон]]ы Гадаад явдлын яамны хэрэг эрхлэх газрын ажилтан [[Канки]], Цэргийн явдлын яамны зөвлөх [[Сайто]],ажилтан [[Сакурай]], орчуулагч [[Иногүчи]], Монгол Засгийн яамны хэрэг эрхлэх тушаалтан [[Жүнжүүржав]] (япон хэлний орчуулагч, холбоо баригч), [[Хадаа]], Хайлаарын цагдаагийн газрын салааны дарга [[Чүн Дэй]] болон нарийн бичгийн даргаар [[Хуа Минтай]], Хойд Хянган мужийн сэргийлэн хамгаалах яамны ажилтан [[Жү Кавсан Зан]] (монгол хэлний орчуулагч, холбоо баригч), Хойд Хянган мужийн сэргийлэн хамгаалах яамны орчуулагч [[Эрхэмбаяр]] болон хурлын тэмдэглэгчид зэрэг арваад хүн оролцсон байна. 
 
Манжуурын бага хурлаар [[Халхын сүм]] хэний нутаг болохыг шийдэх, хилийн шугамыг нягтлан тогтоох гэсэн хоёр үндсэн асуудал хэлэлцсэн боловч тодорхой үр дүнд хүрээгүй байна.

Хэлэлцээнд оролцсон Монголын талын төлөөлөгчдийг [[Зөвлөлт]]ийн талаас хардаж улмаар [[Их Хэлмэгдүүлэлт (Монгол)]]ийн үед хилс хэргээр хэлмэгдүүлсэн байна 
 
Мөн [[Манж-Го]]гийн талыг ахлан оролцсон Хойд Хянган мужийн захирагч [[Лин Шинь]] тэргүүтэй төлөөлөгчдийг [[япон]]чууд хардаж буруутгаж буудан хороосон байна.

== Халхын сүмтэй холбоотой дараагийн үйл явдлууд ==
[[Халхын голын дайн]] ид дүрэлзэж байсан 1939 оны 6 сарын 18-ны өдөр [[57-р корпус]]ын оператив хэлтсийн туслах [[Ю.Пракафев]], [[9-р застав]]ын дарга [[Р.Дулмаа]] нарын удирдсан [[тагнан байлдах групп]] /[[149-р хороо]]ны нэг [[рот]] 70 хүн, 2 хүнд, 6 хөнгөн [[пулемёт]], 9-р заставын 30 [[хилчин]], 2 [[хөнгөн пулемёт]]/ бүхий хүчээр [[Японы эзэн хааны арми|Япон]]ы эзэлсэн байсан [[Халхын сүм]]ийг дайран эзэлж улмаар нэмэлт хүч иртэл тогтоон барьж тулалдаж байсан нь Халхын голын дайны түүхэнд суурин газрын төлөө тулалдсан цорын ганц байлдаан болж үлджээ . [[Монгол Оросын цэрэг]]  Халхын сүмийг гэнэтийн дайралтаар эзэлж тэнд байсан [[Манжго улс|Манжго]]гийн [[застав]]ыг хөөн улмаар сүмийг эзэлж [[хориглолт]] хийж бэхэлж [[Сүм хийд|сүм]]ээс япончуудын [[хүнс]] хэрэглэл, [[агт]]ны [[Тэжээл|тэжээ]]л, олон тооны [[галт хэрэгсэл]] [[сум]] олзолжээ.  Үүний хариуд  Япончууд [[75 мм-ийн их буу]]ны [[батарей]]н галаар дэмжүүлэн явган цэргээр [[дайралт]] хийхэд  [[Монголын Ардын Арми|манай тал]] ширүүн галаар угтан авч байлдаан болов. Энэ үед [[Зөвлөлтийн нисэх хүчин|Оросын нисэх хүчин]]  сүмд байсан өөрснийхөө цэргүүдийг андуурч  агаараас дайрч зарим цэргүүд болон цэргийн агт морьд ихээр алагджээ. Тэр үед сүмд байсан [[гурил]]ыг тараан асгаж өөрсдийнхөө таних тэмдэг үзүүлж байж андуурал зогссон байна.  Орой болж нар шингэхийн үед [[Георгий Жуков|Г.Жуков]]аас &quot;1 [[батальон]] цэрэг, 5 [[танк]] явууллаа. Халхын сүмийг алдалгүй барьж бай&quot; гэсэн [[тушаал]] ирсэнээс 1 танк амжин ирж туслан япончуудыг ухраасан бол үлдсэн танкууд нь [[Халх гол|халхын го]]лд [[шавар]]т суусан байснаас сүүлд [[тулалдаан]]д оржээ.  Энэ тулалдаанд гарамгай байлдсан хилийн заставын хөнгөн пулемётчин [[Бат-Очир]], [[Төрбаяжих]] болон 5 хүнийг [[байлдааны гавъяаны улаан тугийн одон]]гоор шагнагдаж, хамгийн түрүүнд ирсэн танкийн [[11-р бригад]]ын [[2-р батальон]]ы [[ротын захирагч]] [[А.Васильев]] [[ЗХУ-ын баатар]] цол олгожээ. Энэхүү 1935-1936 онд Халхын сүм, [[Монгол загас]], [[Булан дэрс]], [[Адаг дулаан]] зэргийн олон газрын байлдаан тулалдаанд Японоос Монгол талын  33 цэргийн амь насанд хүрч , эд материалын хохиролыг тооцоход 11 сая 390 мянган төгрөг болжээ. Үүнийг бүүр сүүлд [[1945 оны чөлөөлөх дайн|Чөлөөлөх дайн]]ы дараа [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол Улс]] 1946 онд [[Алс Дорнодын комисс]]т [[Японы эзэнт гүрэн|Япон улс]]аас дээрх [[хохирол]]ыг 1939, 1945 онуудад учирсан хохиролтой хамтатган [[дайны төлбөр]] нэхэмжилж нот илгээсэн байдаг юм байна. Гэхдээ 1935 онд алдсан бүх газрыг 1939 онд буцаан авч чадаагүй зарим хэсэг нь одоо [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Хятадын газар нутаг]]т үлдсэн , харин бидний ярьдаг Халхын сүмийн туурь одоогийн хилийн заставын харуулын цамхагийн яг хажууд байдаг


== Урлагийн бүтээлүүд ==

* [[Дайсны цэргүүдээ сонсоцгоо! ]]УСК
* [[Хүний мөр]] УСК
* [[Хүн чулууны нулимс]] УСК
* [[Зарлаагүй дайны оршил]] УСК
* [[Нар хиртсэн жил]] УСК
* [[Хар цас]] найраглал

== Түүнчлэн үзэх ==
* [[Адаг дулааны мөргөлдөөн]]
* [[Булан дэрсний хилийн тулгаралт]]
* [[Халхын голын байлдаан]]
* [[Манжуурын бага хурал]]
* [[Манжуурт хийсэн Зөвлөлтийн цэргийн ажиллагаа]]

== Эшлэл ==
{{reflist}}

== Гадаад холбоос ==
* [https://web.archive.org/web/20091230134459/http://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/drea2/drea2.asp#86a Номонхан: Япон-ЗХУ-ын тактикийн байлдаан, 1939] 
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/manchuria/txu-oclc-6614368-nl50-3.jpg Халхын голын байлдааны газрын зураг]
* [http://books.google.de/books?id=SIAwKiNRmrAC&amp;pg=PA156#v=onepage&amp;q&amp;f=false Alvin D. Coox: ''Nomonhan: Japan Against Russia 1939'', Stanford 1985, p. 156/157.]
* [http://books.google.de/books?id=rgkSxFpKmIsC&amp;pg=PA415#v=onepage&amp;q&amp;f=false John Erickson: ''The Soviet High Command: A Military-political History, 1918-1941'', London 1962, p. 415.]

[[Ангилал:Монголчуудын оролцсон дайн]]
[[Ангилал:БНМАУ-ын оролцсон дайн тулаан]]
[[Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]
[[Ангилал:Дайнууд]]
[[Ангилал:Хил хамгаалалтын түүх]]
[[Ангилал:Хилийн мөргөлдөөн]]</text>
      <sha1>ob8q2c7p5f8hr8rv7e3asyss72wkgir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854994</id>
      <parentid>854993</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bayarkhangai</username>
        <id>1129</id>
      </contributor>
      <origin>854994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21720" sha1="lkcqblyjpb6kg6v9vxueyd9zs3djx3y" xml:space="preserve">{{Инфобокс дайн
|conflict=Халхын сүмийн мөргөлдөөн
|partof= [[Зөвлөлт-Японы хилийн мөргөлдөөнүүд]]
|campaign=Халхын сүмийн мөргөлдөөн
|date=1935 оны 1-3 сар
|place=[[Монгол улс]],[[Буйр нуур]], [[Халхын гол]]
|casus=
|territory=[[Халхын сүм]] орчмын нутгийг алдсан ба хожим [[Хятад]]ын нутаг болсон
|result=
|combatant1=[[Зураг:Flag of the People's Republic of Mongolia (1924-1940).svg|22px]] [[БНМАУ]]
|combatant2= [[Зураг:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|border|22px]] [[Японы эзэнт гүрэн]]&lt;br /&gt;[[Зураг:Flag_of_Manchukuo.svg|22px]] [[Манж-го]]
|commander1=[[Зураг:Flag of the People's Republic of Mongolia (1924-1940).svg|22px]][[Дугаржавын Дондов|Д.Дондов]], [[Г.Янжив]]
|commander2=[[Зураг:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|border|22px]]
|strength1=[[Хилийн цэрэг]], [[Монголын ардын арми]]йн ангиуд, цэргийн тоо тодорхойгүй
|strength2=41 [[машин]] [[цэрэг]], 53 [[морин цэрэг]], [[их буу]]
|casualties1=тодорхой бус
|casualties2=тодорхой бус
}}

'''Халхын сүмийн мөргөлдөөн''' нь [[Монгол-Япон хилийн дайн]] буюу [[Япон]]/[[Манж-Го]]-[[Монгол]]/[[Зөвлөлт]]ийн хооронд болсон [[хилийн мөргөлдөөн]]ы нэг юм.[[Халхын сүм]] гэж [[Буйр нуур]]ын зүүн хойд талд орших [[Буддын шашны хийд]] ажээ.

==Шалтгаан, нөхцөл== 
Халхын сүмийн хилийн мөргөлдөөн 1935 оны нэгдүгээр сараас эхэлсэн түүхтэй. Учир нь [[Монгол]]ын тал хуучин [[Цэцэн хан]] аймгийн [[хил]]ийн зааг шугмаар улсын хилийг авч үзэж байхад [[Япон]]\[[Mанж-Го]]гийн тал [[Халхын гол]]оор хилийн шугмыг тооцож байсантай холбоотой.

==Хилийн мөргөлдөөний үйл явц==
[[Халхын сүм]]ийн орчимд болсон хилийн будилаантай холбоотой асуудлыг тодруулахаар [[VI морьт дивиз]]ийн [[15 дугаар хороо]]ны [[штаб]]ын [[дарга]] [[Д.Дондов]] таван цэргийн хамт 1935 оны 1 сарын 24-нд [[Халхын сүмийн харуул]] дээр очжээ.Халхын сүмийн лам нар дам худалдаа хийдэг байсан учир тэднийг 1931 оны үед Тамсагийн өмнө зүгт байдаг гэр дуганд шилжүүлсэн байдаг. Тэр үеэс л Халхын сүм эзэнгүй болжээ. Монгол загасны харуулаас Халхын сүмд, Буйр нуурын зүүн эрэг орчимд хилийн харуул гарч, өдөр шөнөгүй дархан хилээ манадаг байв.
Гэтэл өдрийн 13.00 цагт [[Япон]], [[Манж-Го]]гийн зэвсэглэсэн 17 [[этгээд]] [[БНМАУ]]-ын [[хил]]д 20 [[км]] нэвтрэн [[Халхын сүм]]ийн орчимд ирсэн тухай мэдээ ирсэн байна.  Байдлыг лавлахаар [[Д.Дондов]], [[хилийн харуулын дарга]] [[Г.Янжив]], дөрвөн цэргийн хамт очиход хил зөрчигчид эхлэн буудсанаас харилцан буудалцах үеэр Д.Дондов, Г.Янжив нар амь үрэгдсэн байна.  Хил зөрчигчид, манай цэргүүд рүү гал нээж, тулалдах үеэр таван цэргээс штабын дарга Д.Дондов, харуулын дарга Г.Янжив нар амиа алдаж, гурав нь үлдсэн байна. Энэ үйл явдлыг түүхэнд хил дээр гарсан анхны буун дуу гэж тэмдэглэжээ. Энэ тулалдаанд манай цэргүүд зүгээр ч нэг амиа өгчихөөгүй.  Хүчний харьцаа зөрүүтэй байсан ч дайсны цэргүүдтэй хүч тэнцүү тулалдаж, штабын дарга Д.Дондов толгойлж явсан хүнийг нь хороож, өөрийн алтан амиа өргөсөн байна.
Үүний дараа 1935 оны 1 сарын 31 өглөөний 08.00 цагт Япон, Манж-Гогийн 41 машин цэрэг, 53 морин цэрэг артиллерийн галаар дэмжүүлэн Халхын сүм рүү дайрчээ.
Бүх цэргийн жанжны &quot;Хил дээр буун дуу гаргаж болохгүй&quot; гэсэн тушаалаар монголын хилийн  харуул ухарч, [[Монгол Загасны харуул]] дээр ирсэн байна. Өдрийн 12.00 цагт Манж-Гогийн тал  Халхын сүмийг эзлэн улмаар [[Монгол Загасны харуул]] руу довтолж 13.00 цагт эзэлсэн байна.
 
Монголын хилийн харуул мөн л буун дуу гаргалгүй ухарсаар [[Нарийн нуур]]т байрласан байна. 
Манж-Гогийн тал 2 сарын 1-нд ухарч, Халхын сүмд байрлал эзлэн хориглосон байна.
 
==Мөргөлдөөны дараах байдал== 
1936 онд уг мөргөлдөөнийг судлах комисс байгуулж, нарийвчлан шалгуулсан байдаг. Амьд үлдсэн цэргүүд, тухайн бүс нутгийнхантай уулзаж юу болсон тухай судалжээ.   Үүний үр дүнд Японы талаас өдөөн хатгаж, Монголын цэргийн даргыг олзолж, тухайн бүс нутгийн хүчийг сааруулах төлөвлөгөөтэй байсан. Түүнчлэн тэдний энэ ажиллагаа амжилттай болсон бол яг мөргөлдөөн болсон хил орчмоор томоохон цэргийн хүч Монголд орж ирэх байсан.  Үүнийг таслан зогсоож чадсан нь VI дивизийн XV Морьт хорооны штабын дарга Д.Дондов болон түүний цэргүүдийн бас нэгэн гавьяа байсан юм.
Генерал Ж.Лхагвасүрэн хожим дурсамж номдоо бичсэн байдаг.  Түүний дурсамжид “…Тулалдааны талбарт алагдсан япон цэргийн бага дарга Ши Юо зэрэг гурван үхдлээс олдсон бичиг баримтаас өдөөн хатгалга үйлдсэн дээрх бүлэг манай хилийн манаа болон Халхын сүмийн харуулыг устгаад түүгээрээ олон тооны цэрэг цөмрүүлэн оруулж ирэх төлөвлөгөөтэй байжээ. Өвөрхангай аймгийн Төгрөг сумын харьяат Дүгэржавын Дондов гэгч энэхүү чин зоригт эр бол намайг анх цэрэгт ирэхэд хүлээж авсан халамжит дарга нарын минь нэг байлаа. Тэгж харамсалтай амиа алдсан мэдээг сонсоод гүнээ эмгэнэн гашуудаж билээ. Цэргийн амьдралд хөтөлж оруулсан энэ гавьяат хүний ачийг би насан туршдаа санаж явдаг. Ахлах офицер Дондов нь штабын ажлын дадлага туршлагатай. Цэргийн жинхэнэ дарга, ах дүүгийн ёсоор харьцдаг байсан.  Өөрийн чадах бүхнийг цэргүүддээ зааж зөвлөдөг. Үргэлж амгалан тайван уурлаж уцаарлахыг мэддэггүй нэгэн байв. Дайчин зоригтой эрэлхэг нэгэн байв…” гэжээ.  Мөн тухайн үед Д.Дондовын талаар зарим хүн зориг нь дэндсэн хүн хэмээн ярьдаг байсан гэдэг.  Тиймдээ ч тухайн өдрийн тулалдаанд дайснуудад бууж өгөлгүй, зугаталгүй, урагш тэмүүлж баатарлагаар амиа алдсан гэдэг.
Япон-Манж Гогийн тал Д.Дондов нарын шарилыг өгөхгүй байсны улмаас оршуулахгүй хоёр сар орчим болсон гэдэг. Учир нь Дондовын гарт амиа алдсан хүн нь алтан вагонтой, хоёр таван хошуутай, гуулин патлизтай офицер хүн байжээ.  Тиймээс дайсны томоохон албан тушаалтан Монгол цэргийн гарт амиа алдсан асуудлыг нэлээд нууцалж байсан гэдэг.  Ийнхүү хоёр сар орчмын дараа Д.Дондов,  Г.Янжив нарын алтан шарилыг тал нутагт нутаглуулсан байна. Хэдий хожим нутаглуулсан ч гэлээ тухайн үеийн бүх цэргийн жанжин онцгой ач холбогдол өгч цэрэг хүний ёсоор хүндэтгэн оршуулсан байдаг. Мөн тэдний баатарлаг гавьяаг тухайн үеийн төр, засаг өндрөөр үнэлж, БНМАУ-ын бага хурлын тэргүүлэгчдийн тогтоолд “өөрийн эх орон хил хязгаарыг дайсан этгээдийн түрэмгийллээс өмгөөлөн хамгаалж баатарлагаар амь үрэгдсэн дарга Дүгэржавын Дондов, Готовын Янжив нарын гавьяаг мөнхжүүлэн Халхын сүмийн харуулыг Г.Янживын нэрэмжит,  Монгол загасны харуулыг Д.Дондовын нэрэмжит болгожээ. 

==Хилийн хэлэлцээр== 
Хилийн будлианыг зохицуулахын тулд талууд  [[БНМАУ]] ба [[Манж-Го]]гийн хооронд [[хилийн хэлэлцээр]] эхэлсэн байна.
  
Энэхүү хэлэлцээр нь 1935 оны 6 сарын 3-наас 1937 оны 9 сарын 13 хүртэл үргэлжилсэн түүхэнд [[&quot;Манжуурын бага хурал&quot;]] гэж нэрлэгджээ. [[Манжуурын бага хурал]] нь гурван удаа хуралдсан байна. 
 
Тус хэлэлцээрийн анхдугаар бага хурлын төлөөлөгчдийн [[Монгол]]ын талын тэргүүнээр [[Бүх цэргийн жанжны орлогч]] [[Гончигийн Самбуу]], [[МАХЦ]]-ийн II [[корпусын дарга]] [[Гомбожавын Дамба]], [[нарийн бичгийн дарга]]ар [[Онход Жамъяан]]гийн [[Догсүрэн]],комендантаар [[Цэргийн явдлын яам]]ны ажилтан [[Чимэгийн Жагван]], шуудан зөөгчөөр [[Дотоод явдлын яам]]ны тасгийн дарга [[Нэрэндоогийн Чимэддорж]], Самбуугийн хувийн нарийн бичгийн даргаар [[Жанлавын Лувсандэндэв]],[[хятад хэл]]ний [[орчуулагч]]аар [[Үйлдвэрчний төв зөвлөл]]ийн орчуулагч [[Журамт]], [[орос хэл]]ний орчуулагч нэг, шифр утасны орчуулагч нэг, тэнд үйлчлэх [[жолооч]] хоёр, шуудангийн жолооч нэг, нийт 13 хүний бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгч ажилласан байна.

[[Манж-Го]]гийн талаас [[Хойд Хянган муж]]ийн [[захирагч]] [[Лин Шинь]] тэргүүтэй тус мужийн сэргийлэи хамгаалах цэргийн дарга, [[хошууч генерал]] [[Үржин Гармаоев]], [[Манж-Го]] улсын [[Гадаад явдлын яам]]ны Засгийн хэлстийн дарга [[Шинжи Жин И]],[[Хайлаарын тагнуулын байгууллагын дарга]] [[Цай Тэн Жин Рүй]] болон [[Манж-Го]]гийн төлөөлөгчдийг дагалдан [[Манж-Го]] улсын Гадаад явдлын яамны [[зөвлөх]], [[Япон]]ы Гадаад явдлын яамны хэрэг эрхлэх газрын ажилтан [[Канки]], Цэргийн явдлын яамны зөвлөх [[Сайто]],ажилтан [[Сакурай]], орчуулагч [[Иногүчи]], Монгол Засгийн яамны хэрэг эрхлэх тушаалтан [[Жүнжүүржав]] (япон хэлний орчуулагч, холбоо баригч), [[Хадаа]], Хайлаарын цагдаагийн газрын салааны дарга [[Чүн Дэй]] болон нарийн бичгийн даргаар [[Хуа Минтай]], Хойд Хянган мужийн сэргийлэн хамгаалах яамны ажилтан [[Жү Кавсан Зан]] (монгол хэлний орчуулагч, холбоо баригч), Хойд Хянган мужийн сэргийлэн хамгаалах яамны орчуулагч [[Эрхэмбаяр]] болон хурлын тэмдэглэгчид зэрэг арваад хүн оролцсон байна. 
 
Манжуурын бага хурлаар [[Халхын сүм]] хэний нутаг болохыг шийдэх, хилийн шугамыг нягтлан тогтоох гэсэн хоёр үндсэн асуудал хэлэлцсэн боловч тодорхой үр дүнд хүрээгүй байна.

Хэлэлцээнд оролцсон Монголын талын төлөөлөгчдийг [[Зөвлөлт]]ийн талаас хардаж улмаар [[Их Хэлмэгдүүлэлт (Монгол)]]ийн үед хилс хэргээр хэлмэгдүүлсэн байна 
 
Мөн [[Манж-Го]]гийн талыг ахлан оролцсон Хойд Хянган мужийн захирагч [[Лин Шинь]] тэргүүтэй төлөөлөгчдийг [[япон]]чууд хардаж буруутгаж буудан хороосон байна.

== Халхын сүмтэй холбоотой дараагийн үйл явдлууд ==
[[Халхын голын дайн]] ид дүрэлзэж байсан 1939 оны 6 сарын 18-ны өдөр [[57-р корпус]]ын оператив хэлтсийн туслах [[Ю.Пракафев]], [[9-р застав]]ын дарга [[Р.Дулмаа]] нарын удирдсан [[тагнан байлдах групп]] /[[149-р хороо]]ны нэг [[рот]] 70 хүн, 2 хүнд, 6 хөнгөн [[пулемёт]], 9-р заставын 30 [[хилчин]], 2 [[хөнгөн пулемёт]]/ бүхий хүчээр [[Японы эзэн хааны арми|Япон]]ы эзэлсэн байсан [[Халхын сүм]]ийг дайран эзэлж улмаар нэмэлт хүч иртэл тогтоон барьж тулалдаж байсан нь Халхын голын дайны түүхэнд суурин газрын төлөө тулалдсан цорын ганц байлдаан болж үлджээ . [[Монгол Оросын цэрэг]]  Халхын сүмийг гэнэтийн дайралтаар эзэлж тэнд байсан [[Манжго улс|Манжго]]гийн [[застав]]ыг хөөн улмаар сүмийг эзэлж [[хориглолт]] хийж бэхэлж [[Сүм хийд|сүм]]ээс япончуудын [[хүнс]] хэрэглэл, [[агт]]ны [[Тэжээл|тэжээ]]л, олон тооны [[галт хэрэгсэл]] [[сум]] олзолжээ.  Үүний хариуд  Япончууд [[75 мм-ийн их буу]]ны [[батарей]]н галаар дэмжүүлэн явган цэргээр [[дайралт]] хийхэд  [[Монголын Ардын Арми|манай тал]] ширүүн галаар угтан авч байлдаан болов. Энэ үед [[Зөвлөлтийн нисэх хүчин|Оросын нисэх хүчин]]  сүмд байсан өөрснийхөө цэргүүдийг андуурч  агаараас дайрч зарим цэргүүд болон цэргийн агт морьд ихээр алагджээ. Тэр үед сүмд байсан [[гурил]]ыг тараан асгаж өөрсдийнхөө таних тэмдэг үзүүлж байж андуурал зогссон байна.  Орой болж нар шингэхийн үед [[Георгий Жуков|Г.Жуков]]аас &quot;1 [[батальон]] цэрэг, 5 [[танк]] явууллаа. Халхын сүмийг алдалгүй барьж бай&quot; гэсэн [[тушаал]] ирсэнээс 1 танк амжин ирж туслан япончуудыг ухраасан бол үлдсэн танкууд нь [[Халх гол|халхын го]]лд [[шавар]]т суусан байснаас сүүлд [[тулалдаан]]д оржээ.  Энэ тулалдаанд гарамгай байлдсан хилийн заставын хөнгөн пулемётчин [[Бат-Очир]], [[Төрбаяжих]] болон 5 хүнийг [[байлдааны гавъяаны улаан тугийн одон]]гоор шагнагдаж, хамгийн түрүүнд ирсэн танкийн [[11-р бригад]]ын [[2-р батальон]]ы [[ротын захирагч]] [[А.Васильев]] [[ЗХУ-ын баатар]] цол олгожээ. Энэхүү 1935-1936 онд Халхын сүм, [[Монгол загас]], [[Булан дэрс]], [[Адаг дулаан]] зэргийн олон газрын байлдаан тулалдаанд Японоос Монгол талын  33 цэргийн амь насанд хүрч , эд материалын хохиролыг тооцоход 11 сая 390 мянган төгрөг болжээ. Үүнийг бүүр сүүлд [[1945 оны чөлөөлөх дайн|Чөлөөлөх дайн]]ы дараа [[Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс|Монгол Улс]] 1946 онд [[Алс Дорнодын комисс]]т [[Японы эзэнт гүрэн|Япон улс]]аас дээрх [[хохирол]]ыг 1939, 1945 онуудад учирсан хохиролтой хамтатган [[дайны төлбөр]] нэхэмжилж нот илгээсэн байдаг юм байна. Гэхдээ 1935 онд алдсан бүх газрыг 1939 онд буцаан авч чадаагүй зарим хэсэг нь одоо [[Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс|Хятадын газар нутаг]]т үлдсэн , харин бидний ярьдаг Халхын сүмийн туурь одоогийн хилийн заставын харуулын цамхагийн яг хажууд байдаг


== Урлагийн бүтээлүүд ==

* [[Дайсны цэргүүдээ сонсоцгоо! ]]УСК
* [[Хүний мөр]] УСК
* [[Хүн чулууны нулимс]] УСК
* [[Зарлаагүй дайны оршил]] УСК
* [[Нар хиртсэн жил]] УСК
* [[Хар цас]] найраглал

== Түүнчлэн үзэх ==
* [[Адаг дулааны мөргөлдөөн]]
* [[Булан дэрсний хилийн тулгаралт]]
* [[Халхын голын байлдаан]]
* [[Манжуурын бага хурал]]
* [[Манжуурт хийсэн Зөвлөлтийн цэргийн ажиллагаа]]

== Эшлэл ==
{{reflist}}

== Гадаад холбоос ==
* [https://web.archive.org/web/20091230134459/http://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/drea2/drea2.asp#86a Номонхан: Япон-ЗХУ-ын тактикийн байлдаан, 1939] 
* [http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/manchuria/txu-oclc-6614368-nl50-3.jpg Халхын голын байлдааны газрын зураг]
* [http://books.google.de/books?id=SIAwKiNRmrAC&amp;pg=PA156#v=onepage&amp;q&amp;f=false Alvin D. Coox: ''Nomonhan: Japan Against Russia 1939'', Stanford 1985, p. 156/157.]
* [http://books.google.de/books?id=rgkSxFpKmIsC&amp;pg=PA415#v=onepage&amp;q&amp;f=false John Erickson: ''The Soviet High Command: A Military-political History, 1918-1941'', London 1962, p. 415.]

[[Ангилал:Монголчуудын оролцсон дайн]]
[[Ангилал:БНМАУ-ын оролцсон дайн тулаан]]
[[Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайн]]
[[Ангилал:Дайнууд]]
[[Ангилал:Хил хамгаалалтын түүх]]
[[Ангилал:Хилийн мөргөлдөөн]]</text>
      <sha1>lkcqblyjpb6kg6v9vxueyd9zs3djx3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абердин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35731</id>
    <revision>
      <id>854985</id>
      <parentid>615716</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="qjeqv3ohp6hrhd0x3fbb5uukvexyutp" xml:space="preserve">'''Абердин''' ([[англи хэл|англ.]]: ''Aberdeen'' [{{IPA|æbəˈdiːn}}], [[Шотланд хэл|шотл.]]: ''Aiberdeen'' [{{IPA|ebərˈdin}}]) — [[Их Британи]] улсын [[Шотланд]] орны харьяат 22 түмэн хүнтэй [[хот]].

== Түүх ==
{{өргөтгөх хэсэг}}

== Зургийн цомог ==
&lt;gallery&gt;
Файл:Aberdeen1.jpg| Абердин 1900 оны орчим
Файл:Aberdeen Beach 2006.jpg
Файл:Aberdeen Market Cross.jpg
Файл:Aberdeen buildings grey.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Цаг уур ==
{{Уур амьсгалын хүснэгт
| TABELLE = 
| DIAGRAMM TEMPERATUR = rechts
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG = deaktiviert
| DIAGRAMM NIEDERSCHLAG HÖHE = 200
| QUELLE = [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=gb&amp;stat=03091 wetterkontor.de]
| Überschrift = 
| Ort = Абердин
&lt;!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C --&gt;
| hmjan =  5.1
| hmfeb =  5.6
| hmmär =  7.5
| hmapr = 10.2
| hmmai = 12.7
| hmjun = 15.9
| hmjul = 17.6
| hmaug = 17.2
| hmsep = 15.2
| hmokt = 11.7
| hmnov =  8.3
| hmdez =  6.2
&lt;!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C --&gt;
| lmjan = 0.0
| lmfeb = 0.2
| lmmär = 1.5
| lmapr = 2.9
| lmmai = 5.1
| lmjun = 7.8
| lmjul = 9.9
| lmaug = 9.6
| lmsep = 8.1
| lmokt = 5.6
| lmnov = 3.1
| lmdez = 1.4
&lt;!-- durchschnittliche Temperatur für den jeweiligen Monat in °C --&gt;
| avjan = 
| avfeb = 
| avmär = 
| avapr = 
| avmai = 
| avjun = 
| avjul = 
| avaug = 
| avsep = 
| avokt = 
| avnov = 
| avdez = 
&lt;!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm --&gt;
| nbjan = 80
| nbfeb = 52
| nbmär = 61
| nbapr = 53
| nbmai = 59
| nbjun = 53
| nbjul = 61
| nbaug = 75
| nbsep = 68
| nbokt = 87
| nbnov = 75
| nbdez = 73
&lt;!-- durchschnittliche Anzahl täglicher Sonnenstunden für den jeweiligen Monat in h/d --&gt;
| shjan = 1.7
| shfeb = 2.6
| shmär = 3.6
| shapr = 4.9
| shmai = 5.7
| shjun = 5.8
| shjul = 5.1
| shaug = 4.9
| shsep = 3.9
| shokt = 3.0
| shnov = 2.1
| shdez = 1.4
&lt;!-- durchschnittliche Wassertemperatur (Meere, Seen u.ä.) für den jeweiligen Monat in °C --&gt;
| wtjan = 
| wtfeb = 
| wtmär = 
| wtapr = 
| wtmai = 
| wtjun = 
| wtjul = 
| wtaug = 
| wtsep = 
| wtokt = 
| wtnov = 
| wtdez = 
&lt;!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d --&gt;
| rdjan = 13
| rdfeb = 10
| rdmär = 12
| rdapr = 11
| rdmai = 11
| rdjun =  9
| rdjul = 10
| rdaug = 11
| rdsep = 11
| rdokt = 12
| rdnov = 12
| rddez = 12
&lt;!-- durchschnittliche Luftfeuchtigkeit für den jeweiligen Monat in % --&gt;
| lfjan = 84
| lffeb = 83
| lfmär = 81
| lfapr = 80
| lfmai = 80
| lfjun = 81
| lfjul = 81
| lfaug = 82
| lfsep = 82
| lfokt = 85
| lfnov = 84
| lfdez = 84
}}

== Цахим холбоос ==
{{Commonscat|Aberdeen}}
* [http://www.aberdeencity.gov.uk/ Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас]

[[Ангилал:Абердин| ]]
[[Ангилал:Шотландын суурин]]
[[Ангилал:Шотландын орон нутгийн тойрог]]
[[Ангилал:Шотландын хот]]
[[Ангилал:Шотландын их сургуулийн хот]]
[[Ангилал:Ди голын суурин]]
[[Ангилал:Дон голын суурин]]</text>
      <sha1>qjeqv3ohp6hrhd0x3fbb5uukvexyutp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэрэглэгчийн яриа:Chinneeb</title>
    <ns>3</ns>
    <id>40331</id>
    <revision>
      <id>854959</id>
      <parentid>853679</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>26946</id>
      </contributor>
      <comment>/* You may be an eligible candidate for the U4C election */ шинэ хэсэг</comment>
      <origin>854959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28846" sha1="g34zg9nrno5n5tbwr10csch92q15a69" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin: 0 auto;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; | 🗃️ '''Archives'''
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Хэрэглэгчийн яриа:Chinneeb/1]]
|}

== Unblock ==

Сайн байна уу? Enkhsaihan2005 хаягын түгжээг цуцалж өгнө үү? [[Тусгай:Contributions/66.181.187.130|66.181.187.130]] 14:30, 9 Наймдугаар сар 2022 (UTC)
: Zorigt админ түгжээг тайлсан юм шиг байна --[[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 03:51, 2 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

== Switcher функцыг ажиллуулах ==

[[https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8:Gadget-switcher.js|МедиаВики:Gadget-switcher.js]] [[https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8:Gadgets-definition|Gadget definiton]] хуудсуудыг үүсгэж өгч болох уу? [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|talk]]) 11:17, 16 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

:Done ([[МедиаВики:Gadgets-definition]] [[МедиаВики:Gadget-switcher.js]]) [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 11:32, 18 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

== Хуудас үүсгэж өгнө үү ==

[https://en.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Cite_link_label_group-lower-alpha] энэ хуудсыг Монгол википедиад үүсгэж өгч болох уу? Баярлалаа [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|talk]]) 03:14, 23 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

:Done [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 03:19, 23 Аравдугаар сар 2022 (UTC)

== Хуудсыг хамгаалж өгнө үү ==

[[Энэтхэг]] хуудсыг бүртгэлгүй хэрэглэгч засварлахаас хамгаалж өгж чадах болов уу? [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|talk]]) 12:08, 7 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC)

:Done [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 06:49, 8 Арваннэгдүгээр сар 2022 (UTC)

== Боломжтой бол дэмжээд өгнө үү ==

Сайн байна уу, Боломжтой бол намайг дэмжээд өгнө үү. 
[https://mn.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%85_%D1%85%D2%AF%D1%81%D1%8D%D0%BB%D1%82%D2%AF%D2%AF%D0%B4 Хүсэлт]  [[Хэрэглэгч:MongolWikiNew|MongolWikiNew]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolWikiNew|talk]]) 03:01, 12 Арванхоёрдугаар сар 2022 (UTC)

== Автохумигч ==

Загвар:Navbox олон байхад хумигдах ёстой боловч тэгэхгүй байна. Юунд асуудал байгаа юм бол? [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|talk]]) 15:31, 13 Дөрөвдүгээр сар 2023 (UTC)

:Одоо болж байна уу үздээ, [[МедиаВики:Common.js]]-д засвар орууллаа. [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 06:48, 14 Дөрөвдүгээр сар 2023 (UTC)
::Одоо болж байна [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|talk]]) 14:26, 20 Дөрөвдүгээр сар 2023 (UTC)

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; 12:08, 10 Долоодугаар сар 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&amp;oldid=25272792 --&gt;

@[[Хэрэглэгч:Chinneeb|Chinneeb]] сайн байна уу?

Би нэг орчуулга хийгээд нийтлэх гэсэн чинь нийтлэх эрх надад хараахан үүсээгүй байхгүй байх шиг байна. Доорх алдаа заасан. Манай өвөөгийн тухай нийтлэл байгаа юм. Уул нь англи хэл дээр чадах чинээгээрэй орчуулсан байгаа юм.

Publishing only allowed to experienced users

This community decided to limit the publication of translations only to experienced editors.

You cannot publish this translation until you get more experience editing in this wiki, but you can:

* ﻿﻿Publish your translation as a draft, and use the regular edit tools later for article creation.
* ﻿﻿Translate this article into a different language without this limitation.

[[Хэрэглэгч:Anand9005|Anand9005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Anand9005|talk]]) 23:12, 24 Долоодугаар сар 2023 (UTC)

== Хятадын түүхийн холбогдох агуулга   ==

Англи хэлний википедиа ерөөсөө англи хэлний википедиа энгийн орчуулагч байх ёсгүй бөгөөд энэ хэрэглэгчийн засварлах үед маш олон алдаа, дотоод хэлхээнд бас асуудал гардаг, Сүн улсын хоёр газрын зураг нь өөр өөр цаг үед байх ёсгүй гэдгийг илэрхийлсэн байна [[Хэрэглэгч:Eupakistani|Eupakistani]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Eupakistani|talk]]) 04:00, 7 Есдүгээр сар 2023 (UTC)

:Ойлгохгүй байна. [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 04:32, 7 Есдүгээр сар 2023 (UTC)
::Nevermind, understand the need to revert, thanks. Saw the other edit and assumed all weren't valid. [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 04:33, 7 Есдүгээр сар 2023 (UTC)

== Сайн байна уу?  ==

Доорх тэмбүү өвчний талаарх хуудсыг яаралтай устгах шалтгаан хүсэлтийг гаргасан байгаа!
Устгасны дараа эх сурвалжтай, монгол эрдэмтэн судлаачдын эрдмийн бүтээлээс оруулж нийтлэх болно!
[[Тэмбүү]] [[Хэрэглэгч:Emch phd|Emch phd]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Emch phd|talk]]) 11:55, 16 Аравдугаар сар 2023 (UTC)

:Сайн байна уу, [[Хэлэлцүүлэг:Тэмбүү]]-д бичлээ [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 14:24, 16 Аравдугаар сар 2023 (UTC)
::Сайн байна уу?
::1.Бидний зүгээс тэмбүү өвчний талаарх хуудсыг устгавал, эх сурвалжтай монгол эрдэмтдийн судалгааны бүтээлүүдээс шинэ хуудас үүсгээд, википедиа толийн хөгжүүлэлт үнэний төлөө, мэргэжлийн зүгээс хувь нэмрээ оруулаад явья гэсэн хүсэлтэй байгаа. Өмнө нь хэлсэнчлэн эх сурвалжгүй гүүгл орчуулгын мэдээлэлд засвар хийх боломжгүй.
::Энэ хуудсыг устгавал, ангилал болон interwiki зэрэг нь алдагдана гэдэг маань үнэхээр устгаж болохгүй гэсэн үг үү?
::2. Админ та энэ хуудсыг устгах боломжгүй тул хоослоод бичээд яваарай гэж ээ!
::Энэ нь ерөөсөө ангилал тус бүрийн засварлах хэсэг рүү орж хоослоод, эх сурвалжтай эрдэмтдийн үнэн зөв мэдээллээ оруулаад edit хийж байршуулаарай гэсэн үг үү?
::Энэ 2 асуултанд хариулж өгнө үү!
::Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Emch phd|Emch phd]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Emch phd|talk]]) 10:37, 19 Аравдугаар сар 2023 (UTC)
:::[[Хэлэлцүүлэг:Тэмбүү]]-д үргэлжлүүлье. Зүгээр л &lt;nowiki&gt;[[Тэмбүү]]&lt;/nowiki&gt; хуудсыг хоослоод дахиад бичээд явж болно гэсэн үг. &quot;Кодоор засварлах&quot; товч дээр дараад хуудасны хамгийн доод хэсэгт Ангилал: гэсэн мөртүүд байгаа, тэрнийг л битгий устгаарай. [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 12:18, 23 Аравдугаар сар 2023 (UTC)
::::Сайн байна уу?
::::Админ таны хэлсэний дагуу тэмбүү  хуудасны, кодоор засварлах хэсгээр орж бүгдийг хоослоод шинэ материалаа оруулж, хамгийн доор байгаа ангилалыг устгахгүйгээр нийтлэлээ гэж үзье!
::::Гэтэл үүнийг хэн ч хамаагүй хуудасны түүх хэсгээр орж цуцлах дээр даран хуучин хэлбэрт оруулах боломжтой юм байна шүү дээ!  (''Түүх хэсэгт анхны мэдээлэл нь хадгалаастай байсаар л байна'')
::::Энэ нь хуудсыг бүр мөсөн устгаж, эх үүсвэртэй монгол эрдэмтэдийн судалгааны бүтээлээс мэргэжлийн хүмүүс бид шинэ хуудас болгон оруулж эхэлье гэсэнтэй нийцэхгүй байгаа юм.
::::Иймд таниас тодорхой асуумаар байна. Тодорхой хариулж өгнө үү!!!
::::Тэмбүү хуудсыг бүр мөсөн устгах уу?  Үгүй юу?
::::1. Устгавал бид шинээр хуудас үүсгэн, үнэн зөв мэдээлэл оруулж хувь нэмрээ оруулж байна.
::::2. Устгах боломжгүй хоослох маягаар оруул гэвэл, бид эх үүсвэргүй гүүгл орчуулгын худал мэдээлэл агуулсан нийтлэлд засвар хийх боломжгүй юмаа.   
::::Баярлалаа... [[Хэрэглэгч:Emch phd|Emch phd]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Emch phd|talk]]) 05:18, 27 Аравдугаар сар 2023 (UTC)
:::::Устгаж байж л мэдээлэл оруулмаар байна гэж байгаа бол энэ удаад [[Тэмбүү]] хуудсыг [[Тэмбүү/1]] гэсэн хуудас руу түр нүүлгэе (эхний хуудас устана гэсэн үг). Шинэ хуудас оруулсны дараа хуучнаас нь хэрэгтэй хэсгүүдийг нь түүгээд тавьчихъя. [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 05:32, 27 Аравдугаар сар 2023 (UTC)
::::::Сайн байна уу?
::::::Юуны өмнө өнгөрсөн хугацааны таны хандлага хариултанд талархаж буйгаа илэрхийлье.
::::::Худал хуурмаг бурууд хатуу, үнэн зөвд нээлттэй байгаа таны админы ажилд амжилт хүсье!
::::::Энэ нь википедиа толь бичгийн хөгжүүлэлт төгөлдөршилтэд нэн тустай.  
::::::Мэргэжлийн судлаач, эмч, эрдэмтэд бид хойшид танай толь бичигт байршсан манай салбарын аливаа мэдээллийг уншин танилцаж худал буруу байвал засварлах ажлыг хийх болно. 
::::::Тэмбүү хуудсанд мэдээлэлээ оруулж нийтэлсэн байгаа!
::::::Бидний оруулсан мэдээлэл нь товч тодорхой хэн бүхэнд ойлголжтойг онцоллоо. Анагаахын шинжлэх ухааны  нарийн мэдээллийг мэргэжлийн хүнээс нь авах нь нэн чухал. Википедиа толь бичиг ч тэгж зөвлөн анхааруулдаг журамтай юм билээ.
::::::Асуулт?
::::::Бид тэмбүү хуудсанд мэдээлэлээ оруулж нийтлэхэд, та зөөсөн тэмбүү/1 –ээс ангилал мэт хэрэгтэй зүйлсээ нэмж байршуулж нийтлэх юм байна.
::::::Үүний дараа анхны хувилбар тэмбүү/1 бүрэн устана гэж ойлголоо зөв үү?
::::::Баярлалаа  [[Хэрэглэгч:Emch phd|Emch phd]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Emch phd|talk]]) 02:30, 28 Аравдугаар сар 2023 (UTC)
:::::::Тийм [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 09:52, 28 Аравдугаар сар 2023 (UTC)
::::::::Сайн байна уу? Админ-аа 
::::::::Монгол википедиа дахь анагаахын шинжлэх ухаантай холбоотой хуудсанд худал алдаатай мэдээлэл байвал мэргэжлийн бид чадлын хэрээр засаж засварлах талаар өмнө нь ярилцаж байсны дагуу АШУҮИС-ийн судлаач эрдэмтэн багш нар, оюутнууд бид санаачлага гаргаж байгаа болно.  
::::::::Энэ нь АШУҮИС-ийн 4,5 курсын оюутнуудыг цахим орчин дах монгол википедиа чөлөөт нэвтэрхий толиос эхлээд монгол хэл дээр нийтлэгдэж буй анагаахын шинжлэх ухаантай холбоотой мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх, эрдэмтэн багш нараар хянуулж алдаатай зуйлийг засаж залруулан баримт эх сурвалжтай хэвлэн нийтлэх ажлыг эхлүүлсэн. 
::::::::Нэгэн зуйл:
::::::::Тэмбүү өвчний талаарх худал мэдээлэл агуулсан орчуулгын хуудсыг (таны '''Тэмбүү/1''' болгосон хуудас) одоо болтол устгаагүй байгаа нь дахин олон хүн уншиж буруу мэдээлэл авах, улмаар өмнөх хүмүүс шиг сэтгэцийн хохирол авах эрсдэл хэвээр байж байна. Устгаж өгнө үү! 
::::::::Алив бурууг залруулж, зөвд оруулах нь амжилтын үндэс билээ. 
::::::::Ажлын амжилт хүсье!
::::::::Хүндэтгэсэн... [[Хэрэглэгч:Emch phd|Emch phd]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Emch phd|talk]]) 03:14, 17 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC)
:::::::::[[Тэмбүү]] гэсэн өгүүллийн хэлэлцүүлгийн хуудсан дээр зохиогчийн эрхтэй холбоотой асуулт асуусан, түүнд хариулна уу. --[[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 00:39, 18 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC)

== How to delete a page on MN Wikipedia? ==

there is an article that seems duplicated and also vandalized. I tried nominate for deletion with {{Proposed deletion/dated
  |concern = reason for proposed deletion
  |timestamp = 20231221152037
  |nom = Gologmine
  |help = 
}}
this tag. but it seems not working on MN-Wikipedia. help me. 

I am providing a article link here.
https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%BB%D1%8D%D0%B3%D1%87%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D1%8F%D1%80%D0%B8%D0%B0:%D0%97%D3%A9%D0%B2_%D0%B0%D0%B0%D1%80%D1%86 [[Хэрэглэгч:Gologmine|Gologmine]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Gologmine|talk]]) 15:30, 21 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC)

:Hi, you can tag articles for deletion with the &lt;nowiki&gt;{{delete}}&lt;/nowiki&gt; or &lt;nowiki&gt;{{устга}}&lt;/nowiki&gt; templates. [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 02:41, 22 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC)

== тусламж ==

Би англи хэл дээр монгол тухай мэдээ оруулах хүсдэг. Гэхдээ гадаад эдитор монгол хэл мэдэхгүй учир миний мэдээг устгадаг. надад монгол хэл дээр холбоос хэрэгтэй бас намайг дэмжих монгол эдитор хэрэгтэй. туслаач. Гадаад эдидор надад туслах дургүй гэхдээ миний юмыг устгах дуртай. надад хэцүү байна. тусламж [[Хэрэглэгч:Gologmine|Gologmine]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Gologmine|talk]]) 19:03, 23 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC)

:Монгол хэлээр биш англиар мэдээлэл оруулмаар байвал english wikipedia -г хэрэглэнэ. Асуух асуулт байвал бичээрэй [[User_talk:Chinneeb|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;chinneeb&lt;/span&gt;]] 21:17, 23 Арванхоёрдугаар сар 2023 (UTC)

== Unblock Request ==

My account was [[Хэрэглэгч:Tamerlane's Soldier|Tamerlane's Soldier]]. On the [[Доголон Төмөр|Timur]] page, I gave 7 sources that Timur was a Turk and edited it, but Zorigt and Megzer changed it to Mongolian without giving even 1 source or took back my edit. And then banned me from mongolian wikipedia for giving wrong information. Why am I banned when there are people who can't even give 1 source? Please unban me. If he claims that I added false information, he should answer with sources. He banned me outright. By the way, another user has added my sources again and they are now accepted, I would like to have my unjust ban removed. [[Тусгай:Contributions/159.146.79.211|159.146.79.211]] 20:41, 3 Тавдугаар сар 2024 (UTC)

:The log says your account was locked for 1 month, so should be unlocked in 5 days. Mongolian Wikipedia has few contributors and many of them tend to be vandalisers or nationalists using machine translation tools to make edits.
:FWIW (though the current version of the page has this wrong information as well), there is a difference between турк and түрэг In the Mongolian language, the former is utilised for Ottomans/Turkiye, while the latter term is a more inclusive term corresponding to English &quot;Turkic&quot; and opposed to &quot;Turkish&quot;. There have been plenty of attempts throughout Wikipedia to claim Turkic history as Turkish history, so the original users that reverted edits may have been acting on that context.
:That said, we definitely need a more rigorous and systemic way of reverting edits and blocking users, so while we're working on that, please use the talk pages and tag me or other admins to discuss issues such as this. You're welcome to make edits to the page using your old account when its soon unblocked, may I suggest editing to have the correct түрэг words? [[Хэрэглэгч:Chinneeb|Chinneeb]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Chinneeb|яриа]]) 00:45, 5 Тавдугаар сар 2024 (UTC)
::I actually intervened not to make nationalism, but to prevent a nationalism that was made without matching the sources. My knowledge of Mongolian linguistics is not very good, thank you for warning me. But this should not end with me. Wikipedia is an open platform, instead of banning, I am in favor of examining the sources and correcting my mistakes. If there is still an error in the article (such as the Turkish/Turkic distinction.) If you can correct it in line with the sources, thank you very much. Have a good day. [[Хэрэглэгч:Tamerlane&amp;#39;s Soldier|Tamerlane&amp;#39;s Soldier]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Tamerlane&amp;#39;s Soldier|яриа]]) 13:32, 11 Тавдугаар сар 2024 (UTC)

== Текстийн асуудал ==

[[2024 оны Зуны Олимпын медалийн хүснэгт]] дээр улсын нэр нь Bold загвараар гараад байх юм. Юунд асуудал байна? [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 22:21, 18 Есдүгээр сар 2024 (UTC)

:Hmm, CSS-ийг л нэг газраас хөөж олох байх даа. [[Тусгай:Import]] ашиглаж энэ модуль, загваруудыг оруулсан уу, гараараа хуулсан уу? Тэр түүлийг ашиглаагүй бол дахиад нэг импортлоод үзээрэй, ганц нэг мартагдсан жижиг файл гараад ирж магадгүй. --[[Хэрэглэгч:Chinneeb|Chinneeb]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Chinneeb|яриа]]) 07:53, 19 Есдүгээр сар 2024 (UTC)
::Системийн операторууд, Importers, Transwiki importers аль нэг нь биш болохоор энэ хэрэгслийг ашиглах эрхгүй байна. [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 18:37, 20 Есдүгээр сар 2024 (UTC)
:::Би өөр хэрэглэгчийг importer бүлэгт нэмж болохгүй юм байна, би импортлох гээд үзье [[Хэрэглэгч:Chinneeb|Chinneeb]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Chinneeb|яриа]]) 07:42, 21 Есдүгээр сар 2024 (UTC)
::::За импортын асуудал биш css юм байна, ямартай ч засчихлаа. Медиавики-д дефолтоор table &gt; th нь '''тодруулсан''' байх ёстой, энэ css-ийг нь англи викид https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Plain_row_headers/styles.css&lt;nowiki/&gt;-аас авдаг юм шиг байна, энийг нь монгол викигийн common.css руу хуулчихлаа. Харагдацтай холбоотой өөр асуудал гарвал хэлээрэй, энэ plain row headers гм загварыг оруулж ирэх шаардлагатай байж магадгүй юм шиг байна.  [[Хэрэглэгч:Chinneeb|Chinneeb]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Chinneeb|яриа]]) 08:23, 21 Есдүгээр сар 2024 (UTC)
:::::За баярлалаа. [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 14:47, 21 Есдүгээр сар 2024 (UTC)

== МедиаВики нэмэх ==

[[МедиаВики:Scribunto-doc-page-show]], [[МедиаВики:Scribunto-doc-page-does-not-exist]] хуудсыг импортолж өгч болох уу? Мөн [[МедиаВикигийн хэлэлцүүлэг:Gadget-switcher.js]] нэг юм санал болгосон байгаа. Баярлалаа [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 21:03, 27 Есдүгээр сар 2024 (UTC)

:Done 👍 [[Хэрэглэгч:Chinneeb|Chinneeb]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Chinneeb|яриа]]) 04:53, 28 Есдүгээр сар 2024 (UTC)
::Баярлалаа [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 06:16, 28 Есдүгээр сар 2024 (UTC)

== Namespaces ==

Hi! I wanted to check about https://phabricator.wikimedia.org/T366271 - is everything working correctly now? [[Хэрэглэгч:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Amire80|яриа]]) 23:46, 28 Есдүгээр сар 2024 (UTC)

== yanaa nadaa tuslaac ==

bi neg non free image oruulkad tged cadku pliz help me mister chinneeb plss jimbo wales aint not helpiign me guuy [[Хэрэглэгч:HorseBro the hemionus|HorseBro the hemionus]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:HorseBro the hemionus|яриа]]) 09:49, 12 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC)

== Хуудас зөөх хүсэлт ==

Сайн байна уу. [[Хэрэглэгч:MongolEditor2026/Батжаргалын Заяабал]] ноорог хуудсыг эх сурвалж, эшлэл, зураг, бүтэцтэйгээр шинэчлэн бэлтгэлээ. Одоогоор надад хуудас зөөх эрх нээгдээгүй тул [[Батжаргалын Заяабал]] нэрээр үндсэн өгүүллийн орон зай руу зөөх боломжтой эсэхийг шалгаж, шаардлага хангасан гэж үзвэл зөөж өгөхийг хүсье. Баярлалаа. [[Хэрэглэгч:MongolEditor2026|MongolEditor2026]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:MongolEditor2026|яриа]]) 14:19, 17 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;</text>
      <sha1>g34zg9nrno5n5tbwr10csch92q15a69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Монгол ноёдын цол хэргэм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46015</id>
    <revision>
      <id>854980</id>
      <parentid>728290</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26114-39</username>
        <id>104253</id>
      </contributor>
      <comment>эгргхрмгхгх</comment>
      <origin>854980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10975" sha1="nc23dt25vbtltsb4p3fdq88rbf6t16f" xml:space="preserve">Ноёдын [[цол]] үе улиран залгамжлагддаггүй бол [[хэргэм]] үе улиран залгамжлагддагаараа ялгаатай.

== Хүннү ==
*[[Шаньюй]]
*Түци ван- Г.Сүхбаатар түшээ гэсэн утгатай гэж үзжээ.
*[[Жүки ван]]
*[[Гули ван]]
*[[Лүли ван]]
*[[Их данху]]
*[[Их дувэй]]
*Түмтийн ноён
*Мянгатын ноён
*Зуутын ноён
*Аравтын дарга
*Овгийн тэргүүн, хан

== Сяньби ==
*[[Хаан]]

== Нирун ==
*[[Хаан|Каган]]
*[[Сайдхрррррр|ЭСайд]]
*[[Бичээч]]

== Түрэг ==
# [[Хаан]]
# [[Тардуш]]
# [[Шад]]
# [[Бэхи]]
# [[Буюруг]]
# [[Тегин]]
# Билгэ
# Бойла/Пэйло

== Их Монгол Улс (1206-1271) ==
*[[Хаан|Их Хаан]]: [[Их Монгол Улс|Их Монгол Улсын]] төрийн хэргийг хэмжээлшгүй эрх мэдэлтэйгээр захирах дээд албан тушаалтан. Чингис хааны алтан ургийн дотроос өргөмжлөгдөж байв.  
*[[Хатан|Их Хатан]]:  Их Хааны албан ёсны эхнэр, төрийн их хатан. Улсын бүх эмэгтэйчүүдийн тэргүүн. Хааныг таалал төгссөний дараа төрийн хэргийг түр захирах эрхтэй.
*[[Үжин]]: Хааны болон ноёны эхнэрүүдийн хүндэтгэлийн нэр. Сурвалжит айлын охид үжинд тооцогдоно. 
*[[Хан]]: Их Монгол Улсаас хараат [[Алтан Орд|Зүчийн улс]], [[Цагаан орд|Цагаан ордны улс]], [[Цагаадайн улс]], [[Ил Хаант Улс|Ил ХаадынУлсыг]] захирагч эздийн албан тушаал, цол.
*[[Хунтайж]]: Их Хааныг залгамжлагчийн хан хөвгүүнд олгож байсан цол. [[Их Монгол Улс|ИМУлсад]] [[Хубилай хаан]] үеэс энэ цол хэрэглэж эхэлсэн. 
*[[Ван|Улсын ван]]: [[Жалайр|Жалайрын]] [[Мухулай]] вангийн удмын ноёны хятад нутгийг захирах албан тушаалтан.
*[[Заргач]]: Шүүгч тушаалтан
*[[Улсын Бэхи]]
*[[Хорч]]: Хааны торгон цэргийн нум сум агсагч цэргийн даргын тушаал.
*[[Чэрби]]: Хааны торгон цэргийн удирдах тушаалтан.
*[[Хишигтэн]]: Хааны торгон цэргийг заасан ерөнхий нэр.
*[[Чинсан]]: Төрийн гол хэргийг захирагч сайд. Одоогийнхоор Ерөнхий сайд, Шадар сайдтай дүйцэх тушаалтан. 
*[[Өрлөг]]: Хааны итгэлт цэргийн жанжинд олгох тусгай цол чимэг. 
*[[Баатар]]: Дайнд гавьяа байгуулсан хүнд өгдөг цол
*[[Дархан цол|Дархан]]: Хааны болон ван ноёдод гавьяа байгуулсан хүнийг албаны татвараас чөлөөлж, нутаг дархлан суух, дайны олз хишигээ үл хуваалдах зэргийн эрх мэдлийг эдлэх хүний цол.
*[[Даргач]]: Аливаа нутаг дэвсгэр, суурин балгадыг захирагч албан тушаалтан..
*[[Түмтийн ноён]]
*[[Мянганы ноён]]
*[[Зуутын дарга]]
*[[Аравтын дарга]]

== [[Их Юань улс]] (1271-1368) ==
# [[Хаан|Их Хаан]]
# [[Тайху|Хуан тайхоу]]: Хааны эмэг эх, эсвэл талийгаач хааны их хатанд өгөх хятад цол.
# [[Хатан]]: Хааны их хатныг нэрлэх хятад цол
# [[Бэйж]]: Хаан болон сурвалжит ноёдын бага эхнэр. Хятадын Фэйзи буюу татвар эм гэсэн үгний монголжсон хувилбар. 
# [[Хунтайж]]: Юань улсын үед 9 хүнийг хунтайжийг өргөмжилж, дараагийн хаан болгохоор бэлтгэж байсан. 
# [[Ван|Төрлийн ван]]&lt;nowiki/&gt;:  Улс оронд гавьяа байгуулсан [[Алтан ураг|Алтан ургийн]] болон Өрлөг ноёдод олгож байсан хятад цол. Юань улсын үед 44 том ван байсан.
# [[Чинсан]]
# [[Пинжан жэнши]]: Чинсан тушаалтны доорх шадар ноёд. Одоогийн Яамдын Төрийн нарийн бичгийн даргатай ойролцоо үүрэгтэн. Юань улсад 4-8 хүний орон тоотой байсан.
# [[Зайсан]]
# [[Цаньжэн жэнши]]: Пинжан ноёны туслах ноён.
# [[Тайши]]: Хааны төрийн хэрэгт зөвлөх үүрэгтэй ноён.
# [[Тайбо]]: Төрийн тамга хадгалагч түшмэл.
# [[Тайвэй]]
# [[Заргач]]
# [[Цэргийн явдлын хүрээлэнгийн хэрэг мэдэгч]]
# [[Улсын багш]]
# [[Жи хуй ши]]: Дунд тушаалын цэргийн ноён. Мянгатын ноёнтой дүйцэх хятад цол.
# [[Даргач]]
# [[Түмтийн ноён]]
# [[Мянгатын ноён]]
# [[Зуутын дарга]]
# [[Аравтын дарга]]
# '''...'''

== [[Ил Хаант Улс]] ==
# '''Ил хаан'''
# '''[[Везир]]''': тус улсын Ерөнхий сайд
# '''[[Даргач]]:''' тус улсын муж, хот, суурин, тосгон, монгол түрэг цэргийн хүрээг захирагч нарт олгох албан тушаал.
# '''Түмтийн ноён'''
# '''Мянгатын ноён'''
# '''Зуутын дарга'''
# '''Аравтын дарга'''

== [[Алтан Орд|Алтан ордны улс]] ==
* '''Хан'''
* '''Везир'''
* '''Даргач'''
* '''[[Эмир]]'''
* '''[[Бек]]'''

== [[Цагаадайн улс]] ==
* '''Хан'''
* '''[[Султан]]'''
* '''Эмир'''
* '''Бек'''

== [[XIV-XVII зууны Монгол орон|Бутралын үеийн Монгол]] (1368-1691) ==
*[[Хаан|Их Хаан]]
*[[Хан]]-ханлигийн эзэн. Зарим үед их хаантай эн тэнцүү хүч нөлөөтэй Хангууд гарч байсан.
*[[Жонон]]-Баруун 3 түмний эзэн. Ордос түмнийг шууд захирагч.
*[[Хунтайж]]-хаан ширээ залгамжлагч.
*[[Тайш]] - [[Ойрад|Ойрадын]] удирдагчийн цол. 
*[[Чинсан]]- Хааны төрийн сайдын тушаал байсан ч, сүүлдээ отог, аймгийн ахлагч нарын цол болжээ.
*[[Хонжин]]- Тайлга, найр хуримыг хариуцсан түшмэл 
*[[Шигүши]]- цэргийн цол. 
*[[Ван|Ун]]- [[Хасар]], [[Бэлгүтэй|Бэлгүтэйн]] угсааны ноёдын цол. Хятадын [[Ван]] цолыг монгол хэлээр '''Он''' юмуу '''Ун''' гэж хэлж бичдэг байв.
*[[Тайж]]- [[Боржигин|боржигин]] овгийн эрчүүдийн цол
*[[Цөхүр]]- цол
*[[Илдэн]]- Илд агсагч ноёны цол чимэг
*[[Тавнан]]- хаад ноёдын хүргэд
*[[Пинжан]] - чинсангийн туслах түшмэл
*[[Өрлөг]]- цэргийн дээд зиндааны цол. Том аймгийн ахлагчид зүүж байсан.
*[[Хиа]]- Хунтайжийн туслах, бага отог, овгуудын захирагчид хэрэглэж байсан.
*[[Гүен]]- цэргийн тушаал. 
*[[Хошууч]]-цэргийн албан тушаал.
*[[Зайсан]]- Ойрадын отогийг захирч байсан.
*[[Дэмч]] (Дөчин)-зайсангийн туслах. 40 гэрийн дарга
*[[Шүүлэнгэ]] - Хошуу ноёдын эд хөрөнгө хариуцсан даамал
* Хорин- 20 гэрийн дарга

== [[Зүүнгарын хаант улс]] ==
* [[Хаан]]
* [[Хунтайж]]
* [[Зайсан]]

== [[Чин Улсын эрхшээл дэх Монгол орон|Манж чингийн үе]] ба [[Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс|Богд Хаант Монгол Улсын]] үеийн цол хэргэм ==
[[Файл:Ladies at court Bogd Khan. Mongolia, 1911-1924.jpg|thumb|250px|Олноо Өргөгдсөний он жилүүд язгууртан]]
*[[Хан]]
*[[Чин ван]]
*[[Жүн ван]]
*[[Бэйл]]
*[[Бэйс]]
*[[Түшээ гүн]]
*[[Туслагч гүн]]
*[[Тавнан]]
*Тэргүүн зэргийн [[тайж]]
*Дэд зэргийн тайж
*Гутгаар зэргийн тайж
*Дөтгөөр зэргийн тайж
*Хошууны [[Мээрэн|мэйрэн]]
*Хошууны [[занги]]
*[[Хутагт]]
*[[Шанзудба]]
*[[Донир]]
*[[Хамба]]
*[[Да лам]]
*[[Хиа]]: Манж чингийн үед Ноёдын бараа бологчдийн Хиа хэмээн нэрлэдэг байжээ.
*[[Амбан]]: Чин улсын хаадын илгээсэн удамшлын бус түшмэд.
*[[Засаг ноён]]: Чин улсын үеийн хошуу захирагч ноён засаг заслал - засгийн захиран тушаах арга хэмжээ засаг суух хуучир. Засаг нь Хан, Ван, Бэйл, Бэйс, Гүн, Тэргүүн зэргийн [[тайж]]ийн гарчигтай.

== Мөн үзэх ==
1923 онд Монгол Ардын Нам хуучин үеийн бүх албан тушаалыг татан буулгаж, ЗХУ-ын жишгээр орчин үеийн институцуудыг байгуулжээ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=1921 оны Ардын хувьсгал, 1921-1924 оны ардчилсан өөрчлөлтүүд |url=https://mnutulgatan.blogspot.com/2014/11/1921-1921-1924.html |website=mnutulgatan |accessdate=2020-03-01 |archive-date=2020-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301060052/https://mnutulgatan.blogspot.com/2014/11/1921-1921-1924.html }}&lt;/ref&gt;

== Эшлэл ==
{{reflist}}

[[Ангилал:Цол]]
[[Ангилал:Монголын язгууртан|!]]
[[Ангилал:Монголын цол| ]]
[[Ангилал:Монголын нийгмийн түүх]]</text>
      <sha1>nc23dt25vbtltsb4p3fdq88rbf6t16f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854983</id>
      <parentid>854980</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T05:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-26114-39|~2026-26114-39]] ([[User talk:~2026-26114-39|яриа]])-н хийсэн засваруудыг [[User:150.129.140.28|150.129.140.28]]-ий хийсэн сүүлийн засварт буцаан шилжүүллээ.</comment>
      <origin>728290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10950" sha1="0ruhb5p2w9lu5zguo07iz899871hn3v" xml:space="preserve">Ноёдын [[цол]] үе улиран залгамжлагддаггүй бол [[хэргэм]] үе улиран залгамжлагддагаараа ялгаатай.

== Хүннү ==
*[[Шаньюй]]
*Түци ван- Г.Сүхбаатар түшээ гэсэн утгатай гэж үзжээ.
*[[Жүки ван]]
*[[Гули ван]]
*[[Лүли ван]]
*[[Их данху]]
*[[Их дувэй]]
*Түмтийн ноён
*Мянгатын ноён
*Зуутын ноён
*Аравтын дарга
*Овгийн тэргүүн, хан

== Сяньби ==
*[[Хаан]]

== Нирун ==
*[[Хаан|Каган]]
*[[Сайд]]
*[[Бичээч]]

== Түрэг ==
# [[Хаан]]
# [[Тардуш]]
# [[Шад]]
# [[Бэхи]]
# [[Буюруг]]
# [[Тегин]]
# Билгэ
# Бойла/Пэйло

== Их Монгол Улс (1206-1271) ==
*[[Хаан|Их Хаан]]: [[Их Монгол Улс|Их Монгол Улсын]] төрийн хэргийг хэмжээлшгүй эрх мэдэлтэйгээр захирах дээд албан тушаалтан. Чингис хааны алтан ургийн дотроос өргөмжлөгдөж байв.  
*[[Хатан|Их Хатан]]:  Их Хааны албан ёсны эхнэр, төрийн их хатан. Улсын бүх эмэгтэйчүүдийн тэргүүн. Хааныг таалал төгссөний дараа төрийн хэргийг түр захирах эрхтэй.
*[[Үжин]]: Хааны болон ноёны эхнэрүүдийн хүндэтгэлийн нэр. Сурвалжит айлын охид үжинд тооцогдоно. 
*[[Хан]]: Их Монгол Улсаас хараат [[Алтан Орд|Зүчийн улс]], [[Цагаан орд|Цагаан ордны улс]], [[Цагаадайн улс]], [[Ил Хаант Улс|Ил ХаадынУлсыг]] захирагч эздийн албан тушаал, цол.
*[[Хунтайж]]: Их Хааныг залгамжлагчийн хан хөвгүүнд олгож байсан цол. [[Их Монгол Улс|ИМУлсад]] [[Хубилай хаан]] үеэс энэ цол хэрэглэж эхэлсэн. 
*[[Ван|Улсын ван]]: [[Жалайр|Жалайрын]] [[Мухулай]] вангийн удмын ноёны хятад нутгийг захирах албан тушаалтан.
*[[Заргач]]: Шүүгч тушаалтан
*[[Улсын Бэхи]]
*[[Хорч]]: Хааны торгон цэргийн нум сум агсагч цэргийн даргын тушаал.
*[[Чэрби]]: Хааны торгон цэргийн удирдах тушаалтан.
*[[Хишигтэн]]: Хааны торгон цэргийг заасан ерөнхий нэр.
*[[Чинсан]]: Төрийн гол хэргийг захирагч сайд. Одоогийнхоор Ерөнхий сайд, Шадар сайдтай дүйцэх тушаалтан. 
*[[Өрлөг]]: Хааны итгэлт цэргийн жанжинд олгох тусгай цол чимэг. 
*[[Баатар]]: Дайнд гавьяа байгуулсан хүнд өгдөг цол
*[[Дархан цол|Дархан]]: Хааны болон ван ноёдод гавьяа байгуулсан хүнийг албаны татвараас чөлөөлж, нутаг дархлан суух, дайны олз хишигээ үл хуваалдах зэргийн эрх мэдлийг эдлэх хүний цол.
*[[Даргач]]: Аливаа нутаг дэвсгэр, суурин балгадыг захирагч албан тушаалтан..
*[[Түмтийн ноён]]
*[[Мянганы ноён]]
*[[Зуутын дарга]]
*[[Аравтын дарга]]

== [[Их Юань улс]] (1271-1368) ==
# [[Хаан|Их Хаан]]
# [[Тайху|Хуан тайхоу]]: Хааны эмэг эх, эсвэл талийгаач хааны их хатанд өгөх хятад цол.
# [[Хатан]]: Хааны их хатныг нэрлэх хятад цол
# [[Бэйж]]: Хаан болон сурвалжит ноёдын бага эхнэр. Хятадын Фэйзи буюу татвар эм гэсэн үгний монголжсон хувилбар. 
# [[Хунтайж]]: Юань улсын үед 9 хүнийг хунтайжийг өргөмжилж, дараагийн хаан болгохоор бэлтгэж байсан. 
# [[Ван|Төрлийн ван]]&lt;nowiki/&gt;:  Улс оронд гавьяа байгуулсан [[Алтан ураг|Алтан ургийн]] болон Өрлөг ноёдод олгож байсан хятад цол. Юань улсын үед 44 том ван байсан.
# [[Чинсан]]
# [[Пинжан жэнши]]: Чинсан тушаалтны доорх шадар ноёд. Одоогийн Яамдын Төрийн нарийн бичгийн даргатай ойролцоо үүрэгтэн. Юань улсад 4-8 хүний орон тоотой байсан.
# [[Зайсан]]
# [[Цаньжэн жэнши]]: Пинжан ноёны туслах ноён.
# [[Тайши]]: Хааны төрийн хэрэгт зөвлөх үүрэгтэй ноён.
# [[Тайбо]]: Төрийн тамга хадгалагч түшмэл.
# [[Тайвэй]]
# [[Заргач]]
# [[Цэргийн явдлын хүрээлэнгийн хэрэг мэдэгч]]
# [[Улсын багш]]
# [[Жи хуй ши]]: Дунд тушаалын цэргийн ноён. Мянгатын ноёнтой дүйцэх хятад цол.
# [[Даргач]]
# [[Түмтийн ноён]]
# [[Мянгатын ноён]]
# [[Зуутын дарга]]
# [[Аравтын дарга]]
# '''...'''

== [[Ил Хаант Улс]] ==
# '''Ил хаан'''
# '''[[Везир]]''': тус улсын Ерөнхий сайд
# '''[[Даргач]]:''' тус улсын муж, хот, суурин, тосгон, монгол түрэг цэргийн хүрээг захирагч нарт олгох албан тушаал.
# '''Түмтийн ноён'''
# '''Мянгатын ноён'''
# '''Зуутын дарга'''
# '''Аравтын дарга'''

== [[Алтан Орд|Алтан ордны улс]] ==
* '''Хан'''
* '''Везир'''
* '''Даргач'''
* '''[[Эмир]]'''
* '''[[Бек]]'''

== [[Цагаадайн улс]] ==
* '''Хан'''
* '''[[Султан]]'''
* '''Эмир'''
* '''Бек'''

== [[XIV-XVII зууны Монгол орон|Бутралын үеийн Монгол]] (1368-1691) ==
*[[Хаан|Их Хаан]]
*[[Хан]]-ханлигийн эзэн. Зарим үед их хаантай эн тэнцүү хүч нөлөөтэй Хангууд гарч байсан.
*[[Жонон]]-Баруун 3 түмний эзэн. Ордос түмнийг шууд захирагч.
*[[Хунтайж]]-хаан ширээ залгамжлагч.
*[[Тайш]] - [[Ойрад|Ойрадын]] удирдагчийн цол. 
*[[Чинсан]]- Хааны төрийн сайдын тушаал байсан ч, сүүлдээ отог, аймгийн ахлагч нарын цол болжээ.
*[[Хонжин]]- Тайлга, найр хуримыг хариуцсан түшмэл 
*[[Шигүши]]- цэргийн цол. 
*[[Ван|Ун]]- [[Хасар]], [[Бэлгүтэй|Бэлгүтэйн]] угсааны ноёдын цол. Хятадын [[Ван]] цолыг монгол хэлээр '''Он''' юмуу '''Ун''' гэж хэлж бичдэг байв.
*[[Тайж]]- [[Боржигин|боржигин]] овгийн эрчүүдийн цол
*[[Цөхүр]]- цол
*[[Илдэн]]- Илд агсагч ноёны цол чимэг
*[[Тавнан]]- хаад ноёдын хүргэд
*[[Пинжан]] - чинсангийн туслах түшмэл
*[[Өрлөг]]- цэргийн дээд зиндааны цол. Том аймгийн ахлагчид зүүж байсан.
*[[Хиа]]- Хунтайжийн туслах, бага отог, овгуудын захирагчид хэрэглэж байсан.
*[[Гүен]]- цэргийн тушаал. 
*[[Хошууч]]-цэргийн албан тушаал.
*[[Зайсан]]- Ойрадын отогийг захирч байсан.
*[[Дэмч]] (Дөчин)-зайсангийн туслах. 40 гэрийн дарга
*[[Шүүлэнгэ]] - Хошуу ноёдын эд хөрөнгө хариуцсан даамал
* Хорин- 20 гэрийн дарга

== [[Зүүнгарын хаант улс]] ==
* [[Хаан]]
* [[Хунтайж]]
* [[Зайсан]]

== [[Чин Улсын эрхшээл дэх Монгол орон|Манж чингийн үе]] ба [[Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс|Богд Хаант Монгол Улсын]] үеийн цол хэргэм ==
[[Файл:Ladies at court Bogd Khan. Mongolia, 1911-1924.jpg|thumb|250px|Олноо Өргөгдсөний он жилүүд язгууртан]]
*[[Хан]]
*[[Чин ван]]
*[[Жүн ван]]
*[[Бэйл]]
*[[Бэйс]]
*[[Түшээ гүн]]
*[[Туслагч гүн]]
*[[Тавнан]]
*Тэргүүн зэргийн [[тайж]]
*Дэд зэргийн тайж
*Гутгаар зэргийн тайж
*Дөтгөөр зэргийн тайж
*Хошууны [[Мээрэн|мэйрэн]]
*Хошууны [[занги]]
*[[Хутагт]]
*[[Шанзудба]]
*[[Донир]]
*[[Хамба]]
*[[Да лам]]
*[[Хиа]]: Манж чингийн үед Ноёдын бараа бологчдийн Хиа хэмээн нэрлэдэг байжээ.
*[[Амбан]]: Чин улсын хаадын илгээсэн удамшлын бус түшмэд.
*[[Засаг ноён]]: Чин улсын үеийн хошуу захирагч ноён засаг заслал - засгийн захиран тушаах арга хэмжээ засаг суух хуучир. Засаг нь Хан, Ван, Бэйл, Бэйс, Гүн, Тэргүүн зэргийн [[тайж]]ийн гарчигтай.

== Мөн үзэх ==
1923 онд Монгол Ардын Нам хуучин үеийн бүх албан тушаалыг татан буулгаж, ЗХУ-ын жишгээр орчин үеийн институцуудыг байгуулжээ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=1921 оны Ардын хувьсгал, 1921-1924 оны ардчилсан өөрчлөлтүүд |url=https://mnutulgatan.blogspot.com/2014/11/1921-1921-1924.html |website=mnutulgatan |accessdate=2020-03-01 |archive-date=2020-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301060052/https://mnutulgatan.blogspot.com/2014/11/1921-1921-1924.html }}&lt;/ref&gt;

== Эшлэл ==
{{reflist}}

[[Ангилал:Цол]]
[[Ангилал:Монголын язгууртан|!]]
[[Ангилал:Монголын цол| ]]
[[Ангилал:Монголын нийгмийн түүх]]</text>
      <sha1>0ruhb5p2w9lu5zguo07iz899871hn3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>II Пётр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50787</id>
    <revision>
      <id>854951</id>
      <parentid>851259</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T12:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>854951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="shnb2fw5sbf2wihrdru2ikltfr65vpm" xml:space="preserve">'''II Петр Алексеевич''' (1715 оны 10-р сарын 12, Санкт-Петербург хотод төрсөн– 1730 оны 1-р сарын 19-нд Москвад нас барсан) – Бүх Оросын эзэн хаан, [[I Екатерина]]-ийн залгамжлагч.

[[I Пётр|I Петрийн]] ач хүү, Царевич Алексей Петрович болон Брунсвик-Вольфенбюттелийн Германы гүнж Софи Шарлотт нарын хүү. [[Романовууд|Романовын угсааны]] эрэгтэй угсааны сүүлчийн төлөөлөгч.

Тэрээр 1727 оны 5-р сарын 6-нд 11 настайдаа хаан ширээнд сууж, 14 настайдаа салхин цэцэг өвчнөөр нас баржээ. Петр төрийн хэрэгт сонирхолтой байгаагүй бөгөөд бие даан захирч чадаагүй юм; улсын жинхэнэ эрх мэдэл нь Дээд Хувийн Зөвлөлийн гишүүд, ялангуяа хунтайж Меньшиков, түүнийг огцруулсны дараа Долгоруковуудын гарт байв.{{s-start}}
{{Залгамжлал
|өмнө         =[[I Екатерина]]
|албан_тушаал =[[Оросын хаан]]
|он           =[[1727]]—[[1730]]
|дараа        =[[Анна Иоанновна|Анна]]
}}
{{end}}

{{stub}}
{{DEFAULTSORT:Пётр, 2}}
[[Ангилал:Оросын царь]]
[[Ангилал:Оросын хаан]]
[[Ангилал:18-р зууны ноёрхогч]]
[[Ангилал:Романов овог]]
[[Ангилал:Цагаан Бүргэд одон шагналтан]]
[[Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн]]
[[Ангилал:Оросууд]]
[[Ангилал:1715 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1730 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>shnb2fw5sbf2wihrdru2ikltfr65vpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854966</id>
      <parentid>854951</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1947" sha1="s6n295w08y8odo9wgs7zkrup1t1y7gt" xml:space="preserve">'''II Пётр Алексеевич''' (1715 оны 10-р сарын 12, Санкт-Петербург хотод төрсөн – 1730 оны 1-р сарын 19-нд Москвад нас барсан) – Бүх Оросын эзэн хаан, [[I Екатерина]]гийн залгамжлагч.

[[I Пётр|I Пётрын]] ач хүү, Царевич Алексей Петрович болон Брунсвик-Вольфенбюттелийн Германы гүнж Софи Шарлотт нарын хүү. [[Романовууд|Романовын угсааны]] эрэгтэй угсааны сүүлчийн төлөөлөгч.

Тэрээр 1727 оны 5-р сарын 6-нд 11 настайдаа хаан ширээнд сууж, 14 настайдаа салхин цэцэг өвчнөөр нас баржээ. Пётр төрийн хэрэгт сонирхолтой байгаагүй бөгөөд бие даан захирч чадаагүй юм; улсын жинхэнэ эрх мэдэл нь Дээд Хувийн Зөвлөлийн гишүүд, ялангуяа хунтайж Меньшиков, түүнийг огцруулсны дараа Долгоруковуудын гарт байв.

{{s-start}}
{{Залгамжлал
|өмнө         =[[I Екатерина]]
|албан_тушаал =[[Оросын хаан]]
|он           =[[1727]]—[[1730]]
|дараа        =[[Анна Иоанновна|Анна]]
}}
{{end}}

{{stub}}
{{DEFAULTSORT:Пётр, 2}}
[[Ангилал:Оросын царь]]
[[Ангилал:Оросын хаан]]
[[Ангилал:18-р зууны ноёрхогч]]
[[Ангилал:Романов овог]]
[[Ангилал:Цагаан Бүргэд одон шагналтан]]
[[Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн]]
[[Ангилал:Оросууд]]
[[Ангилал:1715 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1730 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>s6n295w08y8odo9wgs7zkrup1t1y7gt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Basshunter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79937</id>
    <revision>
      <id>855000</id>
      <parentid>812920</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eurohunter</username>
        <id>11241</id>
      </contributor>
      <comment>+&quot;Ja eller nej&quot; with [[Käärijä]]</comment>
      <origin>855000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="tmfjk9e6qrd1st7zhsx1u591n5qk9n1" xml:space="preserve">{{Инфобокс хувь хүн
| нэр                        = Basshunter
| зураг                      = Basshunter, 20 april 2008 in Halmstad.jpg
| зурагны_дэвсгэр_тайлбар    = 
| тайлбар                    = Basshunter (2008)
| төрсөн_огноо               = {{bda|1984|12|22}}
| төрсөн_газар               = [[Halmstad]] 
| нас_барсан_огноо           = 
| нас_барсан_газар           = 
| үндэстэн                   = 
| бусад_нэр                  = 
| юугаараа_алдаршсан         = 
| ажил_мэргэжил              = [[дуучин]], [[хөгжмийн продюсер]], [[дижей]] юм
| вэбсайт                    = [https://basshunter.se basshunter.se]
}}
'''Basshunter''' ({{lang-sv|Jonas Erik Altberg}}, [[1984]] оны [[12 сарын 22]]-нд [[Halmstad]]д төрсөн) нь [[Швед|Шведийн]] [[дуучин]], [[хөгжмийн продюсер]], [[дижей]] юм.

== Бүтээлүүд ==
=== Студийн цомгууд ===
* ''[[The Bassmachine]]'' (2004)
* ''[[LOL (^^,)|LOL &lt;(^^,)&gt;]]'' (2006)
* ''[[Now You're Gone – The Album]]'' (2008)
* ''[[Bass Generation]]'' (2009)
* ''[[Calling Time]]'' (2013)

=== Түүвэр цомгууд ===
* ''[[The Old Shit]]'' (2006)
* ''[[The Early Bedroom Sessions]]'' (2012)

=== Синглүүд ===
* &quot;The Big Show&quot; (2004)
* &quot;[[Welcome to Rainbow]]&quot; (2006)
* &quot;[[Boten Anna]]&quot; (2006)
* &quot;[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA]]&quot; (2006)
* &quot;[[Jingle Bells]]&quot; (2006)
* &quot;[[Vifta med händerna]]&quot; (2006)
* &quot;[[Now You're Gone]]&quot; (2007)
* &quot;[[Please Don't Go]]&quot; (2008)
* &quot;[[All I Ever Wanted]]&quot; (2008)
* &quot;[[Angel in the Night]]&quot; (2008)
* &quot;Russia Privjet (Hardlanger Remix)&quot; (2008)
* &quot;[[I Miss You]]&quot; (2008)
* &quot;[[Walk on Water]]&quot; (2009)
* &quot;Al final&quot; (2009)
* &quot;[[Every Morning]]&quot; (2009)
* &quot;[[I Promised Myself]]&quot; (2009)
* &quot;[[Saturday]]&quot; (2010)
* &quot;[[Fest i hela huset]]&quot; (2011)
* &quot;[[Northern Light]]&quot; (2012)
* &quot;[[Dream on the Dancefloor]]&quot; (2012)
* &quot;[[Crash &amp; Burn]]&quot; (2013)
* &quot;Calling Time&quot; (2013)
* &quot;Elinor&quot; (2013)
* &quot;Masterpiece&quot; (2018)
* &quot;Home&quot; (2019)
* &quot;Angels Ain't Listening&quot; (2020)
* &quot;Life Speaks to Me&quot; (2021)
* &quot;End the Lies&quot; {{Small|(&amp; Alien Cut)}} (2022)
* &quot;[[Boten Anna|Ingen kan slå (Boten Anna)]]&quot; {{Small|([[Victor Leksell]])}} (2023)
* &quot;Ja eller nej&quot; {{Small|(x [[Käärijä]])}} (2026)

== Гадны холбоосууд ==
{{Commons category}}
* {{Official website|https://basshunter.se}} {{en}}

[[Ангилал:1984 онд төрсөн]]
[[Ангилал:Дуучин]]
[[Ангилал:Хөгжмийн продюсер]]
[[Ангилал:DJ]]</text>
      <sha1>tmfjk9e6qrd1st7zhsx1u591n5qk9n1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Болдпүрэвийн Өнөржаргал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84353</id>
    <revision>
      <id>854986</id>
      <parentid>805988</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="864" sha1="nty6xgcf0vg2p2n9y1ru51cr2wx0hli" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}

'''Болдпүрэвийн Өнөржаргал''' нь [[Өвөрхангай аймаг|Өвөрхангай]] аймгийн [[Хархорин сум|Хархорин]] сумын харьяат. [[Үндэсний бөх]]&lt;nowiki/&gt;ийн аймгийн харцага цолтой бөх.

== Амжилт ==

=== Улсын наадмын дэвжээнд ===

=== Аймгийн наадмын дэвжээнд ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Он
!Амжилт
!Бөхийн тоо
|-
!2011
|Өвөрхангай аймгийн баяр наадамд зургаа давж шөвгөрөн &quot;Аймгийн харцага&quot; цол хүртсэн.
!512
|}

{{DEFAULTSORT:Өнөржаргал, Болдпүрэвийн}}
[[Ангилал:Аймгийн харцага]]
[[Ангилал:Хархорины хүн]]

{{bio-stub}}
{{Mongolia-stub}}</text>
      <sha1>nty6xgcf0vg2p2n9y1ru51cr2wx0hli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адольф Виклунд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85428</id>
    <revision>
      <id>854990</id>
      <parentid>615457</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3005" sha1="42bdsn4n0ioitxctz1lexzokd2wcc5x" xml:space="preserve">[[Файл:Adolf_Wiklund.jpg|thumb|225x225px|Адольф Виклунд (1920)]]
'''Адольф Виклунд''' (1879 оны 6-р сарын 5-нд Вермланд мужийн Лангсерудад төрж, 1950 оны 4-р сарын 2-нд [[Стокхольм]]д нас барсан) Шведийн хөгжмийн зохиолч, удирдаач байсан. Түүний аав органист байсан. Стокхольмын хааны хөгжмийн коллежийг төгссөнийхөө дараа органист ба хөгжмийн багшаар ажилласан. Виклунд Швед, улмаар Парист төгөлдөр хуур суралцах тэтгэлэгээр шагнагдсан. 1902 онд төгөлдөр хуурын анхны гоцлол тоглолтоо хийж, өөрийн төгөлдөр хуурын до мажорын 1-р концертоо (опус 1) тогложээ. 

1911 оноос хойш тэрээр голчлон удирдаачаар ажилласан. Тэрээр 1911-1924 онд Шведийн хааны найрал хөгжмийг удирдаж, 1923 онд Шведийн хааны театрын захирлаар ажиллаж байсан бөгөөд 1938 он хүртэл Стокхольмын нийтийн концертийн үндсэн удирдагчаар ажиллаж байжээ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mic.stim.se/avd/mic/prod/micv6.nsf/docsbycodename/soekresultat?opendocument&amp;fraga=Wiklund|title=Adolf Wiklund pages at ''Swedish Music'' website}}&lt;/ref&gt; 

Виклундийн зохиолууд нь [[Романтизм|романтик]] ба үндэсний хэв маягтай. Түүний сүүлчийн бүтээлүүдэд [[импрессионизм]]ын нөлөө харагддаг. Түүний зохиолууд нь нь Шведийн хөгжмийн урлагт маш их нөлөө үзүүлсэн. Хоёр төгөлдөр хуурын концерт, &quot;Зуны шөнө ба нар мандах&quot; (''Sommarnatt och soluppgång'') нэртэй симфони найраглал, мөн симфони ба хийлийн соната бичсэн. &lt;ref&gt; Бертил Викланд, &quot;Adolf Wiklund&quot;. ''[[The New Grove Dictionary of Music and Musicians|Хөгжим ба Хөгжимчдийн Шинэ Гранд толь бичиг]]''. Лондон: Макмиллан, 2001. &lt;/ref&gt; 

== Эшлэл ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Виклунд, Адольф}}
[[Ангилал:Романтизм хөгжмийн зохиолч]]
[[Ангилал:Шведийн хөгжмийн зохиолч]]
[[Ангилал:20-р зууны сонгодог хөгжмийн зохиолч]]
[[Ангилал:Сонгодог төгөлдөр хуурч]]
[[Ангилал:Шведийн удирдаач]]
[[Ангилал:Шведүүд]]
[[Ангилал:1879 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1950 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>42bdsn4n0ioitxctz1lexzokd2wcc5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азотын оксид</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92590</id>
    <revision>
      <id>854981</id>
      <parentid>700154</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman2327</username>
        <id>104255</id>
      </contributor>
      <origin>854981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5947" sha1="op0m47nyje7gv1ls2pjj4su0wcuauw2" xml:space="preserve">{{Chembox
| Verifiedfields = changed
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 477001381
| ImageFile = Nitric-oxide-2D.svg
| ImageFile_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
| ImageSize = 121
| ImageName = Skeletal formula of nitric oxide with bond length
| ImageFileL1 = Nitric oxide.svg
| ImageNameL1 = Skeletal formula showing two lone pairs and one three-electron bond
| ImageFileR1 = Nitric-oxide-3D-vdW.png
| ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|??}}
| ImageNameR1 = Space-filling model of nitric oxide
| IUPACName = Азотын оксид
}}
'''Азотын оксид''' нь хоёрдогч  үүрэг гүйцэтгэдэг учир нь плазмын мембранаар дамжин чөлөөт радикал болж эсэд нөлөөлдөг. Энэ нь аргинин ба хүчилтөрөгчөөс NO синтазаар нийлэгжиж уусдаг гуанилийн циклазыг идэвхжүүлснээр ажилладаг бөгөөд идэвхжүүлсэн үед өөр нэг хоёрдогч болох cGMP үүсгэдэг.

Азотын оксид нь уураг эсвэл тэдгээрийн металлын хүчин зүйлийн ковалент өөрчлөлтөөр үйлчилж чадахгүй зарим нь redox механизмтай бөгөөд буцаах боломжтой байдаг. Энэ нь өндөр концентрацитай  бөгөөд цус харвалтын үед гэмтэл учруулдаг боловч цусны судасыг тайвшруулах, апоптозын  эд эсийг сэргээх зэрэг бусад олон функцүүдийн шалтгаан болдог.

Азотын оксид нь хөхтөн амьтны биед хэд хэдэн физиологийн болон эмгэг процессуудад оролцдог зайлшгүй молекул юм.

NO нь азотын оксид синтаза (NOS) -аар L-аргининий гуанидин азотыг чөлөөт радикал ба цитруллин хэлбэрээр ялгаруулдаг. Азотын оксидын дохиоллын гурван изоформыг тодорхойлсон: эндотели (eNOS эсвэл NOS-3), мэдрэлийн (nNOS эсвэл NOS-1), нөлөөллийн (iNOS эсвэл NOS-2) нь тус тусдаа чиг үүрэгтэй байдаг. 

Азотын оксид нь нь судасны үрэвсэл, нейротрансмит үйл ажиллагааг оролцуулан янз бүрийн чиг үүрэг гүйцэтгэдэг боловч азотын оксидын тогтвортой түвшин нь шок, хавдар, үрэвслийн нөхцөлд хүргэдэг.

Азотын оксидын дохиоллын дамжуулалт нь судасны эндотелийн эсүүд, гөлгөр булчингийн эсүүд, холинергик бус адренергик мэдрэлийн төгсгөлүүд гэх мэт эсийн олон төрлүүдэд илэрсэн. Азотын ислийн синтаза бол L-аргининас азотын исэл үүсгэдэг гол фермент юм. 
Энэхүү ферментийн гурван өөр төрлийг тайлбарласан болно:  уусдаг, өдөөгдөхгүй хэлбэрээр уусдаг, мөн тархсан хэсгүүд. Азотын исэл нь липофилийн молекул бөгөөд биологийн мембран дээр хурдан тархдаг.  Энэ нь эндотели ба гөлгөр булчингийн эсүүд, мэдрэлийн төгсгөл ба гөлгөр булчингийн эсүүдийн хоорондох холболтыг өгдөг.
===Биологийн чиг үүрэг===
Азотын оксид нь хийн дохионы молекул юм.Олон төрлийн биологийн процесст үүрэг гүйцэтгэдэг. Нянгаас эхлээд ургамал, мөөгөнцөр, амьтны эс хүртэл бараг бүх төрлийн организмд мэдэгддэг биопродукт юм. Эндотелийн гаралтай тайвшруулах хүчин зүйл гэгддэг азотын оксид нь L-аргинин, хүчилтөрөгч, NADPH-ээс янз бүрийн азотын ислийн синтаз ферментүүдээр эндоген байдлаар гардаг.Органик бус нитратыг багасгах нь азотын оксидыг бүрдүүлдэг.Азотын оксидын гол ферментийн зорилт бол гуянил циклаз юм. Азотын оксидыг ферментийн цусан бүсэд нэгтгэх нь төмөр идэвхжихэд хүргэдэг.
===Органик хими===
Азотын оксдыг өөр молекулд нэмэхыг нитросилизаци гэж нэрлэдэг. Азотын оксид нь нь ацетон ба алкоксидтой диазендиолатом эсвэл нитроцогидроксиламин, метил ацетаттай урвалд ордог.

[[File:TraubeReaction.svg|400px|Traube reaction]]

==Ном зүй==
* https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1381738
* https://www.abcam.com/en-us/technical-resources/pathways/nitric-oxide-signaling

[[Ангилал:ATC-R07]]
[[Ангилал:Азотын нэгдэл]]
[[Ангилал:Амьсгалсан тохиолдолд хордуулах бодис]]
[[Ангилал:Галыг өдөөгч бодис]]
[[Ангилал:Идэмхий бодис]]
[[Ангилал:Нейротрансмиттер]]
[[Ангилал:Хоёрдогч дохио дамжуулагч]]
[[Ангилал:Эмийн бодис]]
[[Ангилал:Оксид]]
[[Ангилал:Радикал (хими)]]</text>
      <sha1>op0m47nyje7gv1ls2pjj4su0wcuauw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005</title>
    <ns>3</ns>
    <id>98384</id>
    <revision>
      <id>854960</id>
      <parentid>850721</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>26946</id>
      </contributor>
      <comment>/* You may be an eligible candidate for the U4C election */ шинэ хэсэг</comment>
      <origin>854960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10327" sha1="mo01g1qhy5lfv4fqkobpavpz490rtmv" xml:space="preserve">{{Welcome}}

==[[Косово]]==
Сайн байна уу. Википедиад хувь нэмрээ оруулж байгаад тань талархал илэрхийлье. Таны оруулж буй Косовогийн тухай өгүүллийг уншиж үзсэн боловч, Google Translate гэх мэт машин орчуулга ашиглаж орчуулсан бололтой, ойлгомжгүй өгүүлбэрүүдээр дүүрэн байна. Хэрвээ та уг орчуулгаа засаж сайжруулах талаар арга хэмжээ авахгүй бол ойлгомжгүй хэсгүүдийг нь устгахаас өөр аргагүй болохыг анхаарна уу. Баярлалаа. Хүндэтгэсэн, [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Zorigt|talk]]) 02:01, 28 Дөрөвдүгээр сар 2020 (UTC)

Удахгүй засах болно [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|talk]]) 09:38, 28 Дөрөвдүгээр сар 2020 (UTC)

== [[Исланд]] ==

Warning! Mass undo added by Enkhsaihan2005 from [[Исланд]]. Gonna user Enkhsaihan2005 blocked! --[[Тусгай:Contributions/93.157.169.14|93.157.169.14]] 15:20, 29 Арваннэгдүгээр сар 2020 (UTC)

== [[Максим Кац]] ==
Сайн байна уу?
Та википедиад хувь нэмрээ оруулж байгаа тань сайн хэдий ч оруулсан өгүүллэгүүдийг чинь харвал ахин дахин машин орчуулга оруулаад байгаа нь илэрхий харагдаж байна. Хэрвээ үүнээ засахгүй, эсвэл энэ маягаар цааш өөр өгүүллэгүүд оруулах аваас устгана гэдгээ мэдэгдэе! Танд өмнө нь админ [[Хэрэглэгч:Zorigt|Зоригт]] бас анхааруулсан байна. Баярлалаа. Хүндэтгэсэн [[Хэрэглэгч:Munkhzaya.E|Munkhzaya.E]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Munkhzaya.E|talk]]) 18:57, 29 Нэгдүгээр сар 2021 (UTC)

== Stefania Turkewich ==

Hello Enkhsaihan2005, When you have time could you take a look at the English article: [[en: Stefania Turkewich]]?  Would you be able to give this article a start in the Mongolian language Wikipedia with an introductory sentence or paragraph? Thank you. [[Хэрэглэгч:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Nicola Mitchell|talk]]) 12:05, 28 Гуравдугаар сар 2022 (UTC)

== Устгалд орох хуудсууд ==

Hi, [[:Ангилал:Устгалд_орох_хуудсууд]] дээр нилээд олон хуудсыг устгахаар оруулсан байна, шалтгаанаа бас оруулаагүй байх юм - яагаад массаар нь устгая гэв? Зарим нь гайгүй ч юм шиг? --[[Хэрэглэгч:Chinneeb|Chinneeb]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Chinneeb|яриа]]) 23:35, 22 Арваннэгдүгээр сар 2024 (UTC)

:Хэт богино санагдсан тул устгахаар оруулсан юм. Дутуу дулимаг гээд оруулчих уу тэгвэл? [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 07:48, 23 Арваннэгдүгээр сар 2024 (UTC)

== Голт бор (эмийн ургамал) ==

Сайн байна уу? Миний ажлын IP ийг ямар учир блок хийсэн юм бол. Ямарч эх сурвалж тайлбаргүй ташаа мэдээлэл оруулж байхад хуудас үүсгэсэн хүний хувьд мэдээлэлийн үнэн бодит байдлыг хангах гэж засвар хийх нь миний зөв шүү.  [[Хэрэглэгч:Erdenetushig|Erdenetushig]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Erdenetushig|яриа]]) 05:45, 30 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC)

:Сайн байна уу. Ямар IP хаяг вэ? [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 05:57, 30 Нэгдүгээр сар 2025 (UTC)

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Системийн операторууд) will expire on 2025-03-01 17:43:05. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Хэрэглэгч:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Leaderbot|яриа]]) 19:45, 22 Хоёрдугаар сар 2025 (UTC)&lt;/div&gt;

== Çıkmaz sokak ==

Merhaba, @[[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]]. Kullanıcı sayfanızda Türkçe bildiğine dair bilgi olduğu için Türkçe yazmaktayım. Moğolca Vikipedi'de bazı maddeler iç bağlantılar içermemektedir: o yüzden İngilizecedeki [[en:Template:Dead end]] veya Türkçe Vikipedi'deki [[tr:Şablon:Çıkmaz sokak]] şablonunu oluşturabilir misiniz? Böylece iç bağlantılar içermeyen sayfaları aynı kategori altında toplamış olacağız.

Geri bildirim bekler, teşekkür ederim. [[Хэрэглэгч:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Janabaevazizbek|яриа]]) 12:10, 2 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC)

:[[Загвар:Dead end]] şablonu oluşturuldu. Başka bir isteğiniz varsa lütfen yazın. İyi akşamlar dilerim. [[Хэрэглэгч:Enkhsaihan2005|Enkhsaihan2005]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Enkhsaihan2005|яриа]]) 17:09, 2 Дөрөвдүгээр сар 2025 (UTC)

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Системийн операторууд) will expire on 2025-09-02 08:03:16. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Хэрэглэгч:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Leaderbot|яриа]]) 19:44, 26 Наймдугаар сар 2025 (UTC)&lt;/div&gt;

== Асуулт ==

Монголын бага хаад гэдэг 1388-1634 он хүртлэх үеийн хаадын хуудас бүрийн инфобоксд хятад ханзаар нэрийг нь яагаад бичээд байгаа юм бэ? Бичих хэрэггүй юм биш үү? Зөвхөн монгол бичгээр бичвэл хангалттай гэж бодож байна. Ямар үндэслэлээр ханзаар нэрийг нь бичиж тавиад байгаа юм бэ? Ядаж оруулмаар байгаа юм бол, нэгт кириллээр, хоёрт монгол бичгээр, адаг сүүлд нь хятад ханзаар бич[[Хэрэглэгч:Megzer|Megzer]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Megzer|яриа]]) 04:59, 29 Арваннэгдүгээр сар 2025 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Enkhsaihan2005. 

Can you translate and upload the articles [[:en:Mount Bazardüzü]] and [[:en:Phlegraean Fields]] in Mongolian Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Хэрэглэгч:Kurcke|Kurcke]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:Kurcke|яриа]]) 22:01, 25 Хоёрдугаар сар 2026 (UTC)

== Help ==

Hello, I would appreciate your help in improving [[Газын аймаглан устгасан явдал|this]] page; my Mongolian is poor. [[Хэрэглэгч:جودت|جودت]] ([[Хэрэглэгчийн яриа:جودت|яриа]]) 18:34, 17 Гуравдугаар сар 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 Дөрөвдүгээр сар 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;</text>
      <sha1>mo01g1qhy5lfv4fqkobpavpz490rtmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэлхийн Монголчуудын - MGLRADIO 88.3</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103066</id>
    <revision>
      <id>854999</id>
      <parentid>831165</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25877-88</username>
        <id>104259</id>
      </contributor>
      <origin>854999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6634" sha1="loan1obufks11v64upldrm1tl8ljuf3" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:22em; font-size:90%;&quot;
|+ '''Дэлхийн Монголчуудын MGLRADIO 88.3'''
|-
| '''Лого'''
| [[File:Meta images logo@2x.png|thumb|Mgl radio]]

|-
| '''Цацах хүрээ'''
| Монгол улсын нийслэл, 21 аймгийн төв, Дэлхийн 165 орон
|-
| '''Давтамж'''
| 88.3 MHz
|-
| '''Хэл'''
| Монгол хэл
|-
| '''Формат'''
| Гэр бүл, цэнгээнт, энтертайнмент
|-
| '''Үүсгэн байгуулагдсан он'''
| 2008 он
|-
| '''Анх вэбээр цацагдсан огноо'''
| 2009 оны 9 сар 
|-
| '''Уриа'''
| &quot;Дотно мэдрэмжийг танд төрүүлнэ&quot;
|-
| '''Website'''
| [www.mglradio.com]
|-
| '''Facebook'''
| [www.facebook.com/mglradio]
|-
| '''YouTube'''
| [www.youtube.com/@MGLRADIOFM883]
|-
| '''X (Twitter)'''
| [x.com/Mglradio]
|}

'''Дэлхийн Монголчуудын - MGLRADIO 88.3''' нь [[Монгол улс|Монгол Улс]]&lt;nowiki/&gt;ын нийслэл [[Улаанбаатар]] хот болон [[Монгол Улсын аймгууд|21 аймгийн төвд]] 88.3 Mhz давтамж дээр   [[монгол хэл]]ээр нэвтрүүлдэг радио юм.

Тус радио нь Монголын анхны онлайн радио, анхны “[[:en:Talk_radio|Talk radio]]”, анхны хардаг, үздэг радио юм.

Дэлхий монголчуудын MGLRADIO-гийн шууд эфирийг дэлхийн хаанаас ч www.mglradio.com болон MGLRADIO - Дэлхийн Монголчуудын Радио албан ёсны фэйсбүүк хуудсаар дамжуулан 24 цаг тасралтгүй онлайнаар сонсох боломжтой байдаг. 

Мөн бүх нэвтрүүлгийг радиогийн албан ёсны [https://web.archive.org/web/20200929171317/https://mglradio.com/ www.mglradio.com] сайт, '[https://www.youtube.com/@MGLRADIOFM883 MGLRADIO FM-88.3]' youtube суваг, Facebook-ийн [https://www.facebook.com/mglradio/ MGLRADIO - Дэлхийн Монголчуудын Радио] пэйж хуудас болон soundcloud-ийн [https://soundcloud.com/mglradio Дэлхийн Монголчуудын MGLRADIO 88.3],  https://twitter.com/3Mglradio&lt;nowiki/&gt;хаягаар дахин үзэж, сонсож болдог.

[https://medium.com/@Pressinst/%D1%82-%D0%BC%D3%A9%D0%BD%D1%85%D0%B1%D0%B0%D1%82-%D0%B1%D0%B8%D0%B4-%D1%81%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B3%D1%87%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BE-%D0%B8%D0%BB%D2%AF%D2%AF-%D0%BE%D0%B9%D1%80%D1%82%D1%81%D0%BE%D0%BD-24628005e463 Монголын хамгийн олон сонсогчтой радио] 

== Түүх ==
*2008 онд [[Өмнөд Солонгос|БНСУ-]]&lt;nowiki/&gt;д Монголын анхны онлайн радио болон үүсгэн байгуулагдаж, 2009 оны 9-р сард www.mglradio.com сайтаар шууд эфирийг цацаж, тухайн үед Солонгос улсад амьдарч байсан монголчуудын мэдээ мэдээллийн гүүр нь болж байсан юм.
*2014 онд Нийслэл Улаанбаатар хотод “MGLRADIO” нэртэйгээр FM 102.1 Mhz долгионоор цацагдаж эхэлсэн.
*2018 онд бүрэн шинэчлэгдэж  “Дэлхийн Монголчуудын - MGLRADIO” болж 88.3 Mhz дээр цацагдаж эхэлсэн юм.
*2019 онд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэн Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотоос хүрээгээ тэлж, 04 сард хамгийн их хүн амтай [[Дархан хот|Дархан]], [[Эрдэнэт]] хотуудад өргөн нэвтрүүлгийн эфир цацагдаж эхэлсэн бол 10-р сараас Монгол Улсын бүх аймагт цацагдаж байна.

== Эфирийн бүтэц ==
Дэлхийн Монголчуудын MGLRADIO 88.3 нь 30-дээш насны сонсогчдод зориулсан, хувь хүний хөгжлийг дэмжих Монголын анхны “[[Talk Radio]]” юм.

Радио тасралтгүй, 24 цагийн эфиртэй ба өглөө 07:10 минутаас эхлэн 23:00 цаг хүртэл, өдөрт 16 нэвтрүүлэг шууд дамжуулагддаг. Нэг нэвтрүүлгийг хөтлөгч, найруулагч, зохиолч, продюсер гэсэн баг бэлтгэдэг.  

Бүх нэвтрүүлгийг радиогийн албан ёсны пэйж хуудсаар LIVE хэлбэрээр давхар дамжуулдаг ба 100% өөрийн бүтээл үйлдвэрлэдэг, контент төвтэй Арилжааны радио юм. 

Түүнчлэн ОБЕГ-ын Зарлан мэдээлэх, дамжуулах, радио өргөн нэвтрүүлгийн тоног төхөөрөмж радиогийн байранд суурилагдсан байдаг. Ингэснээр онцгой тохиолдолд улс оронд болж байгаа зарлан түгээх яаралтай мэдээллийн дохиог хамгийн түрүүнд  Дэлхийн Монголчуудын MGLRADIO 88.3 радио долгион хүлээн авах ба улмаар эх орон даяар цацагдаж байгаа Монголын Үндэсний Радио болон Улаанбаатар хотод үйл ажиллагаа явуулж байгаа бусад бүх ФМ радиогийн шууд эфирийг зогсоож, уг дохиог дамжуулах хариуцлагатай чухал үүргийг гүйцэтгэж байна. 

== Радиогийн салбар ==
===Орон даяар===
2019 оны 4-р сараас эхэлж Орхон аймаг, Дархан-Уул аймагт өргөн нэвтрүүлгийн эфирээ цацаж эхэлсэн. Харин 2019 оны 10-р сараас эхлэн 19 аймгийн төвд шууд эфирээ цацаж эхэлснээр [[Улаанбаатар хот]] болон [[Монгол Улсын аймгууд|21 аймагт]] үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа Монголын анхны Арилжааны радио болсон юм.  

2022 онд [[Замын-Үүд сум|Замын-Үүдэд]] эфирээ цацаж эхэлсэн.


[[Ангилал:Монголын радио]]</text>
      <sha1>loan1obufks11v64upldrm1tl8ljuf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тончуань фу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118381</id>
    <revision>
      <id>854984</id>
      <parentid>709680</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="913" sha1="tay9z3rjtnntx1mg0i7qdzx2n3urdrh" xml:space="preserve">'''Тончуань фу''' ({{lang-zh|潼川府}}; [[пиньинь галиг]]: Tóng chuān fǔ) бол [[Сүн улс]]ын үеийн засаг захиргааны нэгж юм. 1118 онд Зыжөүтэй нэгтгэн байгуулж, Ци шяньд төвлөрүүлсэн. [[Юань улс]]ын үед [[Сычуан нутгийн син жун шу шэн|Сычуаний төлөөний мужид]] харьяалуулж, Тончуань фу болгон дэвшүүлэн бусад доторх зохион байгуулалтыг хэвээр үлдээсэн. 1376 онд Мин улс [[Хунъү|Хуньү хааны]] зарлигаар Тончуань жөү болгон өөрчилжээ.

==Холбоотой хуудас==
* [[Сычуан нутгийн син жун шу шэн]]

[[Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж]]</text>
      <sha1>tay9z3rjtnntx1mg0i7qdzx2n3urdrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Максим Литвинов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133545</id>
    <revision>
      <id>854996</id>
      <parentid>769373</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13038" sha1="ssu1oxrhuvk44f47tyu8vu7ds4j1l7v" xml:space="preserve">[[Файл:RIAN archive 409024 Soviet diplomat Maxim Litvinov.jpg|thumb|Максим Литвинов]]
'''Максим Максимович Литвинов''' (төрөхөд нь өгсөн нэр '''''Меер-Генох Моисеевич Валлах'''''; 1876 оны 7-р сарын 5-нд Оросын хаант улсын Гродно мужийн [[Белосток]] хотод төрж, 1951 оны 12-р сарын 31-нд ЗХУ-ын [[Москва]] хотод нас барсан) — Зөвлөлтийн хувьсгалч, дипломат бөгөөд төрийн зүтгэлтэн, 1930-1939 онд ЗХУ-ын Гадаад хэргийн Ардын комиссар (Гадаад хэргийн сайд)-ын албыг хашсан.

== Намтар ==
Еврей худалдаачин гэр бүлд төрсөн. Тэрээр еврей суурь боловсролын сургуульд, дараа нь Белостокийн дунд сургуульд суралцсан байна. 1893 онд сургуулиа төгсөөд цэрэгт татагдан [[Баку]] хотод Кавказын 17-р явган цэргийн ангийн бүрэлдэхүүнд таван жил алба хаажээ.

Цэргээс халагдаад 1898 онд Клинц хотод нягтлан бодогч, [[Киев]] хотын чихрийн үйлдвэрт захирагч хийсэн байна. 

1898 онд Литвинов РСДРП-ын буюу Оросын Ажилчны Социал-демократ намд элссэн байна. 1900 онд намынхаа Киевийн хорооны гишүүн болов. Тэрээр нууц хэвлэх үйлдвэр байгуулж, хувьсгалын товхимол, ухуулах хуудас хэвлэж байжээ. 1901 онд түүнийг баривчилж, 1902 онд Киевийн Лукьяновка шоронгоос 11 &quot;Искра&quot; сониныхыг оргуулсан зохион байгуулагчийн нэг байжээ.

Улмаар [[Швейцар]] руу цагаачилж “Искра” сониныг Орос руу зөөвөрлөх асуудал эрхэлсэн төлөөлөгчөөр оролцож байсан. Оросын Хувьсгалт Социал Демократын Гадаад дахь Лигийн Захиргааны гишүүн байжээ.

РСДРП-ын 2-р Их хурлын дараа 1903 онд тэрээр &quot;большевик&quot;-уудын эгнээнд элссэн боловч тэрээр &quot;меньшевик&quot; болсон [[Лев Троцкий]], Павел Аксельрод, Вера Засулич, Юлий Мартов нарыг дотроо дэмжиж байжээ.

1904 оны хавар тэрээр Орост нууцаар ирж, намын ажлаар улс даяар аялжээ. Тэрээр энэ үед Рига болон Баруун хойд хэсгийн намын хорооны гишүүн байсан.

Тэрээр РСДРП-ын III их хурлын төлөөлөгч (1905) болж оролцсон байна. Санкт-Петербургт анхны хууль ёсны большевик &quot;Шинэ амьдрал&quot; (орос. Новая жизнь) сониныг зохион байгуулахад оролцсон. М.Ф.Андреевагийн албан ёсоор хэвлүүлсэн тус сонины хэвлэлийн үйл ажиллагааг Литвинов хариуцаж, [[Максим Горький]] ажлыг бүхэлд нь удирдаж байсан юм. 

1905-1907 оны хувьсгалын үеэр Литвинов хувьсгалт байгууллагуудад зориулж зэвсэг худалдан авах, нийлүүлэх ажилд оролцож байжээ. Үүний тулд тэрээр хувьсгалч Камо болон бусад хэд хэдэн кавказ нөхдийн тусламжтайгаар Парист тусгай товчоо зохион байгуулж байжээ.

Тэрээр Лондонд 10 жил амьдарч хотын номын сангийн эрхлэгч Чарльз Райтын дэмжлэгээр «Уильямс энд Норгейт» ([[Англи хэл|англи]]. ''Williams and Norgate'') хэвлэх компанид ажилд оржээ.

== Лондонд ==
1917 оны Оросын Хувьсгал болоход М.Литвинов Лондонд байжээ. 1918 оны 1-р сараас 9-р сар хүртэл тэрээр Их Британи дахь Зөвлөлт Орос улсын дипломат төлөөлөгч (1-р сараас Гадаад харилцааны Ардын комиссариатын газрын Итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, 6-р сараас РСФСР-ын бүрэн эрхт төлөөлөгч) байсан.

Эхэндээ Британийн Засгийн газар түүний бүрэн эрхийг албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөөгүй байсан ч Литвиновтой албан бус харилцаа холбоо тогтоож, үүний тулд Гадаад хэргийн яамны албан тушаалтнуудын нэг Рекс Липерийг түүнтэй холбоотой бай гэж томилж байжээ. Ийм маягаар Литвинов шаардлагатай гэж үзсэн бүх зүйлээ Британийн Гадаад хэргийн сайд [[Артур Бальфур]]&lt;nowiki/&gt;т дамжуулах боломжтой байсан ажээ.

Литвинов Лондонд оршин тогтнож байсан К.Д.Набоков тэргүүтэй Оросын хуучин элчин сайдын яамыг татан буулгах оролдлого хийсэн бөгөөд ажилтнууд нь Зөвлөлт засгийн эрхийг хүлээн зөвшөөрөөгүй бөгөөд Троцкийтэй ажиллахаас татгалзсан юм. Тэрээр Набоков руу ажилтнууд болон ЭСЯ-ны байраа хүлээлгэн өгөхийг шаардсан захидал илгээсэн боловч татгалзсан хариу авчээ. 

Литвиновыг 1919 онд Их Британиас албадан гаргахаас өмнө 1918 оны 9-р сарын 6-нд Английн дипломатч Локхарт Орост баривчлагдсаны хариуд Литвинов мөн баривчлагджээ. Брикстоны шоронд 10 хоног хоригдсоны дараа Литвинов суллагдсан бөгөөд сарын дараа эдгээр дипломатчдыг солилцох ажлыг хоёр тал зохион байгуулсан байна. 
[[Файл:No-nb bldsa 1c100 Georgy Chicherin and Maxim Litvinov.jpg|thumb|359x359px|Гадаад хэргийн сайд Георгийн Чичерин, орлогч сайд Максим Литвинов нар]]

== Гадаад харилцааны Ардын комиссариатын газарт ==
1918 оны 11-р сард Орост буцаж ирээд Литвинов Зөвлөлт Оросын Гадаад хэргийн Ардын комиссариатын зөвлөлд оржээ. 1918 оны 12-р сард [[Владимир Ленин|Владимир Лениний]] заавраар түүнийг [[Стокхольм]] руу илгээж, тэндээсээ Антантын төлөөлөгчидтэй холбоо тогтоохыг оролдож байжээ. 1919 оны эхээр тэрээр Москвад буцаж ирээд 1919 оны 3-р сард Зөвлөлт Орост ирсэн Америкийн төлөөлөгч Уильям Буллиттай хэлэлцээр хийжээ. 1919 оны 11-р сард Литвинов Копенхагенд очиж, Их Британийн төлөөлөгч О'Грэйдитэй хэлэлцээ хийж, 1920 оны 2-р сарын 12-нд хоригдлуудыг солилцох тухай Британи-Зөвлөлтийн хэлэлцээрт гарын үсэг зуржээ. Ардын комиссар [[Георгий Чичерин]] Литвиновын Копенхаген дахь үйл ажиллагааг өндрөөр үнэлж байсан байна. 1920 онд тэрээр РСФСР-ын Эстони дахь бүрэн эрхт төлөөлөгч, РКП(б)-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гадаад дахь алт, валютын үйл ажиллагааны эрх бүхий төлөөлөгчөөр томилогдсон байна. 

1921 оны 5-р сарын 10-аас 1930 он хүртэл РСФСР-ын Гадаад хэргийн ардын комиссарын орлогч (1923 оноос - ЗХУ) байсан. Үүний зэрэгцээ Литвинов Төрийн хяналтын Ардын комиссариатын зөвлөлийн гишүүн, Концессын үндсэн хорооны орлогч дарга байв. 1922 онд тэрээр Генуягийн бага хуралд Зөвлөлтийн төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд багтжээ. 1922 оны 12-р сард тэрээр Москвад Польш, Литва, Латви, Эстони, Финлgнд улсыг урьсан зэвсэг хураах бага хурлыг даргалав. 1927-1930 онд тэрээр Зэвсэг хураах Үндэстнүүдийн Лигийн бэлтгэл комисст Зөвлөлтийн төлөөлөгчдийн тэргүүнээр ажиллаж байжээ.

== Гадаад харилцааны Ардын комиссар (сайд) ==
1930-1939 онд ЗХУ-ын Гадаад хэргийн Ардын комиссар буюу сайдын албан тушаал хашсан.

Тэрээр Зэвсэг хураах асуудлаарх Үндэстнүүдийн Лигийн бага хурал (1932), Лондонд болсон Энх тайвны эдийн засгийн бага хуралд (1933) Зөвлөлтийн төлөөлөгчдийг тэргүүлж, 1934-1938 онд Үндэстнүүдийн лигт ЗХУ-ыг төлөөлөн оролцож байсан юм. 

1934 онд Максим Литвинов хамтран зүтгэгчид болох Францын Гадаад хэргийн сайд [[Жан-Луи Барто]], Чехословакийн [[Эдвард Бенеш]] (тухайн үеийн ерөнхийлөгч) нартай хамт ЗХУ, барууны ардчилал, Төв Европын орнуудыг Германы нацистуудын түрэмгий төлөвлөгөөг дарах хамтын аюулгүй байдлын тогтолцооны гол санаачлагчид байв.

1939 онд Ардын комиссарын албан тушаалаас гарсны дараа тэрээр улс төрийн идэвхтэй үйл ажиллагаагаа зогсоосон. 1941 оны 2-р сард болсон намын XVIII бага хурлаар түүнийг Төв хорооны гишүүнээс хассан юм.

== Ардын комиссаритын газар буцаж ирсэн ==
Дайн эхлээд 1941-1946 онд ЗХУ-ын Гадаад хэргийн Ардын комиссарын орлогч, 1941-1943 онд ЗХУ-аас АНУ-д суугаа Элчин сайд, 1942-1943 онд ЗХУ-ын Куба дахь Элчин сайд байсан. Литвинов АНУ-ыг орхихынхоо өмнө АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Самнер Веллест айлчлах үеэрээ Сталиныг барууныхныг ойлгоогүй, Зөвлөлтийн тогтолцоо уян хатан бус хэмээн, ялангуяа түүний залгамжлагч Гадаад харилцааны Ардын комиссар Вячеслав Молотовыг шүүмжилсэн байдаг. 

1943 оны 9-р сард тэрээр ЗХУ-ын Гадаад хэргийн Ардын комиссариатын дэргэд шинээр байгуулагдсан Энх тайвны гэрээ ба дайны дараах бүтцийн комиссыг тэргүүлжээ. 1946 онд тэтгэвэрт гарсан.

Литвинов 1951 оны 12-р сарын 31-нд зүрхний шигдээсээр нас баржээ.

{{DEFAULTSORT:Литвинов, Максим}}
[[Ангилал:ЗХУ-ын гадаад хэргийн сайд]]
[[Ангилал:Оросын хувьсгалч]]
[[Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн]]
[[Ангилал:1876 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1951 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>ssu1oxrhuvk44f47tyu8vu7ds4j1l7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шатарын Цэцэг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135091</id>
    <revision>
      <id>854968</id>
      <parentid>854917</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3532" sha1="ph4zz09arpsw73s4qrr4r7c38v9jief" xml:space="preserve">'''Шатарын Цэцэг''' (1945-2024) нь Монгол улсын гавьяат жүжигчин хүн юм. 

== Намтар ==
Шатарын Цэцэг нь Улаанбаатар хотод [[1945 он|1945]] онд төрсөн. 

=== Боловсрол ===

* 1971 онд [[Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль|УБДС]]-ийг жүжигчин мэргэжлээр төгсжээ. 

=== Ажилласан байдал ===

* 1971-1974 онд [[Улаанбаатар төмөр зам|УБТЗ]]-д найруулагч, бүжгийн [[багш]]&lt;nowiki/&gt;аар ажиллаж байгаад, 
* 1975 онд Монгол кино үйлдвэрт жүжигчин болжээ. 
* 1990-1995 онд Хүүхэд зулуучуудын театр-киноны хүрээлэнд найруулагчаар ажиллаж байгаад, 
* 1996 оноос [[Д.Жигжидийн нэрэмжит Кино Урлагийн Дээд Сургууль|Кино Урлагийн Дээд Сургууль]]&lt;nowiki/&gt;д багшлах болсон. 

Ш.Цэцэг сайн жүжигчин төдийгүй, сайн найруулагч юм. 

== Уран бүтээл ==
Ш.Цэцэг 1993 онд” Ам цагаан хулгана”, 1994 онд “Еэ еэ шар Буд аа” киног найруулсан бол 500 гаруй орчуулгын кинонд дуу оруулж, Монголын  уран сайхны кинонд тоглосон олонд танигдсан жүжигчин.

=== Уран сайхны кинонд ===

* 1971 онд &quot;Тэмцэл&quot;  – Хатан       
* 1978 онд &quot;Хайрхан өндөр хаа байна&quot; – Ива Томан /Хамтарсан бүтээл/     
* 1983 онд &quot;Гарын таван хуруу&quot; –  Должин     
* 1987 онд &quot;Ховор хүмүүс&quot; – Эрхлэгч     
* 1993 онд &quot;Нүглийн золиос&quot; – Бурмаа        
* 2000 онд &quot;Хааны сүүлчийн хатан&quot; – Ордны хатан    

Ш.Цэцэг нь  &quot;Тэмцэл&quot; киноны Хатан, &quot;Гарын таван хуруу&quot; киноны Должин, &quot;Ховор хүмүүс&quot; киноны ахлах тогооч гээд  үзэгчдийн сэтгэлд хайрлагдан үлдсэн сайхан дүрүүд бүтээж  монгол киноны сан хөмрөгийг баяжуулсан гавьяатай уран бүтээлч байсан юм. 

== Гавьяа шагнал ==
* Монгол Улсын Ардын жүжигчин, эрдэмтэн зохиолч, орчуулагч, найруулагч Э.Оюуны нэрэмжит шагнал
* 2013 онд Монгол Улсын гавьяат жүжигчин 

==Гэр бүл==
Нөхөр [[Найдангийн Нямдаваа|Нямдаваа]] нь найруулагч хүн байсан бол хүү [[Нямдаваагийн Бадрал|Бадрал]], Бат-Амгалан нар нь жүжигчин юм.

== Цахим холбоос ==
*[https://www.mfi.mn/artist/tsetseg-shatar/detail Шатарын Цэцэг]
*[https://mongol-kino.mn/uranbuteelchid/%D1%88%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD-%D1%86%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%B3 Шатарын Цэцэг]

{{DEFAULTSORT:Цэцэг, Шатарын}}
[[Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)]]
[[Ангилал:1945 онд төрсөн]]
[[Ангилал:2024 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>ph4zz09arpsw73s4qrr4r7c38v9jief</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Энхбатын Ёндоншарав</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135906</id>
    <revision>
      <id>854975</id>
      <parentid>854938</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4440" sha1="mw2h70g6tx28js6oxyck7qae5kms0lr" xml:space="preserve">{{Инфобокс Зохиолч
| нэр                    = Энхбатын Ёндоншарав  
| зураг                  = Yondoo.jpg
| жинхэнэ нэр            = 
| нууц нэр               = 
| жинхэнэ нэр            =  
| төрсөн огноо           = 1987 он 
| төрсөн газар           = [[Хэнтий]] аймаг, [[Жаргалтхаан]] сум
| нас барсан огноо       =
| нас барсан газар       = 
| мэргэжил               = Жүжигчин, найруулагч
| гарал үүсэл            = 
| яс үндэс               = 
| иргэний харъяалал      = [[Монгол Улс]]
| боловсрол              = Дээд
| төрөл                  = Театр
| субъект                = 
| урсгал                 = 
| хамтрагч               = 
| залгамжлагч            = 
| шагналууд              = Монгол улсын Соёлын тэргүүний ажилтан (2014)
| гарын үсэг             = 
| вэбсайт                =  
}}
'''Энхбатын Ёндоншарав''' (1987 онд [[Хэнтий аймаг|Хэнтий аймгийн]] [[Жаргалтхаан сум|Жаргалтхаан суманд]] төрсөн) Монголын театрын [[найруулагч]].

== Боловсрол ==
* 2005-2009 онд СУИС-д жүжигчин мэргэжлээр суралцаж төгссөн.
* 2015-2022 онд ОХУ-ын Театр урлагийн академи ГИТИС-ийг найруулагч мэргэжлээр суралцаж дүүргэсэн.
* Орос, англи хэлтэй

== Ажил ==
* 2011-2015 онд УДЭТ-т туслах найруулагч, 2021 оноос найруулагчаар ажиллаж байна.

== Уран бүтээл ==
* А.Очирбат “Буруугүй буруутан” драмын жүжиг – ерөнхий найруулагч
* Еврипидийн “Электра” (Грек улс Афин хот) – ерөнхий найруулагч
* [[Михаил Булгаков]] “Морфий” (ОХУ Москва хот) – ерөнхий найруулагч
* М.Камолетт “Бойнг Бойнг” (Украин улс) – ерөнхий найруулагч
* Д.Мэндсайхан “Жангар” хүүхдийн жүжиг (Завхан аймаг) – ерөнхий найруулагч
* Б.Цогнэмэх “Хаадын хаан: Андгай” түүхэн туульсын жүжиг (ассистент найруулагч)
* Б.Брехт “Сычуны сайн хүн” гротеск драм – ерөнхий найруулагч
* Н.Гоголь “Тоглоомчид” – ерөнхий найруулагч
* [[Цэрэндоржийн Балдорж]] “Шөнө буусан аадар” – ерөнхий найруулагч
* [[Бавуугийн Лхагвасүрэн]] “[[Тамгагүй төр]]” түүхэн жүжиг – туслах найруулагч
* Ардын хувьсгалын 100, 101 жилийн ойн Үндэсний их баяр наадмын нээлт, хаалтын үйл ажиллагааны ерөнхий найруулагчаар тус тус ажилласан.
* &quot;18 дахь хаврын хайр&quot; Улсын хүүхэд залуучуудын театр 

== Гавьяа, шагнал ==
*2021 он - “Гэгээн муза-16” олон улсын театрын фестиваль, Шилдэг найруулагч шагнал. “Жангар” хүүхдийн жүжиг бүтээлээр. 
*2014 он - Монгол Улсын Соёлын Тэргүүний ажилтан

== Эх сурвалж ==
*[https://web.archive.org/web/20240801065543/https://mdt.moc.gov.mn/team/%D1%8D%D0%BD%D1%85%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD-%D1%91%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2/ Улсын Драмын Эрдмийн театрын албан ёсны хуудас]

{{DEFAULTSORT:Ёндоншарав, Энхбатын}}
[[Ангилал:Монголын найруулагч]]
[[Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан]]
[[Ангилал:Жаргалтхааны хүн]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1987 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>mw2h70g6tx28js6oxyck7qae5kms0lr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Америкийн Химийн Нийгэмлэгийн сэтгүүл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141471</id>
    <revision>
      <id>854987</id>
      <parentid>825966</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zorigt moved page [[Америкийн химийн сэтгүүл]] to [[Америкийн Химийн Нийгэмлэгийн сэтгүүл]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>825966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1678" sha1="f2fcpvokym88tjqtf9pjwzouc1gtxlx" xml:space="preserve">Америкийн Химийн нийгэмлэгийн Сэтгүүл: Америкийн Химийн Сэтгүүл (JACS гэж нэрлэгддэг) нь 1879 онд Америкийн Химийн Нийгэмлэгээс үүсгэн байгуулсан, долоо хоног тутмын, эрдэм шинжилгээний сэтгүүл юм. Энэ сэтгүүл нь түүхэндээ хоёр сэтгүүлийг өөртөө нэгтгэсэн: Аналитик ба Хэрэглээний Химийн Сэтгүүл (1893 оны 7-р сар), Америкийн Химийн Сэтгүүл (1914 оны 1-р сар). Энэ сэтгүүл нь химийн бүх салбарыг хамардаг. 2021 оноос хойш ерөнхий редактораар нь ETH Цюрихийн Эрик М. Каррейра ажилласаар байна. 2014 онд тус сэтгүүл холимог нээлттэй хэвлэлийн загварт шилжсэн. Сэтгүүлийг дараах мэдээллийн сангуудад хураангуйлан, индексжүүлсэн байдаг:

•Biological Abstracts

•BIOSIS Previews

•Chemical Abstracts Service

•Current Chemical Reactions

•Current Contents/Life Sciences

•Current Contents/Physical, Chemical &amp; Earth Sciences

•EBSCO мэдээллийн сангууд

•Index Chemicus

•Index Medicus/MEDLINE/PubMed

•ProQuest мэдээллийн сангууд

•Science Citation Index Expanded

•Scopus

Journal Citation Reports-ийн мэдээлснээр тус сэтгүүлийн 2023 оны нөлөөллийн (impact) хүч нь 14.4 байна.</text>
      <sha1>f2fcpvokym88tjqtf9pjwzouc1gtxlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854988</id>
      <parentid>854987</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1725" sha1="0a4wqaq8le7hzz5l6l86k3f2fee9c0v" xml:space="preserve">'''''Америкийн Химийн Нийгэмлэгийн сэтгүүл''''' ({{langx|en|Journal of the American Chemical Society}}, товчоор '''JACS''') нь 1879 онд [[Америкийн Химийн Нийгэмлэг]]ээс үүсгэн байгуулсан, долоо хоног тутмын, эрдэм шинжилгээний сэтгүүл юм. Энэ сэтгүүл нь түүхэндээ хоёр сэтгүүлийг өөртөө нэгтгэсэн: ''Аналитик ба Хэрэглээний Химийн Сэтгүүл'' (1893 оны 7-р сар), ''Америкийн Химийн Сэтгүүл'' (1914 оны 1-р сар). Энэ сэтгүүл нь химийн бүх салбарыг хамардаг. 2021 оноос хойш ерөнхий редактораар нь ETH Цюрихийн Эрик М. Каррейра ажилласаар байна. 2014 онд тус сэтгүүл холимог нээлттэй хэвлэлийн загварт шилжсэн.

==Индексчлэл==
Сэтгүүлийг дараах мэдээллийн сангуудад хураангуйлан, индексжүүлсэн байдаг:
*Biological Abstracts
*BIOSIS Previews
*Chemical Abstracts Service
*Current Chemical Reactions
*Current Contents/Life Sciences
*Current Contents/Physical, Chemical &amp; Earth Sciences
*EBSCO мэдээллийн сангууд
*Index Chemicus
*Index Medicus/MEDLINE/PubMed
*ProQuest мэдээллийн сангууд
*Science Citation Index Expanded
*Scopus

Journal Citation Reports-ийн мэдээлснээр тус сэтгүүлийн 2023 оны нөлөөллийн (impact) хүч нь 14.4 байна.

[[Ангилал:Сэтгүүл]]</text>
      <sha1>0a4wqaq8le7hzz5l6l86k3f2fee9c0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854989</id>
      <parentid>854988</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1737" sha1="230t28ecdugki26dcrb77wezno99ofy" xml:space="preserve">'''''Америкийн Химийн Нийгэмлэгийн сэтгүүл''''' ({{langx|en|Journal of the American Chemical Society}}, товчоор '''JACS''') нь 1879 онд [[Америкийн Химийн Нийгэмлэг]]ээс үүсгэн байгуулсан, долоо хоног тутмын, эрдэм шинжилгээний сэтгүүл юм. Энэ сэтгүүл нь түүхэндээ хоёр сэтгүүлийг өөртөө нэгтгэсэн: ''Аналитик ба Хэрэглээний Химийн Сэтгүүл'' (1893 оны 7-р сар), ''Америкийн Химийн Сэтгүүл'' (1914 оны 1-р сар). Энэ сэтгүүл нь химийн бүх салбарыг хамардаг. 2021 оноос хойш ерөнхий редактораар нь ETH Цюрихийн Эрик М. Каррейра ажилласаар байна. 2014 онд тус сэтгүүл холимог нээлттэй хэвлэлийн загварт шилжсэн.

==Индексчлэл==
Сэтгүүлийг дараах мэдээллийн сангуудад хураангуйлан, индексжүүлсэн байдаг:
*Biological Abstracts
*BIOSIS Previews
*Chemical Abstracts Service
*Current Chemical Reactions
*Current Contents/Life Sciences
*Current Contents/Physical, Chemical &amp; Earth Sciences
*EBSCO мэдээллийн сангууд
*Index Chemicus
*Index Medicus/MEDLINE/PubMed
*ProQuest мэдээллийн сангууд
*Science Citation Index Expanded
*Scopus

Journal Citation Reports-ийн мэдээлснээр тус сэтгүүлийн 2023 оны нөлөөллийн (impact) хүч нь 14.4 байна.

[[Ангилал:АНУ-ын сэтгүүл]]</text>
      <sha1>230t28ecdugki26dcrb77wezno99ofy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амирлал Төв</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144223</id>
    <revision>
      <id>854970</id>
      <parentid>842359</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Orgio89</username>
        <id>4242</id>
      </contributor>
      <origin>854970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8859" sha1="j2ynetvu04c9lrpi3vrtfjlpk9x8n94" xml:space="preserve">[[File:2_amirlal_view.jpg|thumb|Амирлал Төв]]
[[File:20250816_Amirlal_surroundig.jpg|thumb|Амирлал Төв, утас: 88817167]]
[[File:1 amirlal traning.jpg|thumb|]]
[[File:3 amirlal yaga.jpg|thumb|]]
[[File:5 amirlal meal.jpg|thumb|]]
[[File:4 amirlal meal.jpg|thumb|]]
[[File:6_amirlal_meal.jpg|thumb|]]
[[File:4 amirlal ger.jpg|thumb|]]

[[Бясалгал]] нь өнөөдрийн [[Монгол]]ын [[нийгэм]]д хурдтай тархаж [[анагаах]] эмнэхүйн болон оюун ухааны дасгалжуулалтын хэрэглээг хангах хүрээнд нийгмийн бүх салбарт иргэдийн сонирхолыг татаж байна.&lt;ref&gt;Др.Б.Золзаяа|Бясалгалын төрлүүд|https://www.facebook.com/photo.php?fbid=160919269691136&amp;id=101996658916731&amp;set=a.102971478819249&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;Ц.Алтанцэцэг|Бясалгалын Төрлүүд Ач Холбогдол|https://www.scribd.com/presentation/495645110/Бясалгалын-Төрлүүд-Ач-Холбогдол&lt;/ref&gt;

Амирлал төв нь нийгэмд үүсээд буй стрессийг бууруулж хувь [[хүн]]ий хөгжлийн дотоод чухал суурь нь болох бие хүнээ танин мэдэх, сэтгэл зүйтэйгээ ажиллаж сурах, оюун санаа болон бие махбодио хэрхэн зөв жолоодож сурахад нь туслах зорилготой 2019 оны 12-р сард байгуулагдсан. Хүний дотоод хөгжил, танин мэдэхүйн гүрү [[иог]]ийн бясалгалын сургалтуудыг онлайн болон оффлайн хэлбэрээр зохион байгуулсаар ирсэн. 2022-2024 онд бясалгалын төвийн хөтөч багш нь [[Вьетнам]], [[Тайланд]], Непал, [[Энэтхэг]], [[Филлипи]]н гээд [[Ази]]йн орнуудын бясалгалын төвүүд, сүм хийд, энергийн хэлбэлзэл өндөртэй газрууд болон Химлайд урт хугацаанд бясалгалд сууж, судалгаа хийсэн. Түүнчлэн 2022 оноос Монгол орноороо, 2024 оноос Энэтхэг, Непал орноор групп бясалгалт аялалыг хийж ирсэн.

==ВЕГАН, ВЕЖЕТЕРИАН АМРАЛТЫН ГАЗАР==

2024 онд тус бясалгалын төв нь Монгол Улсын нийслэл [[Улаанбаатар]] хотоос зүүн урд зүгт 54 км орчим зайд орших Чингис хааны морьт хөшөөний  дэргэд веган (ургамалан хоол), вежетериан (цагаан хоол) амралт, иог бясалгалын сургалт хичээлүүд явагдах боломжтой стресс алжаал тайлах амрах төв болон өргөжсөн. Бясалгал, иог, цагаан хоолны сургалт, арга хэжээнээс гадна, цагаан хоолтон төдийгүй махан хоолтой гадаад дотоодын жуулчид, амрагч нарыг хүлээн авч үйлчилж байна.


*Цэвэр агаарт архи, тамхигүй орчин (1 гэр нь 5 ортой)
*Цагаан хоолны туршлагатай тогоочийн бэлтгэсэн өглөөний цай, өдрийн хоол, оройн зууш (өөрсдийн тарьсан шинэхэн ногоотой)
*Стресс, алжаал тайлах эрүүл мэндийн иогатай
*Тохилог ариун цэврийн өрөө душтэй

Иог-бясалгалд суралцсанаар бие, сэтгэл, оюун санааны тэнцвэрээ олж эрүүл, урт удаан, аз жаргалтай амьдрах нөхцөл болно. Утас: 88817167

==Сэтгэл зүйн болон мэдрэлийн эрүүл мэндэд тантрын бясалгалын үзүүлэх шинжлэх ухааны нөлөө==

Эртний Энэтхэгийн оюун санааны уламжлалаас үүсэлтэй тантрын бясалгал нь сэтгэл зүйн эрүүл мэнд ба мэдрэлийн эрүүл мэндэд эерэг нөлөөллүүд үзүүлж байгаа нь эрдэмтэдийн сонирхолыг ихээр татаж байна. Зарим бясалгалын аргууд нь тайвшралыг бий болгодог бол тантрын бясалгал нь саруул сэргэг байх хугацааг нэмэгдүүлж, оюуны идэвхжилтийг өдөөж, мэдрэл сэтгэл зүй онцгой тэнцвэржилт нөлөөллийг илүү бий болгодог байна.

Тархи мэдрэл судлалын төвүүд болон их сургуулиудийн судалгаагаар тантрын бясалгал нь &quot;фазын сэрэмж&quot; болон сэтгэхүйн гүйцэтгэлийг, ялангуяа харааны-орон зайн мэдрэхүйн ажиллагааг сайжируулдаг болохыг харуулсан. Жишээ нь, цахилгаан энцефалограф болон соронзон резонансын дүрслэл (MRI)  шинжилгээгээр бясалгагчдын анхааралтай холбоотой тархины бор гадаргуугийн хэсгүүдэд тархины үйл ажиллагаа ихэссэн байсан.[1] Энэхүү гамма давтамжийн хүрээнд мэдрэлийн синхрончлолын өсөлт нь ажлын санах ой, ухамсартай ойлголт, мэдээлэл боловсруулалтыг сайжруулдагтай холбоотой.[2]

Тайвшруулах бясалгалаас ялгаатай нь тантрын бясалгал нь симпатик мэдрэлийн системийн идэвхийг өдөөж, ашигтай бодисын солилцооны өөрчлөлт, сэргэг байдал нэмэгдэх, стресс тайлах чадварыг сайжруулдаг.[3] Удаан хугацаагаар бясалгасан туршлагатай бясалгаачид нь тантрын бясалгалаар биеийн халуунаа хүртэл хянаж болдог. Энэхүү өндөр идэвхжил нь оюуны тодорхой байдал болон сэтгэл хөдлөлийн зохицуулалтыг дэмжиж, сэтгэл түгшил, цочромтгой байдал, ядаргааг бууруулдаг ч тайван байдлыг алдагдуулдаггүй (Гомез, 2025).

Сэтгэл зүйн хувьд, тантрын бясалгал нь сэтгэл хөдлөл болон мэдрэхүйн нэгтгэлтэй холбоотой тархины хэсгүүдэд нейропластик өөрчлөлттэй холбоотой өөрийгөө илүү сайн танин мэдэх болон &quot;сэрэх&quot; дадлуудыг дэмждэг (PMC, 2024). Харвард болон бусад их сургуулиудын судалгаагаар амирлахуйн бясалгал нь тархины хэсгүүдийн (тархины урд талын бор гадарга, төв хэсэг, дунд хажуу талын бор гадарга) үйл ажиллагааны холбоо хамаарлыг бэхжүүлж сайжруулдаг болохыг харуулж байна. Энэхүү тархины үйл ажиллагааны сайжрал нь анхаарал, сэтгэл хөдлөлөө хянах, өөрийгөө ухамсарлах чадварыг нэмэгдүүлж, ухаан самуурлыг бууруулдаг байна.[4]

Эцэст нь дүгнэхэд, олон улсын их сургуулиудад явуулсан судалгаанууд тантрын бясалгал нь оюуны сэргэг байлал болон сэтгэл хөдлөлийн тайван байдлыг онцгой хослуулж, танин мэдэхүйн үйл ажиллагаа болон сэтгэл зүйн эрүүл мэндийн тэнцвэрийг дэмждэг бөгөөд үүгээрээ бусад төрлийн бясалгалаас ялгагддаг нь харагдаж байна.

==Хаяг==

Төв аймаг, Цонжын Болдог цогцолбор утас: 88817167, имэйл: mindfulnesscenter79@gmail.com 


==Эх Сурвалж==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>j2ynetvu04c9lrpi3vrtfjlpk9x8n94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цэвэгмидийн Батзориг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145616</id>
    <revision>
      <id>854969</id>
      <parentid>854943</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1826" sha1="ejmo7co996hv18ev7qqzqmydjrx7wo3" xml:space="preserve">'''Цэвэгмидийн Батзориг''' (1966 оны [[4 сарын 26]]-нд [[Улаанбаатар]] хотод төрсөн - 2001 онд Увс аймагт нисдэг тэрэгний ослоор нас барсан) - Монгол Улсын алдартай гэрэл зурагчин. 1996 онд Гамма гэрэл зургийн агентлагийг үүсгэн байгуулсан хүн.

[[Зөвлөлт Холбоот Улс|ЗХУ]]-ын Ленинградын их сургуулийг гэрэл зургийн сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн. Улмаар [[МОНЦАМЭ агентлаг|МОНЦАМЭ агентлагт]] ажиллаад, улсад болж буй бүхий л чухал үйл явдлын зургийг авдаг байсан. Мөн тухайн үеийн Ерөнхийлөгч [[Пунсалмаагийн Очирбат|П.Очирбатын]] айлчлалын зурагчнаар ажиллаж байсан.

&quot;Гамма&quot; агентлагийн гэрэл зургийн сурвалжлагч Ц.Батзориг нь анх 1998 онд өөрийн бүтээлүүдээрээ &quot;Хүмүүс&quot; бие даасан үзэсгэлэнг гаргасан байдаг. Нийгмийн бүхий л давхаргын хүмүүсийн аж байдал, ахуй амьдралыг нэгтгэн баримтат гэрэл зургаар харуулсан энэхүү үзэсгэлэнг &quot;Ц.Батзориг сан&quot; 2011 оноос хойш үргэлжлүүлэн зохион байгуулж байна.

{{DEFAULTSORT:Батзориг, Цэвэгмидийн}}
[[Ангилал:Монголын гэрэл зурагчин]]
[[Ангилал:1966 онд төрсөн]]
[[Ангилал:2001 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>ejmo7co996hv18ev7qqzqmydjrx7wo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орлеан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146185</id>
    <revision>
      <id>854976</id>
      <parentid>854931</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="93swu14zx6bfqzlwkajppzgix5v7ffp" xml:space="preserve">[[Файл:Rue Jeanne dArc Tramway Orleans.jpg|thumb]]
'''Орлеан''' ([[Франц хэл|франц.]] Orléans: [ɔʁ.le.ɑ̃]) - [[Франц|Францын]] Луаре департамент болон Төвийн бүсийн нийслэл бөгөөд түүхэн Орлеаны бүс нутгийн нийслэл хот болон комунна юм. [[Парис]] хотос баруун өмнө зүгт 130 км зайд орших [[Луар мөрөн|Луар]] [[Луар мөрөн|марний]] эрэг дээр байрладаг. Хотын хүн ам: 113,224 (2009).

== Түүх ==
Орлеан хот байгаа газарт анх Галлчуудын Карнути овгийнхны гол хот Ценабум ([[Латин хэл|латин.]] ''Cenabum'') хэмээх хот үүсгэн байгуулагдсан байна. МЭӨ 52 онд Цезарь үүнийг сүйтгэж, 275 онд эзэн хаан Аурелиан дахин сэргээн барьсан бөгөөд түүний нэрээр 5-р зуунаас Аурелианум ([[Латин хэл|латин.]] ''Aurelianum'', бүрэн эхээр: ''Civitas Aurelianensis, Aureliana civitas'' &quot;Аурелийн хот&quot;) гэж нэрлэгдэх болжээ. Түүнээс хойш сүүлийн 1700 жилийн хугацаанд хотын нэр өөрчлөгдөөгүй хэвээр байна. Харин дуудлага, бичилт нь хожим Франц хэлний дүрмийн дагуу өөрчлөгдсөн ажээ.

451 онд Хүннийн удирдагч [[Аттила хаан]] хотыг эзлэн авч дээрэмдэхийг оролдсон боловч эцсийн мөчид Визиготын хаан I Теодорик, Ромын жанжин Аетиус болон бусад цэргүүдтэй хамтарсан удирдлага дор зогсоож чаджээ. 

10, 11-р зуунд Орлеан хот нь Парисын дараа хааны нутаг дэвсгэрт хоёр дахь хамгийн чухал хот байв. 10-р зуунд энэ нь чухал цайз болжээ. 1306 онд тус хотод Их сургууль байгуулагдсан.

1428–1429 онд Орлеаныг бүсэлсэн нь [[Зуун жилийн дайн|Зуун жилийн дайны]] хамгийн чухал үйл явдлуудын нэг байв. Бүтэн 7 сарын бүслэлтийн дараа хотыг 5-р сарын 8-нд [[Жанна д’Арк|Жанна д'Аркийн]] удирдсан цэргүүд чөлөөлж, үүний дараа түүнийг &quot;Орлеаны бүсгүй&quot; гэж нэрлэх болжээ.

16-р зууны шашны дайны үеэр Орлеан нь Калвинизмын төвүүдийн нэг байсан боловч 1572 онд Гэгээн Бартоломейн шөнийн аллагын үйл явдлуудын дараа тус хотод ойролцоогоор 1000 гугенот алагдсаны дараа [[Католик шашин|Католик шашны]] нөлөө нэмэгдсэн. 1560 онд тус хотод 76 жилийн дараа анх удаа Мужуудын Ерөнхий зөвлөл хуралджээ.

1870-1871 оны Франц-Пруссийн дайны үеэр Орлеан хотыг Пруссийн арми бүслэж аваад хоёр удаа эзэлж байжээ.

Дэлхийн 2-р дайны үеэр тус хот 1940 онд эзлэгдээд 1944 онд чөлөөлөгдөх хүртэл нацистуудын мэдэлд байв. Дайны үеэр 1944 оны 5-р сард АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчний бөмбөгдөлтөөс болж хот ихээхэн хохирол амсаж, олон уран баримлын дурсгал сүйджээ.

== Эдийн засаг ==
Орлеан бол Францын томоохон аж үйлдвэрийн төв юм. Тус хотын үйлдвэрлэлд механик инженерчлэл (автомашин, тракторын эд анги, цахилгаан мотор, хөдөө аж ахуйн машин механизмын үйлдвэрлэл), эм үйлдвэрлэл, хүнсний боловсруулалт (гурил тээрэмдэх, лаазлах, цуу үйлдвэрлэх), хувцас үйлдвэрлэл багтдаг. Дампьер болон Сен-Лоран гэсэн хоёр цөмийн цахилгаан станц нь хотоос 50 км-ийн зайд байрладаг юм.

[[Ангилал:Францын суурин]]</text>
      <sha1>93swu14zx6bfqzlwkajppzgix5v7ffp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уэльсийн гүнж Кэтрин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146187</id>
    <revision>
      <id>854972</id>
      <parentid>854942</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11478" sha1="b67qyjbr2ur557gayadiz9eswfo3chq" xml:space="preserve">[[Файл:Princess of Wales in 2023 (cropped)03.JPG|thumb|Уэльсийн гүнж Кэтрин, 2023 он.]]
'''Уэльсийн гүнж Кэтрин''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Catherine, Princess of Wales''; гэрлэхээс өмнө '''Кэтрин Элизабет Миддлтон''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Catherine Elizabeth Middleton''); 1982 оны 1-р сарын 9-нд Рединг хотод төрсөн) — Британийн хаан ширээ залгамжлагч [[Уэльсийн хунтайж Уильям|Уэльсийн хунтайж Уильямын]] эхнэр. Хунтайжтай гэрлэсэний дараа албан ёсоор ''&quot;Хааны Эрхэмсэг хатагтай, Кембрижийн гүнгийн авхай Кэтрин&quot;'' цол авсан. Шотландад түүнийг гүнгийн авхай Стратерн, Умард Ирландад Каррикфегус баронесс гэдэг байв. Хатан хаан [[II Элизабет]] 2022 оны 9-р сарын 8-нд таалал төгссөний дараа түүнийг Корнуоллын ба Кембрижийн гүнгийн авхай, гэж байгаад 9-р сарын 9-нөөс Уэльсийн гүнж гэх болжээ.

== Намтар ==
Кэтрин 1982 оны 1-р сарын 9-нд Английн Беркшир мужийн Рединг хотод эцэг Майкл Миддлтон (1949 онд төрсөн [[Англи хэл|англи.]] ''Michael Francis Middleton'') болон 1955 онд төрсөн эх Кэрол Элизабет Голдсмит ([[Англи хэл|англи.]] ''Carole Elizabeth Middleton'') нарын охин болж төржээ. Кэтриний эцэг нислэг удирдах газрын ажилтан (дараа нь British Airways компанийн нисгэгч) Майкл, онгоцны үйлчлэгч эх Кэрол хоёр танилцаад 1980 оны 6-р сарын 21-нд гэрлэсэн ажээ.

Кэтрин айлын ууган охин бөгөөд эмэгтэй Филиппа Шарлотта (Пиппа) болон эрэгтэй Жэймс Уильям гэх хоёр дүүтэй юм.

Кэтриний эцэг 1984 онд [[Йордан]] руу явах ажлын томилолт аваад тэдний гэр бүл 1986 он хүртэл [[Амман]] хотод амьдарсан байна.  

1987 онд Миддлтоныхон &quot;Party Pieces&quot; гэх шуудангийн хүргэлтийн компанийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд энэ компани нь Британийн зах зээлд амжилттай өргөжин тэлж, тэднийг саятан болгосон байна. Гэр бүл нь Беркширийн Баклбери тосгонд өөрийн гэсэн байшин авч суурьшжээ.

Үүний дараа ирээдүйн гүнгийн авхай Уилтшир дэх хувийн сургууль болох Марлборо коллежид шилжжээ. Төгссөнийхөө дараа тэрээр хими, биологи, урлагийн чиглэлээр Ерөнхий боловсролын гэрчилгээ (GCSE) авчээ. Коллежид Кэйт теннис, хоккей, нетбол тоглож, хөнгөн атлетик, ялангуяа өндрийн харайлтаар хичээллэдэг байв. Марлборо хотод байхдаа Кэйт мөн хөтөлбөрийн хамгийн өндөр түвшин болох Эдинбургийн гүнгийн алтан шагналыг (Duke of Edinburgh Gold Award) хүртжээ.

2000 онд коллежоо төгссөний дараа Кэйт их сургуульд явахын оронд нэг жил завсарлага аваад хоёр улс руу аялсан: Италид суралцаж, Флоренцийн Британийн хүрээлэнд, Чилид &quot;Raleigh International&quot; буяны байгууллагын хөтөлбөрт хамрагджээ.

2001 онд Кэйт Шотландын Файф мужийн нэр хүндтэй Сент-Эндрюсийн их сургуульд  ([[Англи хэл|англи.]] ''University of St Andrews'', товч. ''St And'') элсэн орж тэндээ ханхүү Уильямтай танилцсан байна. Суралцах хугацаандаа тэрээр спортоор хичээллэж, ялангуяа их сургуулийн багт хоккей тоглож, буяны арга хэмжээнд үргэлжлүүлэн оролцдог байжээ. 2002 оноос хойш аль хэдийн найз болсон Кэйт, Уильям нар Файф хотод байшин, 2003 оноос хойш хөдөөгийн зуслангийн байшин түрээслэн амьдарч байжээ. Тэдний хайр сэтгэлийн харилцаа энэ үед эхэлсэн гэдэг. Оюутны амралтын үеэр хунтайж Уильям, Кэйт нар хэд хэдэн удаа хамтдаа аялж байсан бөгөөд 2003 онд Кэйт хунтайжийн 21 насны төрсөн өдөрт уригдсан дотнын найзуудын цөөн хэдэн хүний ​​нэг байв.

Кэтрин Их сургуулиа онц дүнтэй төгсөж, 2005 онд урлагийн түүхийн чиглэлээр хоёрдугаар зэргийн хүндэт зэрэг хамгаалжээ. Дараа нь тэрээр 1987 онд эцэг эхийнхээ үүсгэн байгуулсан &quot;Party Pieces&quot; компанид ажиллаж эхэлсэн. Миддлтоны компани нь үдэшлэгийн бэлэг дурсгалын зүйлсийг шуудангаар хүргэх чиглэлээр ажилдаг байсан. 2008 онд тус компанид ажиллаж байх хугацаандаа Кэйт &quot;Анхны төрсөн өдрүүд&quot; төслийг эхлүүлсэн. Гэр бүлийн бизнестээ Кэйт каталог зохион бүтээж, бүтээгдэхүүний зургийг хийж, маркетингийн кампанит ажил явуулдаг байжээ.
[[Файл:William and Kate wedding.jpg|thumb|Хунтайж Уильям, Кэйт Миддлтон нарын хурим]]
Ханхүүгийн &quot;албан бус найз&quot; гэгдэх болсоны дараа Кэтрин Миддлтон хааны гэр бүлийн оролцдог арга хэмжээнд байнга оролцож эхэлсэн. 2006 оны 12-р сарын 15-нд Кэйт болон түүний эцэг эхийг Хатан хаан II Элизабет болон хааны гэр бүлийн гишүүд оролцсон Хааны цэргийн академийн Сандхерст хотод болсон хунтайж Уильямын төгсөлтийн ёслолд урьсан байна.

2010 оны 11-р сарын 16-нд Кларенс Хаус хунтайж Уильямыг Кэтрин Миддлтонтой сүй тавьсан тухай зарласан. Хуримын огноог 2010 оны 11-р сарын 23-ны өдрийн 11:00 цагт зарласан.

2011 оны 4-р сарын 29-нд Кэтрин Хатан хаан [[II Элизабет|II Элизабетын]] ач хүү, Британийн хаан ширээг залгамжлах хоёр дахь хүн болох хунтайж Уильямтай гэрлэжээ. Хурим Лондон дахь Вестминстер сүмд болж, дотнын найзууд, алдартнууд, улс төрчид зэрэг 1900 зочин оролцов. Хатан хаан II Элизабет залуу хосод Кембрижийн гүн, гүнгийн авхай гэх цол олгосон.

Хүндэт зочдын жагсаалтад хөгжимчин [[Элтон Жон]], найруулагч [[Гай Ричи]], хөлбөмбөгчин [[Дэвид Бекхэм]] эхнэр Викториягийн хамт, жүжигчин [[Роуэн Аткинсон]] нар багтжээ.

== Хүүхдүүд ==
2012 оны 12-р сарын 3-нд Хааны ордны хэвлэлийн төлөөлөгч Кембрижийн гүнгийн авхай Кэтрин жирэмсэн болсныг зарлав. 2013 оны 7-р сарын 22-ны өдрийн орон нутгийн цагаар 16:24 цагт тэрээр Кембрижийн хунтайж [[Жорж Александр Луи]] хэмээх хүү төрүүлэв. Нярай хүүхэд 3798 кг (8800 фунт) жинтэй байв. Жорж бол эцгийнхээ дараа хаан ширээнд суух хоёр дахь хүн юм.

2014 оны 9-р сарын 8-нд хааны хэвлэлийн төлөөлөгч Кембрижийн гүнгийн авхай Кэтриний хоёр дахь жирэмслэлтийг баталсан. 2015 оны 5-р сарын 2-ны өдөр орон нутгийн цагаар өглөөний 8:34 цагт хосын хоёр дахь хүүхэд [[Шарлотт Элизабет Диана]] мэндэлжээ. Хүүхэд 8 фунт 3 унц (3.713 кг) жинтэй байв. Түүнд Кембрижийн гүнж Шарлотт цол олгосон.

2017 оны 9-р сарын 4-нд Кенсингтон ордон гүн болон гүнгийн авхай гурав дахь хүүхдээ хүлээж байгааг зарлав. 2018 оны 4-р сарын 23-ны өдөр орон нутгийн цагаар өглөөний 11:01 цагт гүнгийн авхай Кэтрин хүү төрүүлэв. Нярай хүүхэд 3.827 кг (8.8 фунт) жинтэй байсан нь түүнийг хунтайж Уильям болон Кэйтийн гэр бүлээс төрсөн хамгийн том жинтэй хүүхэд болгожээ. Шинэ хүүд Луи Кембрижийн Артур Чарльз ({{langx|en|Louis Arthur Charles}}) нэр өгчээ.

== Хавдар ==
2023 оны 11-р сарын сүүлээс хойш гүнж олон нийтийн арга хэмжээнд оролцоогүй. 2024 оны 1-р сарын 17-нд түүнийг хэвлийн хөндийн мэс засалд орсон бөгөөд хоёр долоо хоног орчим эмнэлэгт хэвтэж, эдгэрсний дараа гэртээ нөхөн сэргээх эмчилгээ хийлгэсэн гэж зарласан. 2024 оны 3-р сарын 22-нд Кэтрин хорт хавдартай гэж оношлогдож, химийн эмчилгээ хийлгэж байгаагаа зарласан видео мессеж бичжээ.

2024 оны 9-р сарын 9-нд Кенсингтоны ордон Кэтриний химийн эмчилгээний курс амжилттай дуусаж, Уэльсийн гүнж олон нийтийн амьдралд эргэн орж байгааг албан ёсоор зарлав.

{{DEFAULTSORT:Кэтрин, Уэльсийн гүнж}}
[[Ангилал:Уэльсийн гүнж]]
[[Ангилал:1982 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>b67qyjbr2ur557gayadiz9eswfo3chq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854973</id>
      <parentid>854972</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zorigt moved page [[Кэтрин Миддлтон]] to [[Уэльсийн гүнж Кэтрин]]</comment>
      <origin>854972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11478" sha1="b67qyjbr2ur557gayadiz9eswfo3chq" xml:space="preserve">[[Файл:Princess of Wales in 2023 (cropped)03.JPG|thumb|Уэльсийн гүнж Кэтрин, 2023 он.]]
'''Уэльсийн гүнж Кэтрин''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Catherine, Princess of Wales''; гэрлэхээс өмнө '''Кэтрин Элизабет Миддлтон''' ([[Англи хэл|англи.]] ''Catherine Elizabeth Middleton''); 1982 оны 1-р сарын 9-нд Рединг хотод төрсөн) — Британийн хаан ширээ залгамжлагч [[Уэльсийн хунтайж Уильям|Уэльсийн хунтайж Уильямын]] эхнэр. Хунтайжтай гэрлэсэний дараа албан ёсоор ''&quot;Хааны Эрхэмсэг хатагтай, Кембрижийн гүнгийн авхай Кэтрин&quot;'' цол авсан. Шотландад түүнийг гүнгийн авхай Стратерн, Умард Ирландад Каррикфегус баронесс гэдэг байв. Хатан хаан [[II Элизабет]] 2022 оны 9-р сарын 8-нд таалал төгссөний дараа түүнийг Корнуоллын ба Кембрижийн гүнгийн авхай, гэж байгаад 9-р сарын 9-нөөс Уэльсийн гүнж гэх болжээ.

== Намтар ==
Кэтрин 1982 оны 1-р сарын 9-нд Английн Беркшир мужийн Рединг хотод эцэг Майкл Миддлтон (1949 онд төрсөн [[Англи хэл|англи.]] ''Michael Francis Middleton'') болон 1955 онд төрсөн эх Кэрол Элизабет Голдсмит ([[Англи хэл|англи.]] ''Carole Elizabeth Middleton'') нарын охин болж төржээ. Кэтриний эцэг нислэг удирдах газрын ажилтан (дараа нь British Airways компанийн нисгэгч) Майкл, онгоцны үйлчлэгч эх Кэрол хоёр танилцаад 1980 оны 6-р сарын 21-нд гэрлэсэн ажээ.

Кэтрин айлын ууган охин бөгөөд эмэгтэй Филиппа Шарлотта (Пиппа) болон эрэгтэй Жэймс Уильям гэх хоёр дүүтэй юм.

Кэтриний эцэг 1984 онд [[Йордан]] руу явах ажлын томилолт аваад тэдний гэр бүл 1986 он хүртэл [[Амман]] хотод амьдарсан байна.  

1987 онд Миддлтоныхон &quot;Party Pieces&quot; гэх шуудангийн хүргэлтийн компанийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд энэ компани нь Британийн зах зээлд амжилттай өргөжин тэлж, тэднийг саятан болгосон байна. Гэр бүл нь Беркширийн Баклбери тосгонд өөрийн гэсэн байшин авч суурьшжээ.

Үүний дараа ирээдүйн гүнгийн авхай Уилтшир дэх хувийн сургууль болох Марлборо коллежид шилжжээ. Төгссөнийхөө дараа тэрээр хими, биологи, урлагийн чиглэлээр Ерөнхий боловсролын гэрчилгээ (GCSE) авчээ. Коллежид Кэйт теннис, хоккей, нетбол тоглож, хөнгөн атлетик, ялангуяа өндрийн харайлтаар хичээллэдэг байв. Марлборо хотод байхдаа Кэйт мөн хөтөлбөрийн хамгийн өндөр түвшин болох Эдинбургийн гүнгийн алтан шагналыг (Duke of Edinburgh Gold Award) хүртжээ.

2000 онд коллежоо төгссөний дараа Кэйт их сургуульд явахын оронд нэг жил завсарлага аваад хоёр улс руу аялсан: Италид суралцаж, Флоренцийн Британийн хүрээлэнд, Чилид &quot;Raleigh International&quot; буяны байгууллагын хөтөлбөрт хамрагджээ.

2001 онд Кэйт Шотландын Файф мужийн нэр хүндтэй Сент-Эндрюсийн их сургуульд  ([[Англи хэл|англи.]] ''University of St Andrews'', товч. ''St And'') элсэн орж тэндээ ханхүү Уильямтай танилцсан байна. Суралцах хугацаандаа тэрээр спортоор хичээллэж, ялангуяа их сургуулийн багт хоккей тоглож, буяны арга хэмжээнд үргэлжлүүлэн оролцдог байжээ. 2002 оноос хойш аль хэдийн найз болсон Кэйт, Уильям нар Файф хотод байшин, 2003 оноос хойш хөдөөгийн зуслангийн байшин түрээслэн амьдарч байжээ. Тэдний хайр сэтгэлийн харилцаа энэ үед эхэлсэн гэдэг. Оюутны амралтын үеэр хунтайж Уильям, Кэйт нар хэд хэдэн удаа хамтдаа аялж байсан бөгөөд 2003 онд Кэйт хунтайжийн 21 насны төрсөн өдөрт уригдсан дотнын найзуудын цөөн хэдэн хүний ​​нэг байв.

Кэтрин Их сургуулиа онц дүнтэй төгсөж, 2005 онд урлагийн түүхийн чиглэлээр хоёрдугаар зэргийн хүндэт зэрэг хамгаалжээ. Дараа нь тэрээр 1987 онд эцэг эхийнхээ үүсгэн байгуулсан &quot;Party Pieces&quot; компанид ажиллаж эхэлсэн. Миддлтоны компани нь үдэшлэгийн бэлэг дурсгалын зүйлсийг шуудангаар хүргэх чиглэлээр ажилдаг байсан. 2008 онд тус компанид ажиллаж байх хугацаандаа Кэйт &quot;Анхны төрсөн өдрүүд&quot; төслийг эхлүүлсэн. Гэр бүлийн бизнестээ Кэйт каталог зохион бүтээж, бүтээгдэхүүний зургийг хийж, маркетингийн кампанит ажил явуулдаг байжээ.
[[Файл:William and Kate wedding.jpg|thumb|Хунтайж Уильям, Кэйт Миддлтон нарын хурим]]
Ханхүүгийн &quot;албан бус найз&quot; гэгдэх болсоны дараа Кэтрин Миддлтон хааны гэр бүлийн оролцдог арга хэмжээнд байнга оролцож эхэлсэн. 2006 оны 12-р сарын 15-нд Кэйт болон түүний эцэг эхийг Хатан хаан II Элизабет болон хааны гэр бүлийн гишүүд оролцсон Хааны цэргийн академийн Сандхерст хотод болсон хунтайж Уильямын төгсөлтийн ёслолд урьсан байна.

2010 оны 11-р сарын 16-нд Кларенс Хаус хунтайж Уильямыг Кэтрин Миддлтонтой сүй тавьсан тухай зарласан. Хуримын огноог 2010 оны 11-р сарын 23-ны өдрийн 11:00 цагт зарласан.

2011 оны 4-р сарын 29-нд Кэтрин Хатан хаан [[II Элизабет|II Элизабетын]] ач хүү, Британийн хаан ширээг залгамжлах хоёр дахь хүн болох хунтайж Уильямтай гэрлэжээ. Хурим Лондон дахь Вестминстер сүмд болж, дотнын найзууд, алдартнууд, улс төрчид зэрэг 1900 зочин оролцов. Хатан хаан II Элизабет залуу хосод Кембрижийн гүн, гүнгийн авхай гэх цол олгосон.

Хүндэт зочдын жагсаалтад хөгжимчин [[Элтон Жон]], найруулагч [[Гай Ричи]], хөлбөмбөгчин [[Дэвид Бекхэм]] эхнэр Викториягийн хамт, жүжигчин [[Роуэн Аткинсон]] нар багтжээ.

== Хүүхдүүд ==
2012 оны 12-р сарын 3-нд Хааны ордны хэвлэлийн төлөөлөгч Кембрижийн гүнгийн авхай Кэтрин жирэмсэн болсныг зарлав. 2013 оны 7-р сарын 22-ны өдрийн орон нутгийн цагаар 16:24 цагт тэрээр Кембрижийн хунтайж [[Жорж Александр Луи]] хэмээх хүү төрүүлэв. Нярай хүүхэд 3798 кг (8800 фунт) жинтэй байв. Жорж бол эцгийнхээ дараа хаан ширээнд суух хоёр дахь хүн юм.

2014 оны 9-р сарын 8-нд хааны хэвлэлийн төлөөлөгч Кембрижийн гүнгийн авхай Кэтриний хоёр дахь жирэмслэлтийг баталсан. 2015 оны 5-р сарын 2-ны өдөр орон нутгийн цагаар өглөөний 8:34 цагт хосын хоёр дахь хүүхэд [[Шарлотт Элизабет Диана]] мэндэлжээ. Хүүхэд 8 фунт 3 унц (3.713 кг) жинтэй байв. Түүнд Кембрижийн гүнж Шарлотт цол олгосон.

2017 оны 9-р сарын 4-нд Кенсингтон ордон гүн болон гүнгийн авхай гурав дахь хүүхдээ хүлээж байгааг зарлав. 2018 оны 4-р сарын 23-ны өдөр орон нутгийн цагаар өглөөний 11:01 цагт гүнгийн авхай Кэтрин хүү төрүүлэв. Нярай хүүхэд 3.827 кг (8.8 фунт) жинтэй байсан нь түүнийг хунтайж Уильям болон Кэйтийн гэр бүлээс төрсөн хамгийн том жинтэй хүүхэд болгожээ. Шинэ хүүд Луи Кембрижийн Артур Чарльз ({{langx|en|Louis Arthur Charles}}) нэр өгчээ.

== Хавдар ==
2023 оны 11-р сарын сүүлээс хойш гүнж олон нийтийн арга хэмжээнд оролцоогүй. 2024 оны 1-р сарын 17-нд түүнийг хэвлийн хөндийн мэс засалд орсон бөгөөд хоёр долоо хоног орчим эмнэлэгт хэвтэж, эдгэрсний дараа гэртээ нөхөн сэргээх эмчилгээ хийлгэсэн гэж зарласан. 2024 оны 3-р сарын 22-нд Кэтрин хорт хавдартай гэж оношлогдож, химийн эмчилгээ хийлгэж байгаагаа зарласан видео мессеж бичжээ.

2024 оны 9-р сарын 9-нд Кенсингтоны ордон Кэтриний химийн эмчилгээний курс амжилттай дуусаж, Уэльсийн гүнж олон нийтийн амьдралд эргэн орж байгааг албан ёсоор зарлав.

{{DEFAULTSORT:Кэтрин, Уэльсийн гүнж}}
[[Ангилал:Уэльсийн гүнж]]
[[Ангилал:1982 онд төрсөн]]</text>
      <sha1>b67qyjbr2ur557gayadiz9eswfo3chq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Найдангийн Нямдаваа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146188</id>
    <revision>
      <id>854945</id>
      <timestamp>2026-04-28T12:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;'''Найдангийн Нямдаваа''' ( Улаанбаатар хотод 1944 онд төрсөн- 1996 онд нас барсан) -Монгол Улсын кино найруулагч.  Дунд сургуулийн сурагч байхдаа 1958 онд Р.Доржпаламын “Гурван найз” хүүхдийн киноны Балбарын дүрд тоглож, 1962 оны 9-р сарын 1-нд Монгол кино үйлдвэр|М...&quot;</comment>
      <origin>854945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4938" sha1="pwme4i0agsg02fg5pk7wjlrhmnrig6j" xml:space="preserve">'''Найдангийн Нямдаваа''' ( Улаанбаатар хотод 1944 онд төрсөн- 1996 онд нас барсан) -Монгол Улсын кино найруулагч.

Дунд сургуулийн сурагч байхдаа 1958 онд Р.Доржпаламын “Гурван найз” хүүхдийн киноны Балбарын дүрд тоглож, 1962 оны 9-р сарын 1-нд [[Монгол кино үйлдвэр|Монгол]] [[Монгол кино үйлдвэр|кино үйлдвэрт]] туслах найруулагчаар орж алс хэтийн амьдралын замаа кино урлагтай холбожээ.  

1963 онд Москва хотод БХКУДС-ийн найруулагчийн ангид суралцаж 1969 онд И.В.Таланкины удирдлаганд төгсгөж ирснээс хойш гол төлөв хүүхэд залуучуудын сэдвээр уран бүтээлээ туурвисан юм. 

Н.Нямдаваа сайн найруулагч төдийгүй авьяаслаг жүжигчин, тэр тусмаа инээдмийн бүтээлд сайн тоглож чадах төрºëхийн чанар заяасан гэхэд хилсдэхгүй. Тэрээр олон арван баримтат, орчуулгын киног найруулснаас гадна, кинонд дуу оруулан тоглохдоо бусдын хүндэтгэлийг дааж чаддаг байлаа. Н.Нямдаваа 1969-1981 онд Монголкино үйлдвэрт найруулагч, 1985-1990 онд Монголкино нэгтгэлд найруулагч, 1991-1993 онд Хүүхдийн кино студи, 1993-1996 онд Хүүхэд Залуучуудын Театр-кино Хэрээлэнгийн захирлаар хичээгүйлэн хөдөлмөрлөж яваад зуурдаар 1996 онд нас барсан.

'''Найруулсан кино:'''

* 1. Дайны тухай өгүүллэгүүд (''Балга ус,'' ''Хоёулаа'')       1970 он
* 2 .Шинэ танилууд (''Чимгээгийн төрсөн өдөр'')           1973 он
* 3. Уулзалт                                                              1970 он
* 4. Сүхболдын яриа                                                 1975 он
* 5. Дэгдээхэй нас                                                    1977 он
* 6. Хайрхан өндөр хаа байна (''хамтарсан'')                1978 он
* 7. [[Хоньчин Найдан (кино)|Хоньчин Найдан]]                                                1979 он
* 8. Цэрэг эрсийн жирийн өдрүүд                             1981 он
* 9. Ховор хүмүүс                                                      1987 он
* 10. Уул усны үр сад                                                1988 он
* 11. Даль хагдрах цагаар                                          1989 он
* 12. Хөгжимчин                                                         1989 он
* 13. Модон могой                                                      1991 он
* 14. Буяны нүгэл                                                       1992 он
* 15. Домог жаргасан цаг                                            1993 он
* 16. Манай цүдгэр                                                      1993 он
* 17. Морьтой ч болоосой. /2 дугаар анги/                    1994 он

* '''Тоглосон кино:'''
* 1. Гурван найз /Балбар/                          1958 он
* 2. [[Хөхөө гэрлэх дөхлөө]] /Даваа/              1962 он
* 3. [[Энэ хүүхнүүд үү]]  /Жолооч/           1963 он
* 4. Сэтгэлийн дуудлагаар /Тракторчин/    1965 он
* 5. [[Өндөр ээж]]  /Зундуй/                        1968 он
* 6. [[Тунгалаг Тамир (кино)|Тунгалаг тамир]]  /Хонгор/                1970-1973 он
* 7. [[Говь Хянганд тулалдсан нь|Говь хянганд тулалдсан нь]] /Аюуш баатар/   1980 он
* 8. Ирэх хаврын цэцэг /Панзчин/           1986 он
* 9. [[Ховор хүмүүс]]     /Жолооч/              1987 он</text>
      <sha1>pwme4i0agsg02fg5pk7wjlrhmnrig6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854946</id>
      <parentid>854945</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T12:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>854946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5295" sha1="8t23xarmptvp9saxahbvat653627ttx" xml:space="preserve">'''Найдангийн Нямдаваа''' ( Улаанбаатар хотод 1944 онд төрсөн- 1996 онд нас барсан) -Монгол Улсын кино найруулагч.

Дунд сургуулийн сурагч байхдаа 1958 онд Р.Доржпаламын “Гурван найз” хүүхдийн киноны Балбарын дүрд тоглож, 1962 оны 9-р сарын 1-нд [[Монгол кино үйлдвэр|Монгол]] [[Монгол кино үйлдвэр|кино үйлдвэрт]] туслах найруулагчаар орж алс хэтийн амьдралын замаа кино урлагтай холбожээ.  

1963 онд Москва хотод БХКУДС-ийн найруулагчийн ангид суралцаж 1969 онд И.В.Таланкины удирдлаганд төгсгөж ирснээс хойш гол төлөв хүүхэд залуучуудын сэдвээр уран бүтээлээ туурвисан юм. 

Н.Нямдаваа сайн найруулагч төдийгүй авьяаслаг жүжигчин, тэр тусмаа инээдмийн бүтээлд сайн тоглож чадах төрºëхийн чанар заяасан гэхэд хилсдэхгүй. Тэрээр олон арван баримтат, орчуулгын киног найруулснаас гадна, кинонд дуу оруулан тоглохдоо бусдын хүндэтгэлийг дааж чаддаг байлаа. Н.Нямдаваа 1969-1981 онд Монголкино үйлдвэрт найруулагч, 1985-1990 онд Монголкино нэгтгэлд найруулагч, 1991-1993 онд Хүүхдийн кино студи, 1993-1996 онд Хүүхэд Залуучуудын Театр-кино Хэрээлэнгийн захирлаар хичээгүйлэн хөдөлмөрлөж яваад зуурдаар 1996 онд нас барсан.

'''Найруулсан кино:'''

* 1. Дайны тухай өгүүллэгүүд (''Балга ус,'' ''Хоёулаа'')       1970 он
* 2 .Шинэ танилууд (''Чимгээгийн төрсөн өдөр'')           1973 он
* 3. Уулзалт                                                              1970 он
* 4. Сүхболдын яриа                                                 1975 он
* 5. Дэгдээхэй нас                                                    1977 он
* 6. Хайрхан өндөр хаа байна (''хамтарсан'')                1978 он
* 7. [[Хоньчин Найдан (кино)|Хоньчин Найдан]]                                                1979 он
* 8. Цэрэг эрсийн жирийн өдрүүд                             1981 он
* 9. Ховор хүмүүс                                                      1987 он
* 10. Уул усны үр сад                                                1988 он
* 11. Даль хагдрах цагаар                                          1989 он
* 12. Хөгжимчин                                                         1989 он
* 13. Модон могой                                                      1991 он
* 14. Буяны нүгэл                                                       1992 он
* 15. Домог жаргасан цаг                                            1993 он
* 16. Манай цүдгэр                                                      1993 он
* 17. Морьтой ч болоосой. /2 дугаар анги/                    1994 он

* '''Тоглосон кино:'''
* 1. Гурван найз /Балбар/                          1958 он
* 2. [[Хөхөө гэрлэх дөхлөө]] /Даваа/              1962 он
* 3. [[Энэ хүүхнүүд үү]]  /Жолооч/           1963 он
* 4. Сэтгэлийн дуудлагаар /Тракторчин/    1965 он
* 5. [[Өндөр ээж]]  /Зундуй/                        1968 он
* 6. [[Тунгалаг Тамир (кино)|Тунгалаг тамир]]  /Хонгор/                1970-1973 он
* 7. [[Говь Хянганд тулалдсан нь|Говь хянганд тулалдсан нь]] /Аюуш баатар/   1980 он
* 8. Ирэх хаврын цэцэг /Панзчин/           1986 он
* 9. [[Ховор хүмүүс]]     /Жолооч/              1987 он
Түүний гэргийн [[Шатарын Цэцэг]] &quot;Гарын таван хуруу&quot; киноны Должин,&quot;Ховор хүмүүс&quot; киноны чанга дуут эмэгтэй,&quot;Өглөө&quot; киноны Балбар Вангийн бага хатан Оюундарь зэрэг дэлгэцийн шилдэг дүрүүд бүтээсэн</text>
      <sha1>8t23xarmptvp9saxahbvat653627ttx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854950</id>
      <parentid>854946</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T12:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>854950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5284" sha1="t9fy36oj5ny8hqo8obzezppilwx9qw3" xml:space="preserve">'''Найдангийн Нямдаваа''' ( [[Улаанбаатар]] хотод 1944 онд төрсөн- 1996 онд нас барсан) -Монгол Улсын кино [[найруулагч]].

Дунд сургуулийн сурагч байхдаа 1958 онд Р.Доржпаламын “Гурван найз” хүүхдийн киноны Балбарын дүрд тоглож, 1962 оны 9-р сарын 1-нд [[Монгол кино үйлдвэр|Монгол]] [[Монгол кино үйлдвэр|кино үйлдвэрт]] туслах найруулагчаар орж алс хэтийн амьдралын замаа кино урлагтай холбожээ.  

1963 онд [[Москва]] хотод БХКУДС-ийн найруулагчийн ангид суралцаж 1969 онд И.В.Таланкины удирдлаганд төгсгөж ирснээс хойш гол төлөв хүүхэд залуучуудын сэдвээр уран бүтээлээ туурвисан юм. 

Н.Нямдаваа сайн найруулагч төдийгүй авьяаслаг жүжигчин, тэр тусмаа инээдмийн бүтээлд сайн тоглож чадах төрºëхийн чанар заяасан гэхэд хилсдэхгүй. Тэрээр олон арван баримтат, орчуулгын киног найруулснаас гадна, кинонд дуу оруулан тоглохдоо бусдын хүндэтгэлийг дааж чаддаг байлаа. Н.Нямдаваа 1969-1981 онд Монголкино үйлдвэрт найруулагч, 1985-1990 онд Монголкино нэгтгэлд найруулагч, 1991-1993 онд Хүүхдийн кино студи, 1993-1996 онд Хүүхэд Залуучуудын Театр-кино Хэрээлэнгийн захирлаар хичээгүйлэн хөдөлмөрлөж яваад зуурдаар 1996 онд нас барсан.

'''Найруулсан кино:'''

* 1. Дайны тухай өгүүллэгүүд (''Балга ус,'' ''Хоёулаа'') 1970 он
* 2 .Шинэ танилууд (''Чимгээгийн төрсөн өдөр'')       1973 он
* 3. Уулзалт                                                         1970 он
* 4. Сүхболдын яриа                                             1975 он
* 5. Дэгдээхэй нас                                                1977 он
* 6. Хайрхан өндөр хаа байна (''хамтарсан'')            1978 он
* 7. [[Хоньчин Найдан (кино)|Хоньчин Найдан]]                                            1979 он
* 8. Цэрэг эрсийн жирийн өдрүүд                          1981 он
* 9. Ховор хүмүүс                                                 1987 он
* 10. Уул усны үр сад                                            1988 он
* 11. Даль хагдрах цагаар                                     1989 он
* 12. Хөгжимчин                                                    1989 он
* 13. Модон могой                                                 1991 он
* 14. Буяны нүгэл                                                  1992 он
* 15. Домог жаргасан цаг                                       1993 он
* 16. Манай цүдгэр                                                1993 он
* 17. Морьтой ч болоосой. /2 дугаар анги/              1994 он

* '''Тоглосон кино:'''
* 1. Гурван найз /Балбар/                          1958 он
* 2. [[Хөхөө гэрлэх дөхлөө]] /Даваа/              1962 он
* 3. [[Энэ хүүхнүүд үү]]  /Жолооч/                  1963 он
* 4. Сэтгэлийн дуудлагаар /Тракторчин/    1965 он
* 5. [[Өндөр ээж]]  /Зундуй/                           1968 он
* 6. [[Тунгалаг Тамир (кино)|Тунгалаг тамир]]  /Хонгор/                    1970-1973 он
* 7. [[Говь Хянганд тулалдсан нь|Говь хянганд тулалдсан нь]] /Аюуш баатар/   1980 он
* 8. Ирэх хаврын цэцэг /Панзчин/              1986 он
* 9. [[Ховор хүмүүс]]     /Жолооч/                   1987 он
Түүний гэргийн [[Шатарын Цэцэг]] &quot;[[Гарын таван хуруу (кино)|Гарын таван хуруу]]&quot; киноны Должин,&quot;Ховор хүмүүс&quot; киноны чанга дуут эмэгтэй,&quot;[[Өглөө (кино)|Өглөө]]&quot; киноны Балбар Вангийн бага хатан Оюундарь зэрэг дэлгэцийн шилдэг дүрүүд бүтээсэн</text>
      <sha1>t9fy36oj5ny8hqo8obzezppilwx9qw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854967</id>
      <parentid>854950</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4727" sha1="2tfk63gs9bi7f13rkppmyisbbe2pcwg" xml:space="preserve">'''Найдангийн Нямдаваа''' ( [[Улаанбаатар]] хотод 1944 онд төрж, 1996 онд нас барсан) - Монгол Улсын кино [[найруулагч]].

Дунд сургуулийн сурагч байхдаа 1958 онд Р.Доржпаламын “Гурван найз” хүүхдийн киноны Балбарын дүрд тоглож, 1962 оны 9-р сарын 1-нд [[Монгол кино үйлдвэр]]т туслах найруулагчаар орж алс хэтийн амьдралын замаа кино урлагтай холбожээ.  

1963 онд [[Москва]] хотод БХКУДС-ийн найруулагчийн ангид суралцаж 1969 онд И.В.Таланкины удирдлагад төгсөж ирснээс хойш гол төлөв хүүхэд залуучуудын сэдвээр уран бүтээлээ туурвисан юм. 

Н.Нямдаваа сайн найруулагч төдийгүй авьяаслаг жүжигчин, тэр тусмаа инээдмийн бүтээлд сайн тоглож чадах төрөлхийн чанар түүнд заяасан гэхэд хилсдэхгүй. Тэрээр олон арван баримтат, орчуулгын киног найруулснаас гадна, кинонд дуу оруулан тоглохдоо бусдын хүндэтгэлийг дааж чаддаг байлаа. Н.Нямдаваа 1969-1981 онд Монголкино үйлдвэрт найруулагч, 1985-1990 онд Монголкино нэгтгэлд найруулагч, 1991-1993 онд Хүүхдийн кино студи, 1993-1996 онд Хүүхэд Залуучуудын Театр-кино Хэрээлэнгийн захирлаар хичээнгүйлэн хөдөлмөрлөж яваад 1996 онд зуурдаар нас барсан.

==Бүтээл==
===Найруулсан кино===
#[[Дайны тухай өгүүллэгүүд]] (''Балга ус'', ''Хоёулаа''), 1970 он
#[[Шинэ танилууд]] (''[[Чимгээгийн төрсөн өдөр]]''), 1973 он
#[[Уулзалт]], 1970 он
#[[Сүхболдын яриа]], 1975 он
#[[Дэгдээхэй нас]], 1977 он
#[[Хайрхан өндөр хаана байна] (''хамтарсан''), 1978 он
#[[Хоньчин Найдан (кино)|Хоньчин Найдан]], 1979 он
#[[Цэрэг эрсийн жирийн өдрүүд]], 1981 он
#[[Ховор хүмүүс]], 1987 он
#[[Уул усны үр сад]], 1988 он
#[[Даль хагдрах цагаар]], 1989 он
#[[Хөгжимчин (Монгол кино)|Хөгжимчин]], 1989 он
#[[Модон могой]], 1991 он
#[[Буяны нүгэл]], 1992 он
#Домог жаргасан цаг, 1993 он
#[[Манай цүндгэр]], 1993 он
#[[Морьтой ч болоосой 2|Морьтой ч болоосой]] (2 дугаар анги), 1994 он

===Тоглосон кино===
#[[Гурван найз (1958 он)|Гурван найз]] (Балбар), 1958 он
#[[Хөхөө гэрлэх дөхлөө]] (Даваа), 1962 он
#[[Энэ хүүхнүүд үү]] (Жолооч), 1963 он
#[[Сэтгэлийн дуудлагаар]] (Тракторчин), 1965 он
#[[Өндөр ээж]] (Зундуй), 1968 он
#[[Тунгалаг Тамир (кино)|Тунгалаг тамир]] (Хонгор), 1970-1973 он
#[[Говь Хянганд тулалдсан нь]] (Аюуш баатар), 1980 он
#[[Ирэх хаврын цэцэг]] (Панзчин), 1986 он
#[[Ховор хүмүүс]] (Жолооч), 1987 он

==Гэр бүл==
Түүний гэргий [[Шатарын Цэцэг]] &quot;[[Гарын таван хуруу (кино)|Гарын таван хуруу]]&quot; киноны Должин, &quot;Ховор хүмүүс&quot; киноны чанга дуут эмэгтэй, &quot;[[Өглөө (кино)|Өглөө]]&quot; киноны Балбар вангийн бага хатан Оюундарь зэрэг дэлгэцийн шилдэг дүрүүд бүтээсэн, гавьяат жүжигчин цолтой хүн байсан. Хүү [[Нямдаваагийн Бадрал|Бадрал]], Бат-Амгалан нар нь мөн үзэгчдийн сэтгэлд хоногшсон дүрүүдийг бүтээсэн жүжигчид юм.

{{DEFAULTSORT:Нямдаваа, Найдангийн}}
[[Ангилал:Монголын найруулагч]]
[[Ангилал:Монголын жүжигчин]]
[[Ангилал:1944 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1996 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>2tfk63gs9bi7f13rkppmyisbbe2pcwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Франческо Растрелли</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146189</id>
    <revision>
      <id>854948</id>
      <timestamp>2026-04-28T12:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;[[Файл:Ротари - Портрет архитектора Бартоломео Растрелли.jpg|thumb]] Гүн '''Бартоломе́о Франческо Растре́лли''' ([[Итали хэл|итали.]] ''Bartolomeo Francesco Rastrelli''; мөн ''Франческо Растрелли''; 1700 онд Парис хотод төрсөн —1771 оны 5-р сарын 10-нд Санкт-Петербург хотод нас барсан) Ит...&quot;</comment>
      <origin>854948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="leffhnjzcwk791v8fdlwj1j9tbz1ne6" xml:space="preserve">[[Файл:Ротари - Портрет архитектора Бартоломео Растрелли.jpg|thumb]]
Гүн '''Бартоломе́о Франческо Растре́лли''' ([[Итали хэл|итали.]] ''Bartolomeo Francesco Rastrelli''; мөн ''Франческо Растрелли''; 1700 онд Парис хотод төрсөн —1771 оны 5-р сарын 10-нд Санкт-Петербург хотод нас барсан) Итали гаралтай оросын архиьектор, Оросын эзэн хааны урлагийн академийн гишүүн (1771). [[Барокко|Барроко]] дэгийн тод төлөөлөгч. Оросжсон италийн барималч Бартоломео Карло Растрелли (1675—1744)-ийн хүү.</text>
      <sha1>leffhnjzcwk791v8fdlwj1j9tbz1ne6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854949</id>
      <parentid>854948</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T12:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avirmed Batsaikhan</username>
        <id>53733</id>
      </contributor>
      <origin>854949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="6tjlicnnnbte693yhic95z9f7k3s6ap" xml:space="preserve">[[Файл:Ротари - Портрет архитектора Бартоломео Растрелли.jpg|thumb]]
Гүн '''Бартоломе́о Франческо Растре́лли''' ([[Итали хэл|итали.]] ''Bartolomeo Francesco Rastrelli''; мөн ''Франческо Растрелли''; 1700 онд [[Парис]] хотод төрсөн —1771 оны 5-р сарын 10-нд [[Санкт-Петербург]] хотод нас барсан) Итали гаралтай оросын архитектор, Оросын эзэн хааны урлагийн академийн гишүүн (1771). [[Барокко|Барроко]] дэгийн тод төлөөлөгч. Оросжсон италийн барималч Бартоломео Карло Растрелли (1675—1744)-ийн хүү.</text>
      <sha1>6tjlicnnnbte693yhic95z9f7k3s6ap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854977</id>
      <parentid>854949</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="gcqa8kn41nwk5zzdfnbuumxmrilyr2b" xml:space="preserve">[[Файл:Ротари - Портрет архитектора Бартоломео Растрелли.jpg|thumb]]
Гүн '''Бартоломео Франческо Растрелли''' (({{langx|ru|Бартоломе́о Франче́ско (Варфоломе́й Варфоломе́евич) Растре́лли}}, {{langx|it|Bartolomeo Francesco Rastrelli}}; мөн ''Франческо Растрелли''; 1700 онд [[Парис]] хотод төрсөн — 1771 оны 5-р сарын 10-нд [[Санкт-Петербург]] хотод нас барсан) Итали гаралтай, Оросын архитектор, Оросын эзэн хааны урлагийн академийн гишүүн (1771). [[Барокко|Барроко]] дэгийн тод төлөөлөгч. Оросжсон италийн барималч Бартоломео Карло Растрелли (1675—1744)-ийн хүү.

{{DEFAULTSORT:Растрелли, Франческо}}
[[Ангилал:1700 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1771 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>gcqa8kn41nwk5zzdfnbuumxmrilyr2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кэтрин Миддлтон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146192</id>
    <redirect title="Уэльсийн гүнж Кэтрин" />
    <revision>
      <id>854974</id>
      <timestamp>2026-04-29T02:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <comment>Zorigt moved page [[Кэтрин Миддлтон]] to [[Уэльсийн гүнж Кэтрин]]</comment>
      <origin>854974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="mnrnhioijhruv26kap9iexi9iobkzky" xml:space="preserve">#ЧИГЛҮҮЛЭГ [[Уэльсийн гүнж Кэтрин]]</text>
      <sha1>mnrnhioijhruv26kap9iexi9iobkzky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дугаржавын Дондов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146193</id>
    <revision>
      <id>854995</id>
      <timestamp>2026-04-29T06:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bayarkhangai</username>
        <id>1129</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;Д.Дондов нь Монголын цэргийн дарга бөгөөд Халхын сүмийн мөргөлдөөний эхний үед хүч тэнцвэргүй тулаанд амь үргэдсэн байна. Тэрээр 1902 онд  Өвөрхангай аймгийн Төгрөг сумыанд төрсөн. Дондов нь 20 насандаа ЦЕС-д элсэж 1924 онд төгсчээ. Тамсагт салаа сумангийн да...&quot;</comment>
      <origin>854995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="hyrph1d5a9hfrl4lgxmqbxrhhvzje9j" xml:space="preserve">Д.Дондов нь Монголын цэргийн дарга бөгөөд Халхын сүмийн мөргөлдөөний эхний үед хүч тэнцвэргүй тулаанд амь үргэдсэн байна. Тэрээр 1902 онд  Өвөрхангай аймгийн Төгрөг сумыанд төрсөн. Дондов нь 20 насандаа ЦЕС-д элсэж 1924 онд төгсчээ. Тамсагт салаа сумангийн даргаар 11 жил ажилласан байна.1936 онд буюу амь үрэгдэх үедээ VI дивизийн XV Морьт хорооны штабын дарга байжээ. Түүнийг цэргийн хүмүүс дотроо онцгой нэгэн байсан гэж хамтрагч нар нь дурссан байдаг. Д.Дондов нь Зоримог, шийдэмгий, хийе гэснээ заавал биелүүлдэг ийм л зан чанартай.</text>
      <sha1>hyrph1d5a9hfrl4lgxmqbxrhhvzje9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854997</id>
      <parentid>854995</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="4xzdrjunpkxfp3yntsizny4lmfs02yl" xml:space="preserve">'''Дугаржавын Дондов''' нь Монголын цэргийн дарга бөгөөд Халхын сүмийн мөргөлдөөний эхний үед хүч тэнцвэргүй тулаанд амь үрэгдсэн байна. Тэрээр 1902 онд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Төгрөг суманд төрсөн. Дондов нь 20 насандаа ЦЕС-д элсэж 1924 онд төгсжээ. Тамсагт салаа сумангийн даргаар 11 жил ажилласан байна. 1936 онд буюу амь үрэгдэх үедээ VI дивизийн XV Морьт хорооны штабын дарга байжээ. Түүнийг цэргийн хүмүүс дотроо онцгой нэгэн байсан гэж хамтрагч нар нь дурссан байдаг. Д.Дондов нь зоримог, шийдэмгий, хийе гэснээ заавал биелүүлдэг зан чанартай хүн байв.

{{DEFAULTSORT:Дондов, Дугаржавын}}
[[Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн]]
[[Ангилал:Төгрөгийн хүн]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1902 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1936 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>4xzdrjunpkxfp3yntsizny4lmfs02yl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>854998</id>
      <parentid>854997</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zorigt</username>
        <id>49</id>
      </contributor>
      <origin>854998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1329" sha1="9zpqu8fztgehzm0kv03dnheq5q65mjr" xml:space="preserve">'''Дугаржавын Дондов''' нь Монголын цэргийн дарга бөгөөд Халхын сүмийн мөргөлдөөний эхний үед хүч тэнцвэргүй тулаанд амь үрэгдсэн байна. Тэрээр 1902 онд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Төгрөг суманд төрсөн. Дондов нь 20 насандаа ЦЕС-д элсэж 1924 онд төгсжээ. Тамсагт салаа сумангийн даргаар 11 жил ажилласан байна. 1936 онд буюу амь үрэгдэх үедээ VI дивизийн XV Морьт хорооны штабын дарга байжээ. Түүнийг цэргийн хүмүүс дотроо онцгой нэгэн байсан гэж хамтрагч нар нь дурссан байдаг. Д.Дондов нь зоримог, шийдэмгий, хийе гэснээ заавал биелүүлдэг зан чанартай хүн байв.

{{DEFAULTSORT:Дондов, Дугаржавын}}
[[Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн]]
[[Ангилал:Төгрөгийн (Өвөрхангай) хүн]]
[[Ангилал:Монголчууд]]
[[Ангилал:1902 онд төрсөн]]
[[Ангилал:1936 онд өнгөрсөн]]</text>
      <sha1>9zpqu8fztgehzm0kv03dnheq5q65mjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хэрэглэгч:HorseBro the hemionus/sandbox</title>
    <ns>2</ns>
    <id>146194</id>
    <revision>
      <id>855001</id>
      <timestamp>2026-04-29T11:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HorseBro the hemionus</username>
        <id>100126</id>
      </contributor>
      <comment>Хуудас үүсгэв: &quot;{{Инфобокс дайн | date              = 1628 – 1634 | place             = [[Caspian region]] | result            = Kalmyk victory *fall of the [[Nogai Horde]] *vassalization of the [[Altyul Horde]] | territory            = area between the Yaik and Emba rivers became part of the [[Kalmyk Khanate]] | combatant1        =  [[Kalmyk]]s&lt;br&gt;Since 1633 the [[Kalmyk Khanate]] | combatant2        = [[Nogai Horde]] | commander1        = Flagicon image|Flag o...&quot;</comment>
      <origin>855001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4711" sha1="teytyl67d0ctdh0pedm1x6033t3pqnt" xml:space="preserve">{{Инфобокс дайн
| date              = 1628 – 1634
| place             = [[Caspian region]]
| result            = Kalmyk victory
*fall of the [[Nogai Horde]]
*vassalization of the [[Altyul Horde]]
| territory            = area between the Yaik and Emba rivers became part of the [[Kalmyk Khanate]]
| combatant1        =  [[Kalmyk]]s&lt;br&gt;Since 1633 the [[Kalmyk Khanate]]
| combatant2        = [[Nogai Horde]]
| commander1        = [[Flagicon image|Flag of the Kalmyk Khanate.svg]] [[Kho Orluk]]&lt;br&gt;[[Flagicon image|Flag of the Kalmyk Khanate.svg]] [[Kho Orluk]]&lt;br&gt;[[Flagicon image|Flag of the Kalmyk Khanate.svg]] [[Dalai Batyr]]&lt;br&gt;[[Flagicon image|Flag of the Kalmyk Khanate.svg]] [[Baibagas Khan]]&lt;br&gt;
| commander2        ={{Flagicon image|Flag of Nogai El.svg}} [[Kanai-biy]]&lt;br&gt;{{Flagicon image|Flag of Nogai El.svg}} [[Khan Mirza]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite book 
|last=Трепавлов 
|first=Вадим Винцерович 
|title=История Ногайской Орды 
|url=https://royalhouseofsiberia.org/wp-content/uploads/2018/07/%D0%BD%D0%BE.pdf 
|publisher=Квадрига (серия «Исторические исследования») 
|year=2018 
|page=368
|quote=Meanwhile, the Kalmyks continued their raids and killed Kanai's brother Khan Mirza.
}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Flagicon image|Flag of Nogai El.svg}} [[Sultanai Murza]]{{Surrendered}}&lt;ref&gt;{{cite book 
|last=Трепавлов 
|first=Вадим Винцерович 
|title=История Ногайской Орды 
|url=https://royalhouseofsiberia.org/wp-content/uploads/2018/07/%D0%BD%D0%BE.pdf 
|publisher=Квадрига (серия «Исторические исследования») 
|year=2018 
|page=418-419
|quote=However, all plans collapsed due to the intervention of the Kalmyks. The Taishas came close to the Altyul camps, and the Mirzas had no choice 
of orientation. Together with the Kalmyk leaders, they began to wander and attack the Great Nogays. At the end of 1628 or the beginning of 1629, Mirza Kulay bin Kasim fled to Bukhara, Sheikh-Muhammad migrated to the south, &quot;to the Shamin 
sands&quot; Sultanai remained under the rule of the Taishas
}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Flagicon image|Flag of Nogai El.svg}} [[Besha Begemyshev]]{{POW}}&lt;ref&gt;{{cite book 
|last=Очирова
|first=Нина Гаряева
|title=Вестник Калмыцкого института гуманитарных исследований РАН
|url=http://kigiran.com/sites/default/files/vestnik_2_2014.pdf
|publisher=Калмыцкий научный центр Российской академии наук. 
|year=2014
|page=20
|quote=In the autumn of 1629, 30 Yedisan-Nogais went to the Kalmyk uluses on Emba and stole 130 horses. A detachment of 50 Kalmyks managed to catch up with them, and during the battle they captured the Nogai Besha Begemyshev.
}}&lt;/ref&gt; 
| strength1         = Unknown
| strength2         = Unknown 
| casualties1       = Minimal losses
| casualties2       = heavy
| casualties3       = 2,500+ Nogai civilians were killed or enslaved during the Kalmyk raid in 1630&lt;ref&gt;{{cite book 
|last=Тепкеев 
|first=Владимир Толтаевич 
|title=Калмыки в Северном Прикаспии во второй трети XVII века
|url=http://kigiran.com/sites/default/files/tepkeev_kalmyki.pdf
|publisher=Элиста: ЗАОр «НПП „Джангар“», 2012, 378 страниц
|year=2012
|page=42
|quote=On December 27, 1630, the Nogai uluses were unexpectedly attacked by the Kalmyks, and the uluses of Prince Kanai and his nephew suffered great losses. According to the Astrakhan authorities, their losses amounted to 400 people killed and 80 captured, a lot of property and livestock was captured - 21 thousand horses, 30 bulls and 100 sheep. The family of Mirza Kel-Mukhammed 
Urmametev lost a thousand of their &quot;best people&quot; killed, not counting the commoners. Mirzas Aley and Sheydyak lost half of their uluses as a result of the Kalmyk raid.
}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;40,000 Nogai civilians were enslaved during the crossing of the [[Yaik]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|last=Трепавлов 
|first=Вадим Винцерович 
|title=История Ногайской Орды 
|url=https://royalhouseofsiberia.org/wp-content/uploads/2018/07/%D0%BD%D0%BE.pdf
|publisher=Квадрига (серия «Исторические исследования») 
|year=2018 
|page=371 
|quote=In 1628 he crossed the Yaik and attacked the Great Nogai Horde. Forty thousand of its inhabitants fell into his power.
}}&lt;/ref&gt; 
| conflict          = Nogai-Kalmyk War
'''The''' '''Nogai-Kalmyk War''' was a conflict between the [[Nogai Horde|Big Nogai Horde]] and the [[Kalmyk Khanate]] in 1628–1634</text>
      <sha1>teytyl67d0ctdh0pedm1x6033t3pqnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>855002</id>
      <parentid>855001</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HorseBro the hemionus</username>
        <id>100126</id>
      </contributor>
      <origin>855002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4739" sha1="4n24thzcef8a8b8qx32cuevjasds33h" xml:space="preserve">{{Инфобокс дайн
| date              = 1628 – 1634
| place             = [[Caspian region]]
| result            = Kalmyk victory
*fall of the [[Nogai Horde]]
*vassalization of the [[Altyul Horde]]
| territory            = area between the Yaik and Emba rivers became part of the [[Kalmyk Khanate]]
| combatant1        =  [[Kalmyk]]s&lt;br&gt;Since 1633 the [[Kalmyk Khanate]]
| combatant2        = [[Nogai Horde]]
| commander1        = [[Flagicon image|Flag of the Kalmyk Khanate.svg]] [[Kho Orluk]]&lt;br&gt;[[Flagicon image|Flag of the Kalmyk Khanate.svg]] [[Kho Orluk]]&lt;br&gt;[[Flagicon image|Flag of the Kalmyk Khanate.svg]] [[Dalai Batyr]]&lt;br&gt;[[Flagicon image|Flag of the Kalmyk Khanate.svg]] [[Baibagas Khan]]&lt;br&gt;
| commander2        ={{Flagicon image|Flag of Nogai El.svg}} [[Kanai-biy]]&lt;br&gt;{{Flagicon image|Flag of Nogai El.svg}} [[Khan Mirza]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite book 
|last=Трепавлов 
|first=Вадим Винцерович 
|title=История Ногайской Орды 
|url=https://royalhouseofsiberia.org/wp-content/uploads/2018/07/%D0%BD%D0%BE.pdf 
|publisher=Квадрига (серия «Исторические исследования») 
|year=2018 
|page=368
|quote=Meanwhile, the Kalmyks continued their raids and killed Kanai's brother Khan Mirza.
}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Flagicon image|Flag of Nogai El.svg}} [[Sultanai Murza]]{{Surrendered}}&lt;ref&gt;{{cite book 
|last=Трепавлов 
|first=Вадим Винцерович 
|title=История Ногайской Орды 
|url=https://royalhouseofsiberia.org/wp-content/uploads/2018/07/%D0%BD%D0%BE.pdf 
|publisher=Квадрига (серия «Исторические исследования») 
|year=2018 
|page=418-419
|quote=However, all plans collapsed due to the intervention of the Kalmyks. The Taishas came close to the Altyul camps, and the Mirzas had no choice 
of orientation. Together with the Kalmyk leaders, they began to wander and attack the Great Nogays. At the end of 1628 or the beginning of 1629, Mirza Kulay bin Kasim fled to Bukhara, Sheikh-Muhammad migrated to the south, &quot;to the Shamin 
sands&quot; Sultanai remained under the rule of the Taishas
}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Flagicon image|Flag of Nogai El.svg}} [[Besha Begemyshev]]{{POW}}&lt;ref&gt;{{cite book 
|last=Очирова
|first=Нина Гаряева
|title=Вестник Калмыцкого института гуманитарных исследований РАН
|url=http://kigiran.com/sites/default/files/vestnik_2_2014.pdf
|publisher=Калмыцкий научный центр Российской академии наук. 
|year=2014
|page=20
|quote=In the autumn of 1629, 30 Yedisan-Nogais went to the Kalmyk uluses on Emba and stole 130 horses. A detachment of 50 Kalmyks managed to catch up with them, and during the battle they captured the Nogai Besha Begemyshev.
}}&lt;/ref&gt; 
| strength1         = Unknown
| strength2         = Unknown 
| casualties1       = Minimal losses
| casualties2       = heavy
| casualties3       = 2,500+ Nogai civilians were killed or enslaved during the Kalmyk raid in 1630&lt;ref&gt;{{cite book 
|last=Тепкеев 
|first=Владимир Толтаевич 
|title=Калмыки в Северном Прикаспии во второй трети XVII века
|url=http://kigiran.com/sites/default/files/tepkeev_kalmyki.pdf
|publisher=Элиста: ЗАОр «НПП „Джангар“», 2012, 378 страниц
|year=2012
|page=42
|quote=On December 27, 1630, the Nogai uluses were unexpectedly attacked by the Kalmyks, and the uluses of Prince Kanai and his nephew suffered great losses. According to the Astrakhan authorities, their losses amounted to 400 people killed and 80 captured, a lot of property and livestock was captured - 21 thousand horses, 30 bulls and 100 sheep. The family of Mirza Kel-Mukhammed 
Urmametev lost a thousand of their &quot;best people&quot; killed, not counting the commoners. Mirzas Aley and Sheydyak lost half of their uluses as a result of the Kalmyk raid.
}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;40,000 Nogai civilians were enslaved during the crossing of the [[Yaik]]&lt;ref&gt;{{cite book 
|last=Трепавлов 
|first=Вадим Винцерович 
|title=История Ногайской Орды 
|url=https://royalhouseofsiberia.org/wp-content/uploads/2018/07/%D0%BD%D0%BE.pdf
|publisher=Квадрига (серия «Исторические исследования») 
|year=2018 
|page=371 
|quote=In 1628 he crossed the Yaik and attacked the Great Nogai Horde. Forty thousand of its inhabitants fell into his power.
}}&lt;/ref&gt; 
| conflict          = Nogai-Kalmyk War
}}
'''The''' '''Nogai-Kalmyk War''' was a conflict between the [[Nogai Horde|Big Nogai Horde]] and the [[Kalmyk Khanate]] in 1628–1634

==Reflist==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>4n24thzcef8a8b8qx32cuevjasds33h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тусламж:Maintenance template removal</title>
    <ns>12</ns>
    <id>146195</id>
    <revision>
      <id>855003</id>
      <timestamp>2026-04-29T11:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26170-42</username>
        <id>104264</id>
      </contributor>
      <comment>Хакр</comment>
      <origin>855003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="sr2zffa35a0frsle3w2iirqfki3a3fs" xml:space="preserve">Моры уралдаан тоглоом хакр</text>
      <sha1>sr2zffa35a0frsle3w2iirqfki3a3fs</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>