က

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>က</title>
    <ns>0</ns>
    <id>398</id>
    <revision>
      <id>53329</id>
      <parentid>48230</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4211" sha1="dh472j154ppxedoq0fww5dqlissy9we" xml:space="preserve">[[ဝှာင်:Pallava Ka.svg|thumb|Pallava Ka|alt=Pallava Ka.svg|upright=0.4]]
'''က''' ({{Lang-en|ka; the first letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် ကၠာအိုတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;က&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;က&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာအိုတ်၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;က&quot; သာ၊ &quot;ခ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဂ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဃ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; ဒ
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; က
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;က
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;က
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;က
|--- align=center
|&lt;hiero&gt;d&lt;/hiero&gt;
| [[ဝှာင်:Proto-semiticK-01.svg|25px]]
| [[ဝှာင်:Brahmi k.svg|20px]]
| [[ဝှာင်:Pallava Ka.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''က'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;က&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:က}}
[[ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[ကဏ္ဍ:BEHM]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]
{{Mon-alphabet}}
&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]</text>
      <sha1>dh472j154ppxedoq0fww5dqlissy9we</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517</id>
    <revision>
      <id>53331</id>
      <parentid>48231</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4110" sha1="1ron9agg4oy5cc1b82hgmay9fv6ijyb" xml:space="preserve">[[File:Pallava Kha.svg|thumb|Pallava Ka|alt=Pallava Kha.svg|upright=0.4]]
'''ခ''' ({{Lang-en|kha; the second letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုၜါတုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ခ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ခ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ၜါ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;က&quot; သာ၊ &quot;ခ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဂ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဃ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ခ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ခ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ခ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ခ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi kh.svg|20px]]
| [[File:Pallava Kha.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ခ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ခ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
[[Category:လိက်ပတ်မန်]]
[[Category:ဘာသာဗေဒ]]
[[Category:]]
[[Category:]]
{{DEFAULTSORT:ခ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]</text>
      <sha1>1ron9agg4oy5cc1b82hgmay9fv6ijyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>540</id>
    <revision>
      <id>53347</id>
      <parentid>48232</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4093" sha1="jxgu3q6e0sij7p271w6q08etoeoygzr" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ga.svg|thumb|Pallava Ka|alt=Pallava ga.svg|upright=0.4]]
'''ဂ''' ({{Lang-en|ga; the third letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုပိတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဂ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဂ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;က&quot; သာ၊ &quot;ခ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဂ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဃ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ဂ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဂ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဂ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဂ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi g.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ga.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဂ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဂ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
[[Category:ဘာသာဗေဒ]]
[[Category:လိက်ပတ်မန်]]
{{DEFAULTSORT:ဂ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]</text>
      <sha1>jxgu3q6e0sij7p271w6q08etoeoygzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>575</id>
    <revision>
      <id>53332</id>
      <parentid>48234</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4056" sha1="9hkyzyqzr1efr333qa7qh040ob880wb" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ca.svg|thumb|Pallava Ca|alt=Pallava Ca.svg|upright=0.4]]
'''စ''' ({{Lang-en|ca; the sixth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုတြဴတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;စ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;စ&quot; နွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာအိုတ်၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;စ&quot; သာ၊ &quot;ဆ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဇ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဇျ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; စ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;စ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;စ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;စ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi c.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ca.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''စ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;စ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
[[Category:ဘာသာဗေဒ]]
{{DEFAULTSORT:စ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]</text>
      <sha1>9hkyzyqzr1efr333qa7qh040ob880wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>591</id>
    <revision>
      <id>53333</id>
      <parentid>48235</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4062" sha1="aj2sjr2uuz7bgkub0aiixsegjsyzcw7" xml:space="preserve">[[File:Pallava Cha.svg|thumb|Pallava Cha|alt=Pallava Cha.svg|upright=0.4]]
'''ဆ''' ({{Lang-en|cha; the seventh letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုထပှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဆ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဆ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ၜါ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;စ&quot; သာ၊ &quot;ဆ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဇ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဇျ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ဆ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဆ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဆ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဆ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi ch.svg|20px]]
| [[File:Pallava Cha.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ခ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဆ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဆ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>aj2sjr2uuz7bgkub0aiixsegjsyzcw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>594</id>
    <revision>
      <id>53348</id>
      <parentid>48236</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4247" sha1="0d3ymks36d04onecm1p01qc073g4jvh" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ja.svg|thumb|Pallava Ja|alt=Pallava Ja.svg|upright=0.4]]
'''ဇ''' ({{Lang-en|ja; the eight letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ဒစာံတုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဇ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဇ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပန်၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;စ&quot; သာ၊ &quot;ဆ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဇ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဇျ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

{{audio
 | type = song
 | header = no
 | file  = Gruber - Schumann-Heink - Stille Nacht.ogg
 | description = Soprano solo version
 }}

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ဇ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဇ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဇ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဇ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi j.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ja.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဇ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဇ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
[[Category:ဘာသာဗေဒ]]
{{DEFAULTSORT:ဇ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>0d3ymks36d04onecm1p01qc073g4jvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ည</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602</id>
    <revision>
      <id>53360</id>
      <parentid>48237</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="ivh2vlid8livjq0pb0u34tu8pswuike" xml:space="preserve">[[File:Pallava Nya.svg|thumb|Pallava Nya|alt=Pallava Nya.svg|upright=0.4]]
'''ည''' ({{Lang-en|nya; the tenth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုစှ်တုဲ ညဝွံ ဒှ်ဗျည် မပတိတ် ရမ္သာင်ၜါ နကဵုရမ္သာင်သာ ကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဗွဲဓမ္မတာ ည ဂှ် ပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ည&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ ကီု သီုကဵု ဒၞာဲ ပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;ည&quot; သာ၊ &quot;(ညှ)&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ည&quot; ဇြိုင်၊ &quot;(ညှ)&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ည
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ည
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ည
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ည
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi ny.svg|20px]]
| [[File:Pallava Nya.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ည'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ည&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ည}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>ivh2vlid8livjq0pb0u34tu8pswuike</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>606</id>
    <revision>
      <id>53338</id>
      <parentid>48238</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4052" sha1="lu2ni5968h4jw0obtw3znm4nteduvsz" xml:space="preserve">[[File:Pallava Tta.svg|thumb|Pallava ṭa|alt=Pallava Tta.svg|upright=0.4]]
'''ဋ''' ({{Lang-en|ṭa; the eleventh letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် စှ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;က&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဋ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာအိုတ်၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;ဋ&quot; သာ၊ &quot;ဌ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;&quot; ဇြိုင်၊ &quot;&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ဋ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဋ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဋ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဋ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi tt.svg|20px]]
| [[File:Pallava Tta.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဋ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဋ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဋ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>lu2ni5968h4jw0obtw3znm4nteduvsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဌ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607</id>
    <revision>
      <id>53339</id>
      <parentid>48239</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4036" sha1="hkw3x5ios2eil8zefqemktsvj9o3kuq" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ttha.svg|thumb|Pallava ṭha|alt=Pallava Ttha.svg|upright=0.4]]
'''ဌ''' ({{Lang-en|ṭha; the twelfth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် စှ်ၜါတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဌ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဌ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ၜါ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;ဋ&quot; သာ၊ &quot;ဌ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;&quot; ဇြိုင်၊ &quot;&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ဌ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဌ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဌ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဌ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi tth.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ttha.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဌ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဌ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဌ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>hkw3x5ios2eil8zefqemktsvj9o3kuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဍ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>609</id>
    <revision>
      <id>53336</id>
      <parentid>48240</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4399" sha1="6ib0e62codwcn2s8wylnq8f2awy00qj" xml:space="preserve">[[File:Pallava Dda.svg|thumb|Pallava ḍa|alt=Pallava Dda.svg|upright=0.4]]
'''ဍ''' ({{Lang-en|ḍa; the thirteenth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်ပိတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဍ&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာ သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဗွဲဓမ္မတာ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဍ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာ ကေုာံ နကဵုရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး နွံဒၞာဲမရနုက်ကဵုပိရ။ &quot;ဍ&quot; သာ၊ &quot;?&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဍ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;?&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;ဍ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဍ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဍ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဍ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi dd.svg|20px]]
| [[File:Pallava Dda.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဍ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဍ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဍ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>6ib0e62codwcn2s8wylnq8f2awy00qj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဎ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>615</id>
    <revision>
      <id>53350</id>
      <parentid>48241</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5545" sha1="n33cf62qhdbv97yc09yxikxhvnidk06" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ddha.svg|thumb|Pallava ḍha|alt=Pallava Ddha.svg|upright=0.4]]
'''ဎ''' ({{Lang-en|ḍha; the fourteenth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်ပန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဎ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုဟ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဎ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;ဍ&quot; သာ၊ &quot;?&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဎ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;?&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။ ဎ ဝွံ နကဵုမန်ခေတ်လၟုဟ် ပတိတ်ဒၟံင်ရမ္သာင် မတုပ်ကဵု ဓ တုဲ၊ တၞဟ်နမဂွံပါ် တၞဟ်ခြာမာန်တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု (ဎကဒါ)ရ။ ဟိုတ်နူ ပတိတ်ရမ္သာင် မတုပ်ကဵု ဓ တုဲ၊ ဍ ဂှ် ပတိတ်ရမ္သာင်ၜါဂှ်ရ ဎ ဂှ် ဒၞာဲစကာ အောန်အာရ။ ကာလလ္ၚတ်ရံင် လၟေင်အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ ကေုာံ ပလ္လဝတအ်မ္ဂး ဎ ဝွံ ဒှ်ဒၟံင် အက္ခရ်ရမ္သာင်ဇြိုင် ဍ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဎ ဝွံ မန်ခေတ်လၟုဟ် ပတိတ်ဒၟံင် ရမ္သာင် မတုပ်ကဵု ဓ ဂှ် ဗၠေတ်ဒၟံင်ရောင် စှ်ေစိုတ်တုဲ ယဝ်ရ သၠာဲပတိတ်ရမ္သာင် နဒဒှ် ရမ္သာင်ဇြိုင်ဍမ္ဂး ဍ ဂှ် ဟွံဒှ်ဗျည် မပတိတ်ရမ္သာင်ၜါတုဲ ဍ ဂှ် ဒှ်ရမ္သာင်သာ ဎ မ္ဂး ဗျည်မန်လေဝ် လှဲလးဂၠိုင်တိုန်ရ။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; 

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ဎ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဎ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဎ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဎ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi ddh.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ddha.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဎ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဎ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဎ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>n33cf62qhdbv97yc09yxikxhvnidk06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဏ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616</id>
    <revision>
      <id>53337</id>
      <parentid>48242</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4051" sha1="8t4hm7xu32efwz5bnppwq09yugwh8hy" xml:space="preserve">[[File:Pallava Nna.svg|thumb|Pallava ṇa|alt=Pallava Nna.svg|upright=0.4]]
'''ဏ''' ({{Lang-en|ṇa; the fifteenth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်သုန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဏ&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဏ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာရ။ &quot;ဏ&quot; သာ၊ &quot;ဏှ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;န&quot; ဇြိုင်၊ &quot;နှ?&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဏ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဏ
|--- align=center
|
| 
| 
| [[File:Pallava Nna.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဏ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဏ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;


==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဏ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>8t4hm7xu32efwz5bnppwq09yugwh8hy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618</id>
    <revision>
      <id>53334</id>
      <parentid>48243</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4065" sha1="8np2xbtkvikmnu33pho4fokx6cad9d2" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ta.svg|thumb|Pallava ta|alt=Pallava Ta.svg|upright=0.4]]
'''တ''' ({{Lang-en|ta; the sixteenth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်တြဴတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;တ&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;တ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာရ။ &quot;တ&quot; သာ၊ &quot;ထ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဒ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဓ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;တ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;တ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;တ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;တ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi t.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ta.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''တ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;တ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:တ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>8np2xbtkvikmnu33pho4fokx6cad9d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>660</id>
    <revision>
      <id>53335</id>
      <parentid>48245</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="3iytem5hhxfihfv5zb6y9qe5x835dx5" xml:space="preserve">[[File:Pallava Tha.svg|thumb|Pallava tha|alt=Pallava Tha.svg|upright=0.4]]
'''ထ''' ({{Lang-en|tha; the seventeenth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်ထပှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ထ&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ထ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မရနုက်ကဵုၜါရ။ &quot;တ&quot; သာ၊ &quot;ထ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဒ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဓ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;ထ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ထ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ထ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ထ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi th.svg|20px]]
| [[File:Pallava Tha.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ထ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ထ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ထ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>3iytem5hhxfihfv5zb6y9qe5x835dx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>678</id>
    <revision>
      <id>53351</id>
      <parentid>48246</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4093" sha1="e38kffpdooh1vsam1dbhe3iuysv746c" xml:space="preserve">[[File:Pallava Da.svg|thumb|Pallava da|alt=Pallava Da.svg|upright=0.4]]
'''ဒ''' ({{Lang-en|da; the eighteenth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်ထပှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဒ&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဒ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မရနုက်ကဵုၜါရ။ &quot;တ&quot; သာ၊ &quot;ထ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဒ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဓ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;ဒ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဒ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဒ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဒ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi d.svg|20px]]
| [[File:Pallava Da.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဒ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဒ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဒ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>e38kffpdooh1vsam1dbhe3iuysv746c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဓ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>697</id>
    <revision>
      <id>53352</id>
      <parentid>48248</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4123" sha1="omuxykr8dbqc9t5q7qt70fk3i700vns" xml:space="preserve">[[File:Pallava Dha.svg|thumb|Pallava Dha|alt=Pallava Dha.svg|upright=0.4]]
'''ဓ''' ({{Lang-en|dha; the nineteenth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်ဒစိတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဓ&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဓ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မရနုက်ကဵုပန်ရ။ &quot;တ&quot; သာ၊ &quot;ထ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဒ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဓ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;ဓ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဓ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဓ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဓ
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi dh.svg|20px]]
| [[File:Pallava Dha.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဓ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဓ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဓ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>omuxykr8dbqc9t5q7qt70fk3i700vns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>န</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704</id>
    <revision>
      <id>53353</id>
      <parentid>48249</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5907" sha1="jze6r58v3vtlociebu2noc9d0nmbmmj" xml:space="preserve">[[File:Pallava Na.svg|thumb|Pallava na|alt=Pallava Na.svg|upright=0.4]]
'''န''' ({{Lang-en|na; the twentieth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;န&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;န&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ။ &quot;ဏ&quot; သာ၊ &quot;ဏှ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;န&quot; ဇြိုင်၊ &quot;နှ?&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;န
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;န
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi n.svg|20px]]
| [[File:Pallava Na.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''န'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;န&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==ကၟက်==
နဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် န) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်န (ၞ) ဂှ် ဒှ်ဗီု မချူန နူတမ်တေအ်ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဗီုပြင် မချူနဂှ် နကဵုဒၞာဲဓမ္မတာဂှ် ၜိုန်ရ ပြံင်လှာဲအာ တၟာဂလိုင် တ္ၚဲဏအ် ဒှ်အာ နကဵု ဗီု (န) ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကာလမချူ ကွက်စုတ် ပ္ဍဲသၟဝ်ဗျည်မွဲမွဲမ္ဂး ချူဒၟံင် အတိုင်တြေံဖိုဟ်ရ။ နူကဵု ဗြဟ္မဳတေအ်ဂှ် န ကဵု ဏ ၜါဏအ် ပါ်လဝ်ဟွံမဲ နွံဆ န မွဲမတုဲ ပတိတ်ရမ္သာင်ၜါ။ ကာလစိုပ်ခေတ်ပလ္လဝဂှ် သွက်ရမ္သာင်သာဂှ် ဗဒှ်ပတိုန် ဏ ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ၞ ပ္ဍဲကၟက်ဂှ် စဵုတ္ၚဲဏအ် ဒှ်ဒၟံင် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ မပတိတ် ရမ္သာင်န ကဵု ရမ္သာင် ဏ ဖိုဟ်ရ။ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ (ဏ)၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကၞ (ကဏ)၊ ခၞ (ခဏ)၊ ဂၞ (ဂန) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ 


==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:န}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>jze6r58v3vtlociebu2noc9d0nmbmmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>722</id>
    <revision>
      <id>53340</id>
      <parentid>48250</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4129" sha1="nbhilxtau85n6ypna757238s0p6i8en" xml:space="preserve">[[File:Pallava Pa.svg|thumb|Pallava Pa|alt=Pallava Pa.svg|upright=0.4]]
'''ပ''' ({{Lang-en|pa; the twenty-first letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောမွဲတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ပ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ပ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာအိုတ်၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;ပ&quot; သာ၊ &quot;ဖ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဗ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဘ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; ပ
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ပ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ပ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ပ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ပ
|--- align=center
|
| [[File:PhoenicianP-01.svg|25px]]
| [[File:Brahmi p.svg|20px]]
| [[File:Pallava Pa.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ပ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ပ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ပ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>nbhilxtau85n6ypna757238s0p6i8en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765</id>
    <revision>
      <id>53341</id>
      <parentid>46524</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2233" sha1="5a0b1cbx3hhylakkrgzwujub9561i28" xml:space="preserve">[[File:Pallava Pha.svg|thumb|Pallava Pha|alt=Pallava Pha.svg|upright=0.4]]
'''ဖ''' ({{Lang-en|pha; the twenty-second letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောၜါတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဖ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဖ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မရနုက်ကဵုၜါ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;ပ&quot; သာ၊ &quot;ဖ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဗ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဘ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဖ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဖ
|--- align=center
|
| 
| 
| [[File:Pallava Pha.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဖ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဖ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ &lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဖ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>5a0b1cbx3hhylakkrgzwujub9561i28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>773</id>
    <revision>
      <id>53354</id>
      <parentid>48251</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4186" sha1="6xspznzg5g1qp3sy0ztp88v0hm7dkwr" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ba.svg|thumb|Pallava Ba|alt=Pallava Ba.svg|upright=0.4]]
'''ဗ''' ({{Lang-en|ba; the twenty-third letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောပိတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဗ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဗ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင် မရနုက်ကဵုပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;ပ&quot; သာ၊ &quot;ဖ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဗ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဘ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; ဗ
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ဗ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဗ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဗ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဗ
|--- align=center
| [[File:EgyptianB-01.svg|64px]]
| [[File:PhoenicianB-01.svg|45px|]]
| [[File:Brahmi b.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ba.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဗ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဗ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဗ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>6xspznzg5g1qp3sy0ztp88v0hm7dkwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797</id>
    <revision>
      <id>53361</id>
      <parentid>48253</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5240" sha1="71tvltr7cwhg45qmkfxz16pqgueep19" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ma.svg|thumb|Pallava Ma|alt=Pallava Ma.svg|upright=0.4]]
'''မ''' ({{Lang-en|ma; the twenty-fifth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောသုန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;မ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ၊ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ဗွဲဓမ္မတာ ပၠုပ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;မ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင် ကၠာကဵု မရနုက်ကဵုပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;မ&quot; သာ၊ &quot;မှ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;မ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;မှ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; မ
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; မ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;မ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;မ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;မ
|--- align=center
| &lt;hiero&gt;n&lt;/hiero&gt;
| [[File:PhoenicianM-01.png|x25px]]
| [[File:Brahmi m.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ma.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''မ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;မ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==ကၟက်==
မ ဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် မ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်မ (ၟ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အဆက်ဆက် နူမချူ အက္ခရ်မ ဗီုခေတ်တြေံပလ္လဝဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်က်ရ။ မ ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါတုဲ ကာလပံင် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကၟ (ကမ)၊ ခၟ (ခမ)၊ ဂၟ (ဂမ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:မ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>71tvltr7cwhg45qmkfxz16pqgueep19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>832</id>
    <revision>
      <id>53362</id>
      <parentid>48254</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6047" sha1="av23z9n17a58czmzz8ifgi2rs4sbsdt" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ya.svg|thumb|Pallava Ya|alt=Pallava Ya.svg|upright=0.4]]
'''ယ''' ({{Lang-en|ya; the twenty-sixth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောတြဴတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ယ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ၊ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ဗွဲဓမ္မတာ ပၠုပ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ယ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင် ကၠာကဵု မရနုက်ကဵုပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;ယ&quot; သာ၊ &quot;ယှ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ယ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ယှ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ယ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ယ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ယ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ယ
|--- align=center
| 
| [[File:Phoenician yodh.svg|x25px]]
| [[File:Brahmi y.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ya.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ယ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ယ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==ကၟက်==
ယ ဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် ယ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်ယ (ျ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အဆက်ဆက် နူမချူ အက္ခရ်ယ ဗီုခေတ်တြေံပလ္လဝဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်က်ရ။ ယ မတိုန်ဒၟံင် ၜါလပါ်ဂှ် ကရေက်ကၠာဂှ် ချူဍောတ်တုဲ ကရေက်လက္ကရဴဂှ် ချူဇလိင်ပတိုန် စဵုကဵု စိုပ်လတူရ။ နူဂှ် ကရေက်ကၠာဂှ် ကၠေအ်အာဂှ် ဒှ်အာ နကဵု လက်သန် ျ ရ။ ယ ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါတုဲ ကာလပံင် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကျ (ကယ)၊ ချ (ခယ)၊ ဂျ (ဂယ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ ဆဂး ကွက်ယဂှ် ကာလပံင်ကဵု ဗျည်တၞဟ်မ္ဂး တိတ်ဒှ်အာ ရမ္သာင်မွဲ ဥပမာ က ကွက် ယ၊ တိတ်ရမ္သာင် မွဲမ ကျ၊ ဟွံပတိတ်ရမ္သာင် ကယ ညံင်ရဴအခဝ်ကၟက်တၞဟ် ဗီုကဵု န ကဵု မ တအ်ရ။ 

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ယ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>av23z9n17a58czmzz8ifgi2rs4sbsdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>843</id>
    <revision>
      <id>53363</id>
      <parentid>48255</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5593" sha1="he3jokvylnw4y98cfs767pkxntluh4c" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ra.svg|thumb|Pallava Ra|alt=Pallava Ra.svg|upright=0.4]]
'''ရ''' ({{Lang-en|ra; the twenty-seventh letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောထပှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ရ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ၊ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ဗွဲဓမ္မတာ ပၠုပ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ရ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင် ကၠာကဵု မရနုက်ကဵုပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;ရ&quot; သာ၊ &quot;?&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ရ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;?&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; ရ
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; ရ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ရ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ရ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ရ
|--- align=center
| &lt;hiero&gt;D1&lt;/hiero&gt;
| [[File:Phoenician res.svg|x25px]]
| [[File:Brahmi r.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ra.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ရ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ရ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==ကၟက်==
ရ ဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် ရ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်ရ (ြ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အဆက်ဆက်ရ။ ရ မသၠုင်ဒၟံင်ဂှ် စွံလက္ကရဴတုဲ ကွက်ကၠုင်ရ။ နူဂှ် က္ဍိုပ်မဂၠိင်တိတ်ဒၟံင် လပါ်လက္ကရဴဂှ် ဟိုတ်မထုဲအာကဵု အက္ခရ်လက္ကရဴဂှ်တုဲ က္ဍိုပ်ဂှ် ပ္ၚံက်ဏာလပါ်ဂတတုဲ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဒှ်အာ နကဵု သင်္ကေတ ြ ရ။ ရ ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါတုဲ ကာလပံင် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကြ (ကရ)၊ ခြ (ခရ)၊ ဂြ(ဂရ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ရ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>he3jokvylnw4y98cfs767pkxntluh4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>866</id>
    <revision>
      <id>53356</id>
      <parentid>48257</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6780" sha1="bfa9dc0aqh847kveuo7ks472v6kpnby" xml:space="preserve">[[File:Pallava La (variant).svg|thumb|Pallava La|alt=Pallava La.svg|upright=0.4]]
'''လ''' ({{Lang-en|la; the twenty-eighth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောဒစာံတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;လ&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;လ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ။ &quot;ဠ&quot; သာ၊ &quot;လှ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;လ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;လှ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; ဆဂး အက္ခရ် လ ဝွံ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပတိတ်ဒၟံင်ရမ္သာင်ၜါ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ 

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; လ
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;လ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;လ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;လ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;လ
|--- align=center
|&lt;hiero&gt;S39&lt;/hiero&gt;
| [[File:PhoenicianL-01.svg|x25px]]
| [[File:Brahmi l.svg|20px]]
| [[File:Pallava La.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''လ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;လ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==ကၟက်==
လဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် လ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်လ (ၠ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူမချူအက္ခရ်လ နကဵုဂၠံင်ပစူဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်က်တုဲ တ္ၚဲဏအ် ဒှ်အာ ၠ ရ။ နူကဵု ဗြဟ္မဳတေအ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲခေတ်ပလ္လဝဂှ် နွံဆ လ ဟွံသေင်မ္ဂး ဠ မွဲမဓဝ်တုဲ ပတိတ်ရမ္သာင်ၜါ။ နကဵုမန်ရ ဒှ်ညးမဗဒှ်လဝ် ညံင်အက္ခရ် ဒှ်ၜါ ဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ၠ ပ္ဍဲကၟက်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ မပတိတ် ရမ္သာင်လ ကဵု ရမ္သာင် ဠ ဖိုဟ်ရ။ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ (ဠ)၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင် (လ) ရ။ ဥပမာ ကၠ (ကဠ)၊ ခၠ (ခဠ)၊ ဂၠ (ဂဠ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ လ ကဵု ဠ ဝွံ ကာလကွက် ပံင်စုတ် ပ္ဍဲကဵုဗျည်တၞဟ်မ္ဂး ကလိဂွံ ရမ္သာင်မွဲမာန်ကီုရ။ အက္ခရ်လဂှ် ယဝ်ရ နွံလက္ကရဴ ဗျည်ပထမမ္ဂး ၜိုန်ရ ပတိတ်ရမ္သာင် ဠ ကီုရ။ ပ္ဍဲခေတ်သၠရိုတ်ဂှ် တၞဟ်န ဂွံတီ မပတိတ် ရမ္သာင်သာတုဲ သၟဝ်ဂှ် ကွက်စုတ် ှ ဗီုဏအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ ဥပမာ ပလေဝ် ဂှ် ပတိတ်ရမ္သာင် (ပဠေဝ်) ပ္ဍဲသၠရိုတ် ဂွံဆဵု ညးချူ (ပလှေဝ်)ရ။

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:လ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>bfa9dc0aqh847kveuo7ks472v6kpnby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>910</id>
    <revision>
      <id>53364</id>
      <parentid>48258</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5926" sha1="ir0lqgfcfqrxvn4071y1ig2nhbyhipu" xml:space="preserve">[[File:Pallava Va.svg|thumb|Pallava Va|alt=Pallava Va.svg|upright=0.4]]
'''ဝ''' ({{Lang-en|va; the twenty-ninth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောဒစိတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဝ&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ ရမ္သာင်သာကီု
သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ဗွဲဓမ္မတာ ပၠုပ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဝ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ ကေုာံ ပိ၊ &quot;ဝ&quot; သာ၊ &quot;ဝှ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဝ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဇွ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; ဆဂး အက္ခရ် လ ဝွံ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပတိတ်ဒၟံင်ရမ္သာင်ၜါ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; ဝ
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;ဝ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ &lt;br /&gt;ဝ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဝ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဝ
|--- align=center
|
| [[File:Phoenician waw.svg|x25px]]
| [[File:Brahmi v.svg|20px]]
| [[File:Pallava Va.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဝ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဝ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==ကၟက်==
ဝဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် ဝ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဝ ဂှ် ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကွ (ကဝ)၊ ခွ (ခဝ)၊ ဂွ (ဂဝ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ ဝ ဝွံ ကာလကွက် ပံင်စုတ် ပ္ဍဲကဵုဗျည်တၞဟ်မ္ဂး ကလိဂွံ ရမ္သာင်မွဲရ။ အက္ခရ်ဝဂှ် ယဝ်ရ နွံလက္ကရဴ ဗျည်ပထမမ္ဂး ၜိုန်ရ ပတိတ်ရမ္သာင် ဝ ကီုရ။ ပ္ဍဲခေတ်သၠရိုတ်ဂှ် တၞဟ်န ဂွံတီ မပတိတ် ရမ္သာင်သာတုဲ သၟဝ်ဂှ် ကွက်စုတ် ှ ဗီုဏအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ ဥပမာ ပဝံင် ဂှ် ပတိတ်ရမ္သာင်သာတုဲ ပ္ဍဲသၠရိုတ် (လ္ၚဵု)ဂှ် ဂွံဆဵု ညးချူ (ပဝှံင်)ရ။

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဝ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>ir0lqgfcfqrxvn4071y1ig2nhbyhipu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>941</id>
    <revision>
      <id>53342</id>
      <parentid>46691</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="kzjll8k96vpayuzldjphkna23hq4xj0" xml:space="preserve">[[File:Pallava Sa.svg|thumb|Pallava Sa|alt=Pallava Sa.svg|upright=0.4]]
'''သ''' ({{Lang-en|sa; the thirtieth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ပိစှ်ောတုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;သ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;သ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ၊ &quot;သ&quot; သာ၊ &quot;သြ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဇြ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;?&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။ သြ တအ်ဂှ် ပ္ဍဲကာလမချူ ဗီုကဵု သြိုင်သ္ၚိ၊ သြန်ထဝ်တအ်ဂှ် နူကဵု ခေတ်မန်တြေံဂှ် ၜိုန်ရ ဆဵုကေတ်ကီုလေဝ် နဒဒှ် ဗျည်မွဲဂှ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲကဵုရမ္သာင်ဇြိုင် ဇြ ဂှ် နဒဒှ်ဗျည်မွဲ ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; 

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;သ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;သ
|--- align=center
|
| 
| 
| [[File:Pallava Sa.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''သ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;သ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ &lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;
==သဒ္ဒါ==
အက္ခရ် သ ဝွံ ယဝ်ရ နွံဂတ ကြိယာမွဲမွဲမ္ဂး ပကဵု မကြိယာဂှ် ဂွံဒှ် ကြိယာ အနာဂတ်။ ဥပမာ - ကြိယာ ဒး ဂှ် သ စုတ်ဂတ သ္ဒး မ္ဂး ကြိယာ ဒး ဂှ် ဒှ်အာ ကြိယာအနာဂတ်ရ။

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:သ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>kzjll8k96vpayuzldjphkna23hq4xj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>999</id>
    <revision>
      <id>53343</id>
      <parentid>48262</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5633" sha1="1ijq43r018f243zc1yz3vjnb4sghkpt" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ha.svg|thumb|Pallava Ha|alt=Pallava Ha.svg|upright=0.4]]
'''ဟ''' ({{Lang-en|ha; the thirty-first letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ပိစှ်ောမွဲတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဟ&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာ လုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဟ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ၊ &quot;ဟ&quot; သာ၊ &quot;?&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;သ္ၚ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;?&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; ဒၞာဲရမ္သာင်ဇြိုင် သ္ၚ ဂှ် ၜိုန်ရ ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲလိက်မန် နူခေတ်တြေံ သ္ၚိ၊ သ္ၚု၊ သ္ၚောဲ၊ သ္ၚေက်တအ်ကီုလေဝ် နဒဒှ်ဗျည်မွဲဂှ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;ဟ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ &lt;br /&gt;ဟ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဟ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဟ
|--- align=center
|
| [[File:Phoenician he.svg|x25px]]
| [[File:Brahmi h.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ha.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဟ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဟ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==ကၟက်==
ဟဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် ဟ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဟ ပ္ဍဲဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုဟ် (ဝါ) ဒုတိယတအ်ဂှ် ဟွံကွက်ရ။ ယဝ်ရကွက်မ္ဂး ဗျည်ဂှ် ပ္တိတ်ဏာ နကဵုရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ န ကွက် ဟ နှ ရမ္သာင်တိတ်တုပ်အာကဵု ဏှ ရ။ ညှ မ္ဂး ညဂှ် ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲခေတ်ၜိုတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပ္ဍဲဗျည်မဂွံရမ္သာင်ၜါ (ရမ္သာင်သာ၊ ရမ္သာင်ဇြိုင်) တအ်ဂှ် တၞဟ်နမိက်ဂွံကဵု ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာမ္ဂး မ္ဂး ညးကွက်စုတ် ဟ ရ။ ဥပမာ ကမၠောန်မှောင်မှ၊ ပလှေဝ်ပလှေတ်၊ ပဝှံင်။ 


==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဟ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>1ijq43r018f243zc1yz3vjnb4sghkpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဠ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1009</id>
    <revision>
      <id>53344</id>
      <parentid>48263</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6676" sha1="39w74i4rfigzd3i8q03wo5b8cmj4ff7" xml:space="preserve">[[File:Pallava La.svg|thumb|Pallava La|alt=Pallava La.svg|upright=0.4]]
'''ဠ''' ({{Lang-en|ḷa; the thirty-second letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ပိစှ်ောၜါတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဠ&quot; ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဠ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ။ &quot;ဠ&quot; သာ၊ &quot;လှ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;လ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;လှ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; ဆဂး အက္ခရ် ဠ ဝွံ စကာအောန်တုဲ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် စကာ အက္ခရ် လ ဂၠိုင်ရ။  

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; လ
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;လ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;လ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;လ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;လ
|--- align=center
|&lt;hiero&gt;S39&lt;/hiero&gt;
| [[File:PhoenicianL-01.svg|x25px]]
| [[File:Brahmi l.svg|20px]]
| [[File:Pallava La.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''လ/ဠ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဠ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==ကၟက်==
လဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် လ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်လ (ၠ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူမချူအက္ခရ်လ နကဵုဂၠံင်ပစူဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်က်တုဲ တ္ၚဲဏအ် ဒှ်အာ ၠ ရ။ နူကဵု ဗြဟ္မဳတေအ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲခေတ်ပလ္လဝဂှ် နွံဆ လ ဟွံသေင်မ္ဂး ဠ မွဲမဓဝ်တုဲ ပတိတ်ရမ္သာင်ၜါ။ နကဵုမန်ရ ဒှ်ညးမဗဒှ်လဝ် ညံင်အက္ခရ် ဒှ်ၜါ ဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ၠ ပ္ဍဲကၟက်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ မပတိတ် ရမ္သာင်လ ကဵု ရမ္သာင် ဠ ဖိုဟ်ရ။ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ (ဠ)၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင် (လ) ရ။ ဥပမာ ကၠ (ကဠ)၊ ခၠ (ခဠ)၊ ဂၠ (ဂဠ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ လ ကဵု ဠ ဝွံ ကာလကွက် ပံင်စုတ် ပ္ဍဲကဵုဗျည်တၞဟ်မ္ဂး ကလိဂွံ ရမ္သာင်မွဲမာန်ကီုရ။ အက္ခရ်လဂှ် ယဝ်ရ နွံလက္ကရဴ ဗျည်ပထမမ္ဂး ၜိုန်ရ ပတိတ်ရမ္သာင် ဠ ကီုရ။ ပ္ဍဲခေတ်သၠရိုတ်ဂှ် တၞဟ်န ဂွံတီ မပတိတ် ရမ္သာင်သာတုဲ သၟဝ်ဂှ် ကွက်စုတ် ှ ဗီုဏအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ ဥပမာ ပလေဝ် ဂှ် ပတိတ်ရမ္သာင် (ပဠေဝ်) ပ္ဍဲသၠရိုတ် ဂွံဆဵု ညးချူ (ပလှေဝ်)ရ။

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဠ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>39w74i4rfigzd3i8q03wo5b8cmj4ff7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1010</id>
    <revision>
      <id>53365</id>
      <parentid>48264</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4502" sha1="tnx33d2h35juycnbotcd2y950706jhd" xml:space="preserve">[[File:Pallava A.svg|thumb|Pallava A|alt=Pallava A.svg|upright=0.4]]
'''အ''' ({{Lang-en|a; the thirty-fourth letter and the first vowel of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ပိစှ်ောပိတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;အ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ၜါတုဲ ဗွဲဓမ္မတာ ပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;အ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည် နွံပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာအိုတ် ကေုာံ မရနုက်ကဵုပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;အ&quot; သာ၊ &quot;?&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;အ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;?&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။ ဆဂး နဒဒှ် ဗျည်ဒုတိယဂှ် ၜိုန်ရ နကဵုရမ္သာင် နွံကီုလေဝ် စကာအောန် စဵုကဵုဂၠာဲဟွံဆဵုရ။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; အ
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; အ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;အ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;အ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;အ
|--- align=center
| [[File:EgyptianA-01.svg|25px]]
| [[File:PhoenicianA-01.svg|25px]]
| [[File:Brahmi a.svg|20px]]
| [[File:Pallava A.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''အ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;အ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:အ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>tnx33d2h35juycnbotcd2y950706jhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ၐ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1071</id>
    <revision>
      <id>53346</id>
      <parentid>48270</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4163" sha1="nqezugd2xsd25yy4ukz6jo7aoedzeo2" xml:space="preserve">[[File:Pallava Sha.svg|thumb|Pallava Sha|alt=Pallava Sha.svg|upright=0.4]]
'''ၐ''' ({{Lang-en|śa}})ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်တမၠာတေအ် ၜိုန်ရ မန်တအ် စကာကၠုင်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟွံဆက်စကာရ။ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ၐ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ၐ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ၜါ၊ &quot;ၜ&quot; သာ၊ &quot;ၐ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ၝ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ၑ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; 

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;ၐ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ &lt;br /&gt;ၐ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ၐ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ၐ
|--- align=center
| 
| File:Phoenician sin.svg|25px]]
| [[File:Brahmi sh.svg|20px]]
| [[File:Pallava Sha.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ၐ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ၐ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; 

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ၐ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>nqezugd2xsd25yy4ukz6jo7aoedzeo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ၑ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1072</id>
    <revision>
      <id>53358</id>
      <parentid>48271</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4194" sha1="q25amool15ygbhbjgzd5ylecn7trih3" xml:space="preserve">[[File:Pallava Ssa.svg|thumb|Pallava Ssa|alt=Pallava Ssa.svg|upright=0.4]]
'''ၑ''' ({{Lang-en|ṣa}})ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်တမၠာတေအ် ၜိုန်ရ မန်တအ် စကာကၠုင်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟွံဆက်စကာရ။ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ၑ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ၑ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပန်၊ &quot;ၜ&quot; သာ၊ &quot;ၐ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ၝ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ၑ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; 

==[[ဝ]]င်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;ၑ
! အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ &lt;br /&gt;ၑ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ၑ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ၑ
|--- align=center
| 
| [[File:Phoenician samekh.svg|25px]]
| [[File:Brahmi ss.svg|20px]]
| [[File:Pallava Ssa.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ၑ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ၑ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; 

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ၑ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>q25amool15ygbhbjgzd5ylecn7trih3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ၚ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1073</id>
    <revision>
      <id>53359</id>
      <parentid>48272</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5125" sha1="thhahs5j03cre1lnn10u4yzoz1h1d1y" xml:space="preserve">[[File:Pallava Nga.svg|thumb|Pallava Nga|alt=Pallava Nga.svg|upright=0.4]]
'''င / ၚ''' ({{Lang-en|nga; the fifth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုမသုန်တုဲ င / ၚ ဝွံ ဒှ်ဗျည် မပတိတ် ရမ္သာင်ၜါ နကဵုရမ္သာင်သာ ကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဗွဲဓမ္မတာ ၚ ဂှ် ပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ၚ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ ကီု သီုကဵု ဒၞာဲ ပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;င&quot; သာ၊ &quot;(ငှ)&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ၚ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;(ၚှ)&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; င
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;င
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;င
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;င
|--- align=center
|
| 
| [[File:Brahmi ng.svg|20px]]
| [[File:Pallava Nga.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''င'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;င&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

င ဝွံ နူတမ်ကိုပ်ကၠာဂှ် ချူ ဆ င (ဟွံမဲ ကုကၟက် -္ၚ) ရ။ ပ္ဍဲလိက်မန်ခေတ်လဒေါဝ်ဂှ် ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင် တၞဟ်န မဂွံချူ တၞဟ်ခြာတုဲ သွက်ရမ္သာင်သာ ဂှ် ချူ င၊ တုဲ သွက်ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ် သၟဝ် င ဂှ် ကွက်စုတ် ဂ တုဲ ချူလဝ် င္ဂ။ ဗွဲကြဴ ကၟက်ဂ ဂှ် ဗီုပြင်ဍောတ်စှ်ေအာတုဲ ဒှ်အာတုဲ ချူကၠုင် င္ၚ။ 

င် (ဂစိုတ် င်) ဂှ် ဒှ်ဂစိုတ် င/ၚ ရ။ ကာလမချူ နဒဒှ် ဂစိုတ်မ္ဂး စကာ ဆ အက္ခရ် ရမ္သာင်သာ င (င်) ဟေင်ရ။

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:င}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>thhahs5j03cre1lnn10u4yzoz1h1d1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ၛ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1075</id>
    <revision>
      <id>53349</id>
      <parentid>46832</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="d4yfvxz528imv6hlboilf742m6ecwwi" xml:space="preserve">[[File:Pallava Jha.svg|thumb|Pallava jha|alt=Pallava Jha.svg|upright=0.4]]
'''ၛ''' ({{Lang-en|jha; the ninth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုဒစိတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ၛ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ၛ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပန်၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;စ&quot; သာ၊ &quot;ဆ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဇ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ၛ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ၛ
|--- align=center
|
| 
| 
| 
| &lt;big&gt;'''ၛ'''&lt;/big&gt;
|}

အက္ခရ် &quot;ၛ&quot; ဝွံ ပ္ဍဲကဵုပလ္လဝဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်၊ ပ္ဍဲလိက်မန်ခေတ်တြေံ နူ ၆-၇ ဗွဝ်ကၠံတေအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မန်ခေတ်တမၠာတေအ် ညးကေတ်မအက္ခရ်ဂြန္ထတုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်မန်ဂှ် ညးဖန်လဝ် ဟီုဂွံရ။ မန်တမၠာတအ် ညးကေတ် အက္ခရ် ဇ တုဲ ကွက်စုတ် ယ၊ ဇယ တုဲ ဂွံရမ္သာင်ဇြိုဟ် ဇ (ၛ) ရ။ 


==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ၛ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>d4yfvxz528imv6hlboilf742m6ecwwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ၜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1076</id>
    <revision>
      <id>53345</id>
      <parentid>46833</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2601" sha1="e1wwgl0bznnk59jcoyrpaladmfnodzv" xml:space="preserve">'''ၜ''' ({{Lang-en|ḅa; the thirty-third letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ပိစှ်ောပိတုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ၜ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ၜ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ၊ &quot;ၜ&quot; သာ၊ &quot;ၐ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ၝ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ၑ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; 

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ၜ
|--- align=center
|
| 
| 
| 
| &lt;big&gt;'''ၜ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ၜ&quot; ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ နူဂကူမန်တအ် စချူလိက် နကဵုဘာသာဇကုဂှ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်မန်တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ ဗီုဖန်ဗဒှ်ဂှ် ပ္ဍဲအက္ခရ်
ဗ မၞုံဗီုပြင်ထၜါဲဂှ် စုတ်ဗိန္ဒုလဒေါဝ်တုဲ ဖန်ဗဒှ် အက္ခရ်ၜ မန်ရ။ သွက်ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ် ကေတ် အက္ခရ် မ ကဵု အက္ခရ် ဗ ၜါလ္ဇံက် မ္ဗ တုဲ ဂွံရမ္သာင်ဇြိုင် ၝ ရ။ &lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ၜ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>e1wwgl0bznnk59jcoyrpaladmfnodzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ၝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1083</id>
    <revision>
      <id>53357</id>
      <parentid>46838</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="qtppirjl6gkp50cpemrvqsgvkfh2gad" xml:space="preserve">'''ၝ''' ({{Lang-en|mba; the thirty-fifth or the last letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ပိစှ်ောသုန် မဒှ်ဗျည်လက္ကရဴအိုတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ၝ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ၝ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ၊ &quot;ၜ&quot; သာ၊ &quot;?&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ၝ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;?&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; 

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ၝ
|--- align=center
|
| 
| 
| 
| &lt;big&gt;'''ၝ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ၝ&quot; ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ နူဂကူမန်တအ် စချူလိက် နကဵုဘာသာဇကုဂှ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်မန်တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ ကိုပ်ကၠာဂှ် ကေတ် အက္ခရ် မ ကဵု အက္ခရ် ဗ ၜါလ္ဇံက် မ္ဗ တုဲ ဂွံရမ္သာင်ဇြိုင် ၝ ရ။ &lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt; 

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ၝ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>qtppirjl6gkp50cpemrvqsgvkfh2gad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1090</id>
    <revision>
      <id>53355</id>
      <parentid>48252</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4130" sha1="1b7eqwa46oxoqv8lqazpn8y6vq7682g" xml:space="preserve">[[File:Pallava Bha.svg|thumb|Pallava Bha|alt=Pallava Bha.svg|upright=0.4]]
'''ဗ''' ({{Lang-en|bha; the twenty-fourth letter of the modern Mon alphabet}})ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောပန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး &quot;ဘ&quot; ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် &quot;ဘ&quot; နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင် မရနုက်ကဵုပန်၊ ဣဏအ်ဂှ် &quot;ပ&quot; သာ၊ &quot;ဖ&quot; သာဇြိုဟ်၊ &quot;ဗ&quot; ဇြိုင်၊ &quot;ဘ&quot; ဇြိုင်ဇြိုဟ်။&lt;ref&gt;Bee Htaw Monzel (2018) Comparison of Mon and Pyu Writing Systems and Myittha Inscription pp. 38-39&lt;/ref&gt;

==ဝင်==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=4
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
! အက္ခရ်ရုပ် အဳဂျပ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ပရဝ်တဝ်-သေမိတိစ် &lt;br /&gt; 
! အက္ခရ် ဗြဟ္မီ &lt;br /&gt;ဘ
! အက္ခရ် ဂြန္ထ &lt;br /&gt;ဘ
! အက္ခရ် မန်ခေတ်လၟုဟ် &lt;br /&gt;ဘ
|--- align=center
| 
| 
| [[File:Brahmi bh.svg|20px]]
| [[File:Pallava Bha.svg|20px]]
| &lt;big&gt;'''ဘ'''&lt;/big&gt;
|}
အက္ခရ် &quot;ဘ&quot; ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။&lt;ref&gt;&quot;[http://skyknowledge.com/pallava.htm Pallava script]&quot; SkyKnowledge.com date=2010-12-30&lt;/ref&gt;တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;Cristian Violatti (14 Nov 2016) [https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ A ancient history Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190817125316/https://www.ancient.eu/Brahmi_Script/ |date=2019-08-17 }}; Brahmi Script&lt;/ref&gt; လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။ &lt;ref&gt;Salomon, Richard, [http://indology.info/papers/salomon/ On the Origin Of The Early Indian Scripts: A review Article Journal of the American Oriental Society 115.2 (1995), 271-279]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rajat K Pal, [https://www.boloji.com/articles/10657/a-new-light-on-the-decipherment-of A New Light on the decipherment of Indus-Saraswati Script] Retrieved 19-09-2019.&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]
{{DEFAULTSORT:ဘ}}
{{Mon-alphabet}}
[[ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>1b7eqwa46oxoqv8lqazpn8y6vq7682g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2020</id>
    <revision>
      <id>53160</id>
      <parentid>49502</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T14:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61204" sha1="a213y0la9ae38us38dptcbzhld2bjt3" xml:space="preserve">[[File:1918FluVictimsStLouis.jpg|thumb|upright=1.6|သၞာံ ၁၉၁၈-၂၀ &quot;ယဲဇွဟ် သပိန် (Spanish flu)&quot; မဒှ် ယဲကပ် ဂှ် မၞိဟ်ဒးစုတိအာ အလုံဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင်]]
'''ကပ်''' ({{Lang-en|pandemic}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ယဲ မကၠောအ် ကၞာန် ပ္ဍဲဒေသဗွဲမဇၞော် ဥပမာ ကၠောအ်ကၞာန် ပြးၜက် မွဲတိုက်ကဵုမွဲတိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး အလုံလိုက်မွဲရ။ 

ယဲအလုံမွဲဍုင် မကော်ဂး ဗီုအင်္ဂလိက် (endemic disease) ဂှ် ၜိုန်ရ လၟိဟ်မၞိဟ် မကတဵုဒှ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် ယဝ်ရ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲမကောံဒၟံင် မွဲဒၞာဲဓဝ် ဟွံပြးတတ်ၜက်အာ တိုက်တၞဟ်မ္ဂး နကဵု သၞောတ်ဂၠးတိမ္ဂး ညးဟွံကော်စ ကပ် (pandemic) ဏီရ။ ပ္ဍဲမွဲဒမြေပ်ဝင်ဂှ် ကပ်ယဲ မကေင် ကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် နွံတၟာဂလိုင်ရ။ မပ္တံကဵု ယဲဗြန် (smallpox) ကေုာံ ယဲတဳဗဳ (တူဗါကူလဝ် tuberculosis)တအ် ဒှ်တမ်ရ။ ကပ်ယဲ ၜိုတ်မကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ်တအ်ဂှ် ယဲပလုက်၊ ကာလမၞိဟ် မချိုတ် ကုယဲဏအ် ဟိုတ်နူဖျုန်စၞာံလမ္စံက်တုဲ ယဲဂမ္စိုတ်လမ္စံက် (Black Death) လေဝ်ကော်စကီုရ။ နကဵုကပ်ယဲပလုက်ဏအ် ပ္ဍဲကဵု ၁၄ ဗွဝ်ကၠံတေအ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ၜိုတ် ၇၅-၂၀၀ ပြကောဋိကိုဋ်ဒှ်ရ။ ယဲကပ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် ယဲအေအာင်ဒဳအေတ် ကေုာံ ယဲကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ၂၀၁၉ (ကဝ်ဝိဒ်-၁၉) တအ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-51839944|title=Coronavirus confirmed as pandemic|website=BBC News|language=en|date=2020-03-11|access-date=2020-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/live/2020/mar/11/coronavirus-update-live-news-uk-health-minister-italy-lockdown-australia-us-china-stock-markets-outbreak-latest-updates?page=with:block-5e6911e18f08c2df6d2779a5#block-5e6911e18f08c2df6d2779a5|title=Coronavirus live updates: WHO says Covid-19 is pandemic. Covid-19 is expected to kill 100 million people
|website=The Guardian|language=en|date=2020-03-11|access-date=2020-03-11}}&lt;/ref&gt; ပၞောဝ်ကဵုယဲကပ် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအတိက် မကြီုအိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ယဲကပ်ဇွဟ် ၁၉၁၈ မကော်ဂး ယဲဇွဟ်သပိန် (Spanish flu) ကေုာံ ယဲဇွဟ် ၂၀၀၉ (H1N1)တအ်ရ။

== ပွံက် ကေုာံ ကဆံင်ဂမၠိုင် ==
[[File:WHO pandemic phases.png|thumb|[[World Health Organization]] influenza pandemic alert phases, The WHO does not use the old system of 6 phases]]
ကပ် ဂှ် ဒှ်ယဲ မကတဵုဒှ် နကဵုကဆံင် မကၠောအ်ကၞာန် မတတ်ၜက်ပယျဵုဍုင်နာနာ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး လၟိဟ်မကတဵုဒှ်ယဲ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။&lt;ref name=Porta2008&gt;{{cite book|author=Miquel Porta|editor=Miquel Porta|title=Dictionary of Epidemiology|url=https://books.google.com/books?id=3Dr8dyuzvTkC&amp;pg=PA179|accessdate=14 September 2012|year=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-531449-6|page=179}}&lt;/ref&gt; ကပ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု ခန္ဓမတဵုလွဳဂမၠိုင် မဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲကဵု ဇွောအ်မသတ်တအ် မပ္တံကဵု ကုတၞံသြောအ်ဂမၠိုင်၊ က၊ ဖျုန် ကေုာံ တၞံဆုဂမၠိုင်တုဲ မဗဒှ်ကဵု ကပ်ကၞောဝ် ကုကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာမွဲမွဲ ဟိုတ်မဖန်ကဵု ညံင်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် မဒးစုတိကီုလေဝ် ညးဟွံစၟတ်သမ္တီ ကပ်ဖအိုတ်ရ။ ဥပမာ ယဲကေန်သာဂှ် ၜိုန်ရ ဂစိုတ်ဒၟံင် မၞိဟ် လၟိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဟွံစၟတ်သမ္တီ ယဲကပ်မွဲဂကူရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကေန်သာဂှ် ဒှ်ယဲ မကၠောအ်ကၞာန်လေပ် ဟွံသေင်မ္ဂး မလေပ်ကၠောအ် ဗွဲမလောဲသွာ ဟွံသေင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=A. M.|first1=Dumar|title=Swine Flu: What You Need to Know|date=2009|publisher=Wildside Press LLC|isbn=9781434458322|page=7|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

နကဵု ဂကောံထတ်ယုက် ဂၠးကဝ် (World Health Organization -(WHO)) စၟတ်သမ္တီလဝ် နူယဲဓမ္မတာ မဂွံစၟတ်သမ္တီ ယဲကပ်ဂှ် ပိုင်ခြာလဝ် တြဴ-ကဆံင်ရ။ တင်တအ်ဂှ် စနူ ဝဳရုသ် ဗွဲမဂၠိုင် မကၠောအ်ကၞာန် အကြာတိရစ္ဆာန်၊ နူတိရစ္ဆာန်ဂှ် ကၠောအ် ကဵုမၞိဟ်၊ နူဂှ် မွဲကဆံင် ဝဳရုသ်ဂှ် ကၠောအ်ကၞာန် အကြာမၞိဟ်ကဵုမၞိဟ်၊ အကြာမၞိဟ်ကဵုမၞိဟ်ဂှ် ယဝ်ရ ကၠောအ်ကၞာန် ပြးအာ အလုံဂၠးတိမ္ဂး ညးကော်စ ယဲကပ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/uk-china-health-who-idUKKCN20I0PD|title=WHO says it no longer uses 'pandemic' category, but virus still emergency|date=24 February 2020|work=Reuters|access-date=29 February 2020|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ကပ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဂမၠိုင် ==

=== ယဲအေအာင်ဒဳအေတ် HIV/AIDS  ===
 [[File:HIV Epidem 2.png|thumb|upright=1.6|Estimated HIV/AIDS prevalence among young adults (15-49) by country as of 2008]]
စၟယဲ HIV ဂှ် နူတမ် ကၠုင်နူ အာဖရိက နူဂှ် ပြးစိုပ် အမေရိကာန် မွဲကဆံင် ဍုင်ဟာဲဒဳ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၉၆၆ ကဵု ၁၉၇၂ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://articles.latimes.com/2007/oct/30/science/sci-aids30 | title=Analysis clarifies route of AIDS |work=Los Angeles Times |date=30 October 2007 |last=Chong |first=Jia-Rui |accessdate=6 July 2014}}&lt;/ref&gt;နကဵုစၟယဲHIV ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲအေအာင်ဒဳအေတ် (AIDS) (ဝါ) ယဲအိဒ်သ် ရ။ ယဲအိဒ်သ်ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ယဲကပ် မွဲ မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ နကဵု ယဲအိဒ်သ်ဝွံ မၞိဟ် ၂၅% ပ္ဍဲကဵု တိုက်အာဖရိက ကရေက်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဗမံက် မဒးဒုင်ကၠောအ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ် မၞိဟ်ဗြဴ မတန်ဂဝ်ဂၞဴ ၂၉% ပ္ဍဲဍုင်အာဖရိကသၠုင်ကျာ ဂှ် နွံကဵု ယဲအိဒ်သ်အိုတ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.avert.org/safricastats.htm |title=The South African Department of Health Study|publisher=Avert.org |date=2006 |accessdate=26 August 2010}}&lt;/ref&gt; နကဵု မကဵုပညာ ညံင်ဂွံဆက်ဆောံလိင် နကဵုနဲသက္ကုဘဲ ကေုာံ ဝေင်ပါဲ မစုက်လုက် နကဵုဆီ (အကြာ သရ ကဵု သရ) တအ်တုဲ ဖအောန်ကဵု ပရေင်ကၠောအ်ကၞာန် ယဲဝွံမာန်ကၠုင်ရ။

=== ယဲကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ၂၀၁၉ (COVID-19) ===
[[File:Citizens of Wuhan lining up outside of a drug store to buy masks during the Wuhan coronavirus outbreak.jpg|thumb|People queueing outside a [[Wuhan]] pharmacy to buy face masks and medical supplies]]
ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်တၟိဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ကၠာအိုတ် နူကဵု ဍုင်ဝူဟာန်၊ ဟူဗေ၊ ဍုင်ကြုက် ပ္ဍဲကဵု ကၞောတ် ဒဳဇြေန်ပါ သၞာံ ၂၀၁၉၊&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/china/news/detail/09-01-2020-who-statement-regarding-cluster-of-pneumonia-cases-in-wuhan-china |title=WHO Statement Regarding Cluster of Pneumonia Cases in Wuhan, China |publisher=WHO |date=31 December 2019 |accessdate=12 March 2020 }}&lt;/ref&gt;ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ယဲဂၠံင်ကျာယဓီု မသကာတ်မြဟ် မကော်ဂး ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉) ရ။ ယဲကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဏအ်ဂှ် ဍုင် ၁၁၆ ဍုင်ပြင်င် ဒးဒုင်ကၠောအ်ကၞာန်တုဲ မၞိဟ်ကတဵုဒှ်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်လဒေါဝ်၊ ဍုင်အဳတလဳ၊ ဍုင်ကဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ ကေုာံ ဍုင်အဳရာန်ရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://gisanddata.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6|title=Coronavirus COVID-19 Global Cases by Johns Hopkins CSSE|last=|first=|date=|website=gisanddata.maps.arcgis.com|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-08}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၁၁၊ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵု ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးတိ စၟတ်သမ္တီ ကဝ်ဝိဒ်-၁၈ နဒဒှ် ကပ်ယဲ မွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020 |title=WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 - 11 March 2020 |publisher=WHO |date=11 March 2020 |accessdate=12 March 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-51839944|title=Coronavirus confirmed as pandemic|date=2020-03-11|work=BBC News|access-date=2020-03-11|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ကပ်ယဲ မကတဵုဒှ်လဝ်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲမွဲဒမြေပ်ဝင် ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ကပ်ယဲ ကေုာံ ယဲမကတဵုဒှ်အလုံဍုင် ကေင်ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ စၟယဲ မကၠောအ်နူ တိရစ္ဆာန် မပ္တံ ယဲဇွဟ် (ဖလူ) (influenza) ကေုာံ ယဲစၟဂြိုဟ်တဳဗဳ (tuberculosis)တအ်ရ။ ပၞောဝ်ယဲဂမၠိုင်ဂှ် ယဲပလုက်၊ ယဲဗြန်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် မဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံဆဵုဂဥုဲတေအ်မ္ဂး ကတဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး မၞိဟ် မဂၠိုင်ကဵု ပြကောဋိကိုဋ် မဒးစုတိ နကဵုယဲတအ်ရ။ ယဲကပ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂမၠိုင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

* ယဲပလုတ် အေတေန် (Plague of Athens) နူ ဘဳသဳ ၄၃၀ စဵုကဵု ၄၂၆။ ပ္ဍဲအခိင်ပၞာန် (Peloponnesian War) ဂှ် ယဲၚာင်ဂမ္တဴ (typhoid fever) ဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် ကောန်ပၞာန်အေတေန် မွဲအစိတ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် မွဲအစိတ် ပ္ဍဲကဵု ပွိုင် ပန်သၞာံဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဂွံတီကေတ် ပရူယဲပလုက်ဏီတုဲ ကောန်ပၞာန်တအ် မဒးချိုတ်ဂှ် နကဵုယဲမုညးတအ် ဟွံတီကေတ်လဝ်ရ။ ဒဒှ်ရ ကောန်ပၞာန်အေတေန် မဒးချိုတ်လဝ် နကဵု ယဲပလုက်ဂှ် သၞာံ ၂၀၀၆ နူကဵုတက္ကသိုလ်အေတေန် ၜံက်ခါဲပတိတ် ဇုတ် နူအခိင်တေအ်တုဲ စမ်ၜတ်ရံင်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ &lt;ref&gt;[http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=000BF619-9B78-13D6-9B7883414B7F0135&amp;ref=sciam&amp;chanID=sa003 &quot;Ancient Athenian Plague Proves to Be Typhoid&quot;]. ''Scientific American.'' 25 January 2006.&lt;/ref&gt;
[[File:Chevalier Roze à la Tourette - 1720.PNG|thumb|right|Contemporary engraving of Marseille during the [[Great Plague of Marseille]] in 1720–1721]]

* ယဲပလုက် အာန်တဝ်နဳနာ (Antonine Plague) နူ အေဒဳ ၁၆၅ စဵုကဵုစိုပ် ၁၈၀။ ဟိုတ်ယဲဗြန်ဏအ် ဂွံကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအဳတလဳဂှ် ညးတအ် စှ်ေစိုတ် ပါကၠုင် ကရောမ် ကောန်ပၞာန် မစဴကၠုင် နူ နေဝ်အိတ် (Near East) ရ။ မၞိဟ်ကမၠောအ် သီုဖအိုတ် မွဲအစိတ်ဂှ် ဒးချိုတ်တုဲ သီုဖအိုတ် ဒှ်အာမၞိဟ် မသုန် ပြကောဋိကိုဋ်ရ။&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/4381924.stm Past pandemics that ravaged Europe]. ''BBC News'', 7 November. 2005&lt;/ref&gt; နကဵုယဲဂှ်ပၠန် ကလေင်ကၞာန်တိတ် အလန်ဒုတိယ မကော်ဂး ယဲပလုတ် သာဲပရိယျေန် (Plague of Cyprian) (၂၅၁-၂၆၆) ဂှ် အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး မွဲမွဲတ္ၚဲ မၞိဟ်စုတိလဝ် ၅,၀၀၀ ပ္ဍဲဍုင်ရဝ်မ ရ။ 
* ယဲပလုက် ဂျာတ်သတိန်နဳယျေန် (Plague of Justinian) နူ ၅၄၁ စဵုကဵု ၇၅၀ ဂှ် ဒှ်ယဲပလုတ်ဗူဗဝ်နဳစ် (bubonic plague) မစၟတ်သမ္တီလဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ယဲဏအ် စကတဵုဒှ် နူအဳဂျေပ်၊ နူဂှ် ကၞာန်စိုပ် Constantinople ဂှ် အတိုင်လိက်ဝင် the Byzantine chronicler Procopius မ္ဂး ပ္ဍဲအခိင် အသိင်ယဲသၠုင်အိုတ်ဂှ် မွဲမွဲတ္ၚဲ မၞိဟ်ချိုတ် ၁၀,၀၀၀ တုဲ ကောန်ဍုင် ၄၀% ဂှ် ဒးအိုတ်အာရ ဒှ်မာန်ရ။ နကဵုယဲပလုက်ဂှ် ကောန်မၞိဟ် နူမွဲအစိတ် စဵုကဵု ကပါ် (ကဝက်) ဂှ် ဒးချိုတ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cambridge.org/us/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521846390&amp;ss=fro |title=Cambridge Catalogue page &quot;Plague and the End of Antiquity&quot; |publisher=Cambridge.org |date= |accessdate=26 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.speakeasy-forum.com/lofiversion/index.php/t18579.html Quotes from book &quot;Plague and the End of Antiquity&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716114235/http://www.speakeasy-forum.com/lofiversion/index.php/t18579.html |date=16 July 2011}} Lester K. Little, ed., ''Plague and the End of Antiquity: The Pandemic of 541–750'', Cambridge, 2006. {{ISBN|0-521-84639-0}}&lt;/ref&gt; အတိုင်စရင်မ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲယူရောပ် ၅၀% အကြာ အေဒဳ ၅၅၀ ကဵု ၇၀၀ ဂှ် ဒးချိုတ်လဝ် နကဵု ယဲပလုက်ရ။&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=http://science.nationalgeographic.com/science/health-and-human-body/human-diseases/plague-article.html |title=Plague, Plague Information, Black Death Facts, News, Photos |magazine=National Geographic |accessdate=3 November 2008 |archive-date=28 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128194106/http://science.nationalgeographic.com/science/health-and-human-body/human-diseases/plague-article.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ဂမ္စိုတ်လမ္စံက် (Black Death) နူကဵု ၁၃၃၁ စဵုကဵု ၁၃၅၃။ လၟိဟ်မၞိဟ် အလုံလိုက်မွဲ ဒးချိုတ်အာ ၜိုတ် ၇၅ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။&lt;ref&gt;[http://www.museumoflondonarchaeology.org.uk/English/News/Archive/News08/blackdeathcemetery.htm New MOL Archaeology monograph: Black Death cemetery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090928095658/http://www.museumoflondonarchaeology.org.uk/English/News/Archive/News08/blackdeathcemetery.htm |date=28 September 2009}}. ''Archaeology at the Museum of London.''&lt;/ref&gt; ယဲပလုက်ဏအ်ဂှ် ကြဴနူ မကၠေအ်ဒၟံင် ပွိုင် ဒစာံကၠံသၞာံတုဲ မကလေင်ဒှ် ပ္ဍဲယူရောပ်ရ။ နူတမ် စကတဵုဒှ် နူအာရှ၊ နူဂှ် မွဲကဆံင် ယဲဂှ် ကၠောအ်စိုပ် လဒေါဝ်ဗမံက်၊ ယူရောပ်ပလိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၄၈။ ပွိုင် တြဴသၞာံဂှ် ယဲဂှ် ဂစိုတ်ထောအ်မၞိဟ် ပ္ဍဲယူရောပ် ၜိုတ် ၂၀ ကဵု ၃၀ ပြကောဋိကိုဋ်၊&lt;ref&gt;[http://www.medhunters.com/articles/deathOnAGrandScale.html Death on a Grand Scale]. ''MedHunters.''&lt;/ref&gt; မဒှ်လၟိဟ်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ပိဂအုံ၊&lt;ref&gt;Stéphane Barry and Norbert Gualde, in ''[[L'Histoire]]'' n° 310, June 2006, pp. 45–46, say &quot;between one-third and two-thirds&quot;; Robert Gottfried (1983). &quot;Black Death&quot; in ''[[Dictionary of the Middle Ages]]'', volume 2, pp. 257–267, says &quot;between 25 and 45&amp;nbsp;percent&quot;.&lt;/ref&gt;  ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသ မကတဵုဒှ်ဂၠိုင်ဂှ် မၞိဟ်စဵုကဵုကဝက်ရ။ &lt;ref&gt;{{cite EB1911 |wstitle=Plague |volume=21 |pages=693–705}}&lt;/ref&gt; It was the first of a cycle of European [[Second plague pandemic|plague epidemics]] that continued until the 18th century.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm |title=A List of National Epidemics of Plague in England 1348–1665 |publisher=Urbanrim.org.uk |date=4 August 2010 |accessdate=26 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090508010316/http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm |archive-date=8 May 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအခိင်ကာလဂှ် ယဲပလုက် ၁၀၀ အလန်ပြင်င် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲယူရောပ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk/2004/may/16/health.books |title=Black Death blamed on man, not rats  |newspaper=The Observer |author=Jo Revill |date= 16 May 2004|accessdate=3 November 2008 | location=London}}&lt;/ref&gt; ယဲပလုက်ဂှ် ပ္ဍဲအေန်ဂလာန် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ၜါသၞာံ ဟွံသေင်မ္ဂး မသုန်သၞာံ မွဲအလန် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု အကြာသၞာံ ၁၃၆၁ ကဵု ၁၄၈၀ ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dshs.state.tx.us/preparedness/bt_public_history_plague.shtm |title=Texas Department of State Health Services, History of Plague |publisher=Dshs.state.tx.us |date= |accessdate=3 November 2008 |archivedate=11 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411041422/http://www.dshs.state.tx.us/preparedness/bt_public_history_plague.shtm }}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၃၇၀တအ်ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် အေန်ဂလာန် ၅၀% ဂှ် ယအ်စှ်ေအာရ။&lt;ref&gt;{{cite web |author=Igeji, Mike|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/black_09.shtml |title=Black Death |publisher=BBC |date= |accessdate=3 November 2008}}&lt;/ref&gt; ယဲမဟာပလုက် အေန်ဂလာန် (The Great Plague of London) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၆၅ - ၆၆ ဂှ် ကတဵုဒှ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။ နကဵုယဲဏအ် ဂစိုတ်ထောအ် ကောန်ဍုင်အေန်ဂလာန် ၜိုတ် ၁၀၀၀,၀၀၀ မဒှ်လၟိဟ်မၞိဟ် ၂၀% ပ္ဍဲအေန်ဂလာန်ရ။&lt;ref&gt;[http://ocp.hul.harvard.edu/contagion/plague.html The Great Plague of London, 1665]. ''The Harvard University Library, Open Collections Program: Contagion.''&lt;/ref&gt;

* ကပ်ယဲ ပလုက် တတိယ စကတဵုဒှ် နူဍုင်ကြုက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၅ တုဲ ပြးစိုပ် အိန္ဒိယ၊ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ၁၀ ပြကောဋိကိုဋ်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.who.int/vaccine_research/diseases/zoonotic/en/index4.html |title=Zoonotic Infections: Plague |publisher=World Health Organization |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420003315/http://www.who.int/vaccine_research/diseases/zoonotic/en/index4.html |archivedate=20 April 2009 |accessdate=5 July 2014}}&lt;/ref&gt; အခိင်ကာလ ကပ်ယဲဏအ်ဂှ် ယဲဏအ် စိုပ်ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု သင်ဖြာန်သဳသကဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၀ - ၁၉၀၄ ရ။&lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/wgbh/aso/databank/entries/dm00bu.html Bubonic plague hits San Francisco 1900–1909]. ''A Science Odyssey. Public Broadcasting Service (PBS).''&lt;/ref&gt; 
* ယဲဇွဟ်သပိန် (Spanish flu) နူသၞာံ ၁၉၁၈ စဵုကဵု ၁၉၂၀။ နကဵုယဲဏအ် မၞိဟ်ကမၠောအ်သီုဖအိုတ် အလုံဂၠးတိ ၅၀၀ ပြကောဋိကိုဋ်&lt;ref name=&quot;Taubenberger&quot;/&gt; သီုကဵု မၞိဟ် မပဒတဴ ပ္ဍဲတကအ်ပသဳဖိစ် (Pacific islands) ကေုာံ ပ္ဍဲ အာတိစ် (Arctic) တအ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကီုရ။ နကဵုယဲဏအ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ အကြာ ၅၀ ကဵု ၁၀၀ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။&lt;ref name=&quot;Taubenberger&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Historical Estimates of World Population| url=https://www.census.gov/population/international/data/worldpop/table_history.php| archive-url=https://web.archive.org/web/20120709092946/https://www.census.gov/population/international/data/worldpop/table_history.php| url-status=dead| archive-date=9 July 2012| access-date=29 March 2013}}&lt;/ref&gt; ယဲဇွဟ် ကၠောအ်ကၞာတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကောန်ၚာ် ကဵု မၞိဟ်ဗယုတအ်ရ ဒးချိုတ်ဂၠိုင်ရ။ ဆဂး ယဲဇွဟ်သပိန်ဂှ် ဟွံရုဲ မၞိဟ်ဇၞော် မၞိဟ်ဍောတ် မၞိဟ်အဃောအဝဲဂမၠိုင်လေဝ် ဒးချိုတ်လဝ်ကီုရ။&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Age-Specific Mortality During the 1918 Influenza Pandemic: Unravelling the Mystery of High Young Adult Mortality |journal=PLOS One |pmc=3734171 |pmid=23940526 |doi=10.1371/journal.pone.0069586 |bibcode=2013PLoSO...869586G |doi-access=free |volume=8 |issue=8 |year=2013 |page=e69586 |vauthors=Gagnon A, Miller MS, Hallman SA, Bourbeau R, Herring DA, Earn DJ, Madrenas J}}&lt;/ref&gt; 

===ကဝ်လာ Cholera ===
နူစတမ်နူ ယဲကဝ်လာ စပြးကၠုင် ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ဂၠိုင်ကဵုစှော်ပြကောဋိကိုဋ်ရ။&lt;ref&gt;Kelley Lee (2003) ''Health impacts of globalization: towards global governance''. Palgrave Macmillan. p. 131. {{ISBN|0-333-80254-3}}&lt;/ref&gt;
* ကပ်ယဲ ကဝ်လာ ၁၈၁၇-၁၈၂၄။ ယဲကဝ်လာဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဆာပ်တိုက် အိန္ဒိယ (Indian subcontinent) မကတဵုဒှ် နူကဵု ဗေင်္ဂါ (Bengal)၊ နူဂှ် ပြးကၞာန်အာ အလုံအိန္ဒိယ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၀။ ကောန်ပၞာန်ဗြိတိန် ဒးချိုတ် နကဵုယဲဏအ် ၜိုတ် ၁၀,၀၀၀ တုဲ ကောန်ဍုင်အိန္ဒိယလေဝ် ဒးချိုတ်အာ ရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/intro/bio_cholera.htm |title=Cholera- Biological Weapons |publisher=Globalsecurity.org |date= |accessdate=26 August 2010}}&lt;/ref&gt; နူဂှ် ပြးဇး စိုပ်အာ ဍုင်ကြုက်၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ ကေုာံ ဒေသၜဳCaspian Seaတအ်ရ။ အကြာသၞာံ ၁၈၁၇ ကဵု ၁၈၆၀ ဂှ် မၞိဟ်မဒးချိုတ် နကဵုယဲဏအ် ပ္ဍဲဆာပ်တိုက် အိန္ဒိယသၟးဂှ် ၜိုတ် ၁၅ ပြကောဋိကိုဋ်၊ အကြာ သၞာံ ၁၈၆၅ ကဵု ၁၉၁၇ ဂှ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ၂၃ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။  ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲရုရှာ မၞိဟ်ချိုတ် ၜိုတ် ၂ ပြကောဋိကိုဋ်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=G. William Beardslee |url=http://www.earlyamerica.com/review/2000_fall/1832_cholera_part1.html |title=The 1832 Cholera Epidemic in New York State |publisher=Earlyamerica.com |date= |accessdate=26 August 2010}}&lt;/ref&gt;
* ကပ်ယဲ ကဝ်လာ ၁၈၂၆–၁၈၃၇။ စိုပ် ရုရှာ၊ ဟင်ဂေရဳ (ချိုတ် ၜိုတ် ၁၀၀,၀၀၀) တုဲပၠန် စိုပ်ဂျာမနဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၁၊ စိုပ် လာန်ဒါန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၂ (ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်/အေန်ဂလာန် မၞိဟ်ချိုတ် ဂၠိုင်နူ ၅၅,၀၀၀)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ph.ucla.edu/EPI/snow/pandemic1826-37.html |title=Asiatic Cholera Pandemic of 1826–37 |publisher=Ph.ucla.edu |date= |accessdate=26 August 2010}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ကီု သီုပြးစိုပ် ပြင်သေတ်၊ ကနေဒါ (Ontario) ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (New York City) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tngenweb.org/darkside/cholera.html |title=The Cholera Epidemic Years in the United States |publisher=Tngenweb.org |date= |accessdate=26 August 2010}}&lt;/ref&gt; သၞာံ ၁၈၃၄ ဂှ် စိုပ် ပြင်ၜဳဖသဳဖိစ် အမေရိကသၟဝ်ကျာ။ ပတှ်ေကေတ်မ္ဂး ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် ဒးချိုတ်အာ နကဵုယဲကဝ်လာဏအ် ဂၠိုင်နူ ၁၅၀,၀၀၀ အကြာသၞာံ ၁၈၃၂ ကဵု ၁၈၄၉။&lt;ref name=Cholera&gt;[http://www.earlyamerica.com/review/2000_fall/1832_cholera_part2.html The 1832 Cholera Epidemic in New York State. p. 2]. By G. William Beardslee&lt;/ref&gt;
* ယဲကပ် ကဝ်လာ ၁၈၄၆-၁၈၆၀။ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲရုရှာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ မွဲပြကောဋိကိုဋ် ပြင်င်။ ယဲဂှ် ပြးကၞာန် ပွိုင်ၜါသၞာံ ပ္ဍဲအေန်ဂလာန် ကေုာံ ဝေလ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၈ ဂှ် ဒးချိုတ်အာ မၞိဟ် ၅၂,၀၀၀။ &lt;ref&gt;[http://www.cbc.ca/health/story/2008/05/09/f-cholera-outbreaks.html Cholera's seven pandemics], cbc.ca, 2 December 2008&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဵု သပိန်ဂှ် ယဲကဝ်လာ ဂစိုတ်ထောအ် မၞိဟ် ဂၠိုင်နူ ၂၃၆,၀၀၀ ပ္ဍဲ အကြာသၞာံ ၁၈၅၄-၅၅။&lt;ref&gt;{{Cite book
 | first = George C.
 | last = Kohn
 | title = Encyclopedia of plague and pestilence: from ancient times to the present
 | url = https://books.google.com/books?id=tzRwRmb09rgC&amp;pg=PA369&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false
 | publisher = Infobase Publishing
 | year = 2008
 | page = 369
 | isbn = 978-0-8160-6935-4}}
&lt;/ref&gt; It claimed 200,000 lives in Mexico.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | first = Joseph Patrick
 | last = Byrne
 | title = Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M
 | url = https://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&amp;pg=PA101&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false
 | publisher = ABC-CLIO
 | year = 2008
 | page = 101
 | isbn = 978-0-313-34102-1
 }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ကပ်ယဲ ကဝ်လာ ၁၈၆၃-၇၅။ ယဲဏအ် ကၞာန်ကၠောအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဥရဝ်ပ ကေုာံ အာဖရိက။ အောန်အိုတ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ၃၀,၀၀၀ ဒးဒုင်ဘဲ နကဵုယဲဏအ် ၉၀,၀၀၀ ရ။ ပ္ဍဲရုရှာ မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ နကဵု ယဲကဝ်လာဏအ် ၉၀,၀၀၀ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၆။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kehilalinks.jewishgen.org/Myadel/pandemics.htm |title=Eastern European Plagues and Epidemics 1300–1918 |publisher=kehilalinks.jewishgen.org |date= |accessdate=26 August 2010 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၆ ယဲဏအ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု အမေရိကသၟဝ်ကျာ။ ယဲဏအ် ဂစိုတ်ထောအ် ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် ၅၀,၀၀၀။&lt;ref name=Cholera/&gt;
* ယဲကပ် ကဝ်လာ ၁၈၈၁-၉၆။ ယဲဏအ် ပ္ဍဲအကြာ သၞာံ ၁၈၈၃-၁၈၈၇ ဂှ် မၞိဟ်ချိုတ် ၂၅၀,၀၀၀ ပ္ဍဲဥရဝ်ပ တုဲပၠန် ပ္ဍဲအမေရိကဂှ် အောန်အိုတ် ဒးချိုတ်အာ ၅၀,၀၀၀ ရ။ နကဵုယဲဏအ် ပ္ဍဲရုရှာ မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ၂၆၇,၈၉၀ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၂၊ &lt;ref&gt;{{cite EB1911 |wstitle=Cholera |volume=6 |pages=262–267}}&lt;/ref&gt; ၁၂၀,၀၀၀ ပ္ဍဲသပိန်၊ &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E05EED7123BE533A25753C2A9609C94619ED7CF |title=The cholera in Spain | work=New York Times |date=20 June 1890 |accessdate=8 December 2008}}&lt;/ref&gt;၉၀,၀၀၀ ပ္ဍဲဂျပေန် ကေုာံ ၆၀,၀၀၀ ပ္ဍဲအဳရာန်။
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၂၊ ကဝ်လာ ကၠောအ်ဂွံ နူဍာ်မပလံင် ပ္ဍဲဍုင်ဟာမ်ဗဝ် (ဂျာမနဳ)တုဲ မၞိဟ် ၈,၆၀၆ ဒးချိုတ်အာရ။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Barry|first=John M.|authorlink=John M. Barry|title=The Great Influenza: The Epic Story of the Greatest Plague in History|publisher=Viking Penguin|year=2004|isbn=978-0-670-89473-4|series=|url=https://archive.org/details/greatinfluenzaep00john}}&lt;/ref&gt;
* ကပ်ယဲ ကဝ်လာ ၁၈၉၉ - ၁၉၂၃။ ပ္ဍဲဥရဝ်ပ ဟိုတ်နူ ဌာနထတ်ယုက်အလဵုအသဳ ကဵုသတိ စဵုဒၞာတုဲ မၞိဟ်ကတဵုဒှ် ဆညိညဓဝ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲရုရှာ မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ဂၠိုင်နူ ၅၀၀,၀၀၀။ &lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/114078/cholera/253250/Seven-pandemics cholera :: Seven pandemics], Britannica Online Encyclopedia&lt;/ref&gt; The sixth pandemic killed more than 800,000 in India. The 1902–1904 cholera epidemic claimed over 200,000 lives in the [[Philippines]].&lt;ref&gt;[http://www3.wooster.edu/History/jgates/book-ch3.html John M. Gates, Ch. 3, &quot;The U.S. Army and Irregular Warfare&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140629045949/http://www3.wooster.edu/History/jgates/book-ch3.html |date=29 June 2014 }}&lt;/ref&gt;
* ကပ်ယဲ ကဝ်လာ ၁၉၆၁-၇၅။ စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ အေန်ဒဝ်နဳရှာ ကော်စ အဳလ်တောရ် (El Tor) နူဂှ် ပြးစပ် ဗေင်္ဂလာဒေသ် ပ္ဍဲ ၁၉၆၃၊ သၞာံ ၁၉၆၄ ဂှ် စိုပ် အိန္ဒိယ၊ သၞာံ ၁၉၆၆ ဂှ် စိုပ် ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်။ နူဂှ် ပြးစိုပ် အာဖရိက ကေုာံ လဒေါဝ်အမေရိက။ 

=== အေန်ဖလူအေန်သာ (ဇွဟ်) Influenza ===
 [[File:Pandemie.jpg|thumb|Advice (in French and English) for travellers on risks of epidemics abroad. Posters from the Charles De Gaulle airport, Paris.]]
* တၠပညာ ရူပဗေဒ ဂကူဂရိတ် ဟိပ္ပေါကရတေသ် (Hippocrates) ညးမဂွံဒုင် စၟတ်သမ္တီ  &quot;မအံက် ဂဥုဲ (Father of Medicine)&quot; ဂှ် ချူဗၟံက်ထ္ၜး ပရူ အေန်ဖလူအေန်သာ ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဘဳသဳ ၄၁၂။ &lt;ref&gt;[http://who.int/inf-pr-1999/en/pr99-11.html 50 Years of Influenza Surveillance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501165850/http://www.who.int/inf-pr-1999/en/pr99-11.html |date=1 May 2009 }}. ''World Health Organization''.&lt;/ref&gt; အေန်ဖလူအေန်သာ ဂှ် ဟီုဗွဲခမၞန် ဖလူ (flu) ရ။
* အေန်ဖလူအေန်သာ နဒဒှ် ကပ်ယဲဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၈၀၊ စနူအခိင်ဂှ်တုဲ ကပ်ယဲ အေန်ဖလူအေန်သာ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် ဇၟာပ်ပ် ၁၀ ကဵု ၃၀ သၞာံ မွဲအလန်ရ။&lt;ref&gt;[http://www.gov.im/dhss/about/Public_Health/hp/pandemicflu/ &quot;Pandemic Flu&quot;]. Department of Health and Social Security.  {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120107000431/http://www.gov.im/dhss/about/Public_Health/hp/pandemicflu/ |date=7 January 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Beveridge, W.I.B. (1977) ''Influenza: The Last Great Plague: An Unfinished Story of Discovery'', New York: Prodist. {{ISBN|0-88202-118-4}}.{{page?|date=February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last       = Potter
 |first      = C.W.
 |authorlink = C.W. Potter
 |title      = A History of Influenza
 |journal    = Journal of Applied Microbiology
 |volume     = 91
 |issue      = 4
 |pages      = 572–579
 |date       = October 2001
 |doi        = 10.1046/j.1365-2672.2001.01492.x
 |pmid       = 11576290
}}&lt;/ref&gt;
* ကပ်ယဲ ဖလူ ၁၈၈၉-၁၈၉၀၊ သီုမကော်စ ဖလူရုရှာ (ဇွဟ်ရုရှာ) ဂှ် စၟတ်သမ္တီ စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဂိတုမေ ၁၈၈၉ ပ္ဍဲ ဗုခရ (Bukhara)၊ ဥဇဗေကိသတာန် (Uzbekistan)။ ၜိုတ် ဂိတုအံက်တဝ်ပါဂှ် ယဲဂှ် စိုပ်အာ တောမ်သ်က် (Tomsk) ကေုာံ ကောကသုသ် (Caucasus)။ ယဲဂှ် ကၠောအ်ကၞာန် စိုပ် အမေရိကသၟဝ်ကျာ မဂၠိုင်ကဵုအလန် ပ္ဍဲ ဒဳဇြေန်ပါ ၁၈၈၉၊ ပ္ဍဲအမေရိကသၠုင်ကျာ ဖေဖဝ်ဝါရဳ-ဨပြဳ ၁၈၉၀၊ အိန္ဒိယ ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ-မာတ် ၁၈၉၀၊ သြသတေလျာ မာတ်-ဨပြဳ ၁၈၉၀။ ဝဳရုသ် H3N8 ကေုာံ H2N2 မဒှ် ဆာပ်ဂကူ အေန်ဖလူအေန်သာ အေ ဝဳရုသ် ဂှ် ဒှ်ဝဳရုသ် ဟိုတ်ကပ်ယဲဏအ် ဂွံကတဵုဒှ်ရ။ ဝဳရုသ်ဏအ် ကၠောအ်ကၞာန်ဂွံ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ၜိုတ် မွဲပြကောဋိကိုဋ် ဒးချိုတ်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;[http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/content/influenza/panflu/biofacts/index.html CIDRAP] article ''Pandemic Influenza'' Last updated 16 June 2011&lt;/ref&gt;
* ဖလူ သပိန် (ယဲဇွဟ်သပိန်)၊ The &quot;Spanish flu&quot; ၁၉၁၈-၁၉၁၉။ မဂွံတီကေတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမာတ် ၁၉၁၈ နူကောန်ပၞာန်အမေရိကာန် မနွံ ပ္ဍဲ Camp Funston၊ Kansas။ ၜိုတ် အံက်တဝ်ပါ ၁၉၁၈ ဂှ် ယဲဂှ် ပြးဇး အလုံလိုက်တုဲ ဒှ်အာ ကပ်ယဲတုဲ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂၠးတိ ပိဂအုံ မွဲဂအုံဂှ် မဒးဒုင်ကၠောအ် (ဟွံသေင်မ္ဂး ≈ မၞိဟ် 500 ပြကောဋိကိုဋ်)။&lt;ref name=&quot;Taubenberger&quot;/&gt; ယဲဏအ် ကလေင်သ္ၚဲအာ ဗွဲမပြး အပ္ဍဲပွိုင် ၁၈ ဂိတု။ ပ္ဍဲပွိုင် တြဴဂိတုဂှ် မၞိဟ် ၅၀ ပြကောဋိကိုဋ် မဒးချိုတ်အာ နကဵု ကပ်ယဲဏအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Taubenberger&quot;&gt;{{cite journal
 |vauthors=Taubenberger JK, Morens DM
 |journal=Emerging Infectious Diseases
 |date=January 2006
 |url=https://www.cdc.gov/ncidod/eid/vol12no01/05-0979.htm
 |title=1918 Influenza: the mother of all pandemics
 |volume=12
 |issue=1
 |doi=10.3201/eid1201.050979
 |pmid=16494711
 |pages=15–22
 |pmc=3291398
 |ref=harv
 |access-date=7 September 2017
 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kCUlGdKu?url=http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol12no01/05-0979.htm
 |archive-date=1 October 2009
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt; လ္ၚဵုဂှ် တော်ကေတ်မ္ဂး မၞိဟ်အလုံလိုက်ဂှ် မဒးချိုတ်အာ နကဵု ကပ်ယဲဏအ် ဂၠိုင်နူဂှ် ၜါဆ ဒှ်မာန်ရ။ &lt;ref&gt;[https://www.sciencedaily.com/articles/s/spanish_flu.htm Spanish flu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325113108/http://www.sciencedaily.com/articles/s/spanish_flu.htm |date=25 March 2015 }}, ScienceDaily&lt;/ref&gt; ၜိုတ် ၁၇ ပြကောဋိကိုဋ်ဂှ် ချိုတ် ပ္ဍဲ အိန္ဒိယ၊ ၆၇၅,၀၀၀ ဂှ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်&lt;ref&gt;[http://1918.pandemicflu.gov/the_pandemic/index.htm The Great Pandemic: The United States in 1918–1919] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126082941/http://1918.pandemicflu.gov/the_pandemic/index.htm |date=26 November 2011 }}, U.S. Department of Health &amp; Human Services.&lt;/ref&gt; တုဲ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်/အေန်ဂလာန်ဂှ် ၂၀၀,၀၀၀ ရ။ ယဲဇွဟ်သပိန်ဏအ်ဂှ် ဟိုတ်ကောန်ၚာ် မဒးဒုင်ကၠောအ်လောဲသွာတုဲ သီုစၟတ်သမ္တီ ယဲကပ် ကောန်ၚာ်ကီုရ။&lt;ref&gt;{{cite journal| author1=JA Vilensky| author2=P Foley| author3=S Gilman| title=Children and encephalitis lethargica: a historical review| url=http://www.pedneur.com/article/S0887-8994(07)00194-4/abstract| journal=Pediatric Neurology| volume=37| issue=2| pages=79–84| date=August 2007| pmid=17675021| doi=10.1016/j.pediatrneurol.2007.04.012| ref=harv}}&lt;/ref&gt; ဝဳရုသ်ဏအ်ဂှ် နကဵုအစာသိပ္ပံတအ် ကလေင်ခၞံဗဒှ်ပတိုန်ဂွံ ပ္ဍဲကဵု ဌာနဗဟဵု ထိင်ဒဝ်ယဲကၠောအ်ကၞာန် ကေုာံ စဵုဒၞာ (Centers for Disease Control and Prevention -CDC) တုဲ ထိင်ဒဝ် မင်မဲလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဂံက်အာလသကာ (Alaskan permafrost) ရ။ ဝဳရုသ်H1N1 ဂှ် ဒှ်ဝဳရုသ်ဍောတ်၊ ဆဂး ဗီုပြင်လဒက်ပတန်ဍေဟ်ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုဖလူသပိန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/observations/h1n1-shares-key-similar-structures-to-1918-flu-providing-research-avenues-for-better-vaccines/|title=H1N1 shares key similar structures to 1918 flu, providing research avenues for better vaccines|publisher=}}&lt;/ref&gt;
* အာရှဖလူ ၁၉၅၇-၅၈။ ဝဳရုသ် H2N2 ဂွံဆဵုကေတ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ကြုက် ပ္ဍဲကၞောတ်ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၅၇၊ အလုံလိုက်မွဲ မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ နကဵုဝဳရုသ်ဏအ် ၜိုတ် ၂ ပြကောဋိကိုဋ်။ &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/8017585.stm Q&amp;A: Swine flu]. ''BBC News.'' 27 April 2009.&lt;/ref&gt;. The Asian flu spread to the United States by June 1957 and caused about 70,000 deaths in the US. 
* ဟံင်ကံင်ဖလူ ၁၉၆၈-၆၉။ ဝဳရုသ်H3N2 ဂွံဆဵုကေတ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဟံင်ကံင် တမ်သၞာံ ၁၉၆၈၊ နူဂှ် ပ္ဍဲကၞောတ်သၞာံဂှ် ကၠောအ်စိုပ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်။ ကပ်ယဲဏအ် အလုံလိုက် ဂစိုတ်ထောအ်မၞိဟ် ၜိုတ် မွဲပြကောဋိကိုဋ်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=A. M.|first1=Dumar|title=Swine Flu: What You Need to Know|date=2009|publisher=Wildside Press LLC|isbn=9781434458322|page=20}}&lt;/ref&gt; It caused about 34,000 deaths in the United States.
* ဝဳရုသ် အေန်ဖလူအေန်သာ အေ (H3N2) ဂှ် စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ် နွံဒၟံင် ဏီဖိုဟ်ရ။

=== တိပ်ဖါသ် Typhus ===
တိပ်ဖါသ် (Typhus) ဂှ် လဆောဝ်ကော်စ &quot;ယဲၚာင်ဂမ္တဴ ဗဒိုပ် camp fever&quot; &quot;ယဲၚာင်ဂမ္တဴထံင် gaol fever&quot; ကေုာံ &quot;ယဲၚာင်ဂမ္တဴက္ၜင် ship fever&quot; ဟိုတ်နူကဵု မလေပ်ပြးကၞာန် ပ္ဍဲဒၞာဲမၞိဟ်မံင်ကောံကောံ ဗီုကဵု ဗဒိုပ်၊ ထံင် ကေုာံ က္ၜင်တအ်ရ။ ယဲဏအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသပိန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၈၉။ အပ္ဍဲအခိင် မဒှ်ဒၟံင် ပေါဲဗတိုက် အကြာ သပိန်ခရေတ်ယာန် ကဵု မူသလေန် ပ္ဍဲဂြာနဒ  (Granada)၊ သပိန် ဒးဆောံလေင်အာ ကောန်ပၞာန် ဟိုတ်နူပၞာန်ဂှ် ၃,၀၀၀ တုဲ ဟိုတ်နူ တိပ်ဖါသ်ဂှ် ၂၀,၀၀၀။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၈ ပြင်သေတ် ဒးဆောံလေင်အာ ကောန်ပၞာန် ၁၈,၀၀၀ ပ္ဍဲအဳတလဳ၊ တုဲ ဒးလေင်အာ အဝဵုသြဇာ ပ္ဍဲအဳတလဳ ကုသပိန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၄၂ ကောန်ပၞာန် ၃၀,၀၀၀ ဒးချိုတ်အာ ဟိုတ်နူကဵု တိပ်ဖါသ် အဃောမဗတိုက်ဒၟံင် ကုသြတ္တောမာန် ပ္ဍဲဗလ်ကာန် (Balkans)ရ။

ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်၃၀သၞာံ (Thirty Years' War) (၁၆၁၈–၁၆၄၈) ဂှ် ဂကူဂျာမာန် ဒးချိုတ်အာ ၈ ပြကောဋိကိုဋ် နကဵု ယဲပလုက်ဗုဗဝ်နိစ် (bubonic plague) ကေုာံ တိပ်ဖါသ် ရ။&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,794989,00.html War and Pestilence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921004137/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,794989,00.html |date=2009-09-21 }}. ''Time.'' 29 April 1940&lt;/ref&gt; ယဲဂှ် ဒှ်အရာအဓိက သွက်ဂွံပလီုထောအ် ဒပ်ပၞာန် နပဝ်လဳယာန် (Napoleon's ''Grande Armée'' ပ္ဍဲရုရှာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၂ ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မနုက်ပၞာန် နူမဝ်သကဝ်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ပြင်သေတ် ဒးချိုတ်အာ နကဵုယဲတိပ်ဖါသ်ဂှ် ဂၠိုင်နူကဵု မဒးဒုင်ချိုတ် ဟိုတ်နူပၞာန်ရုရှာဏီရ။&lt;ref&gt;[http://entomology.montana.edu/historybug/TYPHUS-Conlon.pdf The Historical Impact of Epidemic Typhus] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611213940/http://entomology.montana.edu/historybug/TYPHUS-Conlon.pdf |date=11 June 2010 }}. Joseph M. Conlon.&lt;/ref&gt; ပၞောဝ်ကဵု ကောန်ပၞာန် ၄၅၀,၀၀၀ မတတ်ကြုင်နေမေန် (Neman River) ပ္ဍဲ ၂၅ ဂျူလာင် ၁၈၁၂ ဂှ် ဆကောန်ပၞာန် အောန်နူ ၄၀,၀၀၀ ဂွံကလေင်စဴရ။ ကောန်ပၞာန် မဒးဒုင် ချိုတ် နကဵုယဲတိပ်ဖါသ် အကြာသၞာံ ၁၅၀၀-၁၉၁၄ ဂၠိုင်နူကဵု ပြဟ်လလုဲအာ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ဏီရ။&lt;ref name=&quot;TIME Magazine 1940&quot;&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,794989,00.html War and Pestilence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921004137/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,794989,00.html |date=2009-09-21 }}. ''Time''.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၁၃ လပါ်စ၊ နပဝ်လဳယာန် ဇက်အာပၞာန် မွဲအလန်ပၠန် နကဵု ဒြဟတ်ကောန်ပၞာန် ၅၀၀,၀၀၀ သွက်ကလေင် ကလိဂွံ ဒၞာဲဇကု မကျဗြမ်လဝ် ကဵုရုရှာရ။ ပ္ဍဲကဵု ပေါဲပၞာန် ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကောန်ပၞာန် နပဝ်လဳယာန် ဒးချိုတ်အာ နကဵုတိပ်ဖါသ် ၂၁၉,၀၀၀ ပြင်င်ရ။&lt;ref name=Typhus/&gt;  ပ္ဍဲကဵု ဓိကဵုအာလူအာဲရေတ် (Irish Potato Famine) ဂှ်လေဝ် တိပ်ဖါသ် ပါလုပ်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ပထမဂှ် တိပ်ဖါသ် ဂစိုတ်ထောအ်မၞိဟ် ၁၅၀,၀၀၀ ပြင်င် ပ္ဍဲကဵု သာပဳယျာ။ ပ္ဍဲရုရှာ အကြာသၞာံ ၁၉၁၈ ကဵု ၁၉၂၂ ဂှ် မၞိဟ်မဒးဒုင်ကၠောအ်ယဲ တိပ်ဖါသ် ၂၅ ပြကောဋိကိုဋ်တုဲ မၞိဟ် ၃ ပြကောဋိကိုဋ် ဒးချိုတ်အာ နကဵု တိပ်ဖါပ်ရ။&lt;ref name=Typhus&gt;{{cite web |url=http://entomology.montana.edu/historybug/TYPHUS-Conlon.pdf |title=The historical impact of epidemic typhus |author=Joseph M. Conlon |accessdate=21 April 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100611213940/http://entomology.montana.edu/historybug/TYPHUS-Conlon.pdf |archivedate=11 June 2010 }}&lt;/ref&gt; တိပ်ဖါသ် သီုဂစိုတ် လၟိဟ် ကောန်ထံင် ပ္ဍဲ ဗဒိုပ်ထိင်ဒဝ်နာဇြဳ (Nazi concentration camp) ကေုာံ ပ္ဍဲထံင်ဂၠုဲပၞာန် ဍုင်သဵုဗိယေတ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ်ရ။ ကောန်ပၞာန်သဵုဗိယေတ် ပ္ဍဲထံင် သဵုဗိယေတ် ဒးချိုတ်အာ နကဵုယဲဏအ် ၅.၇ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။&lt;ref&gt;[http://www.historynet.com/soviet-prisoners-of-war-forgotten-nazi-victims-of-world-war-ii.htm Soviet Prisoners of War: Forgotten Nazi Victims of World War II] By Jonathan Nor, TheHistoryNet&lt;/ref&gt;

=== ယဲဗြန် (Smallpox) ===
[[File:Child with Smallpox Wellcome L0032953.jpg|thumb|ဗီုကောန်ၚာ် မကတဵုဒှ် ယဲဗြန် ၜိုတ် ၁၉၀၈]]
ယဲဗြန်ဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဝဳရုသ် နာနာသာ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ကြပ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံတေအ် ယဲဏအ် ဂစိုတ်ထောအ် ကောန်ဍုင်ဥရဝ်ပ ၜိုတ် ၄၀၀,၀၀၀ ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံရ။&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=vacc.chapter.3 Smallpox and Vaccinia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601172056/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=vacc.chapter.3 |date=1 June 2009 }}. ''National Center for Biotechnology Information.''&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအခိင် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် မၞိဟ်မဒးဒုင်ချိုတ် နကဵု ယဲဗြန် နွံၜိုတ် အကြာ ၃၀၀ - ၅၀၀ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ucdavismagazine.ucdavis.edu/issues/su06/feature_1b.html |title=UC Davis Magazine, Summer 2006: Epidemics on the Horizon |accessdate=3 January 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211181455/http://ucdavismagazine.ucdavis.edu/issues/su06/feature_1b.html |archivedate=11 December 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.sciencedaily.com/releases/2008/01/080131122956.htm How Poxviruses Such As Smallpox Evade The Immune System], ScienceDaily, 1 February 2008&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀တအ် လပါ်စဂှ် မၞိဟ်ၜိုတ် ၅၀ ပြကောဋိကိုဋ် ကတဵုဒှ်လဝ် ယဲဗြန် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။&lt;ref&gt;[http://www.who.int/mediacentre/factsheets/smallpox/en/ &quot;Smallpox&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921235036/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/smallpox/en/ |date=21 September 2007 }}. ''WHO Factsheet.'' Retrieved on 22 September 2007.&lt;/ref&gt; ကြဴနူ ကလိဂွံ ဂဥုဲစဵုဒၞာတုဲ ပ္ဍဲအခိင် အကြာ ၁၉ ကဵု ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗက်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ညံင်ဂွံထပက်စဵုဒၞာ ယဲဗြန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၉ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါဂှ် နကဵု ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် ဂွံဖျေဟ်စိုတ် လတူယဲဗြန်ရ။ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ယဲဗြန်ဝွံ စဵုဒၞာမာန်ကၠုင်ပေင်င်ရ။ &lt;ref&gt;{{cite journal | author = De Cock KM | title = (Book Review) The Eradication of Smallpox: Edward Jenner and The First and Only Eradication of a Human Infectious Disease | url = http://www.nature.com/nm/journal/v7/n1/full/nm0101_15b.html| journal = Nature Medicine | year = 2001 | volume = 7 | pages = 15–16 | doi = 10.1038/83283 | issue=1 }}&lt;/ref&gt; 

=== ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂမၠိုင် (Coronaviruses) ===
ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂမၠိုင် (CoV) ဂှ် ဒှ်ဂကောံဝဳရုသ် မနွံ ဂၠိုင်ကဵု ဂကူတုဲ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ဆယဲဓမ္မတာတုဲ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် မပ္တံကဵု (Middle East Respiratory Syndrome -MERS-CoV) ကေုာံ (Severe Acute Respiratory Syndrome - SARS-CoV) တအ်ဂှ် ကဵုဘဲအန္တရာယ်လမျီု ကုမၞိဟ်တအ်ရ။ နဝ်ဝေလ် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် (SARS-CoV-2) မဂွံဆဵုကေတ်တၟိဂှ် နကဵုမၞိဟ် စဵုဒၞာဟွံမာန်ဏီရ။ 

ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒှ်ဝဳရုသ် ဇြူနဝ်တိစ် (zoonotic) မဂွံအဓိပ္ပါယ် နူတိရစ္ဆာန် မလေပ်ကၠောအ် ကဵုမာန်ရ။ ၜိုတ်မဂွံတီမ္ဂး SARS-CoV ဂှ် နူ ခၜဵု (civet cat)  ကၠောအ်စိုပ် မၞိဟ်၊ MERS-CoV ဂှ် နူ အုတ်ဂလာ (camel) ကၠောအ်စိုပ် မၞိဟ်ရ။ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂေတ်လန်ဒၟံင် ပ္ဍဲတိရစ္ဆာန်တုဲ ဟွံ ကၠောအ်လုပ် မၞိဟ်ဏီရ။ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂှ် ကၠောအ်ဂွံ ပ္ဍဲမၞိဟ်မ္ဂး သၞောတ်အဳမျုန်မၞိဟ် တဝ်စၞေဟ် ကုကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ဂှ် ဇကုကတဴ (fever)၊ တုဲမ္ဂး မၞိဟ်ခ္ဍက်၊ ယီုဂၠေအ် တုဲမ္ဂး ယီုဝါတ် ကတဵုဒှ်ရ။ ယဝ်ရ သၞောတ်အဳမျုန်ဇကု တဝ်စၞေဟ် ဟွံမာန်မ္ဂး (kidney) လီုတုဲ စဵုဒးစုတိရ။ သွက်ဂွံစဵုဒၞာဲ ဝဳရုသ်တအ် နဲခိုဟ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်နဲကြာတ်တဲရ။ ကုညး မနွံကဵု ဝဳရုသ်တအ် ညံင်ဝဳရုသ် ဟွံဂွံကၠောအ် ကုညးသအာင်တုဲ ကာလဇကု ခဍက် ခအှ်မ္ဂး ကၟာတ်လဝ်ပါင် နကဵုယာတ်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဝဳရုသ်တအ်ဂှ် ဍောတ်သောဲလောန်တုဲ နူကဵု ဍာ်ပါင် ဍာ်မုဟ်ဇကု မပြးတိတ်သောဲသောဲတအ်ဂှ် ဝဳရုသ်တအ် ပြးစိုပ်ညးတၞဟ်မာန်ရ။ ယဝ်ရ ဇကု ခဍက် ခအှ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲဂတာတဲဇကုတုဲ ဇကုအာရပ် မွဲမွဲဒၞာဲ ဗီုကဵု ဒရဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓလဲတအ်မ္ဂး ညးတၞဟ်ကၠုင်ရပ်ဒး ဒၞာဲဂှ်မ္ဂး ဝဳရုသ်ဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲတဲ ညးတၞဟ်ရ။ နူဂှ် မၞိဟ်ဂှ် အာဇွိတ်ဒး မုဟ်၊ ပါင်မ္ဂး ဝဳရုသ်ဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲခန္ဓမၞိဟ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒုင်ကၠောအ်အာရ။ 

အတိုင်ဌာနသုတေသန အမေရိကာန်မဆဵုကေတ်မ္ဂး ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂှ် ကြဴနူမတိတ်အာ နူမၞိဟ် နကဵုခဍက် ဟွံသေင်မ္ဂး ခအှ်တုဲ ပ္ဍဲလတူကျာဂှ် ပွိုင် ပိ နာဍဳဂျိုင်မာန်ရ။ လတူပသဲ ဟွံမဲကဵုနှိင် ဗီုကဵု တဝ်တြင် ကေုာံ လတူပလာသတေတ်တအ်ဂှ် စဵုကဵု ပိတ္ၚဲဍေဟ်တအ်ဂျိုင်မာန်၊ လတူစက္ခဴတအ်ဂှ် ပွိုင် ၂၄ နာဍဳ၊ လတူဗရိုတ်တအ်ဂှ် ပွိုင် ၄ နာဍဳ ဍေဟ်ဂျိုင်မာန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Corona-virus kan overleve på dørhåndtaget i op til tre dage: ’Håndvask og god hygiejne er vigtigt’|url=https://www.dr.dk/nyheder/viden/kroppen/corona-virus-kan-overleve-paa-doerhaandtaget-i-op-til-tre-dage-haandvask-og?cid=soc_facebook_drnyheder_post_rd89t0d1&amp;fbclid=IwAR1hwE44g71OBeQol4KdyRMReQzjxJeW7ccnq4mbIoIEiPtkH8-fV__q4wI|work=Danish Radio |date=13 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}
[[Category:BEHM]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:]]
&lt;references /&gt;
[[ကဏ္ဍ:ယဲကပ်]]</text>
      <sha1>a213y0la9ae38us38dptcbzhld2bjt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျာ်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4483</id>
    <revision>
      <id>53307</id>
      <parentid>47707</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T06:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25119-76</username>
        <id>5303</id>
      </contributor>
      <comment>ယၟုကွာန်</comment>
      <origin>53307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2516" sha1="9mrg5i893mzhsfk1oybitwpx4iegzim" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = Kyaik Parang
|official_name =ကျာ်ပရၚ် 
|pushpin_label_position = bottom
|settlement_type = ကွာန်
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ဒၞာဲကျာ်ပရင် မၞုံ
|subdivision_type = ကၟိန်ဍုင်
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = တွဵုရး
|subdivision_name1 = {{Flag|Mon}}[[တွဵုရးဍုင်မန်|တွဵုရးဍုင်မန်]]
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = ခရိုင်မတ်မလီု
|subdivision_type3 = ပွိုင်ဍုင်
|subdivision_name3 = ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population_total =
|population_urban =
|population_rural =
|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
|coordinates = 
{{Coord|16.4713306427002|97.7060012817383|region:MM|format=dms|display=inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ
|utc_offset = +6.30
|website =
}}

'''ကျာ်ပရင်'''({{Lang-en|Kyaikpayan}}၊ {{Lang-my|ကျိုက်ပရံ}})ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ခရိုင်မတ်မလီု]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]၊ ဂကောံကျာ်ပရင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၂၇။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကျာ်ပရင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၂၆၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၅၈၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၈၅၆ တၠရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|accessdate=2020-12-20|archivedate=2020-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes}}&lt;/ref&gt;


== နိဿဲ ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]

{{ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်}}{{တွဵုရးဍုင်မန်}}</text>
      <sha1>9mrg5i893mzhsfk1oybitwpx4iegzim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53308</id>
      <parentid>53307</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T06:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="0xggzg6p15ct5n1mvz1dgiyxhf95goc" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = Kyaik Parang
|official_name =ကျာ်ပရၚ် 
|pushpin_label_position = bottom
|settlement_type = ကွာန်
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ဒၞာဲကျာ်ပရင် မၞုံ
|subdivision_type = ကၟိန်ဍုင်
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = တွဵုရး
|subdivision_name1 = {{Flag|Mon}}[[တွဵုရးဍုင်မန်|တွဵုရးဍုင်မန်]]
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = ခရိုင်မတ်မလီု
|subdivision_type3 = ပွိုင်ဍုင်
|subdivision_name3 = ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population_total =
|population_urban =
|population_rural =
|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
|coordinates = 
{{Coord|16.4713306427002|97.7060012817383|region:MM|format=dms|display=inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ
|utc_offset = +6.30
|website =
}}

'''ကျာ်ပရင်'''({{Lang-en|Kyaikpayan}}၊ {{Lang-my|ကျိုက်ပရံ}})ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ခရိုင်မတ်မလီု]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]၊ ဂကောံကျာ်ပရင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၂၇။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကျာ်ပရင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၂၆၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၅၈၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၈၅၆ တၠရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|accessdate=2020-12-20|archivedate=2020-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes}}&lt;/ref&gt;


== နိဿဲ ==
{{Reflist}}


{{ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်}}{{တွဵုရးဍုင်မန်}}

[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]</text>
      <sha1>0xggzg6p15ct5n1mvz1dgiyxhf95goc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ပါၚ်မုက် ဂကောံ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>7057</id>
    <revision>
      <id>53193</id>
      <parentid>52615</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8808" sha1="rmwh4iap7k2n8v4kwfkmgxotyi32azd" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #ebf5fb, #d6eaf8); padding: 30px; border-radius: 12px; border: 2px solid #3498db; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
[[File:Wikimedia Community Logo.svg|80px|alt=သင်္ကေတ ဂကောံ ဝဳကဳမဳဒဳယျာ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:bold; color:#1f618d; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8);&quot;&gt;ပါင်မုက် ဂကောံ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; color:#2874a6;&quot;&gt;Wikipedia: Community Portal&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#34495e; padding: 0 20px;&quot;&gt;
ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု သွက်ညးမချူဒါန် ကေုာံ ညးမမင်မဲ လိက်ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် တအ် ဂွံဆဵုဂဗ၊ သဳကၠဳ၊ ရီုဗင် ကေုာံ ပါလုပ် ကၠောန်ဗဒှ် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင်တုဲ ခိုဟ်တိုန်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.08);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:12px 15px; font-size:135%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Megaphone icon.svg|25px|link=]] ပရိုင် ကေုာံ တင်လလောင်တြး (Noticeboard)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဒၞာဲဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံ လလောင်တြး ပရိုင်တၟိတၟိ၊ သဘင် ကေုာံ တင်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက မဆေင်ကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ-
* '''[လၟုဟ်]''' သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် မုက်လိက် ပါင်မုက် အဓိကဂမၠိုင် (Portals) ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင်ဂှ် ကောန်ဂကောံတအ် ပါလုပ် ရီုဗင် ကၠောန်ဗဒှ်မာန်ရ။
* '''[လၟုဟ်]''' ဒၞာဲသဳကၠဳ မူဝါဒ စၟတ်သမ္တီ ယၟု ကေုာံ သၞောဝ်အက္ခရ်မန် (Mon Unicode Guidelines) ဂှ် ပံက်လဝ်တုဲရ။
* ''မိက်ဂွံ စုတ် တင်လလောင်တြး တၟိဟာ? [[:Wikipedia:Noticeboard|ဍဵု ဒၞာဲဏအ်ညိ]]။''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #48c9b0; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.08);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#16a085; border-bottom:1px solid #117a65; padding:12px 15px; font-size:135%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Clipboard.svg|25px|link=]] ပါလုပ် ကၠောန်ဗဒှ် (Things to do)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ကမၠောန် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် နွံပၟိက်ဒၟံင် အရီုအဗင် နူကဵု ကောန်ဂကောံတအ်ရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရအဴ-
* '''[[:Special:WantedPages|မုက်လိက် မနွံပၟိက်:]]''' ဂၠာဲရံင် စရင် မုက်လိက် မဟွံမွဲဏီတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် လိက်ပရေင်တၟိ ညိအဴ။
* '''[[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင်မဒးပလေဝ်ဒါန်|ပလေဝ်ဒါန် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚး:]]''' လိက်ပရေင် မချူလဝ် ဟွံစှ်ေသၞောတ်၊ စာတ် ဟွံဍာံ တအ်ဂှ် ရီုဗင် ပလေဝ်ဒါန်ညိ။
* '''[[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင် မဟွံမွဲကဵု နိဿဲ|စုတ် နိဿဲ:]]''' သွက်တင်ဂၞင် မဟွံမွဲကဵု သက်သဳတအ်ဂှ် ဂၠာဲစုတ်ကဵု လိက်နိဿဲ (Citations) ညိ။
* '''[[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင် ဇမၠေအ်|သၠဲပ္တိတ် လိက်ပရေင်:]]''' လိက်ပရေင် မဂၠေအ်လောန် (Stubs) တအ်ဂှ် ထပ်ဗပေင် ချူသၠဲပ္တိတ်ကဵုညိ။
* '''[[:Special:RecentChanges|စၟဳစၟတ် ပြံင်လှာဲ လၟုဟ်:]]''' ဗဵုရံင် လိက်ပရေင် ညးတၞဟ် မကလေင်ပလေဝ်လဝ် တၟိတၟိတအ်တုဲ ရီုဗင် စၟဳစၟတ်ကဵုညိ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #af7ac5; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.08);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#8e44ad; border-bottom:1px solid #76448a; padding:12px 15px; font-size:135%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Information icon.svg|25px|link=]] အရီုအဗင် ကေုာံ မူဝါဒ (Help &amp; Policy)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ယဝ်ရ မၞး ဒှ်ညးမချူဒါန်တၟိမ္ဂး မုက်လိက် တအ်ဏအ် ရီုဗင်ကဵု မၞးမာန်ရ-
* '''[[:Help:Contents|ပါင်မုက် အရီုအဗင် ဗဟဵု]]'''
* '''[[:Help:ဗီုပြင်ချူလိက်|သၞောတ် ဗီုပြင်ချူလိက် (Cheatsheet)]]'''
* '''[[:Project:မူဝါဒ ကေုာံ စၞောန်ထ္ၜး|မူဝါဒ ကေုာံ စၞောန်ထ္ၜး အဓိက]]'''
* '''[[:Project:စၟတ်သမ္တီ အခေါင်ကောပဳ|သၞောဝ် အခေါင်ကောပဳ (Copyrights)]]'''
* '''[[:Help:စုတ် နိဿဲ|ဗီုလဵု ဂွံစုတ် နိဿဲ (How to cite)]]'''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f5b041; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.08);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#d68910; border-bottom:1px solid #b9770e; padding:12px 15px; font-size:135%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Speech bubble icon.svg|25px|link=]] ဒၞာဲ သဳကၠဳ (Discussions)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.7;&quot;&gt;
မိက်ဂွံ သၟာန် ဇာန် ဟွံသေင်မ္ဂး သဳကၠဳ ကုညးချူဒါန် တၞဟ်တအ်ဟာ?
* '''[[:Wikipedia:Village pump|ရုင်ဂကောံ (Village Pump):]]''' ဒၞာဲသဳကၠဳ ဗဟဵု သွက်ဂွံ သၟာန်ဇာန် ပရူနဲပညာ၊ မူဝါဒ ကေုာံ အခက်အခုဲနာနာ။
* '''[[:Wikipedia:Help desk|ဒၞာဲသၟာန်ဇာန် (Help Desk):]]''' ဒၞာဲအာတ်မိက် အရီုအဗင် ဗီုလဵု ဂွံစကာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ။
* '''[[:Wikipedia:Administrators' noticeboard|တင်လလောင်တြး သၟိင်ဂမၠိုင်:]]''' သွက်ဂွံ ဆက်ဆောံ ကု ညးကောပ်ကာဲ (Admins) တအ်။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;border:1px solid #d5dbdb; border-radius:8px; margin-top:10px; background:#f2f4f4; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.05); text-align:center; padding: 20px;&quot;&gt;
[[File:Wikimedia-logo.svg|40px]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; font-weight:bold; color:#2c3e50;&quot;&gt;ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယျာ မဆက်စပ်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%;&quot;&gt;
[[d:Main Page|ဝဳကဳဒါတာ (Wikidata)]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[c:Main Page|ဝဳကဳ ကောမန် (Commons)]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[m:Main Page|မေတာ ဝဳကဳ (Meta-Wiki)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ပါင်မုက် ဂကောံ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂကောံ]]</text>
      <sha1>rmwh4iap7k2n8v4kwfkmgxotyi32azd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လဴ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7510</id>
    <revision>
      <id>53291</id>
      <parentid>48787</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7417" sha1="7tox430wwilecmgptvj80l2s9pjtw5r" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအဂၞဲ}}
&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;လဴ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທိပไต ປະຊາຊົນລາວ&lt;br/&gt;Lao People's Democratic Republic&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Flag of Laos.svg|120px|border|alt=အလာံ ဍုင်လဴ]] &amp;nbsp; [[File:Emblem of Laos (2011).svg|85px|alt=တဆိပ် ဍုင်လဴ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.85em; color:#555;&quot;&gt;အလာံ ကေုာံ တဆိပ်ဍုင်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 0 0 15px 0;&quot;&gt;[[File:Laos (orthographic projection).svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ဍုၚ်လဴ ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဒၞာဲဒေသ ဍုၚ်လဴ ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မဇၞော်အိုတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဝေင်စန်]] (Vientiane)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဘာသာစကား ရုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဘာသာလဴ]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သၞောတ် အုပ်ဓုပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ သိုဝ်သေဝ်လေတ် ဗော်မွဲ မာတ်-လေနေန် (Marxist–Leninist one-party socialist republic)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သမ္မတ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ထောန်လောန် သဳသူလေတ် (Thongloun Sisoulith)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဝန်ဇၞော်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သောန်သဲ သဳဖာန်ဒေါန် (Sonexay Siphandone)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဗွိုက်အနာံ (Area)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၂၃၆,၈၀၀ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;လၟိဟ်မၞိဟ် (၂၀၂၄)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၇,၇၄၉,၅၉၅ &lt;ref&gt;World Bank (2024). &quot;Lao PDR Population&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သြန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ကိပ် (₭) (LAK)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဇြောန် အခိင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;UTC+7&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''လဴ''' ({{lang-lo|ລາວ}}၊ Lao) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ယၟုရုၚ်ပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုၚ် ကောန်ဂကူ ဒဳမဝ်ကရေဇဳ ညးမိပ် လဴ''' (Lao People's Democratic Republic) ဝွံ ဒှ်ဍုၚ် မနွံပ္ဍဲဒေသ [[အာရှ အဂၞဲ]] (Southeast Asia) ရ။ ဍုၚ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဍုၚ် မဟွံမွဲကဵု သြၚ်မှာသၟိတ် (Landlocked country) မွဲဟေၚ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ရ။&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica (2024). &quot;Laos country profile&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== ဝၚ် (History) ==
ဝၚ်ဍုၚ်လဴဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု အေန်ပါယျာ '''&quot;လာန်သေၚ်&quot;''' (Lan Xang) မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုသၟိၚ် ဖာၚုံ (Fa Ngum) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၅၃ ရ။ ဂတဏအ် ဍုၚ်လဴဝွံ ဒးဒုင်သီ ဒှ်အာ ကဝ်လဝ်နဳ [[ပြင်သေတ်]] (French Indochina) တုဲ ကလိဂွံဗၠးၜးပေင်ပေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၃ ရ။&lt;ref&gt;History.com (2023). &quot;Laos Independence History&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== ပထဝဳ (Geography) ==
ဍုၚ်လဴဝွံ နွံကဵု ပယျဵုဆက်စၠောအ်ကဵု [[ကြုက်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ [[ဗဳယေတ်နာမ်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ [[ကမ္ဗောဒဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ [[သေံ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ကေုာံ [[မြန်မာ|ဍုၚ်ဗၟာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်ရ။ [[ကြုၚ်မဲခေါၚ်]] (Mekong River) ဝွံ ဒှ်ကြုၚ် အဓိက သွက်ပရေၚ်အာကၠုၚ်၊ ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေၚ်တဵုလွဳ ရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ (Economy &amp; Culture) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အဓိက သွက်ဍုင်လဴဂှ် ဒှ်ပွမပတိတ် လလဳဒြဟတ်ဍာ် (Hydroelectric power) နူကြုၚ်မဲခေါၚ်၊ ပွမတဵုလွဳ ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန် အာတရဴ (Tourism) ရ။
* '''အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ဘာသာ:''' အခိုက်ကၞာ လဴဝွံ နွံကဵု အဆက်အစပ် ကြေပ်ဂြတ် ကု သာသနာဗုဒ္ဓ ထေရဝါဒ ရ။ ဘာသာဗုဒ္ဓဝွံ ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် လတူ ပရေင်ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အာရှ အဂၞဲ]] (Southeast Asia)
* [[ဘာသာလဴ]] (Lao language)
* [[ကြုၚ်မဲခေါၚ်]] (Mekong River)
* [[အာသဳယံ]] (ASEAN)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:လဴ}}
[[ကဏ္ဍ:လဴ]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှ အဂၞဲ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>7tox430wwilecmgptvj80l2s9pjtw5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဗုဒ္ဓဘာသာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>8209</id>
    <revision>
      <id>53191</id>
      <parentid>49782</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="q11souizyfpy9cihv1s7fb6qy8i02ip" xml:space="preserve">{{Commons category|Buddhism templates}}
{{Cat main|ဗုဒ္ဓဘာသာ}}

&lt;div style=&quot;background-color: #fef9e7; border: 1px solid #f1c40f; padding: 15px; border-radius: 8px; margin-bottom: 15px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
[[File:Dharmachakra.svg|left|50px|alt=ဓမ္မစက်]]
&lt;div style=&quot;margin-left: 65px; font-size: 110%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ထာမ်ပလိက် (Templates)၊ သ္ၚိအင် (Infoboxes)၊ ပရေင်စၞောန်ထ္ၜး (Navboxes) ကေုာံ လိက်သမ္တီနာနာ မဆေင်စပ် ကု '''[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]''' (Buddhism) အလုံသီုဖအိုတ် မသုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။&lt;br/&gt;
ထာမ်ပလိက်တအ်ဏအ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဂွံ ဖျေံသၞောတ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု သာသနာကျာ်၊ တြဲနာဲပိုယ် ကျာ်ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃာ၊ ကေုာံ ဝင်သာသနာ ညံင်ဂွံ စှ်ေသၞောတ်၊ သၟဟ်သၟန် ကေုာံ ညာတ်ကျေဝ် ဗွဲမလောဲသွာရ။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== ဗီုဂွံသုင်စောဲ (Usage) ===
* ယဝ်ရ မၞး မိက်ဂွံ စုတ် ထာမ်ပလိက်မွဲမွဲ ပ္ဍဲလိက်ပရေင်မ္ဂး၊ ကေတ် ယၟုထာမ်ပလိက်ဂှ်တုဲ စုတ်ပ္ဍဲ အကြာ သင်္ကေတ ကွင်း ၜါထပ် ဥပမာ - &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ယၟု ထာမ်ပလိက်}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ရ။
* သွက် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ တၟိတအ်ဂှ် ကလေင်ရုဲစှ် ကေတ် ထာမ်ပလိက် နူကဵု ကဏ္ဍဏအ် မာန်ရ။

{{DEFAULTSORT:ထာမ်ပလိက် ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဘာသာတရား]]
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>q11souizyfpy9cihv1s7fb6qy8i02ip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53192</id>
      <parentid>53191</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="p52pjl52y28vmoihzq0yffs3njs93di" xml:space="preserve">{{Commons category|Buddhism templates}}
{{Cat main|ဗုဒ္ဓဘာသာ}}

&lt;div style=&quot;background-color: #fef9e7; border: 1px solid #f1c40f; padding: 15px; border-radius: 8px; margin-bottom: 15px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
[[File:Dharmachakra.svg|left|50px|alt=ဓမ္မစက်]]
&lt;div style=&quot;margin-left: 65px; font-size: 110%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ထာမ်ပလိက် (Templates)၊ သ္ၚိအင် (Infoboxes)၊ ပရေင်စၞောန်ထ္ၜး (Navboxes) ကေုာံ လိက်သမ္တီနာနာ မဆေင်စပ် ကု '''[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]''' (Buddhism) အလုံသီုဖအိုတ် မသုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။&lt;br/&gt;
ထာမ်ပလိက်တအ်ဏအ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဂွံ ဖျေံသၞောတ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု သာသနာကျာ်၊ တြဲနာဲပိုယ် ကျာ်ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃာ၊ ကေုာံ ဝင်သာသနာ ညံင်ဂွံ စှ်ေသၞောတ်၊ သၟဟ်သၟန် ကေုာံ ညာတ်ကျေဝ် ဗွဲမလောဲသွာရ။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== ဗီုဂွံသုင်စောဲ (Usage) ===
* ယဝ်ရ မၞး မိက်ဂွံ စုတ် ထာမ်ပလိက်မွဲမွဲ ပ္ဍဲလိက်ပရေင်မ္ဂး၊ ကေတ် ယၟုထာမ်ပလိက်ဂှ်တုဲ စုတ်ပ္ဍဲ အကြာ သင်္ကေတ ကွင်း ၜါထပ် ဥပမာ - &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ယၟု ထာမ်ပလိက်}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ရ။
* သွက် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ တၟိတအ်ဂှ် ကလေင်ရုဲစှ် ကေတ် ထာမ်ပလိက် နူကဵု ကဏ္ဍဏအ် မာန်ရ။

{{DEFAULTSORT:ထာမ်ပလိက် ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ပရေင်ဘာသာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>p52pjl52y28vmoihzq0yffs3njs93di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>8243</id>
    <revision>
      <id>53175</id>
      <parentid>49822</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T15:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2029" sha1="5olm2vna6djeb50xau27h3q44dqv09b" xml:space="preserve">[[File:Portal-puzzle.svg|thumb|150px|ပါင်မုက်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ။]]

'''ကဏ္ဍ:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်''' ဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် ပါင်မုက် (Portals) ဂမၠိုင် မနွံပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။ ပါင်မုက်ဂှ် ဒှ်မုက်လိက် ဗဟဵု သွက်ဂွံ ပ္ကောံစွံ လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် အတိုင်ဘာသာရပ် အသီးသီး ညံင်ညးဗှ်လိက်တအ် ဂွံလ္ၚတ်အာ ဗွဲမလောဲသွာရ။

== မူဝါဒ ကေုာံ ပရေင်ချူ ==
* '''အရေဝ်ဘာသာ:''' ပါင်မုက်တအ်ဂှ် သ္ဒးသုင်စောဲ '''မန်ယူနဳကုဒ် (Mon Unicode)''' သက်သက်ရ။
* '''ဗီုပြင်:''' ပါင်မုက်မွဲမွဲဂှ် သ္ဒးနွံကဵု လိက်ပရေင်ရုဲစှ်၊ ဗီုရုပ်ရုဲစှ် ကေုာံ ကဏ္ဍဆက်စပ်ဂမၠိုင်ရ။
* '''သၞာံ:''' ပ္ဍဲတင်ဂၞင်ဝင်ဂမၠိုင်မ္ဂး သ္ဒးစုတ် သၞာံဗုဒ္ဓသာသနာ (BE) ကေုာံ ခရေတ် (CE) တွဵုရ။

== ပါင်မုက်အဓိကဂမၠိုင် ==
* [[ပါင်မုက်:ပညာအာကာသ|ပါင်မုက်: ပညာအာကာသ]]
* [[ပါင်မုက်:ဝင်|ပါင်မုက်: ဝင်]]
* [[ပါင်မုက်:သိပ္ပံ|ပါင်မုက်: သိပ္ပံ]]

{{DEFAULTSORT:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်}}
[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်| ]]</text>
      <sha1>5olm2vna6djeb50xau27h3q44dqv09b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါင်မုက်:ဗုဒ္ဓဘာသာ</title>
    <ns>100</ns>
    <id>8248</id>
    <revision>
      <id>53190</id>
      <parentid>49827</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10089" sha1="e03xggimwqqp4svulh3n2nmrm9bmj3w" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #f9e79f, #f5b041); padding: 30px; border-radius: 12px; border: 2px solid #f39c12; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.15);&quot;&gt;
[[File:Dharmachakra.svg|80px|alt=ဓမ္မစက်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:bold; color:#b9770e; text-shadow: 1px 1px 3px rgba(255,255,255,0.7);&quot;&gt;ပါင်မုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; color:#935116;&quot;&gt;Portal: Buddhism&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:12px; font-size:115%; color:#7e5109; font-style:italic;&quot;&gt;&quot;နတ္ထိ သန္တိပရံ သုခံ - သုခတၞဟ်သ္အာင် မပြဲနူ သန္တိ (ပွမၜိုဟ်သြိုဟ်) ဂှ် ဟွံမွဲရ&quot;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #e59866; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.08);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#d35400; border-bottom:1px solid #ba4a00; padding:12px 15px; font-size:135%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ဒုင်တၠုင် သီုမအိုတ်တၟိုဟ် ရအဴ (Introduction)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.7;&quot;&gt;
[[File:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|left|100px|alt=ရုပ်ကျာ် ဗုဒ္ဓ]]
'''[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]''' ({{lang-en|Buddhism}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာ ကေုာံ ဒဿနိက မကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသ အိန္ဒိယ သၟဝ်ကျာ နူကဵု လောန်ကၠုင် သၞာံ ၜိုတ် ၂,၅၀၀ ပြင်င်တေံရ။ တမ်မူလ သာသနာဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု တြဲနာဲပိုယ် ကျာ်သဗ္ဗညု (ဂေါတမဗုဒ္ဓ) တုဲ၊ အဓိက အနုသာသနဳဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံ ဗၠးၜးနူ ဒဒိုက်ဝဋ်သံသာ ကေုာံ သွက်ဂွံ အာစိုပ် နိဗ္ဗာန် ရ။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝွံ ပါ်တိတ်အာ ဂိုဏ်ဇၞော်နာနာ ညံင်ရဴ ထေရဝါဒ၊ မဟာယာန ကေုာံ ဝဇိရယာန တအ်ရ။ ဂကူမန်ပိုဲဝွံ ဒှ်ဂကူ မလျိုင်ပတှ်ေ ရှ်ေသှ်ေကၠုင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက် နူခေတ်တမၠာ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဆက်ဗှ် ပရူ ဗုဒ္ဓဘာသာ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f5b041; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.08);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d68910; padding:12px 15px; font-size:135%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးဗှ် (Selected Article)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.7;&quot;&gt;
[[File:Flag of Buddhism.svg|right|120px|alt=အလာံ သာသနာ]]
'''[[ထေရဝါဒ]]''' (Theravada) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဝါဒ မထေရ်တအ်&quot; ဝွံ ဒှ်ဂိုဏ် ဗုဒ္ဓဘာသာ မတြေံအိုတ် ကေုာံ မထိင်ဒဝ်လဝ် အခိုက်အလိုက် အတိုင်တြဲနာဲပိုယ်ကျာ် မတွဟ်လဝ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်အိုတ်ရ။ ဂိုဏ်ဏအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု ပါဠိပိဋကတ်ပိ တုဲ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအគ្នေဲ မပ္တံကဵု ဍုင်သဳရိလင်္ကာ၊ ဍုင်ဗၟာ၊ ဍုင်သေံ၊ ဍုင်ကမ္ဗောဒဳယျာ ကေုာံ ဍုင်လာအဝ် တအ်ရ။ ဇၟာပ်ပ် ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ မရှ်ေသှ်ေဒၟံင် သာသနာကျာ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်သာသနာ ထေရဝါဒ ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[ထေရဝါဒ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #d35400; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.08);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#c0392b; border-bottom:1px solid #a93226; padding:12px 15px; font-size:135%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ဗီုရုပ် ရုဲစှ် (Selected Picture)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; text-align:center;&quot;&gt;
[[File:Shwedagon Pagoda Myanmar.jpg|350px|alt=ကျာ်လ္ဂုင်]]&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:105%; margin-top:10px; color:#555;&quot;&gt;'''[[ကျာ်လ္ဂုင်]]''' (Shwedagon Pagoda) - သ္ဇိုင်သာသနာဗုဒ္ဓ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဒေသ မန်-ဗၟာ ကေုာံ ဂၠးကဝ်ရ။&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f1c40f; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.08);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#f39c12; border-bottom:1px solid #d4ac0d; padding:12px 15px; font-size:135%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ညးတီလဝ်တုဲရဟာ? (Did you know?)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.7;&quot;&gt;
* '''တ္ၚဲကတဵုဒှ်:''' သၞာံ ၃ ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာခရေတ် (3rd Century BCE) - ဗုဒ္ဓသာသနာ စိုပ်ကၠုင် ဒေသ သုဝဏ္ဏဘူမိ (ဍုင်သဓီု) နကဵု တၠအရှန် သောဏ ကဵု ဥတ္တရ။
* '''တ္ၚဲကိစ္စဇၞော်:''' တ္ၚဲပုဏ္ဏမဳ ဝေသာ် (Vesak Day) - မဒှ် တ္ၚဲကျာ်သ္ပပဋိသန္ဓိ၊ တ္ၚဲဒှ်ကျာ်၊ ကေုာံ တ္ၚဲသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်။
* '''ပိဋကတ်:''' ပိဋကတ်ပိဂှ် ပါ်လဝ် ဝိနယပိဋကတ်၊ သုတ္တန္တပိဋကတ် ကေုာံ အဘိဓမ္မပိဋကတ် ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #cd6155; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.08);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e74c3c; border-bottom:1px solid #c0392b; padding:12px 15px; font-size:135%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.7;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;ဗုဒ္ဓဘာသာ&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:ကျာ်ဗုဒ္ဓ|ပရူ ကျာ်ဗုဒ္ဓ]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဓမ္မ|ပရူ ဓမ္မ (တြဲဓရ်) ဂမၠိုင်]]
* [[:ကဏ္ဍ:သံဃာ|ပရူ သံဃာ ဂမၠိုင်]]
* [[:ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ|ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ လိက်ပတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်|ဘာလကျာ် ကေုာံ စေတဳဂမၠိုင်]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #58d68d; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.08);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#27ae60; border-bottom:1px solid #239b56; padding:12px 15px; font-size:135%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ပါလုပ် ကၠောန်ဗဒှ် (Things you can do)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.7;&quot;&gt;
* '''ပလေဝ်ဒါန်:''' ပလေဝ်ဒါန် ကေုာံ ထပ်ဗပေင် ပ္ဍဲလိက်ပရေင် [[:ဝိနယ]] ညိအဴ။
* '''ချူတၟိ:''' ခၞံဗဒှ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ကျာ်စေတဳ ပြာကတ် ပ္ဍဲ [[:တွဵုရးဍုင်မန်]]။
* '''ဗၟံက်ထ္ၜး:''' ချူဗၟံက်ထ္ၜး ပရူ [[:ဝင်သာသနာမန်]] ကေုာံ တၠဂုဏ်အစာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;border:1px solid #d5dbdb; border-radius:8px; margin-top:10px; background:#f2f4f4; box-shadow: 0 3px 6px rgba(0,0,0,0.05); text-align:center; padding: 20px;&quot;&gt;
[[File:Wikimedia-logo.svg|40px]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; font-weight:bold; color:#2c3e50;&quot;&gt;လ္ၚတ်အာ ပါင်မုက် ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:115%;&quot;&gt;
[[ပါင်မုက်:မန်|ဂကူမန်]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:ဝင်|ဝင်]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:ယေန်သၞာင်|ယေန်သၞာင်]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:ပရေင်ပညာ|ပရေင်ပညာ]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>e03xggimwqqp4svulh3n2nmrm9bmj3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါင်မုက်:ပရေင်ပညာ</title>
    <ns>100</ns>
    <id>8275</id>
    <revision>
      <id>53180</id>
      <parentid>49874</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9107" sha1="dsxql1wkc8epdtzza1kwtieki1ilyd7" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#27ae60;&quot;&gt;ပါင်မုက် ပရေင်ပညာ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#7f8c8d;&quot;&gt;Portal:Education&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa; border-radius: 8px; padding: 20px; text-align: center; margin-bottom: 20px; box-shadow: 2px 2px 5px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
[[File:Education - Grad Hat.svg|100px]]
&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 24px; font-weight: bold; color: #2c3e50;&quot;&gt;ဒုင်တၠုင် သီုမအိုတ်တၟိုဟ် စိုပ် ပါင်မုက် ပရေင်ပညာ ရအဴ&lt;/span&gt;
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
''&lt;span style=&quot;font-size: 110%; color: #555;&quot;&gt;&quot;ပရေင်ပညာ ဝွံ ဒှ်လွဟ်မနွံကဵု အာနုဘဴဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံပြံင်လှာဲဂၠးတိရ။&quot;&lt;/span&gt;''&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #777;&quot;&gt;— နေလ်သောန် မာန်ဒဲလာ (Nelson Mandela)&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 10px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#e8f8f5; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0; color:#117a65;&quot;&gt;
ပရေင်ပညာ ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော?
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Nuvola apps bookcase.svg|left|80px]]
'''ပရေင်ပညာ''' ({{lang-en|Education}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မကဵုပညာ၊ ဗတောန်ကဵု လိက်ပတ်၊ ကွတ်၊ လညာတ် ကေုာံ ပြကိုဟ်နာနာ ညံင်ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံဇၞော်မောဝ်တိုန် လပါ်လညာတ် ကေုာံ ပရေင်ဂျိုင်လမျီုရ။ ပရေင်ပညာဂှ် ပါလုပ် သီုပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဘာ (Formal education) မပ္တံကဵု တက္ကသိုလ်၊ ဘာတန် တအ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ မ္ၚးဘာ (Informal education) မဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် နူကဵု ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ လမျီုတအ်ရ။ ပရေင်ပညာဝွံ ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ မင်မဲ ယေန်သၞာင်၊ ဖန်ဗဒှ် တၠပညာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်မွဲမွဲရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[ပရေင်ပညာ|ဆက်ဗှ် ပရူ ပရေင်ပညာ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#eaf2f8; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0; color:#154360;&quot;&gt;
လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးဗှ် (Selected Article)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:University of Manila Main Building.jpg|right|150px|alt=တက္ကသိုလ် မနိလာ]]
'''[[တက္ကသိုလ် မနိလာ]]''' (University of Manila) ဝွံ ဒှ်တက္ကသိုလ် ပုဂ္ဂလိက ကဆံင်သၠုင်မွဲ မနွံပ္ဍဲ ဍုင်ဖိလိပ္ပိန် ရ။ ဍေဟ်ပံက်လဝ် ကဏ္ဍပညာ နာနာသာ် ညံင်ရဴ ကဏ္ဍပရေင်သၞောဝ်၊ ကဏ္ဍပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကဏ္ဍပရေင်ပညာ ဗတောန်ဂမၠိုင်ရ။ တက္ကသိုလ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲကိစ္စဇၞော် သွက်ကွးဘာဂၠးတိဂမၠိုင် သီုကဵု ကွးဘာမန်ပိုဲ မအာကတ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပညာရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[တက္ကသိုလ် မနိလာ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0; color:#7d6608;&quot;&gt;
ညးတီလဝ်တုဲရဟာ? (Did you know?)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Crystal Clear app xmag.png|right|50px]]
* '''တ္ၚဲဂၠးတိ''' (Earth Day) သၞာံ ၂၀၂၆ ဂှ် ဘာဝတ်ဖရာသမ္မကာယ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကူလတာင် သံဃဒါန ဇၞော်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိ။
* '''ဍုင်ဖိလိပ္ပိန်''' ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သၞောတ်ပညာ အရေဝ်အင်္ဂလိက် ခိုဟ်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဒေသ အာရှအគ្នေဲ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#f4ecf7; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0; color:#4a235a;&quot;&gt;
ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;ပရေင်ပညာ&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်|တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဘာဗတောန်လိက်မန်|ဘာဗတောန်လိက်မန်]]
* [[:ကဏ္ဍ:သုတေသန ပရေင်ပညာ|သုတေသန ပရေင်ပညာ]]
* [[:ကဏ္ဍ:အစာဗတောန်ဂမၠိုင်|ပူဂိုလ် အစာဗတောန်ဂမၠိုင်]]
* [[:ကဏ္ဍ:ပရေင်ပညာ အတိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်|ပရေင်ပညာ အတိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်]]
* [[:ကဏ္ဍ:သၞောတ်ပညာ|သၞောတ်ပညာဂမၠိုင်]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#fdedec; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0; color:#78281f;&quot;&gt;
ပါလုပ် ကၠောန်ဗဒှ် (Things you can do)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
* '''ပလေဝ်ဒါန်:''' ထပ်ဗပေင် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲလိက်ပရေင် မနွံပၟိက် [[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင်မဒးပလေဝ်ဒါန်|ပွမလေဝ်ဒါန်]] ညိ။
* '''စုတ်နိဿဲ:''' လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ပရေင်ပညာ မဟွံမွဲကဵု နိဿဲဂှ် ဂၠာဲစုတ်ကဵုညိ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#fcf3cf; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0; color:#7e5109;&quot;&gt;
ပါင်မုက် ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ် ဆက်စပ်
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
* [[ပါင်မုက်:ဝင်|ပါင်မုက် ဝင်]]
* [[ပါင်မုက်:ယေန်သၞာင်|ပါင်မုက် ယေန်သၞာင်]]
* [[ပါင်မုက်:ဗုဒ္ဓဘာသာ|ပါင်မုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
----
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background:transparent;&quot;
|-
| [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:Category:Education]]
| [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:Q8434]]
|-
| [[c:Category:Education|ဝဳကဳ ကောမန်]]
| [[d:Q8434|ဝဳကဳဒါတာ]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

{{Portal:Education/Footer}}
{{DEFAULTSORT:ပရေင်ပညာ}}
[[ကဏ္ဍ:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ပညာ]]</text>
      <sha1>dsxql1wkc8epdtzza1kwtieki1ilyd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝင်မန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8285</id>
    <revision>
      <id>53310</id>
      <parentid>52060</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T06:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ဝၚ်မန်]] ဇရေင် [[ဝင်မန်]]</comment>
      <origin>52060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7199" sha1="jxjtv9pvgcj0uut0qxq5zl56x0ru57p" xml:space="preserve">'''ဝင်မန်''' ({{lang-en|History of the Mon}}) ဝွံ ဒှ်ဝင် မဆေင်ကဵု [[ဂကူမန်]] မဒှ်ဂကူတြေံအိုတ် မွဲ မပြဟ်စိုပ် ပ္ဍဲဒေသ [[အာရှအဂၞဲ]] (Southeast Asia) ရ။ ဂကူမန်တအ်ဝွံ ယၟုဒယှ်တဴ နကဵု ပရေင်ယေန်သၞာင်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သာသနာဗုဒ္ဓ (ထေရဝါဒ) ပ္ဍဲကဵု ရးမညဒေသ ကေုာံ ဒေသသေံ (ဒွါရဝတဳ) တအ်ရ။

== ခေတ်ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ဒွါရဝတဳ ==
ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ်ဝွံ ဂကူမန်တအ် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသကြုင်စာန်ဖယျာ (Chao Phraya) ကေုာံ ကြုင်ဨရာဝတဳ (Irrawaddy) ရ။
* '''ဒွါရဝတဳ (Dvaravati):''' အကြာ ၆ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု ၁၁ ဗွဝ်ကၠံဂှ် အာဲကၟာဲဍုင်မန် ဒွါရဝတဳ ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင်သေံရ။ အထောက်အထား သၟာပုရာဏဝိဇ္ဇာ မပ္တံကဵု လိက်တၟအ်မန် ကေုာံ ဗီုရုပ်ကျာ်တြဲတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသ နခွန်ပထုံ (Nakhon Pathom) ကေုာံ လပ်ပူရဳ (Lopburi) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ 

== ခေတ်ဍုင်သဓီု (သုဝဏ္ဏဘူမိ) ==
ပ္ဍဲကဵု ဒေသသၟဝ်ဍုင်ဗၟာလၟုဟ်ဂှ် ဂကူမန်တအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်သဓီု မကော်ဂး [[သုဝဏ္ဏဘူမိ]] ရ။ ဍုင်သဓီုဝွံ ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ဗၞိက်မှာသၟိတ် ကေုာံ ဗဟဵုသာသနာဗုဒ္ဓရ။
* '''သၞာံ ၁၀၅၇:''' ဍုင်သဓီု ဒးဒုင်ဗတိုက်သီကေတ် နကဵု သၟိင်အနဝ်ရထာ (Anawrahta) နူဍုင်ဗုကာံ ရ။ ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ တၠပညာမန် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ဖျဴဏာ ဍုင်ဗုကာံတုဲ၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ်မန် ပြးဇးစိုပ်အာ ပ္ဍဲဒေသဗၟာလတူရ။

== ခေတ်ဟံသာဝတဳ ==
ကြဴနူ အေန်ပါယာဗုကာံ သရိုဟ်လီုအာတုဲ၊ ဂကူမန်တအ် ကလေင်ဒက်ပ္တန် ရာဇာဝံသ ဍုင်မန်ပၠန်ရ။
* '''သၞာံ ၁၂၈၇:''' [[သၟိင်ဝါရဳရဝ်]] (King Wareru) ဒက်ပ္တန် ဍုင်မတ္တမ။
* '''သၞာံ ၁၃၆၉:''' ပြံင်သၠာဲ ဍုင်ဇၞော် စိုပ်အာ ဍုင်ဗဂဝ် ([[ဟံသာဝတဳ]])။ 
* ပ္ဍဲခေတ် [[သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ်]] (Rajadhirat) ဝွံ နွံကဵု ပၞာန်ပန်စှ်သၞာံ အကြာ မန် ကဵု ဗၟာ (အင်ဝ) ရ။
* '''ခေတ်ထဝ်:''' ခေတ် [[တၠညးမိစဴဗု]] (Queen Shin Sawbu) ကေုာံ [[သၟိင်ဓမ္မစေတဳ]] (King Dhammazedi) ဝွံ ဒှ်ခေတ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် သာသနာ ဇၞော်မောဝ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်မန်ရ။ (ဥပမာ - လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ)။
* '''သၞာံ ၁၅၃၉:''' ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဒးဒုင်သီကေတ် နကဵု သၟိင်တဗင်ယွေထဳ (Tabinshwehti) ဍုင်တံင်ငူ ရ။

== ခေတ်ဟံသာဝတဳတၟိ (Restored Hanthawaddy) ==
* '''သၞာံ ၁၇၄၀:''' ဂကူမန်တအ် ကလေင်ပၠန်ဂတး ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဟံသာဝတဳတၟိ (Restored Hanthawaddy Kingdom) ပၠန်ရ။
* '''သၞာံ ၁၇၅၇:''' သၟိင်ဗၟာ အံင်ဇေယျ (Alaungpaya) ဗတိုက်သီကေတ် ဍုင်ဗဂဝ်တုဲ၊ ရာဇာဝံသ ဍုင်မန် ဒးအုပ်နိဂီုအာ ဗွဲမအောန်စိုတ်ရ။ ကောန်ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ဂစိုတ် ကေုာံ ဒးဒြေပ်ဒဴလုပ်အာ ဍုင်သေံ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ခေတ်လၟုဟ် ကေုာံ ဝါဒကောန်ဂကူ ==
ကြဴနူ ဍုင်မန် ဟွံမွဲတုဲ၊ ဂကူမန်တအ် ပဒတဴကၠုင် သၟဝ်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဍုင်သေံရ။
* '''ပရေင်ပြးဇး (Diaspora):''' ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ် ၜိုန်ရ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပ္တန်ဍုင်သေံ (ဥပမာ ရာဇာဝံသ စက္ကရဳ) ကီုလေဝ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ်မန်ဂှ် ဍိုန်လျစှ်ေအာရ။
* '''ပရေင်ကောန်ဂကူ:''' ပ္ဍဲခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဏအ် သွက်ဂွံ မင်မွဲ အာဲကၟာဲ၊ လိက်ပတ် ကေုာံ အခေါင်အရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ကေုာံ တပ်ပၞာန် ကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်ရ။ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်မန် (Social Institutions) ညံင်ရဴ ဂကောံသင်မန်တအ်လေဝ် ဒှ်ဇြဟတ်အဓိက သွက်ဂွံဆက်မင်မွဲအာ သကေမ်ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဂကူမန်]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ဒွါရဝတဳ]]
* [[ရာဇာဓိရာဇ်]]

== နိဿဲ ==
* South, Ashley (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake''. Routledge.
* Guillon, Emmanuel (1999). ''The Mons: A Civilization of Southeast Asia''. Siam Society.

[[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင်ဍုင်ဗၟာ]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှအဂၞဲ]]</text>
      <sha1>jxjtv9pvgcj0uut0qxq5zl56x0ru57p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဂၞန်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>8741</id>
    <revision>
      <id>53210</id>
      <parentid>50616</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T17:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4742" sha1="hvmdh4odw5z2ak280hbnurv1m80zp9o" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e8eaf6, #c5cae9); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #3f51b5; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Nuvola apps edu mathematics blue.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.05;&quot;&gt;[[File:Digits.svg|200px]]&lt;/div&gt;
[[File:Nuvola apps edu mathematics blue.svg|70px|alt=သင်္ချာ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#1a237e; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ဂၞန်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#303f9f;&quot;&gt;Category: Numbers&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#283593; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု သင်္ကေတဂၞန် (Digits)၊ သၞောတ်သင်္ချာ၊ ဂၞန်သဘာဝ၊ ဂၞန်စိုပ်သၟဟ် ကေုာံ ဗီုပြင်မၜတ်ကၞာ လၟိဟ်ဂမၠိုင် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #7986cb; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#3f51b5; border-bottom:1px solid #303f9f; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:List-icon.svg|25px|link=]] လိက်ပရေင် အဓိကဂမၠိုင်&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
နကဵု မတ်တၠပညာ [[ယုတ္တိဗေဒ]] မ္ဂး လိက်ပရေင် အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* [[File:Number 0 in green rounded square.svg|22px]] '''[[၀]] (သုည):''' ဂၞန်မဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာမဟွံမွဲ။
* [[File:Number 1 in green rounded square.svg|22px]] '''[[၁]] (မွဲ):''' သဇိုင်ဂၞန် ပထမ။
* [[File:Number 2 in green rounded square.svg|22px]] '''[[၂]] (ၜါ):''' ဂၞန်မတုပ်စိုတ် ပွမပံင်စပ်။
* [[File:Binary code icon.svg|22px]] '''[[သၞောတ်ဂၞန်ဗာန်နရဳ]] (Binary):''' သၞောတ်ဂၞန် ၀ ကေုာံ ၁ မစကာ ပ္ဍဲ [[ကောမ်ပျူတာ]]။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Telescope icon.svg|25px|link=]] လညာတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ယုတ္တိဗေဒ&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
[[File:Digits.svg|right|80px|alt=Digits]]
နကဵု လညာတ် [[သိပ္ပံ]] ကေုာံ [[နဲပညာခေတ်တၟိ]] မ္ဂး-
* '''သဇိုင် ယုတ္တိဗေဒ (Foundational Logic):''' ဂၞန်ဂမၠိုင်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် [[ယုတ္တိဗေဒ]] အလုံမွဲ [[စကြဝဠာ]] ဇေတ်ဇေတ်ရ။
* '''အရေဝ်ဘာသာ သင်္ချာ (Mathematical Language):''' ဂၞန်ဝွံ ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ အဓိက သွက်ဂွံ သောဲကၠေအ် ပြသၞာသင်္ချာ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲကဲပညာဂမၠိုင်ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 30px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #3f51b5; color: #1a237e; padding-bottom: 5px; font-size: 150%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ဂၞန်ဂမၠိုင်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>hvmdh4odw5z2ak280hbnurv1m80zp9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞောတ်အက္ခရ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9017</id>
    <revision>
      <id>53376</id>
      <parentid>51053</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T08:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11566" sha1="isevypn4wnmjy7mxzryqdsvgjmx59h0" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ် မစကာ သင်္ကေတ သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ ဘာသာစကား}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; | သၞောတ်အက္ခရ်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Writing System / Script&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:Writing systems of the world.svg|250px|alt=သၞောတ်အက္ခရ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗီုတိ မထ္ၜးလဝ် ပွမသုင်စောဲ သၞောတ်အက္ခရ် အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲလောကဓါတ် လၟုဟ်&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | အဓိပ္ပါယ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နဲကဲ မချူစၟတ်သမ္တီ ဘာသာစကား
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သဇိုင် လဒက်ပ္တန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သင်္ကေတ (Graphemes) ကေုာံ သၞောဝ်ဂမၠိုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | အခိင် စကတဵုဒှ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၜိုတ် ဘဳသဳ ၃,၄၀၀ (ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ မေသဝ်ပဝ်တေးမီးယျား)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဂကူ အဓိကဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | လဝ်ဂဝ်ဂရာမ်၊ သဳလာဗရဳ၊ အာလ်ဖာဗေတ်၊ အဗူဂဳဒါ၊ အဗဂျာဒ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | မပြာကတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | အက္ခရ် လေတ္တေန်၊ အက္ခရ် ကြုက်၊ အာရာဗဳ၊ ဒေဝနာဂရဳ
|}

'''သၞောတ်အက္ခရ်''' ({{lang-en|Writing system}} ဟွံသေင်မ္ဂး Script) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ၊ ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ပလံင်ဗစိုပ် တင်ဂၞင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာသာစကား မဟီုဂးတအ် နကဵု သင်္ကေတ မညာတ်ကေတ်မာန် တအ်ရ။ သၞောတ်အက္ခရ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သဇိုင် သင်္ကေတ (Graphemes) မပ္တံကဵု ဗျည်၊ သဵု၊ ဂၞန် သီုကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသ မဆေင်ကဵု ပွမချူ (ဥပမာ - ဝေါဟာရ၊ သဒ္ဒါ၊ ကေုာံ သင်္ကေတ ပွုဟ်ဒေါအ်ဂမၠိုင်) ရ။

သၞောတ်အက္ခရ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ကတဵုဗဒှ် မဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ၊ ဍေံကဵုအခေါင် ညံင်ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံ ဂိုင်သိပ်လဝ် ပညာ၊ ပရေင်ဆဵုဂဗ၊ ကေုာံ ဝင် လုကဴ အခိင်ဗွဲမလံလ ကေုာံ ဂွံ သၠဲလးပတိတ် ဇရေင် ဒေသ ဇမ္ၚောဲ တအ်ရ။ ကိုပ်ကၠာ သၞောတ်အက္ခရ် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီဂှ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးတန်တဴ လတူ ဝင်ပါင် (Oral tradition) ကေုာံ ပရေင်ကလေင်ဟီုတွဟ် သၟးရ။

== ဝင် ကေုာံ ပွမကတဵုဒှ် (History and Evolution) ==
သၞောတ်အက္ခရ်ဝွံ ဟွံကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ မွဲဒၞာဲ မွဲအခိင်ဓဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဝင်လောကဓါတ်မ္ဂး၊ သၞောတ်အက္ခရ်ဂှ် စကတဵုဒှ်လဝ် နူကဵု ဒေသ အဓိက ၜါပိ ဒၞာဲ နကဵု အလဵုဇကု ညးတအ်ရ-
* '''မေသဝ်ပဝ်တေးမီးယျား (Mesopotamia):''' ပ္ဍဲကဵု ဍုင်သူမေရဳယာန် (Sumer) တြေံ (အခိင်လၟုဟ် ဍုင်အဳရတ်) ဂှ် စကတဵုဒှ်လဝ် သၞောတ်အက္ခရ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကော်ဂး ကျူနဳဖံမ် ([[Cuneiform]]) ပ္ဍဲ ၜိုတ် ဘဳသဳ ၃,၄၀၀ ရ။
* '''အဳဂျေပ် (Egypt):''' ကြပ်ပ် တုပ်ကဵု အခိင်ဂှ်ကီု၊ ပ္ဍဲ ၜိုတ် ဘဳသဳ ၃,၂၀၀ ဂှ်၊ ကောန်ဍုင် အဳဂျေပ် တြေံတအ် စဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ်အက္ခရ် ရုပ် ဟိုင်ရဝ်ဂလစ် ([[Hieroglyphs]]) ရ။
* '''ကြုက် (China):''' ပ္ဍဲ ၜိုတ် ဘဳသဳ ၁,၂၀၀ ဂှ် လိက်တၟအ် ဇုတ် ဍုင်ကြုက် (Oracle bone script) စကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ ဍေံဒှ် တမ်မူလ သွက် အက္ခရ်ကြုက် ခေတ်လၟုဟ်ရ။
* '''အမေရိက လဒေါဝ် (Mesoamerica):''' ပ္ဍဲ ၜိုတ် ဘဳသဳ ၉၀၀ ဂှ် ဂကူ မာယာ (Maya) ကေုာံ အဝ်မေတ် (Olmec) တအ် စဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ်အက္ခရ် ပ္ဍဲကဵု တိုက်အမေရိက ရ။

== ဂကူ သၞောတ်အက္ခရ် အဓိကဂမၠိုင် (Types of Writing Systems) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သၞောတ်အက္ခရ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် သီုဖအိုတ်ဝွံ ဒးဒုင် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ၅ သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

၁။ '''လဝ်ဂဝ်ဂရာမ် (Logographic systems):'''
သင်္ကေတ မွဲမ္ဂး ဍေံစၞောန်ထ္ၜးကဵု မအရေဝ် မွဲမ ဟွံသေင်မ္ဂး အဓိပ္ပါယ် မွဲရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် ကြုက်)။ ဍေံနွံကဵု သင်္ကေတ ဂၠိုင်လောန်တုဲ မၞိဟ်လ္ၚတ်တအ် ဒးစၟတ် သမ္တီဂၠိုင်ရ။

၂။ '''သဳလာဗစ် (Syllabic systems):'''
သင်္ကေတ မွဲမ္ဂး ဍေံစၞောန်ထ္ၜးကဵု ရမ္သာင် သဵုကဵုဗျည် မပံင်လဝ် (Syllable) မွဲရ။ (ဥပမာ - ဟဳရဂန ကေုာံ ခတခန ဍုင် ဂျပေန်၊ လိက် ချာရဝ်ကဳ (Cherokee))။

၃။ '''အာလ်ဖာဗေတ် (Alphabetic systems):'''
ဗျည် ကေုာံ သဵု တအ်ဂှ် နွံကဵု အက္ခရ် တၞဟ်ခြာ တုပ်သၟဟ် တုဲ ဒးချူ ယှိုယ်လဝ် ရေင်သကအ်ရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် လေတ္တေန် (အင်္ဂလိက်)၊ အက္ခရ် ဂရိတ်၊ အက္ခရ် သဳရိလစ် (ရုရှာ))။

၄။ '''အဗဂျာဒ် (Abjad systems):'''
သၞောတ်အက္ခရ် မချူ ဆ ဗျည် သၟးတုဲ၊ ရမ္သာင်သဵု တအ်ဂှ် ညးဗှ်လိက်တအ် ဒးစုတ်ကေတ် ဇကုအပိုင် အတိုင် အဓိပ္ပါယ် မအရေဝ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး သဵုတအ်ဂှ် စုတ်ကဵု သင်္ကေတ ဍောတ်တ်ရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် အာရာဗဳ၊ အက္ခရ် ဟဳဗရူး)။

၅။ '''အဗူဂဳဒါ (Abugida / Alphasyllabary systems):'''
ဗျည် ဒှ် အဓိကတုဲ၊ သဵု တအ်ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ မစုတ်ဗပေင် လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် တအ်ရ။ ဗျည်ဇေတ်တ်မွဲမ္ဂး နွံကဵု ရမ္သာင်သဵု မပါတုဲသား ရ။ (ဥပမာ - [[အက္ခရ်မန်]]၊ အက္ခရ်ဗၟာ၊ သေံ၊ ဒေဝနာဂရဳ၊ အဳသဳယဝ်ပဳယျာ)။
&lt;/div&gt;

== လၟေင် ဂၠံင်ချူ (Directionality) ==
သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်ဟ်တအ်ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် မချူ ကေုာံ ဗှ် လၟေင်ဂၠံင် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ရ-
* '''လပါ် ဇွိ ညာတ် (Left-to-right):''' ဒှ် လၟေင် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ လောကဓါတ် လၟုဟ်။ မပ္တံကဵု အက္ခရ် လေတ္တေန်၊ အက္ခရ် ဂရိတ်၊ အက္ခရ်မန်၊ အက္ခရ် အိန္ဒိယ တအ်ရ။
* '''လပါ် ညာတ် ဇွိ (Right-to-left):''' မပ္တံကဵု အက္ခရ် အာရာဗဳ၊ ဟဳဗရူး ကေုာံ အက္ခရ် အာရာမိတ် တြေံတအ်ရ။
* '''လတူ သၟဝ် (Top-to-bottom):''' အခိုက်ကၞာ တြေံ အက္ခရ် ကြုက်၊ ဂျပေန်၊ ကေုာံ ကိုဝ်ရဳယျာ တအ်မ္ဂး ချူ နူ လတူ စှ်ေသၟဝ် တုဲ နူ လပါ်ညာတ် အာ လပါ်ဇွိ ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဗူဂဳဒါ]] (Abugida)
* [[အာလ်ဖာဗေတ်]] (Alphabet)
* [[ဘာသာစကား]]
* [[ဝင်အက္ခရ်မန်]]
* [[ယူနဳကုဒ်]] (Unicode)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:သၞောတ်အက္ခရ်}}
[[ကဏ္ဍ:သၞောတ်အက္ခရ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင် ကောန်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>isevypn4wnmjy7mxzryqdsvgjmx59h0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53377</id>
      <parentid>53376</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T08:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်လ္ၚတ် */</comment>
      <origin>53377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11569" sha1="20f2o193xzhmpi74ctbfufw88tn5x21" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ် မစကာ သင်္ကေတ သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ ဘာသာစကား}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; | သၞောတ်အက္ခရ်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Writing System / Script&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:Writing systems of the world.svg|250px|alt=သၞောတ်အက္ခရ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗီုတိ မထ္ၜးလဝ် ပွမသုင်စောဲ သၞောတ်အက္ခရ် အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲလောကဓါတ် လၟုဟ်&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | အဓိပ္ပါယ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နဲကဲ မချူစၟတ်သမ္တီ ဘာသာစကား
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သဇိုင် လဒက်ပ္တန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သင်္ကေတ (Graphemes) ကေုာံ သၞောဝ်ဂမၠိုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | အခိင် စကတဵုဒှ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၜိုတ် ဘဳသဳ ၃,၄၀၀ (ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ မေသဝ်ပဝ်တေးမီးယျား)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဂကူ အဓိကဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | လဝ်ဂဝ်ဂရာမ်၊ သဳလာဗရဳ၊ အာလ်ဖာဗေတ်၊ အဗူဂဳဒါ၊ အဗဂျာဒ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | မပြာကတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | အက္ခရ် လေတ္တေန်၊ အက္ခရ် ကြုက်၊ အာရာဗဳ၊ ဒေဝနာဂရဳ
|}

'''သၞောတ်အက္ခရ်''' ({{lang-en|Writing system}} ဟွံသေင်မ္ဂး Script) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ၊ ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ပလံင်ဗစိုပ် တင်ဂၞင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာသာစကား မဟီုဂးတအ် နကဵု သင်္ကေတ မညာတ်ကေတ်မာန် တအ်ရ။ သၞောတ်အက္ခရ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သဇိုင် သင်္ကေတ (Graphemes) မပ္တံကဵု ဗျည်၊ သဵု၊ ဂၞန် သီုကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသ မဆေင်ကဵု ပွမချူ (ဥပမာ - ဝေါဟာရ၊ သဒ္ဒါ၊ ကေုာံ သင်္ကေတ ပွုဟ်ဒေါအ်ဂမၠိုင်) ရ။

သၞောတ်အက္ခရ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ကတဵုဗဒှ် မဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ၊ ဍေံကဵုအခေါင် ညံင်ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံ ဂိုင်သိပ်လဝ် ပညာ၊ ပရေင်ဆဵုဂဗ၊ ကေုာံ ဝင် လုကဴ အခိင်ဗွဲမလံလ ကေုာံ ဂွံ သၠဲလးပတိတ် ဇရေင် ဒေသ ဇမ္ၚောဲ တအ်ရ။ ကိုပ်ကၠာ သၞောတ်အက္ခရ် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီဂှ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးတန်တဴ လတူ ဝင်ပါင် (Oral tradition) ကေုာံ ပရေင်ကလေင်ဟီုတွဟ် သၟးရ။

== ဝင် ကေုာံ ပွမကတဵုဒှ် (History and Evolution) ==
သၞောတ်အက္ခရ်ဝွံ ဟွံကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ မွဲဒၞာဲ မွဲအခိင်ဓဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဝင်လောကဓါတ်မ္ဂး၊ သၞောတ်အက္ခရ်ဂှ် စကတဵုဒှ်လဝ် နူကဵု ဒေသ အဓိက ၜါပိ ဒၞာဲ နကဵု အလဵုဇကု ညးတအ်ရ-
* '''မေသဝ်ပဝ်တေးမီးယျား (Mesopotamia):''' ပ္ဍဲကဵု ဍုင်သူမေရဳယာန် (Sumer) တြေံ (အခိင်လၟုဟ် ဍုင်အဳရတ်) ဂှ် စကတဵုဒှ်လဝ် သၞောတ်အက္ခရ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကော်ဂး ကျူနဳဖံမ် ([[Cuneiform]]) ပ္ဍဲ ၜိုတ် ဘဳသဳ ၃,၄၀၀ ရ။
* '''အဳဂျေပ် (Egypt):''' ကြပ်ပ် တုပ်ကဵု အခိင်ဂှ်ကီု၊ ပ္ဍဲ ၜိုတ် ဘဳသဳ ၃,၂၀၀ ဂှ်၊ ကောန်ဍုင် အဳဂျေပ် တြေံတအ် စဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ်အက္ခရ် ရုပ် ဟိုင်ရဝ်ဂလစ် ([[Hieroglyphs]]) ရ။
* '''ကြုက် (China):''' ပ္ဍဲ ၜိုတ် ဘဳသဳ ၁,၂၀၀ ဂှ် လိက်တၟအ် ဇုတ် ဍုင်ကြုက် (Oracle bone script) စကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ ဍေံဒှ် တမ်မူလ သွက် အက္ခရ်ကြုက် ခေတ်လၟုဟ်ရ။
* '''အမေရိက လဒေါဝ် (Mesoamerica):''' ပ္ဍဲ ၜိုတ် ဘဳသဳ ၉၀၀ ဂှ် ဂကူ မာယာ (Maya) ကေုာံ အဝ်မေတ် (Olmec) တအ် စဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ်အက္ခရ် ပ္ဍဲကဵု တိုက်အမေရိက ရ။

== ဂကူ သၞောတ်အက္ခရ် အဓိကဂမၠိုင် (Types of Writing Systems) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သၞောတ်အက္ခရ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် သီုဖအိုတ်ဝွံ ဒးဒုင် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ၅ သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

၁။ '''လဝ်ဂဝ်ဂရာမ် (Logographic systems):'''
သင်္ကေတ မွဲမ္ဂး ဍေံစၞောန်ထ္ၜးကဵု မအရေဝ် မွဲမ ဟွံသေင်မ္ဂး အဓိပ္ပါယ် မွဲရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် ကြုက်)။ ဍေံနွံကဵု သင်္ကေတ ဂၠိုင်လောန်တုဲ မၞိဟ်လ္ၚတ်တအ် ဒးစၟတ် သမ္တီဂၠိုင်ရ။

၂။ '''သဳလာဗစ် (Syllabic systems):'''
သင်္ကေတ မွဲမ္ဂး ဍေံစၞောန်ထ္ၜးကဵု ရမ္သာင် သဵုကဵုဗျည် မပံင်လဝ် (Syllable) မွဲရ။ (ဥပမာ - ဟဳရဂန ကေုာံ ခတခန ဍုင် ဂျပေန်၊ လိက် ချာရဝ်ကဳ (Cherokee))။

၃။ '''အာလ်ဖာဗေတ် (Alphabetic systems):'''
ဗျည် ကေုာံ သဵု တအ်ဂှ် နွံကဵု အက္ခရ် တၞဟ်ခြာ တုပ်သၟဟ် တုဲ ဒးချူ ယှိုယ်လဝ် ရေင်သကအ်ရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် လေတ္တေန် (အင်္ဂလိက်)၊ အက္ခရ် ဂရိတ်၊ အက္ခရ် သဳရိလစ် (ရုရှာ))။

၄။ '''အဗဂျာဒ် (Abjad systems):'''
သၞောတ်အက္ခရ် မချူ ဆ ဗျည် သၟးတုဲ၊ ရမ္သာင်သဵု တအ်ဂှ် ညးဗှ်လိက်တအ် ဒးစုတ်ကေတ် ဇကုအပိုင် အတိုင် အဓိပ္ပါယ် မအရေဝ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး သဵုတအ်ဂှ် စုတ်ကဵု သင်္ကေတ ဍောတ်တ်ရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် အာရာဗဳ၊ အက္ခရ် ဟဳဗရူး)။

၅။ '''အဗူဂဳဒါ (Abugida / Alphasyllabary systems):'''
ဗျည် ဒှ် အဓိကတုဲ၊ သဵု တအ်ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ မစုတ်ဗပေင် လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် တအ်ရ။ ဗျည်ဇေတ်တ်မွဲမ္ဂး နွံကဵု ရမ္သာင်သဵု မပါတုဲသား ရ။ (ဥပမာ - [[အက္ခရ်မန်]]၊ အက္ခရ်ဗၟာ၊ သေံ၊ ဒေဝနာဂရဳ၊ အဳသဳယဝ်ပဳယျာ)။
&lt;/div&gt;

== လၟေင် ဂၠံင်ချူ (Directionality) ==
သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်ဟ်တအ်ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် မချူ ကေုာံ ဗှ် လၟေင်ဂၠံင် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ရ-
* '''လပါ် ဇွိ ညာတ် (Left-to-right):''' ဒှ် လၟေင် မစကာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ လောကဓါတ် လၟုဟ်။ မပ္တံကဵု အက္ခရ် လေတ္တေန်၊ အက္ခရ် ဂရိတ်၊ အက္ခရ်မန်၊ အက္ခရ် အိန္ဒိယ တအ်ရ။
* '''လပါ် ညာတ် ဇွိ (Right-to-left):''' မပ္တံကဵု အက္ခရ် အာရာဗဳ၊ ဟဳဗရူး ကေုာံ အက္ခရ် အာရာမိတ် တြေံတအ်ရ။
* '''လတူ သၟဝ် (Top-to-bottom):''' အခိုက်ကၞာ တြေံ အက္ခရ် ကြုက်၊ ဂျပေန်၊ ကေုာံ ကိုဝ်ရဳယျာ တအ်မ္ဂး ချူ နူ လတူ စှ်ေသၟဝ် တုဲ နူ လပါ်ညာတ် အာ လပါ်ဇွိ ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဗူဂဳဒါ]] (Abugida)
* [[အာလ်ဖာဗေတ်]] (Alphabet)
* [[အရေဝ်ဘာသာ]]
* [[ဝင်အက္ခရ်မန်]]
* [[ယူနဳကုဒ်]] (Unicode)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:သၞောတ်အက္ခရ်}}
[[ကဏ္ဍ:သၞောတ်အက္ခရ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင် ကောန်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>20f2o193xzhmpi74ctbfufw88tn5x21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါင်မုက်ဖအိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9041</id>
    <revision>
      <id>53181</id>
      <parentid>51999</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8017" sha1="41v8tfcrwoc4erve3sz7o7mjypxht8z" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 1.5em; background: linear-gradient(to right, #f8f9fa, #e9ecef, #f8f9fa); padding: 20px; border-radius: 10px; border: 1px solid #dee2e6; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h1 style=&quot;border: none; font-size: 250%; color: #2c3e50; margin-bottom: 0.2em;&quot;&gt;ပါင်မုက် ဗဟဵု&lt;/h1&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 130%; color: #34495e;&quot;&gt;'''ဗဟဵု ပ္ကောံစွံ ပါင်မုက်ဂမၠိုင် သွက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်'''&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 110%; color: #555;&quot;&gt;မုက်လိက်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵုဗဟုသုတ မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု [[incubator:Wp/mnw|Wikimedia Incubator]] သွက်ဘာသာမန်ရ။&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width: 100%; border: 0px; background: transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom: 20px;&quot;
|-
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: top;&quot; |
&lt;div style=&quot;background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color: #eaf2f8; border-bottom: 2px solid #3366cc; font-size: 130%; padding: 10px 15px; margin: 0; border-radius: 8px 8px 0 0; color: #154360;&quot;&gt;[[File:Books-aj.svg_aj_ashton_01.svg|25px]] ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် (Main Categories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 110%; line-height: 1.6; padding: 15px;&quot;&gt;
; [[ကဏ္ဍ:ပရေင်ပညာ|ပရေင်ပညာ]] (Education &amp; Knowledge)
: [[ဝင်]] - [[ပထဝဳ]] - [[သိပ္ပံ]] - [[ကွတ်တဲ]] - [[ဘာသာ]] - [[ပရေင်မၞိဟ်]] 

; [[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်မန်|ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Humanities)
: [[ဘာသာမန်]] - [[လိက်မန်]] - [[ဝင်မန်]] - [[ဂကူမန်]] - [[ဒေသမန်]]

; [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] (Science)
: [[နက္ခတ္တဗေဒ]] - [[ရူပဗေဒ]] - [[ဓါတုဗေဒ]] - [[ဇဳဝဗေဒ]] - [[ပညာအာကာသ]]

; [[ကဏ္ဍ:နဲပညာ|နဲပညာ]] (Technology)
: [[ကောမ်ပျူတာ]] - [[အေန်တာနေတ်]] - [[ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်|AI]] - [[စက်ယန္တရား]]

; [[ကဏ္ဍ:ပရေင်မံင်တန်တဴ|ပရေင်မံင်တန်တဴ]] (Society)
: [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] - [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] - [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] - [[ပရေင်ထတ်ယုက်]]

; [[ကဏ္ဍ:အနုသုခုမ|အနုသုခုမ]] (Arts)
: [[ဂဳတ]] - [[သဘင်လှေ်]] - [[ရုပ်ကသူ]] - [[ရုပ်ဒမျိုင်]] - [[လိက်ပတ်]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width: 50%; vertical-align: top;&quot; |
&lt;div style=&quot;background-color: #ffffff; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background-color: #fdf2e9; border-bottom: 2px solid #e67e22; font-size: 130%; padding: 10px 15px; margin: 0; border-radius: 8px 8px 0 0; color: #935116;&quot;&gt;[[File:Star_icon_stylized.svg|25px]] ပရူပရာ မရုဲစှ်ဂမၠိုင် (Selected Topics)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 110%; line-height: 1.6; padding: 15px;&quot;&gt;
; [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်]]
: [[လိက်မန်]] - [[အက္ခရ်မန်]] - [[ဂကူမန်]] - [[ဘာသာမန်]] - [[ဒေသမန်]]

; [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
: [[ကျာ်သဗ္ဗညု]] - [[ဓရ်]] - [[သံဃာ]] - [[ကံ]] - [[ဝိပဿနာ]] - [[ဈာန်]]

; [[ဒေသမန်]] ကေုာံ ဍုင်ဂမၠိုင်
: [[တွဵုရးဍုင်မန်]] - [[မတ်မလီု]] - [[သဓီု]] - [[လ္ဂုင်]] - [[ဇြပ်ဗု]]

; [[သဘာဝ]] ကေုာံ တိရစ္ဆာန်
: [[ကၠဵု]] - [[ဇာဒိသိုင်]] - [[စၟစောန်]] - [[ဂစေမ်ဂမၠိုင်]] - [[ကဂမၠိုင်]] - [[ပြေင်ဂၠဴ]]

; သံယဇာတ ကေုာံ ဒြပ်
: [[ထဝ်]] - [[သြန်]] - [[ပသဲ]] - [[ဍာ်]] - [[တိ]]

; [[သၞောတ်တ္ၚဲ]] ကေုာံ အာကာသ
: [[တ္ၚဲ]] - [[ဂိတု]] - [[ဂၠးတိ]] - [[သၞံင်ဂမၠိုင်]] - [[အာကာသ]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

{| style=&quot;width: 100%; background: transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom: 20px;&quot;
|-
| style=&quot;width: 33%; vertical-align: top;&quot; |
&lt;div style=&quot;background: #f8f9fa; padding: 15px; border-radius: 8px; border: 1px solid #e9ecef; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 1px solid #ccc; padding-bottom: 5px; color: #2c3e50; margin-top:0;&quot;&gt;လုပ်လၟိဟ် ကေုာံ ပါလုပ်&lt;/h3&gt;
* [[Special:UserLogin|လုပ်လၟိဟ် (Log in)]]
* [[Special:CreateAccount|ဒက်ပ္တန် အကံက်တၟိ (Create Account)]]
* [[incubator:Wp/mnw|ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ပ္ဍဲ Incubator]]
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width: 33%; vertical-align: top;&quot; |
&lt;div style=&quot;background: #f8f9fa; padding: 15px; border-radius: 8px; border: 1px solid #e9ecef; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 1px solid #ccc; padding-bottom: 5px; color: #2c3e50; margin-top:0;&quot;&gt;အရီုအဗင် ကေုာံ မူဝါဒ&lt;/h3&gt;
* [[Project:ပရူ|ပရူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်]]
* [[Help:ဗီုပြင်ချူလိက်|သၞောတ် ဗီုပြင်ချူလိက်]]
* [[Project:ပါင်မုက်_ဂကောံ|ပါင်မုက် ဂကောံ (Community Portal)]]
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width: 33%; vertical-align: top;&quot; |
&lt;div style=&quot;background: #f8f9fa; padding: 15px; border-radius: 8px; border: 1px solid #e9ecef; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 1px solid #ccc; padding-bottom: 5px; color: #2c3e50; margin-top:0;&quot;&gt;လေန် အသုံးဝင်ဂမၠိုင်&lt;/h3&gt;
* [[Special:RecentChanges|ပြံင်လှာဲ လၟုဟ်ဂမၠိုင်]]
* [[Special:Random|မုက်လိက် ဇဟောမ် (Random)]]
* [[Special:WantedPages|မုက်လိက် မနွံပၟိက်ဂမၠိုင်]]
&lt;/div&gt;
|}

&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-top: 15px; padding: 20px; background-color: #f1f3f5; border: 1px solid #dee2e6; border-radius: 10px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 115%; margin-top:0;&quot;&gt;'''ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်''' ဝွံ ဒှ်ပရဝ်ဂျေတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်သ္ဂောံ ပါ်ပရအ် ဗဟုသုတ နကဵု ဘာသာမန် သက်ကုၚုဟ်မးရ။&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ပါလုပ် ကၠောန်ဗဒှ် ဟွံသေင်မ္ဂး မိက်ဂွံ ချူလိက်ပရေင် ပ္ဍဲဝဳကဳဏအ်မ္ဂး သ္ဒးလုပ်လၟိဟ် (Log in) ဗွဲကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 90%; color: #6c757d; margin-bottom:0;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်လိက် မနွံကဵု '''စၟတ်သမ္တီ အခေါင်ကောပဳ Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0''' (CC BY-SA 4.0) ရ။&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ပါင်မုက် ဗဟဵု}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>41v8tfcrwoc4erve3sz7o7mjypxht8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53199</id>
      <parentid>53181</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10081" sha1="j9bnr3ep5q0izihk3augk5akkc2n5uj" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-bottom: 2em; background: linear-gradient(135deg, #ebf5fb, #d6eaf8); padding: 40px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #85c1e9; box-shadow: 0 6px 15px rgba(0,0,0,0.08); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -30px; left: -30px; opacity: 0.05;&quot;&gt;[[File:Wikipedia-logo-v2.svg|200px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -30px; right: -30px; opacity: 0.04;&quot;&gt;[[File:Global thinking.svg|200px]]&lt;/div&gt;
[[File:Wikipedia-logo-v2.svg|80px|alt=ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]&lt;br/&gt;
&lt;h1 style=&quot;border: none; font-size: 300%; font-weight: 900; color: #1f618d; text-shadow: 1px 1px 3px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px; margin-bottom: 0.1em; margin-top: 0.2em;&quot;&gt;ပါင်မုက် ဗဟဵု&lt;/h1&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 140%; font-weight: bold; color: #2874a6; margin-top: 0;&quot;&gt;ဗဟဵု ပ္ကောံစွံ ပါင်မုက်ဂမၠိုင် သွက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်&lt;/p&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 120%; color: #34495e; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
မုက်လိက်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵုဗဟုသုတ မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု [[incubator:Wp/mnw|Wikimedia Incubator]] သွက်ဘာသာမန်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width: 100%; border: 0px; background: transparent; border-spacing: 20px 0; margin-bottom: 25px;&quot;
|-
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border: 1px solid #5dade2; border-radius: 12px; margin-bottom: 20px; background: #ffffff; box-shadow: 0 5px 10px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background: #2980b9; border-bottom: 1px solid #1f618d; padding: 15px 20px; font-size: 140%; font-weight: bold; border-radius: 10px 10px 0 0; color: #ffffff; margin: 0;&quot;&gt;[[File:Books-aj.svg_aj_ashton_01.svg|30px|link=]] ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် (Categories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 115%; line-height: 1.8; padding: 20px;&quot;&gt;
; [[File:Nuvola apps bookcase.svg|20px|link=]] [[ကဏ္ဍ:ပရေင်ပညာ|ပရေင်ပညာ]] (Knowledge)
: [[ဝင်]] &amp;bull; [[ပထဝဳ]] &amp;bull; [[သိပ္ပံ]] &amp;bull; [[ကွတ်တဲ]] &amp;bull; [[ဘာသာ]] &amp;bull; [[ပရေင်မၞိဟ်]]

; [[File:P culture.svg|20px|link=]] [[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်မန်|ယေန်သၞာင်]] (Humanities)
: [[ဘာသာမန်]] &amp;bull; [[လိက်မန်]] &amp;bull; [[ဝင်မန်]] &amp;bull; [[ဂကူမန်]] &amp;bull; [[ဒေသမန်]]

; [[File:Science icon.svg|20px|link=]] [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] (Science)
: [[နက္ခတ္တဗေဒ]] &amp;bull; [[ရူပဗေဒ]] &amp;bull; [[ဓါတုဗေဒ]] &amp;bull; [[ဇဳဝဗေဒ]] &amp;bull; [[ပညာအာကာသ]]

; [[File:Gears icon.svg|20px|link=]] [[ကဏ္ဍ:နဲပညာ|နဲပညာ]] (Technology)
: [[ကောမ်ပျူတာ]] &amp;bull; [[အေန်တာနေတ်]] &amp;bull; [[ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်|AI]] &amp;bull; [[စက်ယန္တရား]]

; [[File:Society.svg|20px|link=]] [[ကဏ္ဍ:ပရေင်မံင်တန်တဴ|ပရေင်မံင်တန်တဴ]] (Society)
: [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] &amp;bull; [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] &amp;bull; [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] &amp;bull; [[ပရေင်ထတ်ယုက်]]

; [[File:Emblem-art.svg|20px|link=]] [[ကဏ္ဍ:အနုသုခုမ|အနုသုခုမ]] (Arts)
: [[ဂဳတ]] &amp;bull; [[သဘင်လှေ်]] &amp;bull; [[ရုပ်ကသူ]] &amp;bull; [[ရုပ်ဒမျိုင်]] &amp;bull; [[လိက်ပတ်]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width: 50%; vertical-align: top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border: 1px solid #e59866; border-radius: 12px; margin-bottom: 20px; background: #ffffff; box-shadow: 0 5px 10px rgba(0,0,0,0.05); height: 100%;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background: #d35400; border-bottom: 1px solid #ba4a00; padding: 15px 20px; font-size: 140%; font-weight: bold; border-radius: 10px 10px 0 0; color: #ffffff; margin: 0;&quot;&gt;[[File:Star_icon_stylized.svg|30px|link=]] ပရူပရာ မရုဲစှ်ဂမၠိုင် (Topics)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 115%; line-height: 1.8; padding: 20px;&quot;&gt;
; [[File:Flag of Mon State.svg|22px|link=]] [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်]]
: [[လိက်မန်]] &amp;bull; [[အက္ခရ်မန်]] &amp;bull; [[ဂကူမန်]] &amp;bull; [[ဘာသာမန်]] &amp;bull; [[ဒေသမန်]]

; [[File:Dharmachakra.svg|20px|link=]] [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
: [[ကျာ်သဗ္ဗညု]] &amp;bull; [[ဓရ်]] &amp;bull; [[သံဃာ]] &amp;bull; [[ကံ]] &amp;bull; [[ဝိပဿနာ]] &amp;bull; [[ဈာန်]]

; [[File:Location dot blue.svg|20px|link=]] [[ဒေသမန်]] ကေုာံ ဍုင်ဂမၠိုင်
: [[တွဵုရးဍုင်မန်]] &amp;bull; [[မတ်မလီု]] &amp;bull; [[သဓီု]] &amp;bull; [[လ္ဂုင်]] &amp;bull; [[ဇြပ်ဗု]]

; [[File:Paw (Animal Rights symbol).svg|20px|link=]] [[သဘာဝ]] ကေုာံ တိရစ္ဆာန်
: [[ကၠဵု]] &amp;bull; [[ဇာဒိသိုင်]] &amp;bull; [[စၟစောန်]] &amp;bull; [[ဂစေမ်ဂမၠိုင်]] &amp;bull; [[ကဂမၠိုင်]] &amp;bull; [[ပြေင်ဂၠဴ]]

; [[File:Gold bullion icon.svg|20px|link=]] သံယဇာတ ကေုာံ ဒြပ်
: [[ထဝ်]] &amp;bull; [[သြန်]] &amp;bull; [[ပသဲ]] &amp;bull; [[ဍာ်]] &amp;bull; [[တိ]]

; [[File:Telescope icon.svg|20px|link=]] [[သၞောတ်တ္ၚဲ]] ကေုာံ အာကာသ
: [[တ္ၚဲ]] &amp;bull; [[ဂိတု]] &amp;bull; [[ဂၠးတိ]] &amp;bull; [[သၞံင်ဂမၠိုင်]] &amp;bull; [[အာကာသ]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

{| style=&quot;width: 100%; background: transparent; border-spacing: 20px 0; margin-bottom: 25px;&quot;
|-
| style=&quot;width: 33.3%; vertical-align: top;&quot; |
&lt;div style=&quot;background: #fdfefe; padding: 20px; border-radius: 12px; border: 1px solid #d5dbdb; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.04); height: 100%;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #2ecc71; padding-bottom: 8px; color: #27ae60; margin-top: 0; font-size: 125%;&quot;&gt;[[File:System-users.svg|25px|link=]] လုပ်လၟိဟ် ကေုာံ ပါလုပ်&lt;/h3&gt;
&lt;ul style=&quot;font-size: 110%; line-height: 1.7; list-style-type: square; color: #555;&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[Special:UserLogin|လုပ်လၟိဟ် (Log in)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[Special:CreateAccount|ဒက်ပ္တန် အကံက်တၟိ (Create Account)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[incubator:Wp/mnw|ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ပ္ဍဲ Incubator]]&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width: 33.3%; vertical-align: top;&quot; |
&lt;div style=&quot;background: #fdfefe; padding: 20px; border-radius: 12px; border: 1px solid #d5dbdb; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.04); height: 100%;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #9b59b6; padding-bottom: 8px; color: #8e44ad; margin-top: 0; font-size: 125%;&quot;&gt;[[File:Information icon.svg|25px|link=]] အရီုအဗင် ကေုာံ မူဝါဒ&lt;/h3&gt;
&lt;ul style=&quot;font-size: 110%; line-height: 1.7; list-style-type: square; color: #555;&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[Project:ပရူ|ပရူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[Help:ဗီုပြင်ချူလိက်|သၞောတ် ဗီုပြင်ချူလိက်]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[Project:ပါင်မုက်_ဂကောံ|ပါင်မုက် ဂကောံ (Community Portal)]]&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width: 33.3%; vertical-align: top;&quot; |
&lt;div style=&quot;background: #fdfefe; padding: 20px; border-radius: 12px; border: 1px solid #d5dbdb; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.04); height: 100%;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #f1c40f; padding-bottom: 8px; color: #d4ac0d; margin-top: 0; font-size: 125%;&quot;&gt;[[File:External link icon.svg|25px|link=]] လေန် အသုံးဝင်ဂမၠိုင်&lt;/h3&gt;
&lt;ul style=&quot;font-size: 110%; line-height: 1.7; list-style-type: square; color: #555;&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[Special:RecentChanges|ပြံင်လှာဲ လၟုဟ်ဂမၠိုင်]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[Special:Random|မုက်လိက် ဇဟောမ် (Random)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[Special:WantedPages|မုက်လိက် မနွံပၟိက်ဂမၠိုင်]]&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;
|}

&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-top: 15px; padding: 25px; background: linear-gradient(to right, #eaeded, #f4f6f6, #eaeded); border: 1px solid #bdc3c7; border-radius: 12px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
[[File:Wikimedia-logo.svg|45px|link=]]
&lt;p style=&quot;font-size: 120%; margin-top: 15px; color: #2c3e50;&quot;&gt;'''ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်''' ဝွံ ဒှ်ပရဝ်ဂျေတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်သ္ဂောံ ပါ်ပရအ် ဗဟုသုတ နကဵု ဘာသာမန် သက်ကုၚုဟ်မးရ။&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 110%; color: #555;&quot;&gt;ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ပါလုပ် ကၠောန်ဗဒှ် ဟွံသေင်မ္ဂး မိက်ဂွံ ချူလိက်ပရေင် ပ္ဍဲဝဳကဳဏအ်မ္ဂး သ္ဒးလုပ်လၟိဟ် (Log in) ဗွဲကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;/p&gt;
&lt;hr style=&quot;width: 50%; border: 0; height: 1px; background: #d5dbdb; margin: 15px auto;&quot; /&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 95%; color: #7f8c8d; margin-bottom: 0;&quot;&gt;[[File:Cc-by-sa icon.svg|60px|link=]]&lt;br/&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်လိက် မနွံကဵု စၟတ်သမ္တီ အခေါင်ကောပဳ '''Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0''' (CC BY-SA 4.0) ရ။&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ပါင်မုက် ဗဟဵု}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>j9bnr3ep5q0izihk3augk5akkc2n5uj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိပ္ပံကောန်ပျူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9145</id>
    <revision>
      <id>53173</id>
      <parentid>51231</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T15:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[သိပ္ပံကောမ်ပျူတာ]] ဇရေင် [[သိပ္ပံကောန်ပျူတာ]]</comment>
      <origin>51231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4095" sha1="ep5jwbrafdrgetow7597wws9xw4vmad" xml:space="preserve">{{Category explanation|'''ကဏ္ဍ:သိပ္ပံကောမ်ဗျူတာ''' ဝွံ ပကောံလဝ်လိက်ပရေင်မဆေင်ကဵု သ္ဇိုင်ပညာ၊ နဲကဲစက် (Algorithms)၊ လဒက်ပ္တန်တင်ဂၞင် ကေုာံ နဲကဲပညာမဆေင်ကဵု ပွမစွံပ္တန် သၞောတ်'''ကောမ်ဗျူတာ'''ဂမၠိုင် ရ။}}

== သရုပ်အဓိပ္ပါယ် ==
'''သိပ္ပံကောမ်ဗျူတာ''' (Computer Science) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပညာရပ်မလ္ၚတ်ဗ္တောန် ပရူနဲကဲပွမကၠောန်'''ကမၠောန်'''သၞောတ်တင်ဂၞင် (Data) ကေုာံ နဲကဲပညာမသောင်ကလးတင်ခက်ခုဲ နကဵုစက်ရ။ ဍေဟ်'''လုပ်လၟိဟ်''' ပ္ဍဲအရာမဖန်ဗဒှ်'''နဲကဲပညာ'''ခေတ်တၟိ ညံင်ဂွံ'''ဆိုက်ဗ္ဒက်ကဵု''' ပရေင်စက်မၞိဟ်တအ် တုဲ ဂွံ'''ပ္တုဲကဵုကမၠောန်ဒးဒးရးရး''' ပ္ဍဲလောကဏအ်ရ။

== ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသိပ္ပံကောမ်ဗျူတာဝွံ နွံကဵုကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

၁။ နဲကဲစက် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်တင်ဂၞင် (Algorithms and Data Structures)
* ပွမလ္ၚတ်နဲကဲသောင်ကလးတင်ခက်ခုဲ ညံင်ဂွံ'''မ္ဒးရး''' ကေုာံ ပြဟ်ပြေဟ်။
* ပွမ'''သောင်ကလး'''ဗီုပြင်ပွမပကောံတင်ဂၞင် ညံင်တင်ယောင်ယာဂွံ'''ဟၟဲ'''။

၂။ ပွမချူပရဝ်ဂြေမ် (Computer Programming)
* ပွမသုင်စောဲဘာသာကုတ်နာနာ သွက်ဂွံကဵုအမိင် ကု'''ကောန်ဗျူတာ'''။
* ဒှ်ဌာန်'''နိဿဲ မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်''' သွက်ဂွံဗဒှ်ပ္တိတ် သပ်ဝေလ် (Software) နာနာ။

၃။ ဉာဏ်ပညာစက် (Artificial Intelligence)
* ပွမဗ္တောန်ကဵုစက် ညံင်ဂွံနွံကဵုဉာဏ်ပညာ ညံင်ရဴမၞိဟ်ကီု။
* '''လုပ်လၟိဟ်''' ပ္ဍဲအရာမဖန်ဗဒှ် [[Category:Code Intelligence]] ရ။

၄။ သၞောတ်တာဝါ ကေုာံ ဂီုကၠီု (Networking and Security)
* ပွမဆက်စပ်'''ကောမ်ဗျူတာ'''ရေင်သကအ် ကေုာံ ပွမစဵုဒၞာတင်ဂၞင် ညံင်ဂွံဗၠးဘဲ ဟက်ကာ (Hackers)။

== တင်ဖဵုဂမၠိုင် ==
* '''ဖဵု''' ခိုင်ကၠိုက် - ဗဒှ်ကဵုနဲကဲပညာ မရီုဗင်ကမၠောန်မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံပြဟ်ပြေဟ်။
* ပွမဖန်ဗဒှ်တၟိ - အခေါင်အရာ သွက်ဂွံခၞံဗဒှ် နဲကဲပညာတၟိတၟိ လၟိုန်ကာလ။
* ပွမစိုပ်တရဴ - '''သောင်ကလး'''တင်ခက်ခုဲဇၞော်ဇၞော်ဂမၠိုင် ဗွဲမ'''မ္ဒးရး'''။

== ကဏ္ဍမဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[Category:နဲကဲပညာ]]
* [[Category:ကောမ်ဗျူတာ]]
* [[Category:Computer Programming]]
* [[Category:Software Engineering]]

----
[[Category:နဲကဲပညာ]]
[[Category:ကောမ်ဗျူတာ]]</text>
      <sha1>ep5jwbrafdrgetow7597wws9xw4vmad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာမေနဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9413</id>
    <revision>
      <id>53290</id>
      <parentid>51675</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5078" sha1="qglblaiihwclc5povqi6uusa9hcehdo" xml:space="preserve">{{Infobox country|name=အာမေနဳယျာ (Armenia)|native_name={{native name|hy|Հայաստան}}&lt;br/&gt;''Hayastan''|image_flag=Flag of Armenia.svg|image_coat=Coat of arms of Armenia.svg|symbol_type=တဆိပ်အာမ်ဗလာမ်|image_map=Armenia (orthographic projection).svg|map_caption=ဒၞာဲဒတန် ဍုင်အာမေနဳယျာ (အသာ်တ္ၚေက်)|capital=[[ယေရေဗာန်]] (Yerevan)|largest_city=[[ယေရေဗာန်]] (Yerevan)|official_languages=[[အရေဝ်အာမေနဳယျာ]] (Armenian)|government_type=Unitary parliamentary republic|leader_title1=သမ္မတ|leader_name1=[[Vahagn Khachaturyan]]|leader_title2=ဝန်ဇၞော်|leader_name2=[[Nikol Pashinyan]]|area_km2=29743|population_estimate=3,000,000&lt;ref&gt;Statistical Committee of Armenia (2026). &quot;Population Projections&quot;. Retrieved 2026-04-16.&lt;/ref&gt;|currency=ဒြာမ် (Dram) (AMD)|time_zone=AMT (UTC+04:00)}}'''အာမေနဳယျာ''' (အင်္ဂလိက်: ''Armenia'', အာမေနဳယျာ: ''Հայաստան''), နကဵုယၟုလုပ်သၞောဝ် '''သမ္မတဍုင် အာမေနဳယျာ''' (Republic of Armenia) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မဟွံမဲကဵု ဇိုင်ၜဳ (Landlocked country) မွဲ မနွံပ္ဍဲဒေသ ကော့ကေးဆပ် (Caucasus) ပ္ဍဲအာရှပလိုတ် ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဍုင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မဒုင်ကေတ် ဘာသာခရေတ်ယာန် နဒဒှ် ဘာသာဍုင် ရ။ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဍုင် [[ယေရေဗာန်]] (Yerevan) ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ပယျဵုဒၞက် ==
အာမေနဳယျာဝွံ နွံပ္ဍဲဒေသဒဵုတုဲ ပယျဵုတိဍာ်ဍေံဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

* '''လပါ်သၟဝ်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဂျဝ်ဂျဳယျာ]] (Georgia)။
* '''လပါ်ဗမံက်:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အာဇာဗေဂျာန်]] (Azerbaijan)။
* '''လပါ်သၠုင်ကျာ:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အဳရန်]] (Iran)။
* '''လပါ်ပလိုတ်:''' ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် [[တူရကဳ]] (Turkey)။

== ဝင် ဗွဲခမၞောန် ==

* '''ခေတ်တြေံ:''' အာမေနဳယျာဝွံ နွံကၠုင်လဝ် နဒဒှ် ဍုင်ဨကရာဇ် မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်မွဲ ပ္ဍဲခေတ် တိုက်ဂရန် (Tigranes the Great) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၃၀၁ ဂှ် အာမေနဳယျာ ဒှ်ဍုင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မခုတ်ဗဒှ် ဘာသာခရေတ်ယာန် နဒဒှ် ဘာသာဍုင်ရ။
* '''ခေတ်သဝ်ဗဲယေတ်:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် အာမေနဳယျာ ဒးဒုင်ပါလုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု သဟဂုဏ်သဝ်ဗဲယေတ် (Soviet Union) ရ။
* '''ဗၠးၜး:''' ကြဴနူ သဟဂုဏ်သဝ်ဗဲယေတ် လီုလာ်အာတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ် အာမေနဳယျာ ကလိဂွံဗၠးၜးတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်သမ္မတ စဵုကဵုလၟုဟ်ရ။

== ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဘာသာ ==
မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအာမေနဳယျာဂှ် ရှ်ေသှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် (Armenian Apostolic Church) ရ။ ညးတအ် နွံကဵု အက္ခရ်လိက်ကိုယ်ပိုင် (Armenian alphabet) မခၞံဗဒှ်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၄၀၅ တေအ်ရ။ ဒဵုအာရာရတ် (Mount Ararat) ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ ကောန်ဂကူအာမေနဳယျာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒှ်ဒၞာဲ ဂြေပ်နောအ် (Noah's Ark) မကၠုင်တင်ဒၟံင်ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[ဂျဝ်ဂျဳယျာ]]
* [[အာဇာဗေဂျာန်]]
* [[ဘာသာခရေတ်ယာန်]]
* [[ယေရေဗာန်]]

== နိဿဲ ==

* &quot;Armenia&quot;, Wikipedia (English).
[[ကဏ္ဍ:အာရှ-ပါသဳဖိတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဒေသ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှ]]
[[ကဏ္ဍ:အာမေနဳယျာ]]</text>
      <sha1>qglblaiihwclc5povqi6uusa9hcehdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပရေင်မံင်တန်တဴ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9584</id>
    <revision>
      <id>53189</id>
      <parentid>52002</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5713" sha1="1qzfh1f3k0upfkkj65rj0j9wrnqs9hm" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 5px;&quot;&gt;ပရေင်မံင်တန်တဴ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:80%; font-weight:normal;&quot;&gt;Living / Existence&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px 0;&quot;&gt;[[File:Maslow's hierarchy of needs.svg|250px|alt=Maslow's Hierarchy of Needs]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em;&quot;&gt;သဇိုင်ပၟိက်အာသံ ကောန်မၞိဟ် (Maslow's hierarchy of needs) မဆက်စပ် ကု ပရေင်မံင်တန်တဴ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; width: 40%; vertical-align: top;&quot;&gt;ကဏ္ဍ သိပ္ပံ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) ကေုာံ ဒဿနိက (Philosophy)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;အဓိပ္ပါယ် သဇိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ပရေင်ဂျိုင်တန်တဴ၊ ဂယိုင်လမျီု ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ပရေင်မံင်တန်တဴ''' ({{lang-en|Living / Livelihood / Existence}}) ဝွံ ဒှ်သဘဴဓရ် မဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အကာဲအရာ သတ္တဝါဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ကောန်မၞိဟ်) မဂျိုင်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲလောကရ။ ဍေံပံင်ဗစပ်လဝ် သီုပရေင်ခန္ဓကာယ (Physical health)၊ ပရေင်စိုတ်ဓာတ် (Mental well-being) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics) သွက်ဂွံ မင်မဲလမျီု ညံင်ဂွံ တန်ကြန်အာရ။

== သဇိုင်အဓိက ပရေင်မံင်တန်တဴ ==
ပရေင်မံင်တန်တဴ မခိုဟ်မွဲ ဂွံကတဵုဒှ်မာန်မ္ဂး ဒုင်သဇိုင်ကု တင်ဂၞင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
# '''ပရေင်လွဳလွတ် (Healthcare):''' ပွမမင်မဲ ထတ်ယုက် ညံင်ခန္ဓကာယ ဂွံဂတာပ်ခေတ် ကေုာံ ဂွံဗၠးၜး နူယေန်သၞာင်ယဲ။
# '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Livelihood):''' ပွမဂၠာဲသြန်၊ ပွမကၠောန်ကမၠောန် သွက်ဂွံ နွံကဵု စၞစ၊ သ္ၚိဌာန် ကေုာံ ကပေါတ်သုင်စောဲ။
# '''ပရေင်ဆက်စၠောံ (Social Life):''' ပွမမံင်တန်တဴအာ ပ္ဍဲဂကောံ [[ပရေင်မၞိဟ်]] ညံင်ဂွံနွံကဵု မိတ်သဟာယ ကေုာံ ပရေင်ရီုဗင် ရေင်သကအ်။

== လျးတော်ကော် ကေုာံ ပရေင်မံင်တန်တဴ ==
နကဵု လညာတ် [[လျးတော်ကော်]] မ္ဂး ပရေင်မံင်တန်တဴဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
* '''သတ္တိမံင်တန်တဴ:''' ပရေင်မံင်တန်တဴ ဇေတ်တ်ဂှ် ဒှ်ပွမဂျိုင်တန်တဴ နကဵု လျးညာဏ် [[အဲနာဲ]] ရ။ မၞိဟ်မၞုံကဵုသတိဂှ် ဍေံတီပါ်ခြာ အရာလဵု မၞုံကဵုဖိုလ် သွက်ပရေင်မံင်တန်တဴ ဇကု ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်ရ။
* '''သၞောတ်ဝ်ဗဟဵု:''' ညံင်ရဴ [[သၞောတ်အာရီုဗဟ်သၞောတ်]] မထိင်ဒဝ်လဝ် ခန္ဓကာယကီု၊ [[ပရေင်ကောပ်ကာဲ]] ဘဝမခိုဟ်ဂှ် ပကဵုညံင် ပရေင်မံင်တန်တဴ ဂွံနွံကဵု ညဳသာ (Harmony) ရ။
* '''နဲကဲပညာ ကေုာံ ဘဝ:''' ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် [[ကွေန်ပျူတာ]] ကေုာံ [[အိန်တာနေတ်]] တအ်ဂှ် ဒှ်ကိရိယာအဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်မံင်တန်တဴ ဂကူမန်ပိုယ် ညံင်ဂွံ ဂတာပ်ခေတ်ရ။

== ကဏ္ဍမဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
* [[ပရေင်ကောပ်ကာဲ]]
* [[ဂုဏ်စရာဲမၞိဟ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;The Philosophy of Living Well&quot;, Human Studies Journal.
* တင်မဆုက်ညုင် ကေုာံ လညာတ်ပါ်ခြာ နူညးခၞံဝေါဟာမန် (၂၀၂၆)။

{{DEFAULTSORT:ပရေင်မံင်တန်တဴ}}
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မံင်တန်တဴ]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:တော်ကော်]]</text>
      <sha1>1qzfh1f3k0upfkkj65rj0j9wrnqs9hm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9924</id>
    <revision>
      <id>53152</id>
      <parentid>52569</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T13:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8570" sha1="nmiurpm0ru5f0bamuq6w7pnpg4gt9sa" xml:space="preserve">{{Infobox|title=ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ|subheader=FIFA World Cup|image=[[File:FIFA World Cup solid gold trophy.svg|150px|FIFA World Cup Trophy]]|caption=တဆိပ်လာပ် ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ လၟုဟ်|label1=ကမၠောန်ဗဒှ်|data1=[[ဖဳဖာ]] (FIFA)|label2=စကတဵုဒှ်|data2=၁၉၃၀|label3=လၟိဟ်ဍုင် (လက္ကရဴအိုတ်)|data3=၄၈ ဍုင် (စတမ်နူ ၂၀၂၆)|label4=ဍုင်ဇမၞး ဂၠိုင်အိုတ်|data4={{flagicon|BRA}} [[ဗရာဇြဳ]] (၅ ဝါ)|label5=ဍုင်ဇမၞး လၟုဟ်|data5={{flagicon|ARG}} [[အာဂျေန်တဳနာ]] (၃ ဝါ, ၂၀၂၂)|label6=ဝက်ဆိုက်|data6=[https://www.fifa.com/worldcup fifa.com]}}'''ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပေါဲပြိုင်မခ္ဍံကျာဂၠးတိ''' ({{lang-en|FIFA World Cup}}) ဂှ် ဒှ်ပေါဲပြိုင် ပၠံင်ဗလား ဗဝ် (မခ္ဍံကျာ) ဂၠးကဝ် အကြာ ဂကောံကောန်ဂကူ ဍုင်ဂမၠိုင် မနွံသၟဝ် ဂကောံဖဳဖာ ([[ဖဳဖာ|FIFA]] - သမဂ္ဂ ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးကဝ်) ရ။ သဘင်ပေါဲပြိုင်ဏအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်အာ ဇၟာပ်ပ် (၄) သၞာံ မွဲဝါ စတမ်နူ ပေါဲပြိုင် ပထမအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ တုဲ၊ ပါဲနူကဵု သၞာံ ၁၉၄၂ ကေုာံ ၁၉၄၆ မဒှ်အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဂှ်တုဲ သၞာံသၟေဟ်တအ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်လဝ် လၟိုန်ရ။

ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိဝွံ ဒှ်ပေါဲပြိုင် ပရေင်ဝေင်ပြိုင် မၞုံကဵု မၞိဟ်ဗဵု ကေုာံ မၞိဟ်စိုတ်လုပ်စ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိဏအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပေါဲပြိုင် ၂၀၁၈ ပ္ဍဲဍုင်ရုရှာဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်ဗဵု အလုံဂၠးတိ နွံ ၃.၅၇ ဗဳလဳယျေန် (Billion) ပြင်ရ။&lt;ref&gt;FIFA (2018). &quot;More than half the world watched record-breaking 2018 World Cup&quot;. FIFA.com.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ ပထမအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင် [[ဥရုဂွေး]] (Uruguay) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ တုဲ၊ ဂကောံမပါလုပ် သီုဖအိုတ် နွံ ၁၃ ဍုင်ရ။ ပ္ဍဲပေါဲဗိုလ်လက္ကရဴဂှ် ဍုင်ဥရုဂွေး ဇၞးအာ အာဂျေန်တဳနာ ၄-၂ တုဲ ဒှ်အာ ဍုင်ဇမၞး ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဝင်ရ။

လၟိဟ်ဍုင်မပါလုပ်ပြိုင်ဂှ် နူကဵု ၁၆ ဍုင် (သၞာံ ၁၉၃၄ စဵုကဵု ၁၉၇၈) ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန်စိုပ် ၂၄ ဍုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂၊ တုဲပၠန် စိုပ်အာ ၃၂ ဍုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၈ ရ။ စတမ်နူ [[ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ ၂၀၂၆]] မ္ဂး၊ လၟိဟ်ဍုင်ဂှ် သၠဲလးပတိတ် စဵုကဵု ၄၈ ဍုင် ရ။

== ဗီုပြင် ပွမပြိုင်ပ္ကာန် (Tournament Format) ==
ပေါဲပြိုင်ဝွံ ပါ်လဝ် ကဆံင် အဓိက (၂) သာ်ရ-

# '''ပေါဲရုဲစှ် (Qualification Phase):''' ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲပွိုင် ၃ သၞာံ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် သၞာံပေါဲပြိုင်ဇၞော်။ ဍုင်သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိ ဒးပြိုင်ပ္ကာန် ပ္ဍဲကဵု ဇၟာပ်ဇၟာပ် တိုက် (ကောန်ဖေဒရေးရှင်း - Confederations) ညးကဵုညး သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင် တိုန်စိုပ် ပေါဲဗိုလ်လက္ကရဴ။ ဍုင်တၠသ္ၚိဂှ် ကလိဂွံ အခေါင်တိုန်စိုပ် အလဵုအလဵုရ။
# '''ပေါဲဗိုလ်လက္ကရဴ (Final Tournament):''' ဍုင်မကလိဂွံ အခေါင်တအ်ဂှ် ပြိုင်ပ္ကာန်အာ ပ္ဍဲဍုင်တၠသ္ၚိ ပွိုင် ၜိုတ် မွဲဂိတုရ။ ကဆံင်ကိုပ်ကၠာဂှ် ဒှ်ကဆံင် ဂကောံ (Group stage) တုဲ၊ ဍုင်မအံင်ဇၞးတအ် ဆက်ပြိုင်အာ ပ္ဍဲကဆံင် ဒုင်ကျဟွံဂွံ (Knockout stage) စဵုကဵု စိုပ် ပေါဲဗိုလ်လက္ကရဴ (Final) ရ။

== စရင် ဍုင်ဇမၞး ဗောန်ဂၠးတိ (Champions) ==
စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၂၂ မ္ဂး၊ ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိဝွံ ဝေင်သဘင်ကၠုင်လဝ် (၂၂) ဝါ တုဲ၊ ဍုင်မကလိဂွံ ဇမၞး သီုဖအိုတ် နွံ (၈) ဍုင် ရ-

* '''[[ဗရာဇြဳ]]''' (၅ ဝါ): ၁၉၅၈, ၁၉၆၂, ၁၉၇၀, ၁၉၉၄, ၂၀၀၂
* '''[[ဂျာမနဳ]]''' (၄ ဝါ): ၁၉၅၄, ၁၉၇၄, ၁၉၉၀, ၂၀၁၄
* '''[[အဳတလဳ]]''' (၄ ဝါ): ၁၉၃၄, ၁၉၃၈, ၁၉၈၂, ၂၀၀၆
* '''[[အာဂျေန်တဳနာ]]''' (၃ ဝါ): ၁၉၇၈, ၁၉၈၆, ၂၀၂၂
* '''[[ပြင်သေတ်]]''' (၂ ဝါ): ၁၉၉၈, ၂၀၁၈
* '''[[ဥရုဂွေး]]''' (၂ ဝါ): ၁၉၃၀, ၁၉၅၀
* '''အင်္ဂလာန်''' (၁ ဝါ): ၁၉၆၆
* '''သပေန်''' (၁ ဝါ): ၂၀၁၀

== လာပ် ကေုာံ တဆိပ်အလာံဂမၠိုင် ==

* '''လာပ် ပေါဲပြိုင် (The Trophy):''' နူသၞာံ ၁၉၃၀ စဵုကဵု ၁၉၇၀ ဂှ် စကာလဝ် လာပ် &quot;ဂျူးလီယေတ် ရဳမေတ်&quot; (Jules Rimet Trophy) ရ။ ကြဴနူ ဗရာဇြဳ ကလိဂွံ ၃ ဝါတုဲ ပိုင်ပြဳအာ အတိုင်သၞောဝ်တုဲ၊ စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် လာပ်တဆိပ်တၟိ မကော်ဂး &quot;FIFA World Cup Trophy&quot; မစကာဒၟံင် စဵုကဵုလၟုဟ်ရ။
* '''လာပ် ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်:''' ပ္ဍဲကဵု ပေါဲပြိုင်ဂှ် သီုကဵု လာပ် သၟာဝေင်ခိုဟ်အိုတ် (Golden Ball)၊ လာပ် မၞိဟ်သွတ်ဂၠိုင်အိုတ် (Golden Boot) ကေုာံ လာပ် မၞိဟ်မင်ဂိုး ခိုဟ်အိုတ် (Golden Glove) တအ်ကီုရ။

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ဖဳဖာ]] (FIFA)
* [[ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ ၂၀၂၆]]
* [[ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ ၂၀၂၂]]
{{ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ}}

[[ကဏ္ဍ:ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ]] [[ကဏ္ဍ:ပေါဲပြိုင်ဗဝ်]] [[ကဏ္ဍ:ဖဳဖာ]]</text>
      <sha1>nmiurpm0ru5f0bamuq6w7pnpg4gt9sa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53161</id>
      <parentid>53152</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T14:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8561" sha1="ij6grx4mfmtqyxxqc73vo5aycqjl3jn" xml:space="preserve">{{Infobox|title=ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ|subheader=FIFA World Cup|image=[[File:FIFA World Cup solid gold trophy.svg|150px|FIFA World Cup Trophy]]|caption=တဆိပ်လာပ် ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ လၟုဟ်|label1=ကမၠောန်ဗဒှ်|data1=[[ဖဳဖာ]] (FIFA)|label2=စကတဵုဒှ်|data2=၁၉၃၀|label3=လၟိဟ်ဍုင် (လက္ကရဴအိုတ်)|data3=၄၈ ဍုင် (စတမ်နူ ၂၀၂၆)|label4=ဍုင်ဇမၞး ဂၠိုင်အိုတ်|data4={{flagicon|BRA}} [[ဗရာဇြဳ]] (၅ ဝါ)|label5=ဍုင်ဇမၞး လၟုဟ်|data5={{flagicon|ARG}} [[အာဂျေန်တဳနာ]] (၃ ဝါ, ၂၀၂၂)|label6=ဝက်ဆိုက်|data6=[https://www.fifa.com/worldcup fifa.com]}}'''ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပေါဲပြိုင်မခ္ဍံကျာဂၠးတိ''' ({{lang-en|FIFA World Cup}}) ဂှ် ဒှ်ပေါဲပြိုင် ပၠံင်ဗလား ဗဝ် (မခ္ဍံကျာ) ဂၠးကဝ် အကြာ ဂကောံကောန်ဂကူ ဍုင်ဂမၠိုင် မနွံသၟဝ် ဂကောံဖဳဖာ ([[ဖဳဖာ|FIFA]] - သမဂ္ဂ ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးကဝ်) ရ။ သဘင်ပေါဲပြိုင်ဏအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်အာ ဇၟာပ်ပ် (၄) သၞာံ မွဲဝါ စတမ်နူ ပေါဲပြိုင် ပထမအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ တုဲ၊ ပါဲနူကဵု သၞာံ ၁၉၄၂ ကေုာံ ၁၉၄၆ မဒှ်အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဂှ်တုဲ သၞာံသၟေဟ်တအ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်လဝ် လၟိုန်ရ။

ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိဝွံ ဒှ်ပေါဲပြိုင် ပရေင်ဝေင်ပြိုင် မၞုံကဵု မၞိဟ်ဗဵု ကေုာံ မၞိဟ်စိုတ်လုပ်စ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိဏအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပေါဲပြိုင် ၂၀၁၈ ပ္ဍဲဍုင်ရုရှာဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်ဗဵု အလုံဂၠးတိ နွံ ၃.၅၇ ဗဳလဳယျေန် (Billion) ပြင်ရ။&lt;ref&gt;FIFA (2018). &quot;More than half the world watched record-breaking 2018 World Cup&quot;. FIFA.com.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ ပထမအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင် [[ဥရုဂွေ]] (Uruguay) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ တုဲ၊ ဂကောံမပါလုပ် သီုဖအိုတ် နွံ ၁၃ ဍုင်ရ။ ပ္ဍဲပေါဲဗိုလ်လက္ကရဴဂှ် ဍုင်ဥရုဂွေ ဇၞးအာ အာဂျေန်တဳနာ ၄-၂ တုဲ ဒှ်အာ ဍုင်ဇမၞး ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဝင်ရ။

လၟိဟ်ဍုင်မပါလုပ်ပြိုင်ဂှ် နူကဵု ၁၆ ဍုင် (သၞာံ ၁၉၃၄ စဵုကဵု ၁၉၇၈) ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန်စိုပ် ၂၄ ဍုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂၊ တုဲပၠန် စိုပ်အာ ၃၂ ဍုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၈ ရ။ စတမ်နူ [[ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ ၂၀၂၆]] မ္ဂး၊ လၟိဟ်ဍုင်ဂှ် သၠဲလးပတိတ် စဵုကဵု ၄၈ ဍုင် ရ။

== ဗီုပြင် ပွမပြိုင်ပ္ကာန် (Tournament Format) ==
ပေါဲပြိုင်ဝွံ ပါ်လဝ် ကဆံင် အဓိက (၂) သာ်ရ-

# '''ပေါဲရုဲစှ် (Qualification Phase):''' ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲပွိုင် ၃ သၞာံ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် သၞာံပေါဲပြိုင်ဇၞော်။ ဍုင်သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိ ဒးပြိုင်ပ္ကာန် ပ္ဍဲကဵု ဇၟာပ်ဇၟာပ် တိုက် (ကောန်ဖေဒရေးရှင်း - Confederations) ညးကဵုညး သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင် တိုန်စိုပ် ပေါဲဗိုလ်လက္ကရဴ။ ဍုင်တၠသ္ၚိဂှ် ကလိဂွံ အခေါင်တိုန်စိုပ် အလဵုအလဵုရ။
# '''ပေါဲဗိုလ်လက္ကရဴ (Final Tournament):''' ဍုင်မကလိဂွံ အခေါင်တအ်ဂှ် ပြိုင်ပ္ကာန်အာ ပ္ဍဲဍုင်တၠသ္ၚိ ပွိုင် ၜိုတ် မွဲဂိတုရ။ ကဆံင်ကိုပ်ကၠာဂှ် ဒှ်ကဆံင် ဂကောံ (Group stage) တုဲ၊ ဍုင်မအံင်ဇၞးတအ် ဆက်ပြိုင်အာ ပ္ဍဲကဆံင် ဒုင်ကျဟွံဂွံ (Knockout stage) စဵုကဵု စိုပ် ပေါဲဗိုလ်လက္ကရဴ (Final) ရ။

== စရင် ဍုင်ဇမၞး ဗောန်ဂၠးတိ (Champions) ==
စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၂၂ မ္ဂး၊ ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိဝွံ ဝေင်သဘင်ကၠုင်လဝ် (၂၂) ဝါ တုဲ၊ ဍုင်မကလိဂွံ ဇမၞး သီုဖအိုတ် နွံ (၈) ဍုင် ရ-

* '''[[ဗရာဇြဳ]]''' (၅ ဝါ): ၁၉၅၈, ၁၉၆၂, ၁၉၇၀, ၁၉၉၄, ၂၀၀၂
* '''[[ဂျာမနဳ]]''' (၄ ဝါ): ၁၉၅၄, ၁၉၇၄, ၁၉၉၀, ၂၀၁၄
* '''[[အဳတလဳ]]''' (၄ ဝါ): ၁၉၃၄, ၁၉၃၈, ၁၉၈၂, ၂၀၀၆
* '''[[အာဂျေန်တဳနာ]]''' (၃ ဝါ): ၁၉၇၈, ၁၉၈၆, ၂၀၂၂
* '''[[ပြင်သေတ်]]''' (၂ ဝါ): ၁၉၉၈, ၂၀၁၈
* '''[[ဥရုဂွေ]]''' (၂ ဝါ): ၁၉၃၀, ၁၉၅၀
* '''အင်္ဂလာန်''' (၁ ဝါ): ၁၉၆၆
* '''သပေန်''' (၁ ဝါ): ၂၀၁၀

== လာပ် ကေုာံ တဆိပ်အလာံဂမၠိုင် ==

* '''လာပ် ပေါဲပြိုင် (The Trophy):''' နူသၞာံ ၁၉၃၀ စဵုကဵု ၁၉၇၀ ဂှ် စကာလဝ် လာပ် &quot;ဂျူးလီယေတ် ရဳမေတ်&quot; (Jules Rimet Trophy) ရ။ ကြဴနူ ဗရာဇြဳ ကလိဂွံ ၃ ဝါတုဲ ပိုင်ပြဳအာ အတိုင်သၞောဝ်တုဲ၊ စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် လာပ်တဆိပ်တၟိ မကော်ဂး &quot;FIFA World Cup Trophy&quot; မစကာဒၟံင် စဵုကဵုလၟုဟ်ရ။
* '''လာပ် ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်:''' ပ္ဍဲကဵု ပေါဲပြိုင်ဂှ် သီုကဵု လာပ် သၟာဝေင်ခိုဟ်အိုတ် (Golden Ball)၊ လာပ် မၞိဟ်သွတ်ဂၠိုင်အိုတ် (Golden Boot) ကေုာံ လာပ် မၞိဟ်မင်ဂိုး ခိုဟ်အိုတ် (Golden Glove) တအ်ကီုရ။

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==

* [[ဖဳဖာ]] (FIFA)
* [[ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ ၂၀၂၆]]
* [[ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ ၂၀၂၂]]
{{ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ}}

[[ကဏ္ဍ:ပေါဲပြိုင်ဗဝ်ဂၠးတိ]] [[ကဏ္ဍ:ပေါဲပြိုင်ဗဝ်]] [[ကဏ္ဍ:ဖဳဖာ]]</text>
      <sha1>ij6grx4mfmtqyxxqc73vo5aycqjl3jn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာလာဝဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10176</id>
    <revision>
      <id>53122</id>
      <parentid>53080</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9126" sha1="0s63r1obvjv7ptoccylgbarpljnxavf" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မာလာဝဳ
| native_name = Dziko la Malaŵi
| common_name = မာလာဝဳ
| image_flag = Flag of Malawi.svg
| image_coat = Coat of arms of Malawi.svg
| capital = [[လဳလံင်ဝွေ]] (Lilongwe)
| coordinates = 13°58′S 33°47′E
| largest_city = [[လဳလံင်ဝွေ]]
| official_languages = [[အင်္ဂလိက်]] (English)၊ ချေဝါ (Chewa)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[လာဇြာရုသ် ချာကွေရာ]] (Lazarus Chakwera)
| leader_title2 = ဒု-သမ္မတ
| leader_name2 = [[မာဲကယ် အူသဳ]] (Michael Usi)
| area_km2 = ၁၁၈,၄၈၄
| population_estimate = ၂၁ မဳလဳယာန် (၂၁၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ကွာချာ မာလာဝဳ (Malawian kwacha, MWK)
| time_zone = CAT (UTC+2)
}}

'''မာလာဝဳ''' ({{lang-en|Malawi}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မာလာဝဳ''' (Republic of Malawi) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]-ဗၟံက် ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဇြာမ်ဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ [[တာန်ဇြာနဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဗၟံက်သၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ ဍုင်[[မဝ်ဇြာမ်ဗိက်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ သၠုင်ကျာ ကေုာံ ပလိုတ်သၠုင်ကျာရ။ ဍုင်မာလာဝဳဝွံ ဟိုတ်နူ ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ် စိုတ်ခိုဟ် ကေုာံ တၠုင်လအာ မိတ်သဟာယ ခိုဟ်လောန်တုဲ ပြာကတ်လဝ် နကဵု တဆိပ်ယၟု '''&quot;ဂြိုဟ်မနွံကဵု ပရေင်ဆာန်ဍူ ပ္ဍဲအာဖရိက&quot;''' (The Warm Heart of Africa) ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ဂကောံဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) တအ် ပြံင်လုပ်ကၠုင်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် အေန်ပါယာ မာရာဝဳ (Maravi Empire) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၁ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ဗြိတိန်]] တုဲ၊ ဗြိတိန်တအ် ကဵုလဝ်ယၟု '''နယာသာလာန်''' (Nyasaland) ရ။ 

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၆ ဂျူလာင် သၞာံ ၁၉၆၄ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ဗြိတိန် တုဲ ပြံင်လှာဲထောံ ယၟုဍုင် &quot;မာလာဝဳ&quot; ရ။ သမ္မတ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် ဟာသတေန် ဗာန်ဒါ (Hastings Banda) တုဲ၊ ညးအုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် နကဵု သၞောတ်ဗော်ဍုင်ကွာန် မွဲဗော်ဓဝ် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၄ ရ။ ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၉၄ မ္ဂး မာလာဝဳ ပြံင်လှာဲစကာကၠုင် သၞောတ် ဗော်နာနာ ဒဳမဝ်ကရေသဳ တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ရုဲမာဲ အဆက်ဆက်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ပထဝဳ မာလာဝဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ကၟာဍာ်ဇၞော် မနွံ လပါ်ဗၟံက်ဍုင်ရ။
* '''[[ကၟာ မာလာဝဳ]] (Lake Malawi):''' ညးကော်စ ကၟာ နယာသာ (Lake Nyasa) ကီုရ။ ကၟာဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တုဲ ဂြောပ်ဗဒန်လဝ် ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ၜိုတ် မွဲပိဂအုံ (၁/၃) ရ။ ဒှ်ကၟာ ဇၞော်အိုတ် တတိယ ပ္ဍဲအာဖရိက တုဲ၊ ပြာကတ်လောန် နကဵု ဂကူက ဗီုပြင်နာနာသာ် ဗွဲတၟေင် က ဂကူ Cichlids ရ။
* '''ဒဵု မူလာန်ဂျေ (Mount Mulanje):''' ဒှ်ဒဵု မသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲမာလာဝဳ မနွံလပါ်သၠုင်ကျာ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
မာလာဝဳ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ကောန်ဂကူနာနာတုဲ ဂကူ ချေဝါ (Chewa) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂကူ လောမ်ဝွေ (Lomwe)၊ ယျာအဝ် (Yao) ကေုာံ တူမ်ဘူကာ (Tumbuka) တအ် နွံရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲပရေင်အုပ်ဓလီုရ။ အရေဝ် ချေဝါ (Chichewa) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မၞိဟ်ဟီုဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၈၀% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] တုဲ၊ ၜိုတ် ၁၅% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] ရ။ 

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် အလဵုအသဳ မာလာဝဳ စၟတ်သမ္တီလဝ် ပရေင်ပညာသဇိုင် သက်ကုၚုဟ်မး (Free primary education) တုဲ၊ လၟိဟ်ကောန်ၚာ် တိုန်ဘာ ဂၠိုင်တိုန်ကွေဟ်ကွေဟ်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဝါတ်ဂါတ်တုဲ အခက်အခုဲ လပါ် အစာဘာ၊ လိက်ဗွဟ် ကေုာံ ခန်ကၞာဘာ ဆက်နွံဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
မာလာဝဳ ဝွံ နွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ အောန်နူ ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်တအ်ရ။ သတ္တု အဓိကဂှ် ဒှ် ယူရေနဳယျာမ် (Uranium) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ သၟဝ်ကျာ (Kayelekera mine) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ချးတၟအ် (Coal) ကေုာံ ဗောက်သာက် (Bauxite) တအ် နွံကီုလေဝ်၊ ပရေင်ခါဲသတ္တုဂှ် ဟွံဇၞော်မောဝ် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ဏီရ။ 

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မာလာဝဳ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ အလုံအိုတ်သီုရောင် ဟီုမာန်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ နကဵုတဲ ရ။ '''သၠရိုတ်''' (Tobacco) ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိကအိုတ် သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင် ကေုာံ မလုပ်သြန် ဍုင်သအာင် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ပါဲနူ သၠရိုတ်တုဲ လက်ဖက် (Tea) ကေုာံ သဂြာ (Sugar) တအ်လေဝ် သွံပ္တိတ်ဒၟံင်ကီုရ။ မာလာဝဳ ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မနွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍိုန်လျအိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:မာလာဝဳ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:မာလာဝဳ]]</text>
      <sha1>0s63r1obvjv7ptoccylgbarpljnxavf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဝ်ဇြာမ်ဗိက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10177</id>
    <revision>
      <id>53123</id>
      <parentid>53081</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9561" sha1="2re66b7tztxeru3zzs2x98ad60158w9" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မဝ်ဇြာမ်ဗိက်
| native_name = República de Moçambique
| common_name = မဝ်ဇြာမ်ဗိက်
| image_flag = Flag of Mozambique.svg
| image_coat = Coat of arms of Mozambique.svg
| capital = [[မာပူတဝ်]] (Maputo)
| coordinates = 25°58′S 32°35′E
| largest_city = [[မာပူတဝ်]]
| official_languages = [[ပဝ်တူဂြဳ]] (Portuguese)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဒါန်နဳယေလ် ချာပဝ်]] (Daniel Chapo)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[မာရဳယာ ဗေန်ဗေန်ဒါ လေဗဳ]] (Maria Benvinda Levy)
| area_km2 = ၈၀၁,၅၉၀
| population_estimate = ၃၄ မဳလဳယာန် (၃၄၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = မေတဳကယ် မဝ်ဇြာမ်ဗိက် (Mozambican metical, MZN)
| time_zone = CAT (UTC+2)
}}

'''မဝ်ဇြာမ်ဗိက်''' ({{lang-en|Mozambique}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မဝ်ဇြာမ်ဗိက်''' (Republic of Mozambique) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]-ဗၟံက် ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုမှာသၟိတ် အိန္ဒိယ ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[တာန်ဇြာနဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ [[မာလာဝဳ]] ကေုာံ [[ဇြာမ်ဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်၊ [[ဇြေမ်ဗာဗွေ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[အေဿဝါတဳနဳ]] ကဵု [[အာဖရိကသၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ဂကောံဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) တအ် မပြံင်လုပ်ကၠုင်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဒေသသွံရာန်ဗၞိက် နကဵု ဂကူအာရပ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၈ ဂှ် တၠဗာန် သင်ဗာတ် ပဝ်တူဂြဳ ဗာသကဝ် ဒါ ဂါမာ (Vasco da Gama) စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၀၅ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ရ။

ကြဴနူ မတဝ်စၞေဟ်လဝ် နကဵု လွဟ် ပွိုင်စှ်သၞာံပြင်င်တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် ဍုင်မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ပဝ်တူဂြဳ ရ။ ဆဂး ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ ဂကောံအလဵုအသဳ ဖှရေလဳမဝ် (FRELIMO) ကေုာံ ဂကောံပုန်ကတဵု ရေနာမဝ် (RENAMO) စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၂ ရ။ ကြဴနူ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ၁၉၉၂ မ္ဂး ဍုင်ဝွံ စကလေင်ဒက်ပ္တန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒဳမဝ်ကရေသဳ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပြင်ၜဳ သြင်မှာသၟိတ် အိန္ဒိယ မဂၠိင်သ္ၚောဲ ကေုာံ သဘာဝ ဂြိုပ်ဆုဂမၠိုင်ရ။
* '''သြင်ၜဳ မှာသၟိတ် အိန္ဒိယ:''' နွံဇမၠိင် ၜိုတ် ၂,၅၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ ပြာကတ်လောန် သွက်ကဏ္ဍ ဇိုင်တရဴ ကေုာံ ပရေင်တမ္ၚာ။
* '''[[ကြုင် ဇြာမ်ဗဳဇြဳ]] (Zambezi River):''' ဒှ်ကြုင် ဇၞော်အိုတ် မပါ်လဝ် ဍုင်လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ။
* '''[[ကၟာ မာလာဝဳ]] (Lake Niassa):''' နွံပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ် ဍုင်တုဲ ညးဒေသတအ် ကော်စ ကၟာ နဳယာသာ (Lake Niassa) ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံဂကူနာနာတုဲ ဂကူ မာခူဝါ (Makhuwa)၊ တသောန်ဂါ (Tsonga)၊ ကေုာံ သေနာ (Sena) တအ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်တအ်ရ။ အရေဝ် ကောန်ဍုင်အရင် မပ္တံကဵု မာခူဝါ (Makhuwa) တအ် လေဝ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလးကီုရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၆၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] တုဲ၊ ၜိုတ် ၁၉% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] ရ။ 

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲမဝ်ဇြာမ်ဗိက်ဝွံ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳဂစာန် သၠုင်ပတိုန်ဒၟံင် လၟိဟ်ကောန်ၚာ် တိုန်ဘာကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ပရေင်တိုက်ပၞာန် ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ (Cabo Delgado) တုဲ အခက်အခုဲ လပါ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ ကေုာံ အစာဘာတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၆၀% ရ။

'''သံယဇာတ:'''
မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် နွံကဵု ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ (Natural gas) ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လပါ်သၟဝ်ကျာဍုင် (Rovuma Basin) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ချးတၟအ် (Coal)၊ တဳတာနဳယျာမ် (Titanium)၊ ကေုာံ မတ်ရူဗဳ (Rubies) - မဝ်ဇြာမ်ဗိက်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် မတ်ရူဗဳ ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ - တအ်လေဝ် သွံပ္တိတ်ဒၟံင်ကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်ပ္တိတ် သံယဇာတ အဓိကရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၇၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚရ။ ကပေါတ်အဓိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ဂှ် ဒှ် အလူမဳနဳယျာမ် (Aluminium)၊ ချးတၟအ်၊ ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ ရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု သံယဇာတ ဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဍိုန်လျတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မဒိုက်ဂတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:မဝ်ဇြာမ်ဗိက်}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:မဝ်ဇြာမ်ဗိက်]]</text>
      <sha1>2re66b7tztxeru3zzs2x98ad60158w9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53124</id>
      <parentid>53123</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9562" sha1="stwi0deft4w7n46g2j76bc3tzs62qkx" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မဝ်ဇြာမ်ဗိက်
| native_name = República de Moçambique
| common_name = မဝ်ဇြာမ်ဗိက်
| image_flag = Flag of Mozambique.svg
| image_coat = Coat of arms of Mozambique.svg
| capital = [[မာပူတဝ်]] (Maputo)
| coordinates = 25°58′S 32°35′E
| largest_city = [[မာပူတဝ်]]
| official_languages = [[ပဝ်တူဂြဳ]] (Portuguese)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဒါန်နဳယေလ် ချာပဝ်]] (Daniel Chapo)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[မာရဳယာ ဗေန်ဗေန်ဒါ လေဗဳ]] (Maria Benvinda Levy)
| area_km2 = ၈၀၁,၅၉၀
| population_estimate = ၃၄ မဳလဳယာန် (၃၄၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = မေတဳကယ် မဝ်ဇြာမ်ဗိက် (Mozambican metical, MZN)
| time_zone = CAT (UTC+2)
}}

'''မဝ်ဇြာမ်ဗိက်''' ({{lang-en|Mozambique}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မဝ်ဇြာမ်ဗိက်''' (Republic of Mozambique) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]-ဗၟံက် ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုမှာသၟိတ် အိန္ဒိယ ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[တာန်ဇြာနဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ [[မာလာဝဳ]] ကေုာံ [[ဇြာမ်ဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်၊ [[ဇြေမ်ဗာဗွေ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[အေဿဝါတဳနဳ]] ကဵု [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ဂကောံဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) တအ် မပြံင်လုပ်ကၠုင်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဒေသသွံရာန်ဗၞိက် နကဵု ဂကူအာရပ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၈ ဂှ် တၠဗာန် သင်ဗာတ် ပဝ်တူဂြဳ ဗာသကဝ် ဒါ ဂါမာ (Vasco da Gama) စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၀၅ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ရ။

ကြဴနူ မတဝ်စၞေဟ်လဝ် နကဵု လွဟ် ပွိုင်စှ်သၞာံပြင်င်တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် ဍုင်မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ပဝ်တူဂြဳ ရ။ ဆဂး ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ ဂကောံအလဵုအသဳ ဖှရေလဳမဝ် (FRELIMO) ကေုာံ ဂကောံပုန်ကတဵု ရေနာမဝ် (RENAMO) စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၂ ရ။ ကြဴနူ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ၁၉၉၂ မ္ဂး ဍုင်ဝွံ စကလေင်ဒက်ပ္တန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒဳမဝ်ကရေသဳ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပြင်ၜဳ သြင်မှာသၟိတ် အိန္ဒိယ မဂၠိင်သ္ၚောဲ ကေုာံ သဘာဝ ဂြိုပ်ဆုဂမၠိုင်ရ။
* '''သြင်ၜဳ မှာသၟိတ် အိန္ဒိယ:''' နွံဇမၠိင် ၜိုတ် ၂,၅၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲ ပြာကတ်လောန် သွက်ကဏ္ဍ ဇိုင်တရဴ ကေုာံ ပရေင်တမ္ၚာ။
* '''[[ကြုင် ဇြာမ်ဗဳဇြဳ]] (Zambezi River):''' ဒှ်ကြုင် ဇၞော်အိုတ် မပါ်လဝ် ဍုင်လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ။
* '''[[ကၟာ မာလာဝဳ]] (Lake Niassa):''' နွံပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ် ဍုင်တုဲ ညးဒေသတအ် ကော်စ ကၟာ နဳယာသာ (Lake Niassa) ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံဂကူနာနာတုဲ ဂကူ မာခူဝါ (Makhuwa)၊ တသောန်ဂါ (Tsonga)၊ ကေုာံ သေနာ (Sena) တအ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်တအ်ရ။ အရေဝ် ကောန်ဍုင်အရင် မပ္တံကဵု မာခူဝါ (Makhuwa) တအ် လေဝ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလးကီုရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၆၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] တုဲ၊ ၜိုတ် ၁၉% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] ရ။ 

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲမဝ်ဇြာမ်ဗိက်ဝွံ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳဂစာန် သၠုင်ပတိုန်ဒၟံင် လၟိဟ်ကောန်ၚာ် တိုန်ဘာကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ပရေင်တိုက်ပၞာန် ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ (Cabo Delgado) တုဲ အခက်အခုဲ လပါ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ ကေုာံ အစာဘာတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၆၀% ရ။

'''သံယဇာတ:'''
မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် နွံကဵု ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ (Natural gas) ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လပါ်သၟဝ်ကျာဍုင် (Rovuma Basin) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ချးတၟအ် (Coal)၊ တဳတာနဳယျာမ် (Titanium)၊ ကေုာံ မတ်ရူဗဳ (Rubies) - မဝ်ဇြာမ်ဗိက်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် မတ်ရူဗဳ ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ - တအ်လေဝ် သွံပ္တိတ်ဒၟံင်ကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဝ်ဇြာမ်ဗိက် ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်ပ္တိတ် သံယဇာတ အဓိကရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၇၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚရ။ ကပေါတ်အဓိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ဂှ် ဒှ် အလူမဳနဳယျာမ် (Aluminium)၊ ချးတၟအ်၊ ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ ရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု သံယဇာတ ဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဍိုန်လျတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မဒိုက်ဂတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:မဝ်ဇြာမ်ဗိက်}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:မဝ်ဇြာမ်ဗိက်]]</text>
      <sha1>stwi0deft4w7n46g2j76bc3tzs62qkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သူဒါန်သၠုင်ကျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10178</id>
    <revision>
      <id>53130</id>
      <parentid>53083</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10351" sha1="3a2t0xq2o8d3bk7k2lnbpeiijzzca1q" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ သူဒါန်သၠုင်ကျာ
| native_name = Republic of South Sudan
| common_name = သူဒါန်သၠုင်ကျာ
| image_flag = Flag of South Sudan.svg
| image_coat = Coat of arms of South Sudan.svg
| capital = [[ဂျူဗာ]] (Juba)
| coordinates = 4°51′N 31°36′E
| largest_city = [[ဂျူဗာ]]
| official_languages = [[အင်္ဂလိက်]] (English)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[သာလ်ဗာ ကဳယာ]] (Salva Kiir Mayardit)
| leader_title2 = ဒု-သမ္မတ ပထမ
| leader_name2 = [[ရဳယေက် မာချာ]] (Riek Machar)
| area_km2 = ၆၄၄,၃၂၉
| population_estimate = ၁၁ မဳလဳယာန် (၁၁၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ပေါင် သူဒါန်သၠုင်ကျာ (South Sudanese pound, SSP)
| time_zone = CAT (UTC+2)
}}

'''သူဒါန်သၠုင်ကျာ''' ({{lang-en|South Sudan}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ သူဒါန်သၠုင်ကျာ''' (Republic of South Sudan) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက ဗၟံက်]] ကေုာံ အာဖရိက ဗဟဵု ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[သူဒါန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ [[အဳသဳအဝ်ပဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ [[ကေန်ညာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ဗၟံက်၊ [[ယူဂါန်ဒါ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ [[ကောန်ဂဝ် (DRC)]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)|အာဖရိက ဗဟဵု]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်သူဒါန်သၠုင်ကျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မကလိဂွံ သၠးပွး အလက္ကရဴအိုတ် ကေုာံ ဒှ်ဍုင်တၟိအိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၂၀၁၁ တေံ ဒေသဝွံ ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲလၟိဟ် ဍုင်သူဒါန် (Sudan) ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်ပါ်ခြာ လပါ်ဘာသာ ကေုာံ ဂကူ (လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဒှ်ဂကူအာရပ် ကေုာံ အစ္စလာမ်၊ လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် ဒှ်ဂကူအာဖရိက ကေုာံ ခရေတ်ယာန်) တုဲ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက် ပွိုင်မဂၠိုင်ကဵု စှ်သၞာံရ။ ကြဴနူ တင်လတုပ်စိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ် (Comprehensive Peace Agreement) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ဆန္ဒမာဲ ကောန်ဍုင်ကွာန် (Referendum) တုဲ မၞိဟ် ၉၈% ပြင်င် ထံက်ဂလာန် သွက်ဂွံ ပါ်တိတ် နူသူဒါန်ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၉ ဂျူလာင် သၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် သူဒါန်သၠုင်ကျာ ကလိဂွံ သၠးပွး နဒဒှ် ဍုင်တၟိမွဲရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် အကြာ သမ္မတ သာလ်ဗာ ကဳယာ (Salva Kiir) ကေုာံ ဒု-သမ္မတ ရဳယေက် မာချာ (Riek Machar) တုဲ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် (South Sudanese Civil War) ထပ်ကတဵုဒှ်လဝ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၂၀ မကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ် တၟိမွဲအလန်ပၠန်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
သူဒါန်သၠုင်ကျာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု တိဗလး ကေုာံ ဇိုင်ကြုင်ဂမၠိုင်ရ။
* '''[[ကြုင် နဳလာ]] အသာ်ဗု (White Nile):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက မဇွောဝ်စှ်ေ ကၠတ်ကၠောအ် ဍုင် နူသၠုင်ကျာ စဵုကဵု သၟဝ်ကျာ။
* '''ဒေသ သောတ် (Sudd):''' ဒှ်ဒေသ တိဍာ်ကမၠေတ် (Wetland) မဇၞော်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ဒေသဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်လောန် နကဵု သဘာဝ တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ် ကေုာံ ဂစေံနာနာသာ်၊ သီုကဵု ဒှ်ဒၞာဲ အဓိက သွက် ပရေင်တိရစ္ဆာန် ပြံင်ဒတန် (Wildlife migration) ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
သူဒါန်သၠုင်ကျာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ကောန်ဂကူနာနာတုဲ အဓိကဂှ် ဒှ်ဂကောံဂကူ နာဲလဝ်တိတ် (Nilotic peoples) တအ်ရ။ ဂကူ ဒိန်ကာ (Dinka) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ဂကူ နူအာ (Nuer)၊ ကေုာံ ရှဳလုက် (Shilluk) တအ် နွံရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲပရေင်ပညာရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ကေုာံ ဘာသာအခိုက်ကၞာ ကောန်ဍုင်အရင် (Traditional African religions) တအ်ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲသူဒါန်သၠုင်ကျာဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော် ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် မဂၠိုင်ကဵုသၞာံရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၃၅% ဓဝ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မၞိဟ်လေပ်လိက် အောန်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ဘာဗတောန်လိက် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်ဒၟံင်တုဲ၊ ကောန်ၚာ် ဗွဲတၟေင် ကောန်ၚာ်ဗြဴတအ် အခေါင်တိုန်ဘာ အောန်လောန်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
သူဒါန်သၠုင်ကျာ ဝွံ နွံကဵု သံယဇာတ ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ်ဂှ် ဒှ်သံယဇာတ အဓိကအိုတ် သွက်ဍုင်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ဍုင်ဝွံ ဟွံမွဲကဵု သြင်ၜဳတုဲ သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ဂှ် ဒးပလံင် နကဵု ပိုက်လောန် (Pipeline) ဇွောဝ်ကၠတ်အာ နူကဵု ဍုင်သူဒါန် လပါ်သၟဝ်ကျာ ရ။ ပါဲနူ ကၠေင်ဒါတ်တုဲ တိဍာ်ခိုဟ် သွက်ကမၠောန်ဗ္ၚ လေဝ် နွံဗွဲမလှဲလးကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သူဒါန်သၠုင်ကျာ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ၜိုတ် ၉၈% သွက်လၟိဟ်သြန်လုပ် ဍုင်သအာင် အလုံအိုတ်သီုရ။ ၜိုန်ရ သြန်လုပ် နူကၠေင်ဒါတ် နွံဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်၊ ပရေင်အုပ်ဓလီု ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပရေင်သဇိုင်အဆောက်အအုံ လီုလာ်တအ်တုဲ၊ သူဒါန်သၠုင်ကျာဂှ် ဆက်လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုင် မဒိုက်ဂတ်အိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဖိုဟ်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်လွဳပြေင်ဂၠဴ ကေုာံ ကမၠောန်ဗ္ၚ နကဵုတဲ ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:သူဒါန်သၠုင်ကျာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗၟံက်]]
[[ကဏ္ဍ:သူဒါန်သၠုင်ကျာ]]</text>
      <sha1>3a2t0xq2o8d3bk7k2lnbpeiijzzca1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာဖရိက ဗဟဵု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10182</id>
    <revision>
      <id>53125</id>
      <parentid>53094</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10514" sha1="g7w6wrnvjqrodn1gu29jehp3c0pq2ys" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; | အာဖရိက ဗဟဵု&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.75em;&quot;&gt;Central Africa&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; | ပရူပရာ အဓိက
|-
! တိုက်
| [[အာဖရိက]]
|-
! ဍုင် ပါလုပ်ဂမၠိုင် (အဓိက)
| [[ကောန်ဂဝ် (DRC)]]၊ [[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]]၊ [[အာဖရိက ဗဟဵု]]၊ [[ကေမရူန်]]၊ [[ဂါဗောန်]]၊ [[ဂျဳနဳ အဳကွေတာ]]၊ [[ချာတ်]]၊ [[သောမ်တဝ်မေ ကဵု ပရိန်သဳပေ]]၊ [[အာန်ဂဝ်လာ]]
|-
! လၟိဟ်မၞိဟ်
| ၜိုတ် ၁၉၀ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၄)
|-
! အရေဝ်ဘာသာ အဓိက
| [[ပြင်သေတ်]]၊ [[ပဝ်တူဂြဳ]]၊ လေန်ဂါလာ (Lingala)၊ [[သွာဟဳလဳ]] (Swahili)
|-
! ဍုင်ဇၞော် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| ကေန်ရှာသာ၊ လူအာန်ဒါ၊ ဒူအာလာ၊ ဗရာဇြာဗဳလ်၊ ယျာအောန်ဒေ
|}

'''အာဖရိက ဗဟဵု''' ({{lang-en|Central Africa}}) ဝွံ ဒှ်ဒေသ လဒေါဝ်ဗဟဵု ပ္ဍဲကဵု တိုက်[[အာဖရိက]] ရ။ နကဵု စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂ (UN geoscheme) ကေုာံ ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်အာဖရိက ဗဟဵုဂမၠိုင် (ECCAS) မ္ဂး ဒေသဝွံ ဍိုက်ပေင်လဝ် နကဵု ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု [[ကောန်ဂဝ်]] (DRC)၊ [[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] (Republic of the Congo)၊ ဍုင်[[အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)|အာဖရိက ဗဟဵု]] (CAR)၊ [[ကေမရူန်]]၊ [[ဂါဗောန်]]၊ [[ဂျဳနဳ အဳကွေတာ]]၊ [[ချာတ်]]၊ တကအ် [[သောမ်တဝ်မေ ကဵု ပရိန်သဳပေ]]၊ ကေုာံ ဍုင်[[အာန်ဂဝ်လာ]] တအ်ရ။ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လောန် လပါ် ဂြိုပ်ဗြဲဇၞော်၊ ကြုင်ကောန်ဂဝ် ကေုာံ သံယဇာတ သဘာဝ မဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ဍုင်ဨကရာဇ် ကောန်ဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) တအ် မဒက်ပ္တန်လဝ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် ကောန်ဂဝ် (Kingdom of Kongo)၊ လူဘာ (Luba)၊ ကေုာံ လူန်ဒါ (Lunda) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ယူရဝ်ပဳယျာန် မပ္တံကဵု [[ပြင်သေတ်]]၊ [[ဗဴဂျဳယေမ်]]၊ [[ပဝ်တူဂြဳ]]၊ ကေုာံ [[သပိန်]] တအ် ပါ်ပရအ် ကေတ်လဝ် အဝဵု အုပ်ဓလီု ဒေသဝွံရ။

ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၆၀ ဂမၠိုင်ဂှ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဒေသဝွံ ကလိဂွံလဝ် သၠးပွးရ။ ဆဂး ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ကောန်ဂဝ် (DRC)၊ အာန်ဂဝ်လာ၊ ကေုာံ အာဖရိက ဗဟဵု တအ်ဂှ် ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပွိုင်မဂၠိုင်ကဵု စှ်သၞာံရ။ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကောန်ဂဝ် ဒုတိယ (Second Congo War) မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၈ စဵုကဵု ၂၀ সুন্নতဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲလၟိဟ် ပၞာန်မသကာတ်မြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်အာဖရိကရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာဖရိက ဗဟဵု ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ သဘာဝ တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ်ဂမၠိုင်ရ။ အရာမပြာကတ်အိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ်-
* '''ဂြိုပ် ကောန်ဂဝ် (Congo Basin):''' ဒှ်ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ကြဴနူ ဂြိုပ် အာမေဇြောန်)၊ မကဵုဒၟံင် ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် သွက်ဂၠးကဝ် ကေုာံ ဒှ်ဒတန် ပရေင်ဇဳဝနာနာ (Biodiversity) မဇၞော်အိုတ်ရ။
* '''[[ကြုင် ကောန်ဂဝ်]] (Congo River):''' ဒှ်ကြုင် ဇြိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ နကဵု လၟိဟ်ဍာ်ဇွောဝ်တုဲ ဒှ်ကြုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကေုာံ လလဳ ပ္ဍဲဒေသ။
* '''တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ်:''' ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် သွက်တိရစ္ဆာန် ဇဳဝနာနာ မပ္တံကဵု ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် (Gorillas)၊ စိင်ဂြိုပ် (Forest elephants)၊ ချေမ်ပါန်ဇြဳ (Chimpanzees) ကေုာံ အဝ်ကာပဳ (Okapi) တအ်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဒေသ အာဖရိက ဗဟဵု ဂှ် ဒှ်ဒေသ မနွံကဵု ဂကောံအရေဝ် ဘာန်တူ (Bantu) ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ် မဆက်စၠောအ် အကြာဂကူနာနာ ပ္ဍဲဍုင်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ဂှ် စကာ ပ္ဍဲ အာန်ဂဝ်လာ ကေုာံ သောမ်တဝ်မေ၊ သပိန် ဂှ် စကာ ပ္ဍဲ ဂျဳနဳ အဳကွေတာ ရ။

အရေဝ်ဒေသ မပ္တံကဵု လေန်ဂါလာ (Lingala) ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဒွက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲဒေသ ကြုင်ကောန်ဂဝ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] တုဲ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ (ဥပမာ - ချာတ် ကေုာံ သၟဝ်ကျာ ကေမရူန်) တအ်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] ဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သံယဇာတ ==
အာဖရိက ဗဟဵု ဝွံ ဒှ်ဒေသ မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်၊ ပရေင်အုပ်ဓလီု ဟွံခိုဟ် ကေုာံ အခက်အခုဲ သဇိုင်အဆောက်အအုံတုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍိုန်လျဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။
* '''သတ္တု ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ်:''' ဍုင်အာန်ဂဝ်လာ၊ ဂါဗောန် ကေုာံ ဂျဳနဳ အဳကွေတာ တအ်ဂှ် ပြာကတ်လောန် လပါ် ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် (Oil) ရ။ ကောန်ဂဝ် (DRC) ဂှ် ဍိုက်ပေင်ဒၟံင် ကု သတ္တု ကဝ်ဗါတ် (Cobalt)၊ ဗရိုတ် (Copper)၊ ကေုာံ ဗိုတ် (Diamonds) ရ။
* '''ဂြိုပ်ဆု:''' ကမၠောန်ပ္တိတ် ဆု (Timber) ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲဍုင် ဂါဗောန်၊ ကေမရူန် ကေုာံ အာဖရိက ဗဟဵု ရ။

'''ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:'''
ဍုင်ပ္ဍဲဒေသဝွံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒက်ပံင်ကောံလဝ် နကဵု ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်အာဖရိက ဗဟဵုဂမၠိုင် (Economic Community of Central African States - ECCAS) သွက်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက်၊ ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲဒေသရ။ ဍုင်လ္ၚဵု ၆ ဍုင်ဂှ် စကာ သြန်မွဲဓဝ် မကော်ဂး ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc) ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာဖရိက ဗဟဵု}}
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]</text>
      <sha1>g7w6wrnvjqrodn1gu29jehp3c0pq2ys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53126</id>
      <parentid>53125</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10514" sha1="qh3jw09z97aglfuyfj3apkbvhj63nji" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; | အာဖရိက ဗဟဵု&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.75em;&quot;&gt;Central Africa&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; | ပရူပရာ အဓိက
|-
! တိုက်
| [[အာဖရိက]]
|-
! ဍုင် ပါလုပ်ဂမၠိုင် (အဓိက)
| [[ကောန်ဂဝ် (DRC)]]၊ [[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]]၊ [[အာဖရိက ဗဟဵု]]၊ [[ကေမရူန်]]၊ [[ဂါဗောန်]]၊ [[ဂျဳနဳ အဳကွေတာ]]၊ [[ချာတ်]]၊ [[သောမ်တဝ်မေ ကဵု ပရိန်သဳပေ]]၊ [[အာန်ဂဝ်လာ]]
|-
! လၟိဟ်မၞိဟ်
| ၜိုတ် ၁၉၀ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၄)
|-
! အရေဝ်ဘာသာ အဓိက
| [[ပြင်သေတ်]]၊ [[ပဝ်တူဂြဳ]]၊ လေန်ဂါလာ (Lingala)၊ [[သွာဟဳလဳ]] (Swahili)
|-
! ဍုင်ဇၞော် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| ကေန်ရှာသာ၊ လူအာန်ဒါ၊ ဒူအာလာ၊ ဗရာဇြာဗဳလ်၊ ယျာအောန်ဒေ
|}

'''အာဖရိက ဗဟဵု''' ({{lang-en|Central Africa}}) ဝွံ ဒှ်ဒေသ လဒေါဝ်ဗဟဵု ပ္ဍဲကဵု တိုက်[[အာဖရိက]] ရ။ နကဵု စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂ (UN geoscheme) ကေုာံ ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်အာဖရိက ဗဟဵုဂမၠိုင် (ECCAS) မ္ဂး ဒေသဝွံ ဍိုက်ပေင်လဝ် နကဵု ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု [[ကောန်ဂဝ် (DRC)]]၊ [[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] (Republic of the Congo)၊ ဍုင်[[အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)|အာဖရိက ဗဟဵု]] (CAR)၊ [[ကေမရူန်]]၊ [[ဂါဗောန်]]၊ [[ဂျဳနဳ အဳကွေတာ]]၊ [[ချာတ်]]၊ တကအ် [[သောမ်တဝ်မေ ကဵု ပရိန်သဳပေ]]၊ ကေုာံ ဍုင်[[အာန်ဂဝ်လာ]] တအ်ရ။ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လောန် လပါ် ဂြိုပ်ဗြဲဇၞော်၊ ကြုင်ကောန်ဂဝ် ကေုာံ သံယဇာတ သဘာဝ မဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ဍုင်ဨကရာဇ် ကောန်ဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) တအ် မဒက်ပ္တန်လဝ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် ကောန်ဂဝ် (Kingdom of Kongo)၊ လူဘာ (Luba)၊ ကေုာံ လူန်ဒါ (Lunda) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ယူရဝ်ပဳယျာန် မပ္တံကဵု [[ပြင်သေတ်]]၊ [[ဗဴဂျဳယေမ်]]၊ [[ပဝ်တူဂြဳ]]၊ ကေုာံ [[သပိန်]] တအ် ပါ်ပရအ် ကေတ်လဝ် အဝဵု အုပ်ဓလီု ဒေသဝွံရ။

ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၆၀ ဂမၠိုင်ဂှ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဒေသဝွံ ကလိဂွံလဝ် သၠးပွးရ။ ဆဂး ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ကောန်ဂဝ် (DRC)၊ အာန်ဂဝ်လာ၊ ကေုာံ အာဖရိက ဗဟဵု တအ်ဂှ် ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပွိုင်မဂၠိုင်ကဵု စှ်သၞာံရ။ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကောန်ဂဝ် ဒုတိယ (Second Congo War) မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၈ စဵုကဵု ၂၀ সুন্নতဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲလၟိဟ် ပၞာန်မသကာတ်မြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်အာဖရိကရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာဖရိက ဗဟဵု ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ သဘာဝ တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ်ဂမၠိုင်ရ။ အရာမပြာကတ်အိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ်-
* '''ဂြိုပ် ကောန်ဂဝ် (Congo Basin):''' ဒှ်ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ကြဴနူ ဂြိုပ် အာမေဇြောန်)၊ မကဵုဒၟံင် ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် သွက်ဂၠးကဝ် ကေုာံ ဒှ်ဒတန် ပရေင်ဇဳဝနာနာ (Biodiversity) မဇၞော်အိုတ်ရ။
* '''[[ကြုင် ကောန်ဂဝ်]] (Congo River):''' ဒှ်ကြုင် ဇြိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ နကဵု လၟိဟ်ဍာ်ဇွောဝ်တုဲ ဒှ်ကြုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကေုာံ လလဳ ပ္ဍဲဒေသ။
* '''တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ်:''' ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် သွက်တိရစ္ဆာန် ဇဳဝနာနာ မပ္တံကဵု ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် (Gorillas)၊ စိင်ဂြိုပ် (Forest elephants)၊ ချေမ်ပါန်ဇြဳ (Chimpanzees) ကေုာံ အဝ်ကာပဳ (Okapi) တအ်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဒေသ အာဖရိက ဗဟဵု ဂှ် ဒှ်ဒေသ မနွံကဵု ဂကောံအရေဝ် ဘာန်တူ (Bantu) ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ် မဆက်စၠောအ် အကြာဂကူနာနာ ပ္ဍဲဍုင်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ဂှ် စကာ ပ္ဍဲ အာန်ဂဝ်လာ ကေုာံ သောမ်တဝ်မေ၊ သပိန် ဂှ် စကာ ပ္ဍဲ ဂျဳနဳ အဳကွေတာ ရ။

အရေဝ်ဒေသ မပ္တံကဵု လေန်ဂါလာ (Lingala) ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဒွက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲဒေသ ကြုင်ကောန်ဂဝ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] တုဲ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ (ဥပမာ - ချာတ် ကေုာံ သၟဝ်ကျာ ကေမရူန်) တအ်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] ဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သံယဇာတ ==
အာဖရိက ဗဟဵု ဝွံ ဒှ်ဒေသ မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်၊ ပရေင်အုပ်ဓလီု ဟွံခိုဟ် ကေုာံ အခက်အခုဲ သဇိုင်အဆောက်အအုံတုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍိုန်လျဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။
* '''သတ္တု ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ်:''' ဍုင်အာန်ဂဝ်လာ၊ ဂါဗောန် ကေုာံ ဂျဳနဳ အဳကွေတာ တအ်ဂှ် ပြာကတ်လောန် လပါ် ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် (Oil) ရ။ ကောန်ဂဝ် (DRC) ဂှ် ဍိုက်ပေင်ဒၟံင် ကု သတ္တု ကဝ်ဗါတ် (Cobalt)၊ ဗရိုတ် (Copper)၊ ကေုာံ ဗိုတ် (Diamonds) ရ။
* '''ဂြိုပ်ဆု:''' ကမၠောန်ပ္တိတ် ဆု (Timber) ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲဍုင် ဂါဗောန်၊ ကေမရူန် ကေုာံ အာဖရိက ဗဟဵု ရ။

'''ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:'''
ဍုင်ပ္ဍဲဒေသဝွံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒက်ပံင်ကောံလဝ် နကဵု ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်အာဖရိက ဗဟဵုဂမၠိုင် (Economic Community of Central African States - ECCAS) သွက်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက်၊ ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲဒေသရ။ ဍုင်လ္ၚဵု ၆ ဍုင်ဂှ် စကာ သြန်မွဲဓဝ် မကော်ဂး ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc) ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာဖရိက ဗဟဵု}}
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]</text>
      <sha1>qh3jw09z97aglfuyfj3apkbvhj63nji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗဴဂျဳယေမ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10183</id>
    <revision>
      <id>53116</id>
      <parentid>53096</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9696" sha1="0puxj0xzu7ozgrhwykothy31r0cmffq" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် ဗဴဂျဳယေမ်
| native_name = Koninkrijk België &lt;br&gt; Royaume de Belgique &lt;br&gt; Königreich Belgien
| common_name = ဗဴဂျဳယေမ်
| image_flag = Flag of Belgium.svg
| image_coat = Great coat of arms of Belgium.svg
| capital = [[ဘရပ်သေလ်]] (Brussels)
| coordinates = 50°50′N 4°21′E
| largest_city = [[ဘရပ်သေလ်]]
| official_languages = ဒတ်ချ် (Dutch)၊ [[ပြင်သေတ်]] (French)၊ [[ဂျာမနဳ|ဂျာမာန်]] (German)
| government_type = သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = ဨကရာဇ်
| leader_name1 = [[ဖှဳလိပ်, ဨကရာဇ် ဗဴဂျဳယေမ်|ဖှဳလိပ်]] (King Philippe)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[အာလေက်ဇြာန်ဒါ ဒေ ကရဝ်]] (Alexander De Croo)
| area_km2 = ၃၀,၆၈၉
| population_estimate = ၁၁.၇ မဳလဳယာန် (၁၁၇ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ယူရဝ် (Euro, EUR)
| time_zone = CET (UTC+1)
}}

'''ဗဴဂျဳယေမ်''' ({{lang-en|Belgium}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် ဗဴဂျဳယေမ်''' (Kingdom of Belgium) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[ယူရဝ်ပလိုတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[နယ်သာလာန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[ဂျာမနဳ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ [[လူဇြေမ်ဗံက်]] (Luxembourg) ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ဗၟံက်၊ ကေုာံ ဍုင်[[ပြင်သေတ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်ရ။ လပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်ဂှ် စပ်ဒၟံင် ကု ၜဳသၟဝ်ကျာ (North Sea) ရ။ ဍုင်ဗဴဂျဳယေမ်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံမဒက်ပ္တန် ဂကောံ[[ယူရဝ်ပဳယျာန် ယူနဳယောန်]] (EU) တုဲ ဍုင်ဇၞော် ဘရပ်သေလ် ဂှ် ဒှ်ဒတန် ရုင်ဗဟဵု အဓိက သွက် EU ကေုာံ ဂကောံပံင်ကောံပၞာန် [[နေတဝ်]] (NATO) ရ။

== ဝင် ==
ပ္ဍဲခေတ် ဨကရာဇ် ရဝ်မ (Roman Empire) တေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵုယၟု ဂေါဝ်လဳယာ ဗေလ်ဂျဳကာ (Gallia Belgica) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်တေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် မဇၞော်မောဝ်မွဲရ။ ကြဴနူ မဒးဒုင် အုပ်ဓလီုလဝ် သၟဝ်တဲ သပိန် (Spanish Netherlands) ကေုာံ သြသတြဳယျာ (Austrian Netherlands) တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၀ ဂှ် ဗဴဂျဳယေမ် ကၠောန်ဗဒှ် ပၠန်ဂတး (Belgian Revolution) တုဲ ကလိဂွံ သၠးပွး နူကဵု ဍုင်နယ်သာလာန် ရ။

ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဗဴဂျဳယေမ် ဒက်ပ္တန်လဝ် အေန်ပါယာ ကဝ်လဝ်နဳ ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက တုဲ၊ ညးတအ် အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် [[ကောန်ဂဝ်]]၊ [[ရဝါန်ဒါ]] ကေုာံ [[ဘူရုန်ဒဳ]] တအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ပထမ ကေုာံ ဒုတိယ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဒုင် ကျာ်လုပ်သီကေတ်လဝ် သၟဝ်တဲ ဂျာမနဳ ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ တုဲ ဍုင်ဗဴဂျဳယေမ်ဝွံ ပါလုပ် လပါ်အဓိက ပ္ဍဲအရာမဒက်ပ္တန် ပရေင်ပံင်သၟဟ် ဍုင်ယူရဝ်ဂမၠိုင်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဗဴဂျဳယေမ် ဝွံ ၜိုန်ရ ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ဍောတ်သွတ်ကီုလေဝ် ပွဳပွူသဘာဝ နွံနာနာသာ်ရ။
* '''ဒေသ ဖှလာန်ဒါ (Flanders):''' နွံလပါ်သၟဝ်ကျာတုဲ ဒှ်ဒေသ တိဗလး မဆက်စပ် ကုသြင်ၜဳ ကေုာံ တိဗ္ၚ မဖန်ဇန်လဝ် နဲကဲခိုဟ်ရ။
* '''ဒေသ အာဒေန် (Ardennes):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာတုဲ ဒှ်ဒေသ မနွံကဵု ဒဵု၊ တိသၠုင် ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု ထီုဍုတ်ဍုတ်ဂမၠိုင်ရ။ ကြုင် မပ္တံကဵု ကြုင် မယုသ် (Meuse) ဇွောဝ်ကၠတ်အာ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဗဴဂျဳယေမ် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မပါ်လဝ် နကဵု ဂကောံအရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် အဓိက သပိဂကောံရ-
၁။ '''ဒေသ ဖှလာန်ဒါ (Flanders):''' မနွံလပါ်သၟဝ်ကျာ (ၜိုတ် ၆၀% လၟိဟ်မၞိဟ်) တအ်ဂှ် ဟီုအရေဝ် ဒတ်ချ် (Dutch) ဟွံသေင်မ္ဂး ဖှလေမေတ် (Flemish) ရ။
၂။ '''ဒေသ ဝါလဝ်နဳယျာ (Wallonia):''' မနွံလပါ်သၠုင်ကျာ (ၜိုတ် ၃၁% လၟိဟ်မၞိဟ်) တအ်ဂှ် ဟီုအရေဝ် ပြင်သေတ် (French) ရ။
၃။ '''ဒေသ ဘရပ်သေလ် (Brussels):''' ဒှ်ဍုင်ဇၞော်တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် အရေဝ်စကာရုင် သီုၜါဘာသာ (ဒတ်ချ် ကဵု ပြင်သေတ်) ရ။
ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက် ဍုင်ဂှ် နွံကဵု ဂကောံမၞိဟ် မဟီုအရေဝ် ဂျာမာန် (German) ညိနာင်ကီုရ။ 

လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ကာတ်သဝ်လေတ် (Roman Catholic) ရ။ ဗဴဂျဳယေမ်ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု စၞစ မပ္တံကဵု စံက်ကလေတ် (Belgian chocolate)၊ ဝါဖှ်ေ (Waffles)၊ ကေုာံ ဗဳယာ နာနာသာ် (Belgian beer) ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သံယဇာတ ==
ဗဴဂျဳယေမ် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်ပြဟ်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်တုဲ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်သွံရာန်ဗၞိက် ကေုာံ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ်စက် အဓိကရ။ 
* '''ကမၠောန်ဗၞိက်:''' ဍုင်အာန်တွာပ် (Antwerp) ဂှ် ဒှ်သြင်ၜဳ (Port) မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲယူရဝ်တုဲ၊ ဒှ်ဒတန် ဗဟဵု သွံရာန် ကေုာံ ရေက် ဗိုတ် (Diamond trading center) ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။
* '''သံယဇာတ ကေုာံ စက်ယန္တရား:''' ဍုင်ဗဴဂျဳယေမ်ဝွံ ၜိုန်ရ သံယဇာတ သဘာဝ မပ္တံကဵု ချးတၟအ် အောန်စှ်ေအာကီုလေဝ်၊ ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ကပေါတ် ဓါတု (Chemicals)၊ စက်ယန္တရား (Machinery)၊ ဂဥုဲ (Pharmaceuticals) ကေုာံ ကပေါတ်ပသဲဂမၠိုင်ရ။ ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဍုင်ဗဴဂျဳယေမ် ဂှ်လေဝ် နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်တုဲ တၠပညာ ကေုာံ နဲကဲသိပ္ပံ ဇၞော်မောဝ်လောန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဗဴဂျဳယေမ်}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ ယူရဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:ယူရဝ်ပလိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဗဴဂျဳယေမ်]]</text>
      <sha1>0puxj0xzu7ozgrhwykothy31r0cmffq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10185</id>
    <revision>
      <id>53109</id>
      <parentid>53101</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10251" sha1="jhcquqc7t5zhjoa7mun8osdewsaab2o" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ကောန်ဂဝ်
| native_name = République du Congo
| common_name = ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်
| image_flag = Flag of the Republic of the Congo.svg
| image_coat = Coat of arms of the Republic of the Congo.svg
| capital = [[ဗရာဇြာဗဳလ်]] (Brazzaville)
| coordinates = 4°16′S 15°17′E
| largest_city = [[ဗရာဇြာဗဳလ်]]
| official_languages = [[ပြင်သေတ်]] (French)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဒေနေတ် သာသူ နေဂုသ်သဝ်]] (Denis Sassou Nguesso)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[အာနာတဝ် ကဝ်လဳနေတ် မာကဝ်သဝ်]] (Anatole Collinet Makosso)
| area_km2 = ၃၄၂,၀၀၀
| population_estimate = ၆ မဳလဳယာန် (၆၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc, XAF)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်''' ({{lang-en|Republic of the Congo / Congo-Brazzaville}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ကောန်ဂဝ်''' ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသသြင်ၜဳပလိုတ် [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဂါဗောန်]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ [[ကေမရူန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်၊ ဍုင်[[အာဖရိက ဗဟဵု]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ကောန်ဂဝ် (DRC)|ကောန်ဂဝ်]] (DRC) ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ဒေသ ကာဗေန်ဒါ (Cabinda) နူဍုင်[[အာန်ဂဝ်လာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ကေုာံ မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် ကောန်ဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) မပ္တံကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် လဝ်အာန်ဂဝ် (Kingdom of Loango) ကေုာံ တေကေ (Teke) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] (French Equatorial Africa) တုဲ ဍုင်ဇၞော် ဗရာဇြာဗဳလ် ဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော် ဗဟဵု သွက် အုပ်ဓလီု ပြင်သေတ် လပါ်အာဖရိက ဗဟဵုရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ပြံင်လှာဲစကာလဝ် သၞောတ် မာက်သဳဇြေမ်-လေနေန်နဳဇြေမ် (Marxist-Leninist) တုဲ ကော်ခဴစ ကၟိန်ဍုင် မၞိဟ် ကောန်ဂဝ် (People's Republic of the Congo) စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၁ ရ။ ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၉၂ ဂှ် ပြံင်လှာဲစကာကၠုင် သၞောတ် ဗော်နာနာ ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ သမ္မတ တြေံ ဒေနေတ် သာသူ နေဂုသ်သဝ် ကလေင်သီကေတ် အဝဵု ကေုာံ ဆက်အုပ်ဓလီုကၠုင် စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ် ဝွံ နွံကဵု သဘာဝ ဂြိုပ်ဗြဲ ကေုာံ ဇိုင်ကြုင်ဂမၠိုင်ရ။
* '''[[ကြုင် ကောန်ဂဝ်]] (Congo River):''' ကေုာံ ကြုင် ဥူဗာန်ဂဳ (Ubangi) ဂှ် ဒှ်ပယျဵု သဘာဝ မပါ်လဝ် အကြာ ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ် ကေုာံ ကောန်ဂဝ်ဇၞော် (DRC) ရ။
* '''ဂြိုပ်ဗြဲ (Rainforests):''' လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လပါ်ဗၟံက်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်မောဝ် မနွံကဵု တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် (Gorillas) ကေုာံ စိင်ဂြိုပ်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် အောန်ကွေဟ်ကွေဟ် (ၜိုတ် ၆ ကိုဋ်) တုဲ၊ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် လပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဍုင်ဇၞော် ဗရာဇြာဗဳလ် ရ။ ဂကူ ဘာကောန်ဂဝ် (Bakongo) ၜိုတ် ၄၈%၊ သာန်ဂါ (Sangha) ၜိုတ် ၂၀%၊ ကေုာံ တေကေ (Teke) ၜိုတ် ၁၇% တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင်တုဲ၊ အရေဝ် ကောန်ဍုင်အရင် အဓိက မတွံဂး လေန်ဂါလာ (Lingala) ကေုာံ ကဳတူဗာ (Kituba) တအ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး နဒဒှ် အရေဝ်ဆက်စၠောအ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၈၅% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်ဝွံ အလဵုအသဳ ဖန်ဇန်လဝ် ညံင်ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံတိုန်ဘာသဇိုင် သက်ကုၚုဟ်မးတုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၈၀% ပြင်င်၊ မဒှ် ကဆံင်မသၠုင်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက ဗဟဵု ရ။ ဆဂး အခက်အခုဲ လပါ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဘာဗတောန်လိက် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် နွံကဵု ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) မနွံ ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လပါ်ပလိုတ်ဍုင်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဆု (Timber) ဂှ် ဒှ်သံယဇာတ အဓိက ဒုတိယ သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ရ။ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ (Natural gas) ကေုာံ ပသဲ၊ ထဝ် တအ်လေဝ် နွံကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ် ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ၜိုတ် ၈၀% သွက်လၟိဟ်သြန်လုပ် ဍုင်သအာင် အလုံအိုတ်သီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ ၚုဟ်မး ကၠေင်ဒါတ် စှ်ေအာမ္ဂး ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင် လီုလာ်မာန်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ နကဵုတဲ ရ။ ၜိုန်ရ သြန်လုပ် နူကၠေင်ဒါတ် နွံဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓလီု ဟွံခိုဟ်တအ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ဍိုန်လျတအ် ဆက်နွံဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]
[[ကဏ္ဍ:ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]]</text>
      <sha1>jhcquqc7t5zhjoa7mun8osdewsaab2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53111</id>
      <parentid>53109</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10220" sha1="45g8zgxy3um5mqipd1bfdz6gz0n3oog" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ကောန်ဂဝ်
| native_name = République du Congo
| common_name = ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်
| image_flag = Flag of the Republic of the Congo.svg
| image_coat = Coat of arms of the Republic of the Congo.svg
| capital = [[ဗရာဇြာဗဳလ်]] (Brazzaville)
| coordinates = 4°16′S 15°17′E
| largest_city = [[ဗရာဇြာဗဳလ်]]
| official_languages = [[ပြင်သေတ်]] (French)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဒေနေတ် သာသူ နေဂုသ်သဝ်]] (Denis Sassou Nguesso)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[အာနာတဝ် ကဝ်လဳနေတ် မာကဝ်သဝ်]] (Anatole Collinet Makosso)
| area_km2 = ၃၄၂,၀၀၀
| population_estimate = ၆ မဳလဳယာန် (၆၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc, XAF)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်''' ({{lang-en|Republic of the Congo / Congo-Brazzaville}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ကောန်ဂဝ်''' ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသသြင်ၜဳပလိုတ် [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဂါဗောန်]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ [[ကေမရူန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်၊ ဍုင်[[အာဖရိက ဗဟဵု]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ကောန်ဂဝ်]] (DRC) ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ဒေသ ကာဗေန်ဒါ (Cabinda) နူဍုင်[[အာန်ဂဝ်လာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ကေုာံ မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် ကောန်ဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) မပ္တံကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် လဝ်အာန်ဂဝ် (Kingdom of Loango) ကေုာံ တေကေ (Teke) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] (French Equatorial Africa) တုဲ ဍုင်ဇၞော် ဗရာဇြာဗဳလ် ဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော် ဗဟဵု သွက် အုပ်ဓလီု ပြင်သေတ် လပါ်အာဖရိက ဗဟဵုရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ပြံင်လှာဲစကာလဝ် သၞောတ် မာက်သဳဇြေမ်-လေနေန်နဳဇြေမ် (Marxist-Leninist) တုဲ ကော်ခဴစ ကၟိန်ဍုင် မၞိဟ် ကောန်ဂဝ် (People's Republic of the Congo) စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၁ ရ။ ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၉၂ ဂှ် ပြံင်လှာဲစကာကၠုင် သၞောတ် ဗော်နာနာ ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ သမ္မတ တြေံ ဒေနေတ် သာသူ နေဂုသ်သဝ် ကလေင်သီကေတ် အဝဵု ကေုာံ ဆက်အုပ်ဓလီုကၠုင် စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ် ဝွံ နွံကဵု သဘာဝ ဂြိုပ်ဗြဲ ကေုာံ ဇိုင်ကြုင်ဂမၠိုင်ရ။
* '''[[ကြုင် ကောန်ဂဝ်]] (Congo River):''' ကေုာံ ကြုင် ဥူဗာန်ဂဳ (Ubangi) ဂှ် ဒှ်ပယျဵု သဘာဝ မပါ်လဝ် အကြာ ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ် ကေုာံ ကောန်ဂဝ်ဇၞော် (DRC) ရ။
* '''ဂြိုပ်ဗြဲ (Rainforests):''' လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လပါ်ဗၟံက်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်မောဝ် မနွံကဵု တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် (Gorillas) ကေုာံ စိင်ဂြိုပ်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် အောန်ကွေဟ်ကွေဟ် (ၜိုတ် ၆ ကိုဋ်) တုဲ၊ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် လပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဍုင်ဇၞော် ဗရာဇြာဗဳလ် ရ။ ဂကူ ဘာကောန်ဂဝ် (Bakongo) ၜိုတ် ၄၈%၊ သာန်ဂါ (Sangha) ၜိုတ် ၂၀%၊ ကေုာံ တေကေ (Teke) ၜိုတ် ၁၇% တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင်တုဲ၊ အရေဝ် ကောန်ဍုင်အရင် အဓိက မတွံဂး လေန်ဂါလာ (Lingala) ကေုာံ ကဳတူဗာ (Kituba) တအ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး နဒဒှ် အရေဝ်ဆက်စၠောအ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၈၅% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်ဝွံ အလဵုအသဳ ဖန်ဇန်လဝ် ညံင်ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံတိုန်ဘာသဇိုင် သက်ကုၚုဟ်မးတုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၈၀% ပြင်င်၊ မဒှ် ကဆံင်မသၠုင်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက ဗဟဵု ရ။ ဆဂး အခက်အခုဲ လပါ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဘာဗတောန်လိက် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် နွံကဵု ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) မနွံ ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လပါ်ပလိုတ်ဍုင်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဆု (Timber) ဂှ် ဒှ်သံယဇာတ အဓိက ဒုတိယ သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ရ။ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ (Natural gas) ကေုာံ ပသဲ၊ ထဝ် တအ်လေဝ် နွံကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ် ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ၜိုတ် ၈၀% သွက်လၟိဟ်သြန်လုပ် ဍုင်သအာင် အလုံအိုတ်သီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ ၚုဟ်မး ကၠေင်ဒါတ် စှ်ေအာမ္ဂး ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင် လီုလာ်မာန်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ နကဵုတဲ ရ။ ၜိုန်ရ သြန်လုပ် နူကၠေင်ဒါတ် နွံဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓလီု ဟွံခိုဟ်တအ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ဍိုန်လျတအ် ဆက်နွံဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]
[[ကဏ္ဍ:ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]]</text>
      <sha1>45g8zgxy3um5mqipd1bfdz6gz0n3oog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇြေမ်ဗာဗွေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10187</id>
    <revision>
      <id>53105</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဇြေမ်ဗာဗွေ | native_name = Republic of Zimbabwe | common_name = ဇြေမ်ဗာဗွေ | image_flag = Flag of Zimbabwe.svg | image_coat = Coat of arms of Zimbabwe.svg | capital = [[ဟာရာရေ]] (Harare) | coordinates = 17°50′S 31°3′E | largest_city = [[ဟာရာရေ]] | official_langu...&quot;</comment>
      <origin>53105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11109" sha1="9txoenusi53pqg0m08ntr47ftby9xzy" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဇြေမ်ဗာဗွေ
| native_name = Republic of Zimbabwe
| common_name = ဇြေမ်ဗာဗွေ
| image_flag = Flag of Zimbabwe.svg
| image_coat = Coat of arms of Zimbabwe.svg
| capital = [[ဟာရာရေ]] (Harare)
| coordinates = 17°50′S 31°3′E
| largest_city = [[ဟာရာရေ]]
| official_languages = [[အင်္ဂလိက်]]၊ ရှဝ်နာ (Shona)၊ အေန်ဒေဘေလေ (Ndebele) ကေုာံ ၁၃ ဘာသာတၞဟ်
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[အေမာသာန် မာနာန်ဂါဂွာ]] (Emmerson Mnangagwa)
| leader_title2 = ဒု-သမ္မတ
| leader_name2 = [[ကောန်သတာန်တဳနဝ် ချဳဝေန်ဂါ]] (Constantino Chiwenga)
| area_km2 = ၃၉၀,၇၅၇
| population_estimate = ၁၆ မဳလဳယာန် (၁၆၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = သြန် ဇြေမ်ဗာဗွေ ဂဝ် (Zimbabwe Gold, ZiG) / ဒဝ်လာ အမေရိကာန် (USD)
| time_zone = CAT (UTC+2)
}}

'''ဇြေမ်ဗာဗွေ''' ({{lang-en|Zimbabwe}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဇြေမ်ဗာဗွေ''' (Republic of Zimbabwe) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ [[ဗဝ်သဝါနာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ [[ဇြာမ်ဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဍုင်[[မဝ်ဇြာမ်ဗိက်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်ရ။ ယၟုဍုင်ဝွံ ကေတ်လဝ် နူကဵု ယၟု ဍုင်တြေံ ဝင်ခေတ်လဒေါဝ် မကော်ဂး &quot;ဇြေမ်ဗာဗွေ ဇၞော်&quot; (Great Zimbabwe) တုဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;သ္ၚိတၟအ်ဇၞော်&quot; နကဵု အရေဝ် ရှဝ်နာ ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် မူတာပါ (Kingdom of Mutapa) ကေုာံ ရဝ်ဇြဝဳ (Rozvi Empire) မဒှ် ဒတန် ဗဟဵု ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက် ထဝ် မဇၞော်မောဝ်လောန်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ ကမ္မဏဳ ဗြိတိန် အာဖရိက သၠုင်ကျာ (BSAC) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု သဳသေဝ် ရဝ်ဒေသ် (Cecil Rhodes) တုဲ ညးကော်ခဴစလဝ် '''ရဝ်ဒဳရှာ သၠုင်ကျာ''' (Southern Rhodesia) ရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် အလဵုအသဳဂကူဗုတအ် လလောင်တြး သၠးပွး နကဵု ယၟု ဍုင်ရဝ်ဒဳရှာ (Rhodesia) ကီုလေဝ်၊ ဂၠးကဝ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ကြဴနူ ကောန်ဍုင်အရင် လမ္စံက်တအ် တဝ်စၞေဟ် ပၞာန်သၠးပွး (Rhodesian Bush War) ပွိုင် ၁၅ သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၀ ဂှ် ကလိဂွံ သၠးပွး ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် နကဵု ယၟု ဍုင်ဇြေမ်ဗာဗွေ ရ။ ရဝ်ဗာတ် မူဂါဘေ (Robert Mugabe) ဒှ်ကၠုင် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ကေုာံ သမ္မတ တုဲ အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် ပွိုင် ၃၇ သၞာံ စဵုကဵု ဒးဒုင် သီအဝဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးအုပ်ဓလီုဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ၚုဟ်ကပေါတ် မတိုန်အာ စဵုကဵု ဟွံမွဲကဵု လၟိဟ် (Hyperinflation) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဇြေမ်ဗာဗွေ ဝွံ နွံကဵု တိဗလးသၠုင် ကေုာံ ကြုင် အဓိက ၜါ မပါ်လဝ် ပယျဵုဍုင်ရ။
* '''[[ကြုင် ဇြာမ်ဗဳဇြဳ]] (Zambezi River):''' နွံလပါ်သၟဝ်ကျာ မပါ်လဝ် ပယျဵု ကု ဇြာမ်ဗဳယျာ။ ပ္ဍဲကြုင်ဏအ်ဂှ် နွံကဵု '''[[ဒဵုဍာ် ဗိတဝ်ရဳယျာ]]''' (Victoria Falls) မဒှ် ဒဵုဍာ် ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်။
* '''ကြုင် လဳမ်ပဝ်ပဝ် (Limpopo River):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာ မပါ်လဝ် ပယျဵု ကု အာဖရိက သၠုင်ကျာ။
* '''ဒဵု လပါ်ဗၟံက် (Eastern Highlands):''' နွံလပါ်ဗၟံက် မဆက်စပ် ကု ဍုင်မဝ်ဇြာမ်ဗိက် မနွံကဵု ရာသဳဥတု ၜိုဟ်ဂံက် ကေုာံ သဘာဝ ဂြိုပ်ကျေဝ်ဂေါဝ်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဇြေမ်ဗာဗွေ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံအရေဝ် ဘာန်တူ (Bantu) ဗွဲမဂၠိုင်ရ。 ဂကူ ရှဝ်နာ (Shona) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၈၂%) တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ဂကူ အေန်ဒေဘေလေ (Ndebele) ၜိုတ် ၁၄% နွံရ။ အရေဝ်ဘာသာ စၟတ်သမ္တီလဝ် သီုဖအိုတ် ၁၆ ဘာသာတုဲ အရေဝ်ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၅% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ကေုာံ ဘာသာအခိုက်ကၞာ ကောန်ဍုင်အရင် တအ် ပံင်နှဴဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဇြေမ်ဗာဗွေဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဇၞော်မောဝ်လဝ် ခိုဟ်အိုတ် မွဲပ္ဍဲတိုက်အာဖရိကရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၉၀% ပြင်င် တုဲ၊ ဇြေမ်ဗာဗွေဂှ် လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မနွံကဵု ကဆံင်မၞိဟ်လေပ်လိက် သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲအာဖရိကရ။ ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍိုန်လျအာ ကီုလေဝ်၊ သၞောတ်ပရေင်ပညာ ကေုာံ ကဆံင်အစာဘာတအ်ဂှ် ဆက်မင်မွဲလဝ် ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက်ဖိုဟ်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ဇြေမ်ဗာဗွေ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သတ္တု ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ထဝ် (Gold)၊ ပလာတဳနမ် (Platinum - ဍုင်ဏအ် ပ္တိတ် ဂၠိုင်အိုတ် တတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်)၊ ကေုာံ ဗိုတ် (Diamonds) ရ။ ပ္ဍဲလက္ကရဴဏအ် သတ္တု လဳသဳယျာမ် (Lithium) သွက်ဂွံ ကၠောန် ဗက်ထရဳ တအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ပရေင်ခါဲသတ္တုဏအ်ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက သွက်ဍုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇြေမ်ဗာဗွေ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု ကေုာံ ကမၠောန်ဗ္ၚ အဓိကရ။ ထဝ် ကေုာံ ပလာတဳနမ် ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိကအိုတ် သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ရ။ လပါ် ကမၠောန်ဗ္ၚမ္ဂး '''သၠရိုတ်''' (Tobacco) ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်ဂွံ မလုပ်သြန် ဍုင်သအာင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ သြန်ဍုင် လီုလာ်အာ အလုံအိုတ်သီုတုဲ၊ ညးတအ် ဒးပြံင်လှာဲစကာ သြန်ဒဝ်လာ အမေရိကာန် ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ညးတအ် ဂစာန်ဖန်ဗဒှ်ဒၟံင် သြန်တၟိ မကော်ဂး ZiG မထံက်ပင်လဝ် နကဵု ထဝ် သွက်ဂွံ ကလေင်ဒက်ပ္တန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မညိင်ဝတ်မွဲပၠန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဇြေမ်ဗာဗွေ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဇြေမ်ဗာဗွေ]]</text>
      <sha1>9txoenusi53pqg0m08ntr47ftby9xzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗဝ်သဝါနာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10188</id>
    <revision>
      <id>53106</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဗဝ်သဝါနာ | native_name = Lefatshe la Botswana | common_name = ဗဝ်သဝါနာ | image_flag = Flag of Botswana.svg | image_coat = Coat of arms of Botswana.svg | capital = [[ဂါဗဝ်ရဝ်နေ]] (Gaborone) | coordinates = 24°39′S 25°54′E | largest_city = [[ဂါဗဝ်ရဝ်နေ]] |...&quot;</comment>
      <origin>53106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10803" sha1="5910tsdyv4qgk71yer9p7vqp1f2fkqt" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဗဝ်သဝါနာ
| native_name = Lefatshe la Botswana
| common_name = ဗဝ်သဝါနာ
| image_flag = Flag of Botswana.svg
| image_coat = Coat of arms of Botswana.svg
| capital = [[ဂါဗဝ်ရဝ်နေ]] (Gaborone)
| coordinates = 24°39′S 25°54′E
| largest_city = [[ဂါဗဝ်ရဝ်နေ]]
| official_languages = [[အင်္ဂလိက်]] (English)၊ သေတ်သဝါနာ (Setswana)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ပါလဳမာန်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဒူးမာ ဗဝ်ကဝ်]] (Duma Boko)
| leader_title2 = ဒု-သမ္မတ
| leader_name2 = [[အေန်ဒါလဳ ဇြဳလဳတဳနဳ အေန်လဝ်ဗူ]] (Ndaba Gaolathe)
| area_km2 = ၅၈၁,၇၃၀
| population_estimate = ၂.၅ မဳလဳယာန် (၂၅ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ပူလာ ဗဝ်သဝါနာ (Botswana pula, BWP)
| time_zone = CAT (UTC+2)
}}

'''ဗဝ်သဝါနာ''' ({{lang-en|Botswana}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဗဝ်သဝါနာ''' (Republic of Botswana) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ သၠုင်ကျာ-ဗၟံက်၊ [[နာမဳဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ကေုာံ သၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ [[ဇြေမ်ဗာဗွေ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်-သၟဝ်ကျာရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဇြာမ်ဗဳယျာ]] ညိနာင်ကီုရ။ ဗဝ်သဝါနာဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မညိင်ဝတ်အိုတ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ်ပြဟ်အိုတ် မွဲပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]]ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ကောန်ဂကူ သာန် (San) ကေုာံ ဂကူ ခဝ်ဲ (Khoe) တအ် မတန်တဴလဝ်တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ဂကူ ဘာန်တူ မတွံဂး သွာနာ (Tswana) တအ် ပြံင်လုပ်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဟိုတ်နူ ဂကူဗဝ်အာ (Boer) နူအာဖရိကသၠုင်ကျာတအ် လုပ်သီကေတ် တိဍာ်တုဲ၊ သကိုပ်ဂကူ သွာနာ တအ် အာတ်မိက် အရီုအဗင် နူ [[ဗြိတိန်]] ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၅ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု ဗြိတိန် တုဲ ညးကော်ခဴစလဝ် ဗေချူအာနာလာန် (Bechuanaland Protectorate) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၃၀ သေပ်တေမ်ဗာ သၞာံ ၁၉၆၆ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ဗြိတိန် တုဲ ပြံင်လှာဲယၟု ဍုင်ဗဝ်သဝါနာ ရ။ သမ္မတ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် သာရဳသဳ ခါမာ (Seretse Khama) ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဗဝ်သဝါနာဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်တုဲ သဘင်ရုဲမာဲလေဝ် ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် အဆက်ဆက် သက်ကုပရေင်ပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဗဝ်သဝါနာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဒေသက္ကဟ် ကေုာံ တိဍာ်ကမၠေတ် မကျေဝ်ဂေါဝ်ဂမၠိုင်ရ။
* '''[[ဒေသက္ကဟ် ကာလာဟာရဳ]] (Kalahari Desert):''' ဂြောပ်ဗဒန်လဝ် ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ၜိုတ် ၇၀% ရ။ ၜိုန်ရ ကော်စ ဒေသက္ကဟ် ကီုလေဝ်၊ တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ် ကေုာံ တၞံဆုနာနာသာ် တန်တဴဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* '''[[မြဝါင် အဝ်ကာဗာန်ဂဝ်]] (Okavango Delta):''' ဒှ်ဒေသ တိဍာ်ကမၠေတ် အပ္ဍဲတိက္ကဟ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (Inland delta) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဒတန် အာဲကၟာဲဂၠးကဝ် ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO World Heritage Site) ရ။ ဒၞာဲဏအ် ပြာကတ်လောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ်ရ။
* '''ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် ချဝ်ဘေ (Chobe National Park):''' နွံလပါ်သၟဝ်ကျာတုဲ ဒှ်ဂြိုပ် မနွံကဵု လၟိဟ်စိင် အာဖရိက ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဗဝ်သဝါနာ ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၇၉% ဂှ် ဒှ်ဂကူ သွာနာ (Tswana - မကော်စ Batswana) တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ဂကူ ကာလာန်ဂါ (Kalanga) ၜိုတ် ၁၁% ကေုာံ ဂကူ သာန် (San - မကော်စ Basarwa) ၜိုတ် ၃% နွံရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ၊ အရေဝ် သေတ်သဝါနာ (Setswana) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ကောန်ဂကူ မၞိဟ်ဟီုဂၠိုင်အိုတ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၇၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] တုဲ မၞိဟ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာအခိုက်ကၞာ ကောန်ဍုင်အရင် (Traditional African religions) ကေုာံ ဟွံလျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာလဵုမွဲရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ဗဝ်သဝါနာ ဝွံ စွံအာရီုဇၞော် ကဵု ပရေင်ပညာ ဗွဲမလောန်ရ။ အလဵုအသဳ ဖန်ဇန်ကဵုလဝ် ပရေင်ပညာသဇိုင် သက်ကုၚုဟ်မး ပွိုင် ၁၀ သၞာံ သွက်ကောန်ၚာ်တအ်တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၈၈% ပြင်င်ရ။ တက္ကသိုလ် ဗဝ်သဝါနာ (University of Botswana) ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ဗဝ်သဝါနာ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ [[ဗိုတ်]] (Diamonds) ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ကမၠောန်ခါဲဗိုတ် (ဗွဲတၟေင် နူကဵု ကမ္မဏဳ Debswana မဒှ် ကမ္မဏဳပံင်ကောံ အလဵုအသဳ ကဵု De Beers) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက သွက်ဍုင်ရ။ ပါဲနူဗိုတ်တုဲ ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ဗရိုတ် (Copper)၊ နဳကယ် (Nickel)၊ ကေုာံ ချးတၟအ် (Coal) ကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗဝ်သဝါနာ ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမပြဟ် ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးရ။ ဍုင်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု ဍုင်မဒိုက်ဂတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဂှ် စိုပ်ကၠုင် ကဆံင် ဍုင်မနွံကဵု သြန်လုပ် အလဒေါဝ်-သၠုင် (Upper-middle-income country) မွဲရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ခါဲ ဗိုတ် အဓိကတုဲ ဗိုတ်ဂှ် ဒှ် ၈၀% ပြင်င် သွက်သြန်လုပ် ဍုင်သအာင်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ (Tourism - ဗွဲတၟေင် အာဗဵုတိရစ္ဆာန်ဂြိုပ်) ကေုာံ ကမၠောန်လွဳပြေင်ဂၠဴ မသွံပ္တိတ် ဖျုန်ဂၠဴ (Beef export) လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက ဍုင်ဝွံကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဗဝ်သဝါနာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဗဝ်သဝါနာ]]</text>
      <sha1>5910tsdyv4qgk71yer9p7vqp1f2fkqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နာမဳဗဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10189</id>
    <revision>
      <id>53107</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:08:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ နာမဳဗဳယျာ | native_name = Republic of Namibia | common_name = နာမဳဗဳယျာ | image_flag = Flag of Namibia.svg | image_coat = Coat of arms of Namibia.svg | capital = [[ဝေန်ဟုတ်]] (Windhoek) | coordinates = 22°33′S 17°5′E | largest_city = [[ဝေန်ဟုတ်]] | official_...&quot;</comment>
      <origin>53107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11450" sha1="fswc0ra9vynwi7sysfc2se67vjoq36v" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ နာမဳဗဳယျာ
| native_name = Republic of Namibia
| common_name = နာမဳဗဳယျာ
| image_flag = Flag of Namibia.svg
| image_coat = Coat of arms of Namibia.svg
| capital = [[ဝေန်ဟုတ်]] (Windhoek)
| coordinates = 22°33′S 17°5′E
| largest_city = [[ဝေန်ဟုတ်]]
| official_languages = [[အင်္ဂလိက်]] (English)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[နေတုမ်ဘဝ် နာန်ဒဳ-ဒါဲတွာ]] (Netumbo Nandi-Ndaitwah)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = အဳလာဲဂျာ ငူရာရေ (Elijah Ngurare)
| area_km2 = ၈၂၅,၆၁၅
| population_estimate = ၃ မဳလဳယာန် (၃၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၅)
| currency = ဒဝ်လာ နာမဳဗဳယျာ (Namibian dollar, NAD)
| time_zone = CAT (UTC+2)
}}

'''နာမဳဗဳယျာ''' ({{lang-en|Namibia}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ နာမဳဗဳယျာ''' (Republic of Namibia) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသသြင်ၜဳပလိုတ် [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုမှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ဍုင်[[အာန်ဂဝ်လာ]] ကေုာံ [[ဇြာမ်ဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ [[ဗဝ်သဝါနာ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ဍုင်[[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဗၟံက်ရ။ ဍုင်နာမဳဗဳယျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် အောန်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ဟိုတ်နူ တိက္ကဟ် ဇၞော်လောန်) ကေုာံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဒေသက္ကဟ် မကျေဝ်ဂေါဝ်ဂမၠိုင်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ကောန်ဂကူ သာန် (San)၊ ဒါမာရာ (Damara)၊ ကေုာံ နာမာ (Nama) တအ် မတန်တဴလဝ်တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ဂကူ ဘာန်တူ မတွံဂး အဝ်ဗာမ်ဗဝ် (Ovambo) ကေုာံ ဟေရေရဝ် (Herero) တအ် ပြံင်လုပ်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ဂျာမနဳ]] (German South West Africa) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် အုပ်ဓလီု ဂျာမနဳဂှ် ပရေင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ဟေရေရဝ် ကဵု နာမာ (Herero and Namaqua genocide) ကတဵုဒှ်လဝ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။

ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ပထမ တုဲ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အာဖရိက သၠုင်ကျာ တုဲ ညးတအ် စကာကၠုင် သၞောတ်ပါ်ခြာဂကူ အပါသိုက် (Apartheid) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၆ ဂှ် ဂကောံပၠန်ဂတး SWAPO တအ် စတဝ်စၞေဟ် ပၞာန်သၠးပွး (Namibian War of Independence) လုကဴ ပွိုင် ၂၄ သၞာံရ။ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၁ မာတ် သၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် နာမဳဗဳယျာ ကလိဂွံ သၠးပွး ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် နူကဵု အာဖရိက သၠုင်ကျာ ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၄ သဘင်ရုဲမာဲဂှ် နေတုမ်ဘဝ် နာန်ဒဳ-ဒါဲတွာ (Netumbo Nandi-Ndaitwah) ဂွံဒုင်ရုဲစှ် တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် တိုန်ဒှ် သမ္မတ ဍုင် မဒှ် သမ္မတ ဗြဴ အလန်ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဝင်ဍုင်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
နာမဳဗဳယျာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဒေသက္ကဟ် ၜါ မနွံ ပ္ဍဲဍုင်ရ။
* '''[[ဒေသက္ကဟ် နာမေပ်]] (Namib Desert):''' ဒှ်ဒေသက္ကဟ် မတြေံအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မနွံ ဇိုင်သြင်ၜဳ ပလိုတ်ဍုင်။ ဒၞာဲ သဝ်သုသ်ဗလေ (Sossusvlei) မနွံကဵု ဗတဳသၠုင် အသာ်ဗကေတ်ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။
* '''[[ဒေသက္ကဟ် ကာလာဟာရဳ]] (Kalahari Desert):''' နွံလပါ်ဗၟံက် ဍုင် မဆက်စပ် ကု ဗဝ်သဝါနာ။
* '''ချာတ်ပါ်တၟအ် ကြုင်ဖှေတ် (Fish River Canyon):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာတုဲ ဒှ်ချာတ်ပါ်တၟအ် ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ကြဴနူ Grand Canyon ဍုင်အမေရိကာန်) ရ။
* '''ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် အေတဝ်ရှာ (Etosha National Park):''' ဒှ်ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် မပြာကတ်အိုတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘာဝ တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ် မပ္တံကဵု စိင်၊ ဇာဒိသိုင် ကေုာံ ကၞုဲဂြိုပ်နာနာရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
နာမဳဗဳယျာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် အောန်ကွေဟ်ကွေဟ် (ၜိုတ် ၃ ကိုဋ်) တုဲ၊ ဂကူ အဝ်ဗာမ်ဗဝ် (Ovambo) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၅၀%) ရ။ ကြဴနူဂှ် ဂကူ ကာဗာန်ဂဝ် (Kavango)၊ ဟေရေရဝ် (Herero)၊ ဒါမာရာ (Damara) ကေုာံ ဂကူအသာ်စၞာံဗု (တမ်မူလ အာဖှရဳကာန် ကေုာံ ဂျာမာန်) တအ် နွံရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကီုလေဝ်၊ အရေဝ် အဝ်ရှဳဝါမ်ဗဝ် (Oshiwambo)၊ အာဖှရဳကာန် (Afrikaans) ကေုာံ ဂျာမာန် (German) တအ်ဂှ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲလဒေါဝ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၉၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (ဗွဲတၟေင် လူသာရာန် - Lutheran) ရ။ 

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲနာမဳဗဳယျာဝွံ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၁% ပြင်င်တုဲ မဒှ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။ အလဵုအသဳ စွံအာရီုဇၞော် ကဵု ပရေင်ပညာတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် သမ္မတ နေတုမ်ဘဝ် နာန်ဒဳ-ဒါဲတွာ လလောင်တြးလဝ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ဗတောန်ကဵု ပရေင်ပညာ တက္ကသိုလ် သက်ကုၚုဟ်မး စနူသၞာံ ၂၀၂၆ ရ။

'''သံယဇာတ:'''
နာမဳဗဳယျာ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သတ္တု ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ယူရေနဳယျာမ် (Uranium - ဍုင်ဏအ် ပ္တိတ် ယူရေနဳယျာမ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲအာဖရိက ကေုာံ ကဆံင်လတူ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်) ကေုာံ [[ဗိုတ်]] (Diamonds - ဗွဲတၟေင် ဗိုတ်မနွံ ပ္ဍဲသြင်ၜဳ ကေုာံ မှာသၟိတ်) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဗရိုတ် (Copper)၊ ထဝ် (Gold) ကေုာံ ဇေန် (Zinc) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။ 

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နာမဳဗဳယျာ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု အဓိကတုဲ လုပ်လၟိဟ် သြန်လုပ် ဍုင်သအာင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပါဲနူ ကမၠောန်ခါဲသတ္တုတုဲ ပရေင်ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ လ္ၚတ်သဘာဝ (Ecotourism) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ မလုပ်သြန် အဓိက မွဲကီုရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်လွဳပြေင်ဂၠဴ နကဵုတဲ ရ။ ဍုင်ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မနွံကဵု သြန်လုပ် အလဒေါဝ်-သၠုင် (Upper-middle-income country) ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ အာဲကၟာဲ သၞောတ်အပါသိုက် တြေံတုဲ၊ ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် ဟွံမွဲကမၠောန် ဆက်နွံဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နာမဳဗဳယျာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:နာမဳဗဳယျာ]]</text>
      <sha1>fswc0ra9vynwi7sysfc2se67vjoq36v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေဿဝါတဳနဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10190</id>
    <revision>
      <id>53108</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် အေဿဝါတဳနဳ | native_name = Umbuso weSwatini | common_name = အေဿဝါတဳနဳ | image_flag = Flag of Eswatini.svg | image_coat = Coat of arms of Eswatini.svg | capital = [[အာမ်ဗာဗာနေ]] (Mbabane - အုပ်ဓလီု)&lt;br&gt;လဝ်ဗာမ်ဗာ (Lobamba - သၞောဝ်...&quot;</comment>
      <origin>53108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10304" sha1="ll1ygdvfw2iyonw3ufp7in3p57tm005" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် အေဿဝါတဳနဳ
| native_name = Umbuso weSwatini
| common_name = အေဿဝါတဳနဳ
| image_flag = Flag of Eswatini.svg
| image_coat = Coat of arms of Eswatini.svg
| capital = [[အာမ်ဗာဗာနေ]] (Mbabane - အုပ်ဓလီု)&lt;br&gt;လဝ်ဗာမ်ဗာ (Lobamba - သၞောဝ်ဥပဒေ)
| coordinates = 26°30′S 31°30′E
| largest_city = [[မာန်ဇြဳနဳ]] (Manzini)
| official_languages = [[အင်္ဂလိက်]] (English)၊ သွာတဳ (Swati)
| government_type = သၞောတ်ဨကရာဇ် အဝဵုပေင်
| leader_title1 = ဨကရာဇ်
| leader_name1 = [[အာမ်သဝါတဳ တတိယ]] (Mswati III)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[ရပ်သေလ် ဒလာမဳနဳ]] (Russell Dlamini)
| area_km2 = ၁၇,၃၆၄
| population_estimate = ၁.၂ မဳလဳယာန် (၁၂ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = လဳလာန်ဂေနဳ အေဿဝါတဳနဳ (Swazi lilangeni, SZL)
| time_zone = SAST (UTC+2)
}}

'''အေဿဝါတဳနဳ''' ({{lang-en|Eswatini}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် အေဿဝါတဳနဳ''' (Kingdom of Eswatini) တုဲ ယၟုတြေံ ညးမကော်ခဴစ '''သဝါဇြဳလာန်''' (Swaziland) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် ဍောတ်သွတ် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[မဝ်ဇြာမ်ဗိက်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ဍုင်[[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ပလိုတ် ကေုာံ သၠုင်ကျာရ။ ဍုင်အေဿဝါတဳနဳဝွံ ဒှ်ဍုင် မကျန်ဒၟံင် နကဵု သၞောတ်ဨကရာဇ် အဝဵုပေင် (Absolute monarchy) လက္ကရဴအိုတ် မွဲပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]]ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ကောန်ဂကူ ခဝ်သေန် (Khoisan) တအ် မတန်တဴလဝ်တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) တအ် ပြံင်လုပ်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ လဒေါဝ်ဂှ် သၟိင်ဨကရာဇ် အာမ်သဝါတဳ ဒုတိယ (King Mswati II) က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ သီကေတ် တိဍာ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်ဨကရာဇ် သဝါဇြဳ (Swazi Nation) ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဗဝ်အာ ဒုတိယ (Second Boer War) တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၃ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု [[ဗြိတိန်]] ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၆ သေပ်တေမ်ဗာ သၞာံ ၁၉၆၈ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ဗြိတိန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ပ္ဍဲအခိင် သဘင်ရတုထဝ် ကလိဂွံ သၠးပွး ၅၀ သၞာံဂှ်၊ သၟိင်ဨကရာဇ် အာမ်သဝါတဳ တတိယ (King Mswati III) လလောင်တြး ပြံင်လှာဲထောံ ယၟုဍုင် နူ &quot;သဝါဇြဳလာန်&quot; (Swaziland) ဇရေင် &quot;အေဿဝါတဳနဳ&quot; (Eswatini - မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;တိဍာ် ဂကူသဝါဇြဳ&quot;) သွက်ဂွံ ပါဲထောံ ယၟုအာဲကၟာဲ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳရ။ 

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အေဿဝါတဳနဳ ဝွံ ၜိုန်ရ ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ဍောတ်သွတ်ကီုလေဝ် နွံကဵု ပွဳပွူသဘာဝ နာနာသာ်ရ။
* '''ဒဵု လေဗဝ်မ်ဗဝ် (Lebombo Mountains):''' နွံလပါ်ဗၟံက် ဍုင် မဆက်စပ် ကု မဝ်ဇြာမ်ဗိက်။
* '''တိဗလးသၠုင် (Highveld):''' နွံလပါ်ပလိုတ် မနွံကဵု ရာသဳဥတု ၜိုဟ်ဂံက် ကေုာံ ဂြိုပ်ဆုဂမၠိုင်။
* '''ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် (Hlane Royal National Park):''' ဒှ်ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘာဝ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု စိင်၊ ဇာဒိသိုင် ကေုာံ ပြေင်ဂြိုပ်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အေဿဝါတဳနဳ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ကောန်ဂကူ မွဲဂကူဓဝ် ဂၠိုင်အိုတ် (Homogeneous) တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဂကူ သဝါဇြဳ (Swazi) ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]] ကေုာံ သွာတဳ (SiSwati) ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၉၀%) လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ကေုာံ ဘာသာအခိုက်ကၞာ ကောန်ဍုင်အရင် တအ် ပံင်နှဴဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။ 

ဍုင်ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘင်အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင်ဂမၠိုင် ဗွဲတၟေင် သဘင်လှေ် အုမ်လာန်ဂါ (Umhlanga / Reed Dance) မဒှ် သဘင် ကောန်ဝုတ်တအ် ကၠောန်ဗဒှ် သွက်ဂွံ ရှ်ေသှ်ေ သၟိင်ဨကရာဇ် ကေုာံ ဂၠာဲမိဂၞန်ရ။ အရာမဒှ် အခက်အခုဲ ဇၞော်အိုတ် သွက်ဍုင်ဝွံဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် ယဲ အေတ်အာဲဗဳ/အေဒ် (HIV/AIDS) နွံဂၠိုင်လောန်တုဲ မဒှ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲအေဿဝါတဳနဳဝွံ အလဵုအသဳ ဖန်ဇန်ကဵုလဝ် ပရေင်ပညာသဇိုင်တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၈၈% ရ။ တက္ကသိုလ် အေဿဝါတဳနဳ (University of Eswatini) ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် အဓိက သွက်ဍုင်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
အေဿဝါတဳနဳ ဝွံ နွံကဵု သံယဇာတ သတ္တု အောန်စှ်ေအာရ။ သံယဇာတ အဓိကဂှ် ဒှ် ချးတၟအ် (Coal)၊ တၟအ် (Quarry stone)၊ ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု သဘာဝ ရ။ ကိုပ်ကၠာတေံ ခါဲပတိတ်လဝ် ပသဲ ကေုာံ ဗိုတ် ညိနာင်ကီုလေဝ် လၟုဟ်မ္ဂး အောန်စှ်ေအာ ဗွဲမလောန်ရ။ 

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အေဿဝါတဳနဳ ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် အာဖရိက သၠုင်ကျာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ၚုဟ်မး သြန်လဳလာန်ဂေနဳ (Lilangeni) ဂှ်လေဝ် ဒက်မိတ်လဝ် တွဵု ကု သြန်ရာန် (Rand) အာဖရိက သၠုင်ကျာ ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်စက် အဓိကရ။ '''သဂြာ''' (Sugar cane) ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဍာ်ယာမ (Soft drink concentrates)၊ ပရေင်တဵုလွဳ ဂြိုပ်ဆု (Forestry) ကေုာံ တောမ်ဝါတ် (Textiles) တအ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက ဍုင်ဝွံကီုရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်သြန်လုပ် အလဒေါဝ်-သၟဝ် (Lower-middle-income) ကီုလေဝ်၊ ပြသၞာ လၟိဟ်မၞိဟ် ဟွံမွဲကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ဒိုက်ဂတ် ဆက်နွံဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အေဿဝါတဳနဳ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:အေဿဝါတဳနဳ]]</text>
      <sha1>ll1ygdvfw2iyonw3ufp7in3p57tm005</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂါဗောန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10191</id>
    <revision>
      <id>53110</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂါဗောန်|native_name=République gabonaise|common_name=ဂါဗောန်|image_flag=Flag of Gabon.svg|image_coat=Coat of arms of Gabon.svg|capital=[[လဳဗရေဗဳလ်]] (Libreville)|coordinates=0°23′N 9°27′E|largest_city=[[လဳဗရေဗဳလ်]]|official_languages=[[ပြင်သေတ်]] (F...&quot;</comment>
      <origin>53110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10893" sha1="818bs6al7evndyojurufnu90ytqf0y9" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂါဗောန်|native_name=République gabonaise|common_name=ဂါဗောန်|image_flag=Flag of Gabon.svg|image_coat=Coat of arms of Gabon.svg|capital=[[လဳဗရေဗဳလ်]] (Libreville)|coordinates=0°23′N 9°27′E|largest_city=[[လဳဗရေဗဳလ်]]|official_languages=[[ပြင်သေတ်]] (French)|government_type=သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် (အလဵုအသဳ ပြံင်လှာဲ)|leader_title1=သမ္မတ (ကမ္မတဳ ပြံင်လှာဲ)|leader_name1=ဗရိုက်သ် အဝ်လဳဂဳ နေဂုမာ (Brice Oligui Nguema)|leader_title2=သကိုပ်ဝန်ဇၞော်|leader_name2=ရေမောန် နေဒံင် သဳမာ (Raymond Ndong Sima)|area_km2=၂၆၇,၆၆၇|population_estimate=၂.၄ မဳလဳယာန် (၂၄ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)|currency=ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc, XAF)|time_zone=WAT (UTC+1)}}'''ဂါဗောန်''' ({{lang-en|Gabon}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂါဗောန်''' (Gabonese Republic) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသသြင်ၜဳပလိုတ် [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဂျဳနဳ အဳကွေတာ]] (Equatorial Guinea) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်၊ ဍုင်[[ကေမရူန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ကေုာံ ပ္ၚံက်ၜဳ ဂျဳနဳ (Gulf of Guinea) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်ဂါဗောန်ဝွံ လဒေါဝ်တိဍာ်ဂှ် လေန် အဳကွေတာ (Equator) ကၠတ်ကၠောအ်ဒၟံင်တုဲ၊ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂြိုပ်ဗြဲ ထီုဍုတ်အိုတ် မွဲပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]]ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ကောန်ဂကူ ပေဂမဳ (Pygmy) တအ် မတန်တဴလဝ်တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) တအ် ပြံင်လုပ်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠဗာန် [[ပဝ်တူဂြဳ]] တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု &quot;ဂါဗောန်&quot; (Gabão - မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကယျိုင်သ္ၚာ ဟိုတ်နူ ဗီုပြင် သြင်ၜဳကြုင် မတုပ်ဒၟံင် ကဵု ကယျိုင်) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၅ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] (French Equatorial Africa) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၇ အဝ်ဂေတ် သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ပြင်သေတ် ရ။ သမ္မတ အဝ်မာ ဗောန်ဂဝ် (Omar Bongo) တိုန်ဒှ် သမ္မတ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၇ တုဲ အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် ပွိုင် ၄၂ သၞာံ စဵုကဵု ညးစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ရ။ ကြဴနူဂှ် ကောန်ညး အာလဳ ဗောန်ဂဝ် (Ali Bongo) ဆက်အုပ်ဓလီုလဝ်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ သဘင်ရုဲမာဲတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဂါဗောန် သီကေတ် အဝဵု ကေုာံ ဖျေံထောံ အာလဳ ဗောန်ဂဝ် နူကဆံင်အဝဵုတုဲ လၟုဟ် အုပ်ဓလီုဒၟံင် နကဵု သၞောတ်ကမ္မတဳ ပြံင်လှာဲရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဂါဗောန် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပရေင်ဇဳဝနာနာ (Biodiversity) ရ။

* '''ဂြိုပ်ဗြဲ (Rainforest):''' ဂြောပ်ဗဒန်လဝ် ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ၜိုတ် ၈၅% တုဲ ဒှ်ဂြိုပ်ဗြဲ မနွံကဵု တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် (Lowland Gorillas)၊ စိင်ဂြိုပ် ကေုာံ ချေမ်ပါန်ဇြဳ ဂမၠိုင်ရ။ ဂါဗောန်ဂှ် ဒှ်ဒတန် ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် မနွံလၟိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။
* '''[[ကြုင် အဝ်ဂဝ်ဝေ]] (Ogooué River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင် မဇွောဝ်ကၠတ်အာ အလုံမွဲဍုင် ကၠာဟွံဂွံ စိုပ် မှာသၟိတ်။
* '''ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် လဝ်အာန်ဂဝ် (Loango National Park):''' ပြာကတ်လောန် ဟိုတ်နူ တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ် (မပ္တံကဵု စိင် ကေုာံ ကၞုဲဂြိုပ်တအ်) စှ်ေကၠုင် ဝေင်ဍာ် ပ္ဍဲဇိုင်သြင်ၜဳ မှာသၟိတ်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဂါဗောန် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် အောန် (ၜိုတ် ၂.၄ ကိုဋ်) ကေုာံ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် (၈၀% ပြင်င်) တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် (Urbanized) ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဂကောံအရေဝ် ဘာန်တူ ၜိုတ် ၄၀ ဂကူတုဲ၊ ဂကူ ဖှာင် (Fang) ၜိုတ် ၃၂%၊ ပူနူ (Punu) ကဵု အေန်ဇြေဗဳ (Nzebi) တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ ဒှ်အရေဝ် မဆက်စၠောအ် အကြာဂကူနာနာတုဲ၊ ဂါဗောန်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မၞိဟ်ဟီုအရေဝ် ပြင်သေတ် ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။

လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၇၅%) လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]]၊ ၜိုတ် ၁၀% လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] တုဲ၊ မၞိဟ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာအခိုက်ကၞာ ကောန်ဍုင်အရင် ဗွဲတၟေင် ဘာသာ ဗဝဳတဳ (Bwiti) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဂါဗောန်ဝွံ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၈၅% ပြင်င်တုဲ မဒှ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိက ဗဟဵုရ။ ၜိုန်ရ နွံကဵု သြန်လုပ်ဍုင် ဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ အခက်အခုဲ လပါ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဘာဗတောန်လိက် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။

'''သံယဇာတ:''' ဂါဗောန် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် နွံကဵု ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) မနွံ ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လပါ်ပလိုတ်ဍုင်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ မာန်ဂနဳသ် (Manganese - ဍုင်ဏအ် ပ္တိတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်) ကေုာံ ဆု (Timber - ဗွဲတၟေင် ဆု Okoumé) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂါဗောန် ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် အဓိကတုဲ၊ ကၠေင်ဒါတ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ၇၀% သွက်သြန်သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ရ။ ဟိုတ်နူ သံယဇာတ နွံဂၠိုင် ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် နွံအောန်တုဲ၊ ဂါဗောန်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မနွံကဵု သြန်လုပ် အလဒေါဝ်-သၠုင် (Upper-middle-income country) မွဲ ကေုာံ မနွံကဵု ဂျဳဒဳပဳ (GDP per capita) သၠုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။ ဆဂး ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် (Wealth inequality) ဇၞော်လောန်တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် မွဲပိဂအုံ (၁/၃) ဂှ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် သၟဝ် ပၞောတ်ဒိုက်ဂတ် (Poverty line) ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>818bs6al7evndyojurufnu90ytqf0y9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53114</id>
      <parentid>53110</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11100" sha1="9vf687g09mfrdcojclzzp6yk627zx4u" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂါဗောန်|native_name=République gabonaise|common_name=ဂါဗောန်|image_flag=Flag of Gabon.svg|image_coat=Coat of arms of Gabon.svg|capital=[[လဳဗရေဗဳလ်]] (Libreville)|coordinates=0°23′N 9°27′E|largest_city=[[လဳဗရေဗဳလ်]]|official_languages=[[ပြင်သေတ်]] (French)|government_type=သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် (အလဵုအသဳ ပြံင်လှာဲ)|leader_title1=သမ္မတ (ကမ္မတဳ ပြံင်လှာဲ)|leader_name1=ဗရိုက်သ် အဝ်လဳဂဳ နေဂုမာ (Brice Oligui Nguema)|leader_title2=သကိုပ်ဝန်ဇၞော်|leader_name2=ရေမောန် နေဒံင် သဳမာ (Raymond Ndong Sima)|area_km2=၂၆၇,၆၆၇|population_estimate=၂.၄ မဳလဳယာန် (၂၄ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)|currency=ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc, XAF)|time_zone=WAT (UTC+1)}}'''ဂါဗောန်''' ({{lang-en|Gabon}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂါဗောန်''' (Gabonese Republic) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသသြင်ၜဳပလိုတ် [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဂျဳနဳ အဳကွေတာ]] (Equatorial Guinea) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်၊ ဍုင်[[ကေမရူန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ကေုာံ ပ္ၚံက်ၜဳ ဂျဳနဳ (Gulf of Guinea) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်ဂါဗောန်ဝွံ လဒေါဝ်တိဍာ်ဂှ် လေန် အဳကွေတာ (Equator) ကၠတ်ကၠောအ်ဒၟံင်တုဲ၊ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂြိုပ်ဗြဲ ထီုဍုတ်အိုတ် မွဲပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]]ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ကောန်ဂကူ ပေဂမဳ (Pygmy) တအ် မတန်တဴလဝ်တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) တအ် ပြံင်လုပ်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠဗာန် [[ပဝ်တူဂြဳ]] တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု &quot;ဂါဗောန်&quot; (Gabão - မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကယျိုင်သ္ၚာ ဟိုတ်နူ ဗီုပြင် သြင်ၜဳကြုင် မတုပ်ဒၟံင် ကဵု ကယျိုင်) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၅ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] (French Equatorial Africa) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၇ အဝ်ဂေတ် သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ပြင်သေတ် ရ။ သမ္မတ အဝ်မာ ဗောန်ဂဝ် (Omar Bongo) တိုန်ဒှ် သမ္မတ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၇ တုဲ အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် ပွိုင် ၄၂ သၞာံ စဵုကဵု ညးစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ရ။ ကြဴနူဂှ် ကောန်ညး အာလဳ ဗောန်ဂဝ် (Ali Bongo) ဆက်အုပ်ဓလီုလဝ်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ သဘင်ရုဲမာဲတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဂါဗောန် သီကေတ် အဝဵု ကေုာံ ဖျေံထောံ အာလဳ ဗောန်ဂဝ် နူကဆံင်အဝဵုတုဲ လၟုဟ် အုပ်ဓလီုဒၟံင် နကဵု သၞောတ်ကမ္မတဳ ပြံင်လှာဲရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဂါဗောန် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပရေင်ဇဳဝနာနာ (Biodiversity) ရ။

* '''ဂြိုပ်ဗြဲ (Rainforest):''' ဂြောပ်ဗဒန်လဝ် ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ၜိုတ် ၈၅% တုဲ ဒှ်ဂြိုပ်ဗြဲ မနွံကဵု တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် (Lowland Gorillas)၊ စိင်ဂြိုပ် ကေုာံ ချေမ်ပါန်ဇြဳ ဂမၠိုင်ရ။ ဂါဗောန်ဂှ် ဒှ်ဒတန် ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် မနွံလၟိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။
* '''[[ကြုင် အဝ်ဂဝ်ဝေ]] (Ogooué River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင် မဇွောဝ်ကၠတ်အာ အလုံမွဲဍုင် ကၠာဟွံဂွံ စိုပ် မှာသၟိတ်။
* '''ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် လဝ်အာန်ဂဝ် (Loango National Park):''' ပြာကတ်လောန် ဟိုတ်နူ တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ် (မပ္တံကဵု စိင် ကေုာံ ကၞုဲဂြိုပ်တအ်) စှ်ေကၠုင် ဝေင်ဍာ် ပ္ဍဲဇိုင်သြင်ၜဳ မှာသၟိတ်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဂါဗောန် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် အောန် (ၜိုတ် ၂.၄ ကိုဋ်) ကေုာံ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် (၈၀% ပြင်င်) တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် (Urbanized) ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဂကောံအရေဝ် ဘာန်တူ ၜိုတ် ၄၀ ဂကူတုဲ၊ ဂကူ ဖှာင် (Fang) ၜိုတ် ၃၂%၊ ပူနူ (Punu) ကဵု အေန်ဇြေဗဳ (Nzebi) တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ ဒှ်အရေဝ် မဆက်စၠောအ် အကြာဂကူနာနာတုဲ၊ ဂါဗောန်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မၞိဟ်ဟီုအရေဝ် ပြင်သေတ် ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။

လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၇၅%) လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]]၊ ၜိုတ် ၁၀% လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] တုဲ၊ မၞိဟ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာအခိုက်ကၞာ ကောန်ဍုင်အရင် ဗွဲတၟေင် ဘာသာ ဗဝဳတဳ (Bwiti) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဂါဗောန်ဝွံ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၈၅% ပြင်င်တုဲ မဒှ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိက ဗဟဵုရ။ ၜိုန်ရ နွံကဵု သြန်လုပ်ဍုင် ဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ အခက်အခုဲ လပါ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဘာဗတောန်လိက် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။

'''သံယဇာတ:''' ဂါဗောန် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် နွံကဵု ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) မနွံ ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လပါ်ပလိုတ်ဍုင်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ မာန်ဂနဳသ် (Manganese - ဍုင်ဏအ် ပ္တိတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်) ကေုာံ ဆု (Timber - ဗွဲတၟေင် ဆု Okoumé) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂါဗောန် ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် အဓိကတုဲ၊ ကၠေင်ဒါတ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ၇၀% သွက်သြန်သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ရ။ ဟိုတ်နူ သံယဇာတ နွံဂၠိုင် ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် နွံအောန်တုဲ၊ ဂါဗောန်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မနွံကဵု သြန်လုပ် အလဒေါဝ်-သၠုင် (Upper-middle-income country) မွဲ ကေုာံ မနွံကဵု ဂျဳဒဳပဳ (GDP per capita) သၠုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။ ဆဂး ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် (Wealth inequality) ဇၞော်လောန်တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် မွဲပိဂအုံ (၁/၃) ဂှ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် သၟဝ် ပၞောတ်ဒိုက်ဂတ် (Poverty line) ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:လေသဝ်ထဝ်}} [[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]] [[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] [[ကဏ္ဍ:လေသဝ်ထဝ်]]</text>
      <sha1>9vf687g09mfrdcojclzzp6yk627zx4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကေမရူန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10192</id>
    <revision>
      <id>53112</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ကေမရူန် | native_name = République du Cameroun &lt;br&gt; Republic of Cameroon | common_name = ကေမရူန် | image_flag = Flag of Cameroon.svg | image_coat = Coat of arms of Cameroon.svg | capital = [[ယျာအောန်ဒေ]] (Yaoundé) | coordinates = 3°52′N 11°31′E | largest_city = ဒူအာ...&quot;</comment>
      <origin>53112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11231" sha1="ligh9dr3vv24du10yyfd965osgmuih0" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ကေမရူန်
| native_name = République du Cameroun &lt;br&gt; Republic of Cameroon
| common_name = ကေမရူန်
| image_flag = Flag of Cameroon.svg
| image_coat = Coat of arms of Cameroon.svg
| capital = [[ယျာအောန်ဒေ]] (Yaoundé)
| coordinates = 3°52′N 11°31′E
| largest_city = [[ဒူအာလာ]] (Douala)
| official_languages = [[ပြင်သေတ်]] (French)၊ [[အင်္ဂလိက်]] (English)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ပဝ် ဗဳယာ]] (Paul Biya)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[ဂျဝ်သေပ် ဒဳယောန် နေဂူတေ]] (Joseph Dion Ngute)
| area_km2 = ၄၇၅,၄၄၂
| population_estimate = ၃၀ မဳလဳယာန် (၃၀၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc, XAF)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''ကေမရူန်''' ({{lang-en|Cameroon}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ကေမရူန်''' (Republic of Cameroon) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ လဒေါဝ်ဗဟဵု ကေုာံ သြင်ၜဳပလိုတ် [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[နာင်ဂျဳရဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ကေုာံ သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်၊ ဍုင်[[ချာတ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ ဍုင်[[အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)|အာဖရိက ဗဟဵု]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ဍုင်[[ဂျဳနဳ အဳကွေတာ]]၊ [[ဂါဗောန်]]၊ [[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] တအ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာရ。 လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်ဂှ် စပ်ဒၟံင် ကု ပ္ၚံက်ၜဳ ဂျဳနဳ (Gulf of Guinea) ရ။ ဍုင်ကေမရူန်ဝွံ ဟိုတ်နူ မနွံကဵု ပွဳပွူသဘာဝ နာနာသာ် မပ္တံကဵု သြင်ၜဳ၊ ဒေသက္ကဟ်၊ ဒဵု ကေုာံ ဂြိုပ်ဗြဲ မဍိုက်ပေင်ဒၟံင်တုဲ ညးကော်ခဴစ '''&quot;အာဖရိက ပ္ဍဲဗီုဍောတ်&quot;''' (Africa in miniature) ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒတန် တမ်မူလ ဂကောံအရေဝ် ဘာန်တူ (Bantu expansion) မစပြးဇးတိတ်အာ အလုံတိုက်အာဖရိကရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၄ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ဂျာမနဳ]] (Kamerun) ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ပထမ တုဲ ဍုင်ဂျာမနဳ ဒးဒုင်ကျအာ ပၞာန်တုဲ၊ ဒေသဝွံ ဒးဒုင် ပါ်ပရအ်လဝ် အကြာ [[ပြင်သေတ်]] (French Cameroun) လပါ်ဗၟံက် ကေုာံ [[ဗြိတိန်]] (British Cameroons) လပါ်ပလိုတ် ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁ ဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဒေသပြင်သေတ် ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၁ ဂှ် ဒေသဗြိတိန် လပါ်သၠုင်ကျာ ပံင်ကောံ လုပ်အာ ပ္ဍဲကေမရူန်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ် ရ (ဒေသဗြိတိန် လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ပံင်လုပ်အာ ကု နာင်ဂျဳရဳယျာ)။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် ပြံင်လှာဲထောံ သၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ် တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကၟိန်ဍုင်မွဲဓဝ်ရ။ သမ္မတ ပဝ် ဗဳယာ (Paul Biya) ဂှ် အုပ်ဓလီုကၠုင် ဍုင်ဝွံ နူကဵု သၞာံ ၁၉၈၂ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်တုဲ၊ ဒှ်သကိုပ်ပၠတရဴ မအုပ်ဓလီုလအ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲအာဖရိကရ။ နူကဵု သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် ပြသၞာ အကြာ ဂကောံမၞိဟ်ဟီုအင်္ဂလိက် (Anglophone crisis) ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ဆက်ဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ လပါ်ပလိုတ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ကေမရူန် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မဆန်ၜေတ် အလုံမွဲဍုင်ရ။
* '''ဒဵု ကေမရူန် (Mount Cameroon):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် ဍုင်တုဲ ဒှ်ဒဵုပၟတ် မဂျိုင်ဒၟံင် ကေုာံ ဒှ်ဒဵု သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲအာဖရိက ပလိုတ် ကေုာံ ဗဟဵု။
* '''တိဗလး အာဒါမာဝါ (Adamawa Plateau):''' ဒှ်ဒေသ တိဗလး လဒေါဝ်ဍုင် မပါ်လဝ် ဒေသဂြိုပ် လပါ်သၠုင်ကျာ ကဵု ဒေသက္ကဟ် လပါ်သၟဝ်ကျာ။
* '''ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် ဝါဇြာ (Waza National Park):''' နွံလပါ်သၟဝ်ကျာတုဲ ပြာကတ်လောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘာဝ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု စိင်၊ ဇာဒိသိုင်၊ ကေုာံ ဂျဳရာတ် (Giraffe) ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ကေမရူန် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ကောန်ဂကူနာနာ လီု ၂၅၀ ဂကူပြင်င်ရ။ ဂကူ ဖှူလာနဳ (Fulani)၊ ဖှာင် (Fang)၊ ကေုာံ ဗာမဳလေကေ (Bamileke) တအ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] (မၞိဟ်ဟီုဂၠိုင် ၜိုတ် ၈၀%) ကေုာံ [[အင်္ဂလိက်]] (ၜိုတ် ၂၀%) ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင်ရ။ 

လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် လပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ပလိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၇၀%) လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] တုဲ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၂၄%) လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] ရ။ ကေမရူန်ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု ပရေင်ကာယဗလ ဗွဲတၟေင် ဂကောံကောန်မဝ် ဍုင် (ညးမကော်စ ဇာဒိသိုင် ဟွံချောဲ - Indomitable Lions) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲကေမရူန်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ၜါဘာသာ (ပြင်သေတ် ကဵု အင်္ဂလိက်) ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၇၇% ပြင်င်တုဲ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲဒေသ လပါ်ပလိုတ် ဟိုတ်နူ ပၞာန် (Anglophone crisis) ကေုာံ ဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဟိုတ်နူ ပရေင်ပၠန်ဂတး ဘဝ်ကဝ် ဟာရာမ် (Boko Haram) တုဲ ဘာဗတောန်လိက် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ကၟာတ်လဝ်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ကေမရူန် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) နူမှာသၟိတ် ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု (Timber) မနွံ ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာဍုင်ရ。 ပါဲနူဂှ်တုဲ ပသဲ၊ ဗောက်သာက် (Bauxite)၊ ကေုာံ ထဝ် တအ်လေဝ် နွံကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေမရူန် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ခိုင်ကၠိုက်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက ဗဟဵု (CEMAC region) ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ကေုာံ ကမၠောန်ဗ္ၚ အဓိကရ။ ကၠေင်ဒါတ် ကဵု ဆု ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်သြန်လုပ် ဍုင်သအာင်ရ။ လပါ် ကမၠောန်ဗ္ၚမ္ဂး ကေမရူန်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မသွံပ္တိတ် '''ကဝ်ကဝ်''' (Cocoa) ကေုာံ ကဝ်ဖှဳ (Coffee) ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။ ဍုင်ဇၞော် ဒူအာလာ (Douala) ဂှ် ဒှ်သြင်ၜဳ ကေုာံ ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်အိုတ် သွက်ဍုင် ကေုာံ ဒေသရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ကေမရူန်}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]
[[ကဏ္ဍ:ကေမရူန်]]</text>
      <sha1>ligh9dr3vv24du10yyfd965osgmuih0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လေသဝ်ထဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10193</id>
    <revision>
      <id>53113</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် လေသဝ်ထဝ်|native_name='Muso oa Lesotho|common_name=လေသဝ်ထဝ်|image_flag=Flag of Lesotho.svg|image_coat=Coat of arms of Lesotho.svg|capital=[[မာသေရူ]] (Maseru)|coordinates=29°19′S 27°29′E|largest_city=[[မာသေရူ]]|official_languages=သေသဝ်ထဝ် (Sesotho)၊ အ...&quot;</comment>
      <origin>53113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11072" sha1="qm2hjr4edpp6rb1q40u8ic73vjmqwzq" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် လေသဝ်ထဝ်|native_name='Muso oa Lesotho|common_name=လေသဝ်ထဝ်|image_flag=Flag of Lesotho.svg|image_coat=Coat of arms of Lesotho.svg|capital=[[မာသေရူ]] (Maseru)|coordinates=29°19′S 27°29′E|largest_city=[[မာသေရူ]]|official_languages=သေသဝ်ထဝ် (Sesotho)၊ [[အင်္ဂလိက်]] (English)|government_type=သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် သၞောဝ်ဥပဒေ|leader_title1=ဨကရာဇ်|leader_name1=[[လေတ်သဳ တတိယ]] (Letsie III)|leader_title2=သကိုပ်ဝန်ဇၞော်|leader_name2=[[သာမ် မာတေကာနေ]] (Sam Matekane)|area_km2=၃၀,၃၅၅|population_estimate=၂.၃ မဳလဳယာန် (၂၃ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)|currency=လဝ်တဳ လေသဝ်ထဝ် (Lesotho loti, LSL)|time_zone=SAST (UTC+2)}}'''လေသဝ်ထဝ်''' ({{lang-en|Lesotho}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် လေသဝ်ထဝ်''' (Kingdom of Lesotho) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ အရာမတၟေင်အိုတ် သွက်ဍုင်ဝွံဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံအပ္ဍဲ လဒေါဝ်တိဍာ် ဍုင်[[အာဖရိက သၠုင်ကျာ]] (South Africa) ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် (Enclaved country) ရ။ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဏအ် ဍုင်မနွံ ဗီုဏအ်ဂှ် နွံဆ ပိဍုင်ဓဝ်တုဲ (သန် မာရဳနဝ် ကဵု ဗာတဳကာန် ပ္ဍဲအဳတလဳ)၊ လေသဝ်ထဝ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအကြာ ဍုင်သမ္တီလဝ် ဗီုဏအ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ကောန်ဂကူ သာန် (San) ကေုာံ ဂကူ ဘာန်တူ တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၂ ဂှ် သၟိင်ဨကရာဇ် မဝ်ရှဝ်ရှဝ် ပထမ (King Moshoeshoe I) ပံင်ကောံ ဂကောံကောန်ဂကူ သေသဝ်ထဝ် (Basotho) တအ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်ဨကရာဇ်မွဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အန္တရာယ် နူကဵု ဂကူဇြူလူ (Zulu) ကေုာံ ဂကူဗဝ်အာ (Boer) တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၈ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဍုင်အာဖရိက သၠုင်ကျာတအ် ဗတိုက်သီကေတ် တိဍာ်တုဲ၊ သၟိင်မဝ်ရှဝ်ရှဝ် အာတ်မိက် အရီုအဗင် နူ [[ဗြိတိန်]] တုဲ ဍုင်ဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု ဗြိတိန် နကဵု ယၟု ဗာသူတဝ်လာန် (Basutoland) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၄ အံက်တဝ်ဗာ သၞာံ ၁၉၆၆ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူအုပ်ဓလီု ဗြိတိန် တုဲ ပြံင်လှာဲထောံ ယၟုဍုင် လေသဝ်ထဝ် ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ လေသဝ်ထဝ်ဂှ် ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်သီအဝဵု နကဵု ပၞာန် (Military coups) ကေုာံ ပရေင်ရုသံင် အကြာ ဨကရာဇ် ကဵု အလဵုအသဳ အဆက်ဆက်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဍုင်ဝွံ ကျန်ဒၟံင် နကဵု သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် သၞောဝ်ဥပဒေ ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
လေသဝ်ထဝ် ဝွံ ညးကော်ခဴစ &quot;ဍုင်ဨကရာဇ် လတူအကာသ&quot; (Kingdom in the Sky) ဟိုတ်နူ မနွံလတူ ဒဵုသၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။

* '''တိသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်:''' လေသဝ်ထဝ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဒၞာဲတိသဝ်အိုတ် (Lowest point) သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ဒၞာဲတိသဝ်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဝွံ နွံသၠုင် ၁,၄၀၀ မဳတာ (၄,၅၉၃ ပေ) လတူ ဗလးၜဳတုဲ၊ ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် နွံလတူ သၠုင် ၁,၈၀၀ မဳတာ ရ။
* '''ဒဵု မာလဝ်တဳ (Maloti Mountains):''' ဒှ်ရတ်ဒဵု အဓိက မဂြောပ်ဗဒန်လဝ် ဍုင်ဝွံတုဲ၊ ရာသဳဥတု ၜိုဟ်ဂံက်လောန်တုဲ ပ္ဍဲအခိင် ဥတုဂံက်မ္ဂး မာတ်မလံက် (Snow) စှ်ေလဝ် လတူဒဵု ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
လေသဝ်ထဝ် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ကောန်ဂကူ မွဲဂကူဓဝ် ဂၠိုင်အိုတ် (Homogeneous) တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၈% ပြင်င်ဂှ် ဒှ်ဂကူ ဗာသဝ်ထဝ် (Basotho) ရ။ အရေဝ်ဘာသာ သေသဝ်ထဝ် (Sesotho) ကေုာံ [[အင်္ဂလိက်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၅% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (ဗွဲတၟေင် ကာတ်သဝ်လေတ် ကေုာံ ပရဝ်တေတ်သတာန်) ရ။

ယေန်သၞာင် ဂကူဗာသဝ်ထဝ် ဂှ် ပြာကတ်လောန် နကဵု &quot;ယာတ်ကၟဳ သေသဝ်ထဝ်&quot; (Basotho blanket) မစကာ နဒဒှ် ကယျိုင်အဓိက သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဓါတ်ဂံက် လတူဒဵု ကေုာံ &quot;ဒုင်က္ဍိုပ် မဝ်ကဝ်ရဝ်တလဝ်&quot; (Mokorotlo hat) မဒှ် ဒုင်က္ဍိုပ် ဗီုပြင် ဒဵုသၠုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲ အလာံဍုင်ရ။ ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် သွက်ဍုင်ဝွံဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် ယဲ အေတ်အာဲဗဳ/အေဒ် (HIV/AIDS) နွံဂၠိုင်လောန်တုဲ ဒှ်အခက်အခုဲ ဇၞော်မွဲ သွက်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲလေသဝ်ထဝ်ဝွံ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၈၁% ပြင်င်တုဲ၊ အလဵုအသဳ ဖန်ဇန်ကဵုလဝ် ပရေင်ပညာသဇိုင် သက်ကုၚုဟ်မးရ။ အရာတၟေင်မွဲဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်ဗြဴ မလေပ်လိက်ဂှ် နွံဂၠိုင်နူ မၞိဟ်တြိယျ တအ်ရ (ဟိုတ်နူ မၞိဟ်တြိယျ ဗွဲမဂၠိုင် တိတ်အာ ကၠောန်ကမၠောန်လွဳတိရစ္ဆာန် လတူဒဵု)။

'''သံယဇာတ:''' လေသဝ်ထဝ် ဝွံ သံယဇာတ အဓိက သွက်ဍုင်ဂှ် ဒှ် '''ဍာ်''' ကေုာံ '''ဗိုတ်''' (Diamonds) ရ။

* '''ဍာ် (White Gold):''' ဟိုတ်နူ နွံလတူဒဵုသၠုင်တုဲ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဍာ်တၟိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အစဳအဇန် ဍာ်လတူဒဵု လေသဝ်ထဝ် (Lesotho Highlands Water Project) ဂှ် ဒှ်အစဳအဇန် သွံပ္တိတ် ဍာ် ဇရေင် ဍုင်အာဖရိက သၠုင်ကျာ မလုပ်သြန် အဓိက သွက်ဍုင်ရ။
* '''ဗိုတ်:''' လေသဝ်ထဝ်ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာ မပ္တိတ် ဗိုတ် မနွံကဵု ဇမၞော် ကေုာံ ကဆံင်ခိုဟ်လောန် (Large, high-quality diamonds) ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လေသဝ်ထဝ် ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဍုင် အာဖရိက သၠုင်ကျာ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။ သြန်လဝ်တဳ (Loti) ဂှ်လေဝ် ဒက်မိတ်လဝ် တွဵု ကု သြန်ရာန် (Rand) အာဖရိက သၠုင်ကျာ ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ၊ ပရေင်သွံပ္တိတ် ဍာ်၊ ပရေင်ခါဲဗိုတ် ကေုာံ ကမၠောန်စက် တောမ်ဝါတ် (Textile manufacturing) ရ။ လေသဝ်ထဝ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကပေါတ်တောမ်ဝါတ် ကေုာံ ကယျိုင်ကယဝ် ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်အမေရိကာန် ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ သြန်မပလံင်နင် နူကောန်ဍုင် လေသဝ်ထဝ် မအာကၠောန် ကမၠောန်ခါဲသတ္တု ပ္ဍဲအာဖရိက သၠုင်ကျာ (Remittances) တအ်ဂှ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက မွဲကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>qm2hjr4edpp6rb1q40u8ic73vjmqwzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျဳနဳ အဳကွေတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10194</id>
    <revision>
      <id>53115</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂျဳနဳ အဳကွေတာ | native_name = República de Guinea Ecuatorial &lt;br&gt; République de Guinée équatoriale | common_name = ဂျဳနဳ အဳကွေတာ | image_flag = Flag of Equatorial Guinea.svg | image_coat = Coat of arms of Equatorial Guinea.svg | capital = [[မာလာဗဝ်]] (Malabo) | coor...&quot;</comment>
      <origin>53115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10401" sha1="9y7c4p51zolald0qyepxzd8ozn6s5n8" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂျဳနဳ အဳကွေတာ
| native_name = República de Guinea Ecuatorial &lt;br&gt; République de Guinée équatoriale
| common_name = ဂျဳနဳ အဳကွေတာ
| image_flag = Flag of Equatorial Guinea.svg
| image_coat = Coat of arms of Equatorial Guinea.svg
| capital = [[မာလာဗဝ်]] (Malabo)
| coordinates = 3°45′N 8°47′E
| largest_city = [[ဗာတာ]] (Bata)
| official_languages = [[သပိန်]] (Spanish)၊ [[ပြင်သေတ်]] (French)၊ [[ပဝ်တူဂြဳ]] (Portuguese)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် (တၠအဝဵု)
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[တေအဝ်ဒဝ်ရဝ် အဝ်ဗဳယာင် နေဂုမာ မာဘာသဝ်ဂဝ်]] (Teodoro Obiang Nguema Mbasogo)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = မာန်နူယေလ် အဝ်သာ နေသူအာ (Manuel Osa Nsue Nsua)
| area_km2 = ၂၈,၀၅၀
| population_estimate = ၁.၇ မဳလဳယာန် (၁၇ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc, XAF)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''ဂျဳနဳ အဳကွေတာ''' ({{lang-en|Equatorial Guinea}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂျဳနဳ အဳကွေတာ''' (Republic of Equatorial Guinea) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသသြင်ၜဳပလိုတ် [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ကေမရူန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[ဂါဗောန်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ကေုာံ ပ္ၚံက်ၜဳ ဂျဳနဳ (Gulf of Guinea) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်ဂျဳနဳ အဳကွေတာ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မဟီုအရေဝ် သပိန် နဒဒှ် အရေဝ်စကာရုင် မွဲဍုင်ဓဝ် ပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]] ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ကောန်ဂကူ ပေဂမဳ (Pygmy) တအ် မတန်တဴလဝ်တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) တအ် ပြံင်လုပ်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠဗာန် [[ပဝ်တူဂြဳ]] တအ် စိုပ်ကၠုင် တကအ် ဗဳအဝ်ကဝ် (Bioko) ကေုာံ အာန်နဝ်ဗောန် (Annobón) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၇၈ ဂှ် ပဝ်တူဂြဳတအ် ပအပ်ပြာပ်ကဵု ဒေသဝွံ ဇရေင် အေန်ပါယာ [[သပိန်]] တုဲ၊ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု သပိန် နကဵု ယၟု ဂျဳနဳ သပိန် (Spanish Guinea) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၂ အံက်တဝ်ဗာ သၞာံ ၁၉၆၈ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူသပိန် ရ။ သမ္မတ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဖှရန်သဳသကဝ် မာသဳယျာသ် (Francisco Macías Nguema) ဂှ် ဒှ်တၠအဝဵု မသကာတ်မြဟ်လောန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၉ ဂှ် ကောန်ဒေအ်ညး တေအဝ်ဒဝ်ရဝ် အဝ်ဗဳယာင် နေဂုမာ မာဘာသဝ်ဂဝ် (Teodoro Obiang Nguema Mbasogo) သီကေတ် အဝဵုရ။ သမ္မတ အဝ်ဗဳယာင် ဂှ် ဆက်အုပ်ဓလီုကၠုင် ဍုင် စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်တုဲ၊ ညးဝွံ ဒှ်သကိုပ်ပၠတရဴ ဍုင် မအုပ်ဓလီုလအ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (မသက္ကု သၞောတ်ဨကရာဇ်) မွဲရ။ 

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဂျဳနဳ အဳကွေတာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပထဝဳ မပါ်ဒၟံင် ၜါဒကုတ် အဓိကရ။
* '''ဒေသ တိက္ကဟ် ရဳအဝ် မူနဳ (Río Muni):''' ဒှ်ဒေသ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု တိုက်အာဖရိက မနွံကဵု ဂြိုပ်ဗြဲ ထီုဍုတ် ကေုာံ ဇိုင်ကြုင်ဂမၠိုင်ရ။ ဍုင်ဇၞော်အိုတ် ဗာတာ (Bata) နွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ。
* '''ဒေသ တကအ် (Insular Region):''' ဒှ်ဒေသ တကအ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု တကအ် ဗဳအဝ်ကဝ် (Bioko) ကေုာံ တကအ် အာန်နဝ်ဗောန် (Annobón) ရ။ တကအ် ဗဳအဝ်ကဝ် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ပ္ၚံက်ၜဳ ဂျဳနဳ မကြပ် ကုဍုင် ကေမရူန် တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော် မာလာဗဝ် (Malabo) ဂှ် နွံ ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဂျဳနဳ အဳကွေတာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၁.၇ မဳလဳယာန် တုဲ၊ ဂကူ ဖှာင် (Fang) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၈၅%) ပ္ဍဲဒေသ တိက္ကဟ် ရဳအဝ် မူနဳ ရ။ ပ္ဍဲတကအ် ဗဳအဝ်ကဝ် ဂှ် ဂကူ ဗူဗဳ (Bubi) တအ် တန်တဴဒၟံင် အဓိကရ။ 

အရေဝ်ဘာသာ [[သပိန်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် အဓိက ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲပရေင်ပညာ၊ ရုင်အလဵုအသဳရ။ ပါဲနူဂှ် အရေဝ်ဘာသာ ပြင်သေတ် ကေုာံ ပဝ်တူဂြဳ လေဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် အရေဝ်စကာရုင်ကီုရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၈၈% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (ဗွဲတၟေင် Roman Catholic မဒှ် အာဲကၟာဲ နူသပိန်) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဂျဳနဳ အဳကွေတာ ဝွံ အလဵုအသဳ ဖန်ဇန်ကဵုလဝ် ပရေင်ပညာသဇိုင် သက်ကုၚုဟ်မးတုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၅% ပြင်င်ရ။ ဆဂး အခက်အခုဲ လပါ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဘာဗတောန်လိက် ကေုာံ ကဆံင်ပညာ ပ္ဍဲဒေသ ကွာန်ရးတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲမှာသၟိတ်တုဲ၊ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ကၠုင် ဍုင်မပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲအာဖရိကရ။ ပါဲနူ ကၠေင်ဒါတ်တုဲ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ (Natural gas)၊ ဆု (Timber)၊ ထဝ် ကေုာံ ဗောက်သာက် တအ်လေဝ် နွံကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂျဳနဳ အဳကွေတာ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ အဓိကရ။ ဟိုတ်နူ သြန်လုပ် နူကၠေင်ဒါတ် နွံဂၠိုင် ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် နွံအောန်တုဲ၊ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဂျဳဒဳပဳ (GDP per capita) သၠုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။ ဆဂး အလဵုအသဳဍုင် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါလဝ် ဗွဲမဇၞော် လပါ် ပရေင်အုပ်ဓလီု ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပရေင်စိုန်သကီု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Corruption) ရ။ ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် ဇၞော်လောန်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ဆက်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘဝ မဒိုက်ဂတ်၊ ဟွံမွဲကဵု ဍာ်အးဇ္ၚး ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် မဍိုက်ပေင်ဖိုဟ်ရ။ 

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဂျဳနဳ အဳကွေတာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျဳနဳ အဳကွေတာ]]</text>
      <sha1>9y7c4p51zolald0qyepxzd8ozn6s5n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10195</id>
    <revision>
      <id>53117</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဖရိက ဗဟဵု | native_name = République centrafricaine &lt;br&gt; Ködörösêse tî Bêafrîka | common_name = အာဖရိက ဗဟဵု | image_flag = Flag of the Central African Republic.svg | image_coat = Coat of arms of the Central African Republic.svg | capital = [[ဗာန်ဂဳ]] (Bangui) | coordina...&quot;</comment>
      <origin>53117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11248" sha1="melbhis1lu4nn726wtwvkt4o9y6rqr5" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဖရိက ဗဟဵု
| native_name = République centrafricaine &lt;br&gt; Ködörösêse tî Bêafrîka
| common_name = အာဖရိက ဗဟဵု
| image_flag = Flag of the Central African Republic.svg
| image_coat = Coat of arms of the Central African Republic.svg
| capital = [[ဗာန်ဂဳ]] (Bangui)
| coordinates = 4°22′N 18°35′E
| largest_city = [[ဗာန်ဂဳ]]
| official_languages = [[ပြင်သေတ်]] (French)၊ သာန်ဂဝ် (Sango)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဖှဝ်သတာန်-အာဆာန် တူဝါဒေရာ]] (Faustin-Archange Touadéra)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[ဖှေလိတ် မဝ်လဝ်ဝါ]] (Félix Moloua)
| area_km2 = ၆၂၂,၉၈၄
| population_estimate = ၅.၅ မဳလဳယာန် (၅၅ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc, XAF)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''အာဖရိက ဗဟဵု''' ({{lang-en|Central African Republic}} - ဟီုဂၠေအ်ဂၠေအ် '''CAR''') ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဖရိက ဗဟဵု''' ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ချာတ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[သူဒါန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ [[သူဒါန်သၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ကောန်ဂဝ် (DRC)|ကောန်ဂဝ်]] (DRC) ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[ကေမရူန်]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် မလအ်လတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မဒိုက်ဂတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒေသသွံရာန် ဍိက် (Slave trade route) အကြာ ဂကူအာရပ် ကေုာံ ယူရဝ်ပဳယျာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] တုဲ ညးကော်ခဴစ ဥူဗာန်ဂဳ-ရှာရဳ (Ubangi-Shari) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၃ အဝ်ဂေတ် သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ် နကဵု ယၟု ဍုင်အာဖရိက ဗဟဵု ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်သီအဝဵု နကဵု ပၞာန် အဆက်ဆက်ရ။ မၞိဟ်မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်ဍုင်ဂှ် ဒှ် ဂျာန်-ဗေဒယ် ဗဝ်ကာသာ (Jean-Bédel Bokassa) မဒှ် တၠအဝဵု မသီအဝဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ဇကုညး နဒဒှ် &quot;အေန်ပါယာ ဗဝ်ကာသာ ပထမ&quot; (Emperor Bokassa I) သွက် အေန်ပါယာ အာဖရိက ဗဟဵု ရ။ 

စနူ သၞာံ ၂၀၁၂ တုဲ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ ဂကောံပုန်ကတဵု သေလေကာ (Séléka - လပါ်အစ္စလာမ် ဗွဲမဂၠိုင်) ကေုာံ ဂကောံဒစဵုဒစး အာန်တဳ-ဗာလာကာ (Anti-balaka - လပါ်ခရေတ်ယာန် ဗွဲမဂၠိုင်) တုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ချိုတ်အာ ကေုာံ ဒးဒြေပ်ဒဴ နူသ္ၚိဌာန်ရ။ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ပရေင်ညိင်ဝတ် ဟွံဍိုက်ပေင်ဏီရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာဖရိက ဗဟဵု ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု တိဗလး ဒေသက္ကဟ် ကေုာံ ဂြိုပ်ဗြဲ ထီုဍုတ်ဂမၠိုင်ရ。
* '''တိဗလး (Savannas):''' ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လဒေါဝ်ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ တိဗလး မနွံကဵု ချောဲ ကေုာံ တၞံဆု အောန်အောန်ရ။
* '''ဂြိုပ်ဗြဲ (Rainforests):''' လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်မောဝ် မဆက်စပ် ကု ဂြိုပ်ကောန်ဂဝ်ရ။
* '''ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် ဇြာန်ဂါ-သာန်ဂါ (Dzanga-Sangha National Park):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာတုဲ ပြာကတ်လောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘာဝ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် (Gorillas) ကေုာံ စိင်ဂြိုပ် (Forest elephants) ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အာဖရိက ဗဟဵု ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံဂကူ လီု ၈၀ ဂကူပြင်င်ရ။ ဂကူ ဗာယျာ (Baya) ၜိုတ် ၃၃% ကေုာံ ဂကူ ဗာန်ဒါ (Banda) ၜိုတ် ၂၇% တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲရုင်အလဵုအသဳတုဲ၊ အရေဝ် သာန်ဂဝ် (Sango) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ကောန်ဂကူ မဆက်စၠောအ် အကြာဂကူနာနာ မၞိဟ်ဟီုဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ရ။

လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၉% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (ပရဝ်တေတ်သတာန် ကေုာံ ကာတ်သဝ်လေတ်) တုဲ၊ ၜိုတ် ၉% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] ရ။ 

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲအာဖရိက ဗဟဵု ဝွံ ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် မဂၠိုင်ကဵု စှ်သၞာံတုဲ သၞောတ်ပရေင်ပညာ လီုလာ်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၃၇% ဓဝ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မၞိဟ်လေပ်လိက် အောန်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ဘာဗတောန်လိက် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်လီုလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင်စကာလဝ် နဒဒှ် ဒတန်ပၞာန်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် [[ဗိုတ်]] (Diamonds) ကေုာံ ထဝ် (Gold) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ယူရေနဳယျာမ် (Uranium) ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု (Timber) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်တုဲ သံယဇာတတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အာ သံယဇာတ ဆီ (Conflict minerals) မသွံရာန် သက်ကုသၞောဝ် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ဒပ်ပၞာန်ပုန်ကတဵုတအ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာဖရိက ဗဟဵု ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဍိုန်လျအိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ。 ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု နကဵုတဲ ရ။ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တဵုလွဳ ကပေါတ်စၞစ မပ္တံကဵု တိအလံင်၊ သြောအ် ကေုာံ ဗၜိုတ် သွက်ဂွံ စလမျီုရ။ ဗိုတ် ကေုာံ ဆု ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သက်ကုသၞောဝ် (Informal economy) မပ္တံကဵု ပရေင်ခါဲထဝ် ကေုာံ ဗိုတ် တအ်ဂှ် ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ 

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]</text>
      <sha1>melbhis1lu4nn726wtwvkt4o9y6rqr5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53119</id>
      <parentid>53117</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11214" sha1="4isg984ifmri39wrze35psrrzdgos66" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဖရိက ဗဟဵု
| native_name = République centrafricaine &lt;br&gt; Ködörösêse tî Bêafrîka
| common_name = အာဖရိက ဗဟဵု
| image_flag = Flag of the Central African Republic.svg
| image_coat = Coat of arms of the Central African Republic.svg
| capital = [[ဗာန်ဂဳ]] (Bangui)
| coordinates = 4°22′N 18°35′E
| largest_city = [[ဗာန်ဂဳ]]
| official_languages = [[ပြင်သေတ်]] (French)၊ သာန်ဂဝ် (Sango)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဖှဝ်သတာန်-အာဆာန် တူဝါဒေရာ]] (Faustin-Archange Touadéra)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[ဖှေလိတ် မဝ်လဝ်ဝါ]] (Félix Moloua)
| area_km2 = ၆၂၂,၉၈၄
| population_estimate = ၅.၅ မဳလဳယာန် (၅၅ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc, XAF)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''အာဖရိက ဗဟဵု''' ({{lang-en|Central African Republic}} - ဟီုဂၠေအ်ဂၠေအ် '''CAR''') ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဖရိက ဗဟဵု''' ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ချာတ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[သူဒါန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ [[သူဒါန်သၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ကောန်ဂဝ် (DRC)ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[ကေမရူန်]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် မလအ်လတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မဒိုက်ဂတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒေသသွံရာန် ဍိက် (Slave trade route) အကြာ ဂကူအာရပ် ကေုာံ ယူရဝ်ပဳယျာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] တုဲ ညးကော်ခဴစ ဥူဗာန်ဂဳ-ရှာရဳ (Ubangi-Shari) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၃ အဝ်ဂေတ် သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ် နကဵု ယၟု ဍုင်အာဖရိက ဗဟဵု ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်သီအဝဵု နကဵု ပၞာန် အဆက်ဆက်ရ။ မၞိဟ်မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်ဍုင်ဂှ် ဒှ် ဂျာန်-ဗေဒယ် ဗဝ်ကာသာ (Jean-Bédel Bokassa) မဒှ် တၠအဝဵု မသီအဝဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ဇကုညး နဒဒှ် &quot;အေန်ပါယာ ဗဝ်ကာသာ ပထမ&quot; (Emperor Bokassa I) သွက် အေန်ပါယာ အာဖရိက ဗဟဵု ရ။ 

စနူ သၞာံ ၂၀၁၂ တုဲ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ ဂကောံပုန်ကတဵု သေလေကာ (Séléka - လပါ်အစ္စလာမ် ဗွဲမဂၠိုင်) ကေုာံ ဂကောံဒစဵုဒစး အာန်တဳ-ဗာလာကာ (Anti-balaka - လပါ်ခရေတ်ယာန် ဗွဲမဂၠိုင်) တုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ချိုတ်အာ ကေုာံ ဒးဒြေပ်ဒဴ နူသ္ၚိဌာန်ရ။ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ပရေင်ညိင်ဝတ် ဟွံဍိုက်ပေင်ဏီရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာဖရိက ဗဟဵု ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု တိဗလး ဒေသက္ကဟ် ကေုာံ ဂြိုပ်ဗြဲ ထီုဍုတ်ဂမၠိုင်ရ。
* '''တိဗလး (Savannas):''' ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လဒေါဝ်ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ တိဗလး မနွံကဵု ချောဲ ကေုာံ တၞံဆု အောန်အောန်ရ။
* '''ဂြိုပ်ဗြဲ (Rainforests):''' လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်မောဝ် မဆက်စပ် ကု ဂြိုပ်ကောန်ဂဝ်ရ။
* '''ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် ဇြာန်ဂါ-သာန်ဂါ (Dzanga-Sangha National Park):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာတုဲ ပြာကတ်လောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘာဝ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် (Gorillas) ကေုာံ စိင်ဂြိုပ် (Forest elephants) ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အာဖရိက ဗဟဵု ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံဂကူ လီု ၈၀ ဂကူပြင်င်ရ။ ဂကူ ဗာယျာ (Baya) ၜိုတ် ၃၃% ကေုာံ ဂကူ ဗာန်ဒါ (Banda) ၜိုတ် ၂၇% တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲရုင်အလဵုအသဳတုဲ၊ အရေဝ် သာန်ဂဝ် (Sango) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ကောန်ဂကူ မဆက်စၠောအ် အကြာဂကူနာနာ မၞိဟ်ဟီုဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ရ။

လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၉% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (ပရဝ်တေတ်သတာန် ကေုာံ ကာတ်သဝ်လေတ်) တုဲ၊ ၜိုတ် ၉% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] ရ။ 

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲအာဖရိက ဗဟဵု ဝွံ ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် မဂၠိုင်ကဵု စှ်သၞာံတုဲ သၞောတ်ပရေင်ပညာ လီုလာ်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၃၇% ဓဝ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မၞိဟ်လေပ်လိက် အောန်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ဘာဗတောန်လိက် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်လီုလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင်စကာလဝ် နဒဒှ် ဒတန်ပၞာန်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် [[ဗိုတ်]] (Diamonds) ကေုာံ ထဝ် (Gold) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ယူရေနဳယျာမ် (Uranium) ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု (Timber) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်တုဲ သံယဇာတတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အာ သံယဇာတ ဆီ (Conflict minerals) မသွံရာန် သက်ကုသၞောဝ် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ဒပ်ပၞာန်ပုန်ကတဵုတအ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာဖရိက ဗဟဵု ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဍိုန်လျအိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ。 ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု နကဵုတဲ ရ။ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တဵုလွဳ ကပေါတ်စၞစ မပ္တံကဵု တိအလံင်၊ သြောအ် ကေုာံ ဗၜိုတ် သွက်ဂွံ စလမျီုရ။ ဗိုတ် ကေုာံ ဆု ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သက်ကုသၞောဝ် (Informal economy) မပ္တံကဵု ပရေင်ခါဲထဝ် ကေုာံ ဗိုတ် တအ်ဂှ် ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ 

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]</text>
      <sha1>4isg984ifmri39wrze35psrrzdgos66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53120</id>
      <parentid>53119</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11216" sha1="lmpmcu1zdr5dgtfbiwovvx16yg29nu2" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဖရိက ဗဟဵု
| native_name = République centrafricaine &lt;br&gt; Ködörösêse tî Bêafrîka
| common_name = အာဖရိက ဗဟဵု
| image_flag = Flag of the Central African Republic.svg
| image_coat = Coat of arms of the Central African Republic.svg
| capital = [[ဗာန်ဂဳ]] (Bangui)
| coordinates = 4°22′N 18°35′E
| largest_city = [[ဗာန်ဂဳ]]
| official_languages = [[ပြင်သေတ်]] (French)၊ သာန်ဂဝ် (Sango)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဖှဝ်သတာန်-အာဆာန် တူဝါဒေရာ]] (Faustin-Archange Touadéra)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[ဖှေလိတ် မဝ်လဝ်ဝါ]] (Félix Moloua)
| area_km2 = ၆၂၂,၉၈၄
| population_estimate = ၅.၅ မဳလဳယာန် (၅၅ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc, XAF)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''အာဖရိက ဗဟဵု''' ({{lang-en|Central African Republic}} - ဟီုဂၠေအ်ဂၠေအ် '''CAR''') ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဖရိက ဗဟဵု''' ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ချာတ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[သူဒါန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ [[သူဒါန်သၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ကောန်ဂဝ် (DRC)]]ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[ကေမရူန်]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် မလအ်လတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မဒိုက်ဂတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒေသသွံရာန် ဍိက် (Slave trade route) အကြာ ဂကူအာရပ် ကေုာံ ယူရဝ်ပဳယျာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] တုဲ ညးကော်ခဴစ ဥူဗာန်ဂဳ-ရှာရဳ (Ubangi-Shari) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၃ အဝ်ဂေတ် သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ် နကဵု ယၟု ဍုင်အာဖရိက ဗဟဵု ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်သီအဝဵု နကဵု ပၞာန် အဆက်ဆက်ရ။ မၞိဟ်မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်ဍုင်ဂှ် ဒှ် ဂျာန်-ဗေဒယ် ဗဝ်ကာသာ (Jean-Bédel Bokassa) မဒှ် တၠအဝဵု မသီအဝဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ဇကုညး နဒဒှ် &quot;အေန်ပါယာ ဗဝ်ကာသာ ပထမ&quot; (Emperor Bokassa I) သွက် အေန်ပါယာ အာဖရိက ဗဟဵု ရ။ 

စနူ သၞာံ ၂၀၁၂ တုဲ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ ဂကောံပုန်ကတဵု သေလေကာ (Séléka - လပါ်အစ္စလာမ် ဗွဲမဂၠိုင်) ကေုာံ ဂကောံဒစဵုဒစး အာန်တဳ-ဗာလာကာ (Anti-balaka - လပါ်ခရေတ်ယာန် ဗွဲမဂၠိုင်) တုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ချိုတ်အာ ကေုာံ ဒးဒြေပ်ဒဴ နူသ္ၚိဌာန်ရ။ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ပရေင်ညိင်ဝတ် ဟွံဍိုက်ပေင်ဏီရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာဖရိက ဗဟဵု ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု တိဗလး ဒေသက္ကဟ် ကေုာံ ဂြိုပ်ဗြဲ ထီုဍုတ်ဂမၠိုင်ရ。
* '''တိဗလး (Savannas):''' ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လဒေါဝ်ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ တိဗလး မနွံကဵု ချောဲ ကေုာံ တၞံဆု အောန်အောန်ရ။
* '''ဂြိုပ်ဗြဲ (Rainforests):''' လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်မောဝ် မဆက်စပ် ကု ဂြိုပ်ကောန်ဂဝ်ရ။
* '''ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် ဇြာန်ဂါ-သာန်ဂါ (Dzanga-Sangha National Park):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာတုဲ ပြာကတ်လောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘာဝ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော် (Gorillas) ကေုာံ စိင်ဂြိုပ် (Forest elephants) ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အာဖရိက ဗဟဵု ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံဂကူ လီု ၈၀ ဂကူပြင်င်ရ။ ဂကူ ဗာယျာ (Baya) ၜိုတ် ၃၃% ကေုာံ ဂကူ ဗာန်ဒါ (Banda) ၜိုတ် ၂၇% တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲရုင်အလဵုအသဳတုဲ၊ အရေဝ် သာန်ဂဝ် (Sango) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ကောန်ဂကူ မဆက်စၠောအ် အကြာဂကူနာနာ မၞိဟ်ဟီုဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ရ။

လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၉% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (ပရဝ်တေတ်သတာန် ကေုာံ ကာတ်သဝ်လေတ်) တုဲ၊ ၜိုတ် ၉% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] ရ။ 

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲအာဖရိက ဗဟဵု ဝွံ ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် မဂၠိုင်ကဵု စှ်သၞာံတုဲ သၞောတ်ပရေင်ပညာ လီုလာ်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၃၇% ဓဝ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မၞိဟ်လေပ်လိက် အောန်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ဘာဗတောန်လိက် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်လီုလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင်စကာလဝ် နဒဒှ် ဒတန်ပၞာန်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် [[ဗိုတ်]] (Diamonds) ကေုာံ ထဝ် (Gold) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ယူရေနဳယျာမ် (Uranium) ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု (Timber) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်တုဲ သံယဇာတတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အာ သံယဇာတ ဆီ (Conflict minerals) မသွံရာန် သက်ကုသၞောဝ် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ဒပ်ပၞာန်ပုန်ကတဵုတအ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာဖရိက ဗဟဵု ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဍိုန်လျအိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ。 ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု နကဵုတဲ ရ။ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တဵုလွဳ ကပေါတ်စၞစ မပ္တံကဵု တိအလံင်၊ သြောအ် ကေုာံ ဗၜိုတ် သွက်ဂွံ စလမျီုရ။ ဗိုတ် ကေုာံ ဆု ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သက်ကုသၞောဝ် (Informal economy) မပ္တံကဵု ပရေင်ခါဲထဝ် ကေုာံ ဗိုတ် တအ်ဂှ် ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ 

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]</text>
      <sha1>lmpmcu1zdr5dgtfbiwovvx16yg29nu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကောန်ဂဝ် (DRC)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10196</id>
    <revision>
      <id>53118</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဒဳမဝ်ကရေတိတ် ကောန်ဂဝ် | native_name = République démocratique du Congo | common_name = ကောန်ဂဝ် (DRC) | image_flag = Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg | image_coat = Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg | capital = ကေန်ရှာ...&quot;</comment>
      <origin>53118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12963" sha1="pjbldskclbvl9weothb8gdr0vxbxz5k" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဒဳမဝ်ကရေတိတ် ကောန်ဂဝ်
| native_name = République démocratique du Congo
| common_name = ကောန်ဂဝ် (DRC)
| image_flag = Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg
| image_coat = Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg
| capital = [[ကေန်ရှာသာ]] (Kinshasa)
| coordinates = 4°19′S 15°19′E
| largest_city = [[ကေန်ရှာသာ]]
| official_languages = [[ပြင်သေတ်]] (French)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဒဳမဝ်ကရေသဳ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဖှေလိတ် ချဳသေကေဒဳ]] (Félix Tshisekedi)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ဂျူဒေတ် သူမာန်ဝါ (Judith Suminwa)
| area_km2 = ၂,၃၄၅,၄၀၉
| population_estimate = ၁၀၅ မဳလဳယာန် (၁၀၅၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် ကောန်ဂဝ် (Congolese franc, CDF)
| time_zone = WAT, CAT (UTC+1 to +2)
}}

'''ကောန်ဂဝ် (DRC)''' ({{lang-en|Democratic Republic of the Congo}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဒဳမဝ်ကရေတိတ် ကောန်ဂဝ်''' ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ကောန်ဂဝ်-ဗရာဇြာဗဳလ်]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ဍုင်[[အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)|အာဖရိက ဗဟဵု]] ကေုာံ [[သူဒါန်သၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ [[ယူဂါန်ဒါ]]၊ [[ရဝါန်ဒါ]]၊ [[ဘူရုန်ဒဳ]]၊ ကေုာံ [[တာန်ဇြာနဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ [[ဇြာမ်ဗဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ဗၟံက်၊ ကေုာံ ဍုင်[[အာန်ဂဝ်လာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်ရ။ ဍုင်ကောန်ဂဝ် (DRC) ဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]] (ကြဴနူ ဍုင်အာလ်ဂျဳရဳယျာ) ကေုာံ မဇၞော်အိုတ် အလန် ၁၁ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် ကောန်ဂကူ ဘာန်တူ (Bantu) မပ္တံကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် ကောန်ဂဝ် (Kingdom of Kongo) ကေုာံ လူဘာ (Luba) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် သၟိင်ဨကရာဇ် လဳအဝ်ပဝ် ဒုတိယ (King Leopold II) နူဍုင်[[ဗဴဂျဳယေမ်]] သီကေတ် တိဍာ်ဏအ် နဒဒှ် ပိုန်ဒြပ်ပုဂ္ဂလိကတုဲ ကဵုလဝ်ယၟု ဍုင်ကောန်ဂဝ် သၠးပွး (Congo Free State) ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတအ် ဍဵုဍိုက် ကေုာံ ဂစိုတ်ပဠက်လဝ် ကောန်ဍုင်အရင် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ရဝ်ဗာ (Rubber) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ ဂှ် အလဵုအသဳ ဗဴဂျဳယေမ် သီကေတ် အဝဵုအုပ်ဓလီုတုဲ ပြံင်လှာဲစကာယၟု ကောန်ဂဝ် ဗဴဂျဳယေမ် (Belgian Congo) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၃၀ ဂျောန် သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူဗဴဂျဳယေမ် ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ခြာဟွံလအ် ပရေင်ရုသံင် ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ပထမ ပက်ထရိတ် လူမူမ်ဗာ (Patrice Lumumba) ဒးဒုင်ဂစိုတ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် သကိုပ်ပၞာန် မဝ်ဗူတူ (Mobutu Sese Seko) သီအဝဵုတုဲ ပြံင်လှာဲယၟုဍုင် '''ဇြာအဳရ်''' (Zaire) ကေုာံ အုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵု ပွိုင် ၃၂ သၞာံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် အလဵုအသဳ မဝ်ဗူတူ ဒးဒုင်သရိုဟ်ဖျေံတုဲ ဍုင်ဂှ် ကလေင်ပြံင်ယၟု ကောန်ဂဝ် (DRC) ပၠန်ရ။ 

ကြဴနူဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကောန်ဂဝ် ပထမ ကေုာံ ဒုတိယ (First and Second Congo Wars - ညးလ္ၚဵုကော်စ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အာဖရိက) ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် မၞိဟ်ချိုတ် လီု မဳလဳယာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ပ္ဍဲဒေသ လပါ်ဗၟံက် (မပ္တံကဵု ဒေသ ကဳဗူ) တအ်ဂှ် ပရေင်ပၞာန် ကေုာံ ဂကောံလက်နက်နာနာ ဆက်ကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ကောန်ဂဝ် (DRC) ဝွံ နွံကဵု သဘာဝ ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ဇိုင်ကြုင် မလှဲလးရ။
* '''[[ကြုင် ကောန်ဂဝ်]] (Congo River):''' ဒှ်ကြုင် ဇြိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ကေုာံ ဒှ်ကြုင် အဓိက မဇွောဝ်စှ်ေ အလုံမွဲဍုင် မကဵုဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ်။
* '''ဂြိုပ်ဗြဲ ကောန်ဂဝ် (Congo Rainforest):''' ဒှ်ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မနွံကဵု တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ကၞုဲဂြိုပ်ဇၞော်၊ အဝ်ကာပဳ (Okapi)၊ ကေုာံ ဘဝ်နဝ်ဗဝ် (Bonobo) တအ်ရ။ ဘဝ်နဝ်ဗဝ် တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်ဏအ် မွဲဒၞာဲဓဝ်ရ။
* '''ဒဵု လပါ်ဗၟံက်:''' ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်ဍုင်ဂှ် နွံကဵု ဒဵုပၟတ် မဂျိုင်ဒၟံင် မပ္တံကဵု ဒဵု နဳရာဂဝ်ဂဝ် (Mount Nyiragongo) ကေုာံ ကၟာဍာ်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ကောန်ဂဝ် (DRC) ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် စတုတ္ထ ပ္ဍဲအာဖရိက (ၜိုတ် ၁၀၅ မဳလဳယာန်) ကေုာံ မနွံကဵု ကောန်ဂကူနာနာ လီု ၂၀၀ ဂကူပြင်င်ရ။ ဂကူ လူဗာ (Luba)၊ ကောန်ဂဝ် (Kongo)၊ ကေုာံ မောန်ဂဝ် (Mongo) တအ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ 

အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင်တုဲ၊ ကောန်ဂဝ် (DRC) ဂှ် ဒှ်ဍုင် မၞိဟ်ဟီုအရေဝ် ပြင်သေတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ပါဲနူဂှ် အရေဝ်ကောန်ဂကူ ၄ ဘာသာ မတွံဂး လေန်ဂါလာ (Lingala)၊ ကဳကောန်ဂဝ် (Kikongo)၊ [[သွာဟဳလဳ]] (Swahili)၊ ကေုာံ ချဳလူဗာ (Tshiluba) တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် အရေဝ်စကာ အဓိက ပ္ဍဲဒေသနာနာရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၉၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲကောန်ဂဝ် (DRC) ဝွံ ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်တုဲ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၈၀% ပြင်င် ကီုလေဝ်၊ ကောန်ၚာ် ဗွဲမဂၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသပၞာန် လပါ်ဗၟံက်) တအ် ဟွံကလိဂွံ အခေါင်တိုန်ဘာ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ကောန်ဂဝ် (DRC) ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ (တၠပညာတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ၚုဟ်မး သံယဇာတ နွံ ၜိုတ် ၂၄ ထရဳလဳယာန် ဒဝ်လာ)။ ဍုင်ဝွံ ပ္တိတ်ဒၟံင် သတ္တု အဓိက သွက် နဲကဲသိပ္ပံ ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု-
* '''ကဝ်ဗါတ် (Cobalt):''' ဍုင်ဏအ် ပ္တိတ် ကဝ်ဗါတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ၜိုတ် ၇၀% သွက်ဂၠးကဝ်) မဒှ် သတ္တု အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန် ဗက်ထရဳ ကွဳစက်လလဳ (EV batteries) ကေုာံ ဖုန်။
* '''ဗရိုတ် (Copper)၊ ကောလ်တာန် (Coltan)၊ ထဝ် (Gold)၊ ကေုာံ ဗိုတ် (Diamonds):''' တအ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကောန်ဂဝ် (DRC) ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု အဓိကရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်ဝွံ ဍိုက်ပေင်ဒၟံင် ကု သံယဇာတ ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပၞာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓလီု ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပရေင်စိုန်သကီု (Corruption) ဗွဲမဇၞော်တုဲ၊ ကောန်ဂဝ်ဂှ် ဆက်လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုင် မဒိုက်ဂတ်အိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဖိုဟ်ရ (အရာဏအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ကော်ခဴစ &quot;ကျာ်သြဳ သံယဇာတ မဒှ် အန္တရာယ်&quot; - Resource curse)။ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ နကဵုတဲ ကေုာံ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု သက်ကုသၞောဝ် ပ္ဍဲဒေသရးတအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ကောန်ဂဝ် (DRC)}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]
[[ကဏ္ဍ:ကောန်ဂဝ် (DRC)]]</text>
      <sha1>pjbldskclbvl9weothb8gdr0vxbxz5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သူဒါန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10197</id>
    <revision>
      <id>53121</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ သူဒါန်|native_name=جمهورية السودان &lt;br&gt; Jumhūriyyat as-Sūdān|common_name=သူဒါန်|image_flag=Flag of Sudan.svg|image_coat=Emblem of Sudan.svg|capital=[[ခါတူမ်]] (Khartoum)|coordinates=15°35′N 32°32′E|largest_city=[[အောမ်ဒါမာန်]] (Omdurman)|official_language...&quot;</comment>
      <origin>53121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11257" sha1="lt0quj25rnqsk1udrrpzkh25o9b2syz" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ သူဒါန်|native_name=جمهورية السودان &lt;br&gt; Jumhūriyyat as-Sūdān|common_name=သူဒါန်|image_flag=Flag of Sudan.svg|image_coat=Emblem of Sudan.svg|capital=[[ခါတူမ်]] (Khartoum)|coordinates=15°35′N 32°32′E|largest_city=[[အောမ်ဒါမာန်]] (Omdurman)|official_languages=[[အာရပ်]] (Arabic)၊ [[အင်္ဂလိက်]] (English)|government_type=သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် (သၞောတ်အုပ်ဓလီု ပြံင်လှာဲ)|leader_title1=ဥက္ကဌ ကမ္မတဳ အုပ်ဓလီု|leader_name1=[[အာဗဒေလ် ဖှာတာ အာလ်-ဗူဟာန်]] (Abdel Fattah al-Burhan)|area_km2=၁,၈၈၆,၀၆၈|population_estimate=၄၉ မဳလဳယာန် (၄၉၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)|currency=ပေါင် သူဒါန် (Sudanese pound, SDG)|time_zone=CAT (UTC+2)}}'''သူဒါန်''' ({{lang-en|Sudan}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ သူဒါန်''' (Republic of the Sudan) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက သၟဝ်ကျာ]] ကေုာံ [[အာဖရိက ဗၟံက်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အဳဂျေပ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ၜဳဗကေတ် (Red Sea) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ [[အဳရဳထရဳယျာ]] ကေုာံ [[အဳသဳအဝ်ပဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[သူဒါန်သၠုင်ကျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)|အာဖရိက ဗဟဵု]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ဍုင်[[ချာတ်]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[လဳဗျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်ရ။ ဍုင်သူဒါန်ဝွံ (ကိုပ်ကၠာ သူဒါန်သၠုင်ကျာ ဟွံပါ်တိတ်တေံ ဒှ်ဍုင်မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအာဖရိကတုဲ) လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ်ဍုင် ဇၞော်အိုတ် တတိယ ပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]] (ကြဴနူ အာလ်ဂျဳရဳယျာ ကဵု ကောန်ဂဝ်-DRC) ရ။

== ဝင် ==
သူဒါန် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဝင်တြေံ ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တြေံတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် နူဗဳယျာ (Nubia) ကေုာံ ကူရှ် (Kingdom of Kush) တုဲ၊ နွံကဵု ပိရမေတ် (Pyramids) မဂၠိုင်နူ ဍုင်အဳဂျေပ် ဏီရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု ပံင်ကောံ အကြာ [[ဗြိတိန်]] ကဵု အဳဂျေပ် (Anglo-Egyptian Sudan) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁ ဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွးရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် အကြာ လပါ်သၟဝ်ကျာ (အာရပ်/အစ္စလာမ်) ကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ (အာဖရိက/ခရေတ်ယာန်) ဗွဲမလအ်လတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် သူဒါန်သၠုင်ကျာ ပါ်တိတ် နဒဒှ် ဍုင်တၟိမွဲရ။

သမ္မတ အဝ်မာ အာလ်-ဗာရှဳရ် (Omar al-Bashir) အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵု နူသၞာံ ၁၉၈၉ စဵုကဵု ဒးဒုင်သရိုဟ်ဖျေံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ညးဂှ် ပြသၞာ ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ပ္ဍဲဒေသ ဒါဖှာ (Darfur conflict) ကတဵုဒှ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် (Sudan conflict) ကလေင်ကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ ဒပ်ပၞာန် အလဵုအသဳ (SAF) ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် ကဵုဒြဟတ်ပြဟ် (RSF) တုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင် လီုလာ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ကေုာံ မၞိဟ် မဳလဳယာန် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒြေပ်ဒဴ နူသ္ၚိဌာန်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
သူဒါန် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ကြုင်နဳလာ ကေုာံ တိက္ကဟ် သာဟာရာ ရ။

* '''[[ကြုင် နဳလာ]] (Nile River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက သွက်ဍုင်ရ။ [[ကြုင် နဳလာ အသာ်ဗု]] (White Nile) မဇွောဝ်ကၠုင် နူသူဒါန်သၠုင်ကျာ ကဵု ကြုင် နဳလာ အသာ်သ္ၚေက် (Blue Nile) မဇွောဝ်ကၠုင် နူအဳသဳအဝ်ပဳယျာ တအ်ဂှ် ကၠုင်ပံင်ကောံ ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် ခါတူမ် (Khartoum) တုဲ ဆက်ဇွောဝ်အာ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဇရေင် ဍုင်အဳဂျေပ် ရ။
* '''ဒေသက္ကဟ် (Deserts):''' လပါ်သၟဝ်ကျာဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသက္ကဟ် နူဗဳယျာ (Nubian Desert) ကေုာံ သာဟာရာ ရ။ လပါ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ကဝက်တိက္ကဟ် သာဟေလ် (Sahel) တုဲ၊ လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် ဒှ်တိဗလး (Savanna) ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
သူဒါန် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံအရေဝ် ကေုာံ ကောန်ဂကူ နာနာသာ် လီု ၅၀၀ ဂကူပြင်င်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၇၀% ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဇကုညး နဒဒှ် ဂကူအာရပ် သူဒါန် (Sudanese Arabs) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂကူ နူဗဳယျာန် (Nubians)၊ ဗေဂျာ (Beja) ကေုာံ ဂကူအာဖရိက တၞဟ်တအ် နွံရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[အာရပ်]] ကေုာံ [[အင်္ဂလိက်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၇% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] (ဗွဲတၟေင် သုန်နဳ - Sunni ကေုာံ အခိုက် သူဖှဳ - Sufi) ရ။ ယေန်သၞာင် သူဒါန်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပံင်နှဴ အကြာ ယေန်သၞာင် အာရပ်၊ အစ္စလာမ် ကေုာံ အာဖရိက ကောန်ဍုင်အရင် တအ် ဗွဲမကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲသူဒါန်ဝွံ ဟိုတ်နူ ပၞာန် ၂၀၂၃ တုဲ သၞောတ်ပရေင်ပညာ အလုံမွဲဍုင် လီုလာ်အာ ဗွဲမဇၞော်ရ။ တက္ကသိုလ် ကေုာံ ဘာဗတောန်လိက် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် ခါတူမ် ဒးဒုင် ပလီုပလာ်လဝ် ကေုာံ မၞိဟ်တိုန်ဘာ ဟွံမွဲရ။

'''သံယဇာတ:''' သူဒါန် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ထဝ် (Gold - ဒှ်သံယဇာတ အဓိက သွက်ဍုင် လၟုဟ်)၊ ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) ရ။ ဆဂး ကြဴနူ သူဒါန်သၠုင်ကျာ ပါ်တိတ်အာတုဲ သံယဇာတ ကၠေင်ဒါတ် ၜိုတ် ၇၅% ဂှ် စိုပ်အာ လပါ် သူဒါန်သၠုင်ကျာ ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သူဒါန် ဂှ် ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော် ကြဴနူ မပါ်တိတ် ဍုင်သူဒါန်သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ (ဟိုတ်နူ သြန်လုပ် နူကၠေင်ဒါတ် အောန်စှ်ေအာ) ကေုာံ ပၞာန် ၂၀၂၃ ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ခါဲထဝ် အဓိကရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် &quot;ဂမ် အာရာဗေတ်&quot; (Gum Arabic - မစကာ ပ္ဍဲကမၠောန်စက် စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ) ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ၜိုတ် ၈၀% သွက်ဂၠးကဝ်) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ တဵုလွဳ ကတဵု (Cotton) ကေုာံ နှမ်း (Sesame) တအ်လေဝ် သွံပ္တိတ်ဒၟံင်ရ။ ဆဂး ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Inflation) ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ဒှ်အခက်အခုဲ ဇၞော်အိုတ် သွက် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>lt0quj25rnqsk1udrrpzkh25o9b2syz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျဳဘူတဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10198</id>
    <revision>
      <id>53127</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂျဳဘူတဳ|native_name=République de Djibouti &lt;br&gt; جمهورية جيبوتي|common_name=ဂျဳဘူတဳ|image_flag=Flag of Djibouti.svg|image_coat=Emblem of Djibouti.svg|capital=[[ဂျဳဘူတဳ (ဍုင်ဇၞော်)|ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)|coordinates=11°36′N 43°9′E|largest_city=...&quot;</comment>
      <origin>53127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11046" sha1="1fwsdfv48v7ia44xoome5zxyn1k6od3" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂျဳဘူတဳ|native_name=République de Djibouti &lt;br&gt; جمهورية جيبوتي|common_name=ဂျဳဘူတဳ|image_flag=Flag of Djibouti.svg|image_coat=Emblem of Djibouti.svg|capital=[[ဂျဳဘူတဳ (ဍုင်ဇၞော်)|ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)|coordinates=11°36′N 43°9′E|largest_city=[[ဂျဳဘူတဳ (ဍုင်ဇၞော်)|ဂျဳဘူတဳ]]|official_languages=[[ပြင်သေတ်]] (French)၊ [[အာရပ်]] (Arabic)|government_type=သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်|leader_title1=သမ္မတ|leader_name1=[[အေတ်သမာလ် အဝ်မာ ဂူလဲ]] (Ismaïl Omar Guelleh)|leader_title2=သကိုပ်ဝန်ဇၞော်|leader_name2=အာဗဒူကာဒါ ကာမေလ် မဝ်ဟာမေတ် (Abdoulkader Kamil Mohamed)|area_km2=၂၃,၂၀၀|population_estimate=၁.၁ မဳလဳယာန် (၁၁ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)|currency=ဖှရက် ဂျဳဘူတဳ (Djiboutian franc, DJF)|time_zone=EAT (UTC+3)}}'''ဂျဳဘူတဳ''' ({{lang-en|Djibouti}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂျဳဘူတဳ''' (Republic of Djibouti) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ စှ်ေအာဖရိက (Horn of Africa) ပ္ဍဲ [[အာဖရိက ဗၟံက်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[သဝ်မာလဳယျာ]] (သဝ်မာလဳလာန်) ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ဗၟံက်၊ [[အဳသဳအဝ်ပဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ပလိုတ်၊ ဍုင်[[အဳရဳထရဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ ၜဳဗကေတ် (Red Sea) ကဵု ပ္ၚံက်ၜဳ အေဒေန် (Gulf of Aden) ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်ရ။ ဍုင်ဂျဳဘူတဳဝွံ ၜိုန်ရ ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ဍောတ်သွတ်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ မနွံ ပ္ဍဲပါင်ၜဳ ဗာပ်-အေလ်-မာန်ဒေပ် (Bab-el-Mandeb strait) မဒှ် ဂၠံင်တရဴ က္ၜင်ဗၞိက် အဓိက သွက်ဂၠးကဝ်တုဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကိစ္စဇၞော်လောန်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒတန် ဍုင်ပုန့် (Land of Punt) မဒှ် ဒေသသွံရာန်ဗၞိက် ကိစ္စဇၞော် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဍုင်အဳဂျေပ်တြေံ ကေုာံ အာရပ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] တုဲ ညးကော်ခဴစလဝ် ပြင်သေတ် သဝ်မာလဳလာန် (French Somaliland) ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် ပြံင်လှာဲစကာယၟု ဒေသ ပြင်သေတ် အာဖှာ ကဵု အဳသာ (French Territory of the Afars and the Issas) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၇ ဂျောန် သၞာံ ၁၉၇၇ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ် တုဲ ကလေင်ပြံင်ယၟု ဂျဳဘူတဳ ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် အကြာ ဂကူအာဖှာ (Afar) ကဵု အလဵုအသဳ လပါ်ဂကူအဳသာ (Issa) ပ္ဍဲအကြာ သၞာံ ၁၉၉၁ ကဵု ၂၀၀၁ ရ။ ကြဴနူ တင်လတုပ်စိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ ဍုင်ဝွံ ကလေင်ညိင်ဝတ်ကၠုင်ရ။ သမ္မတ အေတ်သမာလ် အဝ်မာ ဂူလဲ (Ismaïl Omar Guelleh) ဝွံ အုပ်ဓလီုကၠုင် ဍုင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၉၉ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဂျဳဘူတဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဒေသက္ကဟ် ကေုာံ ပွဳပွူတိဍာ် မတၟေင်တၞဟ်ခြာရ။

* '''ကၟာဍာ် အာသာလ် (Lake Assal):''' ဒှ်ကၟာဍာ် မနွံကဵု ဓါတ်ဖၞုင် (Salinity) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ဂၠိုင်နူ ၜဳချိုတ် Dead Sea ဏီ) တုဲ မဒှ် ဒၞာဲ တိသဝ်အိုတ် (Lowest point) ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက မနွံ ၁၅၅ မဳတာ သၟဝ် ဗလးၜဳရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ရာသဳဥတု က္ကဟ် ကေုာံ ကတဴလောန် (Arid climate) တုဲ ဍာ်ဗြဲ အောန်လောန်ရ။ တိဍာ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်တၟအ်ပၟတ် (Volcanic rock) ကေုာံ ဗတဳရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဂျဳဘူတဳ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၁.၁ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ၇၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် ဂျဳဘူတဳ ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဂကောံဂကူ အဓိက ၜါဂကူရ။ ဂကူ သဝ်မာလဳ (Somali - ဗွဲတၟေင် ဂကောံ အဳသာ Issa) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၆၀%) တုဲ၊ ဂကူ အာဖှာ (Afar) ဂှ် ၜိုတ် ၃၅% နွံရ。

အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ကေုာံ [[အာရပ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲပရေင်ပညာရ။ အရေဝ် သဝ်မာလဳ ကဵု အာဖှာ ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ကောန်ဂကူ မၞိဟ်ဟီုဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲလဒေါဝ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၄% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] (သုန်နဳ) တုဲ မၞိဟ်သၟေဟ် ၆% ဂှ် ဒှ်ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဂျဳဘူတဳဝွံ အလဵုအသဳ ဂစာန်ဖန်ဇန် သၠုင်ပတိုန်ဒၟံင် ကဆံင်ပညာကီုလေဝ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၆၇% ဓဝ်ရ။ ၜိုန်ရ တက္ကသိုလ် ဂျဳဘူတဳ (University of Djibouti) ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ကီုလေဝ်၊ အခက်အခုဲ လပါ် ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။

'''သံယဇာတ:''' ဂျဳဘူတဳ ဝွံ သံယဇာတ သဘာဝ (မပ္တံကဵု သတ္တု ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ်) ဟွံမွဲရ။ သံယဇာတ အဓိကဂှ် ဒှ် ဗၜိုတ် (Salt) နူကၟာဍာ် အာသာလ် ကေုာံ ပရေင်ပ္တိတ် ဒြဟတ်လလဳ ဒေသပၟတ်တိ (Geothermal energy) ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂျဳဘူတဳ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင်မှု (Services) မပ္တံကဵု ပရေင်သြင်ၜဳ ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် အဓိကရ။

* '''သြင်ၜဳ ဂျဳဘူတဳ (Port of Djibouti):''' ဟိုတ်နူ ဍုင်အဳသဳအဝ်ပဳယျာ ဂှ် ဟွံမွဲကဵု သြင်ၜဳတုဲ၊ ကပေါတ်လုပ်တိတ် ဍုင်အဳသဳအဝ်ပဳယျာ ၉၅% ပြင်င်ဂှ် ဒးစကာ သြင်ၜဳ ဂျဳဘူတဳ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အခေါန် နူသြင်ၜဳဂှ် ဒှ်သြန်လုပ် အဓိက သွက်ဍုင်ရ။
* '''ဗဟဵုဒပ်ပၞာန် ဍုင်သအာင် (Foreign Military Bases):''' ဟိုတ်နူ ဒတန်ဍုင်ဝွံ နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲ မဆက်စပ် ပရေင်ဂီုကၠီု ဂၠးကဝ်တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု [[အမေရိကာန်]]၊ [[ကြုက်]]၊ [[ပြင်သေတ်]]၊ [[ဂျပေန်]] ကေုာံ အဳတလဳ တအ် ကၠုင်ယှိုယ်လဝ် တိ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဗဟဵုဒပ်ပၞာန် ပ္ဍဲဍုင်ဝွံရ။ သြန်ယှိုယ်တိ နူကဵု ဍုင်သအာင်တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။

ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ကီုလေဝ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ဟွံမွဲကမၠောန် (Unemployment) ကေုာံ ပရေင်ဒိုက်ဂတ် ဆက်နွံဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>1fwsdfv48v7ia44xoome5zxyn1k6od3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53128</id>
      <parentid>53127</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T12:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11238" sha1="m2dibe03rzwxyrghz3i507cnymircng" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂျဳဘူတဳ|native_name=République de Djibouti &lt;br&gt; جمهورية جيبوتي|common_name=ဂျဳဘူတဳ|image_flag=Flag of Djibouti.svg|image_coat=Emblem of Djibouti.svg|capital=[[ဂျဳဘူတဳ (ဍုင်ဇၞော်)|ဂျဳဘူတဳ]] (Djibouti)|coordinates=11°36′N 43°9′E|largest_city=[[ဂျဳဘူတဳ (ဍုင်ဇၞော်)|ဂျဳဘူတဳ]]|official_languages=[[ပြင်သေတ်]] (French)၊ [[အာရပ်]] (Arabic)|government_type=သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်|leader_title1=သမ္မတ|leader_name1=[[အေတ်သမာလ် အဝ်မာ ဂူလဲ]] (Ismaïl Omar Guelleh)|leader_title2=သကိုပ်ဝန်ဇၞော်|leader_name2=အာဗဒူကာဒါ ကာမေလ် မဝ်ဟာမေတ် (Abdoulkader Kamil Mohamed)|area_km2=၂၃,၂၀၀|population_estimate=၁.၁ မဳလဳယာန် (၁၁ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)|currency=ဖှရက် ဂျဳဘူတဳ (Djiboutian franc, DJF)|time_zone=EAT (UTC+3)}}'''ဂျဳဘူတဳ''' ({{lang-en|Djibouti}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဂျဳဘူတဳ''' (Republic of Djibouti) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ စှ်ေအာဖရိက (Horn of Africa) ပ္ဍဲ [[အာဖရိက ဗၟံက်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[သဝ်မာလဳယျာ]] (သဝ်မာလဳလာန်) ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ဗၟံက်၊ [[အဳသဳအဝ်ပဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ပလိုတ်၊ ဍုင်[[အဳရဳထရဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ ၜဳဗကေတ် (Red Sea) ကဵု ပ္ၚံက်ၜဳ အေဒေန် (Gulf of Aden) ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်ရ။ ဍုင်ဂျဳဘူတဳဝွံ ၜိုန်ရ ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ဍောတ်သွတ်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ မနွံ ပ္ဍဲပါင်ၜဳ ဗာပ်-အေလ်-မာန်ဒေပ် (Bab-el-Mandeb strait) မဒှ် ဂၠံင်တရဴ က္ၜင်ဗၞိက် အဓိက သွက်ဂၠးကဝ်တုဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကိစ္စဇၞော်လောန်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒတန် ဍုင်ပုန့် (Land of Punt) မဒှ် ဒေသသွံရာန်ဗၞိက် ကိစ္စဇၞော် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဍုင်အဳဂျေပ်တြေံ ကေုာံ အာရပ် တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] တုဲ ညးကော်ခဴစလဝ် ပြင်သေတ် သဝ်မာလဳလာန် (French Somaliland) ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် ပြံင်လှာဲစကာယၟု ဒေသ ပြင်သေတ် အာဖှာ ကဵု အဳသာ (French Territory of the Afars and the Issas) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၇ ဂျောန် သၞာံ ၁၉၇၇ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ် တုဲ ကလေင်ပြံင်ယၟု ဂျဳဘူတဳ ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် အကြာ ဂကူအာဖှာ (Afar) ကဵု အလဵုအသဳ လပါ်ဂကူအဳသာ (Issa) ပ္ဍဲအကြာ သၞာံ ၁၉၉၁ ကဵု ၂၀၀၁ ရ။ ကြဴနူ တင်လတုပ်စိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ ဍုင်ဝွံ ကလေင်ညိင်ဝတ်ကၠုင်ရ။ သမ္မတ အေတ်သမာလ် အဝ်မာ ဂူလဲ (Ismaïl Omar Guelleh) ဝွံ အုပ်ဓလီုကၠုင် ဍုင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၉၉ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဂျဳဘူတဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဒေသက္ကဟ် ကေုာံ ပွဳပွူတိဍာ် မတၟေင်တၞဟ်ခြာရ။

* '''ကၟာဍာ် အာသာလ် (Lake Assal):''' ဒှ်ကၟာဍာ် မနွံကဵု ဓါတ်ဖၞုင် (Salinity) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ဂၠိုင်နူ ၜဳချိုတ် Dead Sea ဏီ) တုဲ မဒှ် ဒၞာဲ တိသဝ်အိုတ် (Lowest point) ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက မနွံ ၁၅၅ မဳတာ သၟဝ် ဗလးၜဳရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ရာသဳဥတု က္ကဟ် ကေုာံ ကတဴလောန် (Arid climate) တုဲ ဍာ်ဗြဲ အောန်လောန်ရ။ တိဍာ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်တၟအ်ပၟတ် (Volcanic rock) ကေုာံ ဗတဳရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဂျဳဘူတဳ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၁.၁ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ၇၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် ဂျဳဘူတဳ ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဂကောံဂကူ အဓိက ၜါဂကူရ။ ဂကူ သဝ်မာလဳ (Somali - ဗွဲတၟေင် ဂကောံ အဳသာ Issa) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၆၀%) တုဲ၊ ဂကူ အာဖှာ (Afar) ဂှ် ၜိုတ် ၃၅% နွံရ。

အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ကေုာံ [[အာရပ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲပရေင်ပညာရ။ အရေဝ် သဝ်မာလဳ ကဵု အာဖှာ ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ကောန်ဂကူ မၞိဟ်ဟီုဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲလဒေါဝ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၄% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] (သုန်နဳ) တုဲ မၞိဟ်သၟေဟ် ၆% ဂှ် ဒှ်ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဂျဳဘူတဳဝွံ အလဵုအသဳ ဂစာန်ဖန်ဇန် သၠုင်ပတိုန်ဒၟံင် ကဆံင်ပညာကီုလေဝ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၆၇% ဓဝ်ရ။ ၜိုန်ရ တက္ကသိုလ် ဂျဳဘူတဳ (University of Djibouti) ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ကီုလေဝ်၊ အခက်အခုဲ လပါ် ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။

'''သံယဇာတ:''' ဂျဳဘူတဳ ဝွံ သံယဇာတ သဘာဝ (မပ္တံကဵု သတ္တု ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ်) ဟွံမွဲရ။ သံယဇာတ အဓိကဂှ် ဒှ် ဗၜိုတ် (Salt) နူကၟာဍာ် အာသာလ် ကေုာံ ပရေင်ပ္တိတ် ဒြဟတ်လလဳ ဒေသပၟတ်တိ (Geothermal energy) ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂျဳဘူတဳ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင်မှု (Services) မပ္တံကဵု ပရေင်သြင်ၜဳ ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် အဓိကရ။

* '''သြင်ၜဳ ဂျဳဘူတဳ (Port of Djibouti):''' ဟိုတ်နူ ဍုင်အဳသဳအဝ်ပဳယျာ ဂှ် ဟွံမွဲကဵု သြင်ၜဳတုဲ၊ ကပေါတ်လုပ်တိတ် ဍုင်အဳသဳအဝ်ပဳယျာ ၉၅% ပြင်င်ဂှ် ဒးစကာ သြင်ၜဳ ဂျဳဘူတဳ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အခေါန် နူသြင်ၜဳဂှ် ဒှ်သြန်လုပ် အဓိက သွက်ဍုင်ရ။
* '''ဗဟဵုဒပ်ပၞာန် ဍုင်သအာင် (Foreign Military Bases):''' ဟိုတ်နူ ဒတန်ဍုင်ဝွံ နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲ မဆက်စပ် ပရေင်ဂီုကၠီု ဂၠးကဝ်တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု [[အမေရိကာန်]]၊ [[ကြုက်]]၊ [[ပြင်သေတ်]]၊ [[ဂျပေန်]] ကေုာံ အဳတလဳ တအ် ကၠုင်ယှိုယ်လဝ် တိ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဗဟဵုဒပ်ပၞာန် ပ္ဍဲဍုင်ဝွံရ။ သြန်ယှိုယ်တိ နူကဵု ဍုင်သအာင်တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။

ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ကီုလေဝ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ဟွံမွဲကမၠောန် (Unemployment) ကေုာံ ပရေင်ဒိုက်ဂတ် ဆက်နွံဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဂျဳဘူတဳ}} [[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]] [[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗၟံက်]] [[ကဏ္ဍ:ဂျဳဘူတဳ]]</text>
      <sha1>m2dibe03rzwxyrghz3i507cnymircng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဳရဳထရဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10199</id>
    <revision>
      <id>53129</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် တွဵုရး အဳရဳထရဳယျာ | native_name = ሃገረ ኤርትራ &lt;br&gt; دولة إرتريا | common_name = အဳရဳထရဳယျာ | image_flag = Flag of Eritrea.svg | image_coat = Emblem of Eritrea.svg | capital = [[အာသမရာ]] (Asmara) | coordinates = 15°20′N 38°55′E | largest_city = အာသမ...&quot;</comment>
      <origin>53129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11635" sha1="qaildu2qnvt4c40gwty0b5s575f6fko" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် တွဵုရး အဳရဳထရဳယျာ
| native_name = ሃገረ ኤርትራ &lt;br&gt; دولة إرتريا
| common_name = အဳရဳထရဳယျာ
| image_flag = Flag of Eritrea.svg
| image_coat = Emblem of Eritrea.svg
| capital = [[အာသမရာ]] (Asmara)
| coordinates = 15°20′N 38°55′E
| largest_city = [[အာသမရာ]]
| official_languages = ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ် (အရေဝ်စကာရုင် - တဳဂရဳညာ (Tigrinya)၊ [[အာရပ်]] (Arabic)၊ [[အင်္ဂလိက်]] (English))
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ဗော်မွဲဓဝ် တၠအဝဵု
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[အဳသာယျာသ် အာဖှဝါကဳ]] (Isaias Afwerki)
| area_km2 = ၁၁၇,၆၀၀
| population_estimate = ၃.၇ မဳလဳယာန် (၃၇ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = နာက်ဖှာ အဳရဳထရဳယျာ (Eritrean nakfa, ERN)
| time_zone = EAT (UTC+3)
}}

'''အဳရဳထရဳယျာ''' ({{lang-en|Eritrea}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် တွဵုရး အဳရဳထရဳယျာ''' (State of Eritrea) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ စှ်ေအာဖရိက (Horn of Africa) ပ္ဍဲ [[အာဖရိက ဗၟံက်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[သူဒါန်]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ဍုင်[[အဳသဳအဝ်ပဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ဂျဳဘူတဳ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ဗၟံက်၊ ကေုာံ ၜဳဗကေတ် (Red Sea) ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက် ကေုာံ သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်ရ။ ယၟုဍုင်ဝွံ ကေတ်လဝ် နူကဵု မအရေဝ် ဂရိတ်တြေံ &quot;Erythra Thalassa&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၜဳဗကေတ် (Red Sea) ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒကုတ်မွဲ သွက် ဍုင်ဨကရာဇ် အာက်သူမ် (Kingdom of Aksum) ကေုာံ မေဒရဳ ဗာရဳ (Medri Bahri) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၀ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[အဳတလဳ]] တုဲ ညးကော်ခဴစလဝ် အဳရဳထရဳယျာ အဳတလဳ (Italian Eritrea) ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ တုဲ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု [[ဗြိတိန်]] ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၂ ဂှ် ကုလသမဂ္ဂ ဖန်ဇန်ကဵု ညံင်ဂွံ ပံင်ကောံ နကဵု သၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ် ကု ဍုင်အဳသဳအဝ်ပဳယျာ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ် ဨကရာဇ် အဳသဳအဝ်ပဳယျာ သီကေတ် အဝဵု အလုံမွဲ ဒေသရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ဂကောံပၠန်ဂတး အဳရဳထရဳယျာတအ် စတဝ်စၞေဟ် ပၞာန်သၠးပွး (Eritrean War of Independence) လုကဴ ပွိုင် ၃၀ သၞာံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ် ဒပ်ပၞာန် EPLF သီဂွံ ဍုင်ဇၞော် အာသမရာ တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ဆန္ဒမာဲ ကောန်ဍုင်ကွာန် (Referendum) တုဲ ကလိဂွံ သၠးပွး ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။ 

သမ္မတ အဳသာယျာသ် အာဖှဝါကဳ (Isaias Afwerki) မဒှ် သကိုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပၠန်ဂတးဂှ် တိုန်ဒှ် သမ္မတ ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ၊ ဆက်အုပ်ဓလီုကၠုင် ဍုင် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵု စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ (သဘင်ရုဲမာဲ ကောန်ဂကူ ဟွံကေင်ကၠောန်လဝ် မွဲလှ်ေဏီရ)။ ဍုင်ဝွံ ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဍုင်မကၟာတ်လဒဵု အခေါင်အရာ မၞိဟ် သကာတ်မြဟ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်တုဲ ညးလ္ၚဵု ကော်ခဴစ &quot;ကဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ ပ္ဍဲအာဖရိက&quot; ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အဳရဳထရဳယျာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ဇိုင်သြင်ၜဳ ၜဳဗကေတ် ကေုာံ ဒဵုသၠုင်ဂမၠိုင်ရ။
* '''တိဗလးသၠုင် (Eritrean Highlands):''' ဒှ်ဒေသ လဒေါဝ်ဍုင် မဆက်စပ် ကု ဒဵုသၠုင် အဳသဳအဝ်ပဳယျာ တုဲ ဍုင်ဇၞော် အာသမရာ ဂှ် နွံလတူ သၠုင် ၜိုတ် ၂,၃၂၅ မဳတာ လတူဗလးၜဳရ။
* '''ဒေသ ဒါနာကဳလ် (Danakil Depression):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာ-ဗၟံက်တုဲ ဒှ်ဒေသ မကတဴအိုတ် ကေုာံ တိသဝ်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။
* '''တကအ် ဒါလာတ် (Dahlak Archipelago):''' ဒှ်ဂကောံ တကအ် မနွံ ပ္ဍဲၜဳဗကေတ် မပြာကတ် သွက် ပရေင်ဇဳဝနာနာ ဍာ်ဖၞုင် (Marine biodiversity) ကေုာံ တၟအ်သန္တာန် (Coral reefs) ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အဳရဳထရဳယျာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံကောန်ဂကူ အဓိက ၉ ဂကူ မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု အလဵုအသဳရ။ ဂကူ တဳဂရဳညာ (Tigrinya) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၅၅%) တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ဂကူ တဳဂရေ (Tigre) ၜိုတ် ၃၀% နွံရ။ 

အလဵုအသဳ ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ် အရေဝ်ဘာသာ စကာရုင် မွဲဓဝ်ကီုလေဝ်၊ အရေဝ် တဳဂရဳညာ ကေုာံ [[အာရပ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲရုင် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ်ရ။ အရေဝ်ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]] လေဝ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲပရေင်ပညာ ကဆံင်သၠုင်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဍုင်ဝွံ ပါ်ဒၟံင် ၜါဂအုံ ဍိုက်ဍိုက်ရ။ ၜိုတ် ၅၀% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (Eritrean Orthodox Tewahedo Church) တုဲ ၜိုတ် ၅၀% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] (သုန်နဳ) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲအဳရဳထရဳယျာဝွံ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၇၆% ရ။ အလဵုအသဳ ဖန်ဇန်ကဵုလဝ် ပရေင်ပညာ သက်ကုၚုဟ်မး စဵုကဵုစိုပ် ကဆံင်တက္ကသိုလ် ကီုလေဝ်၊ ကွးဘာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲ သၞောတ်ကမၠောန်ကောန်ဂကူ (National Service) သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် ကမၠောန်ပၞာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမၠောန်အလဵုအသဳ သက်ကုအပိုင်အခြာရ။

'''သံယဇာတ:'''
အဳရဳထရဳယျာ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သတ္တု ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ထဝ် (Gold)၊ ဗရိုတ် (Copper)၊ ကေုာံ ဇေန် (Zinc) ရ။ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု ဘဳရှာ (Bisha mine) ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ခါဲသတ္တု မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ မလုပ်သြန် အဓိက သွက်အလဵုအသဳရ။ ပါဲနူဂှ် ပဝ်တာသ် (Potash) လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဒေသ ဒါနာကဳလ် ရ。

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဳရဳထရဳယျာ ဂှ် ဒှ်သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလဵုအသဳမထိင်ဒဝ် (Command economy) အဓိကရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ၊ ပရေင်လွဳတိရစ္ဆာန်၊ ကေုာံ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ နကဵုတဲ ရ။ ထဝ် ကဵု ဗရိုတ် ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ရ။ 

ဟိုတ်နူ သၞောတ်ကမၠောန်ကောန်ဂကူ (National Service) မလအ်လလောန်တုဲ ဒြဟတ်ကမၠောန် ဍိုန်လျအာ ကေုာံ မၞိဟ်သၟတ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒြေပ်ဒဴတိတ် ဍုင်သအာင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သြန်မပလံင်နင် နူကောန်ဍုင် အဳရဳထရဳယျာ ပ္ဍဲဍုင်သအာင် (Remittances) ဂှ် ဒှ်သြန်လုပ် အဓိက မွဲ သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အဳရဳထရဳယျာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗၟံက်]]
[[ကဏ္ဍ:အဳရဳထရဳယျာ]]</text>
      <sha1>qaildu2qnvt4c40gwty0b5s575f6fko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချာတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10200</id>
    <revision>
      <id>53131</id>
      <timestamp>2026-04-26T12:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ချာတ် | native_name = République du Tchad &lt;br&gt; جمهورية تشاد | common_name = ချာတ် | image_flag = Flag of Chad.svg | image_coat = Coat of arms of Chad.svg | capital = [[အေန်ဂျာမေနာ]] (N'Djamena) | coordinates = 12°6′N 15°2′E | largest_city = အေန်ဂျာမေ...&quot;</comment>
      <origin>53131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11923" sha1="ep79s76fiej0fslqqdlep6ekncak8qs" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ချာတ်
| native_name = République du Tchad &lt;br&gt; جمهورية تشاد
| common_name = ချာတ်
| image_flag = Flag of Chad.svg
| image_coat = Coat of arms of Chad.svg
| capital = [[အေန်ဂျာမေနာ]] (N'Djamena)
| coordinates = 12°6′N 15°2′E
| largest_city = [[အေန်ဂျာမေနာ]]
| official_languages = [[ပြင်သေတ်]] (French)၊ [[အာရပ်]] (Arabic)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[မာဟာမာတ် အဳဒရဳသ် ဒေဗဳ]] (Mahamat Idriss Déby)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = အာလာမာယေ ဟာလဳနာ (Allamaye Halina)
| area_km2 = ၁,၂၈၄,၀၀၀
| population_estimate = ၁၈ မဳလဳယာန် (၁၈၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ဗဟဵု (Central African CFA franc, XAF)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''ချာတ်''' ({{lang-en|Chad}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ချာတ်''' (Republic of Chad) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ လဒေါဝ်ဗဟဵု ကေုာံ သၟဝ်ကျာ တိုက်[[အာဖရိက ဗဟဵု]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[လဳဗျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[သူဒါန်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[အာဖရိက ဗဟဵု (ဍုင်)|အာဖရိက ဗဟဵု]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ကေမရူန်]] ကေုာံ [[နာင်ဂျဳရဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[နဳဂျေ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်ချာတ်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ပဉ္စမ ပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]] ရ။ ဟိုတ်နူ ဍုင်ဝွံ နွံလဒေါဝ်တိုက် သ္ၚောဲလောန် နူမှာသၟိတ် ကေုာံ တိဍာ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသက္ကဟ်တုဲ ညးကော်ခဴစ '''&quot;က္ဍဟ်ဂြိုဟ်ချိုတ် တိုက်အာဖရိက&quot;''' (Dead Heart of Africa) ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒတန် ဗဟဵု ဍုင်ဨကရာဇ် ကာနေမ် (Kanem Empire) ကေုာံ ဗေဒါဲ (Wadai) မဒှ် ဒေသသွံရာန်ဗၞိက် ကိစ္စဇၞော် မဆက်စၠောအ်လဝ် ဒေသသာဟာရာ ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၀ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] (French Equatorial Africa) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၁ အဝ်ဂေတ် သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ် နကဵု သကိုပ်ပၠတရဴ ဖှရန်သွာ တဝ်မ်ဗာလ်ဗာယေ (François Tombalbaye) ရ。 ဆဂး ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် အကြာ လပါ်သၟဝ်ကျာ (အာရပ် ကဵု အစ္စလာမ်) ကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ (ခရေတ်ယာန်) ဗွဲမလအ်လရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် အဳဒရဳသ် ဒေဗဳ (Idriss Déby) သီကေတ် အဝဵု ကေုာံ အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် ပွိုင် ၃၀ သၞာံ ပြင်င် စဵုကဵု ညးဒးဒုင်ချိုတ်အာ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ရ။ လက္ကရဴဏအ် ကောန်ညး မာဟာမာတ် အဳဒရဳသ် ဒေဗဳ (Mahamat Idriss Déby) ဆက်ကေတ်လဝ် အဝဵု ကေုာံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၄ ဂှ် ကလိဂွံ ဇမၞး ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲတုဲ တိုန်ဒှ် သမ္မတ ဍုင်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ချာတ် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပထဝဳ မပါ်ဒၟံင် ပိဒကုတ် အဓိကရ။
* '''ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ (Sahara Desert):''' လပါ်သၟဝ်ကျာဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ မနွံကဵု ဒဵု တဳဗေသတဳ (Tibesti Mountains) ရ။ ဒဵု အေမဳ ကူသဳ (Emi Koussi) မနွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒဵု သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ချာတ် ကေုာံ ဒေသ သာဟာရာ ရ။
* '''ဒေသ သာဟေလ် (Sahel):''' လပါ်လဒေါဝ်ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ကဝက်တိက္ကဟ် သာဟေလ် မဒှ် ဒေသ လွဳပြေင်ဂၠဴ အဓိက။
* '''ဒေသ တိဗလး (Sudanian Savanna):''' လပါ်သၠုင်ကျာဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ တိဍာ်ခိုဟ် မနွံကဵု ဍာ်ဗြဲ ကေုာံ ဂြိုပ်ဆုဂမၠိုင်တုဲ မၞိဟ်တန်တဴဒၟံင် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။
* '''[[ကၟာဍာ် ချာတ်]] (Lake Chad):''' ဒှ်ကၟာဍာ် အဓိက မနွံ ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ဍုင်။ ၜိုန်ရ ကိုပ်ကၠာတေံ ဇၞော်မောဝ်လောန် ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင်စကာဍာ် ဂၠိုင်လောန်အာတုဲ ဇမၞော်သမၠဲ ကၟာဍာ်ဏအ် ဍောတ်စှ်ေအာ ဗွဲမဇၞော်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ချာတ် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ကောန်ဂကူနာနာ လီု ၂၀၀ ဂကူပြင်င်ရ။ ဂကူ သာရာ (Sara) မနွံ လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၂၇%) တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ဂကူ အာရပ် ချာတ် (Chadian Arabs) ၜိုတ် ၁၂%၊ ကေုာံ ဂကူ ကာနေမ်ဗူ (Kanembu) တအ် နွံရ။ 

အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ကေုာံ [[အာရပ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ ပ္ဍဲရုင်အလဵုအသဳရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅၅% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] (ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု လဒေါဝ်)၊ ၜိုတ် ၄၀% ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ) တုဲ မၞိဟ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာအခိုက်ကၞာ ကောန်ဍုင်အရင် တအ်ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲချာတ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ပရေင်ဒိုက်ဂတ်တုဲ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော်ရ。 လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၂၂% ဓဝ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မၞိဟ်လေပ်လိက် အောန်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ အခက်အခုဲ လပါ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဘာဗတောန်လိက် ကေုာံ အစာဘာတအ်ဂှ် ဒှ်ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် သွက်ဍုင်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ချာတ် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ မပ္တံကဵု ထဝ် (Gold) ကေုာံ ယူရေနဳယျာမ် (Uranium) ရ။ ဆဂး အရာမပြံင်လှာဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်အဓိကဂှ် ဒှ် ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) ရ။ စနူ သၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ ညးတအ် ပလံင်ဗစိုပ် ကၠေင်ဒါတ် နကဵု ပိုက်လောန် (Chad-Cameroon pipeline) ကၠတ်ကၠောအ် ဍုင်ကေမရူန် စိုပ်အာ သြင်မှာသၟိတ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ချာတ် ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ကေုာံ ကမၠောန်ဗ္ၚ အဓိကရ။ ကၠေင်ဒါတ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် သြန်သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင် ဗွဲမဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ၜိုန်ရ သြန်လုပ် နူကၠေင်ဒါတ် နွံကီုလေဝ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၈၀%) ဂှ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်လွဳပြေင်ဂၠဴ နကဵုတဲ ဖိုဟ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်အုပ်ဓလီု ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပြသၞာ သဘာဝ မပ္တံကဵု ဍာ်က္ကဟ်တုဲ၊ ချာတ်ဂှ် ဆက်လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုင် မဒိုက်ဂတ်အိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (Human Development Index သဝ်အိုတ်) မွဲဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ချာတ်}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ဗဟဵု]]
[[ကဏ္ဍ:ချာတ်]]</text>
      <sha1>ep79s76fiej0fslqqdlep6ekncak8qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လဳဗျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10201</id>
    <revision>
      <id>53132</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် လဳဗျာ | native_name = دولة ليبيا &lt;br&gt; Dawlat Lībiyā | common_name = လဳဗျာ | image_flag = Flag of Libya.svg | image_coat = Seal of the Government of National Unity (Libya).svg | capital = [[ထရဳပဝ်လဳ]] (Tripoli) | coordinates = 32°53′N 13°11′E | largest_city = [[ထရဳပဝ်လဳ]] | offic...&quot;</comment>
      <origin>53132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10906" sha1="9twvbzjs6gjhvwxktdok84j87lfaig6" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် လဳဗျာ
| native_name = دولة ليبيا &lt;br&gt; Dawlat Lībiyā
| common_name = လဳဗျာ
| image_flag = Flag of Libya.svg
| image_coat = Seal of the Government of National Unity (Libya).svg
| capital = [[ထရဳပဝ်လဳ]] (Tripoli)
| coordinates = 32°53′N 13°11′E
| largest_city = [[ထရဳပဝ်လဳ]]
| official_languages = [[အာရပ်]] (Arabic)
| government_type = သၞောတ်အလဵုအသဳ ပြံင်လှာဲ (Transitional)
| leader_title1 = ဥက္ကဌ ကံင်သဳ သမ္မတ
| leader_name1 = [[မဝ်ဟာမေတ် အာလ်-မေန်ဖှဳ]] (Mohamed al-Menfi)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[အာဗဒူလ် ဟာမေတ် ဒဗေဗာ]] (Abdul Hamid Dbeibeh)
| area_km2 = ၁,၇၅၉,၅၄၁
| population_estimate = ၇ မဳလဳယာန် (၇၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဒဳနာ လဳဗျာ (Libyan dinar, LYD)
| time_zone = EET (UTC+2)
}}

'''လဳဗျာ''' ({{lang-en|Libya}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် လဳဗျာ''' (State of Libya) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက သၟဝ်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုမှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိ (Mediterranean Sea) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[အဳဂျေပ်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ [[သူဒါန်]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ချာတ်]] ကေုာံ [[နဳဂျေ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[အာလ်ဂျဳရဳယျာ]] ကေုာံ [[တူနဳရှာ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်လဳဗျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် စတုတ္ထ ပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]] ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၁၆ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒကုတ်မွဲ သွက် အေန်ပါယာ ရဝ်မ (Roman Empire) ကေုာံ လက္ကရဴဏအ် အေန်ပါယာ အဝ်တဝ်မာန် (Ottoman Empire) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၁ ဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု ဍုင်[[အဳတလဳ]] တုဲ ညးကော်ခဴစလဝ် လဳဗျာ အဳတလဳ (Italian Libya) ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၁ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နဒဒှ် ဍုင်ဨကရာဇ် လဳဗျာ (Kingdom of Libya) သၟဝ်တဲ သၟိင်ဨကရာဇ် အဳဒရဳသ် (King Idris) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၉ ဂှ် သကိုပ်ပၞာန် မိုအာမာ ကဒါဖှဳ (Muammar Gaddafi) သီကေတ် အဝဵု ကေုာံ ဒက်ပ္တန်လဝ် သၞောတ်အုပ်ဓလီု သဵုယှေဝ်လေတ် တုဲ အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် ပွိုင် ၄၂ သၞာံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ကတဵုသပုန် အာရပ် (Arab Spring) ကေုာံ အရီုအဗင် နူဒပ်ပၞာန် နေတဝ် (NATO) တုဲ အလဵုအသဳ ကဒါဖှဳ ဒးဒုင်သရိုဟ်ဖျေံတုဲ ညးလေဝ် ဒးဒုင်ဂစိုတ်လဝ်ရ။ 

ကြဴနူဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်တုဲ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ဍုင်လဳဗျာဝွံ ဒးဒုင် ပါ်ကရေက်ဒၟံင် အကြာ အလဵုအသဳ လပါ်ပလိုတ် မနွံ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် ထရဳပဝ်လဳ (Tripoli) ကဵု အလဵုအသဳ လပါ်ဗၟံက် မနွံ ပ္ဍဲဍုင် တဝ်ဗရုက် (Tobruk) ဏီရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
လဳဗျာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု တိက္ကဟ် မလှဲလး ကေုာံ သြင်ၜဳ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ (Sahara Desert):''' ဂြောပ်ဗဒန်လဝ် ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ၜိုတ် ၉၀% ပြင်င်တုဲ၊ ရာသဳဥတု က္ကဟ် ကေုာံ ကတဴလောန်ရ။
* '''သြင်ၜဳ လဒေါဝ်တိ (Mediterranean Coast):''' လပါ်သၟဝ်ကျာဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ သြင်ၜဳ မနွံကဵု ရာသဳဥတု ၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ မၞိဟ်တန်တဴဒၟံင် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။
* '''ကြုင် မၞိဟ်ကၠောန်ပ္တန်လဝ် ဇၞော်အိုတ် (Great Man-Made River):''' ဟိုတ်နူ လဳဗျာ ဟွံမွဲကဵု ကြုင်သဘာဝ မဇွောဝ်ဒၟံင် တွဵုတုဲ၊ ညးတအ် ခါဲပ္တိတ် ဍာ် နူသၟဝ်တိက္ကဟ် သာဟာရာ တုဲ ပလံင်ဗစိုပ် နကဵု ပိုက်လောန် ဇၞော်ဇၞော် ဇရေင် ဍုင်ဇၞော်တအ်ရ。 ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်အစဳအဇန် ဍာ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
လဳဗျာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၇ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ထရဳပဝ်လဳ ကေုာံ ဗေန်ဂါဇြဳ) ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဂကူ အာရပ် (Arabs) ကေုာံ ဂကူ အာမာဇြဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗာဗာ (Amazigh / Berbers) တအ် အဓိကရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂကူ တူအာရေတ် (Tuareg) ကေုာံ တေဗူ (Tebu) တအ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ ဒေသက္ကဟ်ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[အာရပ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်စကာ အဓိကရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၉၆% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] (ဗွဲတၟေင် သုန်နဳ - Sunni) ရ။ ယေန်သၞာင် လဳဗျာဂှ် ဒှ်ယေန်သၞာင် အာရပ် ကေုာံ အာဖရိက သၟဝ်ကျာ (Maghreb) မပံင်နှဴဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ကိုပ်ကၠာ ပၞာန် ၂၀၁၁ တေံ ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲလဳဗျာဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင် ဗွဲမလောန်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၁% ပြင်င်ရ။ ၜိုန်ရ ပၞာန်လီုလာ် ကတဵုဒှ်လဝ် ကီုလေဝ်၊ သၞောတ်ပရေင်ပညာ သဇိုင်တအ်ဂှ် ဆက်ထိင်ဒဝ်လဝ် မာန်ဒၟံင် ညိနာင်ဖိုဟ်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
လဳဗျာ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက (Largest proven oil reserves in Africa) ကေုာံ မလုပ်လၟိဟ် စှ်ဍုင် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ。 ပါဲနူ ကၠေင်ဒါတ်တုဲ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ (Natural gas) လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သွံပ္တိတ်ဒၟံင် ဇရေင် ဍုင်ယူရဝ် ဗွဲတၟေင် ဍုင်အဳတလဳ ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လဳဗျာ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။ ကၠေင်ဒါတ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ၉၅% ပြင်င် သွက်သြန်သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင် ကေုာံ သြန်လုပ် အလဵုအသဳရ။ ဟိုတ်နူ သံယဇာတ နွံဂၠိုင်တုဲ ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် လဳဗျာ ဒှ်လဝ် ဍုင်မနွံကဵု ဂျဳဒဳပဳ (GDP per capita) သၠုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။ ဆဂး ကြဴနူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်တုဲ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင် လီုလာ် ဗွဲမဇၞော် ကေုာံ ၚုဟ်မး ကၠေင်ဒါတ် တိုန်စှ်ေ ဒှ်ဒၟံင် အဓိက အခက်အခုဲ သွက် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:လဳဗျာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက သၟဝ်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:လဳဗျာ]]</text>
      <sha1>9twvbzjs6gjhvwxktdok84j87lfaig6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နာင်ဂျဳရဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10202</id>
    <revision>
      <id>53133</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဖေဝ်ဒရေဝ် နာင်ဂျဳရဳယျာ | native_name = Federal Republic of Nigeria | common_name = နာင်ဂျဳရဳယျာ | image_flag = Flag of Nigeria.svg | image_coat = Coat of arms of Nigeria.svg | capital = [[အာဗူဂျာ]] (Abuja) | coordinates = 9°4′N 7°29′E | largest_c...&quot;</comment>
      <origin>53133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11821" sha1="en53uic2zd5icrynha8gj9vj2x5p5zu" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဖေဝ်ဒရေဝ် နာင်ဂျဳရဳယျာ
| native_name = Federal Republic of Nigeria
| common_name = နာင်ဂျဳရဳယျာ
| image_flag = Flag of Nigeria.svg
| image_coat = Coat of arms of Nigeria.svg
| capital = [[အာဗူဂျာ]] (Abuja)
| coordinates = 9°4′N 7°29′E
| largest_city = [[လာဂဝ်သ်]] (Lagos)
| official_languages = [[အင်္ဂလိက်]] (English)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[ဗဝ်လာ တဳနူဗူ]] (Bola Tinubu)
| leader_title2 = ဒု-သမ္မတ
| leader_name2 = ကာရှဳမ် ရှေတ်တဳမာ (Kashim Shettima)
| area_km2 = ၉၂၃,၇၆၉
| population_estimate = ၂၃၀ မဳလဳယာန် (၂၃၀၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = နိုင်ရာ (Naira, NGN)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''နာင်ဂျဳရဳယျာ''' ({{lang-en|Nigeria}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဖေဝ်ဒရေဝ် နာင်ဂျဳရဳယျာ''' (Federal Republic of Nigeria) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသသြင်ၜဳပလိုတ် [[အာဖရိက ပလိုတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[နဳဂျေ]] (Niger) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[ချာတ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ကေမရူန်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ဗေနိန်]] (Benin) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ကေုာံ ပ္ၚံက်ၜဳ ဂျဳနဳ (Gulf of Guinea) မဆက်စပ် ကု မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာရ။ ဍုင်နာင်ဂျဳရဳယျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံလၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]] ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မၞိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်တုဲ ညးကော်ခဴစ '''&quot;အရာဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲအာဖရိက&quot;''' (Giant of Africa) ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵု ယေန်သၞာင် နံက် (Nok culture) မဒှ် ယေန်သၞာင် တြေံအိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိက ပလိုတ် ကေုာံ ဍုင်ဨကရာဇ် မပ္တံကဵု ဟာဥသာ (Hausa)၊ အဝ်ယဝ် (Oyo Empire) ကေုာံ ဗေနိန် (Benin Empire) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ဗြိတိန်]] ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁ အံက်တဝ်ဗာ သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူဗြိတိန် ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် မသကာတ်မြဟ် ဗွဲမလောန် မကော်ဂး ပၞာန် ဗဳယာဖှရာ (Biafran War) ပ္ဍဲအကြာ သၞာံ ၁၉၆၇ ကဵု ၁၉၇၀ ဟိုတ်နူ ဂကူအဳဂဗဝ် (Igbo) လပါ်ဗၟံက်တအ် မိက်ဂွံ ပါ်တိတ် နူကၟိန်ဍုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် အဆက်ဆက် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၉ မဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ စတုတ္ထ (Fourth Republic) မစကာ သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
နာင်ဂျဳရဳယျာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ နာနာသာ် မပါ်လဝ် နကဵု ကြုင် အဓိက ၜါရ။
* '''[[ကြုင် နဳဂျေ]] (Niger River) ကေုာံ ကြုင် ဗေနူ (Benue River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက ၜါ မဇွောဝ်ကၠုင် ပံင်ကောံ ရေင်သကအ် ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင်တုဲ ဆက်ဇွောဝ်စှ်ေအာ ပ္ၚံက်ၜဳ ဂျဳနဳ နကဵု ဗီုပြင် အက္ခရာ (Y) ရ။
* '''ဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာ:''' ဒှ်ဒေသ ဂြိုပ်ဗြဲ ထီုဍုတ် (Tropical rainforest) ကေုာံ ဒေသ တိဍာ်ကမၠေတ် ဇိုင်သြင်ၜဳ (Niger Delta) မနွံကဵု သံယဇာတ ကၠေင်ဒါတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* '''ဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ:''' ဒှ်ဒေသ တိဗလး (Savanna) ကေုာံ ကဝက်ဒေသက္ကဟ် သာဟေလ် (Sahel) မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
နာင်ဂျဳရဳယျာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကောံကောန်ဂကူ နာနာ လီု ၂၅၀ ဂကူပြင်င်ရ။ ဂကူ အဓိက ပိဂကူဂှ် ဒှ် ဂကူ ဟာဥသာ-ဖှူလာနဳ (Hausa-Fulani) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ (ၜိုတ် ၃၀%)၊ ဂကူ ယဝ်ရူဗာ (Yoruba) ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် (ၜိုတ် ၂၁%)၊ ကေုာံ ဂကူ အဳဂဗဝ် (Igbo) ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ဗၟံက် (ၜိုတ် ၁၈%) တအ်ရ။ 

အရေဝ်ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ ဒှ်အရေဝ် မဆက်စၠောအ် အကြာဂကူနာနာ ပ္ဍဲဍုင်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဍုင်ဝွံ ပါ်ဒၟံင် ၜါဂအုံ ဍိုက်ဍိုက်ရ။ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] (ၜိုတ် ၅၀%) တုဲ၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (ၜိုတ် ၄၈%) ရ။ နာင်ဂျဳရဳယျာဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု ပရေင်ဒွက် (Afrobeats) ကေုာံ ကမၠောန်ရုပ်ဒမျိုင် မကော်ဂး နဝ်လဳဝုတ် (Nollywood - မဒှ် ကမၠောန်ရုပ်ဒမျိုင် ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ကြဴနူ အိန္ဒိယ) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲနာင်ဂျဳရဳယျာဝွံ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၆၂% ရ။ လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် ပရေင်ပညာ ဇၞော်မောဝ်ဂၠိုင်တုဲ တက္ကသိုလ် ခိုဟ်ဟ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဗွဲတၟေင် ဒၞာဲမနွံကဵု ပရေင်ပၠန်ဂတး ဘဝ်ကဝ် ဟာရာမ် (Boko Haram) တအ်ဂှ် ဘာဗတောန်လိက် ဒးဒုင်လီုလာ် ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဟွံဂွံတိုန်ဘာ နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
နာင်ဂျဳရဳယျာ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) ဂၠိုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိက ကေုာံ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ ဍုင်မသွံပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် (OPEC) ရ။ ပါဲနူ ကၠေင်ဒါတ်တုဲ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ (Natural gas)၊ ချးတၟအ်၊ ကေုာံ ထဝ် တအ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နာင်ဂျဳရဳယျာ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက (Largest economy in Africa) ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် အဓိကတုဲ၊ ကၠေင်ဒါတ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ၉၀% ပြင်င် သွက်သြန်သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်ရ။ ဍုင်ဇၞော် လာဂဝ်သ် (Lagos) ဂှ် ဒှ်ဍုင် မၞိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် ကေုာံ ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ်အိုတ် သွက်ဍုင် ကေုာံ ဒေသရ။ 

ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် ကေုာံ ပရေင်စိုန်သကီု (Corruption) တအ်ဂှ် ဒှ်ပြသၞာ ဇၞော်လောန်တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ဆက်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘဝ မဒိုက်ဂတ်ဖိုဟ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး အလဵုအသဳ ဂစာန်ဖန်ဇန် ညံင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂွံပြးဇးအာ လပါ် ကမၠောန်ဗ္ၚ၊ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒဳဂျဳတယ် (Tech startups) ကေုာံ ကမၠောန်ရုပ်ဒမျိုင်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နာင်ဂျဳရဳယျာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ပလိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:နာင်ဂျဳရဳယျာ]]</text>
      <sha1>en53uic2zd5icrynha8gj9vj2x5p5zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာဖရိက ပလိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10203</id>
    <revision>
      <id>53134</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; | အာဖရိက ပလိုတ်&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.75em;&quot;&gt;West Africa&lt;/span&gt; |- ! colspan...&quot;</comment>
      <origin>53134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11395" sha1="ppn1retxgwkthx63vqjqqvzwprlcfzy" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; | အာဖရိက ပလိုတ်&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.75em;&quot;&gt;West Africa&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; | ပရူပရာ အဓိက
|-
! တိုက်
| [[အာဖရိက]]
|-
! ဍုင် ပါလုပ်ဂမၠိုင် (၁၅ ဍုင်)
| [[နာင်ဂျဳရဳယျာ]]၊ [[ဂါနာ]]၊ [[ကုတ်ဒဳဗᅪ]] (Ivory Coast)၊ [[သေနဳဂေါလ်]]၊ [[မာလဳ]]၊ [[နဳဂျေ]]၊ [[ဂျဳနဳ]]၊ [[ဗာကဳနာ ဖှာသဝ်]]၊ [[လာဲဗေရဳယျာ]]၊ [[သဳရာလဳယောန်]]၊ [[တဝ်ဂဝ်]]၊ [[ဗေနိန်]]၊ [[ဂါမ်ဗဳယျာ]]၊ [[ဂျဳနဳ-ဗိသဝ်]]၊ [[ကိပ်ဗာဒဳ]]
|-
! လၟိဟ်မၞိဟ်
| ၜိုတ် ၄၃၀ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၄)
|-
! အရေဝ်ဘာသာ အဓိက
| [[ပြင်သေတ်]]၊ [[အင်္ဂလိက်]]၊ [[ပဝ်တူဂြဳ]]၊ ဟာဥသာ (Hausa)၊ ယဝ်ရူဗာ (Yoruba)၊ ဝဝ်လဝ်ဖှ် (Wolof)
|-
! ဍုင်ဇၞော် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| လာဂဝ်သ် (Lagos)၊ အာဗဳဂျာန် (Abidjan)၊ အာကရာ (Accra)၊ ဒါကာ (Dakar)
|}

'''အာဖရိက ပလိုတ်''' ({{lang-en|West Africa}}) ဝွံ ဒှ်ဒေသ လပါ်ပလိုတ် ပ္ဍဲကဵု တိုက်[[အာဖရိက]] ရ။ နကဵု စၟတ်သမ္တီ ကုလသမဂ္ဂ (UN geoscheme) ကေုာံ ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်အာဖရိက ပလိုတ်ဂမၠိုင် (ECOWAS) မ္ဂး ဒေသဝွံ ဍိုက်ပေင်လဝ် နကဵု ဍုင် ၁၅ ဍုင် မပ္တံကဵု [[နာင်ဂျဳရဳယျာ]]၊ [[ဂါနာ]]၊ [[ကုတ်ဒဳဗᅪ]]၊ [[သေနဳဂေါလ်]]၊ ကေုာံ ဍုင်တၞဟ်တအ်ရ။ ဒေသဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုမှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ ဒေသ အာဖရိက ဗဟဵု ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်ရ။ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒေသ မနွံလၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ကေုာံ မဇၞော်မောဝ်လောန် လပါ်ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိကရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ မနွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ထဝ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် ဂါနာ (Ghana Empire)၊ မာလဳ (Mali Empire)၊ ကေုာံ သောန်ဂါဲ (Songhai Empire) တအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်တမ်ဗုက်တူ (Timbuktu) ပ္ဍဲဍုင်မာလဳ လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်လဝ် ဗဟဵု ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက် အစ္စလာမ် မပြာကတ်လောန်ရ။

စနူ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံ စဵုကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသသြင်ၜဳ အာဖရိက ပလိုတ်ဝွံ ဒးဒုင်ဘဲ ပရေင်သွံရာန် ဍိက် (Transatlantic slave trade) ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ၊ မၞိဟ် မဳလဳယာန် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ရပ် ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ်လဝ် ဇရေင် တိုက်အမေရိက တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ယူရဝ်ပဳယျာန် မပ္တံကဵု [[ပြင်သေတ်]] ကဵု [[ဗြိတိန်]] တအ် ပါ်ပရအ် သီကေတ် အဝဵု အုပ်ဓလီု ဒေသဝွံရ (ဍုင်လာဲဗေရဳယျာ မွဲဓဝ် ဟွံဒးဒုင် အုပ်ဓလီု)။ 

ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၅၀ ကေုာံ ၁၉၆၀ ဂမၠိုင်ဂှ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ကလိဂွံလဝ် သၠးပွးရ။ ဆဂး ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်လ္ၚဵုတအ် (ဥပမာ - နာင်ဂျဳရဳယျာ၊ လာဲဗေရဳယျာ၊ သဳရာလဳယောန်) ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ပရေင်သီအဝဵု နကဵုပၞာန် အဆက်ဆက်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာဖရိက ပလိုတ် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မပြံင်လှာဲစှ်ေအာ နူသၟဝ်ကျာ စိုပ် သၠုင်ကျာရ။
* '''ဒေသ သာဟေလ် (Sahel):''' နွံလပါ်သၟဝ်ကျာ မဆက်စပ် ကု သာဟာရာ တုဲ၊ ဒှ်ဒေသ ကဝက်တိက္ကဟ် ကေုာံ တိဗလး မနွံကဵု ဍာ်ဗြဲ အောန်။ ဍုင်မပ္တံကဵု မာလဳ၊ နဳဂျေ ကေုာံ ဗာကဳနာ ဖှာသဝ် တအ် နွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
* '''ဂြိုပ်ဗြဲ ကေုာံ ဇိုင်သြင်ၜဳ (Guinean Forests):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာ မဆက်စပ် ကု မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် တုဲ၊ ဒှ်ဒေသ မနွံကဵု ဍာ်ဗြဲ ဂၠိုင် ကေုာံ သဘာဝ ဂြိုပ်ဆု ထီုဍုတ်ရ။
* '''[[ကြုင် နဳဂျေ]] (Niger River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက ကေုာံ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဒေသဝွံ မဇွောဝ်ကၠတ်အာ ဍုင် ဂျဳနဳ၊ မာလဳ၊ နဳဂျေ၊ ကေုာံ နာင်ဂျဳရဳယျာ ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဒေသ အာဖရိက ပလိုတ် ဂှ် ဒှ်ဒေသ မနွံလၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိကရ (နာင်ဂျဳရဳယျာ မွဲဍုင်ဓဝ် လၟိဟ်မၞိဟ် နွံ ၜိုတ် ၂၃၀ မဳလဳယာန်)။ ဍုင်ပ္ဍဲဒေသဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် နွံကဵု ဂကောံဂကူ နာနာသာ် မပ္တံကဵု ဟာဥသာ (Hausa)၊ ယဝ်ရူဗာ (Yoruba)၊ အဳဂဗဝ် (Igbo)၊ ဖှူလာနဳ (Fulani) ကေုာံ ဝဝ်လဝ်ဖှ် (Wolof) တအ်ရ။ 

အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ကဵု [[အင်္ဂလိက်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် အဓိက (ဟိုတ်နူ အာဲကၟာဲ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ) တုဲ၊ အရေဝ် ကောန်ဂကူတအ်လေဝ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလးကီုရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး ဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လဒေါဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] တုဲ၊ ဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဇိုင်သြင်ၜဳဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ဂၠိုင်ရ။ အာဖရိက ပလိုတ် ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု ယေန်သၞာင် ပရေင်ဒွက် မကော်ဂး Afrobeats မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ နာင်ဂျဳရဳယျာ ကဵု ဂါနာ ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ပံင်ကောံ ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒေသ အာဖရိက ပလိုတ် ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ သံယဇာတ အဓိကရ။ 
* '''ကမၠောန်ဗ္ၚ:''' ကုတ်ဒဳဗᅪ (Ivory Coast) ကဵု ဂါနာ (Ghana) တအ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် '''ကဝ်ကဝ်''' (Cocoa - သွက်ဂွံ ကၠောန် စံက်ကလေတ်) ဂၠိုင်အိုတ် ကဆံင် ပထမ ကဵု ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။
* '''သံယဇာတ:''' နာင်ဂျဳရဳယျာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကၠေင်ဒါတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲအာဖရိကတုဲ၊ ဂါနာ ကဵု မာလဳ တအ်ဂှ် ပြာကတ် လပါ် ခါဲထဝ် ရ။ 

'''ဂကောံ အာဖရိက ပလိုတ် (ECOWAS):'''
ဍုင် ၁၅ ဍုင် ပ္ဍဲဒေသဝွံ ဒက်ပံင်ကောံလဝ် နကဵု ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်အာဖရိက ပလိုတ်ဂမၠိုင် (Economic Community of West African States - ECOWAS) သွက်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက်၊ ပရေင်ညိင်ဝတ် ကေုာံ အခေါင်ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ် အာကၠုင် သက်ကုဗဳဇြာ အပ္ဍဲဒေသရ။ ဍုင် ၈ ဍုင် (မဒှ်လဝ် ဍုင်သၟဝ်တဲ ပြင်သေတ် တြေံ) ဂှ် စကာ သြန်မွဲဓဝ် မကော်ဂး ဖှရက် အာဖရိက ပလိုတ် (West African CFA franc) ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာဖရိက ပလိုတ်}}
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ပလိုတ်]]</text>
      <sha1>ppn1retxgwkthx63vqjqqvzwprlcfzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နဳဂျေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10204</id>
    <revision>
      <id>53135</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ နဳဂျေ | native_name = République du Niger | common_name = နဳဂျေ | image_flag = Flag of Niger.svg | image_coat = Coat of arms of Niger.svg | capital = [[နဳယာမေ]] (Niamey) | coordinates = 13°31′N 2°06′E | largest_city = [[နဳယာမေ]] | official_languages = [[ပြင်သေတ်]]...&quot;</comment>
      <origin>53135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11034" sha1="4ei4k1v1mcwf894o9xfpc11zgzo7hqi" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ နဳဂျေ
| native_name = République du Niger
| common_name = နဳဂျေ
| image_flag = Flag of Niger.svg
| image_coat = Coat of arms of Niger.svg
| capital = [[နဳယာမေ]] (Niamey)
| coordinates = 13°31′N 2°06′E
| largest_city = [[နဳယာမေ]]
| official_languages = [[ပြင်သေတ်]] (French)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် (အလဵုအသဳ ပၞာန် အုပ်ဓလီု)
| leader_title1 = ဥက္ကဌ ကံင်သဳ ဂီုကၠီု
| leader_name1 = [[အာဗဒူရာဟာမာန် ချဳယာနဳ]] (Abdourahamane Tchiani)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[အာလဳ လာမဳနေ ဇြာအေန်]] (Ali Lamine Zeine)
| area_km2 = ၁,၂၆၇,၀၀၀
| population_estimate = ၂၇ မဳလဳယာန် (၂၇၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ပလိုတ် (West African CFA franc, XOF)
| time_zone = WAT (UTC+1)
}}

'''နဳဂျေ''' ({{lang-en|Niger}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ နဳဂျေ''' (Republic of the Niger) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက ပလိုတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[လဳဗျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ချာတ်]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[နာင်ဂျဳရဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ဗေနိန်]] ကေုာံ [[ဗာကဳနာ ဖှာသဝ်]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ဍုင်[[မာလဳ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[အာလ်ဂျဳရဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်ရ။ ယၟုဍုင်ဝွံ ကေတ်လဝ် နူကဵု ကြုင်နဳဂျေ (Niger River) ရ။ ဍုင်နဳဂျေဝွံ ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် ဒှ်ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ တုဲ၊ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက ပလိုတ် ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒကုတ်မွဲ သွက် ဍုင်ဨကရာဇ် မဇၞော်မောဝ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် မာလဳ (Mali Empire) ကေုာံ သောန်ဂါဲ (Songhai Empire) ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] (French West Africa) ရ။

ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၃ အဝ်ဂေတ် သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ် ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွးတုဲ ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပရေင်သီအဝဵု နကဵုပၞာန် အဆက်ဆက်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ရုဲမာဲ ဒဳမဝ်ကရေသဳ တုဲ မာဟာမာဒူ အဳသိုဖှဝ် (Mahamadou Issoufou) တိုန်ဒှ် သမ္မတရ။ ဆဂး ပ္ဍဲဂိတု ဂျူလာင် သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ဒပ်ပၞာန် ကလေင်သီကေတ် အဝဵု နူကဵု သမ္မတ မဝ်ဟာမေတ် ဗာဇြောမ် (Mohamed Bazoum) တုဲ ဥက္ကဌ ကံင်သဳ ဂီုကၠီု သကိုပ်ပၞာန် အာဗဒူရာဟာမာန် ချဳယာနဳ (Abdourahamane Tchiani) တိုန်အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
နဳဂျေ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု တိက္ကဟ် မလှဲလး ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ မက္ကဟ်သွာတ်ရ။
* '''ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ (Sahara Desert):''' လပါ်သၟဝ်ကျာဍုင် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် ဒှ်ဒေသက္ကဟ် မနွံကဵု ဗတဳ ကေုာံ ဒဵုတၟအ်ဂမၠိုင်ရ။ ဒဵု အာရ် (Aïr Mountains) ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
* '''ဒေသ သာဟေလ် (Sahel):''' လပါ်သၠုင်ကျာဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ကဝက်တိက္ကဟ် သာဟေလ် တုဲ၊ မၞိဟ်တန်တဴဒၟံင် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။
* '''[[ကြုင် နဳဂျေ]] (Niger River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက မဇွောဝ်ကၠတ်အာ လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် ဍုင်တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော် နဳယာမေ (Niamey) ဂှ် နွံ လတူ ဇိုင်ကြုင်ဏအ်ရ။ ဒေသ ဇိုင်ကြုင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ တိဍာ်ခိုဟ် အဓိက သွက် ကမၠောန်ဗ္ၚရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
နဳဂျေ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၂၇ မဳလဳယာန် တုဲ၊ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ် ကောန်ၚာ် သၠးဂၠိုက် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (Highest fertility rate - မွဲသ္ၚိကၟိန်မ္ဂး ကောန်ၚာ် နွံ ၜိုတ် ၇ တၠ) ရ။ ဂကူ ဟာဥသာ (Hausa) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၅၃%) တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ဂကူ ဇြာမာ ကေုာံ သောန်ဂါဲ (Zarma-Songhai) ၜိုတ် ၂၁%၊ ကေုာံ ဂကူ တူအာရေတ် (Tuareg) ပ္ဍဲဒေသက္ကဟ် တအ် နွံရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကီုလေဝ်၊ အရေဝ် ဟာဥသာ ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲပရေင်သွံရာန်ဗၞိက် ကေုာံ လဒေါဝ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၉၉% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] (ဗွဲတၟေင် သုန်နဳ - Sunni) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲနဳဂျေဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဒိုက်ဂတ် ကေုာံ အခက်အခုဲ လပါ် သဇိုင်အဆောက်အအုံရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၃၅% ဓဝ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မၞိဟ်လေပ်လိက် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ကောန်ၚာ်ဗြဴတအ် အခေါင်တိုန်ဘာ အောန်လောန်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
နဳဂျေ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ '''ယူရေနဳယျာမ်''' (Uranium) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ယူရေနဳယျာမ် ဂၠိုင်အိုတ် ပဉ္စမ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (မစကာ သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ဒြဟတ်လလဳ နူကဵု ဓါတ်နျူကလဳယျာ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်ပြင်သေတ်) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ထဝ် (Gold) ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ် (Petroleum) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နဳဂျေ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ၊ ပရေင်လွဳတိရစ္ဆာန် ကေုာံ ကမၠောန်ပ္တိတ် ယူရေနဳယျာမ် အဓိကရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ နကဵုတဲ ရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်ဝွံ ပ္တိတ်ဒၟံင် သံယဇာတ ၚုဟ်မးတန် ဗွဲမဂၠိုင် ကီုလေဝ်၊ နဳဂျေဂှ် ဆက်လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုင် မဒိုက်ဂတ်အိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (Human Development Index သဝ်အိုတ်) မွဲဖိုဟ်ရ။ ဟိုတ်နူ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ၊ ဒေသက္ကဟ် ကွာ်လုပ်ကၠုင် ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် နူကဵု ဂကောံပၠန်ဂတး အစ္စလာမ် (Islamic extremism) တအ်တုဲ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင် အခက်အခုဲ ဗွဲမဇၞော်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နဳဂျေ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ပလိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:နဳဂျေ]]</text>
      <sha1>4ei4k1v1mcwf894o9xfpc11zgzo7hqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာလဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10205</id>
    <revision>
      <id>53136</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မာလဳ | native_name = République du Mali &lt;br&gt; Mali ka Fasojamana | common_name = မာလဳ | image_flag = Flag of Mali.svg | image_coat = Coat of arms of Mali.svg | capital = [[ဗာမာကဝ်]] (Bamako) | coordinates = 12°39′N 8°0′W | largest_city = [[ဗာမာကဝ်]] | official_languages = ဗာမ...&quot;</comment>
      <origin>53136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11762" sha1="i194fysd03j0e57b24k7lt7qr23mcnw" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မာလဳ
| native_name = République du Mali &lt;br&gt; Mali ka Fasojamana
| common_name = မာလဳ
| image_flag = Flag of Mali.svg
| image_coat = Coat of arms of Mali.svg
| capital = [[ဗာမာကဝ်]] (Bamako)
| coordinates = 12°39′N 8°0′W
| largest_city = [[ဗာမာကဝ်]]
| official_languages = ဗာမ်ဗာရာ (Bambara) ကေုာံ အရေဝ်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် (အရေဝ်စကာရုင်: [[ပြင်သေတ်]])
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် (အလဵုအသဳ ပၞာန် အုပ်ဓလီု)
| leader_title1 = သမ္မတ (အလဵုအသဳ ပြံင်လှာဲ)
| leader_name1 = [[အာသဳမဳ ဂဝ်ဲတာ]] (Assimi Goïta)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ချဝ်ဂွေလ် ကဝ်ကာလာ မာဲဂါ (Choguel Kokalla Maïga)
| area_km2 = ၁,၂၄၀,၁၉၂
| population_estimate = ၂၃ မဳလဳယာန် (၂၃၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ပလိုတ် (West African CFA franc, XOF)
| time_zone = GMT (UTC+0)
}}

'''မာလဳ''' ({{lang-en|Mali}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မာလဳ''' (Republic of Mali) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက ပလိုတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အာလ်ဂျဳရဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[နဳဂျေ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ဗာကဳနာ ဖှာသဝ်]] ကေုာံ [[ကုတ်ဒဳဗᅪ]] (Ivory Coast) ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ဂျဳနဳ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[သေနဳဂေါလ်]] ကဵု [[မဝ်ရဳတေးနဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်မာလဳဝွံ ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ၆၅% ပြင်င်ဂှ် ဒှ်ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ တုဲ၊ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် အလန်ဒဋ္ဌမ ပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]] ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒကုတ်မွဲ သွက် ဍုင်ဨကရာဇ် မဇၞော်မောဝ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် ဂါနာ (Ghana Empire)၊ ဍုင်ဨကရာဇ် မာလဳ (Mali Empire) ကေုာံ သောန်ဂါဲ (Songhai Empire) ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဍုင်ဨကရာဇ် မာလဳ (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ဨကရာဇ် မာန်သာ မူသာ - Mansa Musa) ဂှ် ဒေသဝွံ နွံကဵု ထဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ကေုာံ ဍုင်တမ်ဗုက်တူ (Timbuktu) ဂှ် ဒှ်လဝ် ဗဟဵု ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက် အစ္စလာမ် မပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ 

ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] (French Sudan) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ် နဒဒှ် ကၟိန်ဍုင် ပံင်ကောံ မာလဳ (Mali Federation) မပံင်ကောံလဝ် ကုဍုင် သေနဳဂေါလ် ရ။ ဆဂး ခြာဟွံလအ် သေနဳဂေါလ် ပါ်တိတ်အာတုဲ ဍုင်ဝွံ သှ်ေကျန် နကဵု ယၟု ဍုင်မာလဳ ရ။ 

စနူ သၞာံ ၂၀၁၂ တုဲ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ အကြာ ဂကူတူအာရေတ် (Tuareg) ကေုာံ ဂကောံပၠန်ဂတး အစ္စလာမ် တအ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်တအ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ကဵု ၂၀၂၁ ဂှ် ပရေင်သီအဝဵု နကဵုပၞာန် (Military coups) ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး သကိုပ်ပၞာန် အာသဳမဳ ဂဝ်ဲတာ (Assimi Goïta) တိုန်အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် နကဵု အလဵုအသဳ ပြံင်လှာဲရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
မာလဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု တိက္ကဟ် မလှဲလး ကေုာံ ဇိုင်ကြုင် နဳဂျေ ရ။
* '''ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ (Sahara Desert):''' လပါ်သၟဝ်ကျာဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ တုဲ၊ ရာသဳဥတု က္ကဟ် ကေုာံ ကတဴလောန်ရ။
* '''ဒေသ သာဟေလ် (Sahel):''' လပါ်လဒေါဝ်ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ကဝက်တိက္ကဟ် သာဟေလ် မဒှ် ဒေသ လွဳပြေင်ဂၠဴ ကေုာံ ကမၠောန်ဗ္ၚရ။
* '''[[ကြုင် နဳဂျေ]] (Niger River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက သွက်ဍုင် မဇွောဝ်ကၠတ်အာ အလုံမွဲဍုင်တုဲ၊ ညးကော်ခဴစ ကြုင်ဏအ် &quot;လမျီု ဍုင်မာလဳ&quot; ရ။ ဍုင်ဇၞော် ဗာမာကဝ် လေဝ် နွံ လတူ ဇိုင်ကြုင်ဏအ်ကီုရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
မာလဳ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၂၃ မဳလဳယာန် တုဲ၊ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာဍုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဂကောံကောန်ဂကူ နာနာသာ်တုဲ ဂကူ ဗာမ်ဗာရာ (Bambara) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၃၃%) ရ。 ကြဴနူဂှ် ဂကူ ဖှူလာနဳ (Fulani)၊ ဒဝ်ဂေါန် (Dogon)၊ ကေုာံ ဂကူ တူအာရေတ် (Tuareg) မနွံ ပ္ဍဲဒေသက္ကဟ် တအ် နွံရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် (Working language) ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် အလဵုအသဳ ပတိတ်ထောံ ပြင်သေတ် နူကဆံင် အရေဝ်စကာရုင် တန်တြေံ (Official language) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် အရေဝ်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် ဗွဲတၟေင် အရေဝ် ဗာမ်ဗာရာ (Bambara) ညံင်ဂွံဒှ် အရေဝ်အဓိကရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၉၅% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] (ဗွဲတၟေင် သုန်နဳ - Sunni) ရ။ ယေန်သၞာင် ပရေင်ဒွက် မာလဳ ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအာဖရိက ကေုာံ ဂၠးကဝ်ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲမာလဳဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဒိုက်ဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၃၁% ဓဝ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မၞိဟ်လေပ်လိက် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လဒေါဝ်ဂှ် ဘာဗတောန်လိက် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ကၟာတ်လဝ် ဟိုတ်နူ ဘဲပၞာန်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
မာလဳ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ '''ထဝ်''' (Gold) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ထဝ် ဂၠိုင်အိုတ် တတိယ ပ္ဍဲအာဖရိက (ကြဴနူ အာဖရိက သၠုင်ကျာ ကဵု ဂါနာ) ရ။ ပါဲနူထဝ်တုဲ ဗၜိုတ် (Salt) ကေုာံ ယူရေနဳယျာမ် (Uranium) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မာလဳ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ၊ ပရေင်လွဳတိရစ္ဆာန် ကေုာံ ကမၠောန်ခါဲထဝ် အဓိကရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ နကဵုတဲ ရ။ ထဝ် ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်တုဲ၊ လပါ် ကမၠောန်ဗ္ၚမ္ဂး '''ကတဵု''' (Cotton) ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် သွံပ္တိတ် အဓိက သွက်ဍုင်ရ။ ၜိုန်ရ နွံကဵု သံယဇာတ ထဝ် ကီုလေဝ်၊ မာလဳဂှ် ဆက်လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုင် မဒိုက်ဂတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်မွဲဖိုဟ်ရ။ သြန်မပလံင်နင် နူကောန်ဍုင် မာလဳ ပ္ဍဲဍုင်သအာင် (Remittances) တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်သြန်လုပ် အဓိက မွဲ သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:မာလဳ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ပလိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:မာလဳ]]</text>
      <sha1>i194fysd03j0e57b24k7lt7qr23mcnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53137</id>
      <parentid>53136</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T13:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11759" sha1="5y4z49m49rm2lqe2uvbuytzqbrhpf20" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မာလဳ
| native_name = République du Mali &lt;br&gt; Mali ka Fasojamana
| common_name = မာလဳ
| image_flag = Flag of Mali.svg
| image_coat = Coat of arms of Mali.svg
| capital = [[ဗာမာကဝ်]] (Bamako)
| coordinates = 12°39′N 8°0′W
| largest_city = [[ဗာမာကဝ်]]
| official_languages = ဗာမ်ဗာရာ (Bambara) ကေုာံ အရေဝ်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် (အရေဝ်စကာရုင်: [[ပြင်သေတ်]])
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် (အလဵုအသဳ ပၞာန် အုပ်ဓလီု)
| leader_title1 = သမ္မတ (အလဵုအသဳ ပြံင်လှာဲ)
| leader_name1 = [[အာသဳမဳ ဂဝ်ဲတာ]] (Assimi Goïta)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ချဝ်ဂွေလ် ကဝ်ကာလာ မာဲဂါ (Choguel Kokalla Maïga)
| area_km2 = ၁,၂၄၀,၁၉၂
| population_estimate = ၂၃ မဳလဳယာန် (၂၃၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ဖှရက် အာဖရိက ပလိုတ် (West African CFA franc, XOF)
| time_zone = GMT (UTC+0)
}}

'''မာလဳ''' ({{lang-en|Mali}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ မာလဳ''' (Republic of Mali) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မဟွံမွဲကဵုသြင်ၜဳ (Landlocked country) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာဖရိက ပလိုတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[အာလ်ဂျဳရဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင်[[နဳဂျေ]] ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ဗာကဳနာ ဖှာသဝ်]] ကေုာံ [[ကုတ်ဒဳဗᅪ]] (Ivory Coast) ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ဂျဳနဳ]] ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်၊ ကေုာံ ဍုင်[[သေနဳဂေါလ်]] ကဵု [[မဝ်ရဳတေနဳယျာ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်ရ။ ဍုင်မာလဳဝွံ ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ၆၅% ပြင်င်ဂှ် ဒှ်ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ တုဲ၊ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် အလန်ဒဋ္ဌမ ပ္ဍဲတိုက်[[အာဖရိက]] ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒကုတ်မွဲ သွက် ဍုင်ဨကရာဇ် မဇၞော်မောဝ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဨကရာဇ် ဂါနာ (Ghana Empire)၊ ဍုင်ဨကရာဇ် မာလဳ (Mali Empire) ကေုာံ သောန်ဂါဲ (Songhai Empire) ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဍုင်ဨကရာဇ် မာလဳ (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ဨကရာဇ် မာန်သာ မူသာ - Mansa Musa) ဂှ် ဒေသဝွံ နွံကဵု ထဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ကေုာံ ဍုင်တမ်ဗုက်တူ (Timbuktu) ဂှ် ဒှ်လဝ် ဗဟဵု ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက် အစ္စလာမ် မပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ 

ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပြင်သေတ်]] (French Sudan) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နူပြင်သေတ် နဒဒှ် ကၟိန်ဍုင် ပံင်ကောံ မာလဳ (Mali Federation) မပံင်ကောံလဝ် ကုဍုင် သေနဳဂေါလ် ရ။ ဆဂး ခြာဟွံလအ် သေနဳဂေါလ် ပါ်တိတ်အာတုဲ ဍုင်ဝွံ သှ်ေကျန် နကဵု ယၟု ဍုင်မာလဳ ရ။ 

စနူ သၞာံ ၂၀၁၂ တုဲ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ အကြာ ဂကူတူအာရေတ် (Tuareg) ကေုာံ ဂကောံပၠန်ဂတး အစ္စလာမ် တအ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်တအ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ကဵု ၂၀၂၁ ဂှ် ပရေင်သီအဝဵု နကဵုပၞာန် (Military coups) ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး သကိုပ်ပၞာန် အာသဳမဳ ဂဝ်ဲတာ (Assimi Goïta) တိုန်အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် နကဵု အလဵုအသဳ ပြံင်လှာဲရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
မာလဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု တိက္ကဟ် မလှဲလး ကေုာံ ဇိုင်ကြုင် နဳဂျေ ရ။
* '''ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ (Sahara Desert):''' လပါ်သၟဝ်ကျာဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသက္ကဟ် သာဟာရာ တုဲ၊ ရာသဳဥတု က္ကဟ် ကေုာံ ကတဴလောန်ရ။
* '''ဒေသ သာဟေလ် (Sahel):''' လပါ်လဒေါဝ်ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ ကဝက်တိက္ကဟ် သာဟေလ် မဒှ် ဒေသ လွဳပြေင်ဂၠဴ ကေုာံ ကမၠောန်ဗ္ၚရ။
* '''[[ကြုင် နဳဂျေ]] (Niger River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက သွက်ဍုင် မဇွောဝ်ကၠတ်အာ အလုံမွဲဍုင်တုဲ၊ ညးကော်ခဴစ ကြုင်ဏအ် &quot;လမျီု ဍုင်မာလဳ&quot; ရ။ ဍုင်ဇၞော် ဗာမာကဝ် လေဝ် နွံ လတူ ဇိုင်ကြုင်ဏအ်ကီုရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
မာလဳ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၂၃ မဳလဳယာန် တုဲ၊ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာဍုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဂကောံကောန်ဂကူ နာနာသာ်တုဲ ဂကူ ဗာမ်ဗာရာ (Bambara) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၃၃%) ရ。 ကြဴနူဂှ် ဂကူ ဖှူလာနဳ (Fulani)၊ ဒဝ်ဂေါန် (Dogon)၊ ကေုာံ ဂကူ တူအာရေတ် (Tuareg) မနွံ ပ္ဍဲဒေသက္ကဟ် တအ် နွံရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[ပြင်သေတ်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် (Working language) ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် အလဵုအသဳ ပတိတ်ထောံ ပြင်သေတ် နူကဆံင် အရေဝ်စကာရုင် တန်တြေံ (Official language) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် အရေဝ်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် ဗွဲတၟေင် အရေဝ် ဗာမ်ဗာရာ (Bambara) ညံင်ဂွံဒှ် အရေဝ်အဓိကရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၉၅% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[အစ္စလာမ်]] (ဗွဲတၟေင် သုန်နဳ - Sunni) ရ။ ယေန်သၞာင် ပရေင်ဒွက် မာလဳ ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအာဖရိက ကေုာံ ဂၠးကဝ်ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲမာလဳဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဒိုက်ဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက်ဂှ် နွံၜိုတ် ၃၁% ဓဝ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မၞိဟ်လေပ်လိက် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လဒေါဝ်ဂှ် ဘာဗတောန်လိက် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ကၟာတ်လဝ် ဟိုတ်နူ ဘဲပၞာန်ရ။

'''သံယဇာတ:'''
မာလဳ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ '''ထဝ်''' (Gold) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ထဝ် ဂၠိုင်အိုတ် တတိယ ပ္ဍဲအာဖရိက (ကြဴနူ အာဖရိက သၠုင်ကျာ ကဵု ဂါနာ) ရ။ ပါဲနူထဝ်တုဲ ဗၜိုတ် (Salt) ကေုာံ ယူရေနဳယျာမ် (Uranium) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မာလဳ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ၊ ပရေင်လွဳတိရစ္ဆာန် ကေုာံ ကမၠောန်ခါဲထဝ် အဓိကရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ နကဵုတဲ ရ။ ထဝ် ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက်ဂွံ သွံပ္တိတ် ဍုင်သအာင်တုဲ၊ လပါ် ကမၠောန်ဗ္ၚမ္ဂး '''ကတဵု''' (Cotton) ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် သွံပ္တိတ် အဓိက သွက်ဍုင်ရ။ ၜိုန်ရ နွံကဵု သံယဇာတ ထဝ် ကီုလေဝ်၊ မာလဳဂှ် ဆက်လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုင် မဒိုက်ဂတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်မွဲဖိုဟ်ရ။ သြန်မပလံင်နင် နူကောန်ဍုင် မာလဳ ပ္ဍဲဍုင်သအာင် (Remittances) တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်သြန်လုပ် အဓိက မွဲ သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:မာလဳ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိက ပလိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:မာလဳ]]</text>
      <sha1>5y4z49m49rm2lqe2uvbuytzqbrhpf20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သယံဇာတ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10206</id>
    <revision>
      <id>53138</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''သယံဇာတ''' ({{lang-en|Natural resource}}) ဝွံ ဒှ်အရာမကတဵုဒှ်လဝ် နကဵုသဘာဝ အပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ မသက္ကု ပရေင်ဖန်ဗဒှ် နူမၞိဟ်တအ်တုဲ၊ မဒှ်အရာ မနွံကဵု တန်ၚုဟ် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပရေင်ဂျ...&quot;</comment>
      <origin>53138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5620" sha1="rhzjdsq39mrxz8ic5v7tmrz5w4ye0ns" xml:space="preserve">'''သယံဇာတ''' ({{lang-en|Natural resource}}) ဝွံ ဒှ်အရာမကတဵုဒှ်လဝ် နကဵုသဘာဝ အပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ မသက္ကု ပရေင်ဖန်ဗဒှ် နူမၞိဟ်တအ်တုဲ၊ မဒှ်အရာ မနွံကဵု တန်ၚုဟ် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပရေင်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မၞိဟ် ကေုာံ သတ္တဝါတအ်ရ။ သယံဇာတတအ်ဝွံ ပါလုပ် အရာမပ္တံကဵု ဍာ်၊ တိ၊ ကျာ၊ ဆုဒုန်၊ သတ္တုနာနာ၊ ကေုာံ ဒြဟတ်သဘာဝ (မပ္တံကဵု တ္ၚဲ ကေုာံ ကျာ) တအ်ရ။

== ဗီုပြင် သယံဇာတဂမၠိုင် ==
သယံဇာတ တအ်ဂှ် နကဵု အဓိက ပါ်လဝ် ၜါ ဗီုပြင်ရ-

* '''သယံဇာတ ကလေင်ကလိဂွံမာန် (Renewable resources):''' 
ဒှ်သယံဇာတ မမာန်ကလေင် ကတဵုဒှ် ကေုာံ ကလေင်ဗပေင်မာန် နကဵု သဘာဝ အပ္ဍဲအခိင် မဟွံလအ်လလောန်ရ။ သယံဇာတ ဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ စကာကီုလေဝ် အိုတ်အာ ဟွံလောဲသွာရ (ဆဂး ယဝ်ရ စကာလောန်ၜက်မ္ဂး လီုလာ်မာန်ကီုရ)။ 
** ဥပမာ - ဒြဟတ်တ္ၚဲ (Solar energy)၊ ဒြဟတ်ကျာ (Wind energy)၊ ဍာ်ကြုင် ကေုာံ ဍာ်ကၟာ၊ တၞံဆု၊ တိရစ္ဆာန်၊ ကေုာံ တိဗ္ၚတအ် ပါလုပ်ရ။

* '''သယံဇာတ ကလေင်ကလိဂွံ ဟွံမာန် (Non-renewable resources):''' 
ဒှ်သယံဇာတ မနွံကဵု လၟိဟ်အပိုင်အခြာတုဲ၊ ယဝ်ရ စကာအိုတ်အာမ္ဂး သွက်ဂွံ ကလေင်ကတဵုဒှ်ပၠန်ဂှ် ဒးကေတ် အခိင် ပြကောဋိကိုဋ် သၞာံရ။
** ဥပမာ - သတ္တုနာနာ (ထဝ်၊ သြန်၊ ဗရိုတ်၊ ပသဲ)၊ ကေုာံ ဓါတ်ယဟ် (Fossil fuels - မပ္တံကဵု ကၠေင်ဒါတ်၊ ချးတၟအ်၊ ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ) တအ် ပါလုပ်ရ။

== ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ ပရေင်စကာ ==
သယံဇာတ သဘာဝ တအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်လောန် သွက် မၞိဟ်တအ် ဂွံဂျိုင်လမျီု ကေုာံ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။
* '''ပရေင်ဂျိုင်လမျီု:''' ကျာ (အံက်သဳဂျေန်) သွက်ဂွံ ယီု၊ ဍာ် သွက်ဂွံ သုင်၊ ကေုာံ တိ သွက်ဂွံ တဵုလွဳ သြောအ်ဂျာင် စၞစတအ်ဂှ် ဒှ်အရာ သဇိုင်အဓိကရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' သတ္တု ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ် တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက် ကမၠောန်စက်ယန္တရား၊ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်၊ ကေုာံ သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ဒြဟတ်လလဳရ။ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဏအ်ဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညးတအ် တန်တဴဒၟံင် လတူ သယံဇာတတအ်ဏအ်ရ။

== ပရေင်မင်မွဲ သယံဇာတ ==
လၟုဟ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဏအ် ဟိုတ်နူ လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်တိုန် ကေုာံ ပရေင်စကာ သယံဇာတ လောန်ၜက်အာတုဲ၊ သယံဇာတ သဘာဝ (ဗွဲတၟေင် ကၠေင်ဒါတ်၊ ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ ဍာ်သုင်စ) တအ် အောန်စှ်ေဒၟံင် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ခါဲသတ္တု ကေုာံ စကာ ချးတၟအ်တအ်ဂှ် ကဵုအန္တရာယ် ကု ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ကတဵုဗဒှ် ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ (Climate change) ရ။

ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂၠးကဝ်တအ် လၟုဟ် ဂစာန်ဖန်ဇန်ဒၟံင် သွက်ဂွံ မင်မွဲ သယံဇာတ (Conservation) ကေုာံ စကာ သယံဇာတ နကဵု နဲကဲ စိုန်သကီု (Sustainable development) ညံင်ဂွံ သှ်ေၜိုတ် စဵုကဵု မၞိဟ်တအ် အဆက်အနာဂတ်တေံရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:သယံဇာတ}}
[[ကဏ္ဍ:သယံဇာတ]]
[[ကဏ္ဍ:ပွဳပွူသဘာဝ]]
[[ကဏ္ဍ:ပထဝဳ]]</text>
      <sha1>rhzjdsq39mrxz8ic5v7tmrz5w4ye0ns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပဝ်တူဂြဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10207</id>
    <revision>
      <id>53139</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ပဝ်တူဂြဳ | native_name = República Portuguesa | common_name = ပဝ်တူဂြဳ | image_flag = Flag of Portugal.svg | image_coat = Coat of arms of Portugal.svg | capital = [[လိသ်ဗောန်]] (Lisbon) | coordinates = 38°42′N 9°11′W | largest_city = [[လိသ်ဗောန်]] | officia...&quot;</comment>
      <origin>53139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11024" sha1="f453fnh4uucne2lcfw5kdi1ptm5fur6" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ပဝ်တူဂြဳ
| native_name = República Portuguesa
| common_name = ပဝ်တူဂြဳ
| image_flag = Flag of Portugal.svg
| image_coat = Coat of arms of Portugal.svg
| capital = [[လိသ်ဗောန်]] (Lisbon)
| coordinates = 38°42′N 9°11′W
| largest_city = [[လိသ်ဗောန်]]
| official_languages = [[ပဝ်တူဂြဳ]] (Portuguese)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ပါလဳမာန် ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[မာသေလဝ် ရေဗေလဝ် ဒဳ သဝ်သာ]] (Marcelo Rebelo de Sousa)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[လူဝဳသ် မောန်တေနေဂရဝ်]] (Luís Montenegro)
| area_km2 = ၉၂,၂၁၂
| population_estimate = ၁၀.၄ မဳလဳယာန် (၁၀၄ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = [[ယူရဝ်]] (Euro, EUR)
| time_zone = WET (UTC+0)
}}

'''ပဝ်တူဂြဳ''' ({{lang-en|Portugal}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ပဝ်တူဂြဳ''' (Portuguese Republic) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[ယူရဝ် သၠုင်ကျာ]] လတူ တကအ်ဒေသ အာဲဗဳရဳယျာ (Iberian Peninsula) ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[သပိန်]] (Spain) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဗၟံက်၊ ကေုာံ မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ကေုာံ သၠုင်ကျာရ။ ဍုင်ပဝ်တူဂြဳဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဝင်ဂၠးကဝ် နကဵု အေန်ပါယာ သြင်ၜဳ ကေုာံ ခေတ်မၞိဟ်ဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ (Age of Discovery) ဂမၠိုင်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒေသ လူသဳတာနဳယျာ (Lusitania) သၟဝ် အေန်ပါယာ ရဝ်မ (Roman Empire) ရ။ ပ္ဍဲ ၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူအာရပ် မူရာ (Moors) တအ် လုပ်သီကေတ်လဝ်တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၃၉ ဂှ် ကလိဂွံ သၠးပွး ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဨကရာဇ် ပဝ်တူဂြဳ (Kingdom of Portugal) မာန်လဝ်ရ။ 

ပ္ဍဲ ၁၅ ကဵု ၁၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပဝ်တူဂြဳ ဒှ်လဝ် ဍုင်မဇၞော်မောဝ်အိုတ် လပါ်သြင်ၜဳ ကေုာံ ဒက်ပ္တန်လဝ် အေန်ပါယာ ပ္ဍဲ အာဖရိက၊ အာရှ ကေုာံ အမေရိက သၠုင်ကျာ (ဗွဲတၟေင် ဍုင်ဗရာဇြဳ) ရ။ မၞိဟ်ဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ လပါ်သြင်ၜဳ မပ္တံကဵု ဗာသကဝ် ဒါ ဂါမာ (Vasco da Gama - မဂၠာဲဆဵု ဂၠံင်တရဴၜဳ စိုပ် အိန္ဒိယ) ဂှ် ပြာကတ်လောန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၅ ဂှ် ကတဵုဒှ် ကသဳတိ ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲဍုင် လိသ်ဗောန် တုဲ ဍုင်ဒးဒုင် လီုလာ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၀ ဂှ် သၞောတ်ဨကရာဇ် လီုလာ်အာတုဲ ဒက်ပ္တန် သၞောတ်သမ္မတ ရ။ ကြဴနူဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵု (Estado Novo) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု သာလာဇြာ (António de Oliveira Salazar) ပွိုင် ၄၀ သၞာံပြင်င်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် ကတဵုဒှ် ပၠန်ဂတး ပ္ကဴကာနေရှေန် (Carnation Revolution) သက်ကုဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်တုဲ ကလေင်စိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ပဝ်တူဂြဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သြင်ၜဳ မလှဲလး ကေုာံ ဇိုင်ကြုင် မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''ကြုင် တေဟဝ် (Tagus River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက မပါ်လဝ် ဍုင် လပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံကဵု ဒဵု ကေုာံ ရာသဳဥတု ၜိုဟ်ဂံက်တုဲ၊ လပါ်သၠုင်ကျာ (Alentejo ကဵု Algarve) ဂှ် ဒှ်တိဗလး ကေုာံ ရာသဳဥတု ကတဴရ။
* '''တကအ်ဂမၠိုင်:''' ပါဲနူ တိဍာ် လတူတိုက်တုဲ၊ ပဝ်တူဂြဳ နွံကဵု ဒေသတကအ် အာဇြဝ် (Azores) ကေုာံ မာဒေရာ (Madeira) မနွံ ပ္ဍဲမှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် မပြာကတ် လပါ် ပွဳပွူသဘာဝ တၟအ်ပၟတ် ကေုာံ ဇိုင်တရဴရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ပဝ်တူဂြဳ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၁၀.၄ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ ဇိုင်သြင်ၜဳ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် လိသ်ဗောန် ကဵု ပဝ်တဝ် (Porto) ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ကောန်ဂကူ မွဲဂကူဓဝ် ဂၠိုင်အိုတ် (Homogeneous) တုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဂကူ ပဝ်တူဂြဳ ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်အဓိကရ (အရေဝ်ဏအ်ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဗရာဇြဳ၊ အာန်ဂဝ်လာ ကေုာံ မဝ်ဇြာမ်ဗိက် တအ်ကီုရ)။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (Roman Catholic) ရ။ ယေန်သၞာင် ပဝ်တူဂြဳ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲ အရာမပ္တံကဵု ဒွက် ဖှာဒဝ် (Fado - ဒွက်မနွံကဵု ရမ္သာင်လၞီ)၊ ပရေင်စမၠံက် တၟအ်ကျေဝ်ဂေါဝ် မကော်ဂး Azulejos ကေုာံ ဂကောံဝေင် ကောန်မဝ် ခရိတ်သတဳယာနဝ် ရဝ်နယ်ဒဝ် (Cristiano Ronaldo) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲပဝ်တူဂြဳဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၉% ရ。 တက္ကသိုလ် ကဝ်အိမ်ဗရာ (University of Coimbra) မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၉၀ ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် တြေံအိုတ် မွဲ ပ္ဍဲယူရဝ် ကေုာံ ဒှ် ဒတန် အာဲကၟာဲဂၠးကဝ် ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO World Heritage Site) ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ပဝ်တူဂြဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာ မပ္တိတ် '''ဆုကဝ် / ခေါက်''' (Cork) ရ။ ဍုင်ဝွံ ပ္တိတ် ဆုကဝ် (မစကာ ပ္ဍဲ ခေါက်ပိတ်ပလင်ဝိုင် တအ်) ၜိုတ် ၅၀% သွက် ဂၠးကဝ်ရ။ ပါဲနူဂှ် လဳသဳယျာမ် (Lithium) ကေုာံ ပရေင်ပ္တိတ် ဒြဟတ်လလဳ သဘာဝ (Renewable energy - ဗွဲတၟေင် ဒြဟတ်ကျာ ကဵု တ္ၚဲ) လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမလောန်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပဝ်တူဂြဳ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဇၞော်မောဝ် (Developed country) ကေုာံ မနွံကဵု သြန်လုပ် ကဆံင်သၠုင် (High-income economy) ရ။ ဍုင်ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ ယူရဝ်ပဳယျာန် (EU) စနူ သၞာံ ၁၉၈၆ တုဲ စကာဒၟံင် သြန်ယူရဝ် ရ။ 

ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင်မှု ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ (Tourism) အဓိကရ။ ဒေသ အာလ်ဂါဗေ (Algarve) ကေုာံ ဍုင်လိသ်ဗောန် ဂှ် ပြာကတ်လောန် သွက် ညးဇိုင်တရဴတအ်ရ။ လပါ် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ စက်မ္ဂး ပဝ်တူဂြဳဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် '''ဝိုင်''' (Wine - ဗွဲတၟေင် Port wine)၊ ကၠေင်သြလဳဗ် (Olive oil)၊ ကပေါတ်တောမ်ဝါတ် ကေုာံ ဒၞပ် (Textiles and footwear) တအ် အဓိကရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ပဝ်တူဂြဳ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ ယူရဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:ယူရဝ် သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ပဝ်တူဂြဳ]]</text>
      <sha1>f453fnh4uucne2lcfw5kdi1ptm5fur6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53140</id>
      <parentid>53139</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T13:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11024" sha1="ai0fhyqamrz5fvyc36zsgpj73iyv3jk" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ပဝ်တူဂြဳ
| native_name = República Portuguesa
| common_name = ပဝ်တူဂြဳ
| image_flag = Flag of Portugal.svg
| image_coat = Coat of arms of Portugal.svg
| capital = [[လိသ်ဗောန်]] (Lisbon)
| coordinates = 38°42′N 9°11′W
| largest_city = [[လိသ်ဗောန်]]
| official_languages = [[ပဝ်တူဂြဳ]] (Portuguese)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ပါလဳမာန် ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = [[မာသေလဝ် ရေဗေလဝ် ဒဳ သဝ်သာ]] (Marcelo Rebelo de Sousa)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[လူဝဳသ် မောန်တေနေဂရဝ်]] (Luís Montenegro)
| area_km2 = ၉၂,၂၁၂
| population_estimate = ၁၀.၄ မဳလဳယာန် (၁၀၄ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = [[ယူရဝ်]] (Euro, EUR)
| time_zone = WET (UTC+0)
}}

'''ပဝ်တူဂြဳ''' ({{lang-en|Portugal}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ပဝ်တူဂြဳ''' (Portuguese Republic) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[ယူရဝ် သၠုင်ကျာ]] လတူ တကအ်ဒေသ အာဲဗဳရဳယျာ (Iberian Peninsula) ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[သပိန်]] (Spain) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဗၟံက်၊ ကေုာံ မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ကေုာံ သၠုင်ကျာရ။ ဍုင်ပဝ်တူဂြဳဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဝင်ဂၠးကဝ် နကဵု အေန်ပါယာ သြင်ၜဳ ကေုာံ ခေတ်မၞိဟ်ဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ (Age of Discovery) ဂမၠိုင်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒေသ လူသဳတာနဳယျာ (Lusitania) သၟဝ် အေန်ပါယာ ရဝ်မ (Roman Empire) ရ။ ပ္ဍဲ ၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူအာရပ် မူရာ (Moors) တအ် လုပ်သီကေတ်လဝ်တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၃၉ ဂှ် ကလိဂွံ သၠးပွး ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဨကရာဇ် ပဝ်တူဂြဳ (Kingdom of Portugal) မာန်လဝ်ရ။ 

ပ္ဍဲ ၁၅ ကဵု ၁၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပဝ်တူဂြဳ ဒှ်လဝ် ဍုင်မဇၞော်မောဝ်အိုတ် လပါ်သြင်ၜဳ ကေုာံ ဒက်ပ္တန်လဝ် အေန်ပါယာ ပ္ဍဲ အာဖရိက၊ အာရှ ကေုာံ အမေရိက သၠုင်ကျာ (ဗွဲတၟေင် ဍုင်ဗရာဇြဳ) ရ။ မၞိဟ်ဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ လပါ်သြင်ၜဳ မပ္တံကဵု ဗာသကဝ် ဒါ ဂါမာ (Vasco da Gama - မဂၠာဲဆဵု ဂၠံင်တရဴၜဳ စိုပ် အိန္ဒိယ) ဂှ် ပြာကတ်လောန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၅ ဂှ် ကတဵုဒှ် ကသဳတိ ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲဍုင် လိသ်ဗောန် တုဲ ဍုင်ဒးဒုင် လီုလာ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၀ ဂှ် သၞောတ်ဨကရာဇ် လီုလာ်အာတုဲ ဒက်ပ္တန် သၞောတ်သမ္မတ ရ။ ကြဴနူဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵု (Estado Novo) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု သာလာဇြာ (António de Oliveira Salazar) ပွိုင် ၄၀ သၞာံပြင်င်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် ကတဵုဒှ် ပၠန်ဂတး ပ္ကဴကာနေရှေန် (Carnation Revolution) သက်ကုဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်တုဲ ကလေင်စိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ပဝ်တူဂြဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သြင်ၜဳ မလှဲလး ကေုာံ ဇိုင်ကြုင် မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''ကြုင် တေဟဝ် (Tagus River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက မပါ်လဝ် ဍုင် လပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံကဵု ဒဵု ကေုာံ ရာသဳဥတု ၜိုဟ်ဂံက်တုဲ၊ လပါ်သၠုင်ကျာ (Alentejo ကဵု Algarve) ဂှ် ဒှ်တိဗလး ကေုာံ ရာသဳဥတု ကတဴရ။
* '''တကအ်ဂမၠိုင်:''' ပါဲနူ တိဍာ် လတူတိုက်တုဲ၊ ပဝ်တူဂြဳ နွံကဵု ဒေသတကအ် အာဇြဝ် (Azores) ကေုာံ မာဒေရာ (Madeira) မနွံ ပ္ဍဲမှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် မပြာကတ် လပါ် ပွဳပွူသဘာဝ တၟအ်ပၟတ် ကေုာံ ဇိုင်တရဴရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ပဝ်တူဂြဳ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၁၀.၄ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ ဇိုင်သြင်ၜဳ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် လိသ်ဗောန် ကဵု ပဝ်တဝ် (Porto) ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ကောန်ဂကူ မွဲဂကူဓဝ် ဂၠိုင်အိုတ် (Homogeneous) တုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဂကူ ပဝ်တူဂြဳ ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်အဓိကရ (အရေဝ်ဏအ်ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဗရာဇြဳ၊ အာန်ဂဝ်လာ ကေုာံ မဝ်ဇြာမ်ဗိက် တအ်ကီုရ)။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၈၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (Roman Catholic) ရ။ ယေန်သၞာင် ပဝ်တူဂြဳ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲ အရာမပ္တံကဵု ဒွက် ဖှာဒဝ် (Fado - ဒွက်မနွံကဵု ရမ္သာင်လၞီ)၊ ပရေင်စမၠံက် တၟအ်ကျေဝ်ဂေါဝ် မကော်ဂး Azulejos ကေုာံ ဂကောံဝေင် ကောန်မဝ် ခရိတ်သတဳယာနဝ် ရဝ်နယ်ဒဝ် (Cristiano Ronaldo) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သယံဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲပဝ်တူဂြဳဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၉% ရ。 တက္ကသိုလ် ကဝ်အိမ်ဗရာ (University of Coimbra) မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၉၀ ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် တြေံအိုတ် မွဲ ပ္ဍဲယူရဝ် ကေုာံ ဒှ် ဒတန် အာဲကၟာဲဂၠးကဝ် ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO World Heritage Site) ရ။

'''သယံဇာတ:'''
ပဝ်တူဂြဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာ မပ္တိတ် '''ဆုကဝ် / ခေါက်''' (Cork) ရ။ ဍုင်ဝွံ ပ္တိတ် ဆုကဝ် (မစကာ ပ္ဍဲ ခေါက်ပိတ်ပလင်ဝိုင် တအ်) ၜိုတ် ၅၀% သွက် ဂၠးကဝ်ရ။ ပါဲနူဂှ် လဳသဳယျာမ် (Lithium) ကေုာံ ပရေင်ပ္တိတ် ဒြဟတ်လလဳ သဘာဝ (Renewable energy - ဗွဲတၟေင် ဒြဟတ်ကျာ ကဵု တ္ၚဲ) လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမလောန်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပဝ်တူဂြဳ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဇၞော်မောဝ် (Developed country) ကေုာံ မနွံကဵု သြန်လုပ် ကဆံင်သၠုင် (High-income economy) ရ။ ဍုင်ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ ယူရဝ်ပဳယျာန် (EU) စနူ သၞာံ ၁၉၈၆ တုဲ စကာဒၟံင် သြန်ယူရဝ် ရ။ 

ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင်မှု ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ (Tourism) အဓိကရ။ ဒေသ အာလ်ဂါဗေ (Algarve) ကေုာံ ဍုင်လိသ်ဗောန် ဂှ် ပြာကတ်လောန် သွက် ညးဇိုင်တရဴတအ်ရ။ လပါ် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ စက်မ္ဂး ပဝ်တူဂြဳဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် '''ဝိုင်''' (Wine - ဗွဲတၟေင် Port wine)၊ ကၠေင်သြလဳဗ် (Olive oil)၊ ကပေါတ်တောမ်ဝါတ် ကေုာံ ဒၞပ် (Textiles and footwear) တအ် အဓိကရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ပဝ်တူဂြဳ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ ယူရဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:ယူရဝ် သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ပဝ်တူဂြဳ]]</text>
      <sha1>ai0fhyqamrz5fvyc36zsgpj73iyv3jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သပိန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10208</id>
    <revision>
      <id>53141</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် သပိန်|native_name=Reino de España|common_name=သပိန်|image_flag=Flag of Spain.svg|image_coat=Coat of arms of Spain.svg|capital=[[မာဒရိတ်]] (Madrid)|coordinates=40°25′N 3°43′W|largest_city=[[မာဒရိတ်]]|official_languages=[[သပိန်]] (Spanish)|government_type=သၞော...&quot;</comment>
      <origin>53141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12433" sha1="gvwxbrhf0tut8uzezxesqhh6bzrpw4o" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် သပိန်|native_name=Reino de España|common_name=သပိန်|image_flag=Flag of Spain.svg|image_coat=Coat of arms of Spain.svg|capital=[[မာဒရိတ်]] (Madrid)|coordinates=40°25′N 3°43′W|largest_city=[[မာဒရိတ်]]|official_languages=[[သပိန်]] (Spanish)|government_type=သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် သၞောဝ်ဥပဒေ|leader_title1=ဨကရာဇ်|leader_name1=[[ဖှေလဳပေ ဆဋ္ဌမ]] (Felipe VI)|leader_title2=သကိုပ်ဝန်ဇၞော်|leader_name2=[[ပေဒရဝ် သာန်ချေသ်]] (Pedro Sánchez)|area_km2=၅၀၅,၉၉၀|population_estimate=၄၈ မဳလဳယာန် (၄၈၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)|currency=[[ယူရဝ်]] (Euro, EUR)|time_zone=CET (UTC+1)}}'''သပိန်''' ({{lang-en|Spain}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် သပိန်''' (Kingdom of Spain) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[ယူရဝ် သၠုင်ကျာ]] လတူ တကအ်ဒေသ အာဲဗဳရဳယျာ (Iberian Peninsula) ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ပြင်သေတ်]] ကေုာံ [[အာန်ဒဝ်ရာ]] (Andorra) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ပဝ်တူဂြဳ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ မှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိ (Mediterranean Sea) ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ကေုာံ မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ပလိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာဍိုက်ဍိုက်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဂျဳဗရဝ်တာ]] (Gibraltar - မဒှ် တိဍာ် သၟဝ်အုပ်ဓလီု ဗြိတိန်) ရ။ ဍုင်သပိန်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂကောံ ယူရဝ်ပဳယျာန် (EU) ကြဴနူ ဍုင်ပြင်သေတ် ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒေသ ဟေတ်သပါနဳယျာ (Hispania) သၟဝ် အေန်ပါယာ ရဝ်မ (Roman Empire) ရ။ ပ္ဍဲ ၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူအာရပ် မူရာ (Moors) တအ် လုပ်သီကေတ်လဝ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်အစ္စလာမ် အာလ်-အာန်ဒါလူသ် (Al-Andalus) မဇၞော်မောဝ်လောန် လပါ်ပရေင်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ရ။

ကြဴနူ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဗတိုက်သီကေတ် တိဍာ်ကလေင် (Reconquista) လုကဴ မဂၠိုင်ကဵု ဗွဝ်ကၠံတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၂ ဂှ် သၟိင်ဨကရာဇ် ခရေတ်ယာန်တအ် ကလေင်သီဂွံ ဍုင်အလုံမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၂ ဂှ်ပၠန် ခရစ်သတဝ်ဖှာ ကဝ်လာမ်ဗာသ် (Christopher Columbus) ဂၠာဲဆဵု တိုက်အမေရိက တုဲ၊ သပိန်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် အေန်ပါယာ မဇၞော်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ် မအုပ်ဓလီုလဝ် ဒေသ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲ အမေရိက၊ အာရှ (ဥပမာ - ဖိလိပ်ပိန်) ကေုာံ အာဖရိက ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ စဵုကဵု ၁၉၃၉ ဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် သပိန် (Spanish Civil War) ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ၊ သကိုပ်ပၞာန် ဖှရန်သဳသကဝ် ဖှရန်ကဝ် (Francisco Franco) ကလိဂွံ ဇမၞးတုဲ အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵု စဵုကဵု ညးစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ရ။ ကြဴနူ ဖှရန်ကဝ် စုတိတုဲ ဍုင်သပိန် ကလေင်ပြံင်လှာဲစိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် ဗွဲမပြဟ် ကေုာံ သက်ကုဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
သပိန် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မနာနာသာ် မပ္တံကဵု တိဗလးသၠုင်၊ ဒဵု ကေုာံ သြင်ၜဳ မလှဲလးရ။

* '''တိဗလးသၠုင် လဒေါဝ် (Meseta Central):''' ဒှ်ဒေသ တိဗလးသၠုင် မဇၞော်အိုတ် မနွံ ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင် မနွံကဵု ရာသဳဥတု ကတဴ ကေုာံ က္ကဟ်။ ဍုင်ဇၞော် မာဒရိတ် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
* '''ဒဵု ပဳရေနဳသ် (Pyrenees):''' ဒှ်ရတ်ဒဵု မသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ မပါ်လဝ် ပယျဵု အကြာ သပိန် ကဵု ပြင်သေတ် ရ။
* '''တကအ်ဂမၠိုင်:''' သပိန် နွံကဵု ဒေသတကအ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု တကအ် ဗေလဳအာရိတ် (Balearic Islands - ဥပမာ Ibiza, Mallorca) ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိ ကေုာံ တကအ် ကာနေရဳ (Canary Islands) ပ္ဍဲမှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် မကြပ် ကုသြင်ၜဳ အာဖရိက ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
သပိန် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၄၈ မဳလဳယာန် တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ ဇိုင်သြင်ၜဳ ကေုာံ ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[သပိန်]] (Castilian Spanish) ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် အလုံမွဲဍုင်ရ။ ဆဂး ဍုင်သပိန်ဂှ် နွံကဵု ဒေသ မကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓလီုကေတ်မာန် (Autonomous communities) ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ ပ္ဍဲဒေသလ္ၚဵုတအ်ဂှ် အရေဝ်ဘာသာ ကောန်ဂကူတအ်လေဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် အရေဝ်စကာရုင်ကီုရ (ဥပမာ - အရေဝ် ကာတာလာန် Catalan ပ္ဍဲဒေသ ကာတာလဝ်နဳယျာ၊ အရေဝ် ဗာသ် Basque ပ္ဍဲဒေသ ဗာသ် ကေုာံ အရေဝ် ဂါလဳသဳယျာန် Galician) ရ။

လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၅၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (Roman Catholic) ရ။ ယေန်သၞာင် သပိန် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု သဘင်လှေ် ဖှလာမေန်ကဝ် (Flamenco)၊ ပရေင်စၞစ (Tapas, Paella) ကေုာံ ဝေင်ဇာဒိသိုင်/ပြေင်ဂြိုပ် (Bullfighting - ၜိုန်ရ လၟုဟ် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ ဂၠိုင်ကီုလေဝ်) ရ။ ပါဲနူဂှ် သပိန်ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲပရေင်ဝေင် ကောန်မဝ် ဗွဲတၟေင် ဂကောံ ရဳရယ် မာဒရိတ် (Real Madrid) ကဵု ဘာသဳလဝ်နာ (Barcelona) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲသပိန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၉% ရ။ တက္ကသိုလ် သာလာမာန်ကာ (University of Salamanca) မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၁၈ ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် တြေံအိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ယူရဝ် ရ။

'''သံယဇာတ:''' သပိန် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ဒြဟတ်သဘာဝ မဇၞော်မောဝ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် '''ကၠေင်သြလဳဗ်''' (Olive oil) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ၜိုတ် ၄၄% သွက်ဂၠးကဝ်) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်ပ္တိတ် ဒြဟတ်လလဳ သဘာဝ (Renewable energy - ဗွဲတၟေင် ဒြဟတ်ကျာ ကဵု တ္ၚဲ) လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမလောန်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင် မစကာ ဒြဟတ်ကျာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲယူရဝ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သပိန် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၄ ပ္ဍဲဂကောံ ယူရဝ်ပဳယျာန် (EU) ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုင် သြန်လုပ် ကဆံင်သၠုင် (High-income economy) ရ။ ဍုင်ဝွံ စကာဒၟံင် သြန်ယူရဝ် ရ။

ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင်မှု ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် '''ဇိုင်တရဴ''' (Tourism) အဓိကရ။ သပိန်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ညးဇိုင်တရဴ ကၠုင်ဝေင် ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ကြဴနူ ဍုင်ပြင်သေတ်) ရ။ လပါ် ကမၠောန်စက်မ္ဂး ဍုင်ဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာ မကၠောန်ပ္တိတ် ကွဳစက် (Automobile industry - ဒှ်ဍုင်ပ္တိတ် ကွဳစက် ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲယူရဝ်) ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (ဝိုင်၊ သြောအ်၊ သတ်ဆုသတ်ဒုန်) ရ။ ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်ကီုလေဝ်၊ ပြသၞာ လၟိဟ်မၞိဟ်သၟတ် ဟွံမွဲကမၠောန် (Youth unemployment) ကဆံင်သၠုင်ဂှ် ဒှ်အခက်အခုဲ အဓိက သွက်ဍုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>gvwxbrhf0tut8uzezxesqhh6bzrpw4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53142</id>
      <parentid>53141</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T13:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12616" sha1="5o2dmo61noq7tu20x741y64ar7jsaws" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် သပိန်|native_name=Reino de España|common_name=သပိန်|image_flag=Flag of Spain.svg|image_coat=Coat of arms of Spain.svg|capital=[[မာဒရိတ်]] (Madrid)|coordinates=40°25′N 3°43′W|largest_city=[[မာဒရိတ်]]|official_languages=[[သပိန်]] (Spanish)|government_type=သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် သၞောဝ်ဥပဒေ|leader_title1=ဨကရာဇ်|leader_name1=[[ဖှေလဳပေ ဆဋ္ဌမ]] (Felipe VI)|leader_title2=သကိုပ်ဝန်ဇၞော်|leader_name2=[[ပေဒရဝ် သာန်ချေသ်]] (Pedro Sánchez)|area_km2=၅၀၅,၉၉၀|population_estimate=၄၈ မဳလဳယာန် (၄၈၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)|currency=[[ယူရဝ်]] (Euro, EUR)|time_zone=CET (UTC+1)}}'''သပိန်''' ({{lang-en|Spain}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ် သပိန်''' (Kingdom of Spain) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[ယူရဝ် သၠုင်ကျာ]] လတူ တကအ်ဒေသ အာဲဗဳရဳယျာ (Iberian Peninsula) ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ပြင်သေတ်]] ကေုာံ [[အာန်ဒဝ်ရာ]] (Andorra) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်၊ ဍုင်[[ပဝ်တူဂြဳ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ မှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိ (Mediterranean Sea) ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ကေုာံ မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ပလိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာဍိုက်ဍိုက်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဂျဳဗရဝ်တာ]] (Gibraltar - မဒှ် တိဍာ် သၟဝ်အုပ်ဓလီု ဗြိတိန်) ရ။ ဍုင်သပိန်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂကောံ ယူရဝ်ပဳယျာန် (EU) ကြဴနူ ဍုင်ပြင်သေတ် ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒေသ ဟေတ်သပါနဳယျာ (Hispania) သၟဝ် အေန်ပါယာ ရဝ်မ (Roman Empire) ရ။ ပ္ဍဲ ၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူအာရပ် မူရာ (Moors) တအ် လုပ်သီကေတ်လဝ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်အစ္စလာမ် အာလ်-အာန်ဒါလူသ် (Al-Andalus) မဇၞော်မောဝ်လောန် လပါ်ပရေင်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ရ။

ကြဴနူ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဗတိုက်သီကေတ် တိဍာ်ကလေင် (Reconquista) လုကဴ မဂၠိုင်ကဵု ဗွဝ်ကၠံတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၂ ဂှ် သၟိင်ဨကရာဇ် ခရေတ်ယာန်တအ် ကလေင်သီဂွံ ဍုင်အလုံမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၂ ဂှ်ပၠန် ခရစ်သတဝ်ဖှာ ကဝ်လာမ်ဗာသ် (Christopher Columbus) ဂၠာဲဆဵု တိုက်အမေရိက တုဲ၊ သပိန်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် အေန်ပါယာ မဇၞော်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ် မအုပ်ဓလီုလဝ် ဒေသ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲ အမေရိက၊ အာရှ (ဥပမာ - ဖိလိပ်ပိန်) ကေုာံ အာဖရိက ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ စဵုကဵု ၁၉၃၉ ဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် သပိန် (Spanish Civil War) ကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ၊ သကိုပ်ပၞာန် ဖှရန်သဳသကဝ် ဖှရန်ကဝ် (Francisco Franco) ကလိဂွံ ဇမၞးတုဲ အုပ်ဓလီုလဝ် ဍုင် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵု စဵုကဵု ညးစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ရ။ ကြဴနူ ဖှရန်ကဝ် စုတိတုဲ ဍုင်သပိန် ကလေင်ပြံင်လှာဲစိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန် ဗွဲမပြဟ် ကေုာံ သက်ကုဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
သပိန် ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မနာနာသာ် မပ္တံကဵု တိဗလးသၠုင်၊ ဒဵု ကေုာံ သြင်ၜဳ မလှဲလးရ။

* '''တိဗလးသၠုင် လဒေါဝ် (Meseta Central):''' ဒှ်ဒေသ တိဗလးသၠုင် မဇၞော်အိုတ် မနွံ ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင် မနွံကဵု ရာသဳဥတု ကတဴ ကေုာံ က္ကဟ်။ ဍုင်ဇၞော် မာဒရိတ် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
* '''ဒဵု ပဳရေနဳသ် (Pyrenees):''' ဒှ်ရတ်ဒဵု မသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ မပါ်လဝ် ပယျဵု အကြာ သပိန် ကဵု ပြင်သေတ် ရ။
* '''တကအ်ဂမၠိုင်:''' သပိန် နွံကဵု ဒေသတကအ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု တကအ် ဗေလဳအာရိတ် (Balearic Islands - ဥပမာ Ibiza, Mallorca) ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိ ကေုာံ တကအ် ကာနေရဳ (Canary Islands) ပ္ဍဲမှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် မကြပ် ကုသြင်ၜဳ အာဖရိက ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
သပိန် ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၄၈ မဳလဳယာန် တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ ဇိုင်သြင်ၜဳ ကေုာံ ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[သပိန်]] (Castilian Spanish) ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် အလုံမွဲဍုင်ရ။ ဆဂး ဍုင်သပိန်ဂှ် နွံကဵု ဒေသ မကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓလီုကေတ်မာန် (Autonomous communities) ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ ပ္ဍဲဒေသလ္ၚဵုတအ်ဂှ် အရေဝ်ဘာသာ ကောန်ဂကူတအ်လေဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် အရေဝ်စကာရုင်ကီုရ (ဥပမာ - အရေဝ် ကာတာလာန် Catalan ပ္ဍဲဒေသ ကာတာလဝ်နဳယျာ၊ အရေဝ် ဗာသ် Basque ပ္ဍဲဒေသ ဗာသ် ကေုာံ အရေဝ် ဂါလဳသဳယျာန် Galician) ရ။

လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၅၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (Roman Catholic) ရ။ ယေန်သၞာင် သပိန် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု သဘင်လှေ် ဖှလာမေန်ကဝ် (Flamenco)၊ ပရေင်စၞစ (Tapas, Paella) ကေုာံ ဝေင်ဇာဒိသိုင်/ပြေင်ဂြိုပ် (Bullfighting - ၜိုန်ရ လၟုဟ် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ ဂၠိုင်ကီုလေဝ်) ရ။ ပါဲနူဂှ် သပိန်ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲပရေင်ဝေင် ကောန်မဝ် ဗွဲတၟေင် ဂကောံ ရဳရယ် မာဒရိတ် (Real Madrid) ကဵု ဘာသဳလဝ်နာ (Barcelona) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲသပိန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၉% ရ။ တက္ကသိုလ် သာလာမာန်ကာ (University of Salamanca) မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၁၈ ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် တြေံအိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ယူရဝ် ရ။

'''သံယဇာတ:''' သပိန် ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ဒြဟတ်သဘာဝ မဇၞော်မောဝ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် '''ကၠေင်သြလဳဗ်''' (Olive oil) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ၜိုတ် ၄၄% သွက်ဂၠးကဝ်) ရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်ပ္တိတ် ဒြဟတ်လလဳ သဘာဝ (Renewable energy - ဗွဲတၟေင် ဒြဟတ်ကျာ ကဵု တ္ၚဲ) လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမလောန်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဍုင် မစကာ ဒြဟတ်ကျာ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲယူရဝ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သပိန် ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၄ ပ္ဍဲဂကောံ ယူရဝ်ပဳယျာန် (EU) ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုင် သြန်လုပ် ကဆံင်သၠုင် (High-income economy) ရ။ ဍုင်ဝွံ စကာဒၟံင် သြန်ယူရဝ် ရ။

ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင်မှု ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် '''ဇိုင်တရဴ''' (Tourism) အဓိကရ။ သပိန်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ညးဇိုင်တရဴ ကၠုင်ဝေင် ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ကြဴနူ ဍုင်ပြင်သေတ်) ရ။ လပါ် ကမၠောန်စက်မ္ဂး ဍုင်ဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာ မကၠောန်ပ္တိတ် ကွဳစက် (Automobile industry - ဒှ်ဍုင်ပ္တိတ် ကွဳစက် ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲယူရဝ်) ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (ဝိုင်၊ သြောအ်၊ သတ်ဆုသတ်ဒုန်) ရ။ ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်ကီုလေဝ်၊ ပြသၞာ လၟိဟ်မၞိဟ်သၟတ် ဟွံမွဲကမၠောန် (Youth unemployment) ကဆံင်သၠုင်ဂှ် ဒှ်အခက်အခုဲ အဓိက သွက်ဍုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:သပိန်}} [[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ ယူရဝ်]] [[ကဏ္ဍ:ယူရဝ် သၠုင်ကျာ]] [[ကဏ္ဍ:သပိန်]]</text>
      <sha1>5o2dmo61noq7tu20x741y64ar7jsaws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျဳဗရဝ်တာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10209</id>
    <revision>
      <id>53143</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ဂျဳဗရဝ်တာ | native_name = Gibraltar | common_name = ဂျဳဗရဝ်တာ | image_flag = Flag of Gibraltar.svg | image_coat = Coat of arms of Gibraltar.svg | capital = [[ဂျဳဗရဝ်တာ (ဍုင်ဇၞော်)|ဂျဳဗရဝ်တာ]] (Gibraltar) | coordinates = 36°8′N 5°21′W | largest_city = ဂျဳဗရဝ်တာ...&quot;</comment>
      <origin>53143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8813" sha1="pfznpswigua425ddto8xx8eic3zumw0" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ဂျဳဗရဝ်တာ
| native_name = Gibraltar
| common_name = ဂျဳဗရဝ်တာ
| image_flag = Flag of Gibraltar.svg
| image_coat = Coat of arms of Gibraltar.svg
| capital = [[ဂျဳဗရဝ်တာ (ဍုင်ဇၞော်)|ဂျဳဗရဝ်တာ]] (Gibraltar)
| coordinates = 36°8′N 5°21′W
| largest_city = [[ဂျဳဗရဝ်တာ (ဍုင်ဇၞော်)|ဂျဳဗရဝ်တာ]]
| official_languages = [[အင်္ဂလိက်]] (English)
| government_type = ဒေသတိဍာ် သၟဝ်အုပ်ဓလီု [[ဗြိတိန်]] (British Overseas Territory)
| leader_title1 = ဨကရာဇ်
| leader_name1 = [[ချာလ် တတိယ]] (Charles III)
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = [[ဖှာဗဳယာန် ပဳကာဒဝ်]] (Fabian Picardo)
| area_km2 = ၆.၈
| population_estimate = ၃၄,၀၀၀ (၃ သောင်း ၄ လ္ၚီ) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ပေါင် ဂျဳဗရဝ်တာ (Gibraltar pound, GIP)
| time_zone = CET (UTC+1)
}}

'''ဂျဳဗရဝ်တာ''' ({{lang-en|Gibraltar}}) ဝွံ ဒှ်ဒေသတိဍာ် သၟဝ်အုပ်ဓလီု ဗြိတိန် (British Overseas Territory) မနွံ ပ္ဍဲကၞောတ် လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ်ဒေသ အာဲဗဳရဳယျာ (Iberian Peninsula) ရ။ ဒေသဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင်[[သပိန်]] (Spain) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာတုဲ၊ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုမှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိ (Mediterranean Sea) ရ။ ၜိုန်ရ ဇမၞော်သမၠဲဍုင် နွံဆ ၆.၈ ကဳလဝ်မဳတာ ပန်ကၠင် ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ မနွံ ပ္ဍဲပါင်ၜဳ ဂျဳဗရဝ်တာ (Strait of Gibraltar) မဆက်စၠောအ် မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် ကဵု မှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိ တုဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပၞာန် ကိစ္စဇၞော်လောန်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်လဝ် သၟဝ်အုပ်ဓလီု ဂကူအာရပ် (Moors) ပွိုင် ၇၀၀ သၞာံပြင်င် ကေုာံ လက္ကရဴဏအ် စိုပ်အာ သၟဝ်အုပ်ဓလီု သပိန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၀၄ ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်အာဲကၟာဲ သပိန် (War of the Spanish Succession) ဂှ် ဒပ်ပၞာန် ပံင်ကောံ ဗြိတိန် ကဵု ဒတ်ချ် တအ် သီကေတ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၁၃ နကဵု လိက်ကသုက် အူထရက် (Treaty of Utrecht) ဂှ် ဍုင်သပိန် ပအပ်ပြာပ်ကဵု ဒေသဝွံ ဇရေင် ဗြိတိန် အလုံအိုတ်သီုရ။ 

စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ဍုင်သပိန် ဆက်အာတ်မိက်ဒၟံင် အခေါင်ပိုင်ပြဳ လတူ ဂျဳဗရဝ်တာ ကီုလေဝ်၊ ကောန်ဍုင် ဂျဳဗရဝ်တာ တအ်ဂှ် နကဵု သဘင်ဆန္ဒမာဲ ကောန်ဍုင်ကွာန် (Referendums) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၇ ကဵု ၂၀၀၂ ဂှ် တးပါဲ ပရေင်ပံင်ကောံ ကုသပိန် ကေုာံ ရုဲစှ် မံင် ဆက်အာ သၟဝ်အုပ်ဓလီု ဗြိတိန် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဂျဳဗရဝ်တာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု '''&quot;တၟအ် ဂျဳဗရဝ်တာ&quot;''' (Rock of Gibraltar) မဒှ် ဒဵုတၟအ်ထပဵု မသၠုင် ၄၂၆ မဳတာ လတူဗလးၜဳရ။ လတူဒဵုတၟအ်ဏအ်ဂှ် နွံကဵု ဂြိုပ်သဘာဝ၊ ထီုဂမၠိုင် (ဥပမာ - ထီု St. Michael's Cave) ကေုာံ မဒှ် ဒတန် ကၞုဲ မကာက် (Barbary macaques) မဒှ် ကၞုဲသဘာဝ မွဲဂကူဓဝ် မကျန်ဒၟံင် ပ္ဍဲတိုက်ယူရဝ် ရ။ ဒေသဝွံ နွံကဵု ရာသဳဥတု မှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိ (Mediterranean climate) မနွံကဵု ဥတုကတဴ မက္ကဟ် ကေုာံ ဥတုဂံက် မၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဂျဳဗရဝ်တာ ဂှ် ဒှ်ဒေသ မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၃၄,၀၀၀ တုဲ၊ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဒေသ လၟိဟ်မၞိဟ် က္ဍန်လောန် (Densely populated) မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဇကုညး နဒဒှ် ဂကူဂျဳဗရဝ်တာ (Gibraltarians) မဒှ် ပရေင်ပံင်နှဴ အကြာ ဗြိတိန်၊ သပိန်၊ ဂျဳနဝ်အာ (Genoese) ကေုာံ မော်လတာ (Maltese) တအ်ရ။ 

အရေဝ်ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ စကာ ပ္ဍဲဘာဗတောန်လိက် ကီုလေဝ်၊ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဟီုအရေဝ် &quot;ယာနဳတဝ်&quot; (Llanito) မဒှ် အရေဝ်ပံင်နှဴ အကြာ အင်္ဂလိက် ကဵု သပိန် ကေုာံ အရေဝ်ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၇၂%) ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] (Roman Catholic) တုဲ ကြဴနူဂှ် ဘာသာအင်္ဂလဳကာန် (Church of England) ကေုာံ ဘာသာအစ္စလာမ် နွံရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဂျဳဗရဝ်တာ ဂှ် ဒှ်ဒေသ မနွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ နွံကဵု ဂျဳဒဳပဳ (GDP per capita) ကဆံင်သၠုင်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကဏ္ဍ အဓိက ၄ သာ်- 
* '''ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ (Tourism):''' ညးဇိုင်တရဴ နူကဵု က္ၜင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ကေုာံ နူဍုင်သပိန် ကၠုင်ဝေင် ဗွဲမဂၠိုင်။
* '''ပရေင်ဝေင်လံင် လတူအေန်တာနေတ် (Online gambling/eGaming):''' ဟိုတ်နူ အခေါန်အောန်တုဲ ကုမ္ပဏဳ ဝေင်လံင် ဂၠးကဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင်ပံက်လဝ် ရုင် ပ္ဍဲဒေသဝွံရ။
* '''ပရေင်ဝန်ဆောင်မှု သြန်ဗွဝ် (Financial services):''' ကမၠောန် ဘာဏ် ကေုာံ ပရေင်ဓနသဟာယ (Insurance) ဗွဲမဇၞော်မောဝ်ရ။
* '''ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် က္ၜင် (Shipping &amp; Bunkering):''' ဒှ်ဗဟဵု ဗပေင်ကၠေင် သွက်က္ၜင် (Bunkering port) ဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲမှာသၟိတ် လဒေါဝ်တိရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဂျဳဗရဝ်တာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဒေသတိဍာ် သၟဝ်အုပ်ဓလီု ဗြိတိန်]]
[[ကဏ္ဍ:ယူရဝ် သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျဳဗရဝ်တာ]]</text>
      <sha1>pfznpswigua425ddto8xx8eic3zumw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:မူဝါဒဗောတ်ဂမၠိုၚ်</title>
    <ns>4</ns>
    <id>10210</id>
    <revision>
      <id>53144</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Shortcut|WP:BOT}} '''မူဝါဒ ဗောတ်ဂမၠိုင်''' (Bot policy) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဝ် ကေုာံ စေဝ်ကဏ္ဍ သွက်ညးမစကာ ကိရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရဝ်ဂရာမ် မပလေဝ်ဒါန် လိက် ဗွဲအလဵုအလျောက် (Automated tools) ပ္ဍဲ ဝဳကဳ...&quot;</comment>
      <origin>53144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6626" sha1="n4nxmqpkiedbb58u44ka618c6p2alfz" xml:space="preserve">{{Shortcut|WP:BOT}}
'''မူဝါဒ ဗောတ်ဂမၠိုင်''' (Bot policy) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဝ် ကေုာံ စေဝ်ကဏ္ဍ သွက်ညးမစကာ ကိရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရဝ်ဂရာမ် မပလေဝ်ဒါန် လိက် ဗွဲအလဵုအလျောက် (Automated tools) ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။

== ဗောတ် (Bot) ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော? ==
'''ဗောတ် (Bot)''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပရဝ်ဂရာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကိရိယာ မဖန်ဇန်လဝ် သွက်ဂွံ ပလေဝ်ဒါန်၊ ချူ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သ္ၚဳဂၠိပ် မုက်လိက် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗွဲအလဵုအလျောက် (Automatically) ဟွံသေင်မ္ဂး ကဝက်အလဵုအလျောက် (Semi-automatically) ရ။ ဟိုတ်နူ ဗောတ်တအ်ဂှ် ပလေဝ်ဒါန် ပြဟ်လောန် နူမၞိဟ်တုဲ ယဝ်ရ ဟွံထိင်ဒဝ်လဝ်မ္ဂး ပကဵု အန္တရာယ် ကုမုက်လိက်ဂမၠိုင်မာန်ရ။

== စေဝ်ကဏ္ဍ ကေုာံ အခေါင်စကာ ဗောတ် ==
ညးမစကာ ဗောတ် (Bot operator) တအ် သ္ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင် သၞောတ်ဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''အကံက် တၞဟ်ခြာ (Separate Account):''' ဗောတ်တအ်ဂှ် သ္ဒးစကာ နကဵု အကံက် တၞဟ်ခြာ နူကဵု အကံက် မၞိဟ်မစကာ သာမညရ။ ယၟု အကံက် ဗောတ်ဂှ် သ္ဒးစုတ်လဝ် စၟတ်သမ္တီ ယၟု &quot;Bot&quot; ပ္ဍဲလက္ကရဴ ညံင်ဂွံ ပါ်ခြာလောဲသွာရ (ဥပမာ - &lt;YourName&gt;Bot)။
* '''ဒးအာတ် အခေါင် (Approval Process):''' ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ စကာ ဗောတ် အလုံအိုတ်သီုဂှ် သ္ဒးအာတ်မိက် အခေါင် (Bot flag) နူကဵု ဗျူရဝ်ကရေတ် (Bureaucrats) ဟွံသေင်မ္ဂး ညးကောပ်ကာဲ (Administrators) ပ္ဍဲမုက်လိက် [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:အာတ်မိက် အခေါင် ဗောတ်]] ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံကလိဂွံ အခေါင်ဏီမ္ဂး ဒးစံင်ၜတ် (Test) စကာ နကဵု လၟိဟ်မပလေဝ်ဒါန် အောန်အောန် ကၠာရ။
* '''ဖိုလ် ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဟွံမွဲ (Usefulness and Harmlessness):''' ကမၠောန် ဗောတ်ဂှ် သ္ဒးဒှ် ဖိုလ် သွက် ဝဳကဳပဳဒဳယာတုဲ ဟွံကဵု အန္တရာယ် (ဥပမာ - ဟွံပလီုပလာ် လိက်ညးတၞဟ်၊ ဟွံစုတ် လိက်အလီ)။ ဗောတ်တအ်ဂှ် ဟွံဂွံ စကာ ပ္ဍဲအရာ မနွံကဵု ပရေင်တဝ်စၞေဟ် (Controversial edits) ရ။
* '''တာလျိုင် (Responsibility):''' တၠအကံက် ဗောတ်ဂှ် သ္ဒးကေတ် တာလျိုင် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် လတူ ကမၠောန် ဗောတ်ဇကု မပလေဝ်ဒါန်လဝ်ရ။ ယဝ်ရ ဗောတ်ဂှ် ကၠောန်ဗၠေတ်အာမ္ဂး တၠအကံက်ဂှ် သ္ဒးပလေဝ်လဟဵုမာန် ကေုာံ သ္ဒးသွဟ်ကဵု လိက် ပ္ဍဲမုက်လိက် ဓရီုကျာ (Talk page) မာန်ရ။
* '''ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ (Respecting Tags):''' ဗောတ်တအ် သ္ဒးရှ်ေသှ်ေ လတူ ထာက် (Tags) ညးမကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဗောတ် မပ္တံကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{nobots}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{bots|deny=all}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; တအ်ရ။

== ပရေင်ကၟာတ်လဒဵု (Blocking) ==
ယဝ်ရ ဗောတ်မွဲမွဲ ကၠောန်ဗၠေတ်ဒၟံင် သၞောတ်ဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပလေဝ်ဒါန်ဒၟံင် အရာမဗၠေတ်ယောင်ယာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် မသက္ကု ပရေင်ထိင်ဒဝ်မ္ဂး ညးကောပ်ကာဲ (Administrators) တအ် နွံအခေါင် ကၟာတ်လဒဵု (Block) ထောံ အကံက် ဗောတ်ဂှ် ပြဟ်ပြဟ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အန္တရာယ် လတူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။ ယဝ်ရ တၠအကံက် ပလေဝ်လဟဵု ပရဝ်ဂရာမ် တုဲဒှ်မ္ဂး ကလေင်ပံက်ကဵု အခေါင်မာန်ရ။

== ဗီုဂွံ အာတ်မိက် အခေါင် ဗောတ် ==
ညးမမိက်ဂွံ စကာ ဗောတ်တအ် သ္ဒးအာတ်မိက် ပ္ဍဲမုက်လိက် ဓရီုကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး မုက်လိက် မသၟာန်အခေါင် ဗောတ်တုဲ သ္ဒးပသောင်ထ္ၜးကဵု-
# ယၟု အကံက် ဗောတ် 
# ပရဝ်ဂရာမ် / သၞောတ် မစကာ (ဥပမာ - Pywikibot, AutoWikiBrowser)
# တင်ရန်တၟအ် ကမၠောန် (မုဗောတ်ဏအ် ဂွံကၠောန်ရော)
# လၟိဟ် အခိင် ကေုာံ လၟိဟ်မပလေဝ်ဒါန် (Edit rate) သွက်ဂွံ စံင်ၜတ်

[[ကဏ္ဍ:မူဝါဒ ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:မူဝါဒ ကေုာံ စေဝ်ကဏ္ဍ ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗောတ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>n4nxmqpkiedbb58u44ka618c6p2alfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:အာတ်မိက် အခေါင် ဗောတ်</title>
    <ns>4</ns>
    <id>10211</id>
    <revision>
      <id>53145</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Shortcut|WP:BOTREQ}} မုက်လိက်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ သွက်ညးမစကာ ကိရိယာ ပလေဝ်ဒါန် အလဵုအလျောက် (Bot operators) တအ် သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အခေါင် ဗောတ် (Bot flag) ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။ ယဝ်ရ ကလိဂွံ အခေါင်...&quot;</comment>
      <origin>53145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4193" sha1="2x2a0idfr2omvz7kvjlwg0coxrqxqq6" xml:space="preserve">{{Shortcut|WP:BOTREQ}}
မုက်လိက်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ သွက်ညးမစကာ ကိရိယာ ပလေဝ်ဒါန် အလဵုအလျောက် (Bot operators) တအ် သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အခေါင် ဗောတ် (Bot flag) ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။ ယဝ်ရ ကလိဂွံ အခေါင် ဗောတ်မ္ဂး ကမၠောန် မပလေဝ်ဒါန်လဝ် နကဵု အကံက်ဗောတ်ဂှ် ဟွံပြာကတ်တိတ် ပ္ဍဲ &quot;မပလေဝ်ဒါန်လဝ် ပြဟ်ပြဟ်တအ်&quot; (Recent changes) တုဲ ဟွံပလီုကဵု ညာဏ်စက္ခု ညးမသ္ၚဳဂၠိပ် မုက်လိက်တအ်ရ။

== တင်ဒးစွံသတိ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံအာတ်မိက် ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ပတိုန် အာတ်မိက် အခေါင် ဗောတ်မ္ဂး သ္ဒးဍိုက်ပေင် အတိုင် တင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
# '''လ္ၚတ်လဝ် မူဝါဒ:''' သ္ဒးဗှ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင် [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:မူဝါဒ ဗောတ်ဂမၠိုင်|မူဝါဒ ဗောတ်ဂမၠိုင်]] ရ။
# '''အကံက် တၞဟ်ခြာ:''' သ္ဒးဒက်ပ္တန်လဝ် အကံက်ဗောတ် တၞဟ်ခြာ (ဥပမာ - ExampleBot) တုဲ ပ္ဍဲမုက်လိက် ညးစကာ ဗောတ် (Bot user page) ဂှ် သ္ဒးစုတ်လဝ် လေန် မဆက်စၠောအ် ကု အကံက် တၠအကံက် (Operator) မာန်ရ။
# '''စံင်ၜတ် ပလေဝ်ဒါန်:''' ကိုပ်ကၠာ ဟွံကလိဂွံ အခေါင်ဏီ သ္ဒးစံင်ၜတ် ပလေဝ်ဒါန် (Test edits) ၜိုတ် ၁၀ - ၅၀ အလန် သွက်ဂွံ ထ္ၜးသက်သဳ ဒဒှ်ရ ဗောတ်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် သက်ကု ယောင်ယာရ။

== ဗီုဂွံ အာတ်မိက် အခေါင် ==
ညးမမိက်ဂွံ အာတ်မိက်တအ် ကေတ် လိက်ကုဒ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုဲ ကလေင်စုတ် ပ္ဍဲ သၟဝ် ကဏ္ဍ '''&quot;အာတ်မိက်ဂမၠိုင်&quot;''' နကဵု ကဏ္ဍတၟိမွဲညိ။

&lt;pre&gt;
=== ယၟု ဗောတ် (Bot name) ===
* '''ညးစကာ (Operator):''' [[User:YourUsername|YourUsername]]
* '''ပရဝ်ဂရာမ် / သၞောတ် (Software/Framework):''' (ဥပမာ - Pywikibot, AutoWikiBrowser, ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်လဝ် နကဵု Python/Node.js)
* '''ကမၠောန် အဓိက (Function details):''' (တင်ရန်တၟအ် အဓိက ဗောတ်ဏအ် ဥပမာ - သွက်ဂွံ စုတ် ကဏ္ဍ အလဵုအလျောက်၊ ပလေဝ်ဒါန် လိက်ဗၠေတ်)
* '''စံင်ၜတ် (Test edits):''' (လၟိဟ် မပလေဝ်ဒါန်လဝ်တုဲ သွက်ဂွံ စံင်ၜတ်)
* '''တင်စၟတ်တၞဟ်ဟ် (Other details):''' (ယဝ်နွံ)
~~~~
&lt;/pre&gt;

== အာတ်မိက်ဂမၠိုင် (Requests) ==

''(တင်စၟတ်: အာတ်မိက် တၟိတအ်ဂှ် စုတ်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ညိ)''

[[ကဏ္ဍ:မူဝါဒ ကေုာံ စေဝ်ကဏ္ဍ ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗောတ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ မုက်လိက် ပရေင်အုပ်ဓလီုဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>2x2a0idfr2omvz7kvjlwg0coxrqxqq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53146</id>
      <parentid>53145</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T13:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="8gjj70juuazhno6dr5dsn85ipvrdrne" xml:space="preserve">{{Shortcut|WP:BOTREQ}}
မုက်လိက်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ သွက်ညးမစကာ ကိရိယာ ပလေဝ်ဒါန် အလဵုအလျောက် (Bot operators) တအ် သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အခေါင် ဗောတ် (Bot flag) ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။ ယဝ်ရ ကလိဂွံ အခေါင် ဗောတ်မ္ဂး ကမၠောန် မပလေဝ်ဒါန်လဝ် နကဵု အကံက်ဗောတ်ဂှ် ဟွံပြာကတ်တိတ် ပ္ဍဲ &quot;မပလေဝ်ဒါန်လဝ် ပြဟ်ပြဟ်တအ်&quot; (Recent changes) တုဲ ဟွံပလီုကဵု ညာဏ်စက္ခု ညးမသ္ၚဳဂၠိပ် မုက်လိက်တအ်ရ။

== တင်ဒးစွံသတိ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံအာတ်မိက် ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ပတိုန် အာတ်မိက် အခေါင် ဗောတ်မ္ဂး သ္ဒးဍိုက်ပေင် အတိုင် တင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
# '''လ္ၚတ်လဝ် မူဝါဒ:''' သ္ဒးဗှ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင် [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:မူဝါဒ ဗောတ်ဂမၠိုင်|မူဝါဒ ဗောတ်ဂမၠိုင်]] ရ။
# '''အကံက် တၞဟ်ခြာ:''' သ္ဒးဒက်ပ္တန်လဝ် အကံက်ဗောတ် တၞဟ်ခြာ (ဥပမာ - ExampleBot) တုဲ ပ္ဍဲမုက်လိက် ညးစကာ ဗောတ် (Bot user page) ဂှ် သ္ဒးစုတ်လဝ် လေန် မဆက်စၠောအ် ကု အကံက် တၠအကံက် (Operator) မာန်ရ။
# '''စမ်ၜတ် ပလေဝ်ဒါန်:''' ကိုပ်ကၠာ ဟွံကလိဂွံ အခေါင်ဏီ သ္ဒးစမ်ၜတ် ပလေဝ်ဒါန် (Test edits) ၜိုတ် ၁၀ - ၅၀ အလန် သွက်ဂွံ ထ္ၜးသက်သဳ ဒဒှ်ရ ဗောတ်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် သက်ကု ယောင်ယာရ။

== ဗီုဂွံ အာတ်မိက် အခေါင် ==
ညးမမိက်ဂွံ အာတ်မိက်တအ် ကေတ် လိက်ကုဒ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုဲ ကလေင်စုတ် ပ္ဍဲ သၟဝ် ကဏ္ဍ '''&quot;အာတ်မိက်ဂမၠိုင်&quot;''' နကဵု ကဏ္ဍတၟိမွဲညိ။

&lt;pre&gt;
=== ယၟု ဗောတ် (Bot name) ===
* '''ညးစကာ (Operator):''' [[User:YourUsername|YourUsername]]
* '''ပရဝ်ဂရာမ် / သၞောတ် (Software/Framework):''' (ဥပမာ - Pywikibot, AutoWikiBrowser, ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်လဝ် နကဵု Python/Node.js)
* '''ကမၠောန် အဓိက (Function details):''' (တင်ရန်တၟအ် အဓိက ဗောတ်ဏအ် ဥပမာ - သွက်ဂွံ စုတ် ကဏ္ဍ အလဵုအလျောက်၊ ပလေဝ်ဒါန် လိက်ဗၠေတ်)
* '''စမ်ၜတ် (Test edits):''' (လၟိဟ် မပလေဝ်ဒါန်လဝ်တုဲ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ်)
* '''တင်စၟတ်တၞဟ်ဟ် (Other details):''' (ယဝ်နွံ)
~~~~
&lt;/pre&gt;

== အာတ်မိက်ဂမၠိုင် (Requests) ==

''(တင်စၟတ်: အာတ်မိက် တၟိတအ်ဂှ် စုတ်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ညိ)''

[[ကဏ္ဍ:မူဝါဒ ကေုာံ စေဝ်ကဏ္ဍ ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗောတ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ မုက်လိက် ပရေင်အုပ်ဓလီုဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>8gjj70juuazhno6dr5dsn85ipvrdrne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:မူဝါဒ ဗောတ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>4</ns>
    <id>10212</id>
    <revision>
      <id>53147</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Shortcut|WP:BOT}} '''မူဝါဒ ဗောတ်ဂမၠိုင်''' (Bot policy) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဝ် ကေုာံ စေဝ်ကဏ္ဍ သွက်ညးမစကာ ကိရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရဝ်ဂရာမ် မပလေဝ်ဒါန် လိက် ဗွဲအလဵုအလျောက် (Automated tools) ပ္ဍဲ ဝဳကဳ...&quot;</comment>
      <origin>53147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6620" sha1="41m5p1y9663778ki3jvfja2p81q0hcb" xml:space="preserve">{{Shortcut|WP:BOT}}
'''မူဝါဒ ဗောတ်ဂမၠိုင်''' (Bot policy) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဝ် ကေုာံ စေဝ်ကဏ္ဍ သွက်ညးမစကာ ကိရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရဝ်ဂရာမ် မပလေဝ်ဒါန် လိက် ဗွဲအလဵုအလျောက် (Automated tools) ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။

== ဗောတ် (Bot) ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော? ==
'''ဗောတ် (Bot)''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပရဝ်ဂရာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကိရိယာ မဖန်ဇန်လဝ် သွက်ဂွံ ပလေဝ်ဒါန်၊ ချူ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သ္ၚဳဂၠိပ် မုက်လိက် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗွဲအလဵုအလျောက် (Automatically) ဟွံသေင်မ္ဂး ကဝက်အလဵုအလျောက် (Semi-automatically) ရ။ ဟိုတ်နူ ဗောတ်တအ်ဂှ် ပလေဝ်ဒါန် ပြဟ်လောန် နူမၞိဟ်တုဲ ယဝ်ရ ဟွံထိင်ဒဝ်လဝ်မ္ဂး ပကဵု အန္တရာယ် ကုမုက်လိက်ဂမၠိုင်မာန်ရ။

== စေဝ်ကဏ္ဍ ကေုာံ အခေါင်စကာ ဗောတ် ==
ညးမစကာ ဗောတ် (Bot operator) တအ် သ္ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင် သၞောတ်ဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''အကံက် တၞဟ်ခြာ (Separate Account):''' ဗောတ်တအ်ဂှ် သ္ဒးစကာ နကဵု အကံက် တၞဟ်ခြာ နူကဵု အကံက် မၞိဟ်မစကာ သာမညရ။ ယၟု အကံက် ဗောတ်ဂှ် သ္ဒးစုတ်လဝ် စၟတ်သမ္တီ ယၟု &quot;Bot&quot; ပ္ဍဲလက္ကရဴ ညံင်ဂွံ ပါ်ခြာလောဲသွာရ (ဥပမာ - &lt;YourName&gt;Bot)။
* '''ဒးအာတ် အခေါင် (Approval Process):''' ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ စကာ ဗောတ် အလုံအိုတ်သီုဂှ် သ္ဒးအာတ်မိက် အခေါင် (Bot flag) နူကဵု ဗျူရဝ်ကရေတ် (Bureaucrats) ဟွံသေင်မ္ဂး ညးကောပ်ကာဲ (Administrators) ပ္ဍဲမုက်လိက် [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:အာတ်မိက် အခေါင် ဗောတ်]] ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံကလိဂွံ အခေါင်ဏီမ္ဂး ဒးစမ်ၜတ် (Test) စကာ နကဵု လၟိဟ်မပလေဝ်ဒါန် အောန်အောန် ကၠာရ။
* '''ဖိုလ် ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဟွံမွဲ (Usefulness and Harmlessness):''' ကမၠောန် ဗောတ်ဂှ် သ္ဒးဒှ် ဖိုလ် သွက် ဝဳကဳပဳဒဳယာတုဲ ဟွံကဵု အန္တရာယ် (ဥပမာ - ဟွံပလီုပလာ် လိက်ညးတၞဟ်၊ ဟွံစုတ် လိက်အလီ)။ ဗောတ်တအ်ဂှ် ဟွံဂွံ စကာ ပ္ဍဲအရာ မနွံကဵု ပရေင်တဝ်စၞေဟ် (Controversial edits) ရ။
* '''တာလျိုင် (Responsibility):''' တၠအကံက် ဗောတ်ဂှ် သ္ဒးကေတ် တာလျိုင် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် လတူ ကမၠောန် ဗောတ်ဇကု မပလေဝ်ဒါန်လဝ်ရ။ ယဝ်ရ ဗောတ်ဂှ် ကၠောန်ဗၠေတ်အာမ္ဂး တၠအကံက်ဂှ် သ္ဒးပလေဝ်လဟဵုမာန် ကေုာံ သ္ဒးသွဟ်ကဵု လိက် ပ္ဍဲမုက်လိက် ဓရီုကျာ (Talk page) မာန်ရ။
* '''ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ (Respecting Tags):''' ဗောတ်တအ် သ္ဒးရှ်ေသှ်ေ လတူ ထာက် (Tags) ညးမကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဗောတ် မပ္တံကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{nobots}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{bots|deny=all}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; တအ်ရ။

== ပရေင်ကၟာတ်လဒဵု (Blocking) ==
ယဝ်ရ ဗောတ်မွဲမွဲ ကၠောန်ဗၠေတ်ဒၟံင် သၞောတ်ဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပလေဝ်ဒါန်ဒၟံင် အရာမဗၠေတ်ယောင်ယာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် မသက္ကု ပရေင်ထိင်ဒဝ်မ္ဂး ညးကောပ်ကာဲ (Administrators) တအ် နွံအခေါင် ကၟာတ်လဒဵု (Block) ထောံ အကံက် ဗောတ်ဂှ် ပြဟ်ပြဟ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အန္တရာယ် လတူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။ ယဝ်ရ တၠအကံက် ပလေဝ်လဟဵု ပရဝ်ဂရာမ် တုဲဒှ်မ္ဂး ကလေင်ပံက်ကဵု အခေါင်မာန်ရ။

== ဗီုဂွံ အာတ်မိက် အခေါင် ဗောတ် ==
ညးမမိက်ဂွံ စကာ ဗောတ်တအ် သ္ဒးအာတ်မိက် ပ္ဍဲမုက်လိက် ဓရီုကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး မုက်လိက် မသၟာန်အခေါင် ဗောတ်တုဲ သ္ဒးပသောင်ထ္ၜးကဵု-
# ယၟု အကံက် ဗောတ် 
# ပရဝ်ဂရာမ် / သၞောတ် မစကာ (ဥပမာ - Pywikibot, AutoWikiBrowser)
# တင်ရန်တၟအ် ကမၠောန် (မုဗောတ်ဏအ် ဂွံကၠောန်ရော)
# လၟိဟ် အခိင် ကေုာံ လၟိဟ်မပလေဝ်ဒါန် (Edit rate) သွက်ဂွံ စမ်ၜတ်

[[ကဏ္ဍ:မူဝါဒ ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:မူဝါဒ ကေုာံ စေဝ်ကဏ္ဍ ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗောတ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>41m5p1y9663778ki3jvfja2p81q0hcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data BRA</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10213</id>
    <revision>
      <id>53148</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ဗရာဇြဳ | flag alias = Flag of Brazil.svg | flag alias-1822 = Flag of Brazil (1822–1870).svg | flag alias-1870 = Flag of Brazil (1870–1889).svg | flag alias-1889 = Flag of Brazil (1889–1960).svg | flag alias-1960 = Flag of Brazil (1960–1968).svg | flag alias-1968 = Flag of Brazil (1968–1992).svg | flag alias-naval = Naval Jack of Brazil....&quot;</comment>
      <origin>53148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="688" sha1="0pypkddd8r5akiv25ovzyza2nelbx3p" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ဗရာဇြဳ
| flag alias = Flag of Brazil.svg
| flag alias-1822 = Flag of Brazil (1822–1870).svg
| flag alias-1870 = Flag of Brazil (1870–1889).svg
| flag alias-1889 = Flag of Brazil (1889–1960).svg
| flag alias-1960 = Flag of Brazil (1960–1968).svg
| flag alias-1968 = Flag of Brazil (1968–1992).svg
| flag alias-naval = Naval Jack of Brazil.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1822
| var2 = 1870
| var3 = 1889
| var4 = 1960
| var5 = 1968
| redir1 = BRA
| redir2 = ဗရာဇြဳ
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>0pypkddd8r5akiv25ovzyza2nelbx3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data ဗရာဇြဳ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10214</id>
    <revision>
      <id>53149</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ဗရာဇြဳ | flag alias = Flag of Brazil.svg | flag alias-1822 = Flag of Brazil (1822–1870).svg | flag alias-1870 = Flag of Brazil (1870–1889).svg | flag alias-1889 = Flag of Brazil (1889–1960).svg | flag alias-1960 = Flag of Brazil (1960–1968).svg | flag alias-1968 = Flag of Brazil (1968–1992).svg | flag alias-naval = Naval Jack of Brazil....&quot;</comment>
      <origin>53149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="adnekn2wlcfnz13lspa5kq49q56hub5" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ဗရာဇြဳ
| flag alias = Flag of Brazil.svg
| flag alias-1822 = Flag of Brazil (1822–1870).svg
| flag alias-1870 = Flag of Brazil (1870–1889).svg
| flag alias-1889 = Flag of Brazil (1889–1960).svg
| flag alias-1960 = Flag of Brazil (1960–1968).svg
| flag alias-1968 = Flag of Brazil (1968–1992).svg
| flag alias-naval = Naval Jack of Brazil.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1822
| var2 = 1870
| var3 = 1889
| var4 = 1960
| var5 = 1968
| redir1 = BRA
| redir2 = Brazil
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>adnekn2wlcfnz13lspa5kq49q56hub5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗရာဇြဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10215</id>
    <revision>
      <id>53150</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဖေဝ်ဒရေဝ် ဗရာဇြဳ|native_name=República Federativa do Brasil|common_name=ဗရာဇြဳ|image_flag=Flag of Brazil.svg|image_coat=Coat of arms of Brazil.svg|capital=[[ဗရာဇြဳလဳယျာ]] (Brasília)|coordinates=15°48′S 47°52′W|largest_city=[[သောဝ် ပေါလဝ်]] (S...&quot;</comment>
      <origin>53150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11990" sha1="3av7wra5gnjz67p2nx43x7p30k1hf2y" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဖေဝ်ဒရေဝ် ဗရာဇြဳ|native_name=República Federativa do Brasil|common_name=ဗရာဇြဳ|image_flag=Flag of Brazil.svg|image_coat=Coat of arms of Brazil.svg|capital=[[ဗရာဇြဳလဳယျာ]] (Brasília)|coordinates=15°48′S 47°52′W|largest_city=[[သောဝ် ပေါလဝ်]] (São Paulo)|official_languages=[[ပဝ်တူဂြဳ]] (Portuguese)|government_type=သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ်|leader_title1=သမ္မတ|leader_name1=[[လူလာ ဒါ သဳလ်ဗာ]] (Luiz Inácio Lula da Silva)|leader_title2=ဒု-သမ္မတ|leader_name2=ဂျေရဝ်ဒဝ် အာလ်ကမေန် (Geraldo Alckmin)|area_km2=၈,၅၁၅,၇၆၇|population_estimate=၂၁၇ မဳလဳယာန် (၂၁၇၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)|currency=ရဳယယ် ဗရာဇြဳ (Brazilian real, BRL)|time_zone=BRT (UTC−2 to −5)}}'''ဗရာဇြဳ''' ({{lang-en|Brazil}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဖေဝ်ဒရေဝ် ဗရာဇြဳ''' (Federative Republic of Brazil) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲတိုက်[[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] (South America) ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက် အမေရိက သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဒေသ လာတေန် အမေရိက (Latin America) တုဲ၊ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲတိုက်ဂှ် (ပါဲနူ ဍုင်ချဳလဳ ကဵု အဳကွေဒေါဝ် ၜါဍုင်ဓဝ်) ရ။ လပါ်ဗၟံက်ဍုင်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကု မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) နကဵု သြင်ၜဳ မဂၠိင်လောန်ရ။ ဍုင်ဗရာဇြဳဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ပဉ္စမ (၅) ကေုာံ ဍုင်မနွံလၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် သတ္တမ (၇) ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵု ဒတန် ကောန်ဍုင်အရင် တကအ်အမေရိက (Indigenous peoples) နာနာသာ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၀၀ ဂှ် ညးဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ လပါ်သြင်ၜဳ ဂကူပဝ်တူဂြဳ ပေဒရဝ် အာလ်ဗာရေသ် ကာဗရယ် (Pedro Álvares Cabral) စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၂ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နဒဒှ် ဍုင်ဨကရာဇ် ဗရာဇြဳ (Empire of Brazil) မအုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၉ ဂှ် သၞောတ်ဨကရာဇ် လီုလာ်အာတုဲ ဒက်ပ္တန် သၞောတ်သမ္မတ ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် ပ္ဍဲအကြာ သၞာံ ၁၉၆၄ စဵုကဵု ၁၉၈၅ ရ။ ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၈၅ တုဲ ဍုင်ဗရာဇြဳ ကလေင်စိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဗရာဇြဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဇဳဝနာနာ (Biodiversity) မဇၞော်မောဝ်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

* '''ဂြိုပ်ဗြဲ အာမာဇြောန် (Amazon Rainforest):''' ဒှ်ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မနွံကဵု တၞံဆု ကေုာံ တိရစ္ဆာန် နာနာသာ်။ ဂြိုပ်ဏအ်ဂှ် ညးတအ် ကော်ခဴစ &quot;အံက်သဳဂျေန် သွက်ဂၠးကဝ်&quot; (Lungs of the Earth) ရ။
* '''[[ကြုင် အာမာဇြောန်]] (Amazon River):''' ဒှ်ကြုင် မနွံကဵု ဍာ်ဇွောဝ်စှ်ေ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ကေုာံ မဂၠိင်အိုတ် ဒုတိယ (ကြဴနူ ကြုင်နဳလာ) ရ။
* '''ဒေသ ပန်တာနယ် (Pantanal):''' ဒှ်ဒေသ တိဍာ်ကမၠေတ် ကေုာံ ဂြိုပ်လှာ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်။
* '''တိဗလးသၠုင် ဗရာဇြဳ (Brazilian Highlands):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ လဒေါဝ်ဍုင် မဒှ်ဒေသ တဵုလွဳ ကေုာံ မၞိဟ်တန်တဴဒၟံင် ဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဗရာဇြဳ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၂၁၇ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၅% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ သောဝ် ပေါလဝ် ကဵု ရဳယဝ် ဒဳ ဂျာနေရဝ်) ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ယေန်သၞာင် ပံင်နှဴ အကြာ ကောန်ဍုင်အရင်၊ ယူရဝ်ပဳယျာန် (ပဝ်တူဂြဳ) ကေုာံ အာဖရိက တအ်ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်အဓိက အလုံမွဲဍုင်ရ (ဗရာဇြဳဂှ် ဒှ်ဍုင် ဟီုအရေဝ် ပဝ်တူဂြဳ မွဲဓဝ် ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက)။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၅၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ဂိုဏ် Roman Catholic (ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ် ကာတ္တလေတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်) တုဲ ကြဴနူဂှ် ဂိုဏ် Protestant နွံရ။

ယေန်သၞာင် ဗရာဇြဳ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု သဘင်လှေ် ကာနဳဗယ် (Carnival - ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ရဳယဝ်)၊ ပရေင်ဒွက် သာမ်ဗာ (Samba) ကေုာံ ဘဝ်သာ နဝ်ဗာ (Bossa Nova) ရ။ ပါဲနူဂှ် ဗရာဇြဳဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဝေင်မဝ်ကောန်ဇိုင် (Football) မဒှ်ဍုင် မဇၞးလဝ် ပေါဲဗတိုက် ဂၠးကဝ် ၅ အလန် (ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်) ကေုာံ ဒှ်ဍုင်တမ်ဇာတိ သၟာဝေင် ပြာကတ် မပ္တံကဵု ပေလေ (Pelé)၊ ရဝ်နယ်ဒဝ် (Ronaldo) ကဵု နေမာ (Neymar) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဗရာဇြဳဝွံ နွံကဵု သၞောတ်ပရေင်ပညာ သက်ကုၚုဟ်မး စဵုကဵုစိုပ် ကဆံင်တက္ကသိုလ်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၄% ပြင်င်ရ။ တက္ကသိုလ် သောဝ် ပေါလဝ် (University of São Paulo) ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် ခိုဟ်အိုတ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ လာတေန် အမေရိက ရ။

'''သံယဇာတ:''' ဗရာဇြဳ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ မလှဲလး ဗွဲမလောန်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ပသဲ (Iron ore) ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် တုဲ၊ ပါဲနူဂှ် ထဝ်၊ ဗရိုတ်၊ လဳသဳယျာမ် ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ် (Offshore oil) တအ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဍာ်တၟိုဟ် သဘာဝ ကေုာံ ဒြဟတ်လလဳ ဍာ် (Hydroelectric power) လေဝ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်မောဝ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗရာဇြဳ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ လာတေန် အမေရိက ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ ဍုင်မဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် BRICS ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် လပါ် ပရေင်တဵုလွဳ၊ ကမၠောန်စက် ကေုာံ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင်မှု ရ။

* '''ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ သွံပ္တိတ်:''' ဗရာဇြဳဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကေုာံ သွံပ္တိတ် '''ကဝ်ဖှဳ''' (Coffee)၊ ဗၜိုတ်သဂြာ (Sugar)၊ သြောအ်ၜဲ (Soybeans)၊ ကေုာံ ဖျုန်ဂၠဴ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။
* '''ကမၠောန်စက်ယန္တရား:''' ကမၠောန်စက် ပ္ဍဲဗရာဇြဳဂှ် ဇၞော်မောဝ်လောန်တုဲ၊ ကုမ္ပဏဳ အေမ်ဗရေ (Embraer) မဒှ် ကုမ္ပဏဳ ကၠောန်ပ္တိတ် က္ၜင်ကျာ ဇၞော်အိုတ် တတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲဍုင်ဏအ်ရ။

ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် (Income inequality) ကေုာံ ပရေင်စိုန်သကီု တအ်ဂှ် ဆက်ဒှ်ဒၟံင် ပြသၞာ အဓိက သွက် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>3av7wra5gnjz67p2nx43x7p30k1hf2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53151</id>
      <parentid>53150</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T13:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12204" sha1="hz3cpe6tvpnusuglit7jw3n7ddy2i8r" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဖေဝ်ဒရေဝ် ဗရာဇြဳ|native_name=República Federativa do Brasil|common_name=ဗရာဇြဳ|image_flag=Flag of Brazil.svg|image_coat=Coat of arms of Brazil.svg|capital=[[ဗရာဇြဳလဳယျာ]] (Brasília)|coordinates=15°48′S 47°52′W|largest_city=[[သောဝ် ပေါလဝ်]] (São Paulo)|official_languages=[[ပဝ်တူဂြဳ]] (Portuguese)|government_type=သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ်|leader_title1=သမ္မတ|leader_name1=[[လူလာ ဒါ သဳလ်ဗာ]] (Luiz Inácio Lula da Silva)|leader_title2=ဒု-သမ္မတ|leader_name2=ဂျေရဝ်ဒဝ် အာလ်ကမေန် (Geraldo Alckmin)|area_km2=၈,၅၁၅,၇၆၇|population_estimate=၂၁၇ မဳလဳယာန် (၂၁၇၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)|currency=ရဳယယ် ဗရာဇြဳ (Brazilian real, BRL)|time_zone=BRT (UTC−2 to −5)}}'''ဗရာဇြဳ''' ({{lang-en|Brazil}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဖေဝ်ဒရေဝ် ဗရာဇြဳ''' (Federative Republic of Brazil) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲတိုက်[[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] (South America) ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက် အမေရိက သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဒေသ လာတေန် အမေရိက (Latin America) တုဲ၊ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲတိုက်ဂှ် (ပါဲနူ ဍုင်ချဳလဳ ကဵု အဳကွေဒေါဝ် ၜါဍုင်ဓဝ်) ရ။ လပါ်ဗၟံက်ဍုင်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကု မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) နကဵု သြင်ၜဳ မဂၠိင်လောန်ရ။ ဍုင်ဗရာဇြဳဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ပဉ္စမ (၅) ကေုာံ ဍုင်မနွံလၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် သတ္တမ (၇) ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နကဵု ဒတန် ကောန်ဍုင်အရင် တကအ်အမေရိက (Indigenous peoples) နာနာသာ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၀၀ ဂှ် ညးဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ လပါ်သြင်ၜဳ ဂကူပဝ်တူဂြဳ ပေဒရဝ် အာလ်ဗာရေသ် ကာဗရယ် (Pedro Álvares Cabral) စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၂ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နဒဒှ် ဍုင်ဨကရာဇ် ဗရာဇြဳ (Empire of Brazil) မအုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု သၞောတ်ဨကရာဇ် ပါလဳမာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၉ ဂှ် သၞောတ်ဨကရာဇ် လီုလာ်အာတုဲ ဒက်ပ္တန် သၞောတ်သမ္မတ ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် ပ္ဍဲအကြာ သၞာံ ၁၉၆၄ စဵုကဵု ၁၉၈၅ ရ။ ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၈၅ တုဲ ဍုင်ဗရာဇြဳ ကလေင်စိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဗရာဇြဳ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဇဳဝနာနာ (Biodiversity) မဇၞော်မောဝ်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

* '''ဂြိုပ်ဗြဲ အာမာဇြောန် (Amazon Rainforest):''' ဒှ်ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မနွံကဵု တၞံဆု ကေုာံ တိရစ္ဆာန် နာနာသာ်။ ဂြိုပ်ဏအ်ဂှ် ညးတအ် ကော်ခဴစ &quot;အံက်သဳဂျေန် သွက်ဂၠးကဝ်&quot; (Lungs of the Earth) ရ။
* '''[[ကြုင် အာမာဇြောန်]] (Amazon River):''' ဒှ်ကြုင် မနွံကဵု ဍာ်ဇွောဝ်စှ်ေ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ကေုာံ မဂၠိင်အိုတ် ဒုတိယ (ကြဴနူ ကြုင်နဳလာ) ရ။
* '''ဒေသ ပန်တာနယ် (Pantanal):''' ဒှ်ဒေသ တိဍာ်ကမၠေတ် ကေုာံ ဂြိုပ်လှာ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်။
* '''တိဗလးသၠုင် ဗရာဇြဳ (Brazilian Highlands):''' နွံလပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ လဒေါဝ်ဍုင် မဒှ်ဒေသ တဵုလွဳ ကေုာံ မၞိဟ်တန်တဴဒၟံင် ဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဗရာဇြဳ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၂၁၇ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ၈၅% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ သောဝ် ပေါလဝ် ကဵု ရဳယဝ် ဒဳ ဂျာနေရဝ်) ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ယေန်သၞာင် ပံင်နှဴ အကြာ ကောန်ဍုင်အရင်၊ ယူရဝ်ပဳယျာန် (ပဝ်တူဂြဳ) ကေုာံ အာဖရိက တအ်ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[ပဝ်တူဂြဳ]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်အဓိက အလုံမွဲဍုင်ရ (ဗရာဇြဳဂှ် ဒှ်ဍုင် ဟီုအရေဝ် ပဝ်တူဂြဳ မွဲဓဝ် ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက)။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၅၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ဂိုဏ် Roman Catholic (ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ် ကာတ္တလေတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်) တုဲ ကြဴနူဂှ် ဂိုဏ် Protestant နွံရ။

ယေန်သၞာင် ဗရာဇြဳ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု သဘင်လှေ် ကာနဳဗယ် (Carnival - ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ရဳယဝ်)၊ ပရေင်ဒွက် သာမ်ဗာ (Samba) ကေုာံ ဘဝ်သာ နဝ်ဗာ (Bossa Nova) ရ။ ပါဲနူဂှ် ဗရာဇြဳဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဝေင်မဝ်ကောန်ဇိုင် (Football) မဒှ်ဍုင် မဇၞးလဝ် ပေါဲဗတိုက် ဂၠးကဝ် ၅ အလန် (ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်) ကေုာံ ဒှ်ဍုင်တမ်ဇာတိ သၟာဝေင် ပြာကတ် မပ္တံကဵု ပေလေ (Pelé)၊ ရဝ်နယ်ဒဝ် (Ronaldo) ကဵု နေမာ (Neymar) ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဗရာဇြဳဝွံ နွံကဵု သၞောတ်ပရေင်ပညာ သက်ကုၚုဟ်မး စဵုကဵုစိုပ် ကဆံင်တက္ကသိုလ်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၄% ပြင်င်ရ။ တက္ကသိုလ် သောဝ် ပေါလဝ် (University of São Paulo) ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် ခိုဟ်အိုတ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ လာတေန် အမေရိက ရ။

'''သံယဇာတ:''' ဗရာဇြဳ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သဘာဝ မလှဲလး ဗွဲမလောန်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ပသဲ (Iron ore) ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် တုဲ၊ ပါဲနူဂှ် ထဝ်၊ ဗရိုတ်၊ လဳသဳယျာမ် ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ် (Offshore oil) တအ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဍာ်တၟိုဟ် သဘာဝ ကေုာံ ဒြဟတ်လလဳ ဍာ် (Hydroelectric power) လေဝ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်မောဝ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗရာဇြဳ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ လာတေန် အမေရိက ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ ဍုင်မဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် BRICS ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် လပါ် ပရေင်တဵုလွဳ၊ ကမၠောန်စက် ကေုာံ ကဏ္ဍ ဝန်ဆောင်မှု ရ။

* '''ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ သွံပ္တိတ်:''' ဗရာဇြဳဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကေုာံ သွံပ္တိတ် '''ကဝ်ဖှဳ''' (Coffee)၊ ဗၜိုတ်သဂြာ (Sugar)၊ သြောအ်ၜဲ (Soybeans)၊ ကေုာံ ဖျုန်ဂၠဴ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။
* '''ကမၠောန်စက်ယန္တရား:''' ကမၠောန်စက် ပ္ဍဲဗရာဇြဳဂှ် ဇၞော်မောဝ်လောန်တုဲ၊ ကုမ္ပဏဳ အေမ်ဗရေ (Embraer) မဒှ် ကုမ္ပဏဳ ကၠောန်ပ္တိတ် က္ၜင်ကျာ ဇၞော်အိုတ် တတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲဍုင်ဏအ်ရ။

ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် (Income inequality) ကေုာံ ပရေင်စိုန်သကီု တအ်ဂှ် ဆက်ဒှ်ဒၟံင် ပြသၞာ အဓိက သွက် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဖိုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဗရာဇြဳ}} [[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အမေရိက သၠုင်ကျာ]] [[ကဏ္ဍ:လာတေန် အမေရိက]] [[ကဏ္ဍ:ဗရာဇြဳ]]</text>
      <sha1>hz3cpe6tvpnusuglit7jw3n7ddy2i8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data ARG</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10216</id>
    <revision>
      <id>53153</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = အာဂျေန်တဳနာ | flag alias = Flag of Argentina.svg | flag alias-alt = Flag of Argentina (alternative).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | var1 = alt | redir1 = ARG | redir2 = Argentina | redir3 = အာဂျေန်တဳနာ &lt;/noinc...&quot;</comment>
      <origin>53153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="429" sha1="krw6tn3q7go4jfhuqptymbbe3pweim5" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = အာဂျေန်တဳနာ
| flag alias = Flag of Argentina.svg
| flag alias-alt = Flag of Argentina (alternative).svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = alt
| redir1 = ARG
| redir2 = Argentina
| redir3 = အာဂျေန်တဳနာ
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>krw6tn3q7go4jfhuqptymbbe3pweim5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာဂျေန်တဳနာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10217</id>
    <revision>
      <id>53154</id>
      <timestamp>2026-04-26T13:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဂျေန်တဳနာ | native_name = República Argentina | common_name = အာဂျေန်တဳနာ | image_flag = Flag of Argentina.svg | image_coat = Coat of arms of Argentina.svg | capital = [[ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်]] (Buenos Aires) | coordinates = 34°36′S 58°23′W | largest_...&quot;</comment>
      <origin>53154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12270" sha1="quhi608r283n2eqsluy8fqf5x25mltr" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဂျေန်တဳနာ
| native_name = República Argentina
| common_name = အာဂျေန်တဳနာ
| image_flag = Flag of Argentina.svg
| image_coat = Coat of arms of Argentina.svg
| capital = [[ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်]] (Buenos Aires)
| coordinates = 34°36′S 58°23′W
| largest_city = [[ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်]]
| official_languages = [[သပိန်]] (Spanish)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ဟာဗဳယျေ မဳလေး (Javier Milei)
| leader_title2 = ဒု-သမ္မတ
| leader_name2 = ဗိတဝ်ရဳယျာ ဗဳလာရူယေလ် (Victoria Villarruel)
| area_km2 = ၂,၇၈၀,၄၀၀
| population_estimate = ၄၇ မဳလဳယာန် (၄၇၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ပဳသဝ် အာဂျေန်တဳနာ (Argentine peso, ARS)
| time_zone = ART (UTC−3)
}}

'''အာဂျေန်တဳနာ''' ({{lang-en|Argentina}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဂျေန်တဳနာ''' (Argentine Republic) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာ တိုက်[[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ချဳလဳ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ဗဝ်လဳဗဳယျာ]] ကဵု [[ပါရာဂွေး]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ ဍုင်[[ဗရာဇြဳ]] ကဵု [[ဥရုဂွေး]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်ရ။ လပါ်ဗၟံက်ဍုင်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကု မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ရ။ ဍုင်အာဂျေန်တဳနာဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲတိုက် အမေရိက သၠုင်ကျာ (ကြဴနူ ဗရာဇြဳ)၊ ဇၞော်အိုတ် စတုတ္ထ ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် အလန်ဒဋ္ဌမ (၈) ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ နွံကဵု ဒတန် ကောန်ဍုင်အရင် နာနာသာ် မပ္တံကဵု အေန်ကာ (Inca Empire) မအုပ်ဓလီုလဝ် လပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ညးဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ လပါ်သြင်ၜဳ ဂကူသပိန် တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[သပိန်]] ရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၆ ဂှ် ဍုင်ဝွံ လလောင်တြး သၠးပွး နူသပိန် ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ဗွဲမလအ်လတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၃ ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ် ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု လပါ်စ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဟိုတ်နူ မၞိဟ်ပြံင်လုပ် နူယူရဝ် (ဗွဲတၟေင် နူအဳတလဳ ကဵု သပိန်) ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ဇၞော်မောဝ်တုဲ၊ အာဂျေန်တဳနာဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင်မသိုက်လှိင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ 

ဆဂး ပ္ဍဲလဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် လပါ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စှ်ေသဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပၞာန် ဖှေါက်ကလာန် (Falklands War) ကုဍုင်ဗြိတိန် သွက်ဂွံ ပိုင်ပြဳ တကအ် ဖှေါက်ကလာန် (အာဂျေန်တဳနာ ကော်စ တကအ် မာလ်ဗဳနာသ် - Malvinas) တုဲ ဍုင်အာဂျေန်တဳနာ ဒးဒုင်ကျအာရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃ ဂှ် သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် လီုလာ်အာတုဲ ကလေင်စိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာဂျေန်တဳနာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု မနာနာသာ် မလှဲလးဗွဲမလောန်ရ။
* '''ရတ်ဒဵု အာန်ဒဳသ် (Andes Mountains):''' နွံလပါ်ပလိုတ် မဆက်စပ် ကုပယျဵု ဍုင်ချဳလဳရ။ ဒဵု အာကောန်ကာဂွာ (Aconcagua) မနွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒဵု သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဒဵုသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ ကဵု လပါ်ပလိုတ် ဂၠးကဝ်ရ။
* '''တိဗလး ပမ်ပါသ် (Pampas):''' ဒှ်ဒေသ တိဗလး ဍာ်ခိုဟ် မလှဲလး ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင် မဒှ် ဒတန် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ လွဳပြေင်ဂၠဴ အဓိက သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ရ။ ဍုင်ဇၞော် ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
* '''ပါတာဂဝ်နဳယျာ (Patagonia):''' ဒှ်ဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာဍုင် မနွံကဵု တိက္ကဟ်၊ တၟအ်၊ ကေုာံ ဒဵုကလောအ်ဍာ် (Glaciers) ရ။
* '''ကၟာဍာ် ကေုာံ ကြုင်:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဍာ်တၟိုဟ် အဳဂွာဇူ (Iguazú Falls) မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မနွံ ပ္ဍဲပယျဵု ဍုင်ဗရာဇြဳ ကဵု အာဂျေန်တဳနာ ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အာဂျေန်တဳနာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၄၇ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၂% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကူမစှ်ေကၠုင် နူယူရဝ်ပဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုင် (ဗွဲတၟေင် အဳတလဳ ကဵု သပိန်) ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[သပိန်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်အဓိက အလုံမွဲဍုင်ရ။ (သပိန် အာဂျေန်တဳနာ ဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင်ဟီု ကေုာံ မအရေဝ် မတၟေင်တၞဟ်ခြာ နူဍုင်တၞဟ်တအ်ရ)။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၆၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ဂိုဏ် Roman Catholic (သင်ပုပ် ရဝ်မ ဖှရန်သဳသ် / Pope Francis ဂှ် ဒှ်ကောန်ဍုင် အာဂျေန်တဳနာ ရ)။ 

ယေန်သၞာင် အာဂျေန်တဳနာ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု လှေ် ကေုာံ ဒွက် '''တေန်ဂဝ်''' (Tango) မစကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်၊ ကေုာံ စၞစ ဖျုန်ဂၠဴကင် (Asado) ရ။ ပါဲနူဂှ် အာဂျေန်တဳနာဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဝေင်'''မဝ်ကောန်ဇိုင်''' (Football) မဒှ်ဍုင် မဇၞးလဝ် ပေါဲဗတိုက် ဂၠးကဝ် ၃ အလန် (၁၉၇၈, ၁၉၈၆, ၂၀၂၂) ကေုာံ ဒှ်ဍုင်တမ်ဇာတိ သၟာဝေင် ပြာကတ် မပ္တံကဵု ဒဳယေဂဝ် မာရာဒဝ်နာ (Diego Maradona) ကဵု လဳအဝ်နယ် မေသ်သဳ (Lionel Messi) ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သံယဇာတ ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာဂျေန်တဳနာ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲ လာတေန် အမေရိက (ကြဴနူ ဗရာဇြဳ) ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ ဍုင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် G20 ရ။ 

* '''ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ သွံပ္တိတ်:''' အာဂျေန်တဳနာဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကေုာံ သွံပ္တိတ် စၞစ အဓိက ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု '''သြောအ်ၜဲ''' (Soybeans)၊ '''ဖျုန်ဂၠဴ''' (Beef)၊ ကਣံ၊ ကေုာံ ဝိုင် (Wine - ဗွဲတၟေင် ဍုင် Mendoza) ရ။
* '''သံယဇာတ:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု သံယဇာတ မပ္တံကဵု လဳသဳယျာမ် (Lithium - မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ Triangle လဳသဳယျာမ်)၊ ကၠေင်ဒါတ်၊ ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ ရ။
ၜိုန်ရ နွံကဵု သံယဇာတ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ဇၞော်မောဝ် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော် မပ္တံကဵု ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Hyperinflation) ကေုာံ သြန်ဍုင် သဝ်စှ်ေ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ပွိုင် မဂၠိုင်ကဵု စှ်သၞာံရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာဂျေန်တဳနာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အမေရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:လာတေန် အမေရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဂျေန်တဳနာ]]</text>
      <sha1>quhi608r283n2eqsluy8fqf5x25mltr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53159</id>
      <parentid>53154</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T14:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12267" sha1="4v8bferl1mi6en62tfxnsefjzb9m02n" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဂျေန်တဳနာ
| native_name = República Argentina
| common_name = အာဂျေန်တဳနာ
| image_flag = Flag of Argentina.svg
| image_coat = Coat of arms of Argentina.svg
| capital = [[ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်]] (Buenos Aires)
| coordinates = 34°36′S 58°23′W
| largest_city = [[ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်]]
| official_languages = [[သပိန်]] (Spanish)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ဟာဗဳယျေ မဳလေး (Javier Milei)
| leader_title2 = ဒု-သမ္မတ
| leader_name2 = ဗိတဝ်ရဳယျာ ဗဳလာရူယေလ် (Victoria Villarruel)
| area_km2 = ၂,၇၈၀,၄၀၀
| population_estimate = ၄၇ မဳလဳယာန် (၄၇၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ပဳသဝ် အာဂျေန်တဳနာ (Argentine peso, ARS)
| time_zone = ART (UTC−3)
}}

'''အာဂျေန်တဳနာ''' ({{lang-en|Argentina}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ အာဂျေန်တဳနာ''' (Argentine Republic) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာ တိုက်[[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ချဳလဳ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်[[ဗဝ်လဳဗဳယျာ]] ကဵု [[ပါရာဂွေး]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ ဍုင်[[ဗရာဇြဳ]] ကဵု [[ဥရုဂွေ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက်ရ။ လပါ်ဗၟံက်ဍုင်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကု မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ရ။ ဍုင်အာဂျေန်တဳနာဝွံ ဒှ်ဍုင် မဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲတိုက် အမေရိက သၠုင်ကျာ (ကြဴနူ ဗရာဇြဳ)၊ ဇၞော်အိုတ် စတုတ္ထ ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် အလန်ဒဋ္ဌမ (၈) ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ နွံကဵု ဒတန် ကောန်ဍုင်အရင် နာနာသာ် မပ္တံကဵု အေန်ကာ (Inca Empire) မအုပ်ဓလီုလဝ် လပါ်သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ညးဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ လပါ်သြင်ၜဳ ဂကူသပိန် တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ [[သပိန်]] ရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၆ ဂှ် ဍုင်ဝွံ လလောင်တြး သၠးပွး နူသပိန် ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ဗွဲမလအ်လတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၃ ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် ဖေဝ်ဒရေဝ် ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု လပါ်စ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဟိုတ်နူ မၞိဟ်ပြံင်လုပ် နူယူရဝ် (ဗွဲတၟေင် နူအဳတလဳ ကဵု သပိန်) ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ဇၞော်မောဝ်တုဲ၊ အာဂျေန်တဳနာဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင်မသိုက်လှိင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ 

ဆဂး ပ္ဍဲလဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် လပါ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စှ်ေသဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပၞာန် ဖှေါက်ကလာန် (Falklands War) ကုဍုင်ဗြိတိန် သွက်ဂွံ ပိုင်ပြဳ တကအ် ဖှေါက်ကလာန် (အာဂျေန်တဳနာ ကော်စ တကအ် မာလ်ဗဳနာသ် - Malvinas) တုဲ ဍုင်အာဂျေန်တဳနာ ဒးဒုင်ကျအာရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃ ဂှ် သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် လီုလာ်အာတုဲ ကလေင်စိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
အာဂျေန်တဳနာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု မနာနာသာ် မလှဲလးဗွဲမလောန်ရ။
* '''ရတ်ဒဵု အာန်ဒဳသ် (Andes Mountains):''' နွံလပါ်ပလိုတ် မဆက်စပ် ကုပယျဵု ဍုင်ချဳလဳရ။ ဒဵု အာကောန်ကာဂွာ (Aconcagua) မနွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒဵု သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက သီုဖအိုတ် ကေုာံ ဒဵုသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ ကဵု လပါ်ပလိုတ် ဂၠးကဝ်ရ။
* '''တိဗလး ပမ်ပါသ် (Pampas):''' ဒှ်ဒေသ တိဗလး ဍာ်ခိုဟ် မလှဲလး ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင် မဒှ် ဒတန် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ လွဳပြေင်ဂၠဴ အဓိက သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ရ။ ဍုင်ဇၞော် ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
* '''ပါတာဂဝ်နဳယျာ (Patagonia):''' ဒှ်ဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာဍုင် မနွံကဵု တိက္ကဟ်၊ တၟအ်၊ ကေုာံ ဒဵုကလောအ်ဍာ် (Glaciers) ရ။
* '''ကၟာဍာ် ကေုာံ ကြုင်:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဍာ်တၟိုဟ် အဳဂွာဇူ (Iguazú Falls) မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မနွံ ပ္ဍဲပယျဵု ဍုင်ဗရာဇြဳ ကဵု အာဂျေန်တဳနာ ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
အာဂျေန်တဳနာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၄၇ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ၉၂% ပြင်င်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကူမစှ်ေကၠုင် နူယူရဝ်ပဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုင် (ဗွဲတၟေင် အဳတလဳ ကဵု သပိန်) ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[သပိန်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်အဓိက အလုံမွဲဍုင်ရ။ (သပိန် အာဂျေန်တဳနာ ဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင်ဟီု ကေုာံ မအရေဝ် မတၟေင်တၞဟ်ခြာ နူဍုင်တၞဟ်တအ်ရ)။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၆၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ[[ခရေတ်ယာန်]] ဂိုဏ် Roman Catholic (သင်ပုပ် ရဝ်မ ဖှရန်သဳသ် / Pope Francis ဂှ် ဒှ်ကောန်ဍုင် အာဂျေန်တဳနာ ရ)။ 

ယေန်သၞာင် အာဂျေန်တဳနာ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နကဵု လှေ် ကေုာံ ဒွက် '''တေန်ဂဝ်''' (Tango) မစကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ဗူအေနဝ်သ် အာဲရေသ်၊ ကေုာံ စၞစ ဖျုန်ဂၠဴကင် (Asado) ရ။ ပါဲနူဂှ် အာဂျေန်တဳနာဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဝေင်'''မဝ်ကောန်ဇိုင်''' (Football) မဒှ်ဍုင် မဇၞးလဝ် ပေါဲဗတိုက် ဂၠးကဝ် ၃ အလန် (၁၉၇၈, ၁၉၈၆, ၂၀၂၂) ကေုာံ ဒှ်ဍုင်တမ်ဇာတိ သၟာဝေင် ပြာကတ် မပ္တံကဵု ဒဳယေဂဝ် မာရာဒဝ်နာ (Diego Maradona) ကဵု လဳအဝ်နယ် မေသ်သဳ (Lionel Messi) ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သံယဇာတ ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာဂျေန်တဳနာ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲ လာတေန် အမေရိက (ကြဴနူ ဗရာဇြဳ) ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ ဍုင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် G20 ရ။ 

* '''ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ သွံပ္တိတ်:''' အာဂျေန်တဳနာဂှ် ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကေုာံ သွံပ္တိတ် စၞစ အဓိက ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု '''သြောအ်ၜဲ''' (Soybeans)၊ '''ဖျုန်ဂၠဴ''' (Beef)၊ ကਣံ၊ ကေုာံ ဝိုင် (Wine - ဗွဲတၟေင် ဍုင် Mendoza) ရ။
* '''သံယဇာတ:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု သံယဇာတ မပ္တံကဵု လဳသဳယျာမ် (Lithium - မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ Triangle လဳသဳယျာမ်)၊ ကၠေင်ဒါတ်၊ ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ်သဘာဝ ရ။
ၜိုန်ရ နွံကဵု သံယဇာတ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ဇၞော်မောဝ် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဝွံ ဒးဆောမ်ဒုင်လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဇၞော် မပ္တံကဵု ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Hyperinflation) ကေုာံ သြန်ဍုင် သဝ်စှ်ေ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ပွိုင် မဂၠိုင်ကဵု စှ်သၞာံရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အာဂျေန်တဳနာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အမေရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:လာတေန် အမေရိက]]
[[ကဏ္ဍ:အာဂျေန်တဳနာ]]</text>
      <sha1>4v8bferl1mi6en62tfxnsefjzb9m02n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖဳဖာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10218</id>
    <revision>
      <id>53155</id>
      <timestamp>2026-04-26T14:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox organization | name = ဖဳဖာ (FIFA) | native_name = Fédération Internationale de Football Association | image = FIFA logo without text.svg | size = 200px | motto = For the Game. For the World. &lt;br&gt; (သွက် ပေါဲဝေင်၊ သွက် ဂၠးကဝ်) | formation = ၂၁ မေ၊ သၞာံ ၁၉၀၄ | type = ဂကောံ ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ...&quot;</comment>
      <origin>53155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7544" sha1="kw2mo4yv6h0xu6w9nespjwjcr7puzxh" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name = ဖဳဖာ (FIFA)
| native_name = Fédération Internationale de Football Association
| image = FIFA logo without text.svg
| size = 200px
| motto = For the Game. For the World. &lt;br&gt; (သွက် ပေါဲဝေင်၊ သွက် ဂၠးကဝ်)
| formation = ၂၁ မေ၊ သၞာံ ၁၉၀၄
| type = ဂကောံ ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ ဂၠးကဝ်
| headquarters = [[ဇူးရစ်]] (Zürich)၊ ဍုင်[[သွိဇြာလာန်]] (Switzerland)
| membership = ဂကောံကောန်ဍုင် ၂၁၁ ဍုင်
| official_languages = [[အင်္ဂလိက်]]၊ [[ပြင်သေတ်]]၊ ဂျာမာန်၊ [[သပိန်]]
| leader_title = ဥက္ကဌ
| leader_name = [[ဂျာန်နဳ အေန်ဖှာန်တဳနဝ်]] (Gianni Infantino)
| website = [https://www.fifa.com fifa.com]
}}

'''ဖဳဖာ''' ({{lang-en|FIFA}} - ယၟုပေင်ပေင် နူ ပြင်သေတ်: Fédération Internationale de Football Association - ''ဂကောံ မဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ်'') ဝွံ ဒှ် ဂကောံ အုပ်ဓလီု ကေုာံ က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပရေင်ဝေင် မဝ်ကောန်ဇိုင် (Association football)၊ ဖှူသယ် (Futsal) ကေုာံ မဝ်ကောန်ဇိုင် သြင်ၜဳ (Beach soccer) အလုံဂၠးကဝ်ရ။ ဗဟဵုဌာနချုပ် ဖဳဖာ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲဍုင်ဇူးရစ်၊ ဍုင်သွိဇြာလာန် တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး နွံကဵု ဂကောံကောန်ဍုင် (National associations) သီုဖအိုတ် ၂၁၁ ဍုင် မပါလုပ်ဒၟံင်ရ။ 

== ဝင် ==
ဖဳဖာ ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၁ မေ သၞာံ ၁၉၀၄ ပ္ဍဲဍုင် [[ပါရဳ]]၊ ဍုင်[[ပြင်သေတ်]] သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ပေါဲပြိုင် အကြာ ဂကောံမဝ်ကောန်ဇိုင် ဍုင်ယူရဝ် ဂမၠိုင်ရ။ ဍုင်မပါလုပ် ဒက်ပ္တန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်တအ်ဂှ် ဒှ် ဗဴဂျဳယေမ်၊ ဒိန်မက်၊ ပြင်သေတ်၊ နေတာလာန်၊ သပိန်၊ သွိဒေန် ကေုာံ သွိဇြာလာန် တအ်ရ (အင်္ဂလာန် မဒှ်ဍုင်တမ်ဇာတိ မဝ်ကောန်ဇိုင်ဂှ် ပါလုပ်ကၠုင် လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၅ ရ)။ 

ကိုပ်ကၠာတေံ ပေါဲပြိုင် မဝ်ကောန်ဇိုင် အလုံဂၠးကဝ်ဂှ် နွံဆ ပ္ဍဲ ပေါဲပြိုင် အိုဝ်လံမ်ပိတ် (Olympic Games) ဓဝ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ ဂှ် ဖဳဖာ စကၠောန်ဗဒှ်လဝ် '''ပေါဲဗတိုက် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ်''' (FIFA World Cup) သွက်မၞိဟ်တြုဟ် အလန်ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဥရုဂွေး တုဲ၊ ပေါဲပြိုင်ဏအ်ဂှ် ပြာကတ် စိုပ်ကၠုင် ကဆံင် ပေါဲပြိုင် ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ မၞိဟ်ဗဵုစၠောဲ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ပေါဲပြိုင် အဓိကဂမၠိုင် ==
တာလျိုင် အဓိက ဖဳဖာ ဂှ် ဒှ်အရာ မဖန်ဇန် ကေုာံ ကၠောန်ဗဒှ် ပေါဲပြိုင် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ် အဓိကဂမၠိုင်ရ။
* '''ပေါဲဗတိုက် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ် (FIFA World Cup):''' ဒှ်ပေါဲပြိုင် မဇၞော်အိုတ် မကၠောန်ဗဒှ် ဇၟာပ် ၄ သၞာံ မွဲအလန် သွက် ကောန်ဂကောံ မၞိဟ်တြုဟ်။
* '''ပေါဲဗတိုက် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ် မၞိဟ်ဗြဴ (FIFA Women's World Cup):''' စကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ဇၟာပ် ၄ သၞာံ မွဲအလန်ကီုရ။
* '''ပေါဲပြိုင် ကလပ် ဂၠးကဝ် (FIFA Club World Cup):''' ပေါဲပြိုင် အကြာ ကလပ်မဝ်ကောန်ဇိုင် (Clubs) မဇၞးလဝ် တလား နူကဵု တိုက်နာနာတအ်ရ။
* ပါဲနူဂှ်တုဲ ပေါဲပြိုင် သၟတ် (U-20, U-17 World Cups) ကေုာံ ပေါဲပြိုင် ဖှူသယ် တအ်လေဝ် ဖဳဖာ ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင်ရ။

== သၞောတ်လဒက်ပ္တန် (Confederations) ==
ပါဲနူ ဖဳဖာ (ဗဟဵု) တုဲ၊ သွက်ဂွံ အုပ်ဓလီု ပရေင်မဝ်ကောန်ဇိုင် ပ္ဍဲတိုက်အသီးသီးဂှ် ဖဳဖာ စၟတ်သမ္တီ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံမဟာမိတ် တိုက် ၆ ဂကောံရ။ ဍုင်မပါလုပ် ပ္ဍဲဖဳဖာ သီုဖအိုတ်ဂှ် သ္ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံ ၆ ဏအ် မွဲမွဲရ-
# '''AFC (အာရှ):''' ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် အာရှ (Asian Football Confederation)
# '''CAF (အာဖရိက):''' ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် အာဖရိက (Confederation of African Football)
# '''CONCACAF (အမေရိက သၟဝ်ကျာ၊ လဒေါဝ် ကဵု ကာရဳဗဳယာန်):''' (Confederation of North, Central America and Caribbean Association Football)
# '''CONMEBOL (အမေရိက သၠုင်ကျာ):''' ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် အမေရိက သၠုင်ကျာ (Confederación Sudamericana de Fútbol)
# '''OFC (အဝ်ရှေနဳယျာ):''' ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် အဝ်ရှေနဳယျာ (Oceania Football Confederation)
# '''UEFA (ယူရဝ်):''' ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် ယူရဝ် (Union of European Football Associations)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဖဳဖာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဖဳဖာ]]
[[ကဏ္ဍ:မဝ်ကောန်ဇိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကောံ ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ ဂၠးကဝ်]]</text>
      <sha1>kw2mo4yv6h0xu6w9nespjwjcr7puzxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53156</id>
      <parentid>53155</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T14:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7548" sha1="pzmuad2blntv883h3j2cnb7muvjylfv" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name = ဖဳဖာ (FIFA)
| native_name = Fédération Internationale de Football Association
| image = FIFA logo without text.svg
| size = 200px
| motto = For the Game. For the World. &lt;br&gt; (သွက် ပေါဲဝေင်၊ သွက် ဂၠးကဝ်)
| formation = ၂၁ မေ၊ သၞာံ ၁၉၀၄
| type = ဂကောံ ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ ဂၠးကဝ်
| headquarters = [[ဇူးရစ်]] (Zürich)၊ ဍုင်[[သွိဇြာလာန်]] (Switzerland)
| membership = ဂကောံကောန်ဍုင် ၂၁၁ ဍုင်
| official_languages = [[အင်္ဂလိက်]]၊ [[ပြင်သေတ်]]၊ ဂျာမာန်၊ [[သပိန်]]
| leader_title = ဥက္ကဌ
| leader_name = [[ဂျာန်နဳ အေန်ဖှာန်တဳနဝ်]] (Gianni Infantino)
| website = [https://www.fifa.com fifa.com]
}}

'''ဖဳဖာ''' ({{lang-en|FIFA}} - ယၟုပေင်ပေင် နူ ပြင်သေတ်: Fédération Internationale de Football Association - ''ဂကောံ မဟာမိတ် [[မဝ်ကောန်ဇိုင်]] ဂၠးကဝ်'') ဝွံ ဒှ် ဂကောံ အုပ်ဓလီု ကေုာံ က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပရေင်ဝေင် မဝ်ကောန်ဇိုင် (Association football)၊ ဖှူသယ် (Futsal) ကေုာံ မဝ်ကောန်ဇိုင် သြင်ၜဳ (Beach soccer) အလုံဂၠးကဝ်ရ။ ဗဟဵုဌာနချုပ် ဖဳဖာ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲဍုင်ဇူးရစ်၊ ဍုင်သွိဇြာလာန် တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး နွံကဵု ဂကောံကောန်ဍုင် (National associations) သီုဖအိုတ် ၂၁၁ ဍုင် မပါလုပ်ဒၟံင်ရ။ 

== ဝင် ==
ဖဳဖာ ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၁ မေ သၞာံ ၁၉၀၄ ပ္ဍဲဍုင် [[ပါရဳ]]၊ ဍုင်[[ပြင်သေတ်]] သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ပေါဲပြိုင် အကြာ ဂကောံမဝ်ကောန်ဇိုင် ဍုင်ယူရဝ် ဂမၠိုင်ရ။ ဍုင်မပါလုပ် ဒက်ပ္တန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်တအ်ဂှ် ဒှ် ဗဴဂျဳယေမ်၊ ဒိန်မက်၊ ပြင်သေတ်၊ နေတာလာန်၊ သပိန်၊ သွိဒေန် ကေုာံ သွိဇြာလာန် တအ်ရ (အင်္ဂလာန် မဒှ်ဍုင်တမ်ဇာတိ မဝ်ကောန်ဇိုင်ဂှ် ပါလုပ်ကၠုင် လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၅ ရ)။ 

ကိုပ်ကၠာတေံ ပေါဲပြိုင် မဝ်ကောန်ဇိုင် အလုံဂၠးကဝ်ဂှ် နွံဆ ပ္ဍဲ ပေါဲပြိုင် အိုဝ်လံမ်ပိတ် (Olympic Games) ဓဝ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ ဂှ် ဖဳဖာ စကၠောန်ဗဒှ်လဝ် '''ပေါဲဗတိုက် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ်''' (FIFA World Cup) သွက်မၞိဟ်တြုဟ် အလန်ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဥရုဂွေး တုဲ၊ ပေါဲပြိုင်ဏအ်ဂှ် ပြာကတ် စိုပ်ကၠုင် ကဆံင် ပေါဲပြိုင် ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ မၞိဟ်ဗဵုစၠောဲ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ပေါဲပြိုင် အဓိကဂမၠိုင် ==
တာလျိုင် အဓိက ဖဳဖာ ဂှ် ဒှ်အရာ မဖန်ဇန် ကေုာံ ကၠောန်ဗဒှ် ပေါဲပြိုင် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ် အဓိကဂမၠိုင်ရ။
* '''ပေါဲဗတိုက် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ် (FIFA World Cup):''' ဒှ်ပေါဲပြိုင် မဇၞော်အိုတ် မကၠောန်ဗဒှ် ဇၟာပ် ၄ သၞာံ မွဲအလန် သွက် ကောန်ဂကောံ မၞိဟ်တြုဟ်။
* '''ပေါဲဗတိုက် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ် မၞိဟ်ဗြဴ (FIFA Women's World Cup):''' စကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ဇၟာပ် ၄ သၞာံ မွဲအလန်ကီုရ။
* '''ပေါဲပြိုင် ကလပ် ဂၠးကဝ် (FIFA Club World Cup):''' ပေါဲပြိုင် အကြာ ကလပ်မဝ်ကောန်ဇိုင် (Clubs) မဇၞးလဝ် တလား နူကဵု တိုက်နာနာတအ်ရ။
* ပါဲနူဂှ်တုဲ ပေါဲပြိုင် သၟတ် (U-20, U-17 World Cups) ကေုာံ ပေါဲပြိုင် ဖှူသယ် တအ်လေဝ် ဖဳဖာ ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင်ရ။

== သၞောတ်လဒက်ပ္တန် (Confederations) ==
ပါဲနူ ဖဳဖာ (ဗဟဵု) တုဲ၊ သွက်ဂွံ အုပ်ဓလီု ပရေင်မဝ်ကောန်ဇိုင် ပ္ဍဲတိုက်အသီးသီးဂှ် ဖဳဖာ စၟတ်သမ္တီ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံမဟာမိတ် တိုက် ၆ ဂကောံရ။ ဍုင်မပါလုပ် ပ္ဍဲဖဳဖာ သီုဖအိုတ်ဂှ် သ္ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံ ၆ ဏအ် မွဲမွဲရ-
# '''AFC (အာရှ):''' ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် အာရှ (Asian Football Confederation)
# '''CAF (အာဖရိက):''' ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် အာဖရိက (Confederation of African Football)
# '''CONCACAF (အမေရိက သၟဝ်ကျာ၊ လဒေါဝ် ကဵု ကာရဳဗဳယာန်):''' (Confederation of North, Central America and Caribbean Association Football)
# '''CONMEBOL (အမေရိက သၠုင်ကျာ):''' ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် အမေရိက သၠုင်ကျာ (Confederación Sudamericana de Fútbol)
# '''OFC (အဝ်ရှေနဳယျာ):''' ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် အဝ်ရှေနဳယျာ (Oceania Football Confederation)
# '''UEFA (ယူရဝ်):''' ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် ယူရဝ် (Union of European Football Associations)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဖဳဖာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဖဳဖာ]]
[[ကဏ္ဍ:မဝ်ကောန်ဇိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကောံ ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ ဂၠးကဝ်]]</text>
      <sha1>pzmuad2blntv883h3j2cnb7muvjylfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဝ်ကောန်ဇိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10219</id>
    <revision>
      <id>53157</id>
      <timestamp>2026-04-26T14:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox sport|name=မဝ်ကောန်ဇိုင် (Association football)|image=Football (soccer ball).svg|image_size=200px|alt=ဗီု မဝ်ကောန်ဇိုင်|caption=ဗဝ်မဝ်ကောန်ဇိုင် သမ္တီလဝ် နကဵု စၟတ်သမ္တီ သၞောဝ်|union=[[ဖဳဖာ]] (FIFA)|first=လဒေါဝ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဍ...&quot;</comment>
      <origin>53157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8353" sha1="e3xjnbtwi5qku5yw4pwio89ut3j2j67" xml:space="preserve">{{Infobox sport|name=မဝ်ကောန်ဇိုင် (Association football)|image=Football (soccer ball).svg|image_size=200px|alt=ဗီု မဝ်ကောန်ဇိုင်|caption=ဗဝ်မဝ်ကောန်ဇိုင် သမ္တီလဝ် နကဵု စၟတ်သမ္တီ သၞောဝ်|union=[[ဖဳဖာ]] (FIFA)|first=လဒေါဝ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဍုင်[[အင်္ဂလာန်]] (England)|team=၁၁ တၠ (မွဲဂကောံ)|equipment=ဗဝ် မဝ်ကောန်ဇိုင် (Football)|venue=ဝိုင်မဝ်ကောန်ဇိုင် (Football pitch)|duration=၉၀ မိနေတ် (ကဝက်ခန် ၄၅ မိနေတ် ၜါအလန်)|olympic=စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၀၀ (သွက်တြုဟ်)၊ ၁၉၉၆ (သွက်ဗြဴ)}}

'''မဝ်ကောန်ဇိုင်''' ({{lang-en|Association football}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang|en|Soccer}}) ဝွံ ဒှ် ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ ဝေင်ပြိုင် မကၠောန်ဗဒှ် အကြာ ဂကောံၜါဂကောံ မနွံကဵု သၟာဝေင် ၁၁ တၠ ပ္ဍဲမွဲဂကောံရ။ ပေါဲဝေင်ဏအ်ဂှ် ဝေင် ပ္ဍဲဝိုင် တိဗလး (စောမ်ချောဲ သဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး စောမ်ချောဲ မၞိဟ်ကၠောန်) မနွံကဵု ဒၞာဲဂေါလ် ၜါလပါ်ရ။ တင်ရန်တၟအ် ပေါဲဝေင်ဂှ် ညံင်ဗဝ် ဂွံလုပ်အာ ပ္ဍဲဒၞာဲဂေါလ် ဂကောံဒစးဒုင် (Opponent's goal) နကဵု လတူစကာဇိုင်ရ။ မဝ်ကောန်ဇိုင်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ မၞိဟ်ဝေင်ဂၠိုင်အိုတ် ကေုာံ ညးဗဵုစၠောဲ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ (တၠပညာတအ် ဆိင်ဆလဝ် မၞိဟ်စိုတ်လုပ်စ ၜိုတ် ၃.၅ ဗဳလဳယာန် ပြင်င် နွံရ)။

== ဝင် ==
ပေါဲဝေင် မတုပ်ကဵု မဝ်ကောန်ဇိုင်ဏအ်ဂှ် နွံကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲဝင် ဍုင်တြေံဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဍုင်ကြုက် (Cuju)၊ ဂရိတ် ကေုာံ ရဝ်မ တအ်ရ။ ဆဂး သၞောတ်ဝ် မဝ်ကောန်ဇိုင် ခေတ်တၟိ (Modern rules) ဂှ် စကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်[[အင်္ဂလာန်]] ပ္ဍဲလဒေါဝ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၃ ဂှ် ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် (The Football Association - FA) ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန် တုဲ ချူပ္တိတ်လဝ် သၞောတ်ဝ် သဇိုင်ဂမၠိုင်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ ဂှ် ဂကောံမဟာမိတ် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး [[ဖဳဖာ]] (FIFA) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်ပါရဳ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ဝေင် မဝ်ကောန်ဇိုင် အလုံဂၠးကဝ်ရ။ ပေါဲဗတိုက် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ် (FIFA World Cup) ပထမအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ ပ္ဍဲဍုင်ဥရုဂွေးရ။

== သၞောတ်ဝ် ကေုာံ ဗီုဝေင် ==

* '''အခိင် (Duration):''' ပေါဲဝေင်မွဲပွဲမ္ဂး နွံ ၉၀ မိနေတ်တုဲ ပါ်လဝ် ကဝက်ခန် ၜါအလန် (မွဲကဝက်မ္ဂး ၄၅ မိနေတ်) ရ။ အကြာဂှ် နွံ အခိင်ဇူ ၜိုတ် ၁၅ မိနေတ်ရ။
* '''သၟာဝေင် (Players):''' မွဲဂကောံမ္ဂး ပါလုပ် သၟာဝေင် ၁၁ တၠ (ပ္ဍဲဂှ် ညးမင်ဂေါလ် Goalkeeper မွဲတၠ ပါလုပ်ရ)။ ယဝ်ရ သၟာဝေင် နွံအောန်နူ ၇ တၠမ္ဂး ပေါဲဝေင်ဂှ် ဆက်ဝေင် ဟွံဂွံရ။
* '''ညးမင်ဂေါလ် (Goalkeeper):''' ဒှ်သၟာဝေင် မွဲတၠဓဝ် မကလိဂွံ အခေါင် ရပ်ဗဝ် နကဵုတဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞေက် အပ္ဍဲ ဒေသဒုဟ် (Penalty area) ဇကုရ။
* '''ဒိုင် (Referee):''' ပေါဲဝေင်ဂှ် ထိင်ဒဝ်လဝ် နကဵု ဒိုင်အဓိက မွဲတၠ ကေုာံ ဒိုင်လပါ်ဇိုင် (Assistant referees) ၜါတၠရ။ ယဝ်ရ သၟာဝေင်တအ် ယောင်ယာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်ဗၠေတ် သၞောတ်ဝ်မ္ဂး ဒိုင်တအ် နွံအခေါင် ကဵု ကာတ်အသာ်မိတ် (Yellow card - ကဵုသတိ) ကေုာံ ကာတ်အသာ်ဗကေတ် (Red card - ပ္တိတ်ထောံ နူဝိုင်) ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး နွံကဵု သၞောတ်ဒိုင် ဗဳဒဳယဝ် (VAR) သွက်ဂွံ ရီုဗင် သ္ၚဳဂၠိပ် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဒိုင်အဓိကရ။

== ပေါဲပြိုင် အဓိကဂမၠိုင် ==

* '''ပေါဲဗတိုက် ဂၠးကဝ် (FIFA World Cup):''' ဒှ်ပေါဲပြိုင် မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ မၞိဟ်ဗဵုဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မကၠောန်ဗဒှ် ဇၟာပ် ၄ သၞာံ မွဲအလန်ရ။ (ဍုင်ဗရာဇြဳ ကလိဂွံလဝ် တလား ၅ အလန်တုဲ ဂၠိုင်အိုတ်ရ)
* '''တလား တိုက်နာနာ (Continental Championships):''' မပ္တံကဵု တလား ယူရဝ် (UEFA European Championship) သွက်တိုက်ယူရဝ်၊ တလား အမေရိက (Copa América) ကေုာံ တလား အာဖရိက (AFCON) တအ်ရ။
* '''ပေါဲပြိုင် ကလပ်ဂမၠိုင် (Club Football):''' ပေါဲပြိုင် အကြာ ကလပ်ဂမၠိုင်ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲယူရဝ် ဗွဲတၟေင် ပေါဲပြိုင် ယူအဳအေဖှ်အေ ချိန်ပဳယာန် လဳ (UEFA Champions League) ကေုာံ လဳအဓိက ဍုင်နာနာ မပ္တံကဵု အင်္ဂလာန် (Premier League)၊ သပိန် (La Liga) ကေုာံ အဳတလဳ (Serie A) တအ်ရ။

== သၟာဝေင် ပြာကတ် ပ္ဍဲဝင် ==
မဝ်ကောန်ဇိုင်ဂှ် ကတဵုဗဒှ်လဝ် သၟာဝေင် မပြာကတ် အလုံဂၠးကဝ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-

* [[ပေလေ]] (Pelé) - ဗရာဇြဳ
* [[ဒဳယေဂဝ် မာရာဒဝ်နာ]] (Diego Maradona) - အာဂျေန်တဳနာ
* [[လဳအဝ်နယ် မေသ်သဳ]] (Lionel Messi) - အာဂျေန်တဳနာ
* [[ခရိတ်သတဳယာနဝ် ရဝ်နယ်ဒဝ်]] (Cristiano Ronaldo) - ပဝ်တူဂြဳ

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>e3xjnbtwi5qku5yw4pwio89ut3j2j67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox sport</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10220</id>
    <revision>
      <id>53158</id>
      <timestamp>2026-04-26T14:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 5px;&quot;&gt;{{{name|{{PAGENAME}}}}}&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt; {{#if:{{{image|}}}| &lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: cente...&quot;</comment>
      <origin>53158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3940" sha1="pqstn0slal1l2ajgjwrk7r0cbddde1m" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 5px;&quot;&gt;{{{name|{{PAGENAME}}}}}&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{image|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px 0;&quot;&gt;[[File:{{{image}}}|{{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size}}}|220px}}|alt={{{alt|}}}]]&lt;br/&gt;{{#if:{{{caption|}}}|&lt;span style=&quot;font-size:0.9em;&quot;&gt;{{{caption}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{union|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; width: 40%; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂကောံအုပ်ဓလီု&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{union}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{first|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;စကတဵုဒှ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{first}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{team|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;လၟိဟ် သၟာဝေင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{team}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{equipment|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ကပေါတ်စကာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{equipment}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{venue|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒၞာဲဝေင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{venue}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{duration|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;အခိင်အပိုင်အခြာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{duration}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{olympic|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;အိုဝ်လံမ်ပိတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{olympic}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
&lt;/table&gt;&lt;noinclude&gt;

== ဗီုဂွံစကာ ==
ကေတ် လိက်ကုဒ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုဲ Copy &amp; Paste စုတ် ပ္ဍဲမုက်လိက် ပရူပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ ဂမၠိုင် မာန်ရအဴ။ 

&lt;pre&gt;
{{Infobox sport
| name = 
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| union = 
| first = 
| team = 
| equipment = 
| venue = 
| duration = 
| olympic = 
}}
&lt;/pre&gt;

=== ပသောင်ထ္ၜး ကဏ္ဍဂမၠိုင် ===
* '''name''': ယၟု ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ
* '''image''': ယၟုဝှာင် ဗီုရုပ် (ဥပမာ - Football.svg)
* '''image_size''': ဇမၞော်ဗီု (ဥပမာ - 200px)
* '''alt''': စၞးဗီု (သွက်မၞိဟ်မတ်ဟွံညာတ်)
* '''caption''': ပရူပရာ ယၟုဗီု
* '''union''': ဂကောံမဟာမိတ် / ဂကောံအုပ်ဓလီု အလုံဂၠးကဝ် (ဥပမာ - ဖဳဖာ FIFA)
* '''first''': ဒၞာဲ ကေုာံ အခိင် မစကတဵုဒှ် အလန်ပထမအိုတ်
* '''team''': လၟိဟ် သၟာဝေင် (ဥပမာ - ၁၁ တၠ)
* '''equipment''': ကိရိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်စကာ အဓိက (ဥပမာ - ဗဝ်)
* '''venue''': ဒၞာဲဝေင် / ဝိုင် မဝေင်
* '''duration''': အခိင်ဝေင် အပိုင်အခြာ (ဥပမာ - ၉၀ မိနေတ်)
* '''olympic''': သၞာံ မစပါလုပ် ပ္ဍဲ ပေါဲအိုဝ်လံမ်ပိတ်

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင်]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ပရေင်ကယျိုင်ကယျဴ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pqstn0slal1l2ajgjwrk7r0cbddde1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox flag</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10221</id>
    <revision>
      <id>53162</id>
      <timestamp>2026-04-26T15:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 5px;&quot;&gt;{{{name|{{PAGENAME}}}}}&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt; {{#if:{{{image|}}}| &lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: cente...&quot;</comment>
      <origin>53162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3951" sha1="id63uek7si02uohk443fjpkbg1rm8la" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 5px;&quot;&gt;{{{name|{{PAGENAME}}}}}&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{image|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px 0;&quot;&gt;[[File:{{{image}}}|{{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size}}}|250px}}|border|alt={{{alt|}}}]]&lt;br/&gt;{{#if:{{{caption|}}}|&lt;span style=&quot;font-size:0.9em;&quot;&gt;{{{caption}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{nickname|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; width: 40%; vertical-align: top;&quot;&gt;ယၟုတၞဟ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{nickname}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{use|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;စကာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{use}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{proportion|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;အချိုး&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{proportion}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{adoption|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;စၟတ်သမ္တီ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{adoption}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{design|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဗီုပြင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{design}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{designer|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ညးဖန်ဗဒှ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{designer}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
&lt;/table&gt;&lt;noinclude&gt;

== ဗီုဂွံစကာ ==
ကေတ် လိက်ကုဒ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုဲ Copy &amp; Paste စုတ် ပ္ဍဲမုက်လိက် ပရူအလာံ ဂမၠိုင် မာန်ရအဴ။ 

&lt;pre&gt;
{{Infobox flag
| name = 
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| nickname = 
| use = 
| proportion = 
| adoption = 
| design = 
| designer = 
}}
&lt;/pre&gt;

=== ပသောင်ထ္ၜး ကဏ္ဍဂမၠိုင် ===
* '''name''': ယၟု အလာံ (ဥပမာ - အလာံ ဍုင်ဗရာဇြဳ)
* '''image''': ယၟုဝှာင် ဗီုရုပ် (ဥပမာ - Flag of Brazil.svg)
* '''image_size''': ဇမၞော်ဗီု (ဥပမာ - 250px ။ ယဝ်ဟွံစုတ်မ္ဂး ဍေံကေတ်အလဵုအလျောက် 250px ရ)
* '''alt''': စၞးဗီု (သွက်မၞိဟ်မတ်ဟွံညာတ်)
* '''caption''': ပရူပရာ ယၟုဗီု (ယဝ်နွံ)
* '''nickname''': ယၟုတၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုက္ဍန် အလာံဂှ်
* '''use''': ဗီုပြင်မစကာ (ဥပမာ - အလာံဍုင်၊ အလာံကောန်ဍုင်ကွာန်၊ အလာံပၞာန်)
* '''proportion''': အချိုး အလာံ ဇမၠိင် ကဵု အနာံ (ဥပမာ - 2:3 ဟွံသေင်မ္ဂး 1:2)
* '''adoption''': စၟတ်တ္ၚဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞာံ မစၟတ်သမ္တီ စကာလဝ် အလာံဏအ် အလန်ပထမ
* '''design''': ပသောင်ထ္ၜး ဗီုပြင် ကေုာံ အသာ် (ဥပမာ - အသာ်ဗကေတ် လဒေါဝ်နွံကဵု ရုပ်သၞံင်)
* '''designer''': ယၟု ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မဖန်ဗဒှ်/ဓဇက်လဝ် အလာံ

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင်]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် အလာံ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>id63uek7si02uohk443fjpkbg1rm8la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဥရုဂွေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10222</id>
    <revision>
      <id>53163</id>
      <timestamp>2026-04-26T15:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဗၟံက် ဥရုဂွေ | native_name = República Oriental del Uruguay | common_name = ဥရုဂွေ | image_flag = Flag of Uruguay.svg | image_coat = Coat of arms of Uruguay.svg | capital = [[မောန်တေဗဳဒဳယဝ်]] (Montevideo) | coordinates = 34°53′S 56°10′W | largest_city = မေ...&quot;</comment>
      <origin>53163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12801" sha1="gzcgcybrv4o8fz5namuy95wfs0ksex8" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဗၟံက် ဥရုဂွေ
| native_name = República Oriental del Uruguay
| common_name = ဥရုဂွေ
| image_flag = Flag of Uruguay.svg
| image_coat = Coat of arms of Uruguay.svg
| capital = [[မောန်တေဗဳဒဳယဝ်]] (Montevideo)
| coordinates = 34°53′S 56°10′W
| largest_city = [[မောန်တေဗဳဒဳယဝ်]]
| official_languages = [[သပိန်]] (Spanish)
| government_type = သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ယျာမာန်ဒူ အံရ်သဳ (Yamandú Orsi)
| leader_title2 = ဒု-သမ္မတ
| leader_name2 = ကာရဝ်လဳနာ ကဝ်သေ (Carolina Cosse)
| area_km2 = ၁၇၆,၂၁၅
| population_estimate = ၃.၄ မဳလဳယာန် (၃၄ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၄)
| currency = ပဳသဝ် ဥရုဂွေ (Uruguayan peso, UYU)
| time_zone = UYT (UTC−3)
}}

'''ဥရုဂွေ''' ({{lang-en|Uruguay}}) ယၟုပေင်ပေင် '''ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ ဗၟံက် ဥရုဂွေ''' (Oriental Republic of Uruguay) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသ လပါ်သၠုင်ကျာ-ဗၟံက် တိုက်[[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် [[ဗရာဇြဳ]] ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဗၟံက်၊ ဍုင်[[အာဂျေန်တဳနာ]] ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ကေုာံ ကြုင် ရဳယဝ် ဒေ လာ ပလာတာ (Río de la Plata) ကဵု မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာရ။ ဍုင်ဥရုဂွေဝွံ ဒှ်ဍုင် မဍောတ်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲတိုက် အမေရိက သၠုင်ကျာ (ကြဴနူ သူရဳနာမ်) ရ။ ၜိုန်ရ ဍုင်ဍောတ်ကီုလေဝ် ဥရုဂွေဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓလီု ခိုဟ်အိုတ် မွဲပ္ဍဲ ဒေသ လာတေန် အမေရိက ရ။

== ဝင် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ပြာကတ်လဝ် နဒဒှ် ဒတန် ကောန်ဍုင်အရင် ချာရူအာ (Charrúa) ရ။ ပ္ဍဲ ၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူပဝ်တူဂြဳ တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ညးဂၠာဲလ္ၚတ်တၟိ လပါ်သြင်ၜဳ ဂကူသပိန် တအ် ကၠုင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်မောန်တေဗဳဒဳယဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၂၆ ရ။ ဒေသဝွံ ဒးဒုင် ပၠံင်သီဒၟံင် အကြာ အေန်ပါယာ [[သပိန်]] ကဵု [[ပဝ်တူဂြဳ]] လုကဴ ဗွဲမလအ်လရ။ 

ပ္ဍဲအကြာ သၞာံ ၁၈၁၁ ကဵု ၁၈၂၈ ဂှ် ကြဴနူ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကုသပိန်၊ အာဂျေန်တဳနာ ကေုာံ ဗရာဇြဳ တုဲ ဍုင်ဝွံ ကလိဂွံ သၠးပွး နဒဒှ် ဍုင်ဨကရာဇ် ဥရုဂွေ ရ။ ပ္ဍဲ လပါ်စ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဥရုဂွေ ဒှ်လဝ် ဍုင်မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန်လဝ် သၞောတ်ပရေင်ရီုဗင် ကောန်ဍုင်ကွာန် (Welfare state) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ လာတေန် အမေရိက တုဲ ညးလ္ၚဵု ကော်ခဴစ &quot;သွိဇြာလာန် ပ္ဍဲအမေရိက&quot; ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒှ်လဝ် ဍုင်တမ်ဇာတိ ကေုာံ ဍုင်မဇၞးလဝ် ပေါဲဗတိုက် မဝ်ကောန်ဇိုင် ဂၠးကဝ် (FIFA World Cup) အလန်ပထမအိုတ်ရ။

အကြာ သၞာံ ၁၉၇၃ ကဵု ၁၉၈၅ ဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် ကီုလေဝ်၊ ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၈၅ တုဲ ကလေင်စိုပ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳတုဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဥရုဂွေ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု ပထဝဳ တိဗလး ကေုာံ ရာသဳဥတု ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။
* '''တိဗလး ပမ်ပါသ် (Pampas):''' ဇမၞော်သမၠဲဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒေသ တိဗလး ဍာ်ခိုဟ် ကေုာံ ဒဵုသဝ်သဝ်ဂမၠိုင် မဒှ် ဒတန် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ လွဳပြေင်ဂၠဴ မလှဲလးရ။
* '''[[ကြုင် ဥရုဂွေ]] (Uruguay River):''' ဒှ်ကြုင် အဓိက မပါ်လဝ် ပယျဵု အကြာ ဥရုဂွေ ကဵု အာဂျေန်တဳနာ ရ။ 
* '''ကြုင် ရဳယဝ် ဒေ လာ ပလာတာ (Río de la Plata):''' ဒှ်ပါင်ကြုင် မလှဲလး မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုမှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော် မောန်တေဗဳဒဳယဝ် ဂှ် နွံ လတူ ဇိုင်ပါင်ကြုင်ဏအ်ရ။
* '''သြင်ၜဳ:''' ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဇိုင်သြင်ၜဳ ဗတဳ ကျေဝ်ဂေါဝ် မပ္တံကဵု ဍုင် ပုန်တာ ဒေလ် အေသ်တေ (Punta del Este) မဒှ် ဒၞာဲ ညးဇိုင်တရဴတအ် ဒးစိုတ်အိုတ်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဥရုဂွေ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၃.၄ မဳလဳယာန် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ပိဂအုံ မွဲဂအုံ (ၜိုတ် ၄၀% ပြင်င်) ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် မောန်တေဗဳဒဳယဝ် ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဂကူမစှ်ေကၠုင် နူယူရဝ်ပဳယျာန် ဗွဲမဂၠိုင် (ဗွဲတၟေင် သပိန် ကဵု အဳတလဳ) ရ။

အရေဝ်ဘာသာ [[သပိန်]] ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကေုာံ အရေဝ်အဓိက အလုံမွဲဍုင်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး ဥရုဂွေဂှ် ဒှ်ဍုင် သက်ကုဘာသာ (Secular state) မခိုင်ကၠိုက်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲလာတေန် အမေရိက တုဲ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၄၀% ပြင်င်ဂှ် ဟွံလျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာမွဲမွဲ (Atheist / Agnostic) ရ။ မၞိဟ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် (Roman Catholic) ရ။

ယေန်သၞာင် ဥရုဂွေ ပြာကတ်လောန် နကဵု ယေန်သၞာင် ဍာ်လက်ဖက် မကော်ဂး '''မာတေ''' (Mate - မသုင် နကဵု ခေါက်ကေုာံ ပိုက်)၊ စၞစ ဖျုန်ဂၠဴကင် (Asado) ကေုာံ ယေန်သၞာင် လှေ် တေန်ဂဝ် (Tango - မပါ်ပရအ်လဝ် ယေန်သၞာင် ကု အာဂျေန်တဳနာ) ရ။ ပါဲနူဂှ် ဥရုဂွေဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဝေင်'''မဝ်ကောန်ဇိုင်''' မဇၞးလဝ် ပေါဲဗတိုက် ဂၠးကဝ် ၂ အလန် (၁၉၃၀, ၁၉၅၀) ကေုာံ တလား အမေရိက (Copa América) ၁၅ အလန်ရ။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ ==
'''ပရေင်ပညာ:'''
ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဥရုဂွေဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၈.၈% ပြင်င်ရ။ ပရေင်ပညာ သက်ကုၚုဟ်မး ကေုာံ သက်ကုပရေင်ဘာသာဂှ် ဒှ်သၞောဝ် အလုံမွဲဍုင်ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မဖန်ဇန်လဝ် သၞောတ် &quot;ကောန်ၚာ်မွဲ ကောမ်ပျူတာလာပ်တော့ပ်မွဲ&quot; (One Laptop per Child) မကော်ဂး Plan Ceibal ရ။

'''သံယဇာတ:'''
ဥရုဂွေ ဝွံ ၜိုန်ရ သံယဇာတ သတ္တု ဟွံမွဲကီုလေဝ်၊ ဍုင်ဝွံ ဍိုက်ပေင်လောန် ကု တိဗ္ၚ သဘာဝ ကေုာံ ဍာ် ရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်ပ္တိတ် ဒြဟတ်လလဳ သဘာဝ (Renewable energy) ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမလောန်တုဲ၊ ဒြဟတ်လလဳ အလုံဍုင် ၉၀% ပြင်င်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒြဟတ်ကျာ ကေုာံ ဒြဟတ်ဍာ် ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဥရုဂွေ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သြန်လုပ် ကဆံင်သၠုင် (High-income economy) ကေုာံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညိင်ဝတ်အိုတ် ကေုာံ စိုန်သကီု အောန်အိုတ် ပ္ဍဲ လာတေန် အမေရိက ရ။ 

* '''ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ သွံပ္တိတ်:''' ဥရုဂွေဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ သွံပ္တိတ် အဓိကရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မပ္တိတ် ကေုာံ သွံပ္တိတ် '''ဖျုန်ဂၠဴ''' (Beef - လၟိဟ်ပြေင်ဂၠဴ နွံဂၠိုင်နူ လၟိဟ်မၞိဟ် ပန်ဆ)၊ သြောအ်ၜဲ (Soybeans)၊ ကေုာံ သၠဆု (Cellulose / Paper pulp) ရ။
* '''ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ကေုာံ နဲကဲသိပ္ပံ:''' ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ (Tourism) ဂှ် ဒှ်သြန်လုပ် အဓိက မွဲတုဲ၊ လပါ် ပရေင်နဲကဲသိပ္ပံ ဒဳဂျဳတယ် (IT sector) ဂှ်လေဝ် ဇၞော်မောဝ်လောန်တုဲ ဒှ်ဒတန် ဗဟဵု နဲကဲသိပ္ပံ ဍုင်သအာင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲတိုက် အမေရိက သၠုင်ကျာ ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဥရုဂွေ}}
[[ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အမေရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:လာတေန် အမေရိက]]
[[ကဏ္ဍ:ဥရုဂွေ]]</text>
      <sha1>gzcgcybrv4o8fz5namuy95wfs0ksex8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုင် ပ္ဍဲ အမေရိက သၠုင်ကျာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10223</id>
    <revision>
      <id>53164</id>
      <timestamp>2026-04-26T15:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Commons category|Countries of South America}} {{Cat main|အမေရိက သၠုင်ကျာ}}  ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု ဍုင် ကေုာံ ဒေသဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲတိုက် အမေရိက သၠုင်ကျာ...&quot;</comment>
      <origin>53164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="qdeg4mllnl4t218mq17gg89ds5zcwku" xml:space="preserve">{{Commons category|Countries of South America}}
{{Cat main|အမေရိက သၠုင်ကျာ}}

ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု ဍုင် ကေုာံ ဒေသဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲတိုက် [[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] ရ။

[[ကဏ္ဍ:အမေရိက သၠုင်ကျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>qdeg4mllnl4t218mq17gg89ds5zcwku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါင်မုက်:နဲပညာ</title>
    <ns>100</ns>
    <id>10224</id>
    <revision>
      <id>53165</id>
      <timestamp>2026-04-26T15:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#2c3e50;&quot;&gt;ပါင်မုက် နဲပညာ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt; &lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#7f8c8d;&quot;&gt;Portal:Technology&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;  {| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 10px 0; margin-bottom:1em;&quot; |- | style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |  &lt;div style=&quot;...&quot;</comment>
      <origin>53165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5930" sha1="5hscztbxpw8c5vx0rry6zwk2db5f2ks" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#2c3e50;&quot;&gt;ပါင်မုက် နဲပညာ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#7f8c8d;&quot;&gt;Portal:Technology&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 10px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#ecf0f1; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
နဲပညာ (Technology) ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော?
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Gears icon.png|left|80px]]
'''နဲပညာ''' ({{lang-en|Technology}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာ မစကာ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ၊ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖန်ဇန်ကဵု ကမၠောန် မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ လောဲသွာ ကေုာံ ခိုဟ်တိုန်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုစက်ယန္တရား မဇၞော်မောဝ် မပ္တံကဵု [[ကောမ်ပျူတာ]]၊ [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်]] (AI) ကေုာံ ကွတ်အာကာသ စဵုကဵု ကိရိယာ သာမည မပ္တံကဵု စက်တက်လိက်၊ ဘီး ကေုာံ သၞောတ်တဵုလွဳ တအ်ရ။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲပညာဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဂၠးကဝ်ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[နဲပညာ|ဆက်ဗှ် ပရူ နဲပညာ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#d4e6f1; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပရူပရာ မရုဲစှ် (Selected Article)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Computer-aj_aj_ashton_01.svg|right|100px]]
'''[[ကောမ်ပျူတာ]]''' ({{lang-en|Computer}}) ဝွံ ဒှ် စက်အလဵုအလျောက် မနွံကဵု သၞောတ် ဒဳဂျဳတယ် (Digital) တုဲ ဍေံကၠောန်ကမၠောန် အတိုင် ပရဝ်ဂရာမ် (Program) မဖျေံလဝ်ကဵုဍေံရ။ ကောမ်ပျူတာတအ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data) တုဲ ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင် မပ္တံကဵု လိက်၊ ဗီုရုပ်၊ ရမ္သာင် ကေုာံ ဂၞန်သင်္ချာ အတိုင်ပၟိက် ညးမစကာတအ်ရ။ ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ကောမ်ပျူတာ ပါလုပ် ပ္ဍဲကပေါတ်စကာ ဇၟာပ်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု စက်ဖုင်သမာတ် (Smartphone)၊ ကာ ကေုာံ စက်ရုင်နာနာရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[ကောမ်ပျူတာ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#e8daef; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;နဲပညာ&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:နဲပညာ|နဲပညာ အလုံသီုဖအိုတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:ကောမ်ပျူတာ|ကောမ်ပျူတာ]]
* [[:ကဏ္ဍ:အေန်တာနေတ်|အေန်တာနေတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:အေန်ဂျေန်နဳယာ|အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#fcf3cf; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပရဝ်ဂျေတ် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
ပါင်မုက်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယျာ တၞဟ်တအ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background:transparent;&quot;
|-
| [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:Category:Technology]]
| [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:Q11016]]
|-
| [[c:Category:Technology|ဝဳကဳ ကောမန်&lt;br&gt;(Commons)]]
| [[d:Q11016|ဝဳကဳဒါတာ&lt;br&gt;(Wikidata)]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

[[ကဏ္ဍ:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:နဲပညာ]]</text>
      <sha1>5hscztbxpw8c5vx0rry6zwk2db5f2ks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53166</id>
      <parentid>53165</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T15:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5939" sha1="rs9vsk9bx3qloqnp68j1kdan93808n8" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#2c3e50;&quot;&gt;ပါင်မုက် နဲပညာ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#7f8c8d;&quot;&gt;Portal:Technology&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 10px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#ecf0f1; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
နဲပညာ (Technology) ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော?
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Gears icon.png|left|80px]]
'''နဲပညာ''' ({{lang-en|Technology}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာ မစကာ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ၊ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖန်ဇန်ကဵု ကမၠောန် မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ လောဲသွာ ကေုာံ ခိုဟ်တိုန်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုစက်ယန္တရာ မဇၞော်မောဝ် မပ္တံကဵု [[ကောမ်ပျူတာ]]၊ [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်]] (AI) ကေုာံ ကွတ်အာကာသ စဵုကဵု ကိရိယာ သာမည မပ္တံကဵု စက်တက်လိက်၊ ဘီး ကေုာံ သၞောတ်တဵုလွဳ တအ်ရ။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲပညာဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဂၠးကဝ်ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[နဲပညာ|ဆက်ဗှ် ပရူ နဲပညာ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#d4e6f1; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပရူပရာ မရုဲစှ် (Selected Article)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Computer-aj_aj_ashton_01.svg|right|100px]]
'''[[ကောမ်ပျူတာ]]''' ({{lang-en|Computer}}) ဝွံ ဒှ် စက်အလဵုအလျောက် မနွံကဵု သၞောတ် ဒဳဂျဳတယ် (Digital) တုဲ ဍေံကၠောန်ကမၠောန် အတိုင် ပရဝ်ဂရာမ် (Program) မဖျေံလဝ်ကဵုဍေံရ။ ကောမ်ပျူတာတအ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data) တုဲ ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင် မပ္တံကဵု လိက်၊ ဗီုရုပ်၊ ရမ္သာင် ကေုာံ ဂၞန်သင်္ချာ အတိုင်ပၟိက် ညးမစကာတအ်ရ။ ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ကောမ်ပျူတာ ပါလုပ် ပ္ဍဲကပေါတ်စကာ ဇၟာပ်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု စက်ဖုင်သမာတ် (Smartphone)၊ ကာ ကေုာံ စက်ရုင်နာနာရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[ကောမ်ပျူတာ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#e8daef; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;နဲပညာ&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:နဲပညာ|နဲပညာ အလုံသီုဖအိုတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:ကောမ်ပျူတာ (Computing)|ကောမ်ပျူတာ]]
* [[:ကဏ္ဍ:အေန်တာနေတ်|အေန်တာနေတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:အေန်ဂျေန်နဳယာ|အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#fcf3cf; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပရဝ်ဂျေတ် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
ပါင်မုက်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယျာ တၞဟ်တအ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background:transparent;&quot;
|-
| [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:Category:Technology]]
| [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:Q11016]]
|-
| [[c:Category:Technology|ဝဳကဳ ကောမန်&lt;br&gt;(Commons)]]
| [[d:Q11016|ဝဳကဳဒါတာ&lt;br&gt;(Wikidata)]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

[[ကဏ္ဍ:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:နဲပညာ]]</text>
      <sha1>rs9vsk9bx3qloqnp68j1kdan93808n8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53167</id>
      <parentid>53166</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T15:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5964" sha1="2iaak6r8mjrvfq08g4kyf898nxag3m0" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#2c3e50;&quot;&gt;ပါင်မုက် နဲပညာ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#7f8c8d;&quot;&gt;Portal:Technology&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 10px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#ecf0f1; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
နဲပညာ (Technology) ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော?
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Gears icon.png|left|80px]]
'''နဲပညာ''' ({{lang-en|Technology}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာ မစကာ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ၊ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖန်ဇန်ကဵု ကမၠောန် မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ လောဲသွာ ကေုာံ ခိုဟ်တိုန်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုစက်ယန္တရာ မဇၞော်မောဝ် မပ္တံကဵု [[ကောမ်ပျူတာ]]၊ [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်]] (AI) ကေုာံ ကွတ်အာကာသ စဵုကဵု ကိရိယာ သာမည မပ္တံကဵု စက်တက်လိက်၊ ဘီး ကေုာံ သၞောတ်တဵုလွဳ တအ်ရ။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲပညာဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဂၠးကဝ်ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[နဲပညာ|ဆက်ဗှ် ပရူ နဲပညာ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#d4e6f1; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပရူပရာ မရုဲစှ် (Selected Article)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Computer-aj_aj_ashton_01.svg|right|100px]]
'''[[ခမ်ပျူတာ|ကောမ်ပျူတာ]]''' ({{lang-en|Computer}}) ဝွံ ဒှ် စက်အလဵုအလျောက် မနွံကဵု သၞောတ် ဒဳဂျဳတယ် (Digital) တုဲ ဍေံကၠောန်ကမၠောန် အတိုင် ပရဝ်ဂရာမ် (Program) မဖျေံလဝ်ကဵုဍေံရ။ ကောမ်ပျူတာတအ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data) တုဲ ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင် မပ္တံကဵု လိက်၊ ဗီုရုပ်၊ ရမ္သာင် ကေုာံ ဂၞန်သင်္ချာ အတိုင်ပၟိက် ညးမစကာတအ်ရ။ ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ကောမ်ပျူတာ ပါလုပ် ပ္ဍဲကပေါတ်စကာ ဇၟာပ်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု စက်ဖုင်သမာတ် (Smartphone)၊ ကာ ကေုာံ စက်ရုင်နာနာရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[ကောမ်ပျူတာ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#e8daef; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;နဲပညာ&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:နဲပညာ|နဲပညာ အလုံသီုဖအိုတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:ကောမ်ပျူတာ (Computing)|ကောမ်ပျူတာ]]
* [[:ကဏ္ဍ:အေန်တာနေတ်|အေန်တာနေတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:အေန်ဂျေန်နဳယာ|အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#fcf3cf; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပရဝ်ဂျေတ် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
ပါင်မုက်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယျာ တၞဟ်တအ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background:transparent;&quot;
|-
| [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:Category:Technology]]
| [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:Q11016]]
|-
| [[c:Category:Technology|ဝဳကဳ ကောမန်&lt;br&gt;(Commons)]]
| [[d:Q11016|ဝဳကဳဒါတာ&lt;br&gt;(Wikidata)]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

[[ကဏ္ဍ:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:နဲပညာ]]</text>
      <sha1>2iaak6r8mjrvfq08g4kyf898nxag3m0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53168</id>
      <parentid>53167</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T15:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5986" sha1="8inmz9aqmtwzd8oeohdx4gmmn1d9g9n" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#2c3e50;&quot;&gt;ပါင်မုက် နဲပညာ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#7f8c8d;&quot;&gt;Portal:Technology&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 10px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#ecf0f1; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
နဲပညာ (Technology) ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော?
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Gears icon.png|left|80px]]
'''နဲပညာ''' ({{lang-en|Technology}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာ မစကာ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်စက် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ၊ စက်ယန္တရာ၊ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖန်ဇန်ကဵု ကမၠောန် မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ လောဲသွာ ကေုာံ ခိုဟ်တိုန်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုစက်ယန္တရာ မဇၞော်မောဝ် မပ္တံကဵု [[ခမ်ပျူတာ|ကောမ်ပျူတာ]]၊ [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်]] (AI) ကေုာံ ကွတ်အာကာသ စဵုကဵု ကိရိယာ သာမည မပ္တံကဵု စက်တက်လိက်၊ ကဠာ ကေုာံ သၞောတ်တဵုလွဳ တအ်ရ။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲပညာဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဂၠးကဝ်ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[နဲပညာ|ဆက်ဗှ် ပရူ နဲပညာ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#d4e6f1; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပရူပရာ မရုဲစှ် (Selected Article)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Computer-aj_aj_ashton_01.svg|right|100px]]
'''[[ခမ်ပျူတာ|ကောမ်ပျူတာ]]''' ({{lang-en|Computer}}) ဝွံ ဒှ် စက်အလဵုအလျောက် မနွံကဵု သၞောတ် ဒဳဂျဳတယ် (Digital) တုဲ ဍေံကၠောန်ကမၠောန် အတိုင် ပရဝ်ဂရာမ် (Program) မဖျေံလဝ်ကဵုဍေံရ။ ကောမ်ပျူတာတအ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင် (Data) တုဲ ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင် မပ္တံကဵု လိက်၊ ဗီုရုပ်၊ ရမ္သာင် ကေုာံ ဂၞန်သင်္ချာ အတိုင်ပၟိက် ညးမစကာတအ်ရ။ ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ကောမ်ပျူတာ ပါလုပ် ပ္ဍဲကပေါတ်စကာ ဇၟာပ်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု စက်ဖုင်သမာတ် (Smartphone)၊ ကာ ကေုာံ စက်ရုင်နာနာရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[ကောမ်ပျူတာ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#e8daef; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;နဲပညာ&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:နဲပညာ|နဲပညာ အလုံသီုဖအိုတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:ကောမ်ပျူတာ (Computing)|ကောမ်ပျူတာ]]
* [[:ကဏ္ဍ:အေန်တာနေတ်|အေန်တာနေတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:အေန်ဂျေန်နဳယာ|အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#fcf3cf; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပရဝ်ဂျေတ် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
ပါင်မုက်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယျာ တၞဟ်တအ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background:transparent;&quot;
|-
| [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:Category:Technology]]
| [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:Q11016]]
|-
| [[c:Category:Technology|ဝဳကဳ ကောမန်&lt;br&gt;(Commons)]]
| [[d:Q11016|ဝဳကဳဒါတာ&lt;br&gt;(Wikidata)]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

[[ကဏ္ဍ:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:နဲပညာ]]</text>
      <sha1>8inmz9aqmtwzd8oeohdx4gmmn1d9g9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10225</id>
    <revision>
      <id>53169</id>
      <timestamp>2026-04-26T15:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox technology | name = ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန် (AI) | image = Artificial intelligence icon.svg | image_size = 200px | caption = သင်္ကေတ ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန် ကေုာံ ကောမ်ပျူတာ | field = သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ (Computer Science) | origin = သၞာံ ၁၉၅၆ (သဘင်သဳ...&quot;</comment>
      <origin>53169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12792" sha1="5dj2q7e47j6gb5ekhe1hcu0k7i38ze1" xml:space="preserve">{{Infobox technology
| name = ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန် (AI)
| image = Artificial intelligence icon.svg
| image_size = 200px
| caption = သင်္ကေတ ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန် ကေုာံ ကောမ်ပျူတာ
| field = သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ (Computer Science)
| origin = သၞာံ ၁၉၅၆ (သဘင်သဳကၠဳ Dartmouth)
| key_people = အာလာန် တူရိင် (Alan Turing), ဂျောန် မက်ကာသဳ (John McCarthy)
| related = စက်ဗတောန် (Machine Learning), ဒဳဂျဳတယ်
}}

'''ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်''' ({{lang-en|Artificial Intelligence}}၊ မလေပ်ကော်က္ဍန် '''AI - အေအာင်''') ဝွံ ဒှ်ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ပရေင်စံင်ၜတ် ညံင်စက်ယန္တရားတအ် (ဗွဲတၟေင် သၞောတ် ကောမ်ပျူတာ ဂမၠိုင်) ဂွံချပ်၊ ဂွံကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ ဂွံကၠောန်ကမၠောန် ညံင်ရဴ ဉာဏ်ပညာ မၞိဟ်တအ်ကီုရ။ ကမၠောန် အဓိက ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန် တအ်ဂှ် ပါလုပ် ပရေင်လ္ၚတ်ဗတောန် (Learning - ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင်တုဲ ဖန်ဇန်သၞောဝ်)၊ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ (Reasoning - စကာ သၞောဝ်တုဲ သ္ၚဳဂၠိပ် သွဟ်) ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ်လဟဵု အလဵုအလျောက် (Self-correction) တအ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး AI ဝွံ ဒှ်ကၠုင် ကဏ္ဍအဓိက ပ္ဍဲ နဲပညာ ခေတ်တၟိတုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာဇၟာပ်ဒၞာဲ မပ္တံကဵု စက်ဂၠာဲ (Search engines)၊ ကွဳစက် အလဵုအလျောက်၊ ကေုာံ သၞောတ်ပရဝ်ဂရာမ် ချပ်ကျာ (ဥပမာ ChatGPT) တအ်ရ။

== ဝင် ==
သဘဴဓဝ် ပရူစက် မချပ်ဂွံ ညံင်မၞိဟ်ဂှ် နွံကၠုင်လဝ် စတမ်နူ ခေတ်တြေံ ပ္ဍဲဝင် ဒဏ္ဍာရဳဂမၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု AI ဂှ် စကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲလဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ 
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀ ဂှ် တၠပညာ သင်္ချာ ကေုာံ ကောမ်ပျူတာ အင်္ဂလိက် '''အာလာန် တူရိင်''' (Alan Turing) ချူပ္တိတ်လဝ် လိက်ကၞပ် မသၟာန်လဝ် ဒဒှ်ရ &quot;စက်တအ် ချပ်ဂွံမာန်ဟာ?&quot; တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် စံင်ၜတ် တူရိင် (Turing Test) သွက်ဂွံ စံင်ၜတ် ဉာဏ်ပညာ စက်ရ။
* မအရေဝ် &quot;Artificial Intelligence&quot; ဂှ် စကာလဝ် အလန်ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ '''သဘင်သဳကၠဳ ဒါတ်မောက်''' (Dartmouth Conference) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၆ နကဵု ဂျောန် မက်ကာသဳ (John McCarthy) မဒှ် မၞိဟ်မဂွံဒုင်ယၟု &quot;မအံက် ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်&quot; ရ။
* ကြဴနူ ပရေင်စိုတ်အောန်စှ်ေ ကေုာံ အခက်အခုဲ သြန်ဗွဝ် (AI winter) ၜါအလန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ ကဵု ၁၉၈၀ ဂမၠိုင်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏအ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြဟတ် ကောမ်ပျူတာ ခိုဟ်တိုန် ကေုာံ တင်ဂၞင် (Data) နွံဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ နဲပညာ AI ကလေင်ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ကဆံင် AI ဂမၠိုင် ==
ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန် တအ်ဂှ် အတိုင် ကဆံင် အစောံစောန်ဍေံမ္ဂး ပါ်လဝ် ပိ ကဆံင်ရ-

# '''AI ကဆံင်ဍောတ် (Artificial Narrow Intelligence - ANI):''' မလေပ်ကော်စ AI ဍိုန်လျ (Weak AI) ရ။ ဍေံတအ်ဂှ် ဉာဏ်နွံဆ သွက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန် မွဲသာ်ဓဝ် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။ ဥပမာ - ကောန်ပျူတာ မဝေင် စေတ် (Chess)၊ သၞောတ် ဂၠာဲဗီုရုပ် လတူ ဖှုင် (Facial recognition) ကေုာံ Siri/Alexa တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဆံင်ဏအ် သီုဖအိုတ်ရ။ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် AI မပိုယ်စကာဒၟံင် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ် ANI ရ။
# '''AI ကဆံင်နာနာ (Artificial General Intelligence - AGI):''' မလေပ်ကော်စ AI ဒြဟတ်ထတ် (Strong AI) ရ။ ဒှ် AI မနွံကဵု ဉာဏ်၊ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် တုပ်ကဵု မၞိဟ်တအ် အလုံအိုတ်သီုရ။ ဍေံတအ် ကၠောန်ကမၠောန် ဇၟာပ်ကမၠောန် မၞိဟ်တအ် မကၠောန်မာန်ဂှ် မာန်ရ။ ကဆံင်ဏအ်ဂှ် စဵုကဵု လၟုဟ် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီတုဲ နွံဆ ပ္ဍဲ ပရေင်လ္ၚတ် သီအဝ်ရဳ ကေုာံ ရုပ်ဒမျိုင် သိပ္ပံ တအ်ဓဝ်ရ။
# '''AI ကဆံင်သၠုင်အိုတ် (Artificial Superintelligence - ASI):''' ဒှ် AI မနွံကဵု ဉာဏ်ပညာ၊ ဒြဟတ်ချပ်ဗ္စာ သၠုင်လောန် နူကဵု က္ဍဟ် မၞိဟ် မစောန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဏအ်ဏီရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မကဵု အန္တရာယ် သွက် ကောန်မၞိဟ်တအ် မာန်ရောင် တၠပညာတအ် သၠေဟ်ပၟာဒၟံင်ရ။

== ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် ကေုာံ နဲကဲဂမၠိုင် ==
AI ဝွံ နွံကဵု ကဏ္ဍ သိပ္ပံ လပါ်သၟဝ် (Subfields) ဗွဲမဂၠိုင်ရ-
* '''စက်ဗတောန် (Machine Learning - ML):''' ဒှ်နဲကဲ မကဵုအခေါင် ကုစက် ညံင်ဂွံ ဗတောန်ကေတ် နူကဵု တင်ဂၞင် (Data) အလဵုအလျောက် သက်ကု ဒးချူ ပရဝ်ဂရာမ် အလုံအိုတ်သီုရ။
* '''စက်ဗတောန် ဇြိုဟ်နက် (Deep Learning):''' ဒှ်ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် စက်ဗတောန် မွဲတုဲ စကာလဝ် သၞောတ် Artificial Neural Networks မတုပ်ကဵု သၞောတ် အာရီုက္ဍဟ် မၞိဟ် သွက်ဂွံ သ္ၚဳဂၠိပ် တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။
* '''နဲကဲ ပလေဝ်ဒါန် အရေဝ်ဘာသာ သဘာဝ (Natural Language Processing - NLP):''' ဒှ်နဲကဲ AI သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင်၊ ဗှ် ကေုာံ ကၠောန်ပ္တိတ် အရေဝ် ကေုာံ လိက် မၞိဟ်တအ် (ဥပမာ ChatGPT, Google Translate) ရ။
* '''ညာဏ်စက္ခု ကောမ်ပျူတာ (Computer Vision):''' ဖန်ဇန်ကဵု ညံင်စက်တအ် ဂွံညာတ် ကေုာံ ကၠိုဟ် ဗီုရုပ် ကေုာံ ဗဳဒဳယဝ် တအ်ရ (ဥပမာ သၞောတ် ကွဳစက်ဒမၠိုင်အလဵုအလျောက်)။

== ပရေင်စကာ ကေုာံ ဖိုလ်ဂမၠိုင် ==
လၟုဟ်မ္ဂး AI ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂဥုဲ:''' သွက်ဂွံ သ္ၚဳဂၠိပ် ဗီုရုပ် X-ray၊ ဂၠာဲဆဵု ယဲပြဟ်ပြဟ်၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲတၟိဂမၠိုင်။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သြန်ဗွဝ်:''' သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ပရေင်လီဠာန် လတူအေန်တာနေတ် (Fraud detection)၊ သ္ၚဳဂၠိပ် သြန်ဗွဝ်၊ ကေုာံ စကာ စက်ချပ်ကျာ (Chatbots) သွက်ဂွံ ဆက်ဆောံ ကုညးရာန်ကပေါတ်တအ်။
* '''ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်:''' ကွဳစက်ဒမၠိုင် အလဵုအလျောက် (Self-driving cars ဥပမာ Tesla) ကေုာံ သၞောတ်ဖန်ဇန် ဂၠံင်တရဴ (GPS routing)။
* '''ပရေင်ပညာ:''' ဖန်ဇန်ကဵု သၞောတ်ဗတောန်ပညာ မကိတ်ညဳ ကုကွးဘာ မွဲတၠစီ ကေုာံ ရီုဗင် စၟတ်လိက် အလဵုအလျောက်။

== ပရေင်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ကေုာံ အခက်အခုဲ ==
ၜိုန်ရ AI ဇၞော်မောဝ်ကီုလေဝ် ဍေံနွံကဵု အခက်အခုဲ ကေုာံ ပြသၞာ လပါ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Ethics) ဗွဲမဂၠိုင်ရ-
* '''ပရေင်ကမၠောန် အိုတ်အာ (Job Automation):''' စက်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် စၞးမၞိဟ်တုဲ၊ ကမၠောန် လပါ်ရုင် ကေုာံ စက်ရုံ တအ် အိုတ်အာမာန်ရ။
* '''ပရေင်ဗၠေတ်ယောင်ယာ ကေုာံ မၞုံကဵု လပါ် (Bias and Discrimination):''' ယဝ်ရ တင်ဂၞင် (Data) မဗတောန်လဝ် AI ဂှ် ဟွံစှ်ေသၞောတ်မ္ဂး၊ သွဟ် AI မပ္တိတ်ကဵုဂှ်လေဝ် နွံကဵု ပရေင်ပါ်ပဲါ (ဥပမာ လပါ်ယေန်သၞာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူ) မာန်ရ။
* '''ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ အခေါင်ပူဂိုလ်:''' စကာ AI သွက်ဂွံ ကၠောန် ဗီုရုပ်/ရမ္သာင် အလီ (Deepfakes) ကေုာံ ဒးဒုင် ဍဵုပ္ဍိုက် လပါ် သၞောတ်လ္ၚတ်မၞိဟ် (Surveillance)။
* '''အန္တရာယ် သွက်ကောန်မၞိဟ် (Existential Risk):''' တၠပညာ မပ္တံကဵု သတဳဗှေန် ဟဝ်ကေန် (Stephen Hawking) ကဵု အဳလောန် မာသ် (Elon Musk) တအ် ကဵုလဝ်သတိ ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ AI ကဆံင်သၠုင်အိုတ် (ASI) ကတဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး၊ ဍေံတအ် ပလီုပလာ်ထောံ ကောန်မၞိဟ်တအ် မာန်ရောင်။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်}}
[[ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ]]
[[ကဏ္ဍ:နဲပညာ ခေတ်တၟိ]]</text>
      <sha1>5dj2q7e47j6gb5ekhe1hcu0k7i38ze1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10226</id>
    <revision>
      <id>53170</id>
      <timestamp>2026-04-26T15:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Commons category|Artificial intelligence}} {{Cat main|ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်}}  ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု [[ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်]] (Artificial Intelligence - AI)၊ သၞောတ်စက် ကေုာံ န...&quot;</comment>
      <origin>53170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="qg6fhgqrd2h5jz5zlrjpi373y4vhu1t" xml:space="preserve">{{Commons category|Artificial intelligence}}
{{Cat main|ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်}}

ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု [[ဉာဏ်ပညာ လုပ်ကၠောန်]] (Artificial Intelligence - AI)၊ သၞောတ်စက် ကေုာံ နဲကဲ စက်ဗတောန် (Machine learning) နာနာသာ်ရ။

[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ]]
[[ကဏ္ဍ:နဲပညာ]]</text>
      <sha1>qg6fhgqrd2h5jz5zlrjpi373y4vhu1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10227</id>
    <revision>
      <id>53171</id>
      <timestamp>2026-04-26T15:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Commons category|Computer science}} {{Cat main|သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ}}  ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု [[သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ]] (Computer science)၊ ပရေင်လ္ၚတ် သၞောတ် ကောမ်ပျူ...&quot;</comment>
      <origin>53171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="646" sha1="412q8n6h9mgyfgug3jp3rqa15xu6jqo" xml:space="preserve">{{Commons category|Computer science}}
{{Cat main|သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ}}

ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု [[သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ]] (Computer science)၊ ပရေင်လ္ၚတ် သၞောတ် ကောမ်ပျူတာ၊ သၞောတ်ဝ် ဂၞန်သင်္ချာ ကေုာံ ပရဝ်ဂရာမ် နာနာသာ်ရ။

[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:ကောမ်ပျူတာ]]</text>
      <sha1>412q8n6h9mgyfgug3jp3rqa15xu6jqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53172</id>
      <parentid>53171</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T15:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="695" sha1="9h0s4wrek1tq2vqer7y4xmrxbinohwm" xml:space="preserve">{{Commons category|Computer science}}
{{Cat main|သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ}}

ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု [[သိပ္ပံကောမ်ပျူတာ|သိပ္ပံ ကောမ်ပျူတာ]] (Computer science)၊ ပရေင်လ္ၚတ် သၞောတ် ကောမ်ပျူတာ၊ သၞောတ်ဝ် ဂၞန်သင်္ချာ ကေုာံ ပရဝ်ဂရာမ် နာနာသာ်ရ။

[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:ကောမ်ပျူတာ]]</text>
      <sha1>9h0s4wrek1tq2vqer7y4xmrxbinohwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိပ္ပံကောမ်ပျူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10228</id>
    <redirect title="သိပ္ပံကောန်ပျူတာ" />
    <revision>
      <id>53174</id>
      <timestamp>2026-04-26T15:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[သိပ္ပံကောမ်ပျူတာ]] ဇရေင် [[သိပ္ပံကောန်ပျူတာ]]</comment>
      <origin>53174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="aeftdkmrfi4x7pdktu5bv3hs0z6wi3t" xml:space="preserve">#REDIRECT [[သိပ္ပံကောန်ပျူတာ]]</text>
      <sha1>aeftdkmrfi4x7pdktu5bv3hs0z6wi3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါင်မုက်:ပညာအာကာသ</title>
    <ns>100</ns>
    <id>10229</id>
    <revision>
      <id>53176</id>
      <timestamp>2026-04-26T15:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#2980b9;&quot;&gt;ပါင်မုက် ပညာအာကာသ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt; &lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#7f8c8d;&quot;&gt;Portal:Space&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;  {| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 10px 0; margin-bottom:1em;&quot; |- | style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |  &lt;div sty...&quot;</comment>
      <origin>53176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5805" sha1="huyp5wjqjkfexiawic44t2tqwou56bh" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#2980b9;&quot;&gt;ပါင်မုက် ပညာအာကာသ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#7f8c8d;&quot;&gt;Portal:Space&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 10px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#ecf0f1; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပညာအာကာသ ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော?
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Telescope_icon.svg|left|80px]]
'''ပညာအာကာသ''' ({{lang-en|Space Science / Astronomy}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေင်စပ် ကု အရာဝတ္ထု ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ မနွံ မ္ၚးလေယျာကျာ ဂၠးတိပိုယ်ရ။ ပညာဏအ်ဂှ် လ္ၚတ်ပရူ မကတဵုဒှ်၊ ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ဗီုပြင် အရာမပ္တံကဵု သၞံင် (Stars)၊ ဂြိုဟ် (Planets)၊ ဂိတု၊ ကေုာံ ပွဳပွူ ဂၠးစက္ကဝါ (Universe) အလုံအိုတ်သီုရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ အာစိုပ် အာကာသ နကဵု က္ၜင်အာကာသ ကေုာံ မၞိဟ်အာကာသ (Astronauts) တအ်လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ကီုရ။ သာသနာပညာအာကာသ ဝွံ ဒှ်ပညာ သိပ္ပံ မတြေံအိုတ် မွဲပ္ဍဲဝင် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[ပညာအာကာသ|ဆက်ဗှ် ပရူ ပညာအာကာသ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#d4e6f1; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပရူပရာ မရုဲစှ် (Selected Article)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
[[File:Solar_System.jpg|right|150px]]
'''[[သၞောတ်တ္ၚဲ]]''' ({{lang-en|Solar System}}) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဂြိုဟ် မနွံကဵု တ္ၚဲ (Sun) ပ္ဍဲလဒေါဝ်တုဲ၊ အရာဝတ္ထု အာကာသ မပ္တံကဵု ဂြိုဟ် ၈ မ၊ ဂိတု၊ ကေုာံ တၟအ်အာကာသ တၞဟ်တအ် ဂေတ်လန် ဗိုင်ဗွိုင်ဒၟံင် တ္ၚဲဂှ်ရ။ ဂြိုဟ် ၈ မဂှ် ဒှ် ဗုဒ္ဓဟူ၊ သိုက်၊ ဂၠးတိ၊ အၚာ၊ ဗြဴဟသပတိ၊ သ္ၚိသဝ်၊ ယူရေနတ် ကေုာံ နေပ်ကျောန် တအ်ရ။ သၞောတ်တ္ၚဲပိုယ်ဏအ်ဂှ် နွံပ္ဍဲကဵု ဂကောံသၞံင် ဇိုင်စိင် (Milky Way Galaxy) တုဲ ကတဵုဒှ်လဝ် လောန်ကၠုင် သၞာံ ၄.၆ ဗဳလဳယာန် တေံရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%;&quot;&gt;'''[[သၞောတ်တ္ၚဲ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#e8daef; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;ပညာအာကာသ&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:ပညာအာကာသ|ပညာအာကာသ အလုံသီုဖအိုတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:သၞောတ်တ္ၚဲ|သၞောတ်တ္ၚဲ]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်|ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်]]
* [[:ကဏ္ဍ:စက္ကဝါ|စက္ကဝါ]]
* [[:ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ|နက္ခတ္တဗေဒ]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:5px; margin-bottom:15px; background:#ffffff; box-shadow: 2px 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#fcf3cf; border-bottom:1px solid #bdc3c7; padding:8px 15px; font-size:120%; font-weight:bold; border-radius:5px 5px 0 0;&quot;&gt;
ပရဝ်ဂျေတ် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px;&quot;&gt;
ပါင်မုက်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယျာ တၞဟ်တအ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background:transparent;&quot;
|-
| [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:Category:Space]]
| [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:Q133327]]
|-
| [[c:Category:Space|ဝဳကဳ ကောမန်&lt;br&gt;(Commons)]]
| [[d:Q133327|ဝဳကဳဒါတာ&lt;br&gt;(Wikidata)]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

[[ကဏ္ဍ:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပညာအာကာသ]]</text>
      <sha1>huyp5wjqjkfexiawic44t2tqwou56bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞောတ်တ္ၚဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10230</id>
    <revision>
      <id>53177</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox celestial body | name = သၞောတ်တ္ၚဲ (Solar System) | image = Solar System true color.jpg | image_size = 280px | caption = ဗီုရုပ် ဂြိုဟ် ၈ မ ကေုာံ တ္ၚဲ ပ္ဍဲသၞောတ်တ္ၚဲ (ဟွံသေင် နကဵု ဇမၞော်ဍာံ) | age = ၄.၅၆၈ ဗဳလဳယာန် သၞာံ | location = ဂကေ...&quot;</comment>
      <origin>53177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12218" sha1="89lmxczlver3y2r6tcyty40amw5uils" xml:space="preserve">{{Infobox celestial body
| name = သၞောတ်တ္ၚဲ (Solar System)
| image = Solar System true color.jpg
| image_size = 280px
| caption = ဗီုရုပ် ဂြိုဟ် ၈ မ ကေုာံ တ္ၚဲ ပ္ဍဲသၞောတ်တ္ၚဲ (ဟွံသေင် နကဵု ဇမၞော်ဍာံ)
| age = ၄.၅၆၈ ဗဳလဳယာန် သၞာံ
| location = ဂကောံသၞံင် ဇိုင်စိင် (Milky Way Galaxy)၊ Orion Arm
| stars = ၁ (တ္ၚဲ)
| planets = ၈ (ဗုဒ္ဓဟူ၊ သိုက်၊ ဂၠးတိ၊ အၚာ၊ ဗြဴဟသပတိ၊ သ္ၚိသဝ်၊ ယူရေနတ်၊ နေပ်ကျောန်)
| dwarf_planets = ၅ အောန်အိုတ် (ဥပမာ ပလူတဝ်)
| moons = ၂၉၃ (မစၟတ်သမ္တီလဝ်)
| asteroids = ၁.၃ မဳလဳယာန် ပြင်င်
| comets = ၃,၈၈၆ ပြင်င်
}}

'''သၞောတ်တ္ၚဲ''' ({{lang-en|Solar System}}) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဂြိုဟ် မနွံကဵု သၞံင်မွဲမ မကော်ဂး [[တ္ၚဲ]] (Sun) ကေုာံ အရာဝတ္ထု အာကာသ သီုဖအိုတ် မဂေတ်လန် ဗိုင်ဗွိုင်ဒၟံင် တ္ၚဲ ဟိုတ်နူကဵု ဒြဟတ်ဓရောတ် (Gravity) ရ။ အရာဝတ္ထု တအ်ဏအ်ဂှ် ပါလုပ် ဂြိုဟ်ဇၞော် ၈ မ၊ ဂြိုဟ်ဍောတ် (Dwarf planets) ဂမၠိုင်၊ ဂိတု ကေုာံ အရာဝတ္ထု ဍောတ်တ် မပ္တံကဵု တၟအ်အာကာသ (Asteroids) ကဵု သၞံင်ဍုင် (Comets) တအ်ရ။ သၞောတ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် လောန်ကၠုင် သၞာံ ၜိုတ် ၄.၆ ဗဳလဳယာန် တေံ ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်လီုလာ် ဒြဟတ်ဓရောတ် ပ္ဍဲကဵု မတ်တၟိုဟ် မောလီကျူ (Molecular cloud) ဇၞော်မွဲရ။

သၞောတ်တ္ၚဲဝွံ နွံပ္ဍဲကဵု ဂကောံသၞံင် ဇိုင်စိင် ([[Milky Way]]) မဒှ် ဂကောံသၞံင်ပိုယ်တုဲ၊ နွံခြာ နူကဵု လဒေါဝ်ဗဟဵု ဂကောံသၞံင်ဂှ် ၜိုတ် ၂၇,၀၀၀ သၞာံလလဳ (Light-years) ရ။ တ္ၚဲဂှ် ဒှ်အရာ မနွံကဵု လျိုင် ၉၉.၈၆% သွက် အလုံသၞောတ်တ္ၚဲ သီုဖအိုတ်တုဲ၊ သၟေဟ်တအ်ဂှ် နွံပ္ဍဲကဵု ဂြိုဟ် ဗြဴဟသပတိ ကဵု သ္ၚိသဝ် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။

== ကတဵုဒှ် ကေုာံ ဝင် ==
သၞောတ်တ္ၚဲပိုယ်ဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် လောန်ကၠုင် သၞာံ ၄.၅၆၈ ဗဳလဳယာန် အတိုင် &quot;သီအဝ်ရဳ နေဗျူလာ&quot; (Nebular hypothesis) ရ။ 
* '''ပရေင်လီုလာ် (Collapse):''' မတ်တၟိုဟ် သၞံင် (Nebula) မနွံကဵု ဓါတ် ဟုဲဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen) ကဵု ဟဳလဳယျာမ် (Helium) ကေုာံ ခနှိက်အာကာသ တအ်ဂှ် လီုလာ်စှ်ေ ဟိုတ်နူ ဒြဟတ်ဓရောတ် ဇကုကဵုဇကုရ။
* '''ပရေင်ဖန်ဗဒှ် တ္ၚဲ:''' လဒေါဝ် ဗဟဵုဂှ် ကတဴကၠုင် ကေုာံ ဒြဟတ်ဍိုက်ပေင်ကၠုင်တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ နျူကလဳယျာ (Nuclear fusion) တုဲ ဒှ်ကၠုင် တ္ၚဲ ရ။
* '''ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဂြိုဟ်:''' ခနှိက် ကဵု ဓါတ်ဂေတ်သ် မသှ်ေဒၟံင်တအ်ဂှ် ဂေတ်လန် ဗိုင်ဗွိုင် တ္ၚဲ နဒဒှ် ဗီုပြင် ခဝိုင်း (Protoplanetary disk) တုဲ၊ ဍေံတအ် ပံင်ကောံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဂြိုဟ် ကေုာံ ဂိတု တအ်ရ။

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် ==
သၞောတ်တ္ၚဲဂှ် ပါ်လဝ် ဒေသ အဓိက သာ်ဏအ်ရ-

=== ၁။ တ္ၚဲ (The Sun) ===
ဒှ်သၞံင် မွဲမဓဝ် ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ် ကေုာံ ဒှ်ဗဟဵု ဒြဟတ်ဓရောတ်ရ။ တ္ၚဲဂှ် ဒှ်မကတဴ (Plasma) မနွံကဵု ဓါတ် ဟုဲဒရဝ်ဂျေန် ကဵု ဟဳလဳယျာမ် တုဲ မပ္တိတ်ဒၟံင် လျး ကဵု ဒြဟတ်ကတဴ သွက်ဂၠးတိ ကေုာံ သၞောတ်အလုံအိုတ်သီုရ။

=== ၂။ သၞောတ် အပ္ဍဲ (Inner Solar System) ===
ဒေသဏအ်ဂှ် နွံကြပ် ကုတ္ၚဲတုဲ ဂြိုဟ် ၄ မဏအ်ဂှ် ဒှ် &quot;ဂြိုဟ်တၟအ်&quot; (Terrestrial planets) မနွံကဵု ဓါတ်သတ္တု ကဵု တၟအ်ရ။
# '''[[ဗုဒ္ဓဟူ]] (Mercury):''' ဂြိုဟ် ဍောတ်အိုတ် ကေုာံ ကြပ်အိုတ် ကုတ္ၚဲ။ ရာသဳဥတု ကတဴလောန် ကေုာံ ဂံက်လောန်တုဲ ဟွံမွဲကဵု လေယျာကျာ (Atmosphere) ရ။
# '''[[သိုက်]] (Venus):''' ဂြိုဟ် မကတဴအိုတ် ဟိုတ်နူကဵု လေယျာကျာ မတီုလောန် မနွံကဵု ဓါတ် ကာဗောန် ဒိုင်အံက်သိုက် (Carbon dioxide) ရ။ ဇမၞော် တုပ်ကြပ် ကဵု ဂၠးတိရ။
# '''[[ဂၠးတိ]] (Earth):''' ဂြိုဟ် ပိုယ်မတန်တဴဒၟံင် ကေုာံ ဒှ်ဂြိုဟ် မွဲမဓဝ် မနွံကဵု ဍာ်လတူဗလး ကေုာံ မနွံကဵု သတ္တဝါ မဂျိုင်လမျီုရ။ နွံ ဂိတု မွဲမ။
# '''[[အၚာ]] (Mars):''' ဂြိုဟ် သာ်ဗကေတ် မနွံကဵု လေယျာကျာ ဍာတ်တ် ကေုာံ ထီုကလောအ်ဍာ် ပ္ဍဲကၞောတ်ဂြိုဟ်။ နွံ ဂိတု ၜါမ (ဖှဝ်ဗဝ်သ် ကဵု ဒဳမဝ်သ်)။

=== ၃။ ခါတ်တၟအ် အာကာသ (Asteroid Belt) ===
ဒှ်ဒေသ မနွံ အကြာ ဂြိုဟ် အၚာ ကဵု ဗြဴဟသပတိ တုဲ မနွံကဵု တၟအ်အာကာသ (Asteroids) မဂၠိုင်ကဵု မဳလဳယာန်ရ။ ပ္ဍဲဒေသဏအ်ဂှ် ဂြိုဟ်ဍောတ် &quot;သဳရဳသ်&quot; (Ceres) လေဝ် နွံကီုရ။

=== ၄။ သၞောတ် မ္ၚး (Outer Solar System) ===
ဒေသဏအ်ဂှ် နွံသ္ၚောဲ နူတ္ၚဲတုဲ ဂြိုဟ် ၄ မဏအ်ဂှ် ဒှ် &quot;ဂြိုဟ်ဇၞော် ဓါတ်ဂေတ်သ်/ကလောအ်&quot; (Giant planets) မနွံကဵု ခဝိုင်း (Rings) ကေုာံ ဂိတု ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
# '''[[ဗြဴဟသပတိ]] (Jupiter):''' ဂြိုဟ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲသၞောတ်တ္ၚဲ ကေုာံ ဒှ် ဂြိုဟ်ဓါတ်ဂေတ်သ် ဇၞော် (Gas giant) ရ။ ပြာကတ်လောန် နကဵု ဗီုပြင် &quot;မတ်ဗကေတ် ဇၞော်&quot; (Great Red Spot) မဒှ် လဗိုတ်ကျာ ဇၞော်ရ။
# '''[[သ္ၚိသဝ်]] (Saturn):''' ဒှ် ဂြိုဟ်ဓါတ်ဂေတ်သ် ဇၞော် ဒုတိယ တုဲ ပြာကတ်လောန် နကဵု သၞောတ် ခဝိုင်း (Ring system) မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ မဇၞော်အိုတ်ရ။
# '''[[ယူရေနတ်]] (Uranus):''' ဂြိုဟ် ကလောအ် (Ice giant) မနွံကဵု အသာ် သာ်ဍီု-တ္ၚေက် တုဲ ဍေံဂေတ်ဒၟံင် နကဵု ဗီုပြင် ဖေင်ဒၟံင် (Tilted) လပါ်မွဲဒစးရ။
# '''[[နေပ်ကျောန်]] (Neptune):''' ဂြိုဟ် ကလောအ် ဒုတိယ ကေုာံ ဂြိုဟ် မသ္ၚောဲအိုတ် နူတ္ၚဲ။ ရာသဳဥတု ဂံက်လောန် ကေုာံ နွံကဵု လဗိုတ်ကျာ မထတ်အိုတ် ပ္ဍဲသၞောတ်တ္ၚဲရ။

=== ၅။ ဒေသ ကြဴနေပ်ကျောန် (Trans-Neptunian region) ===
ဒေသ မနွံ လက္ကရဴ နေပ်ကျောန် ဂှ် ပါ်လဝ်-
* '''ခါတ် ခူပါ (Kuiper Belt):''' ဒှ်ဒေသ မနွံကဵု တၟအ်ကလောအ် ကေုာံ ဂြိုဟ်ဍောတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု '''ပလူတဝ်''' (Pluto)၊ မာကေမာကေ (Makemake) ကဵု ဟောမေယျာ (Haumea) တအ်ရ။
* '''မတ်တၟိုဟ် အတ် (Oort Cloud):''' ဒှ်ဒေသ မ္ၚးအိုတ် ကေုာံ မဒှ် တမ်ဇာတိ သၞံင်ဍုင် (Comets) တအ် မကၠုင်ရ။

== ပရေင်လ္ၚတ် သုတေသန ==
စတမ်နူ ခေတ်ကိုပ်ကၠာတေံ မၞိဟ်တအ် လ္ၚတ်လဝ် သၞောတ်တ္ၚဲ နကဵု မတ် ကေုာံ မှောဝ်ဒ္ၚောဝ် (Telescopes) ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် လၟုဟ်မ္ဂး ပိုယ်လ္ၚတ်ဒၟံင် နကဵု က္ၜင်အာကာသ (Spacecraft) ကေုာံ ရဝ်ဗဝ် (Rovers) ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''Voyager 1 &amp; 2:''' ပလံင်ဗစိုပ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၇ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဂြိုဟ်မ္ၚးတအ် ကေုာံ လၟုဟ် တိတ်အာ နူသၞောတ်တ္ၚဲ စိုပ်အာ အာကာသ အကြာသၞံင် (Interstellar space) ယျ။
* '''Cassini-Huygens:''' က္ၜင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သ္ၚိသဝ် ကေုာံ ဂိတု တာဲတေန် (Titan)။
* '''Curiosity &amp; Perseverance:''' ကွဳရဝ်ဗဝ် မစံင်ၜတ် ကေုာံ လ္ၚတ်ဒၟံင် တိ ကေုာံ ရာသဳဥတု လတူ ဂြိုဟ် အၚာ။
* '''James Webb Space Telescope (JWST):''' မှောဝ်ဒ္ၚောဝ် အာကာသ အစောံစောန်သၠုင်အိုတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သၞောတ်တ္ၚဲပိုယ် ကေုာံ စက္ကဝါ သ္ၚောဲသ္ၚောဲတအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:သၞောတ်တ္ၚဲ}}
[[ကဏ္ဍ:သၞောတ်တ္ၚဲ]]
[[ကဏ္ဍ:ပညာအာကာသ]]
[[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ]]</text>
      <sha1>89lmxczlver3y2r6tcyty40amw5uils</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox celestial body</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10231</id>
    <revision>
      <id>53178</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 5px;&quot;&gt;{{{name|{{PAGENAME}}}}}&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt; {{#if:{{{image|}}}| &lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: cente...&quot;</comment>
      <origin>53178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5202" sha1="gcky5du2670gewsu7urp20e6v1a3x2z" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 5px;&quot;&gt;{{{name|{{PAGENAME}}}}}&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
{{#if:{{{image|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px 0;&quot;&gt;[[File:{{{image}}}|{{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size}}}|250px}}|alt={{{alt|}}}]]&lt;br/&gt;{{#if:{{{caption|}}}|&lt;span style=&quot;font-size:0.9em;&quot;&gt;{{{caption}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{type|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; width: 40%; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂကူ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{type}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{age|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;အာယုက်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{age}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{location|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒတန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{location}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{stars|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞံင်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{stars}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{planets|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{planets}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{dwarf_planets|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂြိုဟ်ဍောတ်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{dwarf_planets}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{moons|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂိတုဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{moons}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{asteroids|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;တၟအ်အာကာသဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{asteroids}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{comets|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞံင်ဍုင်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{comets}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{mass|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒြပ်ထု / လယိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{mass}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
{{#if:{{{radius|}}}|
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;လဒေါဝ်ဝက် / ဗွိုက်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;{{{radius}}}&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
}}
&lt;/table&gt;&lt;noinclude&gt;

== ဗီုဂွံစကာ ==
ကေတ် လိက်ကုဒ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုဲ Copy &amp; Paste စုတ် ပ္ဍဲမုက်လိက် ပရူအာကာသ ဂမၠိုင် မာန်ရအဴ။ 

&lt;pre&gt;
{{Infobox celestial body
| name = 
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| type = 
| age = 
| location = 
| stars = 
| planets = 
| dwarf_planets = 
| moons = 
| asteroids = 
| comets = 
| mass = 
| radius = 
}}
&lt;/pre&gt;

=== ပသောင်ထ္ၜး ကဏ္ဍဂမၠိုင် ===
* '''name''': ယၟု အရာဝတ္ထု ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ် (ဥပမာ - သၞောတ်တ္ၚဲ)
* '''image''': ယၟုဝှာင် ဗီုရုပ် (ဥပမာ - Solar_System.jpg)
* '''image_size''': ဇမၞော်ဗီု (ဥပမာ - 280px ။ ယဝ်ဟွံစုတ်မ္ဂး ဍေံကေတ်အလဵုအလျောက် 250px ရ)
* '''alt''': စၞးဗီု (သွက်မၞိဟ်မတ်ဟွံညာတ်)
* '''caption''': ပရူပရာ ယၟုဗီု (ယဝ်နွံ)
* '''type''': ဂကူ အရာဝတ္ထု (ဥပမာ - ဂြိုဟ်၊ သၞံင်၊ သၞောတ်ဂြိုဟ်)
* '''age''': အာယုက် (ဥပမာ - ၄.၆ ဗဳလဳယာန် သၞာံ)
* '''location''': ဒတန် မနွံ (ဥပမာ - ဂကောံသၞံင် ဇိုင်စိင်)
* '''stars''': လၟိဟ် သၞံင်ဂမၠိုင်
* '''planets''': လၟိဟ် ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်
* '''dwarf_planets''': လၟိဟ် ဂြိုဟ်ဍောတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ ပလူတဝ်)
* '''moons''': လၟိဟ် ဂိတုဂမၠိုင် 
* '''asteroids''': လၟိဟ် တၟအ်အာကာသဂမၠိုင်
* '''comets''': လၟိဟ် သၞံင်ဍုင်ဂမၠိုင်
* '''mass''': လယိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြပ်ထု
* '''radius''': လဒေါဝ်ဝက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၞော်ဗွိုက်

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင်]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ပညာအာကာသ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gcky5du2670gewsu7urp20e6v1a3x2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10232</id>
    <revision>
      <id>53179</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင် (Infobox templates) ဂမၠိုင် မသုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။ ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင် တအ်ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု တင်ဂၞင...&quot;</comment>
      <origin>53179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="n5nrqe5l1tfa98ctkwtz8x3zktcxcbk" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင် (Infobox templates) ဂမၠိုင် မသုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။ ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင် တအ်ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု တင်ဂၞင်သဇိုင် (Data) လပါ်သတုံ ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ကေုာံ စှ်ေသၞောတ် ပ္ဍဲမုက်လိက် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင်ရ။

{{DEFAULTSORT:ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင်}}
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>n5nrqe5l1tfa98ctkwtz8x3zktcxcbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပထဝဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10233</id>
    <revision>
      <id>53182</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 5px;&quot;&gt;ပထဝဳ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:80%; font-weight:normal;&quot;&gt;Geography&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt; &lt;tr&gt;&lt;...&quot;</comment>
      <origin>53182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11266" sha1="aldduyj2kstg0442t45hpescni7xfsh" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 5px;&quot;&gt;ပထဝဳ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:80%; font-weight:normal;&quot;&gt;Geography&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 5px 0;&quot;&gt;[[File:1-12_v._2_The_Earth.jpg|250px|alt=ဂၠးတိ ကေုာံ ဗီုတိ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em;&quot;&gt;ဂၠးတိ ကေုာံ ဗီုတိ မဒှ် သဇိုင်လ္ၚတ် အဓိက ပ္ဍဲဘာသာရပ် ပထဝဳ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; width: 40%; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂကူ သိပ္ပံ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;သိပ္ပံ ဂၠးတိ (Earth Science) ကေုာံ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social Science)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;စကတဵုဒှ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ခေတ် ဂရိတ် တြေံ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;အဳရတဝ်သတေန် (Eratosthenes), ပတဝ်လမဳ (Ptolemy), အာလေက်ဇြာန်ဒါ ဗောန် ဟမ်ဗိုလ် (Alexander von Humboldt)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 4px; vertical-align: top;&quot;&gt;ပထဝဳ သဘာဝ, ပထဝဳ ပရေင်မၞိဟ်, ကွတ်ဓဇက်ဗီုတိ (Cartography)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ပထဝဳ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပထဝဳဝင်''' ({{lang-en|Geography}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ်ပရူ ဒတန်တိ၊ ပထဝဳရုပ်ဝတ္ထု၊ ရာသဳဥတု၊ ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ကောန်မၞိဟ် ကဵု ဂၠးတိ ရ။ ပထဝဳဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ညံင်ဂွံတီကၠိုဟ် ဒဒှ်ရ မူဟိုတ် အရာမွဲမွဲ (မပ္တံကဵု ဒဵု၊ ကြုင်၊ ဍုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြသၞာ ရာသဳဥတု) ဂွံနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေံတအ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲကဵု လၟေင်အခိင်ကာလဂမၠိုင်ရ။ 

ဘာသာရပ် ပထဝဳဝွံ ဒှ်ဒဒန် မဆက်စၠောအ်လဝ် အကြာ &quot;သိပ္ပံ သဘာဝ&quot; (Natural sciences) ကေုာံ &quot;သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်&quot; (Social sciences) မွဲရ။

== တမ်မူလ မအရေဝ် ကေုာံ ဝင် ==
မအရေဝ် &quot;ပထဝဳ&quot; (Pathawi) မစကာ ပ္ဍဲဘာသာမန်ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ ဟွံသေင်မ္ဂး သက္ကတ မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;တိ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဂၠးတိ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်အင်္ဂလိက် &quot;Geography&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် ''γεωγραφία'' (geographia) တုဲ ''geo'' (ဂၠးတိ) ကဵု ''graphia'' (ပရေင်ချူဓဇက် / လ္ၚတ်) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပရေင်ချူပသောင်ထ္ၜး ပရူဂၠးတိ&quot; ရ။

ပရေင်လ္ၚတ် ပထဝဳဝွံ စကတဵုဒှ်လဝ် စတမ်နူ ခေတ်ကိုပ်ကၠာတေံရ-
* '''ခေတ် ဂရိတ် တြေံ:''' တၠပညာဂရိတ် အဳရတဝ်သတေန် (Eratosthenes) (၂၇၆-၁၉၄ ဘဳသဳ) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မစကာ မအရေဝ် &quot;Geography&quot; ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ၊ ညးဝွံ ၜတ်ကၞာတ်လဝ် ဗွိုက်လဒေါဝ်ဝက် ဂၠးတိ အလန်ပထမအိုတ်ရ။ 
* '''ခေတ် လဒေါဝ်:''' တၠပညာ အာရပ် ကေုာံ အေဿလာမ် တအ် မပ္တံကဵု အယ်လ်-အဳဒရဳသဳ (Al-Idrisi) တအ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ဗီုတိ (Maps) မချိုတ်ပၠိုတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဂှ် သွက်ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ဇိုင်တရဴရ။
* '''ခေတ် အာရီုဆဵုဂဗတၟိ (Age of Discovery):''' ပ္ဍဲ ၁၅ ကဵု ၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ညးဇိုင်တရဴ ယူရဝ်ပဳယျာန်တအ် ဂၠာဲဆဵု တိုက်တၟိဂမၠိုင်တုဲ၊ ပညာ ပထဝဳ ကေုာံ ကွတ်ဓဇက်ဗီုတိ (Cartography) ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာ ပထဝဳ ဂှ် ဗွဲဓမ္မတာ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဇၞော် ၜါသာ် ကေုာံ ကဏ္ဍနဲပညာ မွဲသာ်ရ-

=== ၁။ ပထဝဳ သဘာဝ (Physical Geography) ===
ပထဝဳ သဘာဝ ဝွံ လ္ၚတ်ပရူ ပွဳပွူသဘာဝ မနွံလတူ ဂၠးတိ ကေုာံ လေယျာကျာ (Atmosphere) ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် အဓိကတအ်ဂှ်-
* '''ပထဝဳ ဒတန်တိ (Geomorphology):''' ပရေင်လ္ၚတ် ပရူ ဒဵု၊ ခြံက်၊ ဗလးတိ ကေုာံ ဗီုပြင် ဒတန်တိ ကတဵုဒှ်ကၠုင်။
* '''ပထဝဳ ရာသဳဥတု (Climatology):''' ပရေင်လ္ၚတ် ပရူ သၞောတ်ရာသဳဥတု ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ပ္ဍဲလၟေင်အခိင်လအ်။
* '''ပထဝဳ ဍာ် (Hydrology):''' ပရေင်လ္ၚတ် ပရူ ကြုင်၊ ကၟာ၊ မှာသၟိတ် ကေုာံ လၟေင်ဍာ် ပ္ဍဲဂၠးတိ။
* '''ပထဝဳ ဇဳဝ (Biogeography):''' ပရေင်လ္ၚတ် ပရူ ဗီုပြင် တၞံဆု ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ် တန်တဴ ပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသနာနာ။

=== ၂။ ပထဝဳ ပရေင်မၞိဟ် (Human Geography) ===
ပထဝဳ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ လ္ၚတ်ပရူ ကောန်မၞိဟ်တအ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ မၞိဟ်ကဵု ဒတန်တိရ။ ပရေင်လ္ၚတ် အဓိကတအ်ဂှ်-
* '''ပထဝဳ ယေန်သၞာင် (Cultural Geography):''' ဗီုပြင် ယေန်သၞာင်၊ ဘာသာ၊ အရေဝ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာတအ် ပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသနာနာ။
* '''ပထဝဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economic Geography):''' ဒတန် ပရေင်တဵုလွဳ၊ ကမၠောန်စက်ယန္တရား၊ ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေံတအ် ဆက်စပ် ကုသံယဇာတ သဘာဝ။
* '''ပထဝဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Geography):''' ပရေင်လ္ၚတ် ပရူ ပယျဵုဍုင်၊ ပရေင်အုပ်ဓလီု ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ဍုင် ကဵု ဒတန်တိ။ (ဥပမာ - ပထဝဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန် / Geopolitics)။
* '''ပထဝဳ လၟိဟ်မၞိဟ် (Population Geography):''' ဗီုပြင် လၟိဟ်မၞိဟ် မတန်တဴဒၟံင်၊ မပြံင်လှာဲ ကေုာံ ဒတန်ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် (Urban geography)။

=== ၃။ ကွတ်စက် ကေုာံ တင်ဂၞင် ပထဝဳ (Geomatics &amp; Cartography) ===
ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဆက်စပ် ကုနဲပညာ ကေုာံ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ်ရ။ 
* '''ကွတ်ဓဇက်ဗီုတိ (Cartography):''' ပညာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ချူဓဇက် ဗီုတိ (Maps)။
* '''သၞောတ်တင်ဂၞင် ပထဝဳ (Geographic Information Systems - GIS):''' နဲပညာ ကောမ်ပျူတာ မပ္ကောံပ္ကေဝ်၊ သ္ၚဳဂၠိပ် ကေုာံ ထ္ၜးကဵု တင်ဂၞင် မဆေင်ကဵု ဒတန်တိဂမၠိုင် (ဥပမာ Google Maps ကေုာံ GPS တအ်ဂှ် စကာလဝ် သၞောတ်ဏအ်ရ)။

== တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ပရေင်စကာ ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပညာ ပထဝဳ ဂှ် ကိစ္စဇၞော်လောန် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ဂၠးကဝ်ဂမၠိုင်ရ-
# '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change):''' ပထဝဳ သဘာဝ ရီုဗင် သ္ၚဳဂၠိပ်ကဵု ဗီုလဵု ဂၠးတိ ကတဴတိုန်ဒၟံင် ကေုာံ ဍာ်မှာသၟိတ် သၠုင်တိုန်ဒၟံင်။
# '''ပရေင်ဖန်ဇန် ဍုင် (Urban Planning):''' ရီုဗင် ဖျေံသၞောတ် ဒၞာဲသိုင်ခၞံ ဍုင်တၟိ၊ သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ် ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် စောမ်ချောဲ။
# '''ပရေင်စဵုဒၞာ ဘဲသဘာဝ (Disaster Management):''' လ္ၚတ် ကေုာံ ပတိုန်ထ္ၜးကဵု သတိ ပရူ ဘဲကတဵုဒှ် မာန် မပ္တံကဵု တိချဳ၊ လဗိုတ်ကျာ ကေုာံ ဍာ်ဒဳ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ပထဝဳ}}
[[ကဏ္ဍ:ပထဝဳ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ဂၠးတိ]]</text>
      <sha1>aldduyj2kstg0442t45hpescni7xfsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါင်မုက်:မန်</title>
    <ns>100</ns>
    <id>10234</id>
    <revision>
      <id>53183</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em; background: linear-gradient(to right, #fcf3cf, #f5b041, #fcf3cf); padding: 20px; border-radius: 10px; border: 1px solid #f39c12; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#873600; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.5);&quot;&gt;ပါင်မုက် ဂကူ ကေု...&quot;</comment>
      <origin>53183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7693" sha1="4a4u2bk686ve3px9bjl9lmtf5qtgyl2" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em; background: linear-gradient(to right, #fcf3cf, #f5b041, #fcf3cf); padding: 20px; border-radius: 10px; border: 1px solid #f39c12; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#873600; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.5);&quot;&gt;ပါင်မုက် ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#935116;&quot;&gt;Portal: Mon People and Culture&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #d35400; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:10px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ဒုင်တၠုင် သီုမအိုတ်တၟိုဟ် ရအဴ (Introduction)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.6;&quot;&gt;
[[File:Flag of Mon State.svg|left|120px|alt=အလာံ တွဵုရးဍုင်မန်]]
'''ဂကူမန်''' ({{lang-en|Mon people}}) ဝွံ ဒှ်ဂကူတမ်မူလ မတန်တဴကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအគ្នေဲ (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဍုင်သေံ) လုကဴ သၞာံဗွဲမလအ်လရ။ ဂကူမန်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဝင်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် မဇၞော်မောဝ် ပြာကတ်လောန်တုဲ၊ ဒှ်ဂကူ မပတန်လဝ် သာသနာကျာ် (ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ) ပ္ဍဲဒေသ သုဝဏ္ဏဘူမိ ကီုရ။ ပါင်မုက်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵု သွက်ဂွံ ပ္ကောံစွံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကုဝင်မန်၊ လိက်ပတ်မန်၊ ယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဒေသမန် အလုံသီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[ဂကူမန်|ဆက်ဗှ် ပရူ ဂကူမန်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #c0392b; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e74c3c; border-bottom:1px solid #c0392b; padding:10px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးဗှ် (Selected Article)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.6;&quot;&gt;
[[File:Mon_consonants.jpg|right|150px|alt=အက္ခရ်မန်]]
'''[[ဘာသာမန်]]''' (Mon language) ဝွံ ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ မပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံ အရေဝ် မန်-ခမာ (Mon-Khmer) မဒှ် ကၞာင်ဘာသာ အဝ်သတြဝ်အေရှာတေတ် (Austroasiatic) ရ။ လိက်မန်ဝွံ ဒှ်လိက် မနွံကဵု သက်သဳဝင် တြေံအိုတ် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအគ្នေဲ ကေုာံ ဒှ်သဇိုင် သွက်အက္ခရ် ဍုင်ဗၟာ လၟုဟ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး အရေဝ်ဘာသာမန်ဂှ် ဟီုဂးစကာဒၟံင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ တွဵုရးကရေင် ကေုာံ ရးတၞင်သဳ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ သီုကဵု ပ္ဍဲတွဵုရးလ္ၚဵု ပ္ဍဲဍုင်သေံရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[ဘာသာမန်|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #27ae60; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2ecc71; border-bottom:1px solid #27ae60; padding:10px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;စရင်ကမၠောန် (To-do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.6;&quot;&gt;
ယဝ်ရ မၞး မိက်ဂွံ ပါလုပ် ရီုဗင်မ္ဂး မုက်လိက် ဗွဲသၟဝ်တအ်ဏအ် နွံပၟိက်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပလေဝ်ဒါန် ထပ်ဗပေင်ရအဴ-
* '''ခၞံဗဒှ် တၟိ:''' [[လိက်ပတ်မန်]]၊ [[ကယျိုင်ကယျဴမန်]]၊ [[စၞစမန်]]၊ [[ကွတ်တဲမန်]]
* '''ပလေဝ်ဒါန် ထပ်ဗပေင်:''' [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ဍုင်ဟံသာဝတဳ]]၊ [[ရာဇာဓိရာဇ်]]၊ [[သဘင်မန်ဂမၠိုင်]]
* '''ဂၠာဲစုတ် နိဿဲ:''' မုက်လိက်ဝင် မဆက်စပ် ကု ဨကရာဇ်မန်ဂမၠိုင်။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #8e44ad; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#9b59b6; border-bottom:1px solid #8e44ad; padding:10px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.6;&quot;&gt;
လ္ၚတ်ဗှ် ပရူပရာ အတိုင် ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်-
* [[:ကဏ္ဍ:ဝင်မန်|ဝင်မန်]] (Mon History)
* [[:ကဏ္ဍ:ဘာသာမန်|ဘာသာ ကေုာံ လိက်မန်]] (Mon Language)
* [[:ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်မန်|ယေန်သၞာင်မန်]] (Mon Culture)
* [[:ကဏ္ဍ:ဂကူမန်|ပူဂိုလ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်]] (Notable Mon People)
* [[:ကဏ္ဍ:ဒေသမန်|ဒေသမန်]] (Mon Regions/States)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #2980b9; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#3498db; border-bottom:1px solid #2980b9; padding:10px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ပါင်မုက် ဆက်စပ်ဂမၠိုင် (Related Portals)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.6;&quot;&gt;
* [[ပါင်မုက်:ဝင်|ပါင်မုက် ဝင် (History)]]
* [[ပါင်မုက်:ယေန်သၞာင်|ပါင်မုက် ယေန်သၞာင် (Culture)]]
* [[ပါင်မုက်:ဗုဒ္ဓဘာသာ|ပါင်မုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism)]]
* [[ပါင်မုက်:ပထဝဳ|ပါင်မုက် ပထဝဳ (Geography)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

{{DEFAULTSORT:မန်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>4a4u2bk686ve3px9bjl9lmtf5qtgyl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါင်မုက်:ယေန်သၞာင်</title>
    <ns>100</ns>
    <id>10235</id>
    <revision>
      <id>53184</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em; background: linear-gradient(to right, #f4ecf7, #d2b4de, #f4ecf7); padding: 20px; border-radius: 10px; border: 1px solid #bb8fce; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt; &lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#5b2c6f; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.5);&quot;&gt;ပါင်မုက် ယေန်သၞာ...&quot;</comment>
      <origin>53184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8509" sha1="nxuibbir54pwjwbxjs4s3ej64viukin" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em; background: linear-gradient(to right, #f4ecf7, #d2b4de, #f4ecf7); padding: 20px; border-radius: 10px; border: 1px solid #bb8fce; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:250%; font-weight:bold; color:#5b2c6f; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.5);&quot;&gt;ပါင်မုက် ယေန်သၞာင် ကေုာံ အနုသုခုမ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:120%; color:#76448a;&quot;&gt;Portal: Culture and Arts&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #8e44ad; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#9b59b6; border-bottom:1px solid #8e44ad; padding:10px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ယေန်သၞာင် ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော? (What is Culture?)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.6;&quot;&gt;
[[File:P_culture.svg|left|80px|alt=သင်္ကေတ ယေန်သၞာင်]]
'''ယေန်သၞာင်''' ({{lang-en|Culture}}) ဝွံ ဒှ်ပြကိုဟ်မဆေင်ကဵု ဒ္ဂေတ်လၟေတ်၊ အခိုက်ကၞာ၊ ပရေင်ပတှ်ေ၊ အနုသုခုမ၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကေုာံ လညာတ်ပညာ မနွံပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲရ။ ယေန်သၞာင်ဂှ် ဒှ်အရာ မသက်သဳထ္ၜးကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ တမ်မူလ ဂကူမွဲမွဲတုဲ၊ ဍေံပြံင်လှာဲ တန်တဴဒၟံင် အတိုင်လၟေင်အခိင်ကာလရ။ ပရေင်ယေန်သၞာင်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ယေန်သၞာင် ရုပ်ဝတ္ထု (မပ္တံကဵု စၞစ၊ ကယျိုင်ကယျဴ၊ သ္ၚိဌာန်၊ ကွတ်တဲ) ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာမ် (မပ္တံကဵု ဘာသာစကား၊ ဒွက်၊ လိက်ပတ်၊ ပရေင်ပတှ်ေ) တအ်ရ။ ပါင်မုက်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵု သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူယေန်သၞာင် ကောန်မၞိဟ် ဂၠးကဝ် သီုကဵု ယေန်သၞာင်မန် ပိုဲရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[ယေန်သၞာင်|ဆက်ဗှ် ပရူ ယေန်သၞာင်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #af7ac5; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#c39bd3; border-bottom:1px solid #af7ac5; padding:10px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးဗှ် (Selected Article)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.6;&quot;&gt;
[[File:Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg|right|130px|alt=ဗီုရုပ် မဝ်နာလဳသာ]]
'''[[အနုသုခုမ]]''' ({{lang-en|Arts}}) ဝွံ ဒှ်အရာမထ္ၜးကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ကောန်မၞိဟ်တအ် နကဵု ဗီုပြင်နာနာသာ် မပ္တံကဵု ရုပ်ကသူ၊ ပရေင်ပါန်ခဳ၊ ပါန်ပု၊ ဒွက်၊ သဘင်လှေ် ကေုာံ လိက်ပတ် တအ်ရ။ အနုသုခုမဂှ် ဒှ်လွဟ် သွက်ဂွံ ဆက်ဆောံ၊ ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် ကေုာံ မင်မဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမွဲမွဲရ။ စတမ်နူ ခေတ်တၟအ် မချူဓဇက်လဝ် ပ္ဍဲထီုတအ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်ဒဳဂျဳတယ် လၟုဟ်ဂှ်၊ အနုသုခုမဝွံ ဆက်တုဲ ပါလုပ်ဒၟံင် နဒဒှ် ကဏ္ဍအဓိက သွက်ဘဝ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[အနုသုခုမ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f1c40f; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#f39c12; border-bottom:1px solid #f1c40f; padding:10px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ညးတီလဝ်တုဲရဟာ? (Did you know?)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.6;&quot;&gt;
[[File:Crystal Clear app xmag.png|right|50px]]
* '''ယူနေတ်သကဝ်''' (UNESCO) ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒတန် အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ဂၠးကဝ် (World Heritage Sites) မဂၠိုင်ကဵု လ္ၚီဒၞာဲ သွက်ဂွံ မင်မဲ ယေန်သၞာင် ကောန်မၞိဟ်တအ်။
* '''အရေဝ်ဘာသာ''' မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဏအ် နွံၜိုတ် ၇,၀၀၀ ပြင်င်တုဲ၊ အရေဝ်ဘာသာ ဇၟာပ်ဇၟာပ်သာ်ဂှ် နွံကဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ လညာတ် မတၞဟ်ခြာ သီုဖအိုတ်ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #cd6155; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e74c3c; border-bottom:1px solid #cd6155; padding:10px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.6;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;ယေန်သၞာင်&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်|ယေန်သၞာင် အလုံသီုဖအိုတ်]]
* [[:ကဏ္ဍ:အနုသုခုမ|အနုသုခုမ (Arts)]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဘာသာတရား|ဘာသာတရား ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ]]
* [[:ကဏ္ဍ:အခိုက်ကၞာ|အခိုက်ကၞာ ကေုာံ သဘင်ဂမၠိုင်]]
* [[:ကဏ္ဍ:စၞစ|စၞစ ကေုာံ အာဟာရ]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဂဳတ|ဂဳတ ကေုာံ လှေ်ဒယှ်ေ]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #2980b9; border-radius:8px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#3498db; border-bottom:1px solid #2980b9; padding:10px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:7px 7px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;ပါင်မုက် ဆက်စပ်ဂမၠိုင် (Related Portals)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:15px; font-size:110%; line-height:1.6;&quot;&gt;
* [[ပါင်မုက်:မန်|ပါင်မုက် မန် (Mon)]]
* [[ပါင်မုက်:ဝင်|ပါင်မုက် ဝင် (History)]]
* [[ပါင်မုက်:ပရေင်ပညာ|ပါင်မုက် ပရေင်ပညာ (Education)]]
* [[ပါင်မုက်:ဗုဒ္ဓဘာသာ|ပါင်မုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism)]]
----
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; background:transparent;&quot;
|-
| [[File:Commons-logo.svg|35px|link=c:Category:Culture]]
| [[File:Wikidata-logo.svg|35px|link=d:Q11042]]
|-
| [[c:Category:Culture|ဝဳကဳ ကောမန်]]
| [[d:Q11042|ဝဳကဳဒါတာ]]
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

{{DEFAULTSORT:ယေန်သၞာင်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>nxuibbir54pwjwbxjs4s3ej64viukin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အခိုက်ကၞာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10236</id>
    <revision>
      <id>53185</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Commons category|Traditions}} {{Cat main|အခိုက်ကၞာ}}  ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု [[အခိုက်ကၞာ]] (Traditions and customs)၊ ပရေင်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် သၞောတ်ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပ...&quot;</comment>
      <origin>53185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="670" sha1="p8c2rb8nmokij0q69brn8q9kny17306" xml:space="preserve">{{Commons category|Traditions}}
{{Cat main|အခိုက်ကၞာ}}

ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု [[အခိုက်ကၞာ]] (Traditions and customs)၊ ပရေင်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် သၞောတ်ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်နာနာ ပ္ဍဲယေန်သၞာင် ဂကူအသီးသီးရ။

[[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မံင်တန်တဴ]]</text>
      <sha1>p8c2rb8nmokij0q69brn8q9kny17306</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အခိုက်ကၞာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10237</id>
    <revision>
      <id>53186</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[File:P_culture.svg|thumb|250px|အခိုက်ကၞာဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ မင်မဲ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်သၟဟ်သၟန် ဂကောံမၞိဟ်ရ။]]  '''အခိုက်ကၞာ''' ({{lang-en|Tradition}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang|en|Customs}}) ဝွံ ဒ...&quot;</comment>
      <origin>53186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9795" sha1="g9m9tomjmw90c89pn8ud9ngb9xt81j3" xml:space="preserve">[[File:P_culture.svg|thumb|250px|အခိုက်ကၞာဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ မင်မဲ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်သၟဟ်သၟန် ဂကောံမၞိဟ်ရ။]]

'''အခိုက်ကၞာ''' ({{lang-en|Tradition}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang|en|Customs}}) ဝွံ ဒှ်ဒ္ဂေတ်လၟေတ်၊ ပရေင်ပတှ်ေ၊ ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် ကေုာံ ထုံးစံ မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်၊ ဘာသာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူမွဲမွဲတုဲ၊ မဆက်ပြံင်တိုန်ကၠုင် နူမွဲအဆက် စိုပ်မွဲအဆက် (From generation to generation) ရ။ အခိုက်ကၞာဝွံ ဒှ်သ္ကုတ်ပရိုင် အဓိက ပ္ဍဲကဵု [[ယေန်သၞာင်]] တုဲ၊ ဍေံရီုဗင် ကဵုသမ္တီ ပရူတမ်မူလ ဂကူ ကေုာံ သ္ၚေက်မင်မဲလဝ် အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်တအ် ညံင်ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက်အာရ။

မအရေဝ် အင်္ဂလိက် &quot;Tradition&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်လာတေန် (Latin) ''tradere'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမကဵုအပ်ပြာပ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပွမပလံင်စၠောအ်&quot; ရ။ အခိုက်ကၞာတအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲ ဟွံလောဲသွာကီုလေဝ်၊ အတိုင်လၟေင်အခိင်ကာလ မပြံင်လှာဲကၠုင်ဂှ် ဍေံတအ်လေဝ် ဍိုက်ကိတ် ကုခေတ်ကာလတုဲ ပြံင်လှာဲအာ ညိည သီုမထိင်ဒဝ်လဝ် သဇိုင်အဓိကဍေံ နွံကီုရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ အခိုက်ကၞာဂမၠိုင် ==
အခိုက်ကၞာတအ်ဂှ် ဗွဲဓမ္မတာ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဇၞော် ၃ သာ်ရ-

=== ၁။ အခိုက်ကၞာ မဆေင်ကဵု ဘဝ (Life-cycle rituals) ===
ဒှ်အခိုက်ကၞာ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ပြံင်လှာဲ ကဆံင်ဘဝ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။
* '''ပွမသၠးဂၠံဂဝ် ကေုာံ ကဵုယၟု:''' အခိုက်မဒုင်တၠုင် ကောန်ၚာ်တၟိ၊ ပွမကဵုယၟု ကေုာံ ပွမဖျေံကပေါတ်မ္ၚဵု (ဥပမာ - ကောန်ၚာ်မန်တအ် ကုတ်သော်သၠးဂၠံဂဝ်)။
* '''သဘင်မ္ၚဵုထပ်တဲ:''' အခိုက်ကၞာ မဒုင်တဲ ပရေင်ပံင်ဖက် အကြာ ညးၜါ ကေုာံ သ္ၚိကၟိန် ၜါလပါ်။
* '''သဘင်ဇွသင်္ခါရ:''' အခိုက်ကၞာ မဖျေံကမ္မဌာန်၊ ပွမစံင်ဇွ ဟွံသေင်မ္ဂး တိုပ်ဇွ၊ ကေုာံ ပွမကၠောန်ပတုဲ ကုသိုလ် သွက်ညးမစုတိအာတအ်ရ။

=== ၂။ အခိုက်ကၞာ သဘင် ကေုာံ ရာသဳဥတု (Seasonal and Festival Customs) ===
ဒှ်အခိုက်ကၞာ မဆက်စပ် ကု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ ဘာသာတရားရ။
* '''သဘင်ကၠောအ်သၞာံတၟိ:''' ပွမကၠောန်ဗဒှ် သၞာံတၟိ (ဥပမာ - သဘင်အတးသင်္ကြာန်၊ သၞာံတၟိကြုက်) သွက်ဂွံ ကြာတ်ကြဴ အရာဟွံခိုဟ်တြေံတအ် ကေုာံ ဒုင်တၠုင် ကျက်သြဳတၟိ။
* '''သဘင် ပရေင်တဵုလွဳ:''' အခိုက်ကၞာ မပ္တံကဵု သဘင်စသြောအ်တၟိ၊ သဘင်ကောက်သြောအ်၊ ကေုာံ သဘင်ပူဇဴ မိတိဗလး တအ်ရ။
* '''သဘင်ဘာသာတရား:''' သဘင်ပူဇဴကျာ် ကေုာံ သဘင်မဆေင်ကဵု ဘာသာ အသီးသီး။

=== ၃။ အခိုက်ကၞာ ပရေင်ဆက်ဆောံ (Social Everyday Customs) ===
ဒှ်အခိုက်ကၞာ မစကာ ဇၟာပ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်သၟဟ်သၟန်ရ။
* '''ပွမဆက်ဆောံ ကေုာံ လ္ၚောဝ်:''' ပွမရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ ညးဇၞော်၊ အခိုက်လ္ၚောဝ် ကေုာံ မအရေဝ် မဒုင်တၠုင် စီစရိုတ်။
* '''အခိုက် စၞစသုင်:''' ဗီုပြင် ဖန်ဇန် စၞစ၊ အခိုက် ပွမစပုင် မွဲဝိုင် ကေုာံ အခိုက် သုင်ဍာ်လက်ဖက်။
* '''ကယျိုင်ကယျဴ:''' ပွမကျိုင်ကယျဝ် ကယျိုင်တြေံ ပ္ဍဲတ္ၚဲတၟေင်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု သမ္တီ အလုံဂကူရ။

== ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ ပရေင်မံင်တန်တဴ ==
အခိုက်ကၞာဝွံ နွံကဵု ဒြဟတ်အစောံ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် (Institutional behavior) ကေုာံ ပရေင်ဆက်တန်တဴ ဂကောံမၞိဟ် (Structural resilience) ဗွဲမဇၞော်ရ။

# '''ပွမမင်မဲ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် (Preservation of Heritage):''' အခိုက်ကၞာဂှ် ဒှ်တိုက်ထ္ၜးပျး လမျီု (Living museum) မွဲတုဲ၊ ဍေံမင်မဲလဝ် လိက်ပတ်၊ အနုသုခုမ ကေုာံ လညာတ် သက်ကု ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵုလိက် မာန်ရ။
# '''ပရေင်သၟဟ်သၟန် ဂကောံမၞိဟ် (Social Cohesion):''' ပွမပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု သဘင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မွဲစွံဂှ် ဒက်ပ္တန်ကဵု ဓဝ်ဆာန် ကေုာံ ပရေင်ယုံကြည် အကြာ ကောန်ဂကောံတအ်တုဲ၊ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ခိုင်ကၠိုက်တိုန်ရ။
# '''ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဂကူ (Cultural Identity):''' အခိုက်ကၞာဂှ် ဒှ်အရာ မပါ်ခြာကဵု &quot;ပိုယ်&quot; ကဵု &quot;ညးတၞဟ်&quot; တုဲ၊ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လညာတ် မဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲကောန်ဂကူတအ် သွက်ဂွံ ဆက်ဂျိုင်တန်တဴအာ နဒဒှ် ဂကူမွဲ အကြာ ဂကူနာနာ (Multiculturalism) ရ။
# '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် စိုတ်ဓါတ် (Psychological Stability):''' အခိုက်ကၞာ မပ္တံကဵု သဘင်ဇွသင်္ခါရ ဂှ် ရီုဗင်ကဵု မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ဒုင်အာစိုတ် ကေုာံ သောင်ကလး ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲအခိင် မဒးဆောမ်ဒုင် ဘဲလၞီရ။

== ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ခေတ်တၟိ ==
ပ္ဍဲခေတ် လၟုဟ်မ္ဂး ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂၠးကဝ် (Globalization)၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဒတန်မံင် ကေုာံ နဲပညာတအ်တုဲ၊ အခိုက်ကၞာ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဆောမ်ဒုင် အန္တရာယ် ကၠေအ်ကၠက် ကေုာံ ပြံင်လှာဲဒၟံင်ရ။ ဆဂး ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠိုဟ်ခၠင်ကၠုင် ၚုဟ်မး အခိုက်ကၞာဇကုတုဲ၊ ပရေင်ဖန်ဇန် သွက်ဂွံ ကလေင်ပတိုန်စရာဲ (Revitalization) ကေုာံ ပၠုပ်စုတ် အခိုက်ကၞာ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ပရေင်ပညာ (Community-led educational curricula) တအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန်ဒၟံင် အလုံဂၠးကဝ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အခိုက်ကၞာ}}
[[ကဏ္ဍ:အခိုက်ကၞာ]]
[[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မံင်တန်တဴ]]</text>
      <sha1>g9m9tomjmw90c89pn8ud9ngb9xt81j3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53187</id>
      <parentid>53186</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T16:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9801" sha1="mrzaysryj595xlo04yf67p77fgl2lds" xml:space="preserve">[[File:P_culture.svg|thumb|250px|အခိုက်ကၞာဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ မင်မဲ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်သၟဟ်သၟန် ဂကောံမၞိဟ်ရ။]]

'''အခိုက်ကၞာ''' ({{lang-en|Tradition}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang|en|Customs}}) ဝွံ ဒှ်ဒ္ဂေတ်လၟေတ်၊ ပရေင်ပတှ်ေ၊ ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် ကေုာံ ထုံးစံ မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်၊ ဘာသာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူမွဲမွဲတုဲ၊ မဆက်ပြံင်တိုန်ကၠုင် နူမွဲအဆက် စိုပ်မွဲအဆက် (From generation to generation) ရ။ အခိုက်ကၞာဝွံ ဒှ်သ္ကုတ်ပရိုင် အဓိက ပ္ဍဲကဵု [[ယေန်သၞာင်]] တုဲ၊ ဍေံရီုဗင် ကဵုသမ္တီ ပရူတမ်မူလ ဂကူ ကေုာံ သ္ၚေက်မင်မဲလဝ် အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်တအ် ညံင်ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက်အာရ။

မအရေဝ် အင်္ဂလိက် &quot;Tradition&quot; ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်လာတေန် (Latin) ''tradere'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမကဵုအပ်ပြာပ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပွမပလံင်စၠောအ်&quot; ရ။ အခိုက်ကၞာတအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲ ဟွံလောဲသွာကီုလေဝ်၊ အတိုင်လၟေင်အခိင်ကာလ မပြံင်လှာဲကၠုင်ဂှ် ဍေံတအ်လေဝ် ဍိုက်ကိတ် ကုခေတ်ကာလတုဲ ပြံင်လှာဲအာ ညိည သီုမထိင်ဒဝ်လဝ် သဇိုင်အဓိကဍေံ နွံကီုရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ အခိုက်ကၞာဂမၠိုင် ==
အခိုက်ကၞာတအ်ဂှ် ဗွဲဓမ္မတာ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဇၞော် ၃ သာ်ရ-

=== ၁။ အခိုက်ကၞာ မဆေင်ကဵု ဘဝ (Life-cycle rituals) ===
ဒှ်အခိုက်ကၞာ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ပြံင်လှာဲ ကဆံင်ဘဝ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။
* '''ပွမသၠးဂၠံဂဝ် ကေုာံ ကဵုယၟု:''' အခိုက်မဒုင်တၠုင် ကောန်ၚာ်တၟိ၊ ပွမကဵုယၟု ကေုာံ ပွမဖျေံကပေါတ်မ္ၚဵု (ဥပမာ - ကောန်ၚာ်မန်တအ် ကုတ်သော်သၠးဂၠံဂဝ်)။
* '''သဘင်မ္ၚဵုထပ်တဲ:''' အခိုက်ကၞာ မဒုင်တဲ ပရေင်ပံင်ဖက် အကြာ ညးၜါ ကေုာံ သ္ၚိကၟိန် ၜါလပါ်။
* '''သဘင်ဇွသင်္ခါရ:''' အခိုက်ကၞာ မဖျေံကမ္မဌာန်၊ ပွမစံင်ဇွ ဟွံသေင်မ္ဂး တိုပ်ဇွ၊ ကေုာံ ပွမကၠောန်ပတုဲ ကုသိုလ် သွက်ညးမစုတိအာတအ်ရ။

=== ၂။ အခိုက်ကၞာ သဘင် ကေုာံ ရာသဳဥတု (Seasonal and Festival Customs) ===
ဒှ်အခိုက်ကၞာ မဆက်စပ် ကု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ ပရေင်ဘာသာရ။
* '''သဘင်ကၠောအ်သၞာံတၟိ:''' ပွမကၠောန်ဗဒှ် သၞာံတၟိ (ဥပမာ - သဘင်အတးသင်္ကြာန်၊ သၞာံတၟိကြုက်) သွက်ဂွံ ကြာတ်ကြဴ အရာဟွံခိုဟ်တြေံတအ် ကေုာံ ဒုင်တၠုင် ကျက်သြဳတၟိ။
* '''သဘင် ပရေင်တဵုလွဳ:''' အခိုက်ကၞာ မပ္တံကဵု သဘင်စသြောအ်တၟိ၊ သဘင်ကောက်သြောအ်၊ ကေုာံ သဘင်ပူဇဴ မိတိဗလး တအ်ရ။
* '''သဘင်ပရေင်ဘာသာ:''' သဘင်ပူဇဴကျာ် ကေုာံ သဘင်မဆေင်ကဵု ဘာသာ အသီးသီး။

=== ၃။ အခိုက်ကၞာ ပရေင်ဆက်ဆောံ (Social Everyday Customs) ===
ဒှ်အခိုက်ကၞာ မစကာ ဇၟာပ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်သၟဟ်သၟန်ရ။
* '''ပွမဆက်ဆောံ ကေုာံ လ္ၚောဝ်:''' ပွမရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ ညးဇၞော်၊ အခိုက်လ္ၚောဝ် ကေုာံ မအရေဝ် မဒုင်တၠုင် စီစရိုတ်။
* '''အခိုက် စၞစသုင်:''' ဗီုပြင် ဖန်ဇန် စၞစ၊ အခိုက် ပွမစပုင် မွဲဝိုင် ကေုာံ အခိုက် သုင်ဍာ်လက်ဖက်။
* '''ကယျိုင်ကယျဴ:''' ပွမကျိုင်ကယျဝ် ကယျိုင်တြေံ ပ္ဍဲတ္ၚဲတၟေင်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု သမ္တီ အလုံဂကူရ။

== ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ ပရေင်မံင်တန်တဴ ==
အခိုက်ကၞာဝွံ နွံကဵု ဒြဟတ်အစောံ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် (Institutional behavior) ကေုာံ ပရေင်ဆက်တန်တဴ ဂကောံမၞိဟ် (Structural resilience) ဗွဲမဇၞော်ရ။

# '''ပွမမင်မဲ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် (Preservation of Heritage):''' အခိုက်ကၞာဂှ် ဒှ်တိုက်ထ္ၜးပျး လမျီု (Living museum) မွဲတုဲ၊ ဍေံမင်မဲလဝ် လိက်ပတ်၊ အနုသုခုမ ကေုာံ လညာတ် သက်ကု ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵုလိက် မာန်ရ။
# '''ပရေင်သၟဟ်သၟန် ဂကောံမၞိဟ် (Social Cohesion):''' ပွမပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု သဘင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မွဲစွံဂှ် ဒက်ပ္တန်ကဵု ဓဝ်ဆာန် ကေုာံ ပရေင်ယုံကြည် အကြာ ကောန်ဂကောံတအ်တုဲ၊ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ခိုင်ကၠိုက်တိုန်ရ။
# '''ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဂကူ (Cultural Identity):''' အခိုက်ကၞာဂှ် ဒှ်အရာ မပါ်ခြာကဵု &quot;ပိုယ်&quot; ကဵု &quot;ညးတၞဟ်&quot; တုဲ၊ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လညာတ် မဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲကောန်ဂကူတအ် သွက်ဂွံ ဆက်ဂျိုင်တန်တဴအာ နဒဒှ် ဂကူမွဲ အကြာ ဂကူနာနာ (Multiculturalism) ရ။
# '''ပရေင်ထိင်ဒဝ် စိုတ်ဓါတ် (Psychological Stability):''' အခိုက်ကၞာ မပ္တံကဵု သဘင်ဇွသင်္ခါရ ဂှ် ရီုဗင်ကဵု မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ဒုင်အာစိုတ် ကေုာံ သောင်ကလး ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲအခိင် မဒးဆောမ်ဒုင် ဘဲလၞီရ။

== ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ခေတ်တၟိ ==
ပ္ဍဲခေတ် လၟုဟ်မ္ဂး ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂၠးကဝ် (Globalization)၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဒတန်မံင် ကေုာံ နဲပညာတအ်တုဲ၊ အခိုက်ကၞာ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဆောမ်ဒုင် အန္တရာယ် ကၠေအ်ကၠက် ကေုာံ ပြံင်လှာဲဒၟံင်ရ။ ဆဂး ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠိုဟ်ခၠင်ကၠုင် ၚုဟ်မး အခိုက်ကၞာဇကုတုဲ၊ ပရေင်ဖန်ဇန် သွက်ဂွံ ကလေင်ပတိုန်စရာဲ (Revitalization) ကေုာံ ပၠုပ်စုတ် အခိုက်ကၞာ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ပရေင်ပညာ (Community-led educational curricula) တအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန်ဒၟံင် အလုံဂၠးကဝ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အခိုက်ကၞာ}}
[[ကဏ္ဍ:အခိုက်ကၞာ]]
[[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မံင်တန်တဴ]]</text>
      <sha1>mrzaysryj595xlo04yf67p77fgl2lds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပရေင်မံင်တန်တဴ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10238</id>
    <revision>
      <id>53188</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Commons category|Society}} {{Cat main|ပရေင်မံင်တန်တဴ}}  ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု [[ပရေင်မံင်တန်တဴ]] (Society)၊ လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်...&quot;</comment>
      <origin>53188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="745" sha1="giqnne9zrikqxe1kql1ldg7n5b8hmi2" xml:space="preserve">{{Commons category|Society}}
{{Cat main|ပရေင်မံင်တန်တဴ}}

ကဏ္ဍဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု [[ပရေင်မံင်တန်တဴ]] (Society)၊ လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ကောန်မၞိဟ်တအ် နာနာသာ်ရ။

[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>giqnne9zrikqxe1kql1ldg7n5b8hmi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင်မဒးပလေဝ်ဒါန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10239</id>
    <revision>
      <id>53194</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef5e7, #fdebd0); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #f39c12; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div...&quot;</comment>
      <origin>53194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7531" sha1="bedv0lwrsfuj735yf43i5n5p8sl9zxy" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef5e7, #fdebd0); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #f39c12; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Broom icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Ambox warning orange.svg|70px|alt=သတိ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#d35400; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: လိက်ပရေင် မဒးပလေဝ်ဒါန်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#e67e22;&quot;&gt;Category: Articles Needing Maintenance &amp; Cleanup&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#7e5109; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် မနွံပၟိက်ဒၟံင် အရီုအဗင် နူကဵု ကောန်ဂကောံတအ် သွက်ဂွံ ပလေဝ်ဒါန်၊ ထပ်ဗပေင် ကေုာံ သ္အးဇ္ၚး ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကုသၞောတ်ဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရအဴ။&lt;br/&gt;''ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် အစောံစောန် ကေုာံ လညာတ် မၞးရ!''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #e59866; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#d35400; border-bottom:1px solid #ba4a00; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Edit-clear.svg|25px|link=]] ကဏ္ဍ ကမၠောန် အဓိကဂမၠိုင်&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
လိက်ပရေင်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အတိုင် ပရေင်နွံပၟိက် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Unbalanced scale.svg|20px]] '''[[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင် မဟွံမွဲကဵု နိဿဲ|နွံပၟိက် သက်သဳ နိဿဲ:]]''' လိက်ပရေင် မဒးထပ်စုတ် လိက်နိဿဲ (Citations) ညံင်ဂွံ ခိုင်ကၠိုက်။
* [[File:Puzzle stub.svg|20px]] '''[[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင် ဇမၠေအ်|လိက်ပရေင် ဇမၠေအ် (Stubs):]]''' လိက်ပရေင် မဂၠေအ်လောန်တုဲ နွံပၟိက် သွက်ဂွံ ထပ်ချူသၠဲပ္တိတ်။
* [[File:Broom icon.svg|20px]] '''[[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင် မဒးသ္အးဇ္ၚး|နွံပၟိက် ပွမသ္အးဇ္ၚး:]]''' လိက်ပရေင် မချူလဝ် ဟွံစှ်ေသၞောတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မအရေဝ် ဟွံကိတ်ညဳ ကု ဝဳကဳပဳဒဳယာ။
* [[File:Translation to english arrow.svg|20px]] '''[[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင် မဒးကၠာဲဘာသာ|နွံပၟိက် ပွမကၠာဲဘာသာ:]]''' လိက်ပရေင် မကၠာဲလဝ် ဘာသာမန် ဟွံဍိုက်ပေင်ဏီတအ်။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Emblem-question.svg|25px|link=]] ဗီုလဵု ဂွံပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရော?&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ပလေဝ်ဒါန်မာန် ဗွဲမလောဲသွာ အတိုင်လၟေင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
# '''ရုဲစှ်:''' ရုဲစှ်ကေတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ နူကဵု စရင်လပါ်သၟဝ် ပ္ဍဲမုက်လိက်ဏအ်။
# '''ပလေဝ်ဒါန်:''' ဍဵု လေန် &quot;ပလေဝ်ဒါန်&quot; (Edit) တုဲ၊ ထပ်ဗပေင် ချူပလေဝ် ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကေုာံ ညာတ်ကျေဝ်။
# '''ပတိတ် ထာမ်ပလိက်:''' ကာလ လိက်ပရေင်ဂှ် ဍိုက်ပေင် စှ်ေသၞောတ်အာတုဲမ္ဂး၊ ပတိတ်ထောံ လိက်ကုဒ် ထာမ်ပလိက် ဥပမာ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ဒးပလေဝ်ဒါန်}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ဟွံသေင်မ္ဂး &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ဇမၠေအ်}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; နူကဵု လိက်ပရေင်ဂှ်ညိ။
# '''ဂိုင်သိပ်:''' ချူစုတ် တင်သမ္တီ ပလေဝ်ဒါန်တုဲ ဍဵု &quot;ဂိုင်သိပ် မုက်လိက်&quot; (Save page)။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;border:1px solid #aeb6bf; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#f8f9fa; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); text-align:center; padding: 25px;&quot;&gt;
[[File:Wrench icon.svg|40px]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#2c3e50;&quot;&gt;ထာမ်ပလိက် သွက်ဂွံ စုတ် ပ္ဍဲလိက်ပရေင် (Maintenance Templates)&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#555;&quot;&gt;
ယဝ်ရ မၞး ဆဵု လိက်ပရေင် မနွံပၟိက် ပလေဝ်ဒါန်မ္ဂး၊ စုတ် ထာမ်ပလိက် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ပ္ဍဲလတူအိုတ် မုက်လိက်ဂှ် မာန်ရ။&lt;br/&gt;
&lt;code style=&quot;background:#eaeded; padding:4px 8px; border-radius:4px;&quot;&gt;{{ဒးပလေဝ်ဒါန်}}&lt;/code&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;code style=&quot;background:#eaeded; padding:4px 8px; border-radius:4px;&quot;&gt;{{ဇမၠေအ်}}&lt;/code&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;code style=&quot;background:#eaeded; padding:4px 8px; border-radius:4px;&quot;&gt;{{နိဿဲ}}&lt;/code&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;
&lt;code style=&quot;background:#eaeded; padding:4px 8px; border-radius:4px;&quot;&gt;{{သ္အးဇ္ၚး}}&lt;/code&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top: 30px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #d35400; color: #d35400; padding-bottom: 5px; font-size: 150%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:လိက်ပရေင် မဒးပလေဝ်ဒါန်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂကောံ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ထိင်ဒဝ်]]</text>
      <sha1>bedv0lwrsfuj735yf43i5n5p8sl9zxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:ဒးပလေဝ်ဒါန်</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10240</id>
    <revision>
      <id>53195</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table style=&quot;width: 100%; margin: 1.5em auto; background-color: #fdf2e9; border: 1px solid #e59866; border-left: 8px solid #d35400; border-radius: 5px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.06); padding: 5px; clear: both;&quot;&gt; &lt;tr&gt; &lt;td style=&quot;width: 60px; text-align: center; vertical-align: middle; padding: 10px;&quot;&gt; [[File:Ambox warning orange.svg|45px|alt=သတိ]] &lt;/td&gt; &lt;td style=&quot;padding: 10px 15px; font-size: 105%; li...&quot;</comment>
      <origin>53195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4225" sha1="db9u75mjljzugkc6pkzhzelcnyxeno8" xml:space="preserve">&lt;table style=&quot;width: 100%; margin: 1.5em auto; background-color: #fdf2e9; border: 1px solid #e59866; border-left: 8px solid #d35400; border-radius: 5px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.06); padding: 5px; clear: both;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;width: 60px; text-align: center; vertical-align: middle; padding: 10px;&quot;&gt;
[[File:Ambox warning orange.svg|45px|alt=သတိ]]
&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 10px 15px; font-size: 105%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 115%; font-weight: bold; color: #b9770e;&quot;&gt;လိက်ပရေင်ဝွံ နွံပၟိက်ဒၟံင် ပွမပလေဝ်ဒါန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမသ္အးဇ္ၚးရ။&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ချူ ဟွံစှ်ေသၞောတ်၊ အက္ခရ်ယောင်ယာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုပြင်မုက်လိက် ဟွံဍိုက်ပေင်တုဲ၊ လိက်ပရေင်ဏအ် နွံပၟိက်ဒၟံင် အရီုအဗင် နူကဵု ကောန်ဂကောံတအ် သွက်ဂွံ ပလေဝ်ဒါန် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုသၞောတ်ဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;'''[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} ပလေဝ်ဒါန် လိက်ပရေင်ဏအ်]'''&lt;/span&gt; မာန်ရအဴ။ {{#if:{{{reason|}}}|&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color: #935116; font-size: 95%;&quot;&gt;'''ဟိုတ်မဒးပလေဝ်ဒါန်:''' ''{{{reason}}}''&lt;/span&gt;}}
&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;width: 60px; text-align: center; vertical-align: middle; padding: 10px;&quot;&gt;
[[File:Broom icon.svg|35px|alt=သ္အးဇ္ၚး]]
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;&lt;includeonly&gt;[[ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင်မဒးပလေဝ်ဒါန်]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f4f6f6; border: 1px solid #bdc3c7; padding: 20px; border-radius: 8px; margin-top: 30px;&quot;&gt;
== ဗီုလဵု ဂွံသုင်စောဲ (Documentation) ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵုသတိ ပ္ဍဲ '''လိက်ပရေင် မနွံပၟိက် ပွမပလေဝ်ဒါန်''' ကေုာံ ညံင်ဂွံ စုတ်ပၠုပ် လိက်ပရေင်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု [[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင်မဒးပလေဝ်ဒါန်]] အလဵုအလျောက် ရ။

=== နဲကဲ သုင်စောဲ ===
ကေတ် လိက်ကုဒ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုဲ စုတ် ပ္ဍဲ '''လတူအိုတ်''' (Top) ဇၟာပ်လိက်ပရေင် မနွံပၟိက် အရီုအဗင်တအ် မာန်ရ-

'''စကာ ဓမ္မတာ (Basic usage):'''
&lt;pre&gt;
{{ဒးပလေဝ်ဒါန်}}
&lt;/pre&gt;

'''စကာ သီုကဵု ဟိုတ် (Usage with reason):'''
ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဟိုတ်မဒးပလေဝ်ဒါန် ကၠးကၠးမ္ဂး စုတ် &lt;code&gt;|reason=&lt;/code&gt; မာန်ရ။
&lt;pre&gt;
{{ဒးပလေဝ်ဒါန်|reason=အက္ခရ်မန် ဟွံစှ်ေသၞောတ် ကေုာံ နွံပၟိက် ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်။}}
&lt;/pre&gt;

=== တင်စၟတ် ===
* ကာလ လိက်ပရေင်ဂှ် ဍိုက်ပေင် စှ်ေသၞောတ်အာတုဲမ္ဂး၊ ညးမပလေဝ်ဒါန်တအ် ပတိတ်ထောံ ထာမ်ပလိက်ဏအ် နူကဵု မုက်လိက်ဂှ် မာန်ရ။
* ဍေံ ကၠောန်ကမၠောန် အလဵုအလျောက် (Auto-categorization) တုဲ သက်ကုဒးစုတ် ကဏ္ဍ နကဵုတဲရ။
&lt;/div&gt;
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ထိင်ဒဝ်]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>db9u75mjljzugkc6pkzhzelcnyxeno8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ထိင်ဒဝ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10241</id>
    <revision>
      <id>53196</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #ebedef, #d5dbdb); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #7f8c8d; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Wrench icon.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;p...&quot;</comment>
      <origin>53196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5727" sha1="mwzoal75msjnqykhvum8234280ak23s" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #ebedef, #d5dbdb); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #7f8c8d; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Wrench icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Tools icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Wrench icon.svg|70px|alt=ကိရိယာ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#2c3e50; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ထာမ်ပလိက် ထိင်ဒဝ်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#34495e;&quot;&gt;Category: Maintenance Templates&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#555; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် ထာမ်ပလိက် (Templates) မဆေင်စပ် ကု ပရေင်ထိင်ဒဝ်၊ ပလေဝ်ဒါန် ကေုာံ ပွမသ္အးဇ္ၚး လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။&lt;br/&gt;''ထာမ်ပလိက်တအ်ဏအ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ပရေင်ကောပ်ကာဲ လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံ စှ်ေသၞောတ် ကေုာံ ညာတ်ကျေဝ်ရ။''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #95a5a6; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#7f8c8d; border-bottom:1px solid #5d6d7e; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Preferences-system.svg|25px|link=]] ဂကူ ထာမ်ပလိက် အဓိကဂမၠိုင်&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ထာမ်ပလိက် ထိင်ဒဝ်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် အတိုင် ပရေင်နွံပၟိက် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Ambox warning orange.svg|20px]] '''ပလေဝ်ဒါန်/သ္အးဇ္ၚး:''' သွက် လိက်ပရေင် မဟွံစှ်ေသၞောတ် (ဥပမာ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ဒးပလေဝ်ဒါန်}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;)။
* [[File:Puzzle stub.svg|20px]] '''ဇမၠေအ် (Stubs):''' သွက် လိက်ပရေင် မဂၠေအ်လောန် (ဥပမာ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ဇမၠေအ်}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;)။
* [[File:Text document with reference icon.svg|20px]] '''နိဿဲ (Citations):''' သွက် လိက်ပရေင် မဟွံမွဲကဵု သက်သဳ (ဥပမာ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{နိဿဲ}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;)။
* [[File:Ambox warning pn.svg|20px]] '''ပလီုပလာ် (Deletion):''' သွက် လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးပလီု (ဥပမာ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ဒးပလီု}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;)။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|25px|link=]] ဗီုလဵု ဂွံသုင်စောဲရော?&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သွက်ဂွံ စကာ ထာမ်ပလိက်ဏအ် ပ္ဍဲလိက်ပရေင်ဂမၠိုင်ဂှ်-
# '''ရုဲစှ် ထာမ်ပလိက်:''' လ္ၚတ်ရံင် ထာမ်ပလိက် မကိတ်ညဳ ကု ပၟိက် လိက်ပရေင်ဂှ် နူကဵု စရင်လပါ်သၟဝ် ကဏ္ဍဏအ်။
# '''စုတ် ပ္ဍဲလိက်ပရေင်:''' ကေတ် ယၟု ထာမ်ပလိက်ဂှ်တုဲ စုတ်ပ္ဍဲ အကြာ သင်္ကေတ ကွင်း ၜါထပ် &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲ လတူအိုတ် မုက်လိက်ဂှ်။
# '''စၟတ်သမ္တီ အလဵုအလျောက်:''' ထာမ်ပလိက် ထိင်ဒဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဍေံစုတ်ပၠုပ် လိက်ပရေင်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍထိင်ဒဝ် မဆေင်စပ်တအ် အလဵုအလျောက် ရ (ဥပမာ - စိုပ်အာ ပ္ဍဲ [[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင်မဒးပလေဝ်ဒါန်]])။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 30px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #7f8c8d; color: #2c3e50; padding-bottom: 5px; font-size: 150%;&quot;&gt;ထာမ်ပလိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ထာမ်ပလိက် ထိင်ဒဝ်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ထိင်ဒဝ်]]</text>
      <sha1>mwzoal75msjnqykhvum8234280ak23s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:ဇမၠေအ်</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10242</id>
    <revision>
      <id>53197</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table style=&quot;width: 100%; margin: 1.5em auto; background-color: #ebf5fb; border: 1px solid #85c1e9; border-left: 8px solid #3498db; border-radius: 5px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.06); padding: 5px; clear: both;&quot;&gt; &lt;tr&gt; &lt;td style=&quot;width: 60px; text-align: center; vertical-align: middle; padding: 10px;&quot;&gt; [[File:Puzzle stub.svg|45px|alt=ဇမၠေအ်]] &lt;/td&gt; &lt;td style=&quot;padding: 10px 15px; font-size: 105%; li...&quot;</comment>
      <origin>53197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3438" sha1="5bfoy0ffk4nb7q9tc2fqj6es163iax7" xml:space="preserve">&lt;table style=&quot;width: 100%; margin: 1.5em auto; background-color: #ebf5fb; border: 1px solid #85c1e9; border-left: 8px solid #3498db; border-radius: 5px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.06); padding: 5px; clear: both;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;width: 60px; text-align: center; vertical-align: middle; padding: 10px;&quot;&gt;
[[File:Puzzle stub.svg|45px|alt=ဇမၠေအ်]]
&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 10px 15px; font-size: 105%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 115%; font-weight: bold; color: #1f618d;&quot;&gt;လိက်ပရေင်ဝွံ ဒှ်လိက် ဇမၠေအ် (Stub) မွဲဏီရ။&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
လိက်ပရေင်ဏအ်ဂှ် ဂၠေအ်လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင် ဟွံဍိုက်ပေင်ဏီရ။ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ဂှ် မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;'''[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} ထပ်ဗပေင် ချူသၠဲပ္တိတ် လိက်ပရေင်ဏအ်]'''&lt;/span&gt; မာန်ရအဴ။
&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;width: 60px; text-align: center; vertical-align: middle; padding: 10px;&quot;&gt;
[[File:Pencil-icon.svg|35px|alt=ချူ]]
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;&lt;includeonly&gt;[[ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင် ဇမၠေအ်]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f4f6f6; border: 1px solid #bdc3c7; padding: 20px; border-radius: 8px; margin-top: 30px;&quot;&gt;
== ဗီုလဵု ဂွံသုင်စောဲ (Documentation) ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ '''လိက်ပရေင် ဇမၠေအ် (Stubs)''' မနွံပၟိက် ပွမထပ်ဗပေင် ချူသၠဲပ္တိတ် ကေုာံ ညံင်ဂွံ စုတ်ပၠုပ် လိက်ပရေင်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု [[:ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင် ဇမၠေအ်]] အလဵုအလျောက် ရ။

=== နဲကဲ သုင်စောဲ ===
ကေတ် လိက်ကုဒ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုဲ စုတ် ပ္ဍဲ '''သၟဝ်အိုတ်''' (Bottom) ဟွံသေင်မ္ဂး လတူအိုတ် (Top) ဇၟာပ်လိက်ပရေင် မဂၠေအ်လောန် ကေုာံ တင်ဂၞင် အောန်လောန်တအ် မာန်ရ-

'''စကာ ဓမ္မတာ:'''
&lt;pre&gt;
{{ဇမၠေအ်}}
&lt;/pre&gt;

=== တင်စၟတ် အဓိက ===
* ကာလ လိက်ပရေင်ဂှ် ဍိုက်ပေင် ကေုာံ ဇမၠိင်စိုပ်ကဆံင်တုဲမ္ဂး၊ ညးမချူဒါန်တအ် ပတိတ်ထောံ ထာမ်ပလိက်ဏအ် နူကဵု မုက်လိက်ဂှ် မာန်ရ။
* ဍေံ ကၠောန်ကမၠောန် အလဵုအလျောက် (Auto-categorization) တုဲ သက်ကုဒးစုတ် ကဏ္ဍ `[[ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင် ဇမၠေအ်]]` နကဵုတဲရ။
&lt;/div&gt;
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ထိင်ဒဝ်]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5bfoy0ffk4nb7q9tc2fqj6es163iax7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင် ဇမၠေအ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10243</id>
    <revision>
      <id>53198</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #ebf5fb, #d6eaf8); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #3498db; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Puzzle stub.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;p...&quot;</comment>
      <origin>53198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5422" sha1="5r2vgrdcslajir0qqi9pvboo1hsmz3b" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #ebf5fb, #d6eaf8); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #3498db; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Puzzle stub.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Pencil-icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Puzzle stub.svg|70px|alt=ဇမၠေအ်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#1f618d; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: လိက်ပရေင် ဇမၠေအ်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#2874a6;&quot;&gt;Category: Stub Articles&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#34495e; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ဇမၠေအ် (Stubs) မဂၠေအ်လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင် ဟွံဍိုက်ပေင်ဏီတအ် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။&lt;br/&gt;''ကောန်ဂကောံတအ် ပါလုပ် ရီုဗင် ထပ်ဗပေင် ချူသၠဲပ္တိတ် လိက်ပရေင်တအ်ဏအ် ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင်မာန်ရအဴ။''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Emblem-question.svg|25px|link=]] ဇမၠေအ် (Stub) ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော?&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
'''လိက်ပရေင် ဇမၠေအ် (Stub)''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လိက်ပရေင် မနွံဆ တင်ဂၞင်သဇိုင် ညိညဓဝ်တုဲ၊ ပရူပရာ ဟွံဍိုက်ပေင်ဏီရ။
* '''ဟိုတ်ဍေံ ဂွံဒှ် ဇမၠေအ်:''' ညးမစချူလဝ်တအ် အခိင်ဟွံမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင် ဟွံဍိုက်ပေင်တုဲ စုတ်လဝ် ထာမ်ပလိက် &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ဇမၠေအ်}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; သွက်ဂွံ ကဵုသတိ ညးတၞဟ် ဂွံဆက်ချူရ။
* '''တင်ရန်တၟအ်:''' ညံင်လိက်ပရေင်ဂှ် ဂွံဒှ် လိက်ပရေင် မဍိုက်ပေင်၊ နွံကဵု နိဿဲ ကေုာံ မဖန်ဇန်လဝ် ဗွဲမစှ်ေသၞောတ်ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #48c9b0; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#16a085; border-bottom:1px solid #117a65; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Pencil-icon.svg|25px|link=]] ဗီုလဵု ဂွံပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရော?&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ပလေဝ်ဒါန်မာန် ဗွဲမလောဲသွာ အတိုင်လၟေင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
# '''ရုဲစှ်:''' ရုဲစှ်ကေတ် လိက်ပရေင်မွဲမွဲ နူကဵု စရင်လပါ်သၟဝ်။
# '''သၠဲပ္တိတ်:''' ဍဵု &quot;ပလေဝ်ဒါန်&quot; (Edit) တုဲ၊ ထပ်ဗပေင် ချူပရူပရာ၊ စုတ် နိဿဲ၊ ကေုာံ စုတ် ဗီုရုပ် ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင်။
# '''ပတိတ် ထာမ်ပလိက်:''' ကာလ လိက်ပရေင်ဂှ် ဂၠိင်စိုပ်ကဆံင်တုဲမ္ဂး၊ ပတိတ်ထောံ လိက်ကုဒ် &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ဇမၠေအ်}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; နူကဵု လိက်ပရေင်ဂှ်ညိ။
# '''ဂိုင်သိပ်:''' ဂိုင်သိပ် (Save) မုက်လိက်တုဲမ္ဂး လိက်ပရေင်ဂှ် တိတ်အာ နူကဏ္ဍဏအ် အလဵုအလျောက် ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 30px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #2980b9; color: #1f618d; padding-bottom: 5px; font-size: 150%;&quot;&gt;စရင် လိက်ပရေင် ဇမၠေအ်ဂမၠိုင်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:လိက်ပရေင် ဇမၠေအ်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပရေင်မဒးပလေဝ်ဒါန်]]</text>
      <sha1>5r2vgrdcslajir0qqi9pvboo1hsmz3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရီု:ဗီုပြင်ချူလိက်</title>
    <ns>12</ns>
    <id>10244</id>
    <revision>
      <id>53200</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e8f8f5, #a3e4d7); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #1abc9c; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Edit-copy green.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div styl...&quot;</comment>
      <origin>53200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9920" sha1="nuexnpzmjv3jc3jjz9165ae25zrxvzv" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e8f8f5, #a3e4d7); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #1abc9c; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Edit-copy green.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Pencil icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Pencil icon.svg|70px|alt=ချူဒါန်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#0e6655; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ရီု: ဗီုပြင်ချူလိက်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#117a65;&quot;&gt;Help: Wiki Markup Cheatsheet&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#148f77; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''မုက်လိက်ဝွံ''' ဒှ်မုက်လိက် စၞောန်ထ္ၜး သွက်ညးမချူဒါန်တအ် ဂွံလ္ၚတ် နဲကဲစကာ ကုဒ် ဝဳကဳ (Wiki Markup) သွက်ဂွံ ဖျေံဗီုပြင် လိက်ပရေင်ဂမၠိုင်ရအဴ။&lt;br/&gt;''မၞး လ္ၚတ်ကေတ် ဗီုလဵု ဂွံချူ လိက်သတီု၊ လေန်၊ ဗီုရုပ် ကေုာံ နိဿဲ တအ် နူကဵု ဇယား ဗွဲသၟဝ်ဏအ် မာန်ရ။''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background:#fdfefe; border:1px solid #d5dbdb; padding:20px; border-radius:10px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;

&lt;h2 style=&quot;border-bottom: 2px solid #1abc9c; color: #0e6655; padding-bottom: 5px; font-size: 150%; margin-top: 0;&quot;&gt;[[File:Format-text-bold.svg|25px|link=]] ပရေင်ဖန်ဇန် လိက်သဇိုင် (Basic Text Formatting)&lt;/h2&gt;
{| style=&quot;width:100%; border-collapse:collapse; margin-top:15px; font-size:110%;&quot;
|- style=&quot;background-color:#1abc9c; color:white; border:1px solid #16a085;&quot;
! style=&quot;padding:10px; width:50%; text-align:left;&quot; | မၞး မချူစုတ် (What you type)
! style=&quot;padding:10px; width:50%; text-align:left;&quot; | သွဟ် မညာတ် (What you get)
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;'''လိက်သတီု'''&lt;/nowiki&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | '''လိက်သတီု'''
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;''လိက်လစောတ်''&lt;/nowiki&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | ''လိက်လစောတ်''
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;'''''သတီု ကေုာံ လစောတ်'''''&lt;/nowiki&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | '''''သတီု ကေုာံ လစောတ်'''''
|}

&lt;h2 style=&quot;border-bottom: 2px solid #3498db; color: #1f618d; padding-bottom: 5px; font-size: 150%; margin-top: 30px;&quot;&gt;[[File:Gnome-insert-link.svg|25px|link=]] လေန် ကေုာံ အဆက်အစၠောအ် (Links)&lt;/h2&gt;
{| style=&quot;width:100%; border-collapse:collapse; margin-top:15px; font-size:110%;&quot;
|- style=&quot;background-color:#3498db; color:white; border:1px solid #2980b9;&quot;
! style=&quot;padding:10px; width:50%; text-align:left;&quot; | မၞး မချူစုတ် (What you type)
! style=&quot;padding:10px; width:50%; text-align:left;&quot; | သွဟ် မညာတ် (What you get)
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;[[ဂကူမန်]]&lt;/nowiki&gt; &lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#7f8c8d; font-family:sans-serif;&quot;&gt;(လေန် အပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ)&lt;/span&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | [[ဂကူမန်]]
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;[[မတ်မလီု|ဍုင်မတ်မလီု]]&lt;/nowiki&gt; &lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#7f8c8d; font-family:sans-serif;&quot;&gt;(လေန် အပ္ဍဲ မပြံင်လဝ် ယၟု)&lt;/span&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | [[မတ်မလီု|ဍုင်မတ်မလီု]]
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;[https://www.google.com ဂူဂေဝ်]&lt;/nowiki&gt; &lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#7f8c8d; font-family:sans-serif;&quot;&gt;(လေန် မ္ၚး - အေန်တာနေတ်)&lt;/span&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | [https://www.google.com ဂူဂေဝ်]
|}

&lt;h2 style=&quot;border-bottom: 2px solid #9b59b6; color: #76448a; padding-bottom: 5px; font-size: 150%; margin-top: 30px;&quot;&gt;[[File:Format-list-unordered.svg|25px|link=]] က္ဍိုပ်လိက် ကေုာံ စရင် (Headings &amp; Lists)&lt;/h2&gt;
{| style=&quot;width:100%; border-collapse:collapse; margin-top:15px; font-size:110%;&quot;
|- style=&quot;background-color:#9b59b6; color:white; border:1px solid #8e44ad;&quot;
! style=&quot;padding:10px; width:50%; text-align:left;&quot; | မၞး မချူစုတ် (What you type)
! style=&quot;padding:10px; width:50%; text-align:left;&quot; | သွဟ် မညာတ် (What you get)
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;== က္ဍိုပ်လိက် ဇၞော် ==&lt;/nowiki&gt;&lt;br/&gt;&lt;nowiki&gt;=== က္ဍိုပ်လိက် လဒေါဝ် ===&lt;/nowiki&gt;&lt;br/&gt;&lt;nowiki&gt;==== က္ဍိုပ်လိက် ဍောတ် ====&lt;/nowiki&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | &lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold;&quot;&gt;က္ဍိုပ်လိက် ဇၞော်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:115%; font-weight:bold;&quot;&gt;က္ဍိုပ်လိက် လဒေါဝ်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:105%; font-weight:bold;&quot;&gt;က္ဍိုပ်လိက် ဍောတ်&lt;/span&gt;
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;* မွဲ&lt;/nowiki&gt;&lt;br/&gt;&lt;nowiki&gt;* ၜါ&lt;/nowiki&gt;&lt;br/&gt;&lt;nowiki&gt;** ၜါ ပွိုင့် မွဲ&lt;/nowiki&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | &lt;ul&gt;&lt;li style=&quot;margin-bottom:0;&quot;&gt;မွဲ&lt;/li&gt;&lt;li style=&quot;margin-bottom:0;&quot;&gt;ၜါ&lt;ul&gt;&lt;li style=&quot;margin-bottom:0;&quot;&gt;ၜါ ပွိုင့် မွဲ&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;# ပထမ&lt;/nowiki&gt;&lt;br/&gt;&lt;nowiki&gt;# ဒုတိယ&lt;/nowiki&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | &lt;ol&gt;&lt;li style=&quot;margin-bottom:0;&quot;&gt;ပထမ&lt;/li&gt;&lt;li style=&quot;margin-bottom:0;&quot;&gt;ဒုတိယ&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;
|}

&lt;h2 style=&quot;border-bottom: 2px solid #e67e22; color: #b9770e; padding-bottom: 5px; font-size: 150%; margin-top: 30px;&quot;&gt;[[File:Text document with reference icon.svg|25px|link=]] နိဿဲ ကေုာံ ဗီုရုပ် (References &amp; Images)&lt;/h2&gt;
{| style=&quot;width:100%; border-collapse:collapse; margin-top:15px; font-size:110%;&quot;
|- style=&quot;background-color:#e67e22; color:white; border:1px solid #d35400;&quot;
! style=&quot;padding:10px; width:50%; text-align:left;&quot; | မၞး မချူစုတ် (What you type)
! style=&quot;padding:10px; width:50%; text-align:left;&quot; | သွဟ် မညာတ် (What you get)
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | လိက်ပရေင်ဏအ် ခိုဟ်ကွေဟ်။&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;ယၟု အစာချူ, သၞာံ။&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#7f8c8d; font-family:sans-serif;&quot;&gt;(ပ္ဍဲကဏ္ဍ နိဿဲ သၟဝ်အိုတ်ဂှ် ဒးစုတ်:)&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references /&gt;&lt;/nowiki&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | လိက်ပရေင်ဏအ် ခိုဟ်ကွေဟ်။&lt;sup&gt;[၁]&lt;/sup&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%; color:#555;&quot;&gt;၁။ ယၟု အစာချူ, သၞာံ။&lt;/span&gt;
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;[[File:Example.jpg|thumb|200px|ပရူဗီုရုပ်]]&lt;/nowiki&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | &lt;span style=&quot;border:1px solid #ccc; padding:3px; background:#f9f9f9; display:inline-block; font-size:90%; color:#555;&quot;&gt;[ဗီုရုပ် မၞုံကဵု ဓရီု ကေုာံ လိက်သောင်ကလး]&lt;/span&gt;
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:12px; font-family:monospace; background:#f4f6f6;&quot; | &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt; &lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:85%; color:#7f8c8d; font-family:sans-serif;&quot;&gt;(စုတ် စၟတ်တဲ ကေုာံ အခိင် ပ္ဍဲဒၞာဲသဳကၠဳ)&lt;/span&gt;
| style=&quot;padding:12px;&quot; | [[User:ယၟုမၞး|ယၟုမၞး]] 10:30, 1 January 2026 (UTC)
|}

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-top: 15px; padding: 25px; background: linear-gradient(to right, #eaeded, #f4f6f6, #eaeded); border: 1px solid #bdc3c7; border-radius: 12px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 130%; font-weight:bold; color: #2c3e50;&quot;&gt;နွံပၟိက် အရီုအဗင် တၞဟ်ဏီဟာ?&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 115%;&quot;&gt;
[[Project:ပါင်မုက် ဂကောံ|ပါင်မုက် ဂကောံ (Community Portal)]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[Wikipedia:Village pump|ရုင်ဂကောံ (Village Pump)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ဗီုပြင်ချူလိက်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ အရီုအဗင်]]</text>
      <sha1>nuexnpzmjv3jc3jjz9165ae25zrxvzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:Village pump</title>
    <ns>4</ns>
    <id>10245</id>
    <revision>
      <id>53201</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #f5eef8, #d2b4de); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #9b59b6; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Speech bubble icon.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div s...&quot;</comment>
      <origin>53201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8079" sha1="lx0z3ol6nkeav3cobsj9zbl3pgmu2ve" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #f5eef8, #d2b4de); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #9b59b6; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Speech bubble icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:People icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Speech bubble icon.svg|70px|alt=သဳကၠဳ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#5b2c6f; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ရုင်ဂကောံ (Village Pump)&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#8e44ad;&quot;&gt;Wikipedia: Village Pump / Community Forum&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#4a235a; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ဒုင်တၠုင် သီုမအိုတ်တၟိုဟ် စိုပ် ရုင်ဂကောံ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရအဴ!'''&lt;br/&gt;ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု သွက်ဂွံ သဳကၠဳ ပရူကမၠောန် ဝဳကဳ၊ ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ်တၟိ၊ သၟာန်ဇာန် ပြသၞာနာနာ ကေုာံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် မူဝါဒ ဂမၠိုင်ရ။&lt;br/&gt;''မၞး ရုဲစှ်ကေတ် ကဏ္ဍမကိတ်ညဳ ကုပရူပရာမၞးတုဲ စပတိုန် ထ္ၜးလညာတ် မာန်ရအဴ။''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #af7ac5; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#8e44ad; border-bottom:1px solid #76448a; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|25px|link=]] ကဏ္ဍ သဳကၠဳ အဓိကဂမၠိုင်&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သွက်ဂွံ သဳကၠဳဂှ် ရုဲစှ်ကေတ် ကဏ္ဍ မဆက်စပ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ညိအဴ-

* [[File:Help-browser.svg|22px]] '''[[Wikipedia:Village pump (help)|ရုင် အရီုအဗင် (Help):]]''' ယဝ်ရ မၞး နွံပၟိက် အရီုအဗင် ဗီုလဵု ဂွံချူဒါန်၊ ဗီုလဵု ဂွံစကာ ထာမ်ပလိက် တအ်မ္ဂး သၟာန် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ညိ။
* [[File:Balance icon.svg|22px]] '''[[Wikipedia:Village pump (policy)|ရုင် မူဝါဒ (Policy):]]''' သွက်ဂွံ သဳကၠဳ၊ ပတိုန်ထ္ၜး ကေုာံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် မူဝါဒ ကေုာံ သၞောဝ် စၞောန်ထ္ၜး ဝဳကဳပဳဒဳယာဂမၠိုင်။
* [[File:Gears icon.svg|22px]] '''[[Wikipedia:Village pump (technical)|ရုင် နဲပညာ (Technical):]]''' သွက်ဂွံ ပတိုန်ထ္ၜး ပြသၞာ လပါ်နဲပညာ၊ ကောန်ပျူတာ၊ ထာမ်ပလိက် လီုလာ် ကေုာံ ကိရိယာတၟိဂမၠိုင်။
* [[File:Emblem-question.svg|22px]] '''[[Wikipedia:Village pump (miscellaneous)|ရုင် သဳကၠဳနာနာ (Miscellaneous):]]''' ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု ဝဳကဳပဳဒဳယာ မဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍလတူတအ်ဂှ် သဳကၠဳ ပ္ဍဲဏအ်မာန်ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Info icon.svg|25px|link=]] စၞောန်ထ္ၜး ကေုာံ သၞောဝ် (Guidelines)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ စသဳကၠဳဏီဂှ် ဆဝ်မ္ၚုဟ် မိက်ဂွံကဵု ဗှ်လ္ၚတ်ရံင် တင်စၞောန် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရအဴ-
# '''ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ ညးသ္ကအ်:''' ဆက်ဆောံ နကဵု မအရေဝ် ဍိုန်ဍောတ် ဇြိုဟ်လစောတ်၊ တးပါဲ ပရေင်ထေဲထုတ် ကေုာံ ပွမဗက်ဗျိ ပူဂိုလ်။
# '''လ္ၚတ်ရံင် ကိုပ်ကၠာ:''' ကိုပ်ကၠာ ဟွံသၟာန်ဂှ် ဂၠာဲရံင် ပ္ဍဲ [[:Help:Contents|မုက်လိက် အရီုအဗင်]] ဟွံသေင်မ္ဂး တင်သဳကၠဳတြေံတအ် ကိုပ်ကၠာညိ။
# '''စုတ် စၟတ်တဲ တွဵု:''' ကာလချူ သဳကၠဳတုဲမ္ဂး ညံင်ဂွံ စုတ် စၟတ်တဲ (Signature) ကေုာံ အခိင်ဂှ် ဍဵုသင်္ကေတ &lt;code style=&quot;background:#eaeded; padding:2px 5px;&quot;&gt;[[ညးလွပ်:Aue Nai|Aue Nai]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Aue Nai|ဓရီု]])  ၂၃:၂၄၊ ၂၆ ဨပြဳ ၂၀၂၆ (+0630)&lt;/code&gt; ပ္ဍဲလက္ကရဴအိုတ် တွဵုညိအဴ။
# '''ကၠးဖ္ဍးညိ:''' စုတ် က္ဍိုပ်လိက် သဳကၠဳ မကၠးဖ္ဍး ကေုာံ ချူသောင်ကလး ကဵု သက်သဳ ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက်ညိ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f5b041; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); text-align:left; padding: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #d68910; color: #b9770e; margin-top: 0; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;[[File:Megaphone icon.svg|30px]] ပရိုင် ကေုာံ တင်လလောင်တြး မကတဵုဒှ်ဒၟံင် လၟုဟ် (Current Discussions)&lt;/h3&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#555; line-height: 1.8;&quot;&gt;
* ''(လၟုဟ် ဟွံမွဲကဵု တင်လလောင်တြး တၟေင်ဏီရအဴ။ မၞး စပတိုန်ထ္ၜး လညာတ်တၟိ မာန်ရ!)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-top: 20px; padding: 20px; background: linear-gradient(to right, #eaeded, #f4f6f6, #eaeded); border: 1px solid #bdc3c7; border-radius: 12px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 125%; font-weight:bold; color: #2c3e50;&quot;&gt;မုက်လိက် အရီုအဗင် ကေုာံ ဂကောံ တၞဟ်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 110%;&quot;&gt;
[[Project:ပါင်မုက် ဂကောံ|ပါင်မုက် ဂကောံ (Community Portal)]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[Help:Contents|အရီုအဗင် ဗဟဵု (Help Center)]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[Wikipedia:Administrators' noticeboard|တင်လလောင်တြး သၟိင် (Admin Noticeboard)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:Village pump}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂကောံ]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ သဳကၠဳ]]</text>
      <sha1>lx0z3ol6nkeav3cobsj9zbl3pgmu2ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျာ်သဗ္ဗညု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10246</id>
    <revision>
      <id>53202</id>
      <timestamp>2026-04-26T16:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef5e7, #f5b041); padding: 40px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #f39c12; box-shadow: 0 6px 15px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -30px; left: -30px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Dharmachakra.svg|200px]]&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute...&quot;</comment>
      <origin>53202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12658" sha1="reekkyk305pl2boti35nc7hiugo51et" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef5e7, #f5b041); padding: 40px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #f39c12; box-shadow: 0 6px 15px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -30px; left: -30px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Dharmachakra.svg|200px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -30px; right: -30px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Bodhi leaf icon.svg|200px]]&lt;/div&gt;
[[File:Dharmachakra.svg|60px|alt=ဓမ္မစက်]]&lt;br/&gt;
&lt;h1 style=&quot;border: none; font-size: 300%; font-weight: 900; color: #b9770e; text-shadow: 1px 1px 3px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px; margin-bottom: 0.1em;&quot;&gt;တြဲနာဲပိုယ် ကျာ်သဗ္ဗညု&lt;/h1&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 140%; font-weight: bold; color: #d35400; margin-top: 0;&quot;&gt;Gautama Buddha (ခေတ် ၅၆၃ - ၄၈၃ ဘဳသဳ)&lt;/p&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 120%; color: #7e5109; padding: 0 10%; line-height: 1.6; font-style: italic;&quot;&gt;
&quot;အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော - ဇကုဟေင် ဒှ်နာဲဇကုရ။&quot;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #e59866; border-top: 5px solid #d35400; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.08); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #fdebd0; color: #b9770e; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#7e5109;&quot;&gt;Gautama Buddha&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|220px|alt=ရုပ်ကျာ်သဗ္ဗညု]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ရုပ်ကျာ်သဗ္ဗညု မတွဟ်ဒၟံင် ဓမ္မစက် ပ္ဍဲဂြိုပ်မိဂဒါဝိုန်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;ယၟု ကတဵုဒှ်မၞိဟ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သိဒ္ဓတ္ထ ဂေါတမ (Siddhartha Gautama)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;သၠးဂၠံဂဝ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ၜိုတ် ၅၆၃ ဘဳသဳ&lt;br/&gt;ဂြိုပ်လုမ္ဗိနဳ (လၟုဟ် ဍုင်နဳပေါ)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;သ္ပပရိနိဗ္ဗာန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ၜိုတ် ၄၈၃ ဘဳသဳ (အာယုက် ၈၀)&lt;br/&gt;ကုသိနာရုံ (လၟုဟ် ဍုင်အိန္ဒိယ)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;မိမ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၟိင်သုဒ္ဓေါဒန ကေုာံ မိသဳရိမာယာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;သမ္ဘာ ကေုာံ ကောန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂၞကျာ် ယသောဓရာ၊ ကောန်တြုံ ရာဟုလာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;ဘာသာ / သာသနာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Buddhism)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''တြဲနာဲပိုယ် ကျာ်သဗ္ဗညု''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ဂေါတမဗုဒ္ဓ''' ({{lang-en|Gautama Buddha}}) ဝွံ ဒှ်တၠသ္ဇိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကေုာံ ဒှ်တၠပညာ မစိုပ်ကဆံင် သဗ္ဗညုတဉာဏ် (ဉာဏ်မတီအိုတ်သီု) ပ္ဍဲကဵု လောကဏအ်ရ။ ညးဝွံ ဂၠာဲဆဵုကေတ် ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ ဗၠးၜးနူ ဒဒိုက်ဝဋ်သံသာ ကေုာံ ဒဒိုက် ပွမဒှ်၊ ပွမဗျု၊ ပွမယဲ၊ ပွမချိုတ် တအ်တုဲ တွဟ်ထ္ၜးကဵု လောကဓါတ် လုကဴ (၄၅) ဝှ်ရ။ 

အနုသာသနဳ (ဓရ်) ညးမတွဟ်လဝ်တအ်ဂှ် ပ္ကောံပ္ကေဝ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ပါဠိပိဋကတ်ပိ တုဲ၊ သာသနာ ကျာ်သဗ္ဗညုဝွံ ပြးဇးအာ အလုံမွဲ ဂၠးကဝ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသ အာရှ ကေုာံ ဒေသမန်ပိုဲ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ လၟေင်ဘဝ ==
လၟေင်ဘဝ တြဲနာဲပိုယ် ကျာ်သဗ္ဗညုဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍအဓိက (၄) သာ်ရ-

=== ၁။ ပွမသၠးဂၠံဂဝ် ===
ပ္ဍဲသၞာံ ၜိုတ် ၅၆၃ ကိုပ်ကၠာခရေတ် (BCE) ဂှ် ကောန်သၟိင် သိဒ္ဓတ္ထ ဂေါတမ ဝွံ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဂြိုပ်လုမ္ဗိနဳ (Lumbini) မနွံ အကြာ ပယျဵု ဍုင်အိန္ဒိယ ကဵု ဍုင်နဳပေါ လၟုဟ်ရ။ မိမညးဂှ် ဒှ် သၟိင်သုဒ္ဓေါဒန (ဨကရာဇ် ဍုင်ကပိလဝှ်) ကေုာံ ဂၞကျာ် မိသဳရိမာယာ ရ။ သၠးဂၠံဂဝ်တုဲ ထပှ်တ္ၚဲဂှ် မိအံက်ညး စုတိအာတုဲ ဣဒေအ် မိဂေါတမဳ လွဳလွတ် ဇၞော်မောဝ်လဝ်ညးရ။ နူအခိင်ဍောတ်တ် ညးစောန်သ္ကီု လပါ်ပညာ ကေုာံ ကွတ်စိင် ကွတ်ချေဟ်နာနာသာ်ရ။

=== ၂။ ပွမတိတ်ဂြိုပ် ကေုာံ ဒှ်ကျာ် ===
ကာလ အာယုက်စိုပ် (၂၉) သၞာံ၊ ဟိုတ်နူ ညာတ်ကေတ် နိမိတ်ပန်သာ် (မၞိဟ်ဗျု၊ မၞိဟ်ယဲ၊ မၞိဟ်ချိုတ်၊ ခမဳ) တုဲ ညးက္ဍုဟ်မၠေအ် ကာမဂုဏ်တုဲ တိတ်အာဂြိုပ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဓရ်မဒးဗၠးၜး နူဒဒိုက်ရ။ လုကဴ (၆) သၞာံ ညးသ္ပလဝ် ဒုက္ကရစရိယာ (ပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမလောန်က္ဍင်) ကီုလေဝ် ဟွံဂွံ ဂၠာဲဆဵု ဓရ်ဍာံ။ ကၞောတ်တဲ ညးဒ္ဂေတ် မဇ္ဇျိမပဋိပဒါ (ဂၠံင်တရဴလဒေါဝ်) တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ တ္ၚဲပုဏ္ဏမဳ ဝေသာ် အာယုက် (၃၅) သၞာံဂှ် ညးကတဵုဒှ် ကျာ်သဗ္ဗညု သၟဝ်တၞံဇြဲဗောဓိ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဂါယာ (Bodh Gaya) ရ။

=== ၃။ ပွမတွဟ်ဓရ် ===
ကြဴနူ ကတဵုဒှ်ကျာ်တုဲ၊ ပ္ဍဲဂြိုပ်မိဂဒါဝိုန်ဂှ် ညးစတွဟ် ဓမ္မစက် (ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်) ကု ပဉ္စဝဂ္ဂဳ မသုန်ဇကုရ။ လုကဴ (၄၅) သၞာံ ကျာ်တြဲ ဒေသစာရဳ ဂေတ်အာ အလုံဒေသ ဇမ္ဗုဒိပျ (အိန္ဒိယ) တုဲ တွဟ်ထ္ၜး ဓရ်ဒေသနာ ကုသၟိင်၊ ကောန်သေဌဳ၊ ကေုာံ ညးဒိုက်ဂတ်တအ် သက်ကု ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ်ရ။

=== ၄။ ပွမသ္ပပရိနိဗ္ဗာန် ===
ကာလ အာယုက်စိုပ် (၈၀) သၞာံ၊ ကျာ်တြဲ သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲဂြိုပ်ကြုက်သာလာ ဍုင်ကုသိနာရုံ (Kushinagar) ပ္ဍဲတ္ၚဲပုဏ္ဏမဳ ဝေသာ် ကီုရ။ မအရေဝ်ညး မတွဟ်လဝ် လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် &quot;အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ&quot; (နကဵု သတိ ဟွံဟိုတ်မၠိုင်ဂှ် ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင်အာညိ) ရ။

== ဓရ် အဓိကဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သဇိုင် အနုသာသနဳ ကျာ်သဗ္ဗညု မတွဟ်လဝ် အဓိကအိုတ်ဂှ် ဒှ် '''ဓရ်သစ္စပန်''' (Four Noble Truths) မတွဟ်ဂး-
# '''ဒုက္ခသစ္စ:''' ဘဝကောန်မၞိဟ်ဂှ် နွံကဵု ဒဒိုက် (မပ္တံကဵု ဗျု၊ ယဲ၊ ချိုတ်၊ သ္ၚောဲခြာ ကုညးမဆာန်)။
# '''သမုဒယသစ္စ:''' ဟိုတ်ဒဒိုက် ဂွံကတဵုဒှ်ဂှ် ကၠုင်နူ လောဘ တဏှာ (ပွမထၞေန်စပ်)။
# '''နိရောဓသစ္စ:''' ပွမပလိုတ်ကၠေအ် တဏှာမာန်မ္ဂး ဒဒိုက် သီုဖအိုတ် အိုတ်အာတုဲ စိုပ် နိဗ္ဗာန် ရ။
# '''မဂ္ဂသစ္စ:''' ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ ပလိုတ်ဒဒိုက်ဂှ် ဒှ် '''မဂ္ဂင်ဒစာံသာ်''' (Noble Eightfold Path) မပ္တံကဵု လညာတ်ဍာံ၊ ပရေင်ချပ်ဍာံ၊ အရေဝ်ဍာံ တအ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပြဝေဏဳ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ==
သာသနာ ကျာ်သဗ္ဗညုဝွံ လုပ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသ သုဝဏ္ဏဘူမိ (ဒေသမန်) နူကဵု ခေတ် တၠအရှန် သောဏ ကဵု ဥတ္တရ (၃ ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာခရေတ်) တေံရ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ဂှ် ဇၞော်မောဝ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲကဵု မၞိဟ်ဂကူမန်ပိုဲတုဲ ဍေံပံင်သၟဟ်အာ ကု အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ပရေင်ဂျိုင်လမျီု မန်ပိုဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲရ။ 

ပရေင်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲဘာလကျာ် (Monastic education) ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ မင်မဲလဝ် လိက်ပတ်မန်၊ အက္ခရ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် လုကဴ သၞာံဗွဲမလအ်လရ။ ဂကောံမၞိဟ်မန်တအ် စကာ သၞောတ်ယေန်သၞာင် ဗုဒ္ဓဘာသာ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်သၟဟ်သၟန် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဓါတ် လပါ်ပညာ ကေုာံ ဓဝ်မေတ္တာ သက်ကု ပရေင်ပါ်ခြာရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* [[:ထေရဝါဒ]]
* [[:ပိဋကတ်ပိ]]
* [[:ဝင်သာသနာမန်]]

{{DEFAULTSORT:ကျာ်သဗ္ဗညု}}
[[ကဏ္ဍ:ကျာ်ဗုဒ္ဓ]]
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ဝင်]]</text>
      <sha1>reekkyk305pl2boti35nc7hiugo51et</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝင်သာသနာမန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10247</id>
    <revision>
      <id>53203</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #d4ac0d; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fcf3cf; color: #7d6608; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10270" sha1="9u22rqzpsk1d1zw2kmgpszk1du99c5d" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #d4ac0d; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fcf3cf; color: #7d6608; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဝင်သာသနာမန်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#9c640c;&quot;&gt;History of Mon Buddhism&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Kalyani Inscriptions.jpg|220px|alt=လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ မထ္ၜးကဵု သမိုင်းဝင် ပရေင်ပလေဝ်ဒါန် သာသနာ ပ္ဍဲခေတ် ဟံသာဝတဳ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #9c640c;&quot;&gt;ဂိုဏ် / ဝါဒ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ထေရဝါဒ]] ဗုဒ္ဓဘာသာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #9c640c;&quot;&gt;စကတဵုဒှ် (ဒေသ)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သုဝဏ္ဏဘူမိ (ဍုင်သဓီု)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #9c640c;&quot;&gt;အခိင် ကတဵုဒှ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ၜိုတ် ၃ ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာခရေတ် (3rd Century BCE)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #9c640c;&quot;&gt;တၠပညာ ဝင် ပြာကတ်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;တၠအရှန် သောဏ ကဵု ဥတ္တရ၊ အစာဗုဒ္ဓဃောသ၊ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #9c640c;&quot;&gt;ဒတန် ဗဟဵု အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သဓီု၊ မတ္တမ၊ ဟံသာဝတဳ (ဗဂေါ)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ဝင်သာသနာမန်''' ({{lang-en|History of Mon Buddhism}}) ဝွံ ဒှ်လၟေင်ဝင် ပရေင်စိုပ်ကၠုင်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (ဗွဲတၟေင် ဝါဒ [[ထေရဝါဒ]]) ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဂကူမန်တအ်ရ။ သာသနာကျာ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ယေန်သၞာင်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ်မန် လုကဴ သၞာံဗွဲမလအ်လတုဲ၊ ဂကူမန်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ မပတန်လဝ် သာသနာကျာ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအគ្នေဲ ကီုရ။

== ခေတ် သုဝဏ္ဏဘူမိ (စတင်စိုပ်ကၠုင်) ==
အတိုင်ဝင်သာသနာမ္ဂး ပ္ဍဲအခိင် ၃ ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာခရေတ် (3rd Century BCE) ကြဴနူ သဘင်ပတိုန် သင်္ဂါယနတတိယ တုဲ၊ သၟိင်အသောက (Emperor Ashoka) ပြင်ဗလးဏာ တၠအရှန် မသုန်ဇကု မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု တၠအရှန် သောဏ ကဵု ဥတ္တရ သွက်ဂွံ ဇက်စိုပ်ကၠုင် တွဟ်ဓရ် ပ္ဍဲဒေသ '''သုဝဏ္ဏဘူမိ''' (Suvannabhumi) မဒှ် ဒၞာဲဍုင်သဓီု လၟုဟ်ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂကူမန်တအ် ဒုင်တဲ ကေတ် သာသနာကျာ်တုဲ စတမ်နူဂှ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ရိုဟ်ကၞက် ဇြိုဟ်နက်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသမန်ရ။ ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲခေတ် ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) အစာဓရ် ပြာကတ် '''အရှန်ဗုဒ္ဓဃောသ''' (Buddhaghosa) ကၠာဲစၠောအ် ပိဋကတ်ပိ နူဘာသာသဳရိလင်္ကာ (သိင်္ဃိုရ်) စိုပ်ကၠုင် ဍုင်သဓီုတုဲ၊ ပရေင်လ္ၚတ် လိက်ပတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲဍုင်မန် ခိုင်ကၠိုက်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။

== ခေတ် ဟံသာဝတဳ ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ်ဒါန် သာသနာ ==
ပ္ဍဲ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ (15th Century CE) အခိင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (ဗဂေါ) ဇၞော်မောဝ် ပြာကတ်ဂှ် ဒှ်ခေတ်ထဝ် သာသနာမန် ကီုရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲလက်ထက် '''သၟိင်ဓမ္မစေတဳ''' (King Dhammazedi) (၁၄၇၁–၁၄၉၂) ဂှ် ညးဖန်ဇန်လဝ် ပရေင်ပလေဝ်ဒါန် သာသနာ (Religious Reformation) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

* '''သိမ်ကလျာဏဳ (Kalyani Ordination):''' ဟိုတ်နူ ဂိုဏ်သံဃာတအ် ပါ်ပြးဒၟံင်တုဲ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ပြင်ဗလး ခမဳမန်တအ် ညံင်ဂွံအာ ဒုင်ကေတ် ဥပသမ္ပဒ (သိက္ခာ) တၟိ နူဍုင်သဳရိလင်္ကာရ။ ကလေင်စိုပ်ကၠုင်တုဲ ညးသိုင်ခၞံ သိမ်ကလျာဏဳ ကေုာံ ဖျေံသၞောတ် စည်းကမ်း သံဃာ ညံင်ဂွံ ဒှ်မွဲဂိုဏ်ဓဝ် (Standardization of the Sangha) ရ။
* ပရေင်ဖျေံသၞောတ် ဗဟဵုဏအ်ဂှ် ထိင်ဒဝ်ကဵု ပရေင်ခိုင်ကၠိုက် (Structural resilience) လဒက်ပ္တန် သာသနာမန်တုဲ၊ သီုထံက်ပင်ကဵု ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ် ညံင်ရဴ ဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်ဗၟာ တအ် ဂွံကၠုင် ဒုင်ကေတ် သိက္ခာ နူဍုင်မန် ကီုရ။

== ပရေင်မင်မဲ အာဲကၟာဲ ပ္ဍဲခေတ်အလီုအလာ် ==
ကြဴနူ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဒးဒုင် ပလီုပလာ်အာတုဲ ကဆံင် အဝဵုပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂကူမန်တအ် စှ်ေအာကီုလေဝ်၊ '''ဘာလကျာ်မန်''' တအ်ဂှ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် နဒဒှ် ဒၞာဲဗဟဵု သွက်ဂွံ မင်မဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာမန်ရ။ 
ခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ပ္ကောံပ္ကေဝ်လဝ် ပြကိုဟ် လိက်ပေ တြေံတြဟ်ဂမၠိုင်တုဲ၊ ပရေင်ပညာ ဘာလကျာ် (Monastic education) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ပညာ မမင်မဲလဝ် အခေါင်အရာ သွက်ဂွံ ဆက်စကာ လိက်မန် (Linguistic autonomy) စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ်ရ။ 

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး သံဃာမန် ကေုာံ တၠပညာမန်တအ် ဆက်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သာသနာ နကဵု နဲကဲနာနာသာ်-
# '''သၞောတ်ပညာ ကောန်ဂကူ:''' ဘာလကျာ်မန်တအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မပံက်ဗတောန် လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် သွက်ကောန်ၚာ်တအ် ပ္ဍဲအခိင်ကညင် (Community-led educational curricula)။
# '''ပရေင်တြးပရိုင် လိက်ပတ်:''' ပွမကၠာဲစၠောအ် ပါဠိပိဋကတ်ပိ နဒဒှ် ဘာသာမန် အလုံသီုဖအိုတ် ကေုာံ ပွမပ္တိတ် ပြကိုဟ် လိက်ပတ် သာသနာ။
# '''ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဂၠးကဝ်:''' ခမဳသင်မန်တအ် အာကတ်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် သဳရိလင်္ကာ၊ အိန္ဒိယ၊ ကေုာံ ဍုင်သေံ တအ်တုဲ ဆက်ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ဓူရ သာသနာရ။

== လိက်ဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
* [[ထေရဝါဒ]]
* [[ပိဋကတ်ပိ]]
* [[လိက်တၟအ်ကလျာဏဳ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* ဝၚ်သာသနာမန်၊ နာဲထောန်သိၚ် (၂၀၀၅)။
* &quot;The Kalyani Inscriptions of King Dhammaceti&quot;, Taw Sein Ko.

{{DEFAULTSORT:ဝင်သာသနာမန်}}
[[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင် သာသနာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>9u22rqzpsk1d1zw2kmgpszk1du99c5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိက်တၟအ်ကလျာဏဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10248</id>
    <revision>
      <id>53204</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #b9770e; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fdf2e9; color: #873600; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9919" sha1="dtj73oa4ly5w7nciu4j5szhvrg8xp21" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #b9770e; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fdf2e9; color: #873600; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#935116;&quot;&gt;Kalyani Inscriptions&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Kalyani Inscriptions.jpg|250px|alt=လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ မစွံပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #935116;&quot;&gt;မၞိဟ်မပတန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[သၟိင်ဓမ္မစေတဳ]] (King Dhammazedi)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #935116;&quot;&gt;သၞာံ မပတန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ ၁၄၇၆ (ခရေတ်) / သက္ကရာဇ် ၈၃၈&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #935116;&quot;&gt;ဒတန် ဌာန်ဒၟံင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဍုင်ဗဂေါ (ဟံသာဝတဳ)၊ ဍုင်ဗၟာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #935116;&quot;&gt;အရေဝ်ဘာသာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဘာသာပါဠိ]] ကေုာံ [[ဘာသာမန်]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #935116;&quot;&gt;ပရူပရာ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဝင်သာသနာ ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ်ဒါန် သာသနာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ''' ({{lang-en|Kalyani Inscriptions}}) ဝွံ ဒှ်လိက်တၟအ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲကဵု [[ဝင်သာသနာမန်|ဝင်သာသနာ]] ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ ကေုာံ ဝင်ဂကူမန်တုဲ၊ [[သၟိင်ဓမ္မစေတဳ]] သိုင်ခၞံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳ (ဗဂေါ) ပ္ဍဲသၞာံ ခရေတ် ၁၄၇၆ ရ။ လိက်တၟအ်ဏအ် ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပရူ ပရေင်ပလေဝ်ဒါန် သာသနာ ကေုာံ ပရေင်သၟဟ်သၟန် ဂိုဏ်သံဃာမန်ဂမၠိုင် နကဵု လိက်ပါဠိ ကေုာံ လိက်မန်ရ။

လိက်တၟအ်ဝွံ ဒှ်သက်သဳဝင် မထ္ၜးကဵု ကဆံင် လိက်ပတ်မန်၊ အက္ခရ်မန် ကေုာံ အဝဵုအာဏာ ဍုင်ဟံသာဝတဳ မဇၞော်မောဝ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ တေံ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။

== ဝင် ကေုာံ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ==
ကိုပ်ကၠာ ခေတ်သၟိင်ဓမ္မစေတဳဂှ် ဂိုဏ်သံဃာမန် ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳ ပါ်ပြးဒၟံင် ဂၠိုင်ကဵုဂိုဏ်တုဲ၊ ပရေင်ဒဂေတ် သိက္ခာပိုဒ်တအ်လေဝ် ယောင်ယာ ဟွံစှ်ေသၞောတ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ မဒှ်လဝ် ခမဳကိုပ်ကၠာဂှ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သာသနာကျာ် သ္ဒးသ္အးဇ္ၚးမှ တန်တဴလအ်မာန်တုဲ၊ ညးဖန်ဇန် သွက်ဂွံ ပလေဝ်ဒါန် သာသနာရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၇၅ ဂှ် ညးပြင်ဗလး ခမဳမန် မစိုန်သ္ကီု (၂၂) ဇကု မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု မှာထေရ် မောဂ္ဂလာန် ဇက်အာ ဍုင်သဳရိလင်္ကာ (သိင်္ဃိုရ်) သွက်ဂွံ ကလေင်ဒုင်ကေတ် ဥပသမ္ပဒ (သိက္ခာ) တၟိ မစှ်ေသၞောတ် ပ္ဍဲ ဍာ်ကြုင် ကလျာဏဳ (Kalyani River) ရ။

== သိမ်ကလျာဏဳ ကေုာံ ပရေင်သ္အးဇ္ၚး ==
ခမဳမန်တအ် ကလေင်စိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳတုဲ၊ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ သိုင်ခၞံ သိမ်တၟိမွဲ ပ္ဍဲပါင်ဍုင်ဗဂေါ မကဵုလဝ်ယၟု &quot;သိမ်ကလျာဏဳ&quot; ရ။ တုဲမ္ဂး ညးအာတ်မိက် ကေုာံ ဆဝ်မ္ၚုဟ် ခမဳအလုံဍုင်ရးမန် (ရာမညဒေသ) တအ် သီုဖအိုတ် ညံင်ဂွံ ထောအ်ကၠေအ် သိက္ခာတြေံတုဲ၊ ကလေင်ဒုင်ကေတ် သိက္ခာတၟိ နူကဵု ဂိုဏ်ကလျာဏဳ ဏအ်ရ။ 

ကမၠောန်ဏအ် ပကဵု ညံင်ဂိုဏ်သံဃာမန် သီုဖအိုတ် ဂွံဒှ်အာ မွဲဂိုဏ်ဓဝ် (Standardization of the Sangha) တုဲ ပရေင်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန် ခိုင်ကၠိုက်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကမၠောန်ဇၞော်ဏအ် ညးစွံပတန်လဝ် တိုင်လိက်တၟအ် ပ္ဍဲကဵု ဗလးသိမ်ကလျာဏဳ ဂှ်ရ။

== ပါ်ပရူပရာ လိက်တၟအ် ==
လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ ဝွံ နွံသီုဖအိုတ် (၁၀) တိုင်တုဲ၊ ပါ်လဝ် ၜါကဏ္ဍ အဓိကရ-

# '''ကဏ္ဍ လိက်ပါဠိ (၃ တိုင်):''' လိက်တၟအ် မချူလဝ် နကဵု ဘာသာပါဠိဏအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူဝင် သာသနာကျာ် ဗွဲဓမ္မတာ စတမ်နူ ကျာ်တြဲ သ္ပပရိနိဗ္ဗာန်၊ သဘင်သင်္ဂါယန ပိဝါ၊ ကေုာံ ပရေင်သာသနာ မစိုပ်ကၠုင် ဍုင်သုဝဏ္ဏဘူမိ ပ္ဍဲလက်ထက် တၠအရှန် သောဏ ကဵု ဥတ္တရ ရ။
# '''ကဏ္ဍ လိက်မန် (၇ တိုင်):''' လိက်တၟအ် မချူလဝ် နကဵု ဘာသာမန်ဏအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူဝင် သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်၊ ပရေင်ပြင်ဗလး ခမဳမန် စိုပ် ဍုင်သဳရိလင်္ကာ၊ အခက်အခုဲ မဆဵုဂဗ ပ္ဍဲတရဴ၊ ကေုာံ စရင်ယၟု ခမဳမကလေင်ဒုင် သိက္ခာတၟိ ကေုာံ ပရေင်သ္အးဇ္ၚး သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။

== ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ ၚုဟ်မး ==
* '''သက်သဳဝင် (Historical Evidence):''' ဒှ်သက်သဳ မခိုင်ကၠိုက်အိုတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဝင်သာသနာမန်၊ ဝေါဟာရ လိက်ပတ်မန် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ။
* '''ပရေင်မံင်တန်တဴ သာသနာ (Structural Resilience):''' ပရေင်ဖျေံသၞောတ် ဗဟဵုဏအ်ဂှ် ထိင်ဒဝ်ကဵု လဒက်ပ္တန် သာသနာ ထေရဝါဒ ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ်တုဲ၊ ဒှ်သဇိုင် သွက် ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ် ညံင်ရဴ ဍုင်သေံ၊ ဍုင်ဗၟာ၊ ဍုင်လာအဝ် တအ် ဂွံကၠုင်ဒုင်ကေတ် သိက္ခာ နူဍုင်မန် ကီုရ။
* '''ပရေင်ဆာန်ကၟိန် ဂၠးကဝ်:''' ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဘာသာ အကြာ ဍုင်မန် ကဵု ဍုင်သဳရိလင်္ကာ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* [[:သၟိင်ဓမ္မစေတဳ]]
* [[:ဝင်သာသနာမန်]]
* Taw Sein Ko, &quot;The Kalyani Inscriptions Erected by King Dhammaceti at Pegu in 1476 A.D.&quot; (1892).

{{DEFAULTSORT:လိက်တၟအ်ကလျာဏဳ}}
[[ကဏ္ဍ:လိက်တၟအ်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင် သာသနာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဟံသာဝတဳ]]</text>
      <sha1>dtj73oa4ly5w7nciu4j5szhvrg8xp21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝင် သာသနာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10249</id>
    <revision>
      <id>53205</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef9e7, #fcf3cf); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #f1c40f; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Dharmachakra.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;...&quot;</comment>
      <origin>53205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5297" sha1="02psibpo3grptsnww73t6oe8mkwc7hv" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef9e7, #fcf3cf); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #f1c40f; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Dharmachakra.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:P_history.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:P_history.svg|70px|alt=ဝင်သာသနာ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#b9770e; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ဝင် သာသနာ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#d68910;&quot;&gt;Category: History of Religion&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#7e5109; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု ဝင်သာသနာ၊ ပရေင်စိုပ်ကၠုင် သာသနာကျာ်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သာသနာ အလုံဂၠးကဝ် သီုကဵု ပ္ဍဲဒေသမန်ပိုဲ အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f5b041; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#d68910; border-bottom:1px solid #b9770e; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Books-aj.svg_aj_ashton_01.svg|25px|link=]] ပရူပရာ အဓိကဂမၠိုင်&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် မၞး ဂွံဆဵုကေတ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု-
* [[File:Dharmachakra.svg|20px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဝင်သာသနာမန်|ဝင်သာသနာမန်]]:''' ပရေင်စိုပ်ကၠုင် သာသနာ ပ္ဍဲသုဝဏ္ဏဘူမိ ကေုာံ ခေတ်ဟံသာဝတဳ။
* [[File:History.svg|20px]] '''သဘင်သင်္ဂါယန:''' ပရေင်ပ္ကောံပ္ကေဝ် ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ သဘင်သင်္ဂါယနနာနာ။
* [[File:Monument icon.svg|20px]] '''သက်သဳဝင်:''' လိက်တၟအ် မဆေင်ကဵု သာသနာ (ဥပမာ - [[:လိက်တၟအ်ကလျာဏဳ]])။
* [[File:People icon.svg|20px]] '''ပူဂိုလ် သာသနာ:''' သၟိင်တၠ၊ ခမဳသင် ကေုာံ တၠအရှန် မပတန်လဝ် သာသနာဂမၠိုင်။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Pencil-icon.svg|25px|link=]] ဗီုလဵု ဂွံပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရော?&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် မၞး ပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရ-
# '''စုတ် ကဏ္ဍ:''' ယဝ်ရ မၞး ချူ လိက်ပရေင်တၟိ မဆေင်ကဵု ဝင်သာသနာမ္ဂး၊ လ္ပဝိုတ် စုတ်ကုဒ် &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ကဏ္ဍ:ဝင် သာသနာ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် မုက်လိက်ဂှ်ညိ။
# '''ခၞံဗဒှ် လိက်ပရေင်:''' လိက်ပရေင် မပ္တံကဵု သဘင်သင်္ဂါယန ပထမ၊ ခေတ်သာသနာ ဍုင်သဳရိလင်္ကာ တအ်ဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ထပ်ချူရ။
# '''ပလေဝ်ဒါန်:''' လိက်ပရေင် ဝင်သာသနာ မဟွံမွဲကဵု နိဿဲ တအ်ဂှ် ထပ်ဗပေင်စုတ်ကဵု သက်သဳဝင် ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက်ညိ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 30px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #b9770e; color: #b9770e; padding-bottom: 5px; font-size: 150%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ဝင် သာသနာ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>02psibpo3grptsnww73t6oe8mkwc7hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝင်သာသနာမန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10250</id>
    <revision>
      <id>53206</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef5e7, #f8c471); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #e67e22; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Dharmachakra.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;...&quot;</comment>
      <origin>53206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5627" sha1="cndk3yq7najl442wmrpan7t3l84fbk7" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef5e7, #f8c471); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #e67e22; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Dharmachakra.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:P_history.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Dharmachakra.svg|70px|alt=ဝင်သာသနာမန်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#b9770e; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ဝင်သာသနာမန်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#d35400;&quot;&gt;Category: History of Mon Buddhism&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#7e5109; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု ဝင်သာသနာကျာ် ပ္ဍဲဂကူမန်၊ ပရေင်စိုပ်ကၠုင် သာသနာ ပ္ဍဲသုဝဏ္ဏဘူမိ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သာသနာမန် လၟေင်င်ခေတ် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #e59866; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#d35400; border-bottom:1px solid #ba4a00; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Books-aj.svg_aj_ashton_01.svg|25px|link=]] ပရူပရာ အဓိကဂမၠိုင်&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် မၞး ဂွံဆဵုကေတ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု-
* [[File:Location dot orange.svg|20px]] '''ခေတ် သုဝဏ္ဏဘူမိ:''' ပရေင်စိုပ်ကၠုင် သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်သဓီု နူခေတ် တၠအရှန် သောဏ ကဵု ဥတ္တရ။
* [[File:Monument icon.svg|20px]] '''ခေတ် ဟံသာဝတဳ:''' ပရေင်ပလေဝ်ဒါန် သာသနာ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ကေုာံ [[:လိက်တၟအ်ကလျာဏဳ]]။
* [[File:People icon.svg|20px]] '''ပူဂိုလ် ပြာကတ်:''' သၟိင်တၠမန်၊ ခမဳသင်မန် ကေုာံ တၠပညာမန် မယိုက်ဂၠေင်လဝ် သာသနာဂမၠိုင်။
* [[File:Text document with reference icon.svg|20px]] '''လိက်ပတ် ကေုာံ ဘာလကျာ်:''' ဝင်ဘာလကျာ်မန်၊ စေတဳ ကေုာံ ပြကိုဟ်သာသနာ မန်ဂမၠိုင်။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Pencil-icon.svg|25px|link=]] ဗီုလဵု ဂွံပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရော?&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် မၞး ပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရ-
# '''စုတ် ကဏ္ဍ:''' ယဝ်ရ မၞး ချူ လိက်ပရေင်တၟိ မဆေင်ကဵု ဝင်သာသနာမန်မ္ဂး၊ လ္ပဝိုတ် စုတ်ကုဒ် &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ကဏ္ဍ:ဝင်သာသနာမန်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် မုက်လိက်ဂှ်ညိ။
# '''ခၞံဗဒှ် လိက်ပရေင်:''' လိက်ပရေင် မပ္တံကဵု ဝင်ဘာလကျာ်မန် မပြာကတ်တအ်၊ ဝင်စေတဳ ကေုာံ ခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ထပ်ချူရ။
# '''စုတ် နိဿဲ:''' လိက်ပရေင် ဝင်သာသနာ မဟွံမွဲကဵု နိဿဲ တအ်ဂှ် ထပ်ဗပေင်စုတ်ကဵု သက်သဳဝင် နူကဵု ပြကိုဟ်မန်တအ် ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက်ညိ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 30px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #d35400; color: #d35400; padding-bottom: 5px; font-size: 150%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ဝင်သာသနာမန်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင် သာသနာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</text>
      <sha1>cndk3yq7najl442wmrpan7t3l84fbk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရီု:ခၞံဗဒှ် လိက်ပရေင်</title>
    <ns>12</ns>
    <id>10251</id>
    <revision>
      <id>53207</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e8f8f5, #a3e4d7); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #1abc9c; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;...&quot;</comment>
      <origin>53207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6405" sha1="htgdr8gh81egqbd03uhg6ld19obo2va" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e8f8f5, #a3e4d7); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #1abc9c; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Pencil icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Document-new.svg|70px|alt=ခၞံဗဒှ်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#0e6655; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ရီု: ခၞံဗဒှ် လိက်ပရေင်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#117a65;&quot;&gt;Help: Creating a New Article&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#148f77; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''မုက်လိက်ဝွံ''' ဒှ်မုက်လိက် စၞောန်ထ္ၜး ဗီုလဵု ဂွံစတင် ချူခၞံဗဒှ် လိက်ပရေင်တၟိ ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရအဴ။&lt;br/&gt;''ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒှ်ဗဟုသုတ မၞးတအ် အလဵုဇကု ပါလုပ် ချူဒါန်မာန်ရ!''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:System-search.svg|25px|link=]] ကဆံင် ၁: ဂၠာဲရံင် ကိုပ်ကၠာ&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ချူ လိက်ပရေင်တၟိဂှ်၊ ဒးစၟဳစၟတ်ရံင် ဒဒှ်ရ လိက်ပရေင်ဂှ် နွံဒၟံင်တုဲရဟာ ဂှ်ရ။
* ဍဵု ပ္ဍဲကဠာ '''ဂၠာဲ (Search)''' လပါ်လတူတုဲ ရိုက်စုတ် ယၟု လိက်ပရေင် မၞး မိက်ဂွံချူဂှ်ညိ။
* ယဝ်ရ လိက်ပရေင်ဂှ် နွံဒၟံင်တုဲရမ္ဂး (လေန်သာ်သွာတ်)၊ မၞး လုပ်အာ ပလေဝ်ဒါန် ထပ်ဗပေင်မာန်ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #e67e22; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#d35400; border-bottom:1px solid #ba4a00; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|25px|link=]] ကဆံင် ၂: ဍဵု လေန် အသာ်ဲ (Red Link)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ယဝ်ရ လိက်ပရေင်ဂှ် ဟွံမွဲဏီမ္ဂး-
* မၞး ဂွံဆဵုကေတ် မအရေဝ် &lt;span style=&quot;color:#c0392b; font-weight:bold;&quot;&gt;အသာ်ဲ (Red link)&lt;/span&gt; ဥပမာ - &quot;မုက်လိက်ဏအ် ဟွံမွဲဏီ&quot; ရ။
* ဍဵု လတူ လေန် အသာ်ဲဂှ်မ္ဂး၊ ဍေံ လုပ်အာ မုက်လိက် သွက်ဂွံ စချူဒါန် လိက်ပရေင်တၟိ ဂှ်ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #27ae60; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2ecc71; border-bottom:1px solid #229954; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Pencil-icon.svg|25px|link=]] ကဆံင် ၃: ချူ ကေုာံ ဂိုင်သိပ်&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
စိုပ် မုက်လိက် ချူဒါန်တုဲမ္ဂး-
# '''စချူ:''' ချူပရူပရာ လိက်ပရေင်ဂှ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု [[:Help:ဗီုပြင်ချူလိက်|သၞောတ် ဝဳကဳ]]။ 
# '''စုတ် နိဿဲ:''' တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒးစုတ်ကဵု သက်သဳ [[:ရီု:စုတ် နိဿဲ|နိဿဲ (References)]] တွဵုညိ။
# '''စုတ် ကဏ္ဍ:''' ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ်ဂှ် စုတ်ကဵု &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ကဏ္ဍ:ယၟုကဏ္ဍ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ညိ။
# '''ဂိုင်သိပ် (Save):''' ဍဵု ကောန်ဍေဝ် '''&quot;ဂိုင်သိပ် မုက်လိက်&quot;''' (Publish page) မ္ဂး လိက်ပရေင်မၞး တိတ်အာ ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #bdc3c7; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#f8f9fa; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); text-align:center; padding: 25px;&quot;&gt;
[[File:Idea icon.svg|40px]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#2c3e50;&quot;&gt;တင်သတိ အဓိက&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#555;&quot;&gt;
လိက်ပရေင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒးဒှ် ပရူပရာ မနွံကဵု တင်ဂၞင် သက်သဳခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ လညာတ်လဒေါဝ် (Neutral Point of View) ရအဴ။ လ္ပချူ ပရူပူဂိုလ်ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်မထေက်ကဵု အခေါင်ကောပဳတအ်ညိ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

{{DEFAULTSORT:ခၞံဗဒှ် လိက်ပရေင်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ အရီုအဗင်]]</text>
      <sha1>htgdr8gh81egqbd03uhg6ld19obo2va</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရီု:စုတ် နိဿဲ</title>
    <ns>12</ns>
    <id>10252</id>
    <revision>
      <id>53208</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef5e7, #fdebd0); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #e67e22; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;File:Text document with reference icon.svg|150px...&quot;</comment>
      <origin>53208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5652" sha1="d7p8kdmw4boq0hemwmw90jjom32bj22" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef5e7, #fdebd0); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #e67e22; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Text document with reference icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Bookmark icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Text document with reference icon.svg|70px|alt=နိဿဲ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#d35400; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ရီု: စုတ် နိဿဲ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#e67e22;&quot;&gt;Help: Adding Citations / References&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#7e5109; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''မုက်လိက်ဝွံ''' စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ဂွံစုတ် နိဿဲ (References) ကေုာံ သက်သဳ ပ္ဍဲလိက်ပရေင် ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရအဴ။&lt;br/&gt;''ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုသက်သဳ မခိုင်ကၠိုက်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမစုတ်နိဿဲဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background:#fdfefe; border:1px solid #d5dbdb; padding:20px; border-radius:10px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;

&lt;h2 style=&quot;border-bottom: 2px solid #e67e22; color: #d35400; padding-bottom: 5px; font-size: 150%; margin-top: 0;&quot;&gt;[[File:Emblem-question.svg|25px|link=]] မုဟိုတ် ဒးစုတ် နိဿဲရော?&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:115%; line-height:1.7; color:#333;&quot;&gt;
* သွက်ဂွံ သက်သဳထ္ၜး ဒဒှ်ရ တင်ဂၞင် မချူလဝ်ဂှ် ဍာံပြ ကေုာံ ပတှ်ေစမာန်။
* သွက် ညးဗှ်လိက်တအ် ဂွံဆက်လ္ၚတ် ပရူပရာဂှ် နူကဵု တမ်ရိုဟ် ဍာံဍာံမာန်။
* လိက်ပရေင် မဟွံမွဲကဵု နိဿဲတအ်ဂှ် စုတ်လဝ် ထာမ်ပလိက် `{{နိဿဲ}}` တုဲ အခိင်လဵုဟွံရုဲ ဒးဒုင်ပလီုထောအ် မာန်ရ။
&lt;/div&gt;

&lt;h2 style=&quot;border-bottom: 2px solid #3498db; color: #1f618d; padding-bottom: 5px; font-size: 150%; margin-top: 30px;&quot;&gt;[[File:Wrench icon.svg|25px|link=]] ဗီုလဵု ဂွံစုတ် နိဿဲ (How to add)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:115%; line-height:1.7; color:#333;&quot;&gt;
သွက်ဂွံ စုတ် နိဿဲ မွဲမွဲဂှ် သ္ဒးစကာ ကုဒ် &lt;code style=&quot;background:#eaeded; padding:2px 6px; border-radius:4px;&quot;&gt;&amp;lt;ref&amp;gt; ... &amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲလက္ကရဴ ဝါကျဂှ်ရ။ တုဲမ္ဂး ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် မုက်လိက်ဂှ် သ္ဒးစုတ်ကဵု ကုဒ် &lt;code style=&quot;background:#eaeded; padding:2px 6px; border-radius:4px;&quot;&gt;&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;/code&gt; ညံင်စရင်နိဿဲ ဂွံမံက်တိုန်ရ။
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; border-collapse:collapse; margin-top:15px; font-size:110%;&quot;
|- style=&quot;background-color:#3498db; color:white; border:1px solid #2980b9;&quot;
! style=&quot;padding:10px; width:50%; text-align:left;&quot; | မၞး မချူစုတ် (Code)
! style=&quot;padding:10px; width:50%; text-align:left;&quot; | သွဟ် မညာတ် (Result)
|- style=&quot;border-bottom:1px solid #eaeded;&quot;
| style=&quot;padding:15px; font-family:monospace; background:#f4f6f6; line-height:1.6;&quot; | ဂကူမန်တအ် ပတန်လဝ် သာသနာကျာ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:#c0392b;&quot;&gt;&amp;lt;ref&amp;gt;&lt;/span&gt;ယၟုအစာ, ''ဝင်မန်'', မုက်လိက် ၁၀။&lt;span style=&quot;color:#c0392b;&quot;&gt;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;== နိဿဲ ==&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;color:#27ae60;&quot;&gt;&amp;lt;references /&amp;gt;&lt;/span&gt;
| style=&quot;padding:15px; line-height:1.6;&quot; | ဂကူမန်တအ် ပတန်လဝ် သာသနာကျာ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;sup&gt;[၁]&lt;/sup&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:120%; font-weight:bold;&quot;&gt;နိဿဲ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:90%; color:#555;&quot;&gt;၁။ ယၟုအစာ, ''ဝင်မန်'', မုက်လိက် ၁၀။&lt;/span&gt;
|}

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-top: 15px; padding: 25px; background: linear-gradient(to right, #eaeded, #f4f6f6, #eaeded); border: 1px solid #bdc3c7; border-radius: 12px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 125%; font-weight:bold; color: #2c3e50;&quot;&gt;လေန် အရီုအဗင် တၞဟ်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 115%;&quot;&gt;
[[Help:ဗီုပြင်ချူလိက်|သၞောတ် ဗီုပြင်ချူလိက်]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[Project:ပါင်မုက် ဂကောံ|ပါင်မုက် ဂကောံ (Community Portal)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:စုတ် နိဿဲ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ အရီုအဗင်]]</text>
      <sha1>d7p8kdmw4boq0hemwmw90jjom32bj22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါင်မုက်:သိပ္ပံပညာ</title>
    <ns>100</ns>
    <id>10253</id>
    <revision>
      <id>53209</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #ebf5fb, #a9cce3); padding: 40px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #2980b9; box-shadow: 0 6px 15px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -30px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Nuvola apps edu science.svg|200px]]&lt;/div&gt; &lt;...&quot;</comment>
      <origin>53209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9416" sha1="d0ofbe4v5pavdh575owwi5df2nqj651" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #ebf5fb, #a9cce3); padding: 40px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #2980b9; box-shadow: 0 6px 15px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -30px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Nuvola apps edu science.svg|200px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -30px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Atom.svg|200px]]&lt;/div&gt;
[[File:Nuvola apps edu science.svg|80px|alt=သိပ္ပံပညာ]]&lt;br/&gt;
&lt;h1 style=&quot;border: none; font-size: 300%; font-weight: 900; color: #154360; text-shadow: 1px 1px 3px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px; margin-bottom: 0.1em; margin-top: 0.2em;&quot;&gt;ပါင်မုက် သိပ္ပံပညာ&lt;/h1&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 140%; font-weight: bold; color: #21618c; margin-top: 0;&quot;&gt;Portal: Science&lt;/p&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 120%; color: #1a5276; padding: 0 10%; line-height: 1.6; font-style: italic;&quot;&gt;
&quot;သိပ္ပံပညာ ဂှ် ဒှ်နဲကဲ ကသပ်လညာတ်မွဲရ၊ ဍေံဇၞော်လောန် နူကဵု ဒဒှ်ဆ ဗဟုသုတ သၟးရ။&quot;&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;— ကာလ် သေဂါန် (Carl Sagan)&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:P_science.svg|25px|link=]] သိပ္ပံပညာ ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော? (What is Science?)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
[[File:DNA orbit animated.gif|left|80px|alt=DNA]]
'''သိပ္ပံပညာ''' ({{lang-en|Science}}) ဝွံ ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် သဘာဝလောက၊ စကြဝဠာ ကေုာံ အရာဝတ္ထုဂမၠိုင် နကဵု နဲကဲစမ်ၜတ်၊ ပွမကျောဝ်ရံင် ကေုာံ ပွမထောက်ဂလာန် ကုတင်ဂၞင် သက်သဳဂမၠိုင်ရ။ သိပ္ပံပညာဂှ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ၊ ဍေံကဵုသွဟ် သွက်သၟာန် မပ္တံကဵု &quot;မုဟိုတ်ရော&quot;၊ &quot;ဗီုလဵုရော&quot; တအ်ရ။ ဘာသာရပ် သိပ္ပံဂှ် ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဇၞော်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ရူပဗေဒ၊ ဓါတုဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ နက္ခတ္တဗေဒ တအ်ရ။ ပါင်မုက်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵု သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူသိပ္ပံပညာ အလုံသီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရအဴ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[သိပ္ပံ|ဆက်ဗှ် ပရူ သိပ္ပံပညာ...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #48c9b0; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#16a085; border-bottom:1px solid #117a65; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Star_icon_stylized.svg|25px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးဗှ် (Selected Article)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
[[File:Stylised_atom_with_three_Bohr_model_orbits_and_stylised_nucleus.svg|right|130px|alt=အဲတမ်]]
'''[[ရူပဗေဒ]]''' ({{lang-en|Physics}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ သိပ္ပံသဘာဝ မလ္ၚတ်ပရူ ရုပ်ဝတ္ထု (Matter)၊ ဒြဟတ် (Energy)၊ အခိင် (Time)၊ အကာသ (Space) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာဍေံတအ်ရ။ ရူပဗေဒဂှ် လ္ၚတ် သ္ၚဳဂၠိပ် စတမ်နူကဵု အရာမဍောတ်သောဲအိုတ် မပ္တံကဵု အဲတမ် (Atoms) စဵုကဵုစိုပ် အရာမဇၞော်အိုတ် မပ္တံကဵု စကြဝဠာ (Universe) ဇၞော်ဏအ်ရ။ တၠပညာ ပြာကတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် မပ္တံကဵု အာဲသဇက် နယူတန် (Isaac Newton) ကေုာံ အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) တအ် ပြံင်လှာဲလဝ် လညာတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် လတူလောကဓါတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[ရူပဗေဒ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f5b041; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#d68910; border-bottom:1px solid #b9770e; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Crystal Clear app xmag.png|25px|link=]] ညးတီလဝ်တုဲရဟာ? (Did you know?)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
* '''စကြဝဠာ''' ပိုဲဏအ်ဂှ် နွံအာယုက် ၜိုတ် ၁၃.၈ ဗဳလဳယျာန် သၞာံ တုဲ ဍေံဆက် သၠဲပြးဒၟံင် (expanding) အလုံအခိင်ရ။
* လျး (Light) ဂှ် အာတရဴ နကဵု လဟိုင် ၂၉၉,၇၉၂ ကဳလဝ်မဳတာ ပ္ဍဲမွဲ စက္က။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လျးတ္ၚဲ ဒးကေတ် အခိင် ၈ မိနေတ် ပြင်င် သွက်ဂွံ စိုပ် ဂၠးတိ။
* ဍာ်ဂှ် ဓလီုလဝ် ၇၁% ဗလးမုက် ဂၠးတိပိုဲတုဲ၊ ပ္ဍဲဂှ် ဍာ်ဖၞုင် နွံ ၉၆.၅% ရ။
* ပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ မၞိဟ်မွဲဂှ် နွံကဵု သလာဲ (Cells) မဂၠိုင်ကဵု တြဳလဳယျာန် မဆက်စပ် ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #af7ac5; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#8e44ad; border-bottom:1px solid #76448a; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|25px|link=]] ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;သိပ္ပံ&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ အလုံအိုတ်သီု]]
* [[:ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ|ရူပဗေဒ (Physics)]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ|ဓါတုဗေဒ (Chemistry)]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဇဳဝဗေဒ|ဇဳဝဗေဒ (Biology)]]
* [[:ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ|နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy)]]
* [[:ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ဂၠးတိ|သိပ္ပံ ဂၠးတိ (Earth Sciences)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-top: 15px; padding: 25px; background: linear-gradient(to right, #eaeded, #f4f6f6, #eaeded); border: 1px solid #bdc3c7; border-radius: 12px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
[[File:Wikimedia-logo.svg|45px|link=]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 130%; font-weight:bold; color: #2c3e50;&quot;&gt;လ္ၚတ်အာ ပါင်မုက် ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 115%;&quot;&gt;
[[ပါင်မုက် ဗဟဵု|ပါင်မုက် ဗဟဵု]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:ပရေင်ပညာ|ပရေင်ပညာ]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:ယေန်သၞာင်|ယေန်သၞာင်]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:ပထဝဳ|ပထဝဳ]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr style=&quot;width: 30%; border: 0; height: 1px; background: #d5dbdb; margin: 15px auto;&quot; /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 100%;&quot;&gt;
[[c:Category:Science|ဝဳကဳ ကောမန် (Commons)]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[d:Q336|ဝဳကဳဒါတာ (Wikidata)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံပညာ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>d0ofbe4v5pavdh575owwi5df2nqj651</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၁၀၀</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10254</id>
    <revision>
      <id>53211</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #3f51b5; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 2em; font-weight: bold; background-color: #e8eaf6; color: #1a237e; padding:...&quot;</comment>
      <origin>53211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7015" sha1="gmb7mcgx28ktl5mnybmdpc9zribztq7" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #3f51b5; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 2em; font-weight: bold; background-color: #e8eaf6; color: #1a237e; padding: 15px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;၁၀၀&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:45%; font-weight:normal; color:#303f9f;&quot;&gt;One Hundred&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 45%; vertical-align: top; color: #303f9f;&quot;&gt;ဂၞန် အင်္ဂလိက်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;100&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #303f9f;&quot;&gt;ဂၞန် ရဝ်မ (Roman)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;C&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #303f9f;&quot;&gt;သၞောတ် ဗာန်နရဳ (Binary)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1100100&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #303f9f;&quot;&gt;သၞောတ် အံက်တေဝ် (Octal)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;144&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #303f9f;&quot;&gt;သၞောတ် ဟေက်ဇာ (Hex)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;64&lt;sub&gt;16&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #303f9f;&quot;&gt;ဂၞန်ပါ် (Divisors)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1, 2, 4, 5, 10, 20, 25, 50, 100&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''၁၀၀''' (မွဲကၠံ) ဝွံ ဒှ်ဂၞန်သဘာဝ ကေုာံ သင်္ကေတဂၞန်မွဲတုဲ၊ နွံအကြာ ဂၞန် ၉၉ ကဵု ဂၞန် ၁၀၁ ရ။ ဂၞန် ၁၀၀ ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သင်္ချာ၊ သိပ္ပံပညာ ကေုာံ ပရေင်မံင်တန်တဴ ကောန်မၞိဟ်တအ်မ္ဂး ဒှ်ဂၞန် သဇိုင်မကိစ္စဇၞော်အိုတ်မွဲတုဲ၊ စကာဒၟံင် နဒဒှ် တိုင်ၜတ်ကၞာ (Standard measurement) ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ပ္ဍဲ လပါ်သင်္ချာ ==
ဂၞန် ၁၀၀ ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသင်္ချာမ္ဂး နွံကဵု အစောံသတ္တိ အဓိကဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''ဂၞန်စတုရန်း (Perfect Square):''' ၁၀၀ ဝွံ ဒှ်သွဟ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဂၞန် ၁၀ တၟံလဝ် ဇကုဍေံ ၜါဝါ (Square of 10) ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး $10^2 = 100$ ရ။
* '''သၞောတ် က္ဍိုပ်ကၠံ (Percentages):''' သၞောတ်က္ဍိုပ်ကၠံ မစကာဒၟံင် အလုံဂၠးကဝ် လၟုဟ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုဂၞန် ၁၀၀ ဏအ်ရ။ ဥပမာ - တင်ဂၞင် သီုဖအိုတ် ဍိုက်ပေင်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် **100%** ရ။
* '''ပွမပံင် ဂၞန်သဇိုင် (Sum of Primes):''' ၁၀၀ ဝွံ ဒှ်သွဟ် ပွမပံင်စုတ် ဂၞန်သဇိုင် (Prime numbers) ကိုပ်ကၠာအိုတ် (၉) မ မဒှ်ရ။ ($2 + 3 + 5 + 7 + 11 + 13 + 17 + 19 + 23 = 100$)။
* '''ဂၞန် ဟာရှာဒ် (Harshad number):''' ၁၀၀ ဂှ် ဒှ်ဂၞန် မပါ်စုတ် ကဵု သွဟ်ပံင်စုတ် ဂၞန်ဍေံ အးအာရ။ (ဥပမာ - $1 + 0 + 0 = 1$ တုဲ၊ $100 / 1 = 100$)။

== ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ ==
* '''ဓါတုဗေဒ:''' ၁၀၀ ဂှ် ဒှ်ဂၞန်အဲတမ် (Atomic number) သွက် ဓါတ် ဖာမဳယောမ် (Fermium) မဒှ် ဓါတ်မကတဵုဒှ် နူ ရေဒဳယောအေတ္တိဗ် ရ။
* '''ရူပဗေဒ:''' ပ္ဍဲသၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဓါတ်ကတဴ သေလ်သဳယေတ် (Celsius scale) မ္ဂး၊ ဍာ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ဍာ်ဂၠောဟ် (Boiling point) ပ္ဍဲကဆံင် ဗလးမှာသၟိတ် အခိင်မစိုပ် ဓါတ်ကတဴ **100°C** ရ။
* '''ကောမ်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနေတ်:''' ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် HTTP မ္ဂး ဂၞန် &quot;100&quot; (100 Continue) ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ သွက်ဂွံ ထ္ၜးဒဒှ်ရ ပရေင်ဆက်စၠောအ်ဂှ် အံင်ဇၞးတုဲ ဆက်ကၠောန်အာမာန်ရ။

== ပ္ဍဲ အခိင်ကာလ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဗွဝ်ကၠံ (Century):''' အခိင်ကာလ လၟိဟ် **၁၀၀ သၞာံ** ပေင်အာမ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် &quot;မွဲဗွဝ်ကၠံ&quot; တုဲ၊ ဍေံဒှ် သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် အဓိက ပ္ဍဲ ဝင် ကေုာံ သၞောတ်ကြက္ကဒိန် ရ။
* '''အာယုက် မၞိဟ်:''' ပူဂိုလ် မဂျိုင်တန်တဴ စိုပ် အာယုက် ၁၀၀ သၞာံဂှ် ပ္ဍဲအရေဝ်အင်္ဂလိက် ကော်စ &quot;Centenarian&quot; တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိုက်ကၞာ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဒှ်အရာ မထေက်ကဵု ဒးရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ကေုာံ မနွံကဵု ကျက်သြဳမွဲရ။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' သၞောတ်သြန် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် (ဥပမာ - ဒဝ်လာ၊ ယူရဝ်) ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု ဂၞန် ၁၀၀ ရ (၁၀၀ သေန် မ္ဂး ဒှ် ၁ ဒဝ်လာ)။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[သင်္ချာ]]
* [[သၞောတ်က္ဍိုပ်ကၠံ]]
* [[၁ (ဂၞန်)]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;The Number 100: Properties and Meanings&quot;, Mathematics Journal.

{{DEFAULTSORT:၁၀၀}}
[[ကဏ္ဍ:ဂၞန်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ]]</text>
      <sha1>gmb7mcgx28ktl5mnybmdpc9zribztq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၁ (ဂၞန်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10255</id>
    <revision>
      <id>53212</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #1abc9c; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 2em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; padding:...&quot;</comment>
      <origin>53212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6883" sha1="idtkikb1kf3rniluc7v91v05730o8uf" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #1abc9c; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 2em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; padding: 15px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;၁&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:45%; font-weight:normal; color:#117a65;&quot;&gt;One&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 45%; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;ဂၞန် အင်္ဂလိက်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;ဂၞန် ရဝ်မ (Roman)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;I&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;သၞောတ် ဗာန်နရဳ (Binary)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;သၞောတ် အံက်တေဝ် (Octal)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;သၞောတ် ဟေက်ဇာ (Hex)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1&lt;sub&gt;16&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;ဂၞန်ပါ် (Divisors)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''၁''' (မွဲ) ဝွံ ဒှ်ဂၞန်သဘာဝ ကေုာံ သင်္ကေတဂၞန်မွဲတုဲ၊ နွံအကြာ ဂၞန် ၀ ကဵု ဂၞန် ၂ ရ။ ဍေံဝွံ ဒှ်ဂၞန်သဇိုင် အဓိကအိုတ် သွက်ပွမရိုဟ်လၟိဟ် (counting) ကေုာံ သၞောတ်သင်္ချာ အလုံသီုဖအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် သိပ္ပံပညာ ကေုာံ နဲပညာမ္ဂး၊ ဂၞန် ၁ ဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု လညာတ် &quot;နွံ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဍာံ&quot; (True) ရ။

== ပ္ဍဲ လပါ်သင်္ချာ ==
ဂၞန် ၁ ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသင်္ချာမ္ဂး နွံကဵု အစောံသတ္တိ သဇိုင် အဓိကဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''ဂၞန်သဇိုင် သွက်ပွမတၟံ (Multiplicative Identity):''' ဂၞန်လဵုဟွံရုဲ ယဝ်ရ တၟံ (multiply) ကု ၁ မ္ဂး၊ သွဟ်ဍေံ ကလေင်ဒှ် ဂၞန်ဂှ်ပၠန်ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး $a \times 1 = a$ ရ။
* '''ပွမပါ် (Division):''' ဂၞန်လဵုဟွံရုဲ ယဝ်ရ ပါ် (divide) ကု ၁ မ္ဂး၊ သွဟ်ဍေံ ကလေင်ဒှ် ဂၞန်ဂှ်ပၠန်ရ ($a / 1 = a$)။ တုဲပၠန် ဂၞန် ၁ ဝွံ ဒှ်ဂၞန်ပါ် (divisor) သွက် ဂၞန်အလုံသီုဖအိုတ်ရ။
* '''ပွမစုတ် ဇြဟတ် (Exponentiation):''' ဂၞန်လဵုဟွံရုဲ ယဝ်ရ စုတ်ဇြဟတ် ၀ မ္ဂး သွဟ်ဍေံ ဒှ် ၁ ရ ($x^0 = 1$)။ တုဲပၠန် ဂၞန် ၁ ဂှ် စုတ်ဇြဟတ် အလုံလဵုဟွံရုဲ သွဟ်ဍေံ တိတ် ၁ တွဵုရ ($1^n = 1$)။
* '''ဂကူဂၞန် (Number Type):''' ဂၞန် ၁ ဝွံ ဟွံသေင်ကဵု ဂၞန်သဇိုင် (Prime number) တုဲ သီုဟွံသေင်ကဵု ဂၞန်ပံင်စပ် (Composite number) ရ။ ဍေံဒှ် ဂၞန်တၟေင်မွဲရ။

== ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ ==
* '''ဓါတုဗေဒ:''' ၁ ဂှ် ဒှ်ဂၞန်အဲတမ် (Atomic number) သွက် ဓါတ် [[ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန်]] (Hydrogen) မဒှ် ဓါတ်သာအိုတ် ကေုာံ မနွံဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲစကြဝဠာရ။
* '''ယုတ္တိဗေဒ ကေုာံ ကောမ်ပျူတာ (Logic &amp; Computing):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဗာန်နရဳ (Binary system) မစကာ ပ္ဍဲကောမ်ပျူတာဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု ဂၞန် ၀ ကဵု ၁ ရ။ ဂၞန် ၁ ဝွံ ထ္ၜးကဵု လညာတ် &quot;ဍာံ&quot; (True) ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပံက်&quot; (On/High voltage) ရ။
* '''နက္ခတ္တဗေဒ:''' ဂိတုဝွံ ဒှ်ဂြိုဟ်အရံင် (Satellite) မနွံဆ ၁ မွဲဓဝ် သွက် ဂၠးတိပိုဲရ။

== ပ္ဍဲ ပရေင်မံင်တန်တဴ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်:''' ပ္ဍဲသဘင်ပြိုင်ပ္ကာန်နာနာမ္ဂး &quot;စၟတ် ၁&quot; ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ညးမဇၞး (Champion) ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမကလိဂွံ ကဆံင်ပထမ ရ။
* '''ပရေင်ညဳသာ:''' ဂၞန် ၁ ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ သွက် ပရေင်ညဳသာသၟဟ်သၟန် (Unity)၊ အရာမဒှ်မွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တမ်ရိုဟ် ပွမစတမ်ရ။
* '''ပရေင်ဘာသာ:''' ပ္ဍဲဘာသာ မပတှ်ေကျာ်မွဲဇကုဓဝ် (Monotheism) မပ္တံကဵု ဘာသာအေဿလာမ် ကေုာံ ခရေတ်ယာန် တအ်မ္ဂး၊ ဂၞန် ၁ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကျာ်နွံဆ မွဲဇကုဓဝ် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[သင်္ချာ]]
* [[သၞောတ်ဂၞန်ဗာန်နရဳ]]
* [[၀]]
* [[၂]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;The Number 1: Properties and Meanings&quot;, Mathematics Journal.
* &quot;Binary Logic and Computing&quot;, Computer Science Fundamentals.

{{DEFAULTSORT:၁ (ဂၞန်)}}
[[ကဏ္ဍ:ဂၞန်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ]]</text>
      <sha1>idtkikb1kf3rniluc7v91v05730o8uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53213</id>
      <parentid>53212</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T17:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6913" sha1="647taj3lwinck3t35yzzozortfmcl4k" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #1abc9c; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 2em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; padding: 15px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;၁&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:45%; font-weight:normal; color:#117a65;&quot;&gt;One&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 45%; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;ဂၞန် အင်္ဂလိက်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;ဂၞန် ရဝ်မ (Roman)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;I&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;သၞောတ် ဗာန်နရဳ (Binary)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;သၞောတ် အံက်တေဝ် (Octal)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;သၞောတ် ဟေက်ဇာ (Hex)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1&lt;sub&gt;16&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #117a65;&quot;&gt;ဂၞန်ပါ် (Divisors)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;1&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''၁''' (မွဲ) ဝွံ ဒှ်ဂၞန်သဘာဝ ကေုာံ သင်္ကေတဂၞန်မွဲတုဲ၊ နွံအကြာ ဂၞန် ၀ ကဵု ဂၞန် ၂ ရ။ ဍေံဝွံ ဒှ်ဂၞန်သဇိုင် အဓိကအိုတ် သွက်ပွမရိုဟ်လၟိဟ် (counting) ကေုာံ သၞောတ်သင်္ချာ အလုံသီုဖအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် သိပ္ပံပညာ ကေုာံ နဲပညာမ္ဂး၊ ဂၞန် ၁ ဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု လညာတ် &quot;နွံ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဍာံ&quot; (True) ရ။

== ပ္ဍဲ လပါ်သင်္ချာ ==
ဂၞန် ၁ ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာသင်္ချာမ္ဂး နွံကဵု အစောံသတ္တိ သဇိုင် အဓိကဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''ဂၞန်သဇိုင် သွက်ပွမတၟံ (Multiplicative Identity):''' ဂၞန်လဵုဟွံရုဲ ယဝ်ရ တၟံ (multiply) ကု ၁ မ္ဂး၊ သွဟ်ဍေံ ကလေင်ဒှ် ဂၞန်ဂှ်ပၠန်ရ။ နကဵု သၞောတ်သင်္ချာမ္ဂး $a \times 1 = a$ ရ။
* '''ပွမပါ် (Division):''' ဂၞန်လဵုဟွံရုဲ ယဝ်ရ ပါ် (divide) ကု ၁ မ္ဂး၊ သွဟ်ဍေံ ကလေင်ဒှ် ဂၞန်ဂှ်ပၠန်ရ ($a / 1 = a$)။ တုဲပၠန် ဂၞန် ၁ ဝွံ ဒှ်ဂၞန်ပါ် (divisor) သွက် ဂၞန်အလုံသီုဖအိုတ်ရ။
* '''ပွမစုတ် ဇြဟတ် (Exponentiation):''' ဂၞန်လဵုဟွံရုဲ ယဝ်ရ စုတ်ဇြဟတ် ၀ မ္ဂး သွဟ်ဍေံ ဒှ် ၁ ရ ($x^0 = 1$)။ တုဲပၠန် ဂၞန် ၁ ဂှ် စုတ်ဇြဟတ် အလုံလဵုဟွံရုဲ သွဟ်ဍေံ တိတ် ၁ တွဵုရ ($1^n = 1$)။
* '''ဂကူဂၞန် (Number Type):''' ဂၞန် ၁ ဝွံ ဟွံသေင်ကဵု ဂၞန်သဇိုင် (Prime number) တုဲ သီုဟွံသေင်ကဵု ဂၞန်ပံင်စပ် (Composite number) ရ။ ဍေံဒှ် ဂၞန်တၟေင်မွဲရ။

== ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ ==
* '''ဓါတုဗေဒ:''' ၁ ဂှ် ဒှ်ဂၞန်အဲတမ် (Atomic number) သွက် ဓါတ် [[ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန်]] (Hydrogen) မဒှ် ဓါတ်သာအိုတ် ကေုာံ မနွံဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲစကြဝဠာရ။
* '''ယုတ္တိဗေဒ ကေုာံ ကောမ်ပျူတာ (Logic &amp; Computing):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဗာန်နရဳ (Binary system) မစကာ ပ္ဍဲကောမ်ပျူတာဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု ဂၞန် ၀ ကဵု ၁ ရ။ ဂၞန် ၁ ဝွံ ထ္ၜးကဵု လညာတ် &quot;ဍာံ&quot; (True) ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပံက်&quot; (On/High voltage) ရ။
* '''နက္ခတ္တဗေဒ:''' ဂိတုဝွံ ဒှ်ဂြိုဟ်အရံင် (Satellite) မနွံဆ ၁ မွဲဓဝ် သွက် ဂၠးတိပိုဲရ။

== ပ္ဍဲ ပရေင်မံင်တန်တဴ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်:''' ပ္ဍဲသဘင်ပြိုင်ပ္ကာန်နာနာမ္ဂး &quot;စၟတ် ၁&quot; ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ညးမဇၞး (Champion) ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမကလိဂွံ ကဆံင်ပထမ ရ။
* '''ပရေင်ညဳသာ:''' ဂၞန် ၁ ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ သွက် ပရေင်ညဳသာသၟဟ်သၟန် (Unity)၊ အရာမဒှ်မွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တမ်ရိုဟ် ပွမစတမ်ရ။
* '''ပရေင်ဘာသာ:''' ပ္ဍဲဘာသာ မပတှ်ေကျာ်မွဲဇကုဓဝ် (Monotheism) မပ္တံကဵု ဘာသာအေဿလာမ် ကေုာံ ခရေတ်ယာန် တအ်မ္ဂး၊ ဂၞန် ၁ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကျာ်နွံဆ မွဲဇကုဓဝ် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[သင်္ချာ]]
* [[သၞောတ်ဂၞန်ဗာန်နရဳ]]
* [[၀]]
* [[၂]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;The Number 1: Properties and Meanings&quot;, Mathematics Journal.
* &quot;Binary Logic and Computing&quot;, Computer Science Fundamentals.

{{DEFAULTSORT:၁ (ဂၞန်)}}
[[ကဏ္ဍ:ဂၞန်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ]]
[[ကဏ္ဍ:သၜတ်]]</text>
      <sha1>647taj3lwinck3t35yzzozortfmcl4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါင်မုက်:ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>100</ns>
    <id>10256</id>
    <revision>
      <id>53214</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #f5eef8, #d2b4de); padding: 40px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #9b59b6; box-shadow: 0 6px 15px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -30px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:People icon.svg|200px]]&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;p...&quot;</comment>
      <origin>53214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9723" sha1="cjc1fhqlsin2sxnf66knyi8k8m6gkwy" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #f5eef8, #d2b4de); padding: 40px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #9b59b6; box-shadow: 0 6px 15px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -30px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:People icon.svg|200px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -30px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Society.svg|200px]]&lt;/div&gt;
[[File:Society.svg|80px|alt=ပရေင်မၞိဟ်]]&lt;br/&gt;
&lt;h1 style=&quot;border: none; font-size: 300%; font-weight: 900; color: #5b2c6f; text-shadow: 1px 1px 3px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px; margin-bottom: 0.1em; margin-top: 0.2em;&quot;&gt;ပါင်မုက် ပရေင်မၞိဟ်&lt;/h1&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 140%; font-weight: bold; color: #76448a; margin-top: 0;&quot;&gt;Portal: Society&lt;/p&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 120%; color: #4a235a; padding: 0 10%; line-height: 1.6; font-style: italic;&quot;&gt;
&quot;ပရေင်မၞိဟ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် ပရေင်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ်တအ် မဂျိုင်တန်တဴ မွဲစွံရ။&quot;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #af7ac5; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#8e44ad; border-bottom:1px solid #76448a; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:System-users.svg|25px|link=]] ပရေင်မၞိဟ် ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော? (What is Society?)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
[[File:Global thinking.svg|left|80px|alt=Society]]
'''ပရေင်မၞိဟ်''' ({{lang-en|Society}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံမၞိဟ် မမံင်တန်တဴ မွဲစွံ၊ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ၊ ယေန်သၞာင်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မတုပ်သၟဟ်ရ။ လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူပရေင်မၞိဟ်မ္ဂး ပိုဲဂွံတီကေတ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်မံင်တန်တဴ လၟေင်င်တ္ၚဲရ။ ဘာသာရပ် မလ္ၚတ်ပရူဏအ်ဂှ် ကော်စ ဇဳဝပရေင်မၞိဟ် (Sociology) ရ။ ပါင်မုက်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵု သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဥပဒေ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် အလုံသီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရအဴ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[ပရေင်မံင်တန်တဴ|ဆက်ဗှ် ပရူ ပရေင်မၞိဟ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Star_icon_stylized.svg|25px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးဗှ် (Selected Article)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
[[File:Justice balance icon.svg|right|100px|alt=ဥပဒေ]]
'''သၞောဝ်ဥပဒေ''' ({{lang-en|Law}}) ဝွံ ဒှ်လဒက်ပ္တန် စည်းကမ်း ကေုာံ သၞောဝ်ဂမၠိုင် မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ကောပ်ကာဲ ပရေင်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ စှ်ေသၞောတ်ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေဂှ် ပါ်လဝ် ဂၠိုင်ကဵု ကဏ္ဍ မပ္တံကဵု ဥပဒေ ရာဇာဝတ် (Criminal law) မဆေင်ကဵု ဒုဟ်ဒဏ်၊ ဥပဒေ တၠပိုင် (Civil law) မဆေင်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ်တအ်ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေ မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ မတုပ်သၟဟ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေင်တဴတက် ဂကောံမၞိဟ်မွဲရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[သၞောဝ်ဥပဒေ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #e67e22; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#d35400; border-bottom:1px solid #ba4a00; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Crystal Clear app xmag.png|25px|link=]] ညးတီလဝ်တုဲရဟာ? (Did you know?)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
* လၟိဟ်မၞိဟ် အလုံဂၠးတိ လၟုဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၆ ဂှ် ၜက်အာ '''၈.၂ ဗဳလဳယျာန်''' ပြင်ရ။
* အရေဝ်ဘာသာ မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် နွံ '''၇,၁၀၀ ပြင်''' တုဲ၊ ပ္ဍဲဂှ် အရေဝ်ဘာသာ ၄၀% ဂှ် ဍောတ်သောဲ ကေုာံ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲအန္တရာယ် ကၠေအ်ကၠက် ရ။
* '''ဂကောံကုလသမဂ္ဂ''' (UN) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၅ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲ သွက်ဂွံ မင်မဲ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂၠးကဝ်ရ။
* ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် '''အိန္ဒိယ''' ကဵု ဍုင် '''ကြုက်''' ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #1abc9c; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#16a085; border-bottom:1px solid #117a65; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|25px|link=]] ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;ပရေင်မံင်တန်တဴ&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:ပရေင်မံင်တန်တဴ|ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မံင်တန်တဴ]]
* [[:ကဏ္ဍ:ပရေင်ဍုင်ကွာန်|ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Politics)]]
* [[:ကဏ္ဍ:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်|ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)]]
* [[:ကဏ္ဍ:သၞောဝ်ဥပဒေ|သၞောဝ်ဥပဒေ (Law)]]
* [[:ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်မန်|ယေန်သၞာင် (Culture)]]
* [[:ကဏ္ဍ:ပရေင်ပညာ|ပရေင်ပညာ (Education)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-top: 15px; padding: 25px; background: linear-gradient(to right, #eaeded, #f4f6f6, #eaeded); border: 1px solid #bdc3c7; border-radius: 12px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
[[File:Wikimedia-logo.svg|45px|link=]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 130%; font-weight:bold; color: #2c3e50;&quot;&gt;လ္ၚတ်အာ ပါင်မုက် ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 115%;&quot;&gt;
[[ပါင်မုက် ဗဟဵု|ပါင်မုက် ဗဟဵု]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:သိပ္ပံပညာ|သိပ္ပံပညာ]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:ယေန်သၞာင်|ယေန်သၞာင်]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:ပရေင်ပညာ|ပရေင်ပညာ]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr style=&quot;width: 30%; border: 0; height: 1px; background: #d5dbdb; margin: 15px auto;&quot; /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 100%;&quot;&gt;
[[c:Category:Society|ဝဳကဳ ကောမန် (Commons)]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[d:Q8425|ဝဳကဳဒါတာ (Wikidata)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>cjc1fhqlsin2sxnf66knyi8k8m6gkwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပါင်မုက်:ကမၠောန်ဇြဟတ်</title>
    <ns>100</ns>
    <id>10257</id>
    <revision>
      <id>53215</id>
      <timestamp>2026-04-26T17:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef5e7, #fdebd0); padding: 40px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #e67e22; box-shadow: 0 6px 15px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -30px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Gears icon.svg|200px]]&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;po...&quot;</comment>
      <origin>53215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9908" sha1="dwld84jjf3gk2ao4k53se7uqsld8h56" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef5e7, #fdebd0); padding: 40px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #e67e22; box-shadow: 0 6px 15px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -30px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Gears icon.svg|200px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -30px; right: -20px; opacity: 0.08;&quot;&gt;[[File:High voltage warning.svg|200px]]&lt;/div&gt;
[[File:High voltage warning.svg|70px|alt=ဇြဟတ်]] [[File:Gears icon.svg|70px|alt=ကမၠောန်]]&lt;br/&gt;
&lt;h1 style=&quot;border: none; font-size: 300%; font-weight: 900; color: #b9770e; text-shadow: 1px 1px 3px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px; margin-bottom: 0.1em; margin-top: 0.2em;&quot;&gt;ပါင်မုက် ကမၠောန် ကေုာံ ဇြဟတ်&lt;/h1&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 140%; font-weight: bold; color: #d35400; margin-top: 0;&quot;&gt;Portal: Work and Energy / Industry&lt;/p&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 120%; color: #873600; padding: 0 10%; line-height: 1.6; font-style: italic;&quot;&gt;
&quot;ဇြဟတ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ကမၠောန်ရ။ ဍေံ ဟွံကၠေအ်ကၠက်အာ၊ ဆဂး ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ ဗီုပြင် နာနာသာ်မာန်ရ။&quot;&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%;&quot;&gt;— သၞောဝ် ပွမမင်မဲ ဇြဟတ် (Law of Conservation of Energy)&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Info icon.svg|25px|link=]] ကမၠောန် ကေုာံ ဇြဟတ် ဟီုမ္ဂးဂှ် မုရော?&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
[[File:Newton's cradle animation book 2.gif|left|100px|alt=Newton's Cradle]]
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာမ္ဂး၊ '''ကမၠောန်''' ({{lang-en|Work}}) ကေုာံ '''ဇြဟတ်''' ({{lang-en|Energy}}) ဂှ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် အလုံစကြဝဠာရ။ ဇြဟတ်ဝွံ နွံဗီုပြင် နာနာသာ် မပ္တံကဵု ဇြဟတ်လလဳ၊ ဇြဟတ်လျး၊ ဇြဟတ်ဓါတု၊ ကေုာံ ဇြဟတ်ချဳဒရာင် တအ်ရ။ သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ကမၠောန်မွဲမွဲ (ဥပမာ - ပွမယိုက်ပတိုန် အရာဝတ္ထုမွဲ) ဂှ် သ္ဒးစကာ ဇြဟတ် တွဵုရ။ ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူဏအ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် စက်ယန္တရား၊ ဒြဟတ်လလဳ ကေုာံ နဲပညာ ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[ဇြဟတ်|ဆက်ဗှ် ပရူ ဇြဟတ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #d35400; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#ba4a00; border-bottom:1px solid #873600; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Star_icon_stylized.svg|25px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးဗှ် (Selected Article)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
[[File:Solar panels in aerial view.jpg|right|130px|alt=Solar panels]]
'''ဇြဟတ်တ္ၚဲ''' ({{lang-en|Solar Energy}}) ဝွံ ဒှ်ဇြဟတ် သဘာဝ မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု လျး ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ တ္ၚဲ ရ။ ဍေံဝွံ ဒှ်ဇြဟတ် မဟွံလေပ်အိုတ် (Renewable energy) တုဲ သီုဟွံပကဵု ညံင်သဘာဝ ဂွံလီုလာ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နဲပညာ โซလာเซลล์ (Solar cells/Photovoltaics) တအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ကောန်မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲစကာ လျးတ္ၚဲ ညံင်ဂွံဒှ် ဒြဟတ်လလဳ (Electricity) သွက်ဂွံ သုင်စောဲ ပ္ဍဲသ္ၚိဌာန် ကေုာံ ရုင်ကမၠောန် အလုံဂၠးကဝ်ရ။ ဇြဟတ်တ္ၚဲဂှ် ဒှ်သွဟ် အဓိက သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပွမစကာ ကၠေင်ဒါတ် (Fossil fuels) ကေုာံ ပြသၞာ ရာသဳဥတု ဖံက်ပြန် ရ။
&lt;div style=&quot;text-align:right; font-size:90%; margin-top:10px;&quot;&gt;'''[[ဇြဟတ်တ္ၚဲ|ဆက်ဗှ်...]]'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:40%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f1c40f; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#d4ac0d; border-bottom:1px solid #b9770e; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Crystal Clear app xmag.png|25px|link=]] ညးတီလဝ်တုဲရဟာ? (Did you know?)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
* တ္ၚဲ ဝွံ ပလံင်ဗစိုပ်ကဵု ဇြဟတ် စိုပ်ဂၠးတိ ပ္ဍဲမွဲနာဍဳဂှ် လၟိဟ်ဍေံ ဂၠိုင်နူကဵု ဇြဟတ် အလုံကောန်မၞိဟ်တအ် သုင်စောဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ဏီရ။
* ယူနေတ် (Unit) သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဇြဟတ် ကေုာံ ကမၠောန် ပ္ဍဲသၞောတ် SI ဂှ် ဒှ် '''ဂျူးလ်''' (Joule) ရ။
* ဇြဟတ် ဒြဟတ်ကျာ (Wind energy) ဝွံ မၞိဟ်တအ် စကာကၠုင်လဝ် နူကဵု သၞာံ ၅,၀၀၀ ကိုပ်ကၠာခရေတ် တေံ သွက်ဂွံ ဒဳက္ၜင်ယာ ပ္ဍဲကြုင်နဳလာ (Nile River) ရ။
* ပ္ဍဲခန္ဓကာယ ပိုဲဏအ်၊ က္ဍဟ်ဂှ် ၜိုန်ရ နွံလျိုင် ဆ ၂% ကီုလေဝ်၊ ဍေံ စကာ ဇြဟတ် (ကာလဝ်ရဳ) ၜိုတ် ၂၀% နူကဵု ဇြဟတ် အလုံခန္ဓကာယ ရ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border:1px solid #aeb6bf; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#839192; border-bottom:1px solid #707b7c; padding:15px; font-size:140%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|25px|link=]] ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Categories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
&lt;categorytree mode=&quot;categories&quot; depth=&quot;1&quot;&gt;ဇြဟတ်&lt;/categorytree&gt;
----
* [[:ကဏ္ဍ:ဇြဟတ်|ဇြဟတ် (Energy)]]
* [[:ကဏ္ဍ:ကမၠောန်|ကမၠောန် ကေုာံ ဒြဟတ် (Work &amp; Power)]]
* [[:ကဏ္ဍ:အေန်ဂျေန်နဳယာ|အေန်ဂျေန်နဳယာ (Engineering)]]
* [[:ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ|ရူပဗေဒ (Physics)]]
* [[:ကဏ္ဍ:စက်ယန္တရား|စက်ယန္တရား (Machinery)]]
* [[:ကဏ္ဍ:ဇြဟတ် သဘာဝ|ဇြဟတ် သဘာဝ (Renewable Energy)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;text-align: center; margin-top: 15px; padding: 25px; background: linear-gradient(to right, #eaeded, #f4f6f6, #eaeded); border: 1px solid #bdc3c7; border-radius: 12px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
[[File:Wikimedia-logo.svg|45px|link=]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 130%; font-weight:bold; color: #2c3e50;&quot;&gt;လ္ၚတ်အာ ပါင်မုက် ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top: 15px; font-size: 115%;&quot;&gt;
[[ပါင်မုက် ဗဟဵု|ပါင်မုက် ဗဟဵု]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:သိပ္ပံပညာ|သိပ္ပံပညာ]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:နဲပညာ|နဲပညာ]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[ပါင်မုက်:ပထဝဳ|ပထဝဳ]]
&lt;/div&gt;
&lt;hr style=&quot;width: 30%; border: 0; height: 1px; background: #d5dbdb; margin: 15px auto;&quot; /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 100%;&quot;&gt;
[[c:Category:Energy|ဝဳကဳ ကောမန် (Commons)]] &amp;nbsp;&amp;bull;&amp;nbsp; [[d:Q11379|ဝဳကဳဒါတာ (Wikidata)]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ကမၠောန်ဇြဟတ်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[Category:ပါင်မုက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>dwld84jjf3gk2ao4k53se7uqsld8h56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဇြဟတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10258</id>
    <revision>
      <id>53216</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef9e7, #fdebd0); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #f39c12; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[ဝှာင်:High_voltage_warning.svg|150x150px]]&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;positio...&quot;</comment>
      <origin>53216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4681" sha1="neik35hbzgjc09pnb0icfgfpk11tk3k" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef9e7, #fdebd0); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #f39c12; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[ဝှာင်:High_voltage_warning.svg|150x150px]]&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[ဝှာင်:Nuvola_apps_energy.svg|150x150px]]&lt;/div&gt;[[ဝှာင်:High_voltage_warning.svg|alt=ဇြဟတ်|70x70px]]

&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#b9770e; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ဇြဟတ်&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#d35400;&quot;&gt;Category: Energy&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#7e5109; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု ဇြဟတ် (Energy)၊ ဗီုပြင် ဇြဟတ်နာနာ၊ ရူပဗေဒ ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် ဒြဟတ်လလဳ အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |&lt;div style=&quot;border:1px solid #f5b041; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
== [[ဝှာင်:List-icon.svg|link=|25x25px]] ပရူပရာ အဓိကဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် မၞး ဂွံဆဵုကေတ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု-

* [[ဝှာင်:Sun_symbol.svg|20x20px]] '''ဇြဟတ် သဘာဝ (Renewable):''' ဇြဟတ်တ္ၚဲ (Solar energy)၊ ဇြဟတ်ကျာ ကေုာံ ဇြဟတ်ဍာ်ဂမၠိုင်။
* [[ဝှာင်:Gnome-battery.svg|20x20px]] '''ဇြဟတ် လလဳ (Electrical):''' ဒြဟတ်လလဳ၊ ဗဲထရဳ ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် လလဳနာနာ။
* [[ဝှာင်:Gears_icon.svg|20x20px]] '''ဇြဟတ် စက် (Mechanical):''' ဇြဟတ်ချဳဒရာင် (Kinetic) ကေုာံ ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင် (Potential energy)။
* [[ဝှာင်:Atom.svg|20x20px]] '''ရူပဗေဒ ကေုာံ ဇြဟတ်:''' တင်ဂၞင်သဇိုင် သၞောဝ်ဇြဟတ် (Laws of Thermodynamics) ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ။
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
== [[ဝှာင်:Pencil-icon.svg|link=|25x25px]] ဗီုလဵု ဂွံပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရော? ==
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် မၞး ပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရ-

# '''စုတ် ကဏ္ဍ:''' ယဝ်ရ မၞး ချူ လိက်ပရေင်တၟိ မဆေင်ကဵု ဇြဟတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ရူပဗေဒမ္ဂး၊ လ္ပဝိုတ် စုတ်ကုဒ် &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ကဏ္ဍ:ဇြဟတ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် မုက်လိက်ဂှ်ညိ။
# '''ခၞံဗဒှ် လိက်ပရေင်:''' လိက်ပရေင် မပ္တံကဵု ဇြဟတ်လလဳ၊ ဇြဟတ်ကျာ ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ် (Fossil fuels) တအ်ဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ထပ်ချူရ။
# '''ပလေဝ်ဒါန်:''' လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု သိပ္ပံ မဟွံမွဲကဵု နိဿဲ တအ်ဂှ် ထပ်ဗပေင်စုတ်ကဵု သက်သဳခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက်ညိ။
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top: 30px;&quot;&gt;
=== လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် ===
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>neik35hbzgjc09pnb0icfgfpk11tk3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53217</id>
      <parentid>53216</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4685" sha1="6ekva8wfbpxsxsz46bvp4pntc7r9ig3" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fef9e7, #fdebd0); padding: 35px 20px; border-radius: 15px; border: 2px solid #f39c12; box-shadow: 0 6px 12px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[ဝှာင်:High_voltage_warning.svg|150x150px]]&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[ဝှာင်:Nuvola_apps_energy.svg|150x150px]]&lt;/div&gt;[[ဝှာင်:High_voltage_warning.svg|alt=ဇြဟတ်|70x70px]]

&lt;span style=&quot;font-size:280%; font-weight:900; color:#b9770e; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.9); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ဇြဟတ်&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-size:130%; font-weight:bold; color:#d35400;&quot;&gt;Category: Energy&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:115%; color:#7e5109; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်စပ် ကု [[ဇြဟတ်]] (Energy)၊ ဗီုပြင် ဇြဟတ်နာနာ၊ ရူပဗေဒ ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် ဒြဟတ်လလဳ အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |&lt;div style=&quot;border:1px solid #f5b041; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06); transition: 0.3s;&quot;&gt;
== [[ဝှာင်:List-icon.svg|link=|25x25px]] ပရူပရာ အဓိကဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် မၞး ဂွံဆဵုကေတ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု-

* [[ဝှာင်:Sun_symbol.svg|20x20px]] '''ဇြဟတ် သဘာဝ (Renewable):''' ဇြဟတ်တ္ၚဲ (Solar energy)၊ ဇြဟတ်ကျာ ကေုာံ ဇြဟတ်ဍာ်ဂမၠိုင်။
* [[ဝှာင်:Gnome-battery.svg|20x20px]] '''ဇြဟတ် လလဳ (Electrical):''' ဒြဟတ်လလဳ၊ ဗဲထရဳ ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် လလဳနာနာ။
* [[ဝှာင်:Gears_icon.svg|20x20px]] '''ဇြဟတ် စက် (Mechanical):''' ဇြဟတ်ချဳဒရာင် (Kinetic) ကေုာံ ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင် (Potential energy)။
* [[ဝှာင်:Atom.svg|20x20px]] '''ရူပဗေဒ ကေုာံ ဇြဟတ်:''' တင်ဂၞင်သဇိုင် သၞောဝ်ဇြဟတ် (Laws of Thermodynamics) ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ။
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.06);&quot;&gt;
== [[ဝှာင်:Pencil-icon.svg|link=|25x25px]] ဗီုလဵု ဂွံပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရော? ==
&lt;div style=&quot;padding:20px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် မၞး ပါလုပ် ရီုဗင်မာန်ရ-

# '''စုတ် ကဏ္ဍ:''' ယဝ်ရ မၞး ချူ လိက်ပရေင်တၟိ မဆေင်ကဵု ဇြဟတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ရူပဗေဒမ္ဂး၊ လ္ပဝိုတ် စုတ်ကုဒ် &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[ကဏ္ဍ:ဇြဟတ်]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ပ္ဍဲသၟဝ်အိုတ် မုက်လိက်ဂှ်ညိ။
# '''ခၞံဗဒှ် လိက်ပရေင်:''' လိက်ပရေင် မပ္တံကဵု ဇြဟတ်လလဳ၊ ဇြဟတ်ကျာ ကေုာံ ကၠေင်ဒါတ် (Fossil fuels) တအ်ဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ထပ်ချူရ။
# '''ပလေဝ်ဒါန်:''' လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု သိပ္ပံ မဟွံမွဲကဵု နိဿဲ တအ်ဂှ် ထပ်ဗပေင်စုတ်ကဵု သက်သဳခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက်ညိ။
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top: 30px;&quot;&gt;
=== လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် ===
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>6ekva8wfbpxsxsz46bvp4pntc7r9ig3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇြဟတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10259</id>
    <revision>
      <id>53218</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #d35400; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot; ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fdebd0; color: #873600; padding: 10px; bo...&quot;</comment>
      <origin>53218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9822" sha1="gfmp1tckq6nqqz8lat3k1qn2ros5jja" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #d35400; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fdebd0; color: #873600; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |ဇြဟတ်
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#b9770e;&quot;&gt;Energy&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Lightning_bolt.svg|alt=ဇြဟတ်|120x120px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;လျးလလဳဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် ဇြဟတ် သဘာဝ မပြာကတ်အိုတ်မွဲရ&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ကဏ္ဍ သိပ္ပံ
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ရူပဗေဒ]] (Physics)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |သင်္ကေတ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$E$
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ယူနေတ် SI
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဂျူးလ် (Joule, J)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ယူနေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ကာလဝ်ရဳ (Calorie), ကဳလဝ်ဝါတ်-နာဍဳ (kWh), ဣလက်ထရွန်-ဗို့ (eV)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ဗီုပြင် မပြာကတ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဇြဟတ်ချဳဒရာင်, ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင်, ဇြဟတ်ဓါတ်ကတဴ, ဇြဟတ်လလဳ
|}
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ '''ဇြဟတ်''' ({{lang-en|Energy}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစောံသတ္တိ မနွံပၟိက် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ကမၠောန် (Work) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမကဵု ဓါတ်ကတဴ (Heat) လတူ အရာဝတ္ထု ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်မွဲမွဲရ။ ဇြဟတ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိကအိုတ် သွက်ပရေင်ချဳဒရာင် အလုံမွဲ စကြဝဠာ တုဲ၊ သက်ကု ဇြဟတ်မ္ဂး ကမၠောန်လဵုမွဲလေဝ် ကတဵုဒှ် ဟွံမာန်ရ။

အတိုင် သၞောဝ် ပွမမင်မဲ ဇြဟတ် (Law of Conservation of Energy) မ္ဂး ဇြဟတ်ဂှ် ခၞံဗဒှ်တၟိ ဟွံဂွံ၊ ပလီုပလာ်ထောံ ဟွံဂွံရ။ ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ ဗီုပြင် နူမွဲနဲကဲ စိုပ် မွဲနဲကဲ သၟးရ။ ဥပမာ - ဇြဟတ်ဓါတု နူကဵု ကၠေင်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဒှ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် သွက် ကွဳစက် ဂွံဒဳအာ မာန်ရ။

== ဗီုပြင် ဇြဟတ်ဂမၠိုင် ==
ဇြဟတ်ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ်တုဲ၊ ဍေံတအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာကၠုင် ညးသ္ကအ် မာန်ဒၟံင် တွဵုရ။ ဗီုပြင် ဇြဟတ် အဓိကဂမၠိုင်မ္ဂး-

# '''ဇြဟတ် ချဳဒရာင် (Kinetic Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ပွမချဳဒရာင် အရာဝတ္ထုမွဲမွဲရ။ ဥပမာ - ကွဳစက် မဒဳဒၟံင်၊ ဍာ်မဇွောဝ်ဒၟံင်။
# '''ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် (Potential Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲအရာဝတ္ထုမွဲ ဟိုတ်နူကဵု ဒၞာဲဒတန် (Position) ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာဍေံရ။ ဥပမာ - ဍာ်မနွံလတူ ကၟာတ်ဍာ်၊ စမၠံက် မတံင်လဝ်။
# '''ဇြဟတ် ဓါတ်ကတဴ (Thermal Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် နူကဵု ပွမချဳဒရာင် အဲတမ် ကေုာံ မဝ်လဳကျူဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရာဝတ္ထုမွဲရ။ အရာဝတ္ထု ကတဴခိုင်င်မ္ဂး ဇြဟတ်ဓါတ်ကတဴ နွံဂၠိုင်ရ။
# '''ဇြဟတ် လလဳ (Electrical Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် နူကဵု ပွမဇွောဝ်တိတ် အီလက်ထရွန် (Electrons) နူကဵု ဇြောတ်ဓါတ် (Conductor) မွဲရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဇြဟတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။
# '''ဇြဟတ် ဓါတု (Chemical Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) အကြာ အဲတမ်ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - စၞစ၊ ၜိုတ်၊ ကၠေင်ဒါတ်။
# '''ဇြဟတ် နျူကလဳယျာ (Nuclear Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဗဟဵု (Nucleus) အဲတမ်မွဲရ။ ကာလ အဲတမ် ပါ်ပြး ဟွံသေင်မ္ဂး ပံင်သၟဟ်အာမ္ဂး ဇြဟတ်ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် တိတ်ကၠုင်ရ (ဥပမာ - ဇြဟတ် နူကဵု တ္ၚဲ)။

== သၞောဝ် ပွမမင်မဲ ဇြဟတ် ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''သၞောဝ် ပွမမင်မဲ ဇြဟတ် (Law of Conservation of Energy):''' သၞောဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်သၞောဝ်သဇိုင် အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ ရ။ ဍေံဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ- ''&quot;ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်မကၟာတ်လဝ်မွဲ (Closed system) မ္ဂး၊ လၟိဟ် ဇြဟတ် သီုဖအိုတ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဂှ် တွဵုရ။ ဇြဟတ်ဂှ် ခၞံဗဒှ်တၟိ ဟွံဂွံ၊ ပလီုပလာ်ထောံ ဟွံဂွံ၊ ဆဂး ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ ဗီုပြင် နူမွဲသာ် စိုပ် မွဲသာ်မာန်ရ။&quot;''
&lt;/div&gt;

== အဆက်အစၠောအ် ဇြဟတ် ကဵု ဒြပ် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၅ ဂှ် တၠပညာ အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Theory of Relativity) တုဲ ညးထ္ၜးလဝ် သက်သဳ ဒဒှ်ရ ဒြပ် (Mass) ကဵု ဇြဟတ် (Energy) ဂှ် ဒှ်အရာမွဲဓဝ်တုဲ ပြံင်လှာဲအာကၠုင် ညးသ္ကအ် မာန်ရ။ တွဟ်ဖော်မူလာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်- $$E = mc^2$$ မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး $E$ ဂှ် ဒှ် ဇြဟတ်၊ $m$ ဂှ် ဒှ် လျိုင်ဒြပ်၊ ကေုာံ $c$ ဂှ် ဒှ် လဟိုင်လျး ရ။

== ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ ယူနေတ် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (SI System) မ္ဂး၊ ယူနေတ် သွက်ဂွံ ၜတ် ဇြဟတ်ဂှ် ဒှ် '''ဂျူးလ်''' (Joule) မစၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ $J$ ရ။ မွဲဂျူးလ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ဇြဟတ် မစကာ သွက်ဂွံ ဍိုက်ပတိုန် အရာဝတ္ထုမွဲ နကဵု ဒြဟတ် မွဲနယူတန် (1 Newton) အပ္ဍဲ ဇမၠိင် မွဲမဳတာ ရ ($1 J = 1 N \cdot m$)။

ပါဲနူဂှ် ယူနေတ် တၞဟ်တအ်မ္ဂး-

* '''ကာလဝ်ရဳ (Calorie):''' မလေပ်စကာ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ စၞစ ကေုာံ ဇြဟတ် ဇဳဝဗေဒ။
* '''ကဳလဝ်ဝါတ်-နာဍဳ (kWh):''' မလေပ်စကာ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် ပွမသုင်စောဲ ဒြဟတ်လလဳ ပ္ဍဲသ္ၚိဌာန် ကေုာံ ရုင်ကမၠောန်။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

* &quot;Energy and Physics&quot;, Modern Science Encyclopaedia.
* &quot;Law of Conservation of Energy&quot;, Fundamentals of Thermodynamics.</text>
      <sha1>gfmp1tckq6nqqz8lat3k1qn2ros5jja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53219</id>
      <parentid>53218</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9960" sha1="3g4g8qllw9hohfb55ah7rpiasrkv34d" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #d35400; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fdebd0; color: #873600; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |ဇြဟတ်
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#b9770e;&quot;&gt;Energy&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Lightning_bolt.svg|alt=ဇြဟတ်|120x120px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;လျးလလဳဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် ဇြဟတ် သဘာဝ မပြာကတ်အိုတ်မွဲရ&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ကဏ္ဍ သိပ္ပံ
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ရူပဗေဒ]] (Physics)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |သင်္ကေတ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$E$
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ယူနေတ် SI
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဂျူးလ် (Joule, J)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ယူနေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ကာလဝ်ရဳ (Calorie), ကဳလဝ်ဝါတ်-နာဍဳ (kWh), ဣလက်ထရွန်-ဗို့ (eV)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ဗီုပြင် မပြာကတ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဇြဟတ်ချဳဒရာင်, ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင်, ဇြဟတ်ဓါတ်ကတဴ, ဇြဟတ်လလဳ
|}
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ '''ဇြဟတ်''' ({{lang-en|Energy}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစောံသတ္တိ မနွံပၟိက် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ကမၠောန် (Work) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမကဵု ဓါတ်ကတဴ (Heat) လတူ အရာဝတ္ထု ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်မွဲမွဲရ။ ဇြဟတ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိကအိုတ် သွက်ပရေင်ချဳဒရာင် အလုံမွဲ စကြဝဠာ တုဲ၊ သက်ကု ဇြဟတ်မ္ဂး ကမၠောန်လဵုမွဲလေဝ် ကတဵုဒှ် ဟွံမာန်ရ။

အတိုင် သၞောဝ် ပွမမင်မဲ ဇြဟတ် (Law of Conservation of Energy) မ္ဂး ဇြဟတ်ဂှ် ခၞံဗဒှ်တၟိ ဟွံဂွံ၊ ပလီုပလာ်ထောံ ဟွံဂွံရ။ ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ ဗီုပြင် နူမွဲနဲကဲ စိုပ် မွဲနဲကဲ သၟးရ။ ဥပမာ - ဇြဟတ်ဓါတု နူကဵု ကၠေင်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဒှ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် သွက် ကွဳစက် ဂွံဒဳအာ မာန်ရ။

== ဗီုပြင် ဇြဟတ်ဂမၠိုင် ==
ဇြဟတ်ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ်တုဲ၊ ဍေံတအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာကၠုင် ညးသ္ကအ် မာန်ဒၟံင် တွဵုရ။ ဗီုပြင် ဇြဟတ် အဓိကဂမၠိုင်မ္ဂး-

# '''ဇြဟတ် ချဳဒရာင် (Kinetic Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ပွမချဳဒရာင် အရာဝတ္ထုမွဲမွဲရ။ ဥပမာ - ကွဳစက် မဒဳဒၟံင်၊ ဍာ်မဇွောဝ်ဒၟံင်။
# '''ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် (Potential Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲအရာဝတ္ထုမွဲ ဟိုတ်နူကဵု ဒၞာဲဒတန် (Position) ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာဍေံရ။ ဥပမာ - ဍာ်မနွံလတူ ကၟာတ်ဍာ်၊ စမၠံက် မတံင်လဝ်။
# '''ဇြဟတ် ဓါတ်ကတဴ (Thermal Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် နူကဵု ပွမချဳဒရာင် အဲတမ် ကေုာံ မဝ်လဳကျူဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရာဝတ္ထုမွဲရ။ အရာဝတ္ထု ကတဴခိုင်င်မ္ဂး ဇြဟတ်ဓါတ်ကတဴ နွံဂၠိုင်ရ။
# '''ဇြဟတ် လလဳ (Electrical Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် နူကဵု ပွမဇွောဝ်တိတ် အီလက်ထရွန် (Electrons) နူကဵု ဇြောတ်ဓါတ် (Conductor) မွဲရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဇြဟတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။
# '''ဇြဟတ် ဓါတု (Chemical Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) အကြာ အဲတမ်ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - စၞစ၊ ၜိုတ်၊ ကၠေင်ဒါတ်။
# '''ဇြဟတ် နျူကလဳယျာ (Nuclear Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဗဟဵု (Nucleus) အဲတမ်မွဲရ။ ကာလ အဲတမ် ပါ်ပြး ဟွံသေင်မ္ဂး ပံင်သၟဟ်အာမ္ဂး ဇြဟတ်ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် တိတ်ကၠုင်ရ (ဥပမာ - ဇြဟတ် နူကဵု တ္ၚဲ)။

== သၞောဝ် ပွမမင်မဲ ဇြဟတ် ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''သၞောဝ် ပွမမင်မဲ ဇြဟတ် (Law of Conservation of Energy):''' သၞောဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်သၞောဝ်သဇိုင် အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ ရ။ ဍေံဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ- ''&quot;ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်မကၟာတ်လဝ်မွဲ (Closed system) မ္ဂး၊ လၟိဟ် ဇြဟတ် သီုဖအိုတ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဂှ် တွဵုရ။ ဇြဟတ်ဂှ် ခၞံဗဒှ်တၟိ ဟွံဂွံ၊ ပလီုပလာ်ထောံ ဟွံဂွံ၊ ဆဂး ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ ဗီုပြင် နူမွဲသာ် စိုပ် မွဲသာ်မာန်ရ။&quot;''
&lt;/div&gt;

== အဆက်အစၠောအ် ဇြဟတ် ကဵု ဒြပ် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၅ ဂှ် တၠပညာ အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Theory of Relativity) တုဲ ညးထ္ၜးလဝ် သက်သဳ ဒဒှ်ရ ဒြပ် (Mass) ကဵု ဇြဟတ် (Energy) ဂှ် ဒှ်အရာမွဲဓဝ်တုဲ ပြံင်လှာဲအာကၠုင် ညးသ္ကအ် မာန်ရ။ တွဟ်ဖော်မူလာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်- $$E = mc^2$$ မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး $E$ ဂှ် ဒှ် ဇြဟတ်၊ $m$ ဂှ် ဒှ် လျိုင်ဒြပ်၊ ကေုာံ $c$ ဂှ် ဒှ် လဟိုင်လျး ရ။

== ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ ယူနေတ် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (SI System) မ္ဂး၊ ယူနေတ် သွက်ဂွံ ၜတ် ဇြဟတ်ဂှ် ဒှ် '''ဂျူးလ်''' (Joule) မစၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ $J$ ရ။ မွဲဂျူးလ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ဇြဟတ် မစကာ သွက်ဂွံ ဍိုက်ပတိုန် အရာဝတ္ထုမွဲ နကဵု ဒြဟတ် မွဲနယူတန် (1 Newton) အပ္ဍဲ ဇမၠိင် မွဲမဳတာ ရ ($1 J = 1 N \cdot m$)။

ပါဲနူဂှ် ယူနေတ် တၞဟ်တအ်မ္ဂး-

* '''ကာလဝ်ရဳ (Calorie):''' မလေပ်စကာ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ စၞစ ကေုာံ ဇြဟတ် ဇဳဝဗေဒ။
* '''ကဳလဝ်ဝါတ်-နာဍဳ (kWh):''' မလေပ်စကာ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် ပွမသုင်စောဲ ဒြဟတ်လလဳ ပ္ဍဲသ္ၚိဌာန် ကေုာံ ရုင်ကမၠောန်။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

* &quot;Energy and Physics&quot;, Modern Science Encyclopaedia.
* &quot;Law of Conservation of Energy&quot;, Fundamentals of Thermodynamics.

{{DEFAULTSORT:ဇြဟတ်}} [[ကဏ္ဍ:ဇြဟတ်]] [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>3g4g8qllw9hohfb55ah7rpiasrkv34d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53220</id>
      <parentid>53219</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9964" sha1="3jtvjkbm478girucpqnhhtqbgfcurx2" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #d35400; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fdebd0; color: #873600; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |ဇြဟတ်
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#b9770e;&quot;&gt;Energy&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Lightning_bolt.svg|alt=ဇြဟတ်|120x120px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;လျးလလဳဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် ဇြဟတ် သဘာဝ မပြာကတ်အိုတ်မွဲရ&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ကဏ္ဍ သိပ္ပံ
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ရူပဗေဒ]] (Physics)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |သင်္ကေတ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$E$
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ယူနေတ် SI
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဂျူးလ် (Joule, J)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ယူနေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ကာလဝ်ရဳ (Calorie), ကဳလဝ်ဝါတ်-နာဍဳ (kWh), ဣလက်ထရွန်-ဗို့ (eV)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ဗီုပြင် မပြာကတ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဇြဟတ်ချဳဒရာင်, ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင်, ဇြဟတ်ဓါတ်ကတဴ, ဇြဟတ်လလဳ
|}
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ '''ဇြဟတ်''' ({{lang-en|Energy}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစောံသတ္တိ မနွံပၟိက် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ကမၠောန် (Work) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမကဵု ဓါတ်ကတဴ (Heat) လတူ အရာဝတ္ထု ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်မွဲမွဲရ။ ဇြဟတ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိကအိုတ် သွက်ပရေင်ချဳဒရာင် အလုံမွဲ စကြဝဠာ တုဲ၊ သက်ကု ဇြဟတ်မ္ဂး ကမၠောန်လဵုမွဲလေဝ် ကတဵုဒှ် ဟွံမာန်ရ။

အတိုင် သၞောဝ် ပွမမင်မဲ ဇြဟတ် (Law of Conservation of Energy) မ္ဂး ဇြဟတ်ဂှ် ခၞံဗဒှ်တၟိ ဟွံဂွံ၊ ပလီုပလာ်ထောံ ဟွံဂွံရ။ ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ ဗီုပြင် နူမွဲနဲကဲ စိုပ် မွဲနဲကဲ သၟးရ။ ဥပမာ - ဇြဟတ်ဓါတု နူကဵု ကၠေင်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဒှ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် သွက် ကွဳစက် ဂွံဒဳအာ မာန်ရ။

== ဗီုပြင် ဇြဟတ်ဂမၠိုင် ==
ဇြဟတ်ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ်တုဲ၊ ဍေံတအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာကၠုင် ညးသ္ကအ် မာန်ဒၟံင် တွဵုရ။ ဗီုပြင် ဇြဟတ် အဓိကဂမၠိုင်မ္ဂး-

# '''[[ဇြဟတ် ချဳဒရာင်]] (Kinetic Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ပွမချဳဒရာင် အရာဝတ္ထုမွဲမွဲရ။ ဥပမာ - ကွဳစက် မဒဳဒၟံင်၊ ဍာ်မဇွောဝ်ဒၟံင်။
# '''ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် (Potential Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲအရာဝတ္ထုမွဲ ဟိုတ်နူကဵု ဒၞာဲဒတန် (Position) ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာဍေံရ။ ဥပမာ - ဍာ်မနွံလတူ ကၟာတ်ဍာ်၊ စမၠံက် မတံင်လဝ်။
# '''ဇြဟတ် ဓါတ်ကတဴ (Thermal Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် နူကဵု ပွမချဳဒရာင် အဲတမ် ကေုာံ မဝ်လဳကျူဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရာဝတ္ထုမွဲရ။ အရာဝတ္ထု ကတဴခိုင်င်မ္ဂး ဇြဟတ်ဓါတ်ကတဴ နွံဂၠိုင်ရ။
# '''ဇြဟတ် လလဳ (Electrical Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် နူကဵု ပွမဇွောဝ်တိတ် အီလက်ထရွန် (Electrons) နူကဵု ဇြောတ်ဓါတ် (Conductor) မွဲရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဇြဟတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။
# '''ဇြဟတ် ဓါတု (Chemical Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) အကြာ အဲတမ်ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - စၞစ၊ ၜိုတ်၊ ကၠေင်ဒါတ်။
# '''ဇြဟတ် နျူကလဳယျာ (Nuclear Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဗဟဵု (Nucleus) အဲတမ်မွဲရ။ ကာလ အဲတမ် ပါ်ပြး ဟွံသေင်မ္ဂး ပံင်သၟဟ်အာမ္ဂး ဇြဟတ်ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် တိတ်ကၠုင်ရ (ဥပမာ - ဇြဟတ် နူကဵု တ္ၚဲ)။

== သၞောဝ် ပွမမင်မဲ ဇြဟတ် ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''သၞောဝ် ပွမမင်မဲ ဇြဟတ် (Law of Conservation of Energy):''' သၞောဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်သၞောဝ်သဇိုင် အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ ရ။ ဍေံဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ- ''&quot;ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်မကၟာတ်လဝ်မွဲ (Closed system) မ္ဂး၊ လၟိဟ် ဇြဟတ် သီုဖအိုတ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဂှ် တွဵုရ။ ဇြဟတ်ဂှ် ခၞံဗဒှ်တၟိ ဟွံဂွံ၊ ပလီုပလာ်ထောံ ဟွံဂွံ၊ ဆဂး ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ ဗီုပြင် နူမွဲသာ် စိုပ် မွဲသာ်မာန်ရ။&quot;''
&lt;/div&gt;

== အဆက်အစၠောအ် ဇြဟတ် ကဵု ဒြပ် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၅ ဂှ် တၠပညာ အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Theory of Relativity) တုဲ ညးထ္ၜးလဝ် သက်သဳ ဒဒှ်ရ ဒြပ် (Mass) ကဵု ဇြဟတ် (Energy) ဂှ် ဒှ်အရာမွဲဓဝ်တုဲ ပြံင်လှာဲအာကၠုင် ညးသ္ကအ် မာန်ရ။ တွဟ်ဖော်မူလာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်- $$E = mc^2$$ မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး $E$ ဂှ် ဒှ် ဇြဟတ်၊ $m$ ဂှ် ဒှ် လျိုင်ဒြပ်၊ ကေုာံ $c$ ဂှ် ဒှ် လဟိုင်လျး ရ။

== ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ ယူနေတ် ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (SI System) မ္ဂး၊ ယူနေတ် သွက်ဂွံ ၜတ် ဇြဟတ်ဂှ် ဒှ် '''ဂျူးလ်''' (Joule) မစၞောန်ထ္ၜး နကဵု သင်္ကေတ $J$ ရ။ မွဲဂျူးလ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ဇြဟတ် မစကာ သွက်ဂွံ ဍိုက်ပတိုန် အရာဝတ္ထုမွဲ နကဵု ဒြဟတ် မွဲနယူတန် (1 Newton) အပ္ဍဲ ဇမၠိင် မွဲမဳတာ ရ ($1 J = 1 N \cdot m$)။

ပါဲနူဂှ် ယူနေတ် တၞဟ်တအ်မ္ဂး-

* '''ကာလဝ်ရဳ (Calorie):''' မလေပ်စကာ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ စၞစ ကေုာံ ဇြဟတ် ဇဳဝဗေဒ။
* '''ကဳလဝ်ဝါတ်-နာဍဳ (kWh):''' မလေပ်စကာ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် ပွမသုင်စောဲ ဒြဟတ်လလဳ ပ္ဍဲသ္ၚိဌာန် ကေုာံ ရုင်ကမၠောန်။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

* &quot;Energy and Physics&quot;, Modern Science Encyclopaedia.
* &quot;Law of Conservation of Energy&quot;, Fundamentals of Thermodynamics.

{{DEFAULTSORT:ဇြဟတ်}} [[ကဏ္ဍ:ဇြဟတ်]] [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>3jtvjkbm478girucpqnhhtqbgfcurx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇြဟတ် ချဳဒရာင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10260</id>
    <revision>
      <id>53221</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #d35400; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot; ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fdebd0; color: #873600; padding: 10px; bo...&quot;</comment>
      <origin>53221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9687" sha1="kr0qi91whq18q7560rg1j9vhec7fx8d" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #d35400; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fdebd0; color: #873600; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |ဇြဟတ် ချဳဒရာင်
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#b9770e;&quot;&gt;Kinetic Energy&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Newton's_cradle_animation_book_2.gif|alt=ဇြဟတ် ချဳဒရာင်|180x180px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမပြံင်လှာဲ ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ကေုာံ ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခဍောင်နယူတန်&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ကဏ္ဍ သိပ္ပံ
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ရူပဗေဒ]] (Physics)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |သင်္ကေတ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$E_k$, $K$, ဟွံသေင်မ္ဂး $T$
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ဖော်မူလာ သဇိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$E_k = \frac{1}{2}mv^2$
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ယူနေတ် SI
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဂျူးလ် (Joule, J)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot; |ယူနေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$\text{kg} \cdot \text{m}^2/\text{s}^2$, $\text{N} \cdot \text{m}$
|}
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ '''ဇြဟတ် ချဳဒရာင်''' ({{lang-en|Kinetic Energy}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဇြဟတ် အရာဝတ္ထုမွဲမွဲ မပိုင်ပြဳလဝ် ဟိုတ်နူကဵု ပွမချဳဒရာင် (Motion) ဍေံရ။ ဍေံဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ကမၠောန် (Work) မနွံပၟိက် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကဵု လဟိုင် အရာဝတ္ထုမွဲ နူကဵု အကာဲအရာ မဒေါအ်ဇူဒၟံင် ဂှ် ညံင်ဂွံ စိုပ်အာ လဟိုင် မကဵုလဝ် အတိုင်ကိုပ်ကၠာဂှ်ရ။ အရာဝတ္ထုဂှ် ကလိဂွံ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်တုဲမ္ဂး၊ စဵုကဵု လဟိုင်ဍေံ ဟွံပြံင်လှာဲ၊ လၟိဟ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဂှ် တွဵုရ။

အရာဝတ္ထုမွဲ ယဝ်ရ ဍေံ ဒေါအ်ဇူဒၟံင် (လဟိုင် သုည) မ္ဂး ဇြဟတ်ချဳဒရာင်ဍေံလေဝ် ဒှ်သုည ကီုရ။ ကာလ အရာဝတ္ထုဂှ် ကလေင်ဒေါအ်ဇူအာပၠန်မ္ဂး ဍေံ ကလေင်ပ္တိတ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် သီုဖအိုတ်ဂှ် နဒဒှ် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဒုင်တဝ်စၞေဟ် ကုအရာမကဵုဒေါအ်ဂှ်ရ။

== ဖော်မူလာ ကေုာံ ဂၞန်သင်္ချာ ==
ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ် (Classical mechanics) မ္ဂး၊ ဇြဟတ် ချဳဒရာင် ($E_k$) သွက် အရာဝတ္ထု မဟွံဂေတ် ကေုာံ မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ် ($m$) ကေုာံ လဟိုင် ($v$) ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ဖော်မူလာ ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

$$E_k = \frac{1}{2}mv^2$$

မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး-

* $m$ ဂှ် ဒှ် လျိုင်ဒြပ် (Mass) မၜတ် နကဵု ကဳလဝ်ဂရာမ် (kg)။
* $v$ ဂှ် ဒှ် လဟိုင် (Velocity) မၜတ် နကဵု မဳတာ ပ္ဍဲမွဲစက္က (m/s)။
* $E_k$ ဂှ် ဒှ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် မၜတ် နကဵု ဂျူးလ် (Joule, J)။

အတိုင် ဖော်မူလာဏအ်မ္ဂး ဇြဟတ်ချဳဒရာင်ဝွံ နွံပရေင်ဆက်စပ် တိုက်ရိုက် ကု လျိုင်ဒြပ် ကေုာံ လဟိုင် မတၟံလဝ် ၜါဝါ (square of the velocity) ရ။ ယဝ်ရ လဟိုင် အရာဝတ္ထုမွဲ ကတဵုဒှ်အာ ၜါဆ ($2v$) မ္ဂး၊ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်ဍေံ ဇၞော်တိုန်အာ စဵုကဵု ပန်ဆ ($2^2 = 4$) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကွဳစက် မဒဳဒၟံင် ပြဟ်ပြဟ်တအ်ဂှ် အခိင်ဒးတာ်မ္ဂး ပလီုပလာ်မာန် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== ဂကူ ဇြဟတ် ချဳဒရာင်ဂမၠိုင် ==
ဇြဟတ် ချဳဒရာင်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် ပွမချဳဒရာင် အဓိက (၃) သာ်ရ-

# '''ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ပွမပြံင်ဒၞာဲ (Translational Kinetic Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု အရာဝတ္ထုမွဲ ပြံင်လှာဲအာ ဒၞာဲ နူမွဲဒၞာဲ စိုပ်မွဲဒၞာဲ (ဥပမာ - ကွဳစက် မဒဳဒၟံင် လတူဂၠံင်၊ မၞိဟ်မဒြေပ်ဒၟံင်)။
# '''ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ပွမဂေတ် (Rotational Kinetic Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု အရာဝတ္ထုမွဲ ဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ တိုင်ဗဟဵုဍေံ (ဥပမာ - စက်ပသာ် မဂေတ်ဒၟံင်၊ ဂၠးတိ မဂေတ်ဒၟံင် လတူတိုင်ဍေံ)။
# '''ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ပွမဇတှ် (Vibrational Kinetic Energy):''' ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု အရာဝတ္ထု ဟွံသေင်မ္ဂး အဲတမ်တအ် ဇတှ် (Vibrate) ဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲဍေံ (ဥပမာ - တၞုင်ခဍေက်ဇတှ်၊ မဝ်လဳကျူ မချဳဒရာင် ပ္ဍဲဓါတ်ကတဴ)။

== သၞောဝ် ကမၠောန် ကေုာံ ဇြဟတ် ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''သၞောဝ် ကမၠောန်-ဇြဟတ် (Work-Energy Theorem):''' သၞောဝ်ဏအ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လၟိဟ် ကမၠောန် အလုံသီုဖအိုတ် (Net work, $W$) မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် လတူ အရာဝတ္ထုမွဲဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု လၟိဟ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ဍေံ ($\Delta E_k$) ရ။ $$W = \Delta E_k = \frac{1}{2}mv_f^2 - \frac{1}{2}mv_i^2$$ မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး $v_f$ ဂှ် လဟိုင်လက္ကရဴ၊ ကေုာံ $v_i$ ဂှ် လဟိုင်ကိုပ်ကၠာ ရ။
&lt;/div&gt;

== ဥပမာ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝတ္ၚဲ ==

* '''ဒြဟတ်ကျာ (Wind Energy):''' ကျာမပိုက်ဒၟံင်ဂှ် နွံကဵု ဇြဟတ်ချဳဒရာင်တုဲ၊ ပိုဲစကာဍေံ သွက်ဂွံ ဂေတ် စက်ဒြဟတ်ကျာ (Wind turbines) တုဲ ပြံင်လှာဲကၠောန်ဗဒှ် ဒြဟတ်လလဳရ။
* '''ဍာ်မဇွောဝ်:''' ကြုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်တၟောဝ် မဇွောဝ်စှ်ေကၠုင်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ၊ စကာ ပ္ဍဲကမၠောန် ကၠောန် လလဳဍာ် (Hydroelectricity) မာန်ရ။
* '''ပွမကၠောတ်မွဲမွဲ:''' လေအ်၊ မတၟအ်၊ ကေုာံ ကွဳစက် မတရဴအာဒၟံင်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဇြဟတ်ချဳဒရာင် အလုံသီုဖအိုတ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ဇြဟတ်]]
* [[ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်]] (Potential Energy)
* [[ရူပဗေဒ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

* &quot;Kinetic Energy&quot;, Fundamentals of Physics, Halliday &amp; Resnick.
* &quot;Work and Energy&quot;, Modern Physics Encyclopaedia.</text>
      <sha1>kr0qi91whq18q7560rg1j9vhec7fx8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10261</id>
    <revision>
      <id>53222</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #27ae60; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot; ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e9f7ef; color: #145a32; padding: 10px; bo...&quot;</comment>
      <origin>53222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10558" sha1="h2rhhq0f95v15dyn0u60u6o32qhhkq2" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #27ae60; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e9f7ef; color: #145a32; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#1e8449;&quot;&gt;Potential Energy&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Simple_gravity_pendulum.svg|alt=ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်|180x180px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပ္ဍဲကဵု လယိုင်ဒကဲ (Pendulum) မ္ဂး ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင် နွံသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဒၞာဲကဆံင်လတူအိုတ်ရ။&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #1e8449;&quot; |ကဏ္ဍ သိပ္ပံ
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ရူပဗေဒ]] (Physics)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1e8449;&quot; |သင်္ကေတ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$U$, $P.E.$, ဟွံသေင်မ္ဂး $V$
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1e8449;&quot; |ဖော်မူလာ သဇိုင် (ဓရောတ်)
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$U = mgh$
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1e8449;&quot; |ယူနေတ် SI
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဂျူးလ် (Joule, J)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1e8449;&quot; |ယူနေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$\text{kg} \cdot \text{m}^2/\text{s}^2$, $\text{N} \cdot \text{m}$
|}
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ '''ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်''' ({{lang-en|Potential Energy}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင် (stored) လဝ် ပ္ဍဲအရာဝတ္ထုမွဲမွဲ ဟိုတ်နူကဵု ဒၞာဲဒတန် (Position) ဍေံ၊ အကာဲအရာ (State) ဍေံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဆက်စပ် ဍေံ ကုအရာဝတ္ထု တၞဟ်တအ်ရ။ တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[ဇြဟတ် ချဳဒရာင်]] မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပွမချဳဒရာင်ဂှ်၊ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်ဝွံ ဒှ်ဇြဟတ် မနွံဒၟံင် အပ္ဍဲအရာဝတ္ထုဂှ်တုဲ ဍေံ ပတိတ်ကဵု ကမၠောန် (Work) မာန် ပ္ဍဲအခိင် ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ အကာဲအရာရ။

ဥပမာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍာ် မနွံဒၟံင် လတူ ကၟာတ်ဍာ် (Dam) ရ။ ဍာ်မနွံလတူဂှ် နွံကဵု ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ဟိုတ်နူကဵု သမၠုင်ဍေံရ။ ကာလဍာ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေကၠုင်မ္ဂး၊ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဒှ် ဇြဟတ် ချဳဒရာင် တုဲ စကာ သွက်ဂွံ ဂေတ် စက်ပတိတ် လလဳမာန်ရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ဖော်မူလာ အဓိကဂမၠိုင် ==
ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် အဓိက ဂၠိုင်ကဵုသာ်ရ-

=== ၁။ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဓရောတ်တိ (Gravitational Potential Energy) ===
ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု သမၠုင် အရာဝတ္ထုမွဲမွဲ မနွံလတူ ဗလးတိ (ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲသဇိုင်မွဲ) ရ။ ဍေံဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု လျိုင်ဒြပ်၊ သမၠုင် ကေုာံ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ရ။ ဖော်မူလာဍေံဂှ်- $$U_g = mgh$$ မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး-

* $m$ = လျိုင်ဒြပ် (Mass) မၜတ် နကဵု kg
* $g$ = လဟိုင် ဒြဟတ်ဓရောတ် (Acceleration due to gravity) မနွံ ၜိုတ် $9.8 \text{ m/s}^2$ လတူဂၠးတိ
* $h$ = သမၠုင် (Height) မၜတ် နကဵု m

=== ၂။ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် သတေင် (Elastic Potential Energy) ===
ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲအရာဝတ္ထု မလေပ်ဆွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး မလေပ်ကျာတ် (ဥပမာ - စပရင် Spring, တ္ၚမတံင်လဝ်) ရ။ ကာလ ပိုဲ တံင်ဆွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍဵုပဍုတ် အရာဝတ္ထုတအ်ဏအ်မ္ဂး ဇြဟတ်ဂှ် စုက်လုဲအာ ပ္ဍဲဍေံရ။ ဖော်မူလာဍေံဂှ်- $$U_e = \frac{1}{2}kx^2$$ မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး $k$ ဂှ် ဒှ် စၟတ်ကၞာတ် စပရင် (Spring constant) တုဲ $x$ ဂှ် ဒှ် ဇမၠိင် မဆွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး မဍုတ်အာ (Displacement) ရ။

=== ၃။ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဓါတု (Chemical Potential Energy) ===
ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) အကြာ အဲတမ် ကေုာံ မဝ်လဳကျူဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - ကၠေင်ဒါတ်၊ စၞစ၊ ကေုာံ ဗဲထရဳ တအ်ဂှ် နွံကဵု ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဓါတု ရ။ ကာလ ကတဵုဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု (Chemical reaction) မ္ဂး ဇြဟတ်တအ်ဏအ် တိတ်ကၠုင်ရ။

=== ၄။ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် လလဳ (Electric Potential Energy) ===
ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဒၞာဲဒတန် ဓါတ်လလဳ (Electric charges) ပ္ဍဲကဵု ဗလးဓါတ်လလဳ (Electric field) ရ။ ဓါတ်လလဳ မတုပ် ၜါမဂှ် ဒးဒုင် ဇြဟတ်အလန် (Repulsive) တုဲ၊ ဓါတ်လလဳ မတၞဟ်ခြာ ၜါမဂှ် ဒးဒုင် ဇြဟတ်ဓရောတ် (Attractive) ရ။

== အဆက်အစၠောအ် ကု ဇြဟတ် ချဳဒရာင် ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #27ae60; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ပွမပြံင်လှာဲ ဇြဟတ် (Energy Conversion):''' အတိုင် သၞောဝ် ပွမမင်မဲ စက်ဇြဟတ် (Conservation of Mechanical Energy) မ္ဂး၊ ပ္ဍဲသၞောတ် မဟွံမွဲကဵု ပရေင်ပွတ်တိုက် (No friction) ဂှ် ဇြဟတ် သီုဖအိုတ် (Total Mechanical Energy, $E$) ဂှ် ဒှ် သွဟ်ပံင်စုတ် အကြာ ဇြဟတ် ချဳဒရာင် ($K$) ကေုာံ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ($U$) ရ။ $$E = K + U = \text{Constant}$$ ဥပမာ - ကာလ တၟအ်မွဲမ ပြဟ်စှ်ေ နူလတူကျာမ္ဂး၊ သမၠုင်ဍေံ စှ်ေအာ (ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင် အောန်စှ်ေ) တုဲ လဟိုင်ဍေံ ပြဟ်တိုန် (ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ဂၠိုင်တိုန်) ရ။ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဒှ် ဇြဟတ် ချဳဒရာင် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဥပမာ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝတ္ၚဲ ==

* '''တ္ၚ ကေုာံ လဴ:''' ကာလပိုဲ တံင်ဆွဲ တ္ၚမွဲမ္ဂး ပိုဲ စုတ်ပၠုပ်လဝ် ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် သတေင် ပ္ဍဲကဵု ဇုက်တ္ၚဂှ်ရ။ ကာလဗလးထောအ်မ္ဂး ဇြဟတ်ဂှ် ပြံင်အာ ဒှ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် လဴ တုဲ ပကဵု ညံင်လဴ ဂွံပဝ်အာ ပြဟ်ပြဟ်ရ။
* '''ရဝ်လာ ကိုတ်သတာ (Roller Coaster):''' ကာလ ကွဳရဝ်လာ ကိုတ်သတာ စိုပ်ဒၞာဲ သၠုင်အိုတ်ဂှ် ဍေံ နွံကဵု ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဓရောတ်တိ ဇၞော်အိုတ်ရ။ ကာလဍေံ ဇွောဝ်စှ်ေမ္ဂး ဇြဟတ်ဂှ် ပြံင်အာ ဒှ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် သွက်ဂွံ ဒဳအာ ပြဟ်ပြဟ်ရ။
* '''ဗဲထရဳ (Battery):''' ဗဲထရဳ ပ္ဍဲဖုန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကောမ်ပျူတာပိုဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မသီဂိုင်လဝ် ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဓါတု သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကဵု ဒြဟတ်လလဳရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ဇြဟတ်]]
* [[ဇြဟတ် ချဳဒရာင်]] (Kinetic Energy)
* [[ရူပဗေဒ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

* &quot;Potential Energy&quot;, Fundamentals of Physics, Halliday &amp; Resnick.
* &quot;Mechanical Energy and Conservation&quot;, University Physics.</text>
      <sha1>h2rhhq0f95v15dyn0u60u6o32qhhkq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53223</id>
      <parentid>53222</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10688" sha1="7ioumkn6xpikapl4m75qg0vynempt9c" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #27ae60; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e9f7ef; color: #145a32; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#1e8449;&quot;&gt;Potential Energy&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Simple_gravity_pendulum.svg|alt=ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်|180x180px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပ္ဍဲကဵု လယိုင်ဒကဲ (Pendulum) မ္ဂး ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင် နွံသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဒၞာဲကဆံင်လတူအိုတ်ရ။&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #1e8449;&quot; |ကဏ္ဍ သိပ္ပံ
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ရူပဗေဒ]] (Physics)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1e8449;&quot; |သင်္ကေတ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$U$, $P.E.$, ဟွံသေင်မ္ဂး $V$
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1e8449;&quot; |ဖော်မူလာ သဇိုင် (ဓရောတ်)
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$U = mgh$
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1e8449;&quot; |ယူနေတ် SI
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဂျူးလ် (Joule, J)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1e8449;&quot; |ယူနေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |$\text{kg} \cdot \text{m}^2/\text{s}^2$, $\text{N} \cdot \text{m}$
|}
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ '''ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်''' ({{lang-en|Potential Energy}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင် (stored) လဝ် ပ္ဍဲအရာဝတ္ထုမွဲမွဲ ဟိုတ်နူကဵု ဒၞာဲဒတန် (Position) ဍေံ၊ အကာဲအရာ (State) ဍေံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဆက်စပ် ဍေံ ကုအရာဝတ္ထု တၞဟ်တအ်ရ။ တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[ဇြဟတ် ချဳဒရာင်]] မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပွမချဳဒရာင်ဂှ်၊ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်ဝွံ ဒှ်ဇြဟတ် မနွံဒၟံင် အပ္ဍဲအရာဝတ္ထုဂှ်တုဲ ဍေံ ပတိတ်ကဵု ကမၠောန် (Work) မာန် ပ္ဍဲအခိင် ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ အကာဲအရာရ။

ဥပမာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍာ် မနွံဒၟံင် လတူ ကၟာတ်ဍာ် (Dam) ရ။ ဍာ်မနွံလတူဂှ် နွံကဵု ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ဟိုတ်နူကဵု သမၠုင်ဍေံရ။ ကာလဍာ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေကၠုင်မ္ဂး၊ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဒှ် ဇြဟတ် ချဳဒရာင် တုဲ စကာ သွက်ဂွံ ဂေတ် စက်ပတိတ် လလဳမာန်ရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ဖော်မူလာ အဓိကဂမၠိုင် ==
ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် အဓိက ဂၠိုင်ကဵုသာ်ရ-

=== ၁။ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဓရောတ်တိ (Gravitational Potential Energy) ===
ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု သမၠုင် အရာဝတ္ထုမွဲမွဲ မနွံလတူ ဗလးတိ (ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲသဇိုင်မွဲ) ရ။ ဍေံဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု လျိုင်ဒြပ်၊ သမၠုင် ကေုာံ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ရ။ ဖော်မူလာဍေံဂှ်- $$U_g = mgh$$ မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး-

* $m$ = လျိုင်ဒြပ် (Mass) မၜတ် နကဵု kg
* $g$ = လဟိုင် ဒြဟတ်ဓရောတ် (Acceleration due to gravity) မနွံ ၜိုတ် $9.8 \text{ m/s}^2$ လတူဂၠးတိ
* $h$ = သမၠုင် (Height) မၜတ် နကဵု m

=== ၂။ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် သတေင် (Elastic Potential Energy) ===
ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲအရာဝတ္ထု မလေပ်ဆွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး မလေပ်ကျာတ် (ဥပမာ - စပရင် Spring, တ္ၚမတံင်လဝ်) ရ။ ကာလ ပိုဲ တံင်ဆွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍဵုပဍုတ် အရာဝတ္ထုတအ်ဏအ်မ္ဂး ဇြဟတ်ဂှ် စုက်လုဲအာ ပ္ဍဲဍေံရ။ ဖော်မူလာဍေံဂှ်- $$U_e = \frac{1}{2}kx^2$$ မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး $k$ ဂှ် ဒှ် စၟတ်ကၞာတ် စပရင် (Spring constant) တုဲ $x$ ဂှ် ဒှ် ဇမၠိင် မဆွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး မဍုတ်အာ (Displacement) ရ။

=== ၃။ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဓါတု (Chemical Potential Energy) ===
ဒှ်ဇြဟတ် မသီဂိုင်လဝ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) အကြာ အဲတမ် ကေုာံ မဝ်လဳကျူဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - ကၠေင်ဒါတ်၊ စၞစ၊ ကေုာံ ဗဲထရဳ တအ်ဂှ် နွံကဵု ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဓါတု ရ။ ကာလ ကတဵုဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု (Chemical reaction) မ္ဂး ဇြဟတ်တအ်ဏအ် တိတ်ကၠုင်ရ။

=== ၄။ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် လလဳ (Electric Potential Energy) ===
ဒှ်ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဒၞာဲဒတန် ဓါတ်လလဳ (Electric charges) ပ္ဍဲကဵု ဗလးဓါတ်လလဳ (Electric field) ရ။ ဓါတ်လလဳ မတုပ် ၜါမဂှ် ဒးဒုင် ဇြဟတ်အလန် (Repulsive) တုဲ၊ ဓါတ်လလဳ မတၞဟ်ခြာ ၜါမဂှ် ဒးဒုင် ဇြဟတ်ဓရောတ် (Attractive) ရ။

== အဆက်အစၠောအ် ကု ဇြဟတ် ချဳဒရာင် ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #27ae60; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ပွမပြံင်လှာဲ ဇြဟတ် (Energy Conversion):''' အတိုင် သၞောဝ် ပွမမင်မဲ စက်ဇြဟတ် (Conservation of Mechanical Energy) မ္ဂး၊ ပ္ဍဲသၞောတ် မဟွံမွဲကဵု ပရေင်ပွတ်တိုက် (No friction) ဂှ် ဇြဟတ် သီုဖအိုတ် (Total Mechanical Energy, $E$) ဂှ် ဒှ် သွဟ်ပံင်စုတ် အကြာ ဇြဟတ် ချဳဒရာင် ($K$) ကေုာံ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ($U$) ရ။ $$E = K + U = \text{Constant}$$ ဥပမာ - ကာလ တၟအ်မွဲမ ပြဟ်စှ်ေ နူလတူကျာမ္ဂး၊ သမၠုင်ဍေံ စှ်ေအာ (ဇြဟတ်ဒုင်ဒၟံင် အောန်စှ်ေ) တုဲ လဟိုင်ဍေံ ပြဟ်တိုန် (ဇြဟတ်ချဳဒရာင် ဂၠိုင်တိုန်) ရ။ ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဒှ် ဇြဟတ် ချဳဒရာင် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဥပမာ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝတ္ၚဲ ==

* '''တ္ၚ ကေုာံ လဴ:''' ကာလပိုဲ တံင်ဆွဲ တ္ၚမွဲမ္ဂး ပိုဲ စုတ်ပၠုပ်လဝ် ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် သတေင် ပ္ဍဲကဵု ဇုက်တ္ၚဂှ်ရ။ ကာလဗလးထောအ်မ္ဂး ဇြဟတ်ဂှ် ပြံင်အာ ဒှ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် လဴ တုဲ ပကဵု ညံင်လဴ ဂွံပဝ်အာ ပြဟ်ပြဟ်ရ။
* '''ရဝ်လာ ကိုတ်သတာ (Roller Coaster):''' ကာလ ကွဳရဝ်လာ ကိုတ်သတာ စိုပ်ဒၞာဲ သၠုင်အိုတ်ဂှ် ဍေံ နွံကဵု ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဓရောတ်တိ ဇၞော်အိုတ်ရ။ ကာလဍေံ ဇွောဝ်စှ်ေမ္ဂး ဇြဟတ်ဂှ် ပြံင်အာ ဒှ် ဇြဟတ်ချဳဒရာင် သွက်ဂွံ ဒဳအာ ပြဟ်ပြဟ်ရ။
* '''ဗဲထရဳ (Battery):''' ဗဲထရဳ ပ္ဍဲဖုန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကောမ်ပျူတာပိုဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မသီဂိုင်လဝ် ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင် ဓါတု သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကဵု ဒြဟတ်လလဳရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ဇြဟတ်]]
* [[ဇြဟတ် ချဳဒရာင်]] (Kinetic Energy)
* [[ရူပဗေဒ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

* &quot;Potential Energy&quot;, Fundamentals of Physics, Halliday &amp; Resnick.
* &quot;Mechanical Energy and Conservation&quot;, University Physics.

{{DEFAULTSORT:ဇြဟတ် ဒုင်ဒၟံင်}} [[ကဏ္ဍ:ဇြဟတ်]] [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]</text>
      <sha1>7ioumkn6xpikapl4m75qg0vynempt9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10262</id>
    <revision>
      <id>53224</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #eaf2f8; color: #154360; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8205" sha1="goxdqj1xkduu8gh2opuxqsiyguywlih" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #eaf2f8; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;တင်ဂၞင်သဇိုင် ရူပဗေဒ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#1f618d;&quot;&gt;Physical Constants&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|120px|alt=တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;တင်ဂၞင်သဇိုင်တအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောကဓါတ် ကေုာံ အဲတမ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ကဏ္ဍ သိပ္ပံ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ]] (Physics)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;လဟိုင်လျး ($c$)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$299,792,458 \text{ m/s}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;တင်ဂၞင် ဓရောတ်တိ ($G$)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$6.674 \times 10^{-11} \text{ m}^3\text{kg}^{-1}\text{s}^{-2}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;တင်ဂၞင် ပလာန် ($h$)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$6.626 \times 10^{-34} \text{ J}\cdot\text{s}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ဓါတ်လလဳ သဇိုင် ($e$)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$1.602 \times 10^{-19} \text{ C}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ ကေုာံ ရူပဗေဒ၊ '''တင်ဂၞင်သဇိုင် ရူပဗေဒ''' ({{lang-en|Physical constant}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟိဟ် တင်ဂၞင် (Numerical value) မဟွံပြံင်လှာဲ ကေုာံ မတန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဂှ် အလုံမွဲ စကြဝဠာရ။ တၞဟ်ခြာ နူကဵု တင်ဂၞင် သင်္ချာ (ဥပမာ $\pi$ ဟွံသေင်မ္ဂး $e$) မဟွံမွဲကဵု ယူနေတ် ၜတ်ကၞာတ်ဂှ်၊ တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ တအ်ဝွံ နွံကဵု ယူနေတ် ၜတ်ကၞာတ် (Units of measurement) မဆေင်စပ် ကု လောကဓါတ် ဇေတ်ဇေတ်ရ။

တင်ဂၞင်တအ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ သောဲကၠေအ် ဖော်မူလာ ရူပဗေဒ ကေုာံ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အရာဝတ္ထုဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (SI units) ရ။

== တင်ဂၞင် အလုံစကြဝဠာ (Universal Constants) ==
တင်ဂၞင် အလုံစကြဝဠာ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်တင်ဂၞင် မထိင်ဒဝ်လဝ် သဇိုင် လောကဓါတ် အလုံမွဲ စကြဝဠာရ-

* '''လဟိုင်လျး ပ္ဍဲ လဟာင် (Speed of light in vacuum, $c$):''' 
လဟိုင်လျးဂှ် ဒှ်လဟိုင် မပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စကြဝဠာပိုဲဏအ်ရ။ ဍေံဝွံ ဒှ်တင်ဂၞင် အဓိက ပ္ဍဲကဵု တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Theory of Relativity) အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် ရ။
$$c = 299,792,458 \text{ m/s}$$

* '''တင်ဂၞင် ဓရောတ်တိ ညူတန် (Newtonian constant of gravitation, $G$):''' 
ဒှ်တင်ဂၞင် မစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဇြဟတ် ဓရောတ်တိ (Gravity) မအာဇြဟတ် လတူ အရာဝတ္ထု ၜါ မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ် (Mass) ရ။
$$G \approx 6.67430 \times 10^{-11} \text{ m}^3 \cdot \text{kg}^{-1} \cdot \text{s}^{-2}$$

* '''တင်ဂၞင် ပလာန် (Planck constant, $h$):''' 
ဒှ်တင်ဂၞင် သဇိုင် ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ကွမ်တမ် (Quantum mechanics) တုဲ ဍေံ ဆက်စပ်ကဵု ဇြဟတ် (Energy) ကေုာံ လဟိုင်လပှ် (Frequency) လျးဖဝ်တောန် ရ။
$$h \approx 6.62607015 \times 10^{-34} \text{ J} \cdot \text{s}$$

== တင်ဂၞင် ဓါတ်လလဳ ကေုာံ အဲတမ် (Electromagnetic &amp; Atomic Constants) ==
* '''ဓါတ်လလဳ သဇိုင် (Elementary charge, $e$):''' 
ဒှ်လၟိဟ် ဓါတ်လလဳ မနွံပ္ဍဲကဵု ပရဝ်တောန် (Proton) မွဲမ ဟွံသေင်မ္ဂး အီလက်ထရွန် (Electron) မွဲမ ရ။
$$e \approx 1.602176634 \times 10^{-19} \text{ C (Coulombs)}$$

* '''လျိုင်ဒြပ် အီလက်ထရွန် (Electron mass, $m_e$):''' 
ဒှ်လျိုင်ဒြပ် သဇိုင် သွက် အီလက်ထရွန် မွဲမ မဒေါအ်ဇူဒၟံင်ရ။
$$m_e \approx 9.1093837 \times 10^{-31} \text{ kg}$$

* '''တင်ဂၞင် အာဗဝ်ဂါဒရဝ် (Avogadro constant, $N_A$):''' 
ဒှ်လၟိဟ် အဲတမ် ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကျူ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု မွဲ မဝ် (Mole) မဒှ် ယူနေတ် ၜတ်ကၞာတ် ဓါတုဗေဒရ။
$$N_A = 6.02214076 \times 10^{23} \text{ mol}^{-1}$$

== ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ ၚုဟ်မး ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ပွမဖျေံ သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် (Defining SI Units):''' 
နူကဵု သၞာံ ၂၀၁၉ တေံ၊ သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (SI System) ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ တအ်ဏအ်တုဲ ကလေင်ဖျေံလဝ် သၞောတ်တၟိရ။ ဥပမာ - ကဳလဝ်ဂရာမ် (Kilogram) မဒှ် ယူနေတ် လျိုင်ဒြပ်ဂှ် ၜတ်ကၞာတ်လဝ် နကဵု သဇိုင် '''တင်ဂၞင် ပလာန် ($h$)''' သက်ကု ဒးစကာ အရာဝတ္ထု ဇေတ်ဇေတ် (Physical prototype) ရ။ ကမၠောန်ဏအ် ပကဵု ညံင် သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် ဂွံခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ တန်တဴအာ စဵုကဵု ထာဝရ မာန်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ်]] (SI Units)
* [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;Fundamental Physical Constants&quot;, National Institute of Standards and Technology (NIST).
* &quot;The 2018 revision of the SI&quot;, International Bureau of Weights and Measures (BIPM).

{{DEFAULTSORT:တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ}}
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>goxdqj1xkduu8gh2opuxqsiyguywlih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53225</id>
      <parentid>53224</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်လ္ၚတ် */</comment>
      <origin>53225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8335" sha1="g2latfi5pcdmxjgwdqsg56v9gv5tqyx" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #eaf2f8; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;တင်ဂၞင်သဇိုင် ရူပဗေဒ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#1f618d;&quot;&gt;Physical Constants&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|120px|alt=တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;တင်ဂၞင်သဇိုင်တအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောကဓါတ် ကေုာံ အဲတမ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ကဏ္ဍ သိပ္ပံ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ]] (Physics)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;လဟိုင်လျး ($c$)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$299,792,458 \text{ m/s}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;တင်ဂၞင် ဓရောတ်တိ ($G$)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$6.674 \times 10^{-11} \text{ m}^3\text{kg}^{-1}\text{s}^{-2}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;တင်ဂၞင် ပလာန် ($h$)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$6.626 \times 10^{-34} \text{ J}\cdot\text{s}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ဓါတ်လလဳ သဇိုင် ($e$)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$1.602 \times 10^{-19} \text{ C}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ ကေုာံ ရူပဗေဒ၊ '''တင်ဂၞင်သဇိုင် ရူပဗေဒ''' ({{lang-en|Physical constant}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟိဟ် တင်ဂၞင် (Numerical value) မဟွံပြံင်လှာဲ ကေုာံ မတန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဂှ် အလုံမွဲ စကြဝဠာရ။ တၞဟ်ခြာ နူကဵု တင်ဂၞင် သင်္ချာ (ဥပမာ $\pi$ ဟွံသေင်မ္ဂး $e$) မဟွံမွဲကဵု ယူနေတ် ၜတ်ကၞာတ်ဂှ်၊ တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ တအ်ဝွံ နွံကဵု ယူနေတ် ၜတ်ကၞာတ် (Units of measurement) မဆေင်စပ် ကု လောကဓါတ် ဇေတ်ဇေတ်ရ။

တင်ဂၞင်တအ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ သောဲကၠေအ် ဖော်မူလာ ရူပဗေဒ ကေုာံ သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အရာဝတ္ထုဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (SI units) ရ။

== တင်ဂၞင် အလုံစကြဝဠာ (Universal Constants) ==
တင်ဂၞင် အလုံစကြဝဠာ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်တင်ဂၞင် မထိင်ဒဝ်လဝ် သဇိုင် လောကဓါတ် အလုံမွဲ စကြဝဠာရ-

* '''လဟိုင်လျး ပ္ဍဲ လဟာင် (Speed of light in vacuum, $c$):''' 
လဟိုင်လျးဂှ် ဒှ်လဟိုင် မပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စကြဝဠာပိုဲဏအ်ရ။ ဍေံဝွံ ဒှ်တင်ဂၞင် အဓိက ပ္ဍဲကဵု တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Theory of Relativity) အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် ရ။
$$c = 299,792,458 \text{ m/s}$$

* '''တင်ဂၞင် ဓရောတ်တိ ညူတန် (Newtonian constant of gravitation, $G$):''' 
ဒှ်တင်ဂၞင် မစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဇြဟတ် ဓရောတ်တိ (Gravity) မအာဇြဟတ် လတူ အရာဝတ္ထု ၜါ မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ် (Mass) ရ။
$$G \approx 6.67430 \times 10^{-11} \text{ m}^3 \cdot \text{kg}^{-1} \cdot \text{s}^{-2}$$

* '''တင်ဂၞင် ပလာန် (Planck constant, $h$):''' 
ဒှ်တင်ဂၞင် သဇိုင် ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ကွမ်တမ် (Quantum mechanics) တုဲ ဍေံ ဆက်စပ်ကဵု ဇြဟတ် (Energy) ကေုာံ လဟိုင်လပှ် (Frequency) လျးဖဝ်တောန် ရ။
$$h \approx 6.62607015 \times 10^{-34} \text{ J} \cdot \text{s}$$

== တင်ဂၞင် ဓါတ်လလဳ ကေုာံ အဲတမ် (Electromagnetic &amp; Atomic Constants) ==
* '''ဓါတ်လလဳ သဇိုင် (Elementary charge, $e$):''' 
ဒှ်လၟိဟ် ဓါတ်လလဳ မနွံပ္ဍဲကဵု ပရဝ်တောန် (Proton) မွဲမ ဟွံသေင်မ္ဂး အီလက်ထရွန် (Electron) မွဲမ ရ။
$$e \approx 1.602176634 \times 10^{-19} \text{ C (Coulombs)}$$

* '''လျိုင်ဒြပ် အီလက်ထရွန် (Electron mass, $m_e$):''' 
ဒှ်လျိုင်ဒြပ် သဇိုင် သွက် အီလက်ထရွန် မွဲမ မဒေါအ်ဇူဒၟံင်ရ။
$$m_e \approx 9.1093837 \times 10^{-31} \text{ kg}$$

* '''တင်ဂၞင် အာဗဝ်ဂါဒရဝ် (Avogadro constant, $N_A$):''' 
ဒှ်လၟိဟ် အဲတမ် ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကျူ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု မွဲ မဝ် (Mole) မဒှ် ယူနေတ် ၜတ်ကၞာတ် ဓါတုဗေဒရ။
$$N_A = 6.02214076 \times 10^{23} \text{ mol}^{-1}$$

== ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ ၚုဟ်မး ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ပွမဖျေံ သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် (Defining SI Units):''' 
နူကဵု သၞာံ ၂၀၁၉ တေံ၊ သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (SI System) ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ တအ်ဏအ်တုဲ ကလေင်ဖျေံလဝ် သၞောတ်တၟိရ။ ဥပမာ - ကဳလဝ်ဂရာမ် (Kilogram) မဒှ် ယူနေတ် လျိုင်ဒြပ်ဂှ် ၜတ်ကၞာတ်လဝ် နကဵု သဇိုင် '''တင်ဂၞင် ပလာန် ($h$)''' သက်ကု ဒးစကာ အရာဝတ္ထု ဇေတ်ဇေတ် (Physical prototype) ရ။ ကမၠောန်ဏအ် ပကဵု ညံင် သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် ဂွံခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ တန်တဴအာ စဵုကဵု ထာဝရ မာန်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ်]] (SI Units)
* [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]]

{{DEFAULTSORT:တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ}} [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;Fundamental Physical Constants&quot;, National Institute of Standards and Technology (NIST).
* &quot;The 2018 revision of the SI&quot;, International Bureau of Weights and Measures (BIPM).

{{DEFAULTSORT:တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ}}
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>g2latfi5pcdmxjgwdqsg56v9gv5tqyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10263</id>
    <revision>
      <id>53226</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #eaf2f8; color: #154360; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10144" sha1="ifj51ldk9f4c2z0yqj1fboo77wgsi21" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #eaf2f8; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#1f618d;&quot;&gt;International System of Units (SI)&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:SI base unit.svg|180px|alt=SI Base Units]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ယူနေတ် သဇိုင် (၇) သာ် ပ္ဍဲသၞောတ် SI မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု တင်ဂၞင် ရူပဗေဒဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ကဏ္ဍ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[သိပ္ပံ]] ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ်ပညာ (Metrology)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;စၟတ်သမ္တီ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ ၁၉၆၀ (1960)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ဂကောံ ကောပ်ကာဲ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;BIPM (ရုင်ဗျူရဝ် ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ လျိုင် ဂၠးကဝ်)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ယူနေတ် သဇိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၇ သာ် (m, kg, s, A, K, mol, cd)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ယူနေတ် ဆက်စပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၂၂ သာ် (ဥပမာ - နယူတန်, ဂျူးလ်, ဝါတ်)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ်''' ({{lang-en|International System of Units}}၊ နူကဵု ပြင်သေတ်: ''Système international d'unités'' မကော်ခဴစ ဒိုဟ်ဂၠေအ် '''SI''') ဝွံ ဒှ်သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် မစကာဒၟံင် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်လၟုဟ်ရ။ သၞောတ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကု သၞောတ်မေတြေတ် (Metric system) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဗွဲမစှ်ေသၞောတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲကမၠောန် သိပ္ပံ၊ ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ နဲပညာ အလုံဂၠးကဝ်ရ။

သၞောတ် SI ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု '''ယူနေတ် သဇိုင် (Base units) ၇ သာ်''' တုဲ၊ နူကဵု ယူနေတ်သဇိုင် ၇ သာ်ဏအ်ဂှ် ဆက်ပံင်စပ်တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ယူနေတ် ဆက်စပ် (Derived units) သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လဟိုင်၊ ဇြဟတ်၊ ဒြဟတ်လလဳ ကေုာံ အရာဝတ္ထု တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ယူနေတ် သဇိုင် ၇ သာ် (The 7 Base Units) ==
သၞောတ် SI ဒုင်သဇိုင် လတူ ယူနေတ် အဓိက ၇ သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left; font-size:105%; margin-top:10px;&quot;
|- style=&quot;background-color:#2980b9; color:white;&quot;
! ပရူပရာ မၜတ်ကၞာတ် (Quantity)
! ယၟု ယူနေတ် (Unit Name)
! သင်္ကေတ (Symbol)
! သောင်ကလး (Description)
|-
| '''ဇမၠိင်''' (Length)
| မဳတာ (Meter)
| &lt;center&gt;'''m'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဇမၠိင် ကေုာံ ဇမ္ၚောဲ။
|-
| '''လျိုင်ဒြပ်''' (Mass)
| ကဳလဝ်ဂရာမ် (Kilogram)
| &lt;center&gt;'''kg'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လျိုင်ဒြပ် အရာဝတ္ထုမွဲ။ (တင်စၟတ်: ဣဏအ်မွဲဓဝ်ရ နွံကဵု အဆက်ဂတ 'kilo')။
|-
| '''အခိင်''' (Time)
| စက္က (Second)
| &lt;center&gt;'''s'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လလအ် အခိင်ကာလ။
|-
| '''ဓါတ်လလဳ''' (Electric current)
| အမ္ပဳယျာ (Ampere)
| &lt;center&gt;'''A'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဇြဟတ် ပွမဇွောဝ် ဓါတ်လလဳ။
|-
| '''ဓါတ်ကတဴ''' (Thermodynamic temp)
| ကေလ်ဗိန် (Kelvin)
| &lt;center&gt;'''K'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဓါတ်ကတဴ ပ္ဍဲ သိပ္ပံ။ (သုည ကေလ်ဗိန် = Absolute zero)။
|-
| '''လၟိဟ် အရာဝတ္ထု''' (Amount of substance)
| မဝ် (Mole)
| &lt;center&gt;'''mol'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် အဲတမ် ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကျူ ပ္ဍဲကဵု ဓါတုဗေဒ။
|-
| '''လဟိုင်လျး''' (Luminous intensity)
| ကာန်ဒေလာ (Candela)
| &lt;center&gt;'''cd'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် တၟးလျး မတိတ်ကၠုင် နူကဵု တမ်ရိုဟ်လျးမွဲ။
|}

== ယူနေတ် ဆက်စပ်ဂမၠိုင် (Derived Units) ==
ယူနေတ် သဇိုင်တအ်ဂှ် ပံင်စပ်တုဲ ကလိဂွံ ယူနေတ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရူပရာ တၞဟ်တအ်ရ။ ယူနေတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟုတၟေင် သွက်ဂွံ ပတိုန်စရာဲ ကု တၠပညာ သိပ္ပံတအ်ရ။ ဥပမာ-
* '''ဒြဟတ် (Force):''' ၜတ် နကဵု '''နယူတန် (Newton, N)'''။ ($1 \text{ N} = 1 \text{ kg} \cdot \text{m/s}^2$)
* '''ဇြဟတ် ကေုာံ ကမၠောန် (Energy &amp; Work):''' ၜတ် နကဵု '''ဂျူးလ် (Joule, J)'''။ ($1 \text{ J} = 1 \text{ N} \cdot \text{m}$)
* '''ဒြဟတ် အစောံ (Power):''' ၜတ် နကဵု '''ဝါတ် (Watt, W)'''။ ($1 \text{ W} = 1 \text{ J/s}$)
* '''ဓါတ်ဓရောတ် လလဳ (Voltage):''' ၜတ် နကဵု '''ဗို့ (Volt, V)'''။

== အဆက်ဂတ ယူနေတ်ဂမၠိုင် (SI Prefixes) ==
သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အရာမဍောတ်လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး မဇၞော်လောန်တအ်ဂှ်၊ သၞောတ် SI စကာ မအရေဝ် အဆက်ဂတ (Prefixes) ရ။ ဥပမာ-
* '''ကဳလဝ် (kilo-, k):''' ၁,၀၀၀ ဆ ($10^3$)။ ဥပမာ - ကဳလဝ်မဳတာ (km)။
* '''မေဂါ (mega-, M):''' ၁,၀၀၀,၀၀၀ ဆ ($10^6$)။ ဥပမာ - မေဂါဝါတ် (MW)။
* '''မိလ္လဳ (milli-, m):''' ၁/၁,၀၀၀ ဆ ($10^{-3}$)။ ဥပမာ - မိလ္လဳမဳတာ (mm)။
* '''မာက်ခရဝ် (micro-, $\mu$):''' ၁/၁,၀၀၀,၀၀၀ ဆ ($10^{-6}$)။ ဥပမာ - မာက်ခရဝ်စက္က ($\mu$s)။

== ပရေင်ကလေင်ဖျေံသၞောတ် သၞာံ ၂၀၁၉ ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f39c12; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ကလေင်ဖျေံ သဇိုင် သၞောတ် SI (2019 Redefinition):''' 
ကိုပ်ကၠာတေံ ယူနေတ်လ္ၚဵု (ဥပမာ - ကဳလဝ်ဂရာမ်) ဂှ် ၜတ်ကၞာတ်လဝ် နကဵု ကလောအ်ပသဲ ဇေတ်ဇေတ် မစွံလဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ပြင်သေတ် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ရုင်ဗျူရဝ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (BIPM) ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ကလေင်ပြံင်လှာဲထောအ် သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် သီုဖအိုတ် ညံင်ဂွံ ဒုင်သဇိုင် ကု '''[[:တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ|တင်ဂၞင်သဇိုင် ရူပဗေဒ မဟွံပြံင်လှာဲ]]''' (Physical constants) မပ္တံကဵု လဟိုင်လျး ($c$) ကေုာံ တင်ဂၞင် ပလာန် ($h$) ရ။ ကမၠောန်ဏအ် ပကဵု ညံင် ယူနေတ် ၜတ်ကၞာတ်တအ် ဂွံခိုင်ကၠိုက် အလုံမွဲ စကြဝဠာ စဵုကဵု ထာဝရ မာန်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[သိပ္ပံ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;The International System of Units (SI)&quot;, Bureau International des Poids et Mesures (BIPM).
* &quot;SI Redefinition&quot;, National Institute of Standards and Technology (NIST).

{{DEFAULTSORT:သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ်}}
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]</text>
      <sha1>ifj51ldk9f4c2z0yqj1fboo77wgsi21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53227</id>
      <parentid>53226</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10204" sha1="04pl4ueuivmeuwery7ztgh9w53wxa8l" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #eaf2f8; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#1f618d;&quot;&gt;International System of Units (SI)&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:SI base unit.svg|180px|alt=SI Base Units]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ယူနေတ် သဇိုင် (၇) သာ် ပ္ဍဲသၞောတ် SI မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု တင်ဂၞင် ရူပဗေဒဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ကဏ္ဍ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[သိပ္ပံ]] ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ်ပညာ (Metrology)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;စၟတ်သမ္တီ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ ၁၉၆၀ (1960)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ဂကောံ ကောပ်ကာဲ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;BIPM (ရုင်ဗျူရဝ် ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ လျိုင် ဂၠးကဝ်)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ယူနေတ် သဇိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၇ သာ် (m, kg, s, A, K, mol, cd)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1f618d;&quot;&gt;ယူနေတ် ဆက်စပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၂၂ သာ် (ဥပမာ - နယူတန်, ဂျူးလ်, ဝါတ်)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ်''' ({{lang-en|International System of Units}}၊ နူကဵု ပြင်သေတ်: ''Système international d'unités'' မကော်ခဴစ ဒိုဟ်ဂၠေအ် '''SI''') ဝွံ ဒှ်သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် မစကာဒၟံင် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်လၟုဟ်ရ။ သၞောတ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကု သၞောတ်မေတြေတ် (Metric system) တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဗွဲမစှ်ေသၞောတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲကမၠောန် သိပ္ပံ၊ ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ နဲပညာ အလုံဂၠးကဝ်ရ။

သၞောတ် SI ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု '''ယူနေတ် သဇိုင် (Base units) ၇ သာ်''' တုဲ၊ နူကဵု ယူနေတ်သဇိုင် ၇ သာ်ဏအ်ဂှ် ဆက်ပံင်စပ်တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ယူနေတ် ဆက်စပ် (Derived units) သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လဟိုင်၊ ဇြဟတ်၊ ဒြဟတ်လလဳ ကေုာံ အရာဝတ္ထု တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ယူနေတ် သဇိုင် ၇ သာ် (The 7 Base Units) ==
သၞောတ် SI ဒုင်သဇိုင် လတူ ယူနေတ် အဓိက ၇ သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left; font-size:105%; margin-top:10px;&quot;
|- style=&quot;background-color:#2980b9; color:white;&quot;
! ပရူပရာ မၜတ်ကၞာတ် (Quantity)
! ယၟု ယူနေတ် (Unit Name)
! သင်္ကေတ (Symbol)
! သောင်ကလး (Description)
|-
| '''ဇမၠိင်''' (Length)
| မဳတာ (Meter)
| &lt;center&gt;'''m'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဇမၠိင် ကေုာံ ဇမ္ၚောဲ။
|-
| '''လျိုင်ဒြပ်''' (Mass)
| ကဳလဝ်ဂရာမ် (Kilogram)
| &lt;center&gt;'''kg'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လျိုင်ဒြပ် အရာဝတ္ထုမွဲ။ (တင်စၟတ်: ဣဏအ်မွဲဓဝ်ရ နွံကဵု အဆက်ဂတ 'kilo')။
|-
| '''အခိင်''' (Time)
| စက္က (Second)
| &lt;center&gt;'''s'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လလအ် အခိင်ကာလ။
|-
| '''ဓါတ်လလဳ''' (Electric current)
| အမ္ပဳယျာ (Ampere)
| &lt;center&gt;'''A'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဇြဟတ် ပွမဇွောဝ် ဓါတ်လလဳ။
|-
| '''ဓါတ်ကတဴ''' (Thermodynamic temp)
| ကေလ်ဗိန် (Kelvin)
| &lt;center&gt;'''K'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဓါတ်ကတဴ ပ္ဍဲ သိပ္ပံ။ (သုည ကေလ်ဗိန် = Absolute zero)။
|-
| '''လၟိဟ် အရာဝတ္ထု''' (Amount of substance)
| မဝ် (Mole)
| &lt;center&gt;'''mol'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် အဲတမ် ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်လဳကျူ ပ္ဍဲကဵု ဓါတုဗေဒ။
|-
| '''လဟိုင်လျး''' (Luminous intensity)
| ကာန်ဒေလာ (Candela)
| &lt;center&gt;'''cd'''&lt;/center&gt;
| သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် တၟးလျး မတိတ်ကၠုင် နူကဵု တမ်ရိုဟ်လျးမွဲ။
|}

== ယူနေတ် ဆက်စပ်ဂမၠိုင် (Derived Units) ==
ယူနေတ် သဇိုင်တအ်ဂှ် ပံင်စပ်တုဲ ကလိဂွံ ယူနေတ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရူပရာ တၞဟ်တအ်ရ။ ယူနေတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟုတၟေင် သွက်ဂွံ ပတိုန်စရာဲ ကု တၠပညာ သိပ္ပံတအ်ရ။ ဥပမာ-
* '''ဒြဟတ် (Force):''' ၜတ် နကဵု '''နယူတန် (Newton, N)'''။ ($1 \text{ N} = 1 \text{ kg} \cdot \text{m/s}^2$)
* '''ဇြဟတ် ကေုာံ ကမၠောန် (Energy &amp; Work):''' ၜတ် နကဵု '''ဂျူးလ် (Joule, J)'''။ ($1 \text{ J} = 1 \text{ N} \cdot \text{m}$)
* '''ဒြဟတ် အစောံ (Power):''' ၜတ် နကဵု '''ဝါတ် (Watt, W)'''။ ($1 \text{ W} = 1 \text{ J/s}$)
* '''ဓါတ်ဓရောတ် လလဳ (Voltage):''' ၜတ် နကဵု '''ဗို့ (Volt, V)'''။

== အဆက်ဂတ ယူနေတ်ဂမၠိုင် (SI Prefixes) ==
သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အရာမဍောတ်လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး မဇၞော်လောန်တအ်ဂှ်၊ သၞောတ် SI စကာ မအရေဝ် အဆက်ဂတ (Prefixes) ရ။ ဥပမာ-
* '''ကဳလဝ် (kilo-, k):''' ၁,၀၀၀ ဆ ($10^3$)။ ဥပမာ - ကဳလဝ်မဳတာ (km)။
* '''မေဂါ (mega-, M):''' ၁,၀၀၀,၀၀၀ ဆ ($10^6$)။ ဥပမာ - မေဂါဝါတ် (MW)။
* '''မိလ္လဳ (milli-, m):''' ၁/၁,၀၀၀ ဆ ($10^{-3}$)။ ဥပမာ - မိလ္လဳမဳတာ (mm)။
* '''မာက်ခရဝ် (micro-, $\mu$):''' ၁/၁,၀၀၀,၀၀၀ ဆ ($10^{-6}$)။ ဥပမာ - မာက်ခရဝ်စက္က ($\mu$s)။

== ပရေင်ကလေင်ဖျေံသၞောတ် သၞာံ ၂၀၁၉ ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f39c12; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ကလေင်ဖျေံ သဇိုင် သၞောတ် SI (2019 Redefinition):''' 
ကိုပ်ကၠာတေံ ယူနေတ်လ္ၚဵု (ဥပမာ - ကဳလဝ်ဂရာမ်) ဂှ် ၜတ်ကၞာတ်လဝ် နကဵု ကလောအ်ပသဲ ဇေတ်ဇေတ် မစွံလဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ပြင်သေတ် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ရုင်ဗျူရဝ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (BIPM) ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ကလေင်ပြံင်လှာဲထောအ် သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် သီုဖအိုတ် ညံင်ဂွံ ဒုင်သဇိုင် ကု '''[[:တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ|တင်ဂၞင်သဇိုင် ရူပဗေဒ မဟွံပြံင်လှာဲ]]''' (Physical constants) မပ္တံကဵု လဟိုင်လျး ($c$) ကေုာံ တင်ဂၞင် ပလာန် ($h$) ရ။ ကမၠောန်ဏအ် ပကဵု ညံင် ယူနေတ် ၜတ်ကၞာတ်တအ် ဂွံခိုင်ကၠိုက် အလုံမွဲ စကြဝဠာ စဵုကဵု ထာဝရ မာန်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[သိပ္ပံ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;The International System of Units (SI)&quot;, Bureau International des Poids et Mesures (BIPM).
* &quot;SI Redefinition&quot;, National Institute of Standards and Technology (NIST).

{{DEFAULTSORT:သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ်}}
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ်]]</text>
      <sha1>04pl4ueuivmeuwery7ztgh9w53wxa8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၚ်္ချာရူပဗေဒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10264</id>
    <revision>
      <id>53228</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot; ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #1a5276; padding: 10px; bo...&quot;</comment>
      <origin>53228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9063" sha1="8zoj220wjcqcbycrjqyzr5uodx55zwi" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #1a5276; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |သင်္ချာရူပဗေဒ
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;Mathematical Physics&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Nuvola_apps_edu_mathematics_blue.svg|alt=သင်္ချာ|100x100px]] [[ဝှာင်:Stylised_atom_with_three_Bohr_model_orbits_and_stylised_nucleus.svg|alt=ရူပဗေဒ|113x113px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမပံင်သၟဟ် အကြာ နဲကဲသင်္ချာ ကေုာံ သဘဴဓရ် ရူပဗေဒ&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #1a5276;&quot; |ကဏ္ဍ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ရူပဗေဒ]] ကေုာံ [[သင်္ချာ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1a5276;&quot; |ပရူပရာ သ္ၚဳဂၠိပ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဖော်မူလာ၊ နဲကဲသင်္ချာ၊ တဳအဝ်ရဳ ရူပဗေဒ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1a5276;&quot; |တၠပညာ ပြာကတ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |အာဲသဇက် နယူတန်, အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်, ပေါလ် ဒဳရက် (Paul Dirac)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1a5276;&quot; |ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ်, ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ်
|}
'''သင်္ချာရူပဗေဒ''' ({{lang-en|Mathematical physics}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် နဲကဲသင်္ချာဂမၠိုင် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ကေုာံ သဘဴဓရ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ [[ရူပဗေဒ]] ရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက် ဂျာနေဝ် သင်္ချာရူပဗေဒ (Journal of Mathematical Physics) မ္ဂး ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဍေံဂှ် &quot;ပွမစကာ သင်္ချာ ပ္ဍဲပြသၞာ ရူပဗေဒ ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ် နဲကဲသင်္ချာ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် တဳအဝ်ရဳ ရူပဗေဒဂမၠိုင်&quot; ရ။

ၜိုန်ရ သင်္ချာရူပဗေဒ ကဵု ရူပဗေဒ သဘဴဓရ် (Theoretical physics) ၜါဏအ် တုပ်တဴဒၟံင် ညးသ္ကအ်ကီုလေဝ်၊ သင်္ချာရူပဗေဒဂှ် ပစၟတ် သ္ၚဳဂၠိပ် လပါ် ပရေင်စှ်ေသၞောတ် ကေုာံ တင်ဍာံပြ သင်္ချာ (Mathematical rigor) ဂၠိုင်နူကဵု ပွမသောင်ကလး အကာဲအရာ သဘာဝလောကဓါတ်ရ။

== ကဏ္ဍ သ္ၚဳဂၠိပ် အဓိကဂမၠိုင် ==
သင်္ချာရူပဗေဒဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-

* '''ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ် (Classical Mechanics):''' စကာ တင်ဂၞင် ကေုာံ ကာလ်ကူးလပ် (Calculus) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရေင်ချဳဒရာင် အရာဝတ္ထုဂမၠိုင်။ ဒုင်သဇိုင် ကု သၞောဝ် နယူတန် (Newton's laws of motion) ရ။
* '''ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ် (Quantum Mechanics):''' ဒှ်ကဏ္ဍ မစကာ အလ်ဂျဳဗရာ လဳနဳယျာ (Linear algebra) ကေုာံ သၞောတ်မက်ထရေတ် (Matrix mechanics) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အဲတမ် ကေုာံ အရာဝတ္ထု ဍောတ်သောဲဂမၠိုင်ရ။
* '''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Theory of Relativity):''' စကာ ဂျဳအဝ်မေတြဳ ကေုာံ တေန်ဆာ (Tensor calculus) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ကေုာံ အကာသ-အခိင် (Spacetime) အတိုင် လညာတ် အာင်သတာင် ရ။
* '''သၞောတ် စာသေတ်တဳကယ် (Statistical Mechanics):''' စကာ တဳအဝ်ရဳ ပွမဒှ်မာန် (Probability theory) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရေင်ချဳဒရာင် မဝ်လဳကျူ ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ။

== ဖော်မူလာ ကေုာံ တွဟ်သင်္ချာ အဓိကဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သင်္ချာရူပဗေဒဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တွဟ်ဖော်မူလာ (Equations) မစှ်ေသၞောတ် ကေုာံ မကျေဝ်ဂေါဝ်ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ အဓိကဂမၠိုင်မ္ဂး-

'''၁။ တွဟ် သရဝ်ဒိန်ဂျာ (Schrödinger Equation):''' ဒှ်ဖော်မူလာ သဇိုင် ပ္ဍဲ ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကာဲအရာ ကွမ်တမ် အတိုင် လၟေင်အခိင်ရ။ $$i\hbar\frac{\partial}{\partial t}\Psi(\mathbf{r},t) = \hat{H}\Psi(\mathbf{r},t)$$

'''၂။ တွဟ် ဗလး အာင်သတာင် (Einstein Field Equations):''' ဒှ်ဖော်မူလာ သဇိုင် ပ္ဍဲ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (General Relativity) မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ လျိုင်ဒြပ်-ဇြဟတ် ကေုာံ ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင် (Curvature of spacetime) ရ။ $$R_{\mu\nu} - \frac{1}{2}Rg_{\mu\nu} + \Lambda g_{\mu\nu} = \frac{8\pi G}{c^4} T_{\mu\nu}$$

'''၃။ တွဟ် မက်သ်ဝေလ် (Maxwell's Equations):'''&lt;nowiki&gt; ဒှ်ဖော်မူလာ မသောင်ကလး ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဗလးလလဳ (Electric field, $\mathbf{E}$) ကေုာံ ဗလးသံလိုက် (Magnetic field, $\mathbf{B}$) ရ။ $$\nabla \cdot \mathbf{E} = \frac{\rho}{\varepsilon_0}$$ $$\nabla \cdot \mathbf{B} = 0$$ $$\nabla \times \mathbf{E} = -\frac{\partial \mathbf{B}}{\partial t}$$ $$\nabla \times \mathbf{B} = \mu_0 \mathbf{J} + \mu_0 \varepsilon_0 \frac{\partial \mathbf{E}}{\partial t}$$&lt;/nowiki&gt;
&lt;/div&gt;

== အဆက်အစၠောအ် ကု သင်္ချာ ==
သင်္ချာရူပဗေဒဝွံ ဒှ်ဒၞာဲမပံင်သၟဟ် အကြာ &quot;လညာတ် သဘာဝ&quot; ကေုာံ &quot;လညာတ် ယုတ္တိ&quot; ရ။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံ ခၞံဗဒှ် နဲကဲသင်္ချာ တၟိတၟိတုဲ၊ တုပ်သၟဟ်သာ်ဂှ်ကီု နဲကဲသင်္ချာတၟိတအ်ဂှ်လေဝ် ရီုဗင် သောင်ကလးကဵု ပြသၞာ ရူပဗေဒ မဇြိုင်သကာတ်တအ် မာန်ကီုရ။ ဥပမာ - ကာလ်ကူးလပ် (Calculus) မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု နယူတန် ဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ပရေင်ချဳဒရာင် ဂြိုဟ်တအ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[သင်္ချာ]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]] (Theoretical physics)
* [[အာဲသဇက် နယူတန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

* &quot;Mathematical Physics&quot;, Encyclopedia of Physics.
* Courant, R., &amp; Hilbert, D. (1989). ''Methods of Mathematical Physics''. Wiley-VCH.</text>
      <sha1>8zoj220wjcqcbycrjqyzr5uodx55zwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53229</id>
      <parentid>53228</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9252" sha1="6bbmb8c1w0lltiuukoouhppkacd7iy8" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #1a5276; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |သင်္ချာရူပဗေဒ
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;Mathematical Physics&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Nuvola_apps_edu_mathematics_blue.svg|alt=သင်္ချာ|100x100px]] [[ဝှာင်:Stylised_atom_with_three_Bohr_model_orbits_and_stylised_nucleus.svg|alt=ရူပဗေဒ|113x113px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမပံင်သၟဟ် အကြာ နဲကဲသင်္ချာ ကေုာံ သဘဴဓရ် ရူပဗေဒ&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #1a5276;&quot; |ကဏ္ဍ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ရူပဗေဒ]] ကေုာံ [[သင်္ချာ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1a5276;&quot; |ပရူပရာ သ္ၚဳဂၠိပ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ဖော်မူလာ၊ နဲကဲသင်္ချာ၊ တဳအဝ်ရဳ ရူပဗေဒ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1a5276;&quot; |တၠပညာ ပြာကတ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |အာဲသဇက် နယူတန်, အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်, ပေါလ် ဒဳရက် (Paul Dirac)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #1a5276;&quot; |ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ်, ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ်
|}
'''သင်္ချာရူပဗေဒ''' ({{lang-en|Mathematical physics}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် နဲကဲသင်္ချာဂမၠိုင် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ကေုာံ သဘဴဓရ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ [[ရူပဗေဒ]] ရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက် ဂျာနေဝ် သင်္ချာရူပဗေဒ (Journal of Mathematical Physics) မ္ဂး ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဍေံဂှ် &quot;ပွမစကာ သင်္ချာ ပ္ဍဲပြသၞာ ရူပဗေဒ ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ် နဲကဲသင်္ချာ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် တဳအဝ်ရဳ ရူပဗေဒဂမၠိုင်&quot; ရ။

ၜိုန်ရ သင်္ချာရူပဗေဒ ကဵု ရူပဗေဒ သဘဴဓရ် (Theoretical physics) ၜါဏအ် တုပ်တဴဒၟံင် ညးသ္ကအ်ကီုလေဝ်၊ သင်္ချာရူပဗေဒဂှ် ပစၟတ် သ္ၚဳဂၠိပ် လပါ် ပရေင်စှ်ေသၞောတ် ကေုာံ တင်ဍာံပြ သင်္ချာ (Mathematical rigor) ဂၠိုင်နူကဵု ပွမသောင်ကလး အကာဲအရာ သဘာဝလောကဓါတ်ရ။

== ကဏ္ဍ သ္ၚဳဂၠိပ် အဓိကဂမၠိုင် ==
သင်္ချာရူပဗေဒဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-

* '''ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ် (Classical Mechanics):''' စကာ တင်ဂၞင် ကေုာံ ကာလ်ကူးလပ် (Calculus) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရေင်ချဳဒရာင် အရာဝတ္ထုဂမၠိုင်။ ဒုင်သဇိုင် ကု သၞောဝ် နယူတန် (Newton's laws of motion) ရ။
* '''ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ် (Quantum Mechanics):''' ဒှ်ကဏ္ဍ မစကာ အလ်ဂျဳဗရာ လဳနဳယျာ (Linear algebra) ကေုာံ သၞောတ်မက်ထရေတ် (Matrix mechanics) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အဲတမ် ကေုာံ အရာဝတ္ထု ဍောတ်သောဲဂမၠိုင်ရ။
* '''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Theory of Relativity):''' စကာ ဂျဳအဝ်မေတြဳ ကေုာံ တေန်ဆာ (Tensor calculus) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ကေုာံ အကာသ-အခိင် (Spacetime) အတိုင် လညာတ် အာင်သတာင် ရ။
* '''သၞောတ် စာသေတ်တဳကယ် (Statistical Mechanics):''' စကာ တဳအဝ်ရဳ ပွမဒှ်မာန် (Probability theory) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရေင်ချဳဒရာင် မဝ်လဳကျူ ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ။

== ဖော်မူလာ ကေုာံ တွဟ်သင်္ချာ အဓိကဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သင်္ချာရူပဗေဒဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တွဟ်ဖော်မူလာ (Equations) မစှ်ေသၞောတ် ကေုာံ မကျေဝ်ဂေါဝ်ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ အဓိကဂမၠိုင်မ္ဂး-

'''၁။ တွဟ် သရဝ်ဒိန်ဂျာ (Schrödinger Equation):''' ဒှ်ဖော်မူလာ သဇိုင် ပ္ဍဲ ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရေင်ပြံင်လှာဲ အကာဲအရာ ကွမ်တမ် အတိုင် လၟေင်အခိင်ရ။ $$i\hbar\frac{\partial}{\partial t}\Psi(\mathbf{r},t) = \hat{H}\Psi(\mathbf{r},t)$$

'''၂။ တွဟ် ဗလး အာင်သတာင် (Einstein Field Equations):''' ဒှ်ဖော်မူလာ သဇိုင် ပ္ဍဲ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (General Relativity) မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ လျိုင်ဒြပ်-ဇြဟတ် ကေုာံ ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင် (Curvature of spacetime) ရ။ $$R_{\mu\nu} - \frac{1}{2}Rg_{\mu\nu} + \Lambda g_{\mu\nu} = \frac{8\pi G}{c^4} T_{\mu\nu}$$

'''၃။ တွဟ် မက်သ်ဝေလ် (Maxwell's Equations):'''&lt;nowiki&gt; ဒှ်ဖော်မူလာ မသောင်ကလး ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဗလးလလဳ (Electric field, $\mathbf{E}$) ကေုာံ ဗလးသံလိုက် (Magnetic field, $\mathbf{B}$) ရ။ $$\nabla \cdot \mathbf{E} = \frac{\rho}{\varepsilon_0}$$ $$\nabla \cdot \mathbf{B} = 0$$ $$\nabla \times \mathbf{E} = -\frac{\partial \mathbf{B}}{\partial t}$$ $$\nabla \times \mathbf{B} = \mu_0 \mathbf{J} + \mu_0 \varepsilon_0 \frac{\partial \mathbf{E}}{\partial t}$$&lt;/nowiki&gt;
&lt;/div&gt;

== အဆက်အစၠောအ် ကု သင်္ချာ ==
သင်္ချာရူပဗေဒဝွံ ဒှ်ဒၞာဲမပံင်သၟဟ် အကြာ &quot;လညာတ် သဘာဝ&quot; ကေုာံ &quot;လညာတ် ယုတ္တိ&quot; ရ။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံ ခၞံဗဒှ် နဲကဲသင်္ချာ တၟိတၟိတုဲ၊ တုပ်သၟဟ်သာ်ဂှ်ကီု နဲကဲသင်္ချာတၟိတအ်ဂှ်လေဝ် ရီုဗင် သောင်ကလးကဵု ပြသၞာ ရူပဗေဒ မဇြိုင်သကာတ်တအ် မာန်ကီုရ။ ဥပမာ - ကာလ်ကူးလပ် (Calculus) မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု နယူတန် ဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ပရေင်ချဳဒရာင် ဂြိုဟ်တအ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[သင်္ချာ]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]] (Theoretical physics)
* [[အာဲသဇက် နယူတန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

* &quot;Mathematical Physics&quot;, Encyclopedia of Physics.
* Courant, R., &amp; Hilbert, D. (1989). ''Methods of Mathematical Physics''. Wiley-VCH.

{{DEFAULTSORT:သင်္ချာရူပဗေဒ}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာရူပဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ]]</text>
      <sha1>6bbmb8c1w0lltiuukoouhppkacd7iy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10265</id>
    <revision>
      <id>53230</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #8e44ad; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #f4ecf7; color: #5b2c6f; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10038" sha1="4hhbry4ca06yho7azlvd1o0eb8gm198" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #8e44ad; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #f4ecf7; color: #5b2c6f; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#76448a;&quot;&gt;Theoretical Physics&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Spacetime curvature.png|180px|alt=ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင် (Spacetime curvature) မဒှ် လညာတ်သဘဴဓရ် အဓိက ပ္ဍဲ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ]] (Physics)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;လ္ၚတ် သ္ၚဳဂၠိပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;မဝ်ဒယ် သင်္ချာ၊ လညာတ်သဘဴဓရ်၊ စကြဝဠာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;တၠပညာ ပြာကတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်, အာဲသဇက် နယူတန်, ရစ်ချတ် ဖိုင်းမန်း (Richard Feynman), သတဳဗေန် ဟံက်ကေန် (Stephen Hawking)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ်, တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်, မဝ်ဒယ် သဇိုင် (Standard Model)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်''' ({{lang-en|Theoretical physics}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ [[ရူပဗေဒ]] မစကာ မဝ်ဒယ် သင်္ချာ (Mathematical models) ကေုာံ ပွမချပ်ကေတ် နကဵုယုတ္တိ (Abstractions of physical systems) သွက်ဂွံ သောင်ကလး၊ သ္ၚဳဂၠိပ် ကေုာံ ဟီုထ္ၜး ကိုပ်ကၠာ (Predict) ပရူပရာ သဘာဝလောကဓါတ်ရ။ 

ကဏ္ဍဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု '''ရူပဗေဒ စမ်ၜတ်''' (Experimental physics) မဒုင်သဇိုင် ကု ပွမစမ်ၜတ် ကေုာံ ကိရိယာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်မ္ဂး၊ တၠပညာတအ် ချပ်ဖန်ဗဒှ် တဳအဝ်ရဳတၟိတၟိ နကဵု တွဟ်သင်္ချာ (Equations) တုဲ၊ ဗွဲကြဴမှ ညးစမ်ၜတ်တအ် ထပ်ဂၠာဲ သက်သဳ နကဵု စက်ယန္တရား (ဥပမာ - စက်ပြိုင်ပ္ကာန် အဲတမ်) ရ။

== တဳအဝ်ရဳ အဓိကဂမၠိုင် ==
ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ တဳအဝ်ရဳ ဇၞော် (၄) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

# '''ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ် (Classical Mechanics):''' ဒှ်လညာတ်သဘဴဓရ် နယူတန် မသောင်ကလးလဝ် ပရေင်ချဳဒရာင် အရာဝတ္ထု ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု ဂြိုဟ်တအ် ကေုာံ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ (Gravity)။
# '''ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ် (Quantum Mechanics):''' ဒှ်တဳအဝ်ရဳ မသောင်ကလးလဝ် သဘာဝ အရာဝတ္ထု မဍောတ်သောဲလောန် မပ္တံကဵု အဲတမ် (Atoms) ကေုာံ သပ်-အဲတမ် (Subatomic particles)။ ပ္ဍဲကဆံင်ဏအ်မ္ဂး သၞောဝ်ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ် စကာ ဟွံဂွံရ။
# '''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Theory of Relativity):''' အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် ခၞံဗဒှ်လဝ်တုဲ၊ ဍေံ သောင်ကလးကဵု ပရေင်ချဳဒရာင် အရာဝတ္ထု မနွံလဟိုင် ကြပ်တုပ်ကဵု လဟိုင်လျး ကေုာံ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ မဒှ် ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင် (Spacetime curvature) ရ။
# '''မဝ်ဒယ် သဇိုင် (Standard Model):''' ဒှ်တဳအဝ်ရဳ မသောင်ကလး ပရူ ဓါတ်သဇိုင် ဍောတ်အိုတ် ပ္ဍဲစကြဝဠာ (ဥပမာ - ကွာတ် Quark, လေပ်တောန် Lepton) ကေုာံ ဒြဟတ်အဓိက (၃) သာ် (ဒြဟတ်လလဳသံလိုက်၊ ဒြဟတ်နျူကလဳယျာ ထတ်၊ ဒြဟတ်နျူကလဳယျာ ဍိုန်)။

== ဖော်မူလာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;background:#f4ecf7; border-left: 5px solid #8e44ad; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်ဝွံ ဂၠာဲသွဟ် သဘာဝ နကဵု တွဟ်သင်္ချာရ။ ဖော်မူလာ မပြာကတ် ကေုာံ မပြံင်လှာဲလဝ် ဂၠးကဝ်ဂှ်-

'''၁။ သွဟ် ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဒြပ်-ဇြဟတ် (Mass-energy equivalence):'''
အာင်သတာင် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လျိုင်ဒြပ် ($m$) ကဵု ဇြဟတ် ($E$) ဂှ် ဒှ်အရာမွဲဓဝ်တုဲ ပြံင်လှာဲအာကၠုင် ညးသ္ကအ် မာန်ရ။
$$E = mc^2$$

'''၂။ တွဟ် ဗလး အာင်သတာင် (Einstein Field Equations):'''
ဒှ်ဖော်မူလာ သဇိုင် ပ္ဍဲ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (General Relativity) မထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု လျိုင်ဒြပ် ကေုာံ ဇြဟတ် ပကဵု ညံင် အကာသ-အခိင် ဂွံကဝိုင်အာ။
$$G_{\mu\nu} + \Lambda g_{\mu\nu} = \frac{8\pi G}{c^4} T_{\mu\nu}$$

'''၃။ တွဟ် သရဝ်ဒိန်ဂျာ (Schrödinger Equation):'''
ဒှ်ဖော်မူလာ သဇိုင် ပ္ဍဲ ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ချဳဒရာင် အီလက်ထရွန် ကေုာံ လပှ် ကွမ်တမ်။
$$i\hbar\frac{\partial}{\partial t}\Psi = \hat{H}\Psi$$
&lt;/div&gt;

== အဆက်အစၠောအ် ကု သင်္ချာရူပဗေဒ ==
ၜိုန်ရ '''ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်''' ကဵု '''[[သင်္ချာရူပဗေဒ]]''' (Mathematical physics) ဆက်စပ်ဒၟံင် ညးသ္ကအ်ကီုလေဝ်၊ တင်ရန်တၟအ် ဍေံတအ် ဟွံတုပ် ညးသ္ကအ်ရ။ 
* **ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်** ဂှ် စကာ သင်္ချာ နဒဒှ် ကိရိယာမွဲ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝလောကဓါတ်ရ။ (လညာတ် ရူပဗေဒ ဒှ်ပဓါန)။
* **သင်္ချာရူပဗေဒ** ဂှ် ပစၟတ် သ္ၚဳဂၠိပ် လပါ် ပရေင်စှ်ေသၞောတ် ကေုာံ တင်ဍာံပြ သင်္ချာ (Mathematical rigor) မစကာ ပ္ဍဲရူပဗေဒရ။ (လညာတ် သင်္ချာ ဒှ်ပဓါန)။

== လညာတ် သွက် အနာဂတ် (Future Horizons) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်ဂှ် ဒှ်ပွမပံင်သၟဟ် **ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ်** ကေုာံ **တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ)** သွက်ဂွံ ကလိဂွံ &quot;တဳအဝ်ရဳ မသောင်ကလး အလုံသီုဖအိုတ်&quot; (Theory of Everything) ရ။ လညာတ် တဳအဝ်ရဳ တၟိတၟိ မပ္တံကဵု **တဳအဝ်ရဳ သတြေန်** (String theory) ကေုာံ **ကွမ်တမ် ဂရာဗဳတဳ** (Loop quantum gravity) တအ်ဂှ် ဂစာန်ဒၟံင် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာဏအ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[သင်္ချာရူပဗေဒ]]
* [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]]
* [[ဇြဟတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;Theoretical Physics&quot;, Stanford Encyclopedia of Philosophy.
* Feynman, R. P. (1965). ''The Feynman Lectures on Physics''. Addison-Wesley.

{{DEFAULTSORT:ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်}}
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>4hhbry4ca06yho7azlvd1o0eb8gm198</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53231</id>
      <parentid>53230</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10098" sha1="h057gwse9rxkzbzff57mf0pudn2tcph" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 26em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #8e44ad; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #f4ecf7; color: #5b2c6f; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#76448a;&quot;&gt;Theoretical Physics&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Spacetime curvature.png|180px|alt=ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင် (Spacetime curvature) မဒှ် လညာတ်သဘဴဓရ် အဓိက ပ္ဍဲ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ]] (Physics)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;လ္ၚတ် သ္ၚဳဂၠိပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;မဝ်ဒယ် သင်္ချာ၊ လညာတ်သဘဴဓရ်၊ စကြဝဠာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;တၠပညာ ပြာကတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်, အာဲသဇက် နယူတန်, ရစ်ချတ် ဖိုင်းမန်း (Richard Feynman), သတဳဗေန် ဟံက်ကေန် (Stephen Hawking)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ်, တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်, မဝ်ဒယ် သဇိုင် (Standard Model)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်''' ({{lang-en|Theoretical physics}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ [[ရူပဗေဒ]] မစကာ မဝ်ဒယ် သင်္ချာ (Mathematical models) ကေုာံ ပွမချပ်ကေတ် နကဵုယုတ္တိ (Abstractions of physical systems) သွက်ဂွံ သောင်ကလး၊ သ္ၚဳဂၠိပ် ကေုာံ ဟီုထ္ၜး ကိုပ်ကၠာ (Predict) ပရူပရာ သဘာဝလောကဓါတ်ရ။ 

ကဏ္ဍဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု '''ရူပဗေဒ စမ်ၜတ်''' (Experimental physics) မဒုင်သဇိုင် ကု ပွမစမ်ၜတ် ကေုာံ ကိရိယာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်မ္ဂး၊ တၠပညာတအ် ချပ်ဖန်ဗဒှ် တဳအဝ်ရဳတၟိတၟိ နကဵု တွဟ်သင်္ချာ (Equations) တုဲ၊ ဗွဲကြဴမှ ညးစမ်ၜတ်တအ် ထပ်ဂၠာဲ သက်သဳ နကဵု စက်ယန္တရား (ဥပမာ - စက်ပြိုင်ပ္ကာန် အဲတမ်) ရ။

== တဳအဝ်ရဳ အဓိကဂမၠိုင် ==
ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ တဳအဝ်ရဳ ဇၞော် (၄) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

# '''ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ် (Classical Mechanics):''' ဒှ်လညာတ်သဘဴဓရ် နယူတန် မသောင်ကလးလဝ် ပရေင်ချဳဒရာင် အရာဝတ္ထု ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု ဂြိုဟ်တအ် ကေုာံ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ (Gravity)။
# '''ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ် (Quantum Mechanics):''' ဒှ်တဳအဝ်ရဳ မသောင်ကလးလဝ် သဘာဝ အရာဝတ္ထု မဍောတ်သောဲလောန် မပ္တံကဵု အဲတမ် (Atoms) ကေုာံ သပ်-အဲတမ် (Subatomic particles)။ ပ္ဍဲကဆံင်ဏအ်မ္ဂး သၞောဝ်ရူပဗေဒ ကလာတ်သေတ် စကာ ဟွံဂွံရ။
# '''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Theory of Relativity):''' အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် ခၞံဗဒှ်လဝ်တုဲ၊ ဍေံ သောင်ကလးကဵု ပရေင်ချဳဒရာင် အရာဝတ္ထု မနွံလဟိုင် ကြပ်တုပ်ကဵု လဟိုင်လျး ကေုာံ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ မဒှ် ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင် (Spacetime curvature) ရ။
# '''မဝ်ဒယ် သဇိုင် (Standard Model):''' ဒှ်တဳအဝ်ရဳ မသောင်ကလး ပရူ ဓါတ်သဇိုင် ဍောတ်အိုတ် ပ္ဍဲစကြဝဠာ (ဥပမာ - ကွာတ် Quark, လေပ်တောန် Lepton) ကေုာံ ဒြဟတ်အဓိက (၃) သာ် (ဒြဟတ်လလဳသံလိုက်၊ ဒြဟတ်နျူကလဳယျာ ထတ်၊ ဒြဟတ်နျူကလဳယျာ ဍိုန်)။

== ဖော်မူလာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;background:#f4ecf7; border-left: 5px solid #8e44ad; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်ဝွံ ဂၠာဲသွဟ် သဘာဝ နကဵု တွဟ်သင်္ချာရ။ ဖော်မူလာ မပြာကတ် ကေုာံ မပြံင်လှာဲလဝ် ဂၠးကဝ်ဂှ်-

'''၁။ သွဟ် ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဒြပ်-ဇြဟတ် (Mass-energy equivalence):'''
အာင်သတာင် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လျိုင်ဒြပ် ($m$) ကဵု ဇြဟတ် ($E$) ဂှ် ဒှ်အရာမွဲဓဝ်တုဲ ပြံင်လှာဲအာကၠုင် ညးသ္ကအ် မာန်ရ။
$$E = mc^2$$

'''၂။ တွဟ် ဗလး အာင်သတာင် (Einstein Field Equations):'''
ဒှ်ဖော်မူလာ သဇိုင် ပ္ဍဲ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (General Relativity) မထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု လျိုင်ဒြပ် ကေုာံ ဇြဟတ် ပကဵု ညံင် အကာသ-အခိင် ဂွံကဝိုင်အာ။
$$G_{\mu\nu} + \Lambda g_{\mu\nu} = \frac{8\pi G}{c^4} T_{\mu\nu}$$

'''၃။ တွဟ် သရဝ်ဒိန်ဂျာ (Schrödinger Equation):'''
ဒှ်ဖော်မူလာ သဇိုင် ပ္ဍဲ ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ချဳဒရာင် အီလက်ထရွန် ကေုာံ လပှ် ကွမ်တမ်။
$$i\hbar\frac{\partial}{\partial t}\Psi = \hat{H}\Psi$$
&lt;/div&gt;

== အဆက်အစၠောအ် ကု သင်္ချာရူပဗေဒ ==
ၜိုန်ရ '''ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်''' ကဵု '''[[သင်္ချာရူပဗေဒ]]''' (Mathematical physics) ဆက်စပ်ဒၟံင် ညးသ္ကအ်ကီုလေဝ်၊ တင်ရန်တၟအ် ဍေံတအ် ဟွံတုပ် ညးသ္ကအ်ရ။ 
* **ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်** ဂှ် စကာ သင်္ချာ နဒဒှ် ကိရိယာမွဲ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝလောကဓါတ်ရ။ (လညာတ် ရူပဗေဒ ဒှ်ပဓါန)။
* **သင်္ချာရူပဗေဒ** ဂှ် ပစၟတ် သ္ၚဳဂၠိပ် လပါ် ပရေင်စှ်ေသၞောတ် ကေုာံ တင်ဍာံပြ သင်္ချာ (Mathematical rigor) မစကာ ပ္ဍဲရူပဗေဒရ။ (လညာတ် သင်္ချာ ဒှ်ပဓါန)။

== လညာတ် သွက် အနာဂတ် (Future Horizons) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်ဂှ် ဒှ်ပွမပံင်သၟဟ် **ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ်** ကေုာံ **တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ)** သွက်ဂွံ ကလိဂွံ &quot;တဳအဝ်ရဳ မသောင်ကလး အလုံသီုဖအိုတ်&quot; (Theory of Everything) ရ။ လညာတ် တဳအဝ်ရဳ တၟိတၟိ မပ္တံကဵု **တဳအဝ်ရဳ သတြေန်** (String theory) ကေုာံ **ကွမ်တမ် ဂရာဗဳတဳ** (Loop quantum gravity) တအ်ဂှ် ဂစာန်ဒၟံင် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာဏအ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[သင်္ချာရူပဗေဒ]]
* [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]]
* [[ဇြဟတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;Theoretical Physics&quot;, Stanford Encyclopedia of Philosophy.
* Feynman, R. P. (1965). ''The Feynman Lectures on Physics''. Addison-Wesley.

{{DEFAULTSORT:ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်}}
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:တဳအိုရဳဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>h057gwse9rxkzbzff57mf0pudn2tcph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10266</id>
    <revision>
      <id>53232</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2c3e50; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot; ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #eaecee; color: #17202a; padding: 10px; bor...&quot;</comment>
      <origin>53232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11298" sha1="kynstoz81gwipo5je14jrcgbledzsep" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2c3e50; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #eaecee; color: #17202a; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#566573;&quot;&gt;Albert Einstein&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Einstein_1921_by_F_Schmutzer_-_restoration.jpg|alt=အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်|263x263px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;အာင်သတာင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ (အခိင် ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ)&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot; |သၠးဂၠံဂဝ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |၁၄ မာတ် ၁၈၇၉
ဍုင်အုမ် (Ulm)၊ ဂျာမနဳ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot; |သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် / စုတိ
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |၁၈ ဨပြဳ ၁၉၅၅ (အာယုက် ၇၆)
ပြိန်သတန် (Princeton)၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot; |ကဏ္ဍ ပညာ
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot; |လညာတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Relativity)
$E=mc^2$
ဖဝ်တဝ်လလဳ (Photoelectric effect)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot; |လာပ် တၟေင်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[လာပ်နဝ်ဗဴ]] လပါ် ရူပဗေဒ (၁၉၂၁)
|}
'''အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်''' ({{lang-en|Albert Einstein}}; ၁၄ မာတ် ၁၈၇၉ – ၁၈ ဨပြဳ ၁၉၅၅) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]] ဂကူဂျာမန် မပြာကတ် ကေုာံ မနွံကဵု ဓလေတ်စရာဲ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင်သိပ္ပံ လောကဏအ်ရ။ ညးဝွံ ခၞံဗဒှ်လဝ် '''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်''' (Theory of Relativity) မဒှ် သဇိုင်ကၞက် အဓိက သွက် ရူပဗေဒ ခေတ်တၟိ တုဲ၊ သီုပါလုပ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲကမၠောန် ဇၞော်မောဝ် တဳအဝ်ရဳ ကွမ်တမ် (Quantum mechanics) ကီုရ။

ညးဂၠးကဝ်တအ် တီညာတ်လဝ်ညး ဗွဲတၟေင် ဟိုတ်နူကဵု ဖော်မူလာ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဒြပ်-ဇြဟတ် (Mass-energy equivalence formula) $E = mc^2$ မဒှ် ဖော်မူလာ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ ဂှ် ညးကလိဂွံလဝ် လာပ်နဝ်ဗဴ (Nobel Prize in Physics) သွက် ကမၠောန်သ္ၚဳဂၠိပ် ညး မဆေင်ကဵု ရူပဗေဒ သဘဴဓရ် ကေုာံ ပွမဗၟံက်ထ္ၜး သောင်ကလး ပြသၞာ ဖဝ်တဝ်လလဳ (Photoelectric effect) ရ။

== ဝင်ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပညာ ==
အာင်သတာင် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ပ္ဍဲဍုင်အုမ် (Ulm)၊ အေန်ပါယာ ဂျာမနဳ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဂကူဂျူး မွဲရ။ နူအခိင် ဘဝကောန်ၚာ်တေံ ညးထ္ၜးလဝ် လညာတ်စိုတ်ထတ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲလပါ် သင်္ချာ ကေုာံ ရူပဗေဒရ။ ကာလအာယုက် ၁၂ သၞာံ ညးလ္ၚတ်ကတ်ကေတ် ဂျဳအဝ်မေတြဳ ကေုာံ အလ်ဂျဳဗရာ နကဵု အလဵုဇကုညးတုဲ၊ အာယုက် ၁၅ သၞာံဂှ် ညးစိုန်သ္ကီု အာ ကာလ်ကူးလပ် (Calculus) ရ။

ညးတိုန်လဝ် ဘာတက္ကသိုလ် ပ္ဍဲ ဍုင်သွိတ်ဇြာလာန် (ETH Zurich) တုဲ ကလိဂွံ ဒဳဂရဳ သွက်ဂွံ ဒှ် အစာဘာ ရူပဗေဒ ကဵု သင်္ချာ ရ။ ကြဴနူ တိတ်ဘာတုဲ ညးကလိဂွံ ကမၠောန် နဒဒှ် ကြက်ကမၠောန် စၟဳစၟတ် တင်ဂၞင် (Patent clerk) ပ္ဍဲရုင် မသီဂိုင် အခေါင်ကောပဳ ပ္ဍဲဍုင် ဗိရ် (Bern) ရ။ အခိင်ညး ကၠောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲရုင်ဏအ်ဂှ်ရ ဒှ်အခိင် ညးချပ်ဖန်ဗဒှ် တဳအဝ်ရဳ သၠုင်သၠုင်တအ်ရ။

== သၞာံ အသဝ်ဂမၠိုင် (Annus Mirabilis 1905) ==
သၞာံ ၁၉၀၅ ဂှ် ပ္ဍဲဝင်သိပ္ပံမ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် &quot;သၞာံ အသဝ်&quot; (Miracle Year) သွက် အာင်သတာင် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံဏအ် ညးပ္တိတ်လဝ် လိက်ပရေင် သုတေသန အဓိက ပန်စောင် မပြံင်လှာဲထောအ် သဇိုင် ရူပဗေဒ အလုံသီုဖအိုတ်ရ-

# '''ဖဝ်တဝ်လလဳ (Photoelectric Effect):''' ညးထ္ၜးလဝ် သက်သဳ ဒဒှ်ရ လျးဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဗီုပြင် လပှ် သၟးဟွံသေင်၊ ဍေံ ပါ်ဒၟံင် နကဵု မဍောတ်သောဲဂမၠိုင် မကော်ခဴစ ကွမ်တာ (Quanta) ဟွံသေင်မ္ဂး ဖဝ်တောန် (Photons) ရ။
# '''ပရေင်ချဳဒရာင် ဗရံင်နဳယာန် (Brownian Motion):''' ညးသောင်ကလး ပရေင်ချဳဒရာင် မဝ်လဳကျူတအ်တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက် ဒဒှ်ရ အဲတမ် (Atoms) ဇေတ်ဇေတ် နွံဒၟံင် ဍာံရ။
# '''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် တၟေင် (Special Relativity):''' ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လဟိုင်လျး ($c$) ဂှ် တန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဂှ် တွဵုတုဲ၊ အခိင် (Time) ကေုာံ အကာသ (Space) ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ညးမကျောဝ်ရံင် (Observer) ရ။
# '''ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဒြပ်-ဇြဟတ် (Mass-Energy Equivalence):''' လိက်ပရေင် မပါလုပ် ဖော်မူလာ $E = mc^2$ ဂှ်ရ။

== လညာတ် သိပ္ပံ ကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2c3e50; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည (General Relativity) - သၞာံ ၁၉၁၅'''

လညာတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လညာတ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲရ။ ညးသောင်ကလးလဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ (Gravity) ဂှ် ဒှ်ဒြဟတ် မတံင်ဓရောတ်ဒၟံင် ညးသ္ကအ် သၟး ဟွံသေင်၊ ဍေံဒှ် '''ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင်''' (Spacetime curvature) မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြပ် (Mass) ကေုာံ ဇြဟတ် (Energy) ရ။ $$R_{\mu\nu} - \frac{1}{2}Rg_{\mu\nu} + \Lambda g_{\mu\nu} = \frac{8\pi G}{c^4} T_{\mu\nu}$$ တွဟ်ဏအ် (Einstein Field Equations) သောင်ကလးလဝ် ဗီုလဵု ဂၠးတိပိုဲ ဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ တ္ၚဲ ကေုာံ ဗီုလဵု လျးဂွံကဝိုင်အာ အခိင် ဍေံ ကၠတ်အာ ကြပ်ကဵု သၞံင်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ရ။
&lt;/div&gt;

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ အာဲကၟာဲ ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၃ အခိင် ဟေတ္တလာ (Adolf Hitler) တိုန်အဝဵု ပ္ဍဲဍုင်ဂျာမနဳဂှ်၊ အာင်သတာင် (မဒှ်ဂကူဂျူး) ပြံင်ဒတန် တိတ်အာ ဍုင်အမေရိကာန် တုဲ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ကဝ်လိက် သ္ၚဳဂၠိပ် တၠပညာ (Institute for Advanced Study) ပ္ဍဲဍုင် ပြိန်သတန် (Princeton) ရ။ ညးမံင်အာ ပ္ဍဲအမေရိကာန် စဵုကဵု လအိတ်ဘဝညးရ။

ၜိုန်ရ ဖော်မူလာညး $E = mc^2$ ဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက် ဗုံးအဲတမ် ကီုလေဝ်၊ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဆာန်ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် (Pacifist) မွဲတုဲ စဵုဒၞာ ဒစဵုဒစးလဝ် ပရေင်ပၞာန် ကေုာံ ပွမစကာ လွဟ်နျူကလဳယျာ ရ။ အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် စုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၅ သၞာံ၊ ဆဂး လညာတ် ကေုာံ တဳအဝ်ရဳညးတအ်ဂှ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် နဒဒှ် သဇိုင် သိပ္ပံ ခေတ်လၟုဟ် အလုံသီုဖအိုတ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ]]
* [[အာဲသဇက် နယူတန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

* Isaacson, Walter (2007). ''Einstein: His Life and Universe''. Simon &amp; Schuster.
* &quot;Albert Einstein - Biographical&quot;, NobelPrize.org.</text>
      <sha1>kynstoz81gwipo5je14jrcgbledzsep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53233</id>
      <parentid>53232</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11502" sha1="ts561n65oc1b6pqqwrodfymb81y9ktv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2c3e50; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #eaecee; color: #17202a; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#566573;&quot;&gt;Albert Einstein&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Einstein_1921_by_F_Schmutzer_-_restoration.jpg|alt=အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်|263x263px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;အာင်သတာင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ (အခိင် ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ)&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot; |သၠးဂၠံဂဝ်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |၁၄ မာတ် ၁၈၇၉
ဍုင်အုမ် (Ulm)၊ ဂျာမနဳ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot; |သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် / စုတိ
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |၁၈ ဨပြဳ ၁၉၅၅ (အာယုက် ၇၆)
ပြိန်သတန် (Princeton)၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot; |ကဏ္ဍ ပညာ
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot; |လညာတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် (Relativity)
$E=mc^2$
ဖဝ်တဝ်လလဳ (Photoelectric effect)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot; |လာပ် တၟေင်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[လာပ်နဝ်ဗဴ]] လပါ် ရူပဗေဒ (၁၉၂၁)
|}
'''အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်''' ({{lang-en|Albert Einstein}}; ၁၄ မာတ် ၁၈၇၉ – ၁၈ ဨပြဳ ၁၉၅၅) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]] ဂကူဂျာမန် မပြာကတ် ကေုာံ မနွံကဵု ဓလေတ်စရာဲ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင်သိပ္ပံ လောကဏအ်ရ။ ညးဝွံ ခၞံဗဒှ်လဝ် '''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်''' (Theory of Relativity) မဒှ် သဇိုင်ကၞက် အဓိက သွက် ရူပဗေဒ ခေတ်တၟိ တုဲ၊ သီုပါလုပ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲကမၠောန် ဇၞော်မောဝ် တဳအဝ်ရဳ ကွမ်တမ် (Quantum mechanics) ကီုရ။

ညးဂၠးကဝ်တအ် တီညာတ်လဝ်ညး ဗွဲတၟေင် ဟိုတ်နူကဵု ဖော်မူလာ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဒြပ်-ဇြဟတ် (Mass-energy equivalence formula) $E = mc^2$ မဒှ် ဖော်မူလာ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ ဂှ် ညးကလိဂွံလဝ် လာပ်နဝ်ဗဴ (Nobel Prize in Physics) သွက် ကမၠောန်သ္ၚဳဂၠိပ် ညး မဆေင်ကဵု ရူပဗေဒ သဘဴဓရ် ကေုာံ ပွမဗၟံက်ထ္ၜး သောင်ကလး ပြသၞာ ဖဝ်တဝ်လလဳ (Photoelectric effect) ရ။

== ဝင်ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပညာ ==
အာင်သတာင် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ပ္ဍဲဍုင်အုမ် (Ulm)၊ အေန်ပါယာ ဂျာမနဳ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဂကူဂျူး မွဲရ။ နူအခိင် ဘဝကောန်ၚာ်တေံ ညးထ္ၜးလဝ် လညာတ်စိုတ်ထတ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲလပါ် သင်္ချာ ကေုာံ ရူပဗေဒရ။ ကာလအာယုက် ၁၂ သၞာံ ညးလ္ၚတ်ကတ်ကေတ် ဂျဳအဝ်မေတြဳ ကေုာံ အလ်ဂျဳဗရာ နကဵု အလဵုဇကုညးတုဲ၊ အာယုက် ၁၅ သၞာံဂှ် ညးစိုန်သ္ကီု အာ ကာလ်ကူးလပ် (Calculus) ရ။

ညးတိုန်လဝ် ဘာတက္ကသိုလ် ပ္ဍဲ ဍုင်သွိတ်ဇြာလာန် (ETH Zurich) တုဲ ကလိဂွံ ဒဳဂရဳ သွက်ဂွံ ဒှ် အစာဘာ ရူပဗေဒ ကဵု သင်္ချာ ရ။ ကြဴနူ တိတ်ဘာတုဲ ညးကလိဂွံ ကမၠောန် နဒဒှ် ကြက်ကမၠောန် စၟဳစၟတ် တင်ဂၞင် (Patent clerk) ပ္ဍဲရုင် မသီဂိုင် အခေါင်ကောပဳ ပ္ဍဲဍုင် ဗိရ် (Bern) ရ။ အခိင်ညး ကၠောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲရုင်ဏအ်ဂှ်ရ ဒှ်အခိင် ညးချပ်ဖန်ဗဒှ် တဳအဝ်ရဳ သၠုင်သၠုင်တအ်ရ။

== သၞာံ အသဝ်ဂမၠိုင် (Annus Mirabilis 1905) ==
သၞာံ ၁၉၀၅ ဂှ် ပ္ဍဲဝင်သိပ္ပံမ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် &quot;သၞာံ အသဝ်&quot; (Miracle Year) သွက် အာင်သတာင် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံဏအ် ညးပ္တိတ်လဝ် လိက်ပရေင် သုတေသန အဓိက ပန်စောင် မပြံင်လှာဲထောအ် သဇိုင် ရူပဗေဒ အလုံသီုဖအိုတ်ရ-

# '''ဖဝ်တဝ်လလဳ (Photoelectric Effect):''' ညးထ္ၜးလဝ် သက်သဳ ဒဒှ်ရ လျးဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဗီုပြင် လပှ် သၟးဟွံသေင်၊ ဍေံ ပါ်ဒၟံင် နကဵု မဍောတ်သောဲဂမၠိုင် မကော်ခဴစ ကွမ်တာ (Quanta) ဟွံသေင်မ္ဂး ဖဝ်တောန် (Photons) ရ။
# '''ပရေင်ချဳဒရာင် ဗရံင်နဳယာန် (Brownian Motion):''' ညးသောင်ကလး ပရေင်ချဳဒရာင် မဝ်လဳကျူတအ်တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက် ဒဒှ်ရ အဲတမ် (Atoms) ဇေတ်ဇေတ် နွံဒၟံင် ဍာံရ။
# '''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် တၟေင် (Special Relativity):''' ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လဟိုင်လျး ($c$) ဂှ် တန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဂှ် တွဵုတုဲ၊ အခိင် (Time) ကေုာံ အကာသ (Space) ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ညးမကျောဝ်ရံင် (Observer) ရ။
# '''ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဒြပ်-ဇြဟတ် (Mass-Energy Equivalence):''' လိက်ပရေင် မပါလုပ် ဖော်မူလာ $E = mc^2$ ဂှ်ရ။

== လညာတ် သိပ္ပံ ကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2c3e50; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည (General Relativity) - သၞာံ ၁၉၁၅'''

လညာတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လညာတ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲရ။ ညးသောင်ကလးလဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ (Gravity) ဂှ် ဒှ်ဒြဟတ် မတံင်ဓရောတ်ဒၟံင် ညးသ္ကအ် သၟး ဟွံသေင်၊ ဍေံဒှ် '''ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင်''' (Spacetime curvature) မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြပ် (Mass) ကေုာံ ဇြဟတ် (Energy) ရ။ $$R_{\mu\nu} - \frac{1}{2}Rg_{\mu\nu} + \Lambda g_{\mu\nu} = \frac{8\pi G}{c^4} T_{\mu\nu}$$ တွဟ်ဏအ် (Einstein Field Equations) သောင်ကလးလဝ် ဗီုလဵု ဂၠးတိပိုဲ ဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ တ္ၚဲ ကေုာံ ဗီုလဵု လျးဂွံကဝိုင်အာ အခိင် ဍေံ ကၠတ်အာ ကြပ်ကဵု သၞံင်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ရ။
&lt;/div&gt;

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ အာဲကၟာဲ ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၃ အခိင် ဟေတ္တလာ (Adolf Hitler) တိုန်အဝဵု ပ္ဍဲဍုင်ဂျာမနဳဂှ်၊ အာင်သတာင် (မဒှ်ဂကူဂျူး) ပြံင်ဒတန် တိတ်အာ ဍုင်အမေရိကာန် တုဲ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ကဝ်လိက် သ္ၚဳဂၠိပ် တၠပညာ (Institute for Advanced Study) ပ္ဍဲဍုင် ပြိန်သတန် (Princeton) ရ။ ညးမံင်အာ ပ္ဍဲအမေရိကာန် စဵုကဵု လအိတ်ဘဝညးရ။

ၜိုန်ရ ဖော်မူလာညး $E = mc^2$ ဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက် ဗုံးအဲတမ် ကီုလေဝ်၊ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဆာန်ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် (Pacifist) မွဲတုဲ စဵုဒၞာ ဒစဵုဒစးလဝ် ပရေင်ပၞာန် ကေုာံ ပွမစကာ လွဟ်နျူကလဳယျာ ရ။ အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် စုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၅ သၞာံ၊ ဆဂး လညာတ် ကေုာံ တဳအဝ်ရဳညးတအ်ဂှ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် နဒဒှ် သဇိုင် သိပ္ပံ ခေတ်လၟုဟ် အလုံသီုဖအိုတ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ]]
* [[အာဲသဇက် နယူတန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

* Isaacson, Walter (2007). ''Einstein: His Life and Universe''. Simon &amp; Schuster.
* &quot;Albert Einstein - Biographical&quot;, NobelPrize.org.

{{DEFAULTSORT:အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်}} [[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ဝင်]]</text>
      <sha1>ts561n65oc1b6pqqwrodfymb81y9ktv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10267</id>
    <revision>
      <id>53234</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #eaf2f8, #a9cce3); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #2980b9; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:People icon.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;p...&quot;</comment>
      <origin>53234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5461" sha1="2cvg68za685mr5h530k700m0oc6r1x1" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #eaf2f8, #a9cce3); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #2980b9; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:People icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Nuvola apps edu science.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Nuvola apps edu science.svg|70px|alt=သိပ္ပံ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#154360; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: တၠပညာ သိပ္ပံ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#1f618d;&quot;&gt;Category: Scientists&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#2471a3; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ဝင်ဘဝ ကေုာံ အသဝ်ဂုဏ် တၠပညာ သိပ္ပံ၊ အစာသုတေသန ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် နဲပညာတၟိတၟိ နူကဵု ကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ ဓါတုဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ နက္ခတ္တဗေဒ အလုံဂၠးကဝ် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
တၠပညာ သိပ္ပံတအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဘာသာရပ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Atom.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ|တၠပညာ ရူပဗေဒ]]''' (Physicists)
* [[File:Chemistry icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ ဓါတုဗေဒ|တၠပညာ ဓါတုဗေဒ]]''' (Chemists)
* [[File:DNA icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ|တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ]]''' (Biologists)
* [[File:Telescope icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ|တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ]]''' (Astronomers)
* [[File:Nuvola apps edu mathematics blue.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ သင်္ချာ|တၠပညာ သင်္ချာ]]''' (Mathematicians)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် ပရူတၠပညာ ပြာကတ်တအ်ဏအ်ရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[မာရဳ ကျူရဳ]]''' (Marie Curie) - ညးမလ္ၚတ်ဆဵု ရေဒဳယဝ်အက်တိဗ် ကေုာံ မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ၜါဝါ။
* '''[[ချာလ် ဒါဝင်]]''' (Charles Darwin) - တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ မခၞံဗဒှ် တဳအဝ်ရဳ ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ် (Theory of Evolution)။
* '''[[ဂယ်လဳလဳယဝ် ဂယ်လဳလဳ]]''' (Galileo Galilei) - မအံက် နက္ခတ္တဗေဒ ခေတ်တၟိ ကေုာံ သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ။
* '''[[နဳကဝ်လာ တက်သလာ]]''' (Nikola Tesla) - အေန်ဂျေန်နဳယာ လလဳ ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် သၞောတ်လလဳ AC။
* '''[[သတဳဗေန် ဟံက်ကေန်]]''' (Stephen Hawking) - တၠပညာ ရူပဗေဒ မလ္ၚတ်ပရူ ကသိုင်လမ္စံက် (Black holes)။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #2980b9; color: #154360; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ သိပ္ပံ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ဝင်]]
[[ကဏ္ဍ:မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>2cvg68za685mr5h530k700m0oc6r1x1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာရဳ ကျူရဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10268</id>
    <revision>
      <id>53235</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #c0392b; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #fadbd8; color: #7b241c; padding...&quot;</comment>
      <origin>53235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11268" sha1="njzapy97uv5f96uvu01jijkm3gm1672" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #c0392b; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #fadbd8; color: #7b241c; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;မာရဳ ကျူရဳ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#922b21;&quot;&gt;Marie Curie&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Marie Curie c1920.jpg|200px|alt=မာရဳ ကျူရဳ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;မာရဳ ကျူရဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၜိုတ် ၁၉၂၀ တေံ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;သၠးဂၠံဂဝ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၇ နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၈၆၇&lt;br/&gt;ဝါဆော (Warsaw)၊ ဍုင်ပဝ်လာန်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် / စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၄ ဂျူလာင် ၁၉၃၄ (အာယုက် ၆၆)&lt;br/&gt;ပါသဳ (Passy)၊ ဍုင်ပြင်သေတ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;ကဏ္ဍ ပညာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ]] ကေုာံ [[ဓါတုဗေဒ]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;တၠသ္ၚိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ပဳယျေ ကျူရဳ (Pierre Curie)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;ပရေင်ဆဵုဂဗ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ရေဒဳယောအက်တိဗ် (Radioactivity)&lt;br/&gt;ပဝ်လဝ်နဳယောမ် (Po)&lt;br/&gt;ရေဒဳယောမ် (Ra)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;လာပ် တၟေင်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[လာပ်နဝ်ဗဴ]] ရူပဗေဒ (၁၉၀၃)&lt;br/&gt;[[လာပ်နဝ်ဗဴ]] ဓါတုဗေဒ (၁၉၁၁)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''မာရဳ ကျူရဳ''' ({{lang-en|Marie Skłodowska Curie}}; ၇ နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၈၆၇ – ၄ ဂျူလာင် ၁၉၃၄) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[ရူပဗေဒ]] ကေုာံ [[ဓါတုဗေဒ]] မသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဍုင်ပဝ်လာန်တုဲ ဗွဲကြဴ ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်ပြင်သေတ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ညးမလ္ၚတ်ဆဵု သတ္တိ ရေဒဳယောအက်တိဗ် (Radioactivity) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ ဒှ်ညးမဂၠာဲဆဵု ဓါတ် ပဝ်လဝ်နဳယောမ် ကဵု ရေဒဳယောမ် ရ။

မာရဳ ကျူရဳ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဗြဴ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ [[လာပ်နဝ်ဗဴ]] (Nobel Prize) ရ။ တုဲပၠန် ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ၜါဝါ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ ဒှ်ပူဂိုလ် အသဝ်မွဲ မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မတၞဟ်ခြာ ၜါသာ် (ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ) စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏီရ။

== ဝင်ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပညာ ==
မာရဳ ကျူရဳ ဂှ် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဝါဆော (Warsaw) ဍုင်ပဝ်လာန် (အခိင်ဂှ် နွံသၟဝ် အေန်ပါယာ ရုရှာ) တုဲ ယၟုညး နူဍောတ်တ်ဂှ် ဒှ် မာရဳယာ သကလောဒဝ်သကာ (Maria Skłodowska) ရ။ သ္ၚိကၟိန်ညးဂှ် ဒှ်အစာဘာတအ်တုဲ၊ ၜိုန်ရ ညးဝါသနာ နွံပ္ဍဲ ပညာ သိပ္ပံ ကီုလေဝ် အခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ပဝ်လာန် မၞိဟ်ဗြဴတအ် အခေါင်တိုန် တက္ကသိုလ် ဟွံမွဲရ။ 

ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၁ ဂှ် ညးပြံင်အာ ဍုင်ပါရဳ (Paris) ဍုင်ပြင်သေတ် သွက်ဂွံ ဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် သော်ဗောန် (Sorbonne) ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးကတ်လ္ၚတ် ပညာ ရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာ ဗွဲမစိုန်သ္ကီုတုဲ ကလိဂွံ ဒဳဂရဳ သၠုင်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ပြင်သေတ်ဂှ်ရ ညးဆဵုဂဗ ကု တၠပညာ ရူပဗေဒ ပဳယျေ ကျူရဳ (Pierre Curie) တုဲ သ္ပမ္ၚလာကမ္မ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၅ ရ။

== လညာတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;background:#fdedec; border-left: 5px solid #c0392b; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''သတ္တိ ရေဒဳယောအက်တိဗ် (Radioactivity):'''
ကြဴနူ ဟေန်ရဳ ဗေက္ကရဴ (Henri Becquerel) ဆဵုဂဗလဝ် ဓါတ်လျး နူကဵု ယူရေနဳယောမ် (Uranium) တုဲ၊ မာရဳ ကဵု တၠသ္ၚိညး သ္ၚဳဂၠိပ် ဆက်လ္ၚတ် သတ္တိဏအ်ရ။ မာရဳ ကျူရဳ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု ဝေါဟာရ '''&quot;ရေဒဳယောအက်တိဗ်&quot;''' ဏအ်ရ။

'''ပွမဂၠာဲဆဵု ဓါတ်တၟိ (New Elements):'''
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၈ ဂှ် ညးတအ် ဂၠာဲဆဵုကေတ် ဓါတ်တၟိ ၜါသာ် နူကဵု တၟအ်ယူရေနဳယောမ် (Pitchblende) ရ-
* '''ပဝ်လဝ်နဳယောမ် ($^{210}\text{Po}$):''' ညးကဵုလဝ် ယၟု သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဂုဏ်စရာဲ ဍုင်မိတိမညး မဒှ် ဍုင်ပဝ်လာန် (Poland) ရ။
* '''ရေဒဳယောမ် ($^{226}\text{Ra}$):''' ယၟုဏအ် ကၠုင်နူ အရေဝ်လေတ္တေန် &quot;radius&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဓါတ်လျး ရ။ ဓါတ်ဏအ်ဂှ် ပ္တိတ်ကဵု လျး ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
&lt;/div&gt;

== လာပ်နဝ်ဗဴ ကေုာံ ကမၠောန် အခိင်ပၞာန် ==
* '''လာပ်နဝ်ဗဴ ရူပဗေဒ (၁၉၀၃):''' မာရဳ ကျူရဳ၊ ပဳယျေ ကျူရဳ ကေုာံ ဟေန်ရဳ ဗေက္ကရဴ တအ် ပံင်ကောံတုဲ ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သတ္တိ ရေဒဳယောအက်တိဗ် ရ။
* '''လာပ်နဝ်ဗဴ ဓါတုဗေဒ (၁၉၁၁):''' ကြဴနူ တၠသ္ၚိညး စုတိအာ (ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၆) တုဲ ညးဆက်ကၠောန် ကမၠောန်မွဲဇကုဓဝ်တုဲ ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ မွဲဝါပၠန် သွက် ပွမဂၠာဲဆဵု ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ ဓါတ် ရေဒဳယောမ် ကဵု ပဝ်လဝ်နဳယောမ် ရ။

ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ ပထမ (WWI) ဂှ် မာရဳ ကျူရဳ ခၞံဗဒှ်လဝ် ကွဳစက် ဓါတ်လျးအက်သ် (Mobile X-ray units) မကော်ခဴစ &quot;Petites Curies&quot; (ကျူရဳဍောတ်ဂမၠိုင်) သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ပၞာန် မဒးလဝ်ဝပ် ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ရ။ ညးအလဵုဇကုလေဝ် ဒဳကွဳစက် ကေုာံ ရီုဗင် စကာလဝ် စက်အက်သ်-ရေ (X-ray) သွက် လမျီု ကောန်ပၞာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ အာဲကၟာဲ ==
ဟိုတ်နူ ညးစုက်လုဲလဝ် ကု ဓါတ်ရေဒဳယောအက်တိဗ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် လုကဴ အလုံမွဲဘဝညး သက်ကု ပရေင်စဵုဒၞာ (အခိင်ဂှ် ဟွံတီ အန္တရာယ် ဍေံဏီ) တုဲ၊ မာရဳ ကျူရဳ ကတဵုဒှ် ယဲဆီအောန် (Aplastic anemia) တုဲ စုတိအာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၄ ရ။ စဵုကဵုလၟုဟ် လိက်စၟတ်သမ္တီညး ကေုာံ ကပေါတ်ပုဂ္ဂိုလ်ညးတအ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ရေဒဳယောအက်တိဗ် ထတ်လောန်တုဲ သ္ဒးစွံလဝ် ပ္ဍဲကဠာခဲ တွဵုရ။

မာရဳ ကျူရဳ ဝွံ ဟွံသေင်ဆ တၠပညာ သိပ္ပံ မစောန်သ္ကီုမွဲဓဝ်၊ ညးဝွံ ဒှ်တိုင်ခဳ သွက် မၞိဟ်ဗြဴတအ် အလုံဂၠးကဝ် ညံင်ဂွံ လုပ်ပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ၊ နဲပညာ၊ ကေုာံ သင်္ချာ (STEM) ကီုရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[လာပ်နဝ်ဗဴ]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ဓါတုဗေဒ]]
* [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Quinn, Susan (1995). ''Marie Curie: A Life''. Da Capo Press.
* &quot;Marie Curie - Biographical&quot;, NobelPrize.org.

{{DEFAULTSORT:မာရဳ ကျူရဳ}}
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ ဓါတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ဝင်]]</text>
      <sha1>njzapy97uv5f96uvu01jijkm3gm1672</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53236</id>
      <parentid>53235</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T23:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11268" sha1="comkfdvaadxyu5cceip5v6y6nz211jv" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #c0392b; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #fadbd8; color: #7b241c; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;မာရဳ ကျူရဳ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#922b21;&quot;&gt;Marie Curie&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Marie Curie c1920.jpg|200px|alt=မာရဳ ကျူရဳ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;မာရဳ ကျူရဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၜိုတ် ၁၉၂၀ တေံ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;သၠးဂၠံဂဝ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၇ နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၈၆၇&lt;br/&gt;ဝါသဝ် (Warsaw)၊ ဍုင်ပဝ်လာန်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် / စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၄ ဂျူလာင် ၁၉၃၄ (အာယုက် ၆၆)&lt;br/&gt;ပါသဳ (Passy)၊ ဍုင်ပြင်သေတ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;ကဏ္ဍ ပညာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ]] ကေုာံ [[ဓါတုဗေဒ]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;တၠသ္ၚိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ပဳယျေ ကျူရဳ (Pierre Curie)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;ပရေင်ဆဵုဂဗ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ရေဒဳယောအက်တိဗ် (Radioactivity)&lt;br/&gt;ပဝ်လဝ်နဳယောမ် (Po)&lt;br/&gt;ရေဒဳယောမ် (Ra)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #7b241c;&quot;&gt;လာပ် တၟေင်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[လာပ်နဝ်ဗဴ]] ရူပဗေဒ (၁၉၀၃)&lt;br/&gt;[[လာပ်နဝ်ဗဴ]] ဓါတုဗေဒ (၁၉၁၁)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''မာရဳ ကျူရဳ''' ({{lang-en|Marie Skłodowska Curie}}; ၇ နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၈၆၇ – ၄ ဂျူလာင် ၁၉၃၄) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[ရူပဗေဒ]] ကေုာံ [[ဓါတုဗေဒ]] မသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဍုင်ပဝ်လာန်တုဲ ဗွဲကြဴ ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်ပြင်သေတ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ညးမလ္ၚတ်ဆဵု သတ္တိ ရေဒဳယောအက်တိဗ် (Radioactivity) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ ဒှ်ညးမဂၠာဲဆဵု ဓါတ် ပဝ်လဝ်နဳယောမ် ကဵု ရေဒဳယောမ် ရ။

မာရဳ ကျူရဳ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဗြဴ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ [[လာပ်နဝ်ဗဴ]] (Nobel Prize) ရ။ တုဲပၠန် ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ၜါဝါ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ ဒှ်ပူဂိုလ် အသဝ်မွဲ မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မတၞဟ်ခြာ ၜါသာ် (ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ) စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏီရ။

== ဝင်ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပညာ ==
မာရဳ ကျူရဳ ဂှ် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဝါသဝ် (Warsaw) ဍုင်ပဝ်လာန် (အခိင်ဂှ် နွံသၟဝ် အေန်ပါယာ ရုရှာ) တုဲ ယၟုညး နူဍောတ်တ်ဂှ် ဒှ် မာရဳယာ သကလောဒဝ်သကာ (Maria Skłodowska) ရ။ သ္ၚိကၟိန်ညးဂှ် ဒှ်အစာဘာတအ်တုဲ၊ ၜိုန်ရ ညးဝါသနာ နွံပ္ဍဲ ပညာ သိပ္ပံ ကီုလေဝ် အခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ပဝ်လာန် မၞိဟ်ဗြဴတအ် အခေါင်တိုန် တက္ကသိုလ် ဟွံမွဲရ။ 

ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၁ ဂှ် ညးပြံင်အာ ဍုင်ပါရဳ (Paris) ဍုင်ပြင်သေတ် သွက်ဂွံ ဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် သော်ဗောန် (Sorbonne) ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးကတ်လ္ၚတ် ပညာ ရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာ ဗွဲမစိုန်သ္ကီုတုဲ ကလိဂွံ ဒဳဂရဳ သၠုင်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ပြင်သေတ်ဂှ်ရ ညးဆဵုဂဗ ကု တၠပညာ ရူပဗေဒ ပဳယျေ ကျူရဳ (Pierre Curie) တုဲ သ္ပမ္ၚလာကမ္မ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၅ ရ။

== လညာတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;background:#fdedec; border-left: 5px solid #c0392b; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''သတ္တိ ရေဒဳယောအက်တိဗ် (Radioactivity):'''
ကြဴနူ ဟေန်ရဳ ဗေက္ကရဴ (Henri Becquerel) ဆဵုဂဗလဝ် ဓါတ်လျး နူကဵု ယူရေနဳယောမ် (Uranium) တုဲ၊ မာရဳ ကဵု တၠသ္ၚိညး သ္ၚဳဂၠိပ် ဆက်လ္ၚတ် သတ္တိဏအ်ရ။ မာရဳ ကျူရဳ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု ဝေါဟာရ '''&quot;ရေဒဳယောအက်တိဗ်&quot;''' ဏအ်ရ။

'''ပွမဂၠာဲဆဵု ဓါတ်တၟိ (New Elements):'''
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၈ ဂှ် ညးတအ် ဂၠာဲဆဵုကေတ် ဓါတ်တၟိ ၜါသာ် နူကဵု တၟအ်ယူရေနဳယောမ် (Pitchblende) ရ-
* '''ပဝ်လဝ်နဳယောမ် ($^{210}\text{Po}$):''' ညးကဵုလဝ် ယၟု သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဂုဏ်စရာဲ ဍုင်မိတိမညး မဒှ် ဍုင်ပဝ်လာန် (Poland) ရ။
* '''ရေဒဳယောမ် ($^{226}\text{Ra}$):''' ယၟုဏအ် ကၠုင်နူ အရေဝ်လေတ္တေန် &quot;radius&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဓါတ်လျး ရ။ ဓါတ်ဏအ်ဂှ် ပ္တိတ်ကဵု လျး ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
&lt;/div&gt;

== လာပ်နဝ်ဗဴ ကေုာံ ကမၠောန် အခိင်ပၞာန် ==
* '''လာပ်နဝ်ဗဴ ရူပဗေဒ (၁၉၀၃):''' မာရဳ ကျူရဳ၊ ပဳယျေ ကျူရဳ ကေုာံ ဟေန်ရဳ ဗေက္ကရဴ တအ် ပံင်ကောံတုဲ ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သတ္တိ ရေဒဳယောအက်တိဗ် ရ။
* '''လာပ်နဝ်ဗဴ ဓါတုဗေဒ (၁၉၁၁):''' ကြဴနူ တၠသ္ၚိညး စုတိအာ (ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၆) တုဲ ညးဆက်ကၠောန် ကမၠောန်မွဲဇကုဓဝ်တုဲ ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ မွဲဝါပၠန် သွက် ပွမဂၠာဲဆဵု ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ ဓါတ် ရေဒဳယောမ် ကဵု ပဝ်လဝ်နဳယောမ် ရ။

ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ ပထမ (WWI) ဂှ် မာရဳ ကျူရဳ ခၞံဗဒှ်လဝ် ကွဳစက် ဓါတ်လျးအက်သ် (Mobile X-ray units) မကော်ခဴစ &quot;Petites Curies&quot; (ကျူရဳဍောတ်ဂမၠိုင်) သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ပၞာန် မဒးလဝ်ဝပ် ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ရ။ ညးအလဵုဇကုလေဝ် ဒဳကွဳစက် ကေုာံ ရီုဗင် စကာလဝ် စက်အက်သ်-ရေ (X-ray) သွက် လမျီု ကောန်ပၞာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ အာဲကၟာဲ ==
ဟိုတ်နူ ညးစုက်လုဲလဝ် ကု ဓါတ်ရေဒဳယောအက်တိဗ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် လုကဴ အလုံမွဲဘဝညး သက်ကု ပရေင်စဵုဒၞာ (အခိင်ဂှ် ဟွံတီ အန္တရာယ် ဍေံဏီ) တုဲ၊ မာရဳ ကျူရဳ ကတဵုဒှ် ယဲဆီအောန် (Aplastic anemia) တုဲ စုတိအာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၄ ရ။ စဵုကဵုလၟုဟ် လိက်စၟတ်သမ္တီညး ကေုာံ ကပေါတ်ပုဂ္ဂိုလ်ညးတအ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ရေဒဳယောအက်တိဗ် ထတ်လောန်တုဲ သ္ဒးစွံလဝ် ပ္ဍဲကဠာခဲ တွဵုရ။

မာရဳ ကျူရဳ ဝွံ ဟွံသေင်ဆ တၠပညာ သိပ္ပံ မစောန်သ္ကီုမွဲဓဝ်၊ ညးဝွံ ဒှ်တိုင်ခဳ သွက် မၞိဟ်ဗြဴတအ် အလုံဂၠးကဝ် ညံင်ဂွံ လုပ်ပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ၊ နဲပညာ၊ ကေုာံ သင်္ချာ (STEM) ကီုရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[လာပ်နဝ်ဗဴ]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ဓါတုဗေဒ]]
* [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Quinn, Susan (1995). ''Marie Curie: A Life''. Da Capo Press.
* &quot;Marie Curie - Biographical&quot;, NobelPrize.org.

{{DEFAULTSORT:မာရဳ ကျူရဳ}}
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ ဓါတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ဝင်]]</text>
      <sha1>comkfdvaadxyu5cceip5v6y6nz211jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချာလ် ဒါဝင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10269</id>
    <revision>
      <id>53237</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #27ae60; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #e9f7ef; color: #145a32; padding...&quot;</comment>
      <origin>53237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12522" sha1="g4u27y9e33f4qk5ie6yrw5533hv4gl4" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #27ae60; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #e9f7ef; color: #145a32; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ချာလ် ဒါဝင်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#1e8449;&quot;&gt;Charles Darwin&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Charles Darwin seated crop.jpg|200px|alt=ချာလ် ဒါဝင်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ချာလ် ဒါဝင် ပ္ဍဲအခိင် ညးယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ကမၠောန်သုတေသန&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #145a32;&quot;&gt;သၠးဂၠံဂဝ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၁၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈၀၉&lt;br/&gt;သွာတ်သဘူရဳ (Shrewsbury)၊ ဍုင်အင်္ဂလာန်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #145a32;&quot;&gt;သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် / စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၁၉ ဨပြဳ ၁၈၈၂ (အာယုက် ၇၃)&lt;br/&gt;ဒံင် (Downe)၊ ဍုင်အင်္ဂလာန်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #145a32;&quot;&gt;ကဏ္ဍ ပညာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဇဳဝဗေဒ]] ကေုာံ ဝင်သဘာဝ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #145a32;&quot;&gt;လညာတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;တဳအဝ်ရဳ ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ် (Evolution)&lt;br/&gt;ပရေင်ရုဲစှ် သဘာဝ (Natural selection)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #145a32;&quot;&gt;လိက်အုပ် ပြာကတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;''On the Origin of Species'' (၁၈၅၉)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ချာလ် ရဝ်ဗာတ် ဒါဝင်''' ({{lang-en|Charles Robert Darwin}}; ၁၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈၀၉ – ၁၉ ဨပြဳ ၁၈၈၂) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[ဇဳဝဗေဒ]] ကေုာံ တၠပညာ ဝင်သဘာဝ (Naturalist) ဂကူအင်္ဂလိက် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်သိပ္ပံ လောကဏအ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မခၞံဗဒှ်လဝ် '''တဳအဝ်ရဳ ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ်''' (Theory of Evolution) မဒုင်သဇိုင် ကု '''ပရေင်ရုဲစှ် သဘာဝ''' (Natural selection) တုဲ ပြံင်လှာဲထောအ် လညာတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် လတူ လၟေင်ကတဵုဒှ် သတ်ဂျိုင်လမျီုဂမၠိုင် အလုံသီုဖအိုတ်ရ။

လညာတ် ဒါဝင် မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ သတ်ဂျိုင်လမျီု သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲလောကဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု တမ်ရိုဟ် မွဲဓဝ် (Common ancestor) ဂှ် ဒှ်လညာတ် သဇိုင် အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ဇဳဝဗေဒ ခေတ်တၟိရ။ လိက်အုပ်ညး မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ မနွံယၟု ''On the Origin of Species'' ဂှ် ဒှ်လိက်အုပ် မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ မနွံကဵု ဓလေတ်စရာဲ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင်သိပ္ပံရ။

== ဝင်ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပညာ ==
ချာလ် ဒါဝင် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၀၉ ပ္ဍဲဍုင် သွာတ်သဘူရဳ (Shrewsbury) ဍုင်အင်္ဂလာန် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန် သေဌဳ ကေုာံ အစာဂဥုဲမွဲရ။ အပါညး රောเบิร์ต ดาร์วิน (Robert Darwin) ဂှ် ဒှ်အစာဂဥုဲ မပြာကတ်မွဲရ။ နူအခိင်ဍောတ်တ် ဒါဝင် စိုတ်ထတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝ၊ တၞံဆု ကေုာံ စၟစၟောန်ဂမၠိုင်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၅ ဂှ် အပါညး ပြင်ဗလးဏာ ညး ညံင်ဂွံ တိုန်ဘာ တက္ကသိုလ် အေဒင်ဘာရာ (University of Edinburgh) သွက်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ် ပညာဂဥုဲ (Medicine) ရ။ ဆဂး ဒါဝင် ဟွံဒးစိုတ် ပွမခွာ်စမ်ၜတ် မၞိဟ်ယဲတုဲ တိတ်ထောအ် နူဘာဂှ်ရ။ ဗွဲကြဴ ညးပြံင်အာ တိုန်ဘာ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ကိန်းဘရစ်ချ် (Cambridge University) သွက်ဂွံ ဒှ် လကျာ် ခရေတ်ယာန် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးစုက်လုဲ ကု အစာသုတေသန သဘာဝတအ်တုဲ လညာတ်ညး လပါ် ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ဝင်သဘာဝ ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။

== တရဴက္ၜင် ဗဳဂေလ် (The Voyage of the Beagle) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၁ အခိင်ညး အာယုက် (၂၂) သၞာံဂှ်၊ ဒါဝင် ကလိဂွံ အခေါင် သွက်ဂွံ လိုက်ပါအာ ပ္ဍဲ က္ၜင်ပၞာန် ဍုင်အင်္ဂလာန် မနွံယၟု **HMS Beagle** နဒဒှ် တၠပညာ သဘာဝ သွက်ဂွံ အာစမ်ၜတ် တရဴဂၠးကဝ် လုကဴ (၅) သၞာံရ။ တရဴဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မပြံင်လှာဲထောအ် ဘဝညး ကေုာံ ဝင်သိပ္ပံရ။

ညးတအ် ဇက်အာ ဇိုင်ပြင်သြင် တိုက်အမေရိကသၠုင်ကျာ၊ သြသတြေလျာ ကေုာံ အာဖရိက ရ။ ဒၞာဲ မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ မကဵု လညာတ် ကုဒါဝင် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် **တကအ် ဂါလာပါဂေါတ် (Galápagos Islands)** ရ။ ပ္ဍဲတကအ်တအ်ဂှ် ညးဆဵုဂဗ ဂကူဂစေမ် (Finches) ကေုာံ အခေါပ် (Tortoises) မနွံကဵု ဗီုပြင် တၞဟ်ခြာဒၟံင် အတိုင် ပွဳပွူသဘာဝ မသက်ဆေင် ကုဍေံတအ်ရ။ တင်စၟတ်သမ္တီ နူကဵု တရဴဏအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက် တဳအဝ်ရဳ ညး ဗွဲကြဴရ။

== တဳအဝ်ရဳ ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ် (Theory of Evolution) ==
&lt;div style=&quot;background:#eafaf1; border-left: 5px solid #27ae60; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ပွမရုဲစှ် သဘာဝ (Natural Selection):'''
ကြဴနူ ကလေင်စိုပ် ဍုင်အင်္ဂလာန်၊ ဒါဝင် ကေတ်အခိင် ၜိုတ် ၂၀ သၞာံ သွက်ဂွံ သ္ၚဳဂၠိပ် တင်ဂၞင်တအ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် တဳအဝ်ရဳ ညးရ။ သဇိုင်လညာတ်ညးဂှ်-
* သတ်ဂျိုင်လမျီု သီုဖအိုတ်ဂှ် ဖျေံကောန် ဖျေံတၞောဝ် ဂၠိုင်နူကဵု လၟိဟ် ပွဳပွူသဘာဝ မထိင်ဒဝ်မာန်ရ။
* ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ (Struggle for existence) ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
* ပ္ဍဲကဵု တၞောဝ်မွဲမွဲဂှ် သတ်မနွံကဵု ဗီုပြင် ကေုာံ အစောံသတ္တိ မကိတ်ညဳ ကု ပွဳပွူသဘာဝ အိုတ်ဂှ် ဂျိုင်တန်တဴလအ်တုဲ ဆက်ဖျေံကောန်ဇာတ်မာန်ရ (&quot;Survival of the fittest&quot;)။
* လုကဴ အခိင်ကာလ ဗွဲမလအ်လမ္ဂး၊ ဂကူသတ်တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာတုဲ ကတဵုဒှ်အာ ဂကူသတ် (Species) တၟိမာန်ရ။
&lt;/div&gt;

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ ဂှ် ဒါဝင် ပ္တိတ် လိက်အုပ်ညး **&quot;On the Origin of Species&quot;** ရ။ လိက်အုပ်ဏအ် ကတဵုဗဒှ် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသိပ္ပံ ကေုာံ ဂကောံဘာသာတအ်ရ။ ဟိုတ်မ္ဂး လညာတ်ညးဂှ် ဒစဵုဒစးဒၟံင် ကု လညာတ် ပွမခၞံဗဒှ် (Creationism) မဟီုလဝ် ကျာ် ဒက်ပ္တန်လဝ် သတ်သီုဖအိုတ် အတိုင်ဗီုပြင်လၟုဟ်ဂှ်ရ။

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ၜိုန်ရ နွံကဵု ပရေင်ဒစဵုဒစး ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကီုလေဝ်၊ လုကဴအခိင်လအ်ကၠုင်မ္ဂး တၠပညာ သိပ္ပံတအ် ဒုင်တဲ လညာတ် ဒါဝင် အလုံသီုဖအိုတ်ရ။ တဳအဝ်ရဳ ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ်ဝွံ ပံင်စပ် ကု လညာတ် ဂျေနေတေတ် (Genetics) မဂၠာဲဆဵုလဝ် နကဵု ဂရဳဂေါ မေန်ဒေလ် (Gregor Mendel) တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် သဇိုင် ဇဳဝဗေဒ ခေတ်တၟိ ရ။

ချာလ် ဒါဝင် စုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၂ အခိင်ညး အာယုက် ၇၃ သၞာံရ။ ဟိုတ်နူ ဂုဏ်စရာဲ ညး ဇၞော်မောဝ်လောန်တုဲ၊ အလဵုအသဳ အင်္ဂလာန် ကဵုအခေါင် တိုပ်ဇွညး ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ် ဝေတ်သမေန်သတာ (Westminster Abbey) မဒှ် ဒၞာဲ မတိုပ်ဇွ သၟိင်ဨကရာဇ် ကေုာံ တၠပညာ ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု အာဲသဇက် နယူတန် တအ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဇဳဝဗေဒ]]
* [[သိပ္ပံ]]
* [[အာဲသဇက် နယူတန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Darwin, C. (1859). ''On the Origin of Species''. John Murray.
* Desmond, A., &amp; Moore, J. (1991). ''Darwin: The Life of a Tormented Evolutionist''. Warner Books.

{{DEFAULTSORT:ချာလ် ဒါဝင်}}
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ဝင်]]</text>
      <sha1>g4u27y9e33f4qk5ie6yrw5533hv4gl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂယ်လဳလဳယဝ် ဂယ်လဳလဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10270</id>
    <revision>
      <id>53238</id>
      <timestamp>2026-04-26T23:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding...&quot;</comment>
      <origin>53238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12890" sha1="nzl08ifdl2qk07q0m01mvzb6o57ct7n" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဂယ်လဳလဳယဝ် ဂယ်လဳလဳ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;Galileo Galilei&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpg|200px|alt=ဂယ်လဳလဳယဝ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ရုပ်ကသူ ဂယ်လဳလဳယဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၃၆ (နကဵု Justus Sustermans)&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သၠးဂၠံဂဝ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၁၅ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၅၆၄&lt;br/&gt;ဍုင်ပဳသာ (Pisa)၊ အဳတလဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် / စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၈ ဇာန္နဝါရဳ ၁၆၄၂ (အာယုက် ၇၇)&lt;br/&gt;အာသဳထရဳ (Arcetri)၊ အဳတလဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ကဏ္ဍ ပညာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[နက္ခတ္တဗေဒ]] ကေုာံ [[ရူပဗေဒ]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ပရေင်ဆဵုဂဗ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;တယ်လဳသကုပ် (Telescope)&lt;br/&gt;ဂြိုဟ်ဂိတု ဂယ်လဳလဳယေန် ၄ မ&lt;br/&gt;ပရေင်ချဳဒရာင် လယိုင်ဒကဲ (Pendulum)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;လညာတ် ပြာကတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;လညာတ် တ္ၚဲဒှ်ဗဟဵု (Heliocentrism)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ဂယ်လဳလဳယဝ် ဂယ်လဳလဳ''' ({{lang-en|Galileo Galilei}}; ၁၅ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၅၆၄ – ၈ ဇာန္နဝါရဳ ၁၆၄၂) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ [[ရူပဗေဒ]]၊ ကေုာံ တၠပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ ဂကူအဳတလဳ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်သိပ္ပံ လောကဏအ်ရ။ ညးဝွံ ပြံင်လှာဲထောအ် ဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် မလ္ၚတ် သဘာဝလောကဓါတ်တုဲ ညးဂၠးကဝ်တအ် ကော်ခဴစညး &quot;မအံက် နက္ခတ္တဗေဒ မစမ်ၜတ်ကျောဝ်ရံင်&quot;၊ &quot;မအံက် ရူပဗေဒ ခေတ်တၟိ&quot; ကေုာံ &quot;မအံက် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ&quot; ရ။

ဂယ်လဳလဳယဝ် ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မပလေဝ်ဒါန် ခၞံဗဒှ် တယ်လဳသကုပ် (Telescope) ညံင်ဂွံ ခိုဟ်တိုန်တုဲ၊ စကာ ကိရိယာဏအ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ်ကျောဝ်ရံင် ဂြိုဟ် ကေုာံ သၞံင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအကာသ ရ။ ညးထံက်ဂလာန် လညာတ် နဳကဝ်လပ် ကဝ်ပါနဳကပ် (Nicolaus Copernicus) မဟီုလဝ် &quot;တ္ၚဲဂှ် ဒှ်ဗဟဵုတုဲ ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ ဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူတ္ၚဲ&quot; ရ။ လညာတ်ဏအ် ဒစဵုဒစးဒၟံင် ကု လညာတ် ဘာကျာ် ခရေတ်ယာန် ကေတ်သလေတ် (Catholic Church) ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်တုဲ၊ ညးဒးဒုင် ဖျေံဒုဟ် ထိင်သိမ်းလဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိ စဵုကဵု လအိတ်ဘဝညးရ။

== ဝင်ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပညာ ==
ဂယ်လဳလဳယဝ် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၆၄ ပ္ဍဲဍုင် ပဳသာ (Pisa)၊ ဍုင်အဳတလဳရ။ အပါညး ဗိန်သေန်ဇဝ် ဂယ်လဳလဳ (Vincenzo Galilei) ဂှ် ဒှ်အစာ တိင်တိုက် မပြာကတ်မွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၈၁ ဂှ် ဂယ်လဳလဳယဝ် တိုန်ဘာ တက္ကသိုလ် ပဳသာ (University of Pisa) သွက်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ် ပညာဂဥုဲ (Medicine) အတိုင် ပၟိက်အပါညးရ။

ဆဂး ကာလညး ညာတ်ကေတ် ဒေန်ပၟတ် မဝေက်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာကျာ်မွဲဂှ် ညးစိုတ်လုပ်စားအာ ပ္ဍဲလပါ် သင်္ချာ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် ရူပဗေဒတုဲ၊ ညးပြံင်လှာဲထောအ် ဘာသာ မကတ်လ္ၚတ် လပါ် သင်္ချာ ကေုာံ ရူပဗေဒ ရ။

== လညာတ် နက္ခတ္တဗေဒ ကေုာံ တယ်လဳသကုပ် ==
&lt;div style=&quot;background:#eafaf1; border-left: 5px solid #27ae60; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၉ ဂှ် ဂယ်လဳလဳယဝ် မိင်ပရိုင် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဍုင်ဒါတ် (Dutch) မွဲ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် မှန်ကျောဝ်သ္ၚောဲတုဲ၊ ညးအလဵုဇကုလေဝ် ကလေင်ကၠောန်ဗဒှ် '''တယ်လဳသကုပ် (Telescope)''' ညံင်ဂွံ ညာတ်ကၠးတိုန် ၂၀ ဆ ရ။ ညး စကာ မှန်ကျောဝ်ဏအ်တုဲ ကျောဝ်ရံင် အကာသ မ္ဂး ညးဂၠာဲဆဵုကေတ်-
# '''ဂြိုဟ်ဂိတု ဂျူပဳတာ (Moons of Jupiter):''' ညးဆဵုကေတ် ဂြိုဟ်ဂိတု ၄ မ (အာဲအဝ်, ယူရဝ်ပါ, ဂါနဳမဳဒ်, ကာလဳသတဝ်) မဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ ဂြိုဟ်ဂျူပဳတာ (ဗြဟ္မစရဳ)။ (ဣဏအ် ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ဒဒှ်ရ အရာသီုဖအိုတ် ဟွံဂေတ်လန် လတူ ဂၠးတိ ရ)။
# '''ဗီုပြင် ဂြိုဟ်ဗုဒ္ဓဟူ (Phases of Venus):''' ဂြိုဟ်ဗုဒ္ဓဟူလေဝ် နွံကဵု ဗီုပြင် လစိုတ် ညံင်ရဴ ဂိတုပိုဲကီုရ။ (ဣဏအ်လေဝ် ဒှ်သက်သဳ ဒဒှ်ရ ဍေံ ဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ တ္ၚဲ)။
# '''ကုန်ဒဵု လတူဂိတု (Craters on the Moon):''' ဂိတုဂှ် ခလောအ်ခဍက်ဒၟံင်တုဲ ဟွံသၟဟ်ညဳ ကလိတ်ဒၟံင် အတိုင်လညာတ်တြေံတေံ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်ဆဵုဂဗ လပါ် ရူပဗေဒ ==
ပ္ဍဲလပါ် ရူပဗေဒ၊ ဂယ်လဳလဳယဝ် စမ်ၜတ်လဝ် တဳအဝ်ရဳ မဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဒရာင် (Kinematics) ရ။ 
* '''ပွမပြဟ်စှ်ေ (Falling Bodies):''' အတိုင် ဝင်မဟီုလဝ်မ္ဂး ညး ထောအ်စှ်ေ ကလောအ်ပသဲ ၜါမ မနွံ လယိုင် ဟွံတုပ်ညးသ္ကအ် နူကဵု ပြာသာဒ် ပဳသာ မစေင်ဒၟံင် (Leaning Tower of Pisa) တုဲ ညးထ္ၜးသက်သဳ ဒဒှ်ရ- ယဝ်ရ ဟွံစၟတ်သမ္တီ ဒြဟတ်ကျာမ္ဂး၊ အရာဝတ္ထု သီုဖအိုတ် ပြဟ်စှ်ေ ကဵု လဟိုင်တုပ်ပ် တွဵုရ။ (ဇမၠိင် မပြဟ်စှ်ေဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု အခိင် တၟံလဝ် ၜါဝါ $d \propto t^2$ ရ)။
* '''လယိုင်ဒကဲ (Pendulum):''' ညးဂၠာဲဆဵုလဝ် ဒဒှ်ရ အခိင် မဒကဲအာကၠုင် ပ္ဍဲကဵု လယိုင်ဒကဲမွဲ (Pendulum swing) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဇမၠိင် ဇုက်ဍေံ သၟးရ၊ ဟွံဆက်စပ် ကု လယိုင် ဍေံရ။

== ပရေင်ကယျာန်မၞိဟ် ကု ဘာကျာ် (The Galileo Affair) ==
ဟိုတ်နူ ဂယ်လဳလဳယဝ် ထံက်ဂလာန် လညာတ် '''တ္ၚဲဒှ်ဗဟဵု (Heliocentrism)''' မဟီုလဝ် ဂၠးတိ ကေုာံ ဂြိုဟ်တၞဟ်တအ် ဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ တ္ၚဲ ဂှ်၊ ဍေံအာ ဒစဵုဒစး ကု လိက်သမ္မာကျာ် (Bible) မဟီုလဝ် ဂၠးတိရ ဒှ်ဗဟဵု စကြဝဠာ ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၃၃ ဂှ် ရုင်စၟဳစၟတ် ဘာကျာ် ကေတ်သလေတ် (Roman Inquisition) ရပ်ညးတုဲ ဖျေံဒုဟ် ဒဒှ်ရ ညးဟီုတွဟ် လညာတ်မိစ္ဆာ ရ။ ညးဒးဒုင် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံ နုက်ကလေင် ကသပ်ညးတုဲ၊ ညးဒးဒုင် ဖျေံဒဏ် ထိင်သိမ်းလဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိညး (House arrest) စဵုကဵု လအိတ်ဘဝညးရ။ အတိုင် ဝင်မဟီုလဝ်မ္ဂး ကြဴနူ ရုင်ဗစာ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်တုဲ ညးကရောတ်တိတ် နကဵု အရေဝ် &quot;Eppur si muove&quot; (ဆဂး... ဍေံ ဆက်ဂေတ်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ) ရ။

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ အာဲကၟာဲ ==
ဂယ်လဳလဳယဝ် ဆက်ချူ လိက်အုပ် ပရူပရေင်ချဳဒရာင် ရူပဗေဒ ၜိုန်ရ ညးမတ်ကၠက်အာ ကီုလေဝ်၊ ညးစုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂ ပ္ဍဲသ္ၚိညး ပ္ဍဲဍုင် အာသဳထရဳ (Arcetri) ရ။

လုကဴ အခိင်လအ်ကၠုင်မ္ဂး ဂၠးကဝ်တအ် ဒုင်တဲ လညာတ်ညး သီုဖအိုတ်တုဲ၊ ကြဴနူ ညးစုတိအာ ၃၀၀ သၞာံပြင် (ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂) မှ၊ သင်ပါပ် ဂျောန် ပေါလ် ဒုတိယ (Pope John Paul II) ကိုင်လ္ၚောဝ် အလဵုအသဳ ဘာကျာ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဖျေံဒုဟ် လတူ ဂယ်လဳလဳယဝ် ဂှ် ဒှ်အရာ ဗၠေတ်ယောင်ယာ မွဲရ။ နဲကဲ စမ်ၜတ်သဘာဝ ညးဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက် ကမၠောန် သိပ္ပံ ခေတ်လၟုဟ် အလုံသီုဖအိုတ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[နက္ခတ္တဗေဒ]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[တယ်လဳသကုပ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Drake, Stillman (1990). ''Galileo: Pioneer Scientist''. University of Toronto Press.
* Hawking, Stephen (1988). ''A Brief History of Time''. Bantam Books.

{{DEFAULTSORT:ဂယ်လဳလဳယဝ် ဂယ်လဳလဳ}}
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ဝင်]]</text>
      <sha1>nzl08ifdl2qk07q0m01mvzb6o57ct7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နဳကဝ်လာ တက်သလာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10271</id>
    <revision>
      <id>53239</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #f39c12; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #fef5e7; color: #d35400; padding...&quot;</comment>
      <origin>53239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13690" sha1="msup8dbfm9jxo38rqllws1m5yw8hrpq" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #f39c12; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #fef5e7; color: #d35400; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;နဳကဝ်လာ တက်သလာ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#e67e22;&quot;&gt;Nikola Tesla&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Nikola Tesla, with his equipment Napoleon Sarony.jpg|200px|alt=နဳကဝ်လာ တက်သလာ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;တက်သလာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၀ အခိင်ညး အာယုက် ၃၄ သၞာံ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;သၠးဂၠံဂဝ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၁၀ ဂျူလာင် ၁၈၅၆&lt;br/&gt;သမိလျာန် (Smiljan)၊ အေန်ပါယာ ဩသတြဳယျာ (လၟုဟ် ဍုင်ကြရဝ်အေးသျှာ)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် / စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၇ ဇာန္နဝါရဳ ၁၉၄၃ (အာယုက် ၈၆)&lt;br/&gt;ဍုင်နျူယံက် (New York)၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;ကဏ္ဍ ပညာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;အေန်ဂျေန်နဳယာ လလဳ၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ [[ရူပဗေဒ]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;ပရေင်ဆဵုဂဗ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞောတ်လလဳ AC (Alternating Current)&lt;br/&gt;ကွိုင် တက်သလာ (Tesla coil)&lt;br/&gt;မဝ်တာ အေန်ဒက်ရှေန် (Induction motor)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #d35400;&quot;&gt;စၟတ်သမ္တီ အာဲကၟာဲ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ယူနေတ် '''တက်သလာ (T)''' မၜတ်ကၞာတ် ဗလးသံလိုက်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''နဳကဝ်လာ တက်သလာ''' ({{lang-en|Nikola Tesla}}; ၁၀ ဂျူလာင် ၁၈၅၆ – ၇ ဇာန္နဝါရဳ ၁၉၄၃) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ လလဳ၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် ကပေါတ်တၟိ (Inventor) ဂကူသဗ်-အမေရိကာန် (Serbian-American) မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင်ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဒီဇိုင် ကေုာံ ခၞံဗဒှ်လဝ် '''သၞောတ် ဒြဟတ်လလဳ AC (Alternating Current)''' မဒှ် သၞောတ်လလဳ ပိုဲမစကာဒၟံင် ပ္ဍဲသ္ၚိဌာန် ကေုာံ ရုင်ကမၠောန် အလုံဂၠးကဝ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။

တက်သလာ ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု လညာတ် အသဝ် မဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မပ္တံကဵု သၞောတ်လလဳ သက်ကုဇုက် (Wireless power)၊ ရေဒဳယဝ် ကေုာံ နဲပညာ လလဳသံလိုက် (Electromagnetism) ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင် ညးဂျိုင်တန်တဴဒၟံင်ဂှ် ညးဟွံကလိဂွံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်အံင်ဇၞး လပါ်ပိုန်ဒြပ် ညံင်ရဴ ပြိုင်ပ္ကာန်ညး '''တဝ်မတ်သ် အေဒဳသေန်''' (Thomas Edison) တေံရ။ ဆဂး ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဂၠးကဝ်တအ် ဒုင်တဲ ကေုာံ ပတိုန်စရာဲ ညး နဒဒှ် &quot;တၠပညာ မခၞံဗဒှ် ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ&quot; ရ။

== ဝင်ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပညာ ==
တက်သလာ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၆ ပ္ဍဲကွာန် သမိလျာန် (Smiljan)၊ အေန်ပါယာ ဩသတြဳယျာ (လၟုဟ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကြရဝ်အေးသျှာ) ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန် လကျာ် ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် သဗ် မွဲရ။ နူအခိင်ဍောတ်တ် ညးနွံကဵု သမ္တီဉာဏ် မစောန်သ္ကီု ဗွဲမလောန်တုဲ ဂိုင်သမ္တီ လိက်အုပ် သီုဖအိုတ် ကေုာံ တၟော်သင်္ချာ ပ္ဍဲက္ဍဟ် သက်ကုဒးစကာ စက္ခော မာန်ရ။

ညးတိုန်ဘာ ပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ ပ္ဍဲ ဍုင်ဂရာတ် (Graz) ကေုာံ ဍုင်ပရာတ် (Prague) ကီုလေဝ် ဟွံဂွံ ဘာတုဲ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၂ ညးအာကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ကုမ္ပဏဳ အေဒဳသေန် ပ္ဍဲ ဍုင်ပါရဳ (Paris) တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၄ ဂှ် ညးပြံင်စိုပ်အာ ဍုင်နျူယံက် (New York) သွက်ဂွံ ဆက်ကၠောန် ကမၠောန် တိုက်ရိုက် ကု တဝ်မတ်သ် အေဒဳသေန် ရ။ 

== ပၞာန် ဒြဟတ်လလဳ (War of the Currents) ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f39c12; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ကြဴနူ ကၠောန်ကမၠောန် ကု အေဒဳသေန် ဂွံမွဲလစုတ်တုဲ၊ ဟိုတ်နူ လညာတ် ဟွံတုပ်ညးသ္ကအ် လပါ် သၞောတ်လလဳတုဲ တက်သလာ တိတ်ထောအ် နူကမၠောန်ရ။ အေဒဳသေန် ဂှ် ထံက်ဂလာန် သၞောတ် '''လလဳတပ် (Direct Current - DC)''' မဒှ် သၞောတ် ဟွံမာန် ပလံင်ဗစိုပ် ဇမ္ၚောဲရ။ တက်သလာ ဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ် သၞောတ် '''လလဳပြံင်လှာဲ (Alternating Current - AC)''' မမာန် ပလံင်ဗစိုပ် လလဳ စိုပ် သ္ၚောဲသ္ၚောဲ နကဵု ဓါတ်လလဳ သၠုင်သၠုင် (High voltage) ရ။

တက်သလာ ပံင်ကောံ ကု သေဌဳ ဂျော့ ဝက်သတေန်ဟောက် (George Westinghouse) တုဲ ပြိုင်ပ္ကာန် ကု အေဒဳသေန် ရ။ ပွမပြိုင်ပ္ကာန်ဏအ် ကော်ခဴစ &quot;War of the Currents&quot; ရ။ ကၞောတ်တဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၃ ပ္ဍဲသဘင်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲဍုင် ချဳကာဂဝ် ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ် ကၠောန်လလဳ ပ္ဍဲ ဒဵုဍာ် နဳယျာဂါရာ (Niagara Falls) ဂှ် သၞောတ် AC ညး အံင်ဇၞးအာတုဲ၊ သၞောတ် AC ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ်လလဳ သဇိုင် အလုံဂၠးကဝ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်ခၞံဗဒှ် ကေုာံ လညာတ်ပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ပါဲနူ သၞောတ် AC တုဲ၊ တက်သလာ နွံကဵု လိက်စၟတ်သမ္တီ အခေါင်ခၞံဗဒှ် (Patents) ၜိုတ် ၃၀၀ ပြင်ရ-
* '''မဝ်တာ အေန်ဒက်ရှေန် (Induction Motor):''' ဒှ်မဝ်တာလလဳ မစကာ ဗလးသံလိုက် မဂေတ်လန် (Rotating magnetic field) သက်ကု ဒးစကာ ကွာင်ပွတ်တိုက် (Brushes) တုဲ ဍေံဒှ် သဇိုင် သွက် စက်ယန္တရား ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန် အလုံသီုဖအိုတ်ရ။
* '''ကွိုင် တက်သလာ (Tesla Coil):''' ဒှ် ကိရိယာ မပ္တိတ်ကဵု ဓါတ်လလဳ သၠုင် (High-voltage) ကေုာံ လဟိုင်လပှ် သၠုင် (High-frequency) တုဲ စကာ ပ္ဍဲကဵု ရေဒဳယဝ် ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်လလဳ သက်ကုဇုက်ရ။ ဖော်မူလာ လဟိုင်လပှ် ဒုင်ညဳ (Resonant frequency) ဍေံဂှ်-
$$f_0 = \frac{1}{2\pi\sqrt{LC}}$$
* '''ရေဒဳယဝ် (Radio):''' ၜိုန်ရ မာရ်ကဝ်နဳ (Marconi) ကလိဂွံ ယၟု နဒဒှ် ညးမခၞံဗဒှ် ရေဒဳယဝ် ကိုပ်ကၠာကီုလေဝ်၊ ရုင်ဗစာ သၠုင်အိုတ် အမေရိကာန် ကလေင်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ နဲပညာ သဇိုင် သွက်ရေဒဳယဝ်ဂှ် ကၠုင်နူ လိက်စၟတ်သမ္တီ တက်သလာ ရ။

== ပရဝ်ဂျေတ် ဝါဒေန်ကလိုက် (Wardenclyffe Tower) ==
လညာတ် သၠုင်အိုတ် ညးဂှ် ဒှ်ပွမပလံင်ဗစိုပ် ပရိုင် ကေုာံ ဒြဟတ်လလဳ အလုံဂၠးကဝ် သက်ကုဇုက် (Wireless global transmission) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၁ ညးသိုင်ခၞံ တိုင်ဇၞော် ဝါဒေန်ကလိုက် (Wardenclyffe Tower) ပ္ဍဲ နျူယံက် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ သေဌဳ J.P. Morgan မဒှ်ညးထံက်ပင်သြန် ရုပ်ထောအ် သြန်တုဲ ပရဝ်ဂျေတ်ဏအ် ဟွံအံင်ဇၞး ကတဵုဒှ်အာတုဲ ညးလေဝ် ဒးဒုင် ကဆံင် ဒြပ်အိုတ် (Bankrupt) ရ။

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ အာဲကၟာဲ ==
ပ္ဍဲအခိင် လက္ကရဴဘဝညး၊ တက်သလာ မံင်တဴဒၟံင် မွဲဇကုဓဝ် ပ္ဍဲ ဟဝ်တေဝ် ပ္ဍဲဍုင်နျူယံက် သက်ကု သြန်တုဲ ညးစုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၃ ရ။ ညးဝွံ ၜိုန်ရ မသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်အာ နကဵု ဘဝ ညးဒိုက်ဂတ်မွဲကီုလေဝ်၊ အာဲကၟာဲညး လပါ်သိပ္ပံဂှ် ဟွံလေပ် ကၠေအ်ကၠက်အာရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (SI) စၟတ်သမ္တီလဝ် ယူနေတ် သွက်ဂွံ ၜတ် ထုဲသံလိုက် (Magnetic flux density) နကဵု ယၟု '''တက်သလာ (Tesla, T)''' သွက်ဂွံ ပတိုန်စရာဲ ကုညးရ။ 
$$B = \frac{\Phi}{A}$$
(၁ တက်သလာ ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု ၁ ဝေဘာ (Weber) မပါ်လဝ် ကဵု ဗလးမုက် စတုရန်းမဳတာ ရ)။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကုမ္ပဏဳ ကွဳစက်လလဳ ပြာကတ် Tesla, Inc. လေဝ် ကေတ်လဝ် ယၟုညး နဒဒှ် တင်စၟတ်သမ္တီ အသဝ်ဂုဏ် ညးကီုရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ်]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ဒြဟတ်လလဳ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Cheney, Margaret (1981). ''Tesla: Man Out of Time''. Simon &amp; Schuster.
* Carlson, W. Bernard (2013). ''Tesla: Inventor of the Electrical Age''. Princeton University Press.

{{DEFAULTSORT:နဳကဝ်လာ တက်သလာ}}
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ဝင်]]</text>
      <sha1>msup8dbfm9jxo38rqllws1m5yw8hrpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သတဳဗေန် ဟံက်ကေန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10272</id>
    <revision>
      <id>53240</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #34495e; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #f2f3f4; color: #2c3e50; padding...&quot;</comment>
      <origin>53240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11005" sha1="3jjji5wz5sloucncmchjw1q3y6xideu" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #34495e; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #f2f3f4; color: #2c3e50; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;သတဳဗေန် ဟံက်ကေန်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#566573;&quot;&gt;Stephen Hawking&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Stephen Hawking.StarChild.jpg|200px|alt=သတဳဗေန် ဟံက်ကေန်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;သတဳဗေန် ဟံက်ကေန် အခိင်ညး ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်သုတေသန ပ္ဍဲနာသာ (NASA)&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;သၠးဂၠံဂဝ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၈ ဇာန္နဝါရဳ ၁၉၄၂&lt;br/&gt;အံက်သဖို့ (Oxford)၊ ဍုင်အင်္ဂလာန်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;သ္ပပရိနိဗ္ဗာန် / စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၁၄ မာတ် ၂၀၁၈ (အာယုက် ၇၆)&lt;br/&gt;ကိန်းဘရစ်ချ် (Cambridge)၊ ဍုင်အင်္ဂလာန်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ကဏ္ဍ ပညာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]] ကေုာံ ပညာစကြဝဠာ (Cosmology)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;လညာတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဓါတ်လျး ဟံက်ကေန် (Hawking radiation)&lt;br/&gt;သဘဴဓရ် ကသိုင်လမ္စံက် (Black hole thermodynamics)&lt;br/&gt;တဳအဝ်ရဳ ပွမတမ်စ (Singularity theorems)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;လိက်အုပ် ပြာကတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;''A Brief History of Time'' (၁၉၈၈)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''သတဳဗေန် ဝဳလဳယောမ် ဟံက်ကေန်''' ({{lang-en|Stephen William Hawking}}; ၈ ဇာန္နဝါရဳ ၁၉၄၂ – ၁၄ မာတ် ၂၀၁၈) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]] ကေုာံ တၠပညာ စကြဝဠာ ဂကူအင်္ဂလိက် မပြာကတ် ကေုာံ မနွံကဵု ဓလေတ်စရာဲ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ。 ညးဝွံ ဒှ်ညးမဂၠာဲဆဵု ကေုာံ သောင်ကလးလဝ် သဘာဝ **ကသိုင်လမ္စံက်** (Black holes) ကေုာံ ပရေင်ကတဵုဒှ် စကြဝဠာ နကဵု လညာတ် [[ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ်]] ကေုာံ [[တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်]] ရ။

ၜိုန်ရ ညးဒးဒုင်စသိုင် ယဲဇြိုင်သကာတ် မပကဵု ညံင်ခန္ဓကာယ ချဳဒရာင် ဟွံဂွံ (ALS) ကီုလေဝ်၊ ညးဆက်ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ကမၠောန်သုတေသန စဵုကဵု လအိတ်ဘဝညးရ။ လိက်အုပ်ညး မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၈ မနွံယၟု ''A Brief History of Time'' ဂှ် ဒှ်လိက်အုပ် သိပ္ပံ မသွံခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်တုဲ၊ ပကဵု ညံင် မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ် ဂွံကၠိုဟ်ခၠင် ပရူစကြဝဠာ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== ဝင်ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပညာ ==
သတဳဗေန် ဟံက်ကေန် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၂ ပ္ဍဲဍုင် အံက်သဖို့ (Oxford)၊ ဍုင်အင်္ဂလာန်။ (ညးသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲ မပေင် ၃၀၀ သၞာံ ကြဴနူ [[ဂယ်လဳလဳယဝ် ဂယ်လဳလဳ]] စုတိရ)။ ညးတိုန်ဘာ တက္ကသိုလ် အံက်သဖို့ သွက်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ် ပညာ ရူပဗေဒ တုဲ၊ ဗွဲကြဴ ညးပြံင်အာ တက္ကသိုလ် ကိန်းဘရစ်ချ် (University of Cambridge) သွက်ဂွံ ဆက်ကတ်လ္ၚတ် ပညာစကြဝဠာ (Cosmology) ရ။

ပ္ဍဲအခိင် ညးအာယုက် ၂၁ သၞာံ (၁၉၆၃) ဂှ်၊ အစာဂဥုဲတအ် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ညး ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ယဲသရီုအာရီု (ALS - Amyotrophic lateral sclerosis) တုဲ ညးဆက်ဂျိုင်တန်တဴ ဆ ၂ သၞာံ ဓဝ်ရ သာ်ဝွံ ဟီုလဝ်ရ။ ဆဂး ယဲညးဂှ် ဇၞော်မောဝ်အာ သိုက်သိုက်တုဲ ညးဂျိုင်တန်တဴအာ လုကဴ မသုန်စှော်သၞာံ ပြင်င်ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးဒးစကာ ကွဳစက် ကေုာံ စက်ဟီုအရေဝ် (Speech-generating device) သွက်ဂွံ ဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ်ရ။

== လညာတ် သိပ္ပံ ကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင် ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ဓါတ်လျး ဟံက်ကေန် (Hawking Radiation):'''
ကိုပ်ကၠာတေံ တၠပညာတအ် ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ကသိုင်လမ္စံက် (Black holes) ဂှ် ဇြောတ်ပၠုပ် အရာသီုဖအိုတ်တုဲ မုအရာမွဲလေဝ် တိတ်ဗၠး နူဍေံ ဟွံမာန်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ်၊ ဟံက်ကေန် စကာလဝ် လညာတ် ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ် တုဲ ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ဒဒှ်ရ ကသိုင်လမ္စံက်တအ်ဂှ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ဓါတ်လျး (Radiation) သိုက်သိုက်တုဲ လက္ကရဴအိုတ် ဍေံတအ် ဍောတ်စှ်ေတုဲ ကၠေအ်ကၠက်အာ (Evaporate) မာန်ရ။

'''ဖော်မူလာ အေန်ထရဝ်ပဳ ဗေက္ကေန်သတာင်-ဟံက်ကေန် (Bekenstein–Hawking Entropy):'''
ဖော်မူလာဏအ်ဂှ် ဒှ်ဖော်မူလာ မပြာကတ်အိုတ် ညးတုဲ ဍေံ သောင်ကလးကဵု လၟိဟ် တင်ဂၞင် (Information) ဟွံသေင်မ္ဂး အေန်ထရဝ်ပဳ (Entropy, $S$) မနွံ ပ္ဍဲ ကသိုင်လမ္စံက် မွဲရ။ 
$$S = \frac{k_B A c^3}{4 G \hbar}$$
ဖော်မူလာဏအ်ဂှ် ပံင်သၟဟ်ကဵု လညာတ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ($G$)၊ ကွမ်တမ် မက်ကဲနေတ် ($\hbar$)၊ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် ($c$)၊ ကေုာံ သာမဝ်ဒုင်နာမေတ် ($k_B$) အလုံသီုဖအိုတ် ပ္ဍဲကဵု တွဟ်မွဲဓဝ်ရ။ တွဟ်ဏအ်ဂှ် ညးချူစၟတ်သမ္တီလဝ် လတူ တိုင်တၟအ် ဂိုဟ်ညးကီုရ။
&lt;/div&gt;

'''တဳအဝ်ရဳ ပွမတမ်စ (Singularity Theorems):'''
ဟံက်ကေန် ကေုာံ ရဝ်ဂျာ ပေန်ရဝ်သ် (Roger Penrose) တအ် ပံင်ကောံတုဲ ထ္ၜးသက်သဳ ဒဒှ်ရ အတိုင် တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် အာင်သတာင် မ္ဂး စကြဝဠာပိုဲဏအ်ဂှ် သ္ဒးစကတဵုဒှ် နူကဵု တင်မွဲတင် မဍောတ်သောဲလောန် ကေုာံ မနွံကဵု ဓါတ်ကတဴ ကေုာံ လျိုင်ဒြပ် ဟွံမွဲကဵု အပိုဒ်အခြာ (Big Bang singularity) ရ။

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ ==
သတဳဗေန် ဟံက်ကေန် ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် နဒဒှ် ပါမောက္ခ သင်္ချာ လူကာသဳယျာန် (Lucasian Professor of Mathematics) ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ကိန်းဘရစ်ချ် လုကဴ (၃၀) သၞာံ၊ မဒှ် တာလျိုင် ညံင်ရဴ [[အာဲသဇက် နယူတန်]] မယိုက်ဂၠေင်လဝ် ကိုပ်ကၠာတေံရ။ 

ညးစုတိအာ ပ္ဍဲတ္ၚဲ ၁၄ မာတ် ၂၀၁၈ (မဒှ် တ္ၚဲ Pi Day ကေုာံ တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ် အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်)။ ဇွညးဂှ် ဒးဒုင် တိုပ်လဝ် ပ္ဍဲ ဘာကျာ် ဝေတ်သမေန်သတာ (Westminster Abbey) ပ္ဍဲဍုင် လာန်ဒါန် ဗဒဲါ ဂိုဟ် အာဲသဇက် နယူတန် ကေုာံ ချာလ် ဒါဝင် ရ။ 

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Hawking, Stephen (1988). ''A Brief History of Time''. Bantam Books.
* &quot;Stephen Hawking&quot;, Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society.

{{DEFAULTSORT:သတဳဗေန် ဟံက်ကေန်}}
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ဝင်]]</text>
      <sha1>3jjji5wz5sloucncmchjw1q3y6xideu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10273</id>
    <revision>
      <id>53241</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #ebf5fb, #a9cce3); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #2980b9; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:People icon.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;p...&quot;</comment>
      <origin>53241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5442" sha1="lw5fhh9jk4bumqr2acallqqviyze5ov" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #ebf5fb, #a9cce3); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #2980b9; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:People icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|70px|alt=ရူပဗေဒ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#154360; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: တၠပညာ ရူပဗေဒ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#1f618d;&quot;&gt;Category: Physicists&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#2471a3; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ဝင်ဘဝ ကေုာံ အသဝ်ဂုဏ် တၠပညာ ရူပဗေဒ၊ အစာသုတေသန ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် တဳအဝ်ရဳ ရူပဗေဒ သဘာဝဂမၠိုင် အလုံဂၠးကဝ် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
တၠပညာ ရူပဗေဒတအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Spacetime curvature.png|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်|တၠပညာ ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]''' (Theoretical physicists)
* [[File:Telescope icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ နက္ခတ္တရူပဗေဒ|တၠပညာ နက္ခတ္တရူပဗေဒ]]''' (Astrophysicists)
* [[File:Nobel Prize.png|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ရူပဗေဒ|ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ရူပဗေဒ]]''' (Nobel laureates in Physics)
* [[File:Magnet02.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ စမ်ၜတ်|တၠပညာ ရူပဗေဒ စမ်ၜတ်]]''' (Experimental physicists)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် ပရူတၠပညာ ရူပဗေဒ ပြာကတ်တအ်ဏအ်ရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[နဳလ် ဗိုင်]]''' (Niels Bohr) - ညးမခၞံဗဒှ် မဝ်ဒယ် အဲတမ် ကေုာံ လညာတ် ကွမ်တမ်။
* '''[[မက်သ် ပလာန်]]''' (Max Planck) - မအံက် တဳအဝ်ရဳ ကွမ်တမ် (Quantum theory)။
* '''[[ရစ်ချတ် ဖိုင်းမန်း]]''' (Richard Feynman) - တၠပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲကဵု ကွမ်တမ် အဳလက်ထရဝ်ဒုင်နာမေတ်။
* '''[[မိုက်ကယ် ဖာရာဒေ]]''' (Michael Faraday) - တၠပညာ လလဳသံလိုက် ကေုာံ ညးမဂၠာဲဆဵု အေန်ဒက်ရှေန် (Electromagnetic induction)။
* '''[[ဗာနာ ဟာင်ဇေန်ဗာဂ်]]''' (Werner Heisenberg) - ညးမခၞံဗဒှ် သၞောဝ် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် (Uncertainty principle)။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #2980b9; color: #154360; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ ရူပဗေဒ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>lw5fhh9jk4bumqr2acallqqviyze5ov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53242</id>
      <parentid>53241</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5439" sha1="3305mllzx3i5uv0wul1nbd7i9iq29zz" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #ebf5fb, #a9cce3); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #2980b9; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:People icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|70px|alt=ရူပဗေဒ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#154360; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: တၠပညာ ရူပဗေဒ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#1f618d;&quot;&gt;Category: Physicists&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#2471a3; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ဝင်ဘဝ ကေုာံ အသဝ်ဂုဏ် တၠပညာ ရူပဗေဒ၊ အစာသုတေသန ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် တဳအဝ်ရဳ ရူပဗေဒ သဘာဝဂမၠိုင် အလုံဂၠးကဝ် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #5dade2; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#2980b9; border-bottom:1px solid #1f618d; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
တၠပညာ ရူပဗေဒတအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Spacetime curvature.png|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်|တၠပညာ ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]''' (Theoretical physicists)
* [[File:Telescope icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ နက္ခတ္တရူပဗေဒ|တၠပညာ နက္ခတ္တရူပဗေဒ]]''' (Astrophysicists)
* [[File:Nobel Prize.png|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ရူပဗေဒ|ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ရူပဗေဒ]]''' (Nobel laureates in Physics)
* [[File:Magnet02.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ ရူပဗေဒ စမ်ၜတ်|တၠပညာ ရူပဗေဒ စမ်ၜတ်]]''' (Experimental physicists)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် ပရူတၠပညာ ရူပဗေဒ ပြာကတ်တအ်ဏအ်ရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[နဳလ် ဗိုင်]]''' (Niels Bohr) - ညးမခၞံဗဒှ် မဝ်ဒယ် အဲတမ် ကေုာံ လညာတ် ကွမ်တမ်။
* '''[[မက်သ် ပလာန်]]''' (Max Planck) - မအံက် တဳအဝ်ရဳ ကွမ်တမ် (Quantum theory)။
* '''[[ရစ်ချတ် ဖိုင်မာန်]]''' (Richard Feynman) - တၠပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲကဵု ကွမ်တမ် အဳလက်ထရဝ်ဒုင်နာမေတ်။
* '''[[မိုက်ကယ် ဖာရာဒေ]]''' (Michael Faraday) - တၠပညာ လလဳသံလိုက် ကေုာံ ညးမဂၠာဲဆဵု အေန်ဒက်ရှေန် (Electromagnetic induction)။
* '''[[ဗာနာ ဟာင်ဇေန်ဗာဂ်]]''' (Werner Heisenberg) - ညးမခၞံဗဒှ် သၞောဝ် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် (Uncertainty principle)။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #2980b9; color: #154360; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ ရူပဗေဒ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>3305mllzx3i5uv0wul1nbd7i9iq29zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10274</id>
    <revision>
      <id>53243</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2c3e50; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #eaecee; color: #17202a; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11826" sha1="hm041o3lpkifdeun9zt5c29ikh1p66w" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2c3e50; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #eaecee; color: #17202a; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#566573;&quot;&gt;Theory of Relativity&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Spacetime lattice.png|200px|alt=တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင် (Spacetime curvature) မဒှ် လညာတ်သဘဴဓရ် အဓိက ပ္ဍဲ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ညးမခၞံဗဒှ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]] (Albert Einstein)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;သၞာံ မပ္တိတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၁၉၀၅ (တၟေင်) ကေုာံ ၁၉၁၅ (သာမည)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၁။ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် တၟေင်&lt;br/&gt;၂။ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ဖော်မူလာ သဇိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$E=mc^2$&lt;br/&gt;Einstein Field Equations&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်''' ({{lang-en|Theory of Relativity}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်တဳအဝ်ရဳ သိပ္ပံ အဓိကမွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ [[ရူပဗေဒ]] မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု တၠပညာ [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]] (Albert Einstein) ပ္ဍဲ လပါ်စ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ တဳအဝ်ရဳဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲထောအ် လညာတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် လတူ အကာသ (Space)၊ အခိင် (Time)၊ လဟိုင်လျး (Speed of light) ကေုာံ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ (Gravity) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ဍေံဒှ် သဇိုင်ကၞက် သွက် ရူပဗေဒ ခေတ်တၟိ ရ။

တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လညာတ် အဓိက ၜါ ကဏ္ဍရ- '''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် တၟေင်''' (Special Relativity) သွက် ပရေင်ချဳဒရာင် မဟွံမွဲကဵု လဟိုင်ဓရောတ် ကေုာံ '''တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည''' (General Relativity) သွက် ပရေင်ချဳဒရာင် မနွံကဵု ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ရ။

== ၁။ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် တၟေင် (Special Relativity - 1905) ==
အာင်သတာင် ပ္တိတ်လဝ် လညာတ်ဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၅ ရ။ ဍေံ သောင်ကလး ပရူ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အကာသ ကေုာံ အခိင် သွက် အရာဝတ္ထု မချဳဒရာင်ဒၟံင် နကဵု လဟိုင်တန်တဴ (Constant speed) ရ။ လညာတ်ဏအ် ဒုင်သဇိုင် လတူ တင်သမ္တီ ၜါသာ်-
# '''သၞောဝ် ရူပဗေဒဂှ် တုပ်သၟဟ် တွဵု:''' သၞောဝ် ရူပဗေဒ သီုဖအိုတ်ဂှ် တုပ်သၟဟ်ဒၟံင် တွဵု သွက် ညးမကျောဝ်ရံင် မချဳဒရာင်ဒၟံင် နကဵု လဟိုင် တန်တဴ ညးသ္ကအ်ရ။
# '''လဟိုင်လျး တန်တဴတွဵု:''' လဟိုင်လျး ပ္ဍဲ လဟာင် (Speed of light, $c$) ဂှ် နွံဒၟံင် ၜိုတ် $299,792,458 \text{ m/s}$ တွဵုရ၊ သက်ကု ရံင်ကဵု ဒဒှ်ရ တမ်ရိုဟ်လျးဂှ် ချဳဒရာင်ဒၟံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမကျောဝ်ရံင်ဂှ် ချဳဒရာင်ဒၟံင် ရ။

&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''အကျိုးဆက် အဓိကဂမၠိုင် (Consequences):'''
* '''အခိင် နှေန်စှ်ေ (Time Dilation):''' အရာဝတ္ထုမွဲ ချဳဒရာင် ပြဟ်ခိုင်င်၊ အခိင် မအာဒၟံင် သွက်အရာဝတ္ထုဂှ် နှေန်စှ်ေအာ ခိုင်င်ရ (ရံင်ကဵု ညးမဒေါအ်ဇူဒၟံင်)။
* '''ဇမၠိင် ဂၠေအ်စှ်ေ (Length Contraction):''' အရာဝတ္ထုမွဲ ချဳဒရာင် ပြဟ်ခိုင်င်၊ ဇမၠိင် ဍေံ ပ္ဍဲလပါ်ဍေံ မအာဒၟံင်ဂှ် ဂၠေအ်စှ်ေအာ ခိုင်င်ရ။
* '''ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဒြပ်-ဇြဟတ် (Mass-Energy Equivalence):''' လျိုင်ဒြပ် ကဵု ဇြဟတ် ဂှ် ပြံင်လှာဲအာကၠုင် ညးသ္ကအ် မာန်ရ။ ဖော်မူလာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ်-
$$E = mc^2$$
မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး $E$ = ဇြဟတ်၊ $m$ = လျိုင်ဒြပ်၊ $c$ = လဟိုင်လျး ရ။
&lt;/div&gt;

== ၂။ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည (General Relativity - 1915) ==
ကြဴနူ ၁၀ သၞာံ၊ အာင်သတာင် သၠဲပ္တိတ် လညာတ်ညး သွက်ဂွံ ပံင်စုတ် လညာတ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ (Gravity) ကေုာံ ပွမအာဇြဟတ် (Acceleration) ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ် &quot;တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည&quot; ရ။

ကိုပ်ကၠာတေံ [[အာဲသဇက် နယူတန်]] သောင်ကလးလဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဂှ် ဒှ် &quot;ဒြဟတ် မတံင်ဓရောတ် ညးသ္ကအ်&quot; ရ။ ဆဂး အာင်သတာင် ဟီု ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဂှ် ဒြဟတ် ဟွံသေင်။ ဍေံဒှ် '''ပွမကဝိုင် (Curvature) ပ္ဍဲကဵု အကာသ-အခိင် (Spacetime)''' ၄-ဒိုဟ် ရ။

* အရာဝတ္ထု မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ် (Mass) ဟွံသေင်မ္ဂး ဇြဟတ် (Energy) ဂှ် ပကဵု ညံင် အကာသ-အခိင် မနွံ ပွဳပွူဍေံ ဂွံကဝိုင်အာရ။
* အရာဝတ္ထု တၞဟ်တအ် ချဳဒရာင်အာ အတိုင် ဂၠံင်တရဴ အကာသ-အခိင် မကဝိုင်ဒၟံင်ဂှ်ရ။ (ညံင်ရဴ မတၟအ် ဇွောဝ်စှ်ေ ပ္ဍဲကဵု ခတိုဟ်ကီု)။

တွဟ်ဖော်မူလာ သဇိုင် သွက် လညာတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် '''တွဟ် ဗလး အာင်သတာင် (Einstein Field Equations)''' ရ-
$$R_{\mu\nu} - \frac{1}{2}Rg_{\mu\nu} + \Lambda g_{\mu\nu} = \frac{8\pi G}{c^4} T_{\mu\nu}$$
တွဟ်ဏအ် သောင်ကလးလဝ် ဗီုလဵု လျိုင်ဒြပ် ($T_{\mu\nu}$) ပကဵု ညံင် အကာသ-အခိင် ဂွံကဝိုင်အာ ($R_{\mu\nu}$) ရ။

== သက်သဳ ကေုာံ ပရေင်စကာ ခေတ်လၟုဟ် ==
တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် ၜိုန်ရ မဒှ် လညာတ်သဘဴဓရ် မသၠုင်သကာတ်ကီုလေဝ်၊ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် မၞိဟ်တအ် စမ်ၜတ် ဂၠာဲသက်သဳ ဂွံဆဵုဒၟံင် ဍာံပြတွဵုရ-
# '''လျး ကဝိုင် (Gravitational Lensing):''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၉ အခိင် တ္ၚဲဂြိပ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ လျး နူကဵု သၞံင်တအ်ဂှ် ကဝိုင်အာ အခိင်ဍေံ ကၠတ်အာ ကြပ်ကဵု တ္ၚဲ (အတိုင် လညာတ် အာင်သတာင် ဟီုလဝ်)။
# '''သၞောတ် GPS:''' သၞောတ် GPS ပ္ဍဲ ဖုန်ပိုဲလၟုဟ်ဝွံ ယဝ်ရ ဟွံစကာ ဖော်မူလာ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သွက်ဂွံ ပလေဝ်ဒါန် အခိင် အကြာ ဂြိုဟ်တု ကဵု ဂၠးတိမ္ဂး ဍေံ ကၠိခၠေတ်အာမာန်ရ (ဟိုတ်နူ အခိင် လတူအကာသ ကဵု လတူဂၠးတိ အာလဟိုင် ဟွံတုပ်)။
# '''ကသိုင်လမ္စံက် (Black Holes):''' ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် စဵုကဵု လျး တိတ်ဟွံဗၠးဂှ် ဒှ် ကသိုင်လမ္စံက် ရ။ လၟုဟ် တၠပညာတအ် တက်ဂွံ ဗီုရုပ် ကသိုင်လမ္စံက် တုဲရ။
# '''လပှ် ဓရောတ်တိ (Gravitational Waves):''' ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် တၠပညာတအ် ဂၠာဲဆဵုကေတ် လပှ် ဓရောတ်တိ မကတဵုဒှ် နူ ကသိုင်လမ္စံက် ၜါ ဇီုကပိုက်ညးသ္ကအ် မဒှ် သက်သဳ လက္ကရဴအိုတ် သွက် တဳအဝ်ရဳ အာင်သတာင် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]]
* [[ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]
* [[လဟိုင်လျး]]
* [[ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ]] (Gravity)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Einstein, Albert (1916). &quot;Relativity: The Special and General Theory&quot;.
* &quot;What is Relativity?&quot;, NASA Science.

{{DEFAULTSORT:တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်}}
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ သဘဴဓရ်]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>hm041o3lpkifdeun9zt5c29ikh1p66w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10275</id>
    <revision>
      <id>53244</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #34495e; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #ebedef; color: #212f3d; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11509" sha1="eee8o77fhb5vfc4idntp39pkws0alas" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #34495e; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #ebedef; color: #212f3d; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#566573;&quot;&gt;Gravity / Gravitation&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Gravity action-reaction.svg|200px|alt=ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ မအာဇြဟတ် လတူ အရာဝတ္ထု ၜါ မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ]]၊ နက္ခတ္တရူပဗေဒ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;သင်္ကေတ သဇိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$g$ (လဟိုင် ဓရောတ်တိ)&lt;br/&gt;$G$ (တင်ဂၞင် အလုံစကြဝဠာ)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ဖော်မူလာ သဇိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;လဟိုင် လတူ ဂၠးတိ ($g$)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$\approx 9.80665 \text{ m/s}^2$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;တဳအဝ်ရဳ မဆက်စပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞောဝ် နယူတန်&lt;br/&gt;တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည (Einstein)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ '''ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ဂရာဗဳတဳ''' ({{lang-en|Gravity}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang|en|Gravitation}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဒြဟတ် သဘာဝ မတံင်ဓရောတ် ညးသ္ကအ် အကြာ အရာဝတ္ထု သီုဖအိုတ် မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ် (Mass) ဟွံသေင်မ္ဂး ဇြဟတ် (Energy) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒြဟတ်သဇိုင် ဇၞော် (၄) သာ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ပိုဲဏအ်ဂှ်၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဝွံ ဒှ်ဒြဟတ် မဍိုန်လျအိုတ်ကီုလေဝ် ဍေံဒှ် ဒြဟတ် မစောဲလာ်ဒၟံင် လုကဴ ဇမ္ၚောဲ မဟွံမွဲကဵု အပိုဒ်အခြာ ရ။

ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဝွံ ဒှ်ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင် အရာဝတ္ထုတအ် ဂွံပြဟ်စှ်ေ လတူတိ၊ ညံင်ဂၠးတိ ဂွံဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ တ္ၚဲ၊ ညံင်ဂိတု ဂွံဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ ဂၠးတိ ကေုာံ ညံင်စကြဝဠာပိုဲ ဂွံတန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဗီုပြင် လၟုဟ်ရ။ သက်ကု ဒြဟတ်ဏအ်မ္ဂး သၞံင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟွံမာန်ရ။

== သၞောဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ နယူတန် (Newton's Law) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၈၇ ဂှ်၊ တၠပညာ [[အာဲသဇက် နယူတန်]] (Isaac Newton) ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် သၞောဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ အလုံစကြဝဠာ (Law of Universal Gravitation) ရ။ အတိုင်လညာတ် ညးမ္ဂး၊ အရာဝတ္ထု ၜါ မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ်ဂှ် တံင်ဓရောတ်ဒၟံင် ညးသ္ကအ် နကဵု ဒြဟတ် ($F$) တွဵုရ။ ဒြဟတ်ဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်အာ အတိုင် လျိုင်ဒြပ် ဍေံတအ်တုဲ၊ ဍိုန်လျစှ်ေအာ အတိုင် ဇမ္ၚောဲ အကြာဍေံတအ် (မတၟံလဝ် ၜါဝါ) ရ။

ဖော်မူလာ သဇိုင်ဍေံဂှ်-
$$F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}$$
မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး-
* $F$ ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ မတံင်ဒၟံင် ညးသ္ကအ်။
* $G$ ဂှ် ဒှ် [[တင်ဂၞင် ရူပဗေဒ|တင်ဂၞင် ဓရောတ်တိ]] (Gravitational constant, $\approx 6.674 \times 10^{-11} \text{ m}^3\text{kg}^{-1}\text{s}^{-2}$)။
* $m_1$ ကဵု $m_2$ ဂှ် ဒှ် လျိုင်ဒြပ် အရာဝတ္ထု သီုၜါ။
* $r$ ဂှ် ဒှ် ဇမ္ၚောဲ အကြာ ဗဟဵု အရာဝတ္ထု သီုၜါ။

== တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည (General Relativity) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ၜိုန်ရ သၞောဝ် နယူတန် ဂှ် သောင်ကလးကဵု ပရေင်ချဳဒရာင် ဂြိုဟ်တအ် ဂွံဒးရးကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၅ ဂှ် [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]] ပ္တိတ်လဝ် လညာတ်တၟိ မကော်ခဴစ [[တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်]] သာမည (General Relativity) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

အတိုင် လညာတ် အာင်သတာင် မ္ဂး၊ '''ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဂှ် ဒြဟတ် တံင်ဓရောတ် ဇေတ်ဇေတ် ဟွံသေင်'''။ ဍေံဒှ် မသက္ကုဟိုတ် နူကဵု '''ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင်''' (Spacetime curvature) မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြပ် ကေုာံ ဇြဟတ် ရ။ 
ညံင်ရဴ မတၟအ် ဇၞော်ဇၞော်မွဲ စွံလဝ် လတူ ယာတ်မွဲတုဲ ပကဵု ညံင်ယာတ်ဂှ် ဂွံယက်စှ်ေအာ၊ တုဲမ္ဂး မဍောတ်တ်တအ် ဇွောဝ်စှ်ေအာ ဇရေင် မတၟအ်ဇၞော်ဂှ်ကီုရ။ ဂြိုဟ်တအ် ဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ တ္ၚဲဂှ် ဟိုတ်နူ တ္ၚဲ ပကဵု ညံင် အကာသ ဂွံကဝိုင်ဒၟံင်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ လတူ ဂၠးတိ ==
သွက် အရာဝတ္ထု မနွံ ဗဒဲါ ဗလးတိ (Surface of the Earth) တအ်ဂှ်၊ ဂၠးတိပိုဲ တံင်ဓရောတ်ဒၟံင် ဍေံတအ် စှ်ေကၠုင် သၟဝ် တွဵုရ။ လဟိုင် မပြဟ်စှ်ေ (Acceleration due to gravity) ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု သင်္ကေတ $g$ ရ။
$$g \approx 9.8 \text{ m/s}^2$$
ဟိုတ်ဂှ်ရ အရာဝတ္ထုလဵုဟွံရုဲ (ယဝ်ရ ဟွံစၟတ်သမ္တီ ဒြဟတ်ကျာမ္ဂး) ယဝ်ရ ပြဟ်စှ်ေ နူလတူကျာမ္ဂး လဟိုင်ဍေံ ဇၞော်တိုန် $9.8 \text{ m/s}$ ပ္ဍဲ မွဲစက္က တွဵုရ။

'''လယိုင် (Weight):''' 
လယိုင် ပိုဲမၜတ်ဒၟံင်လၟေင်တ္ၚဲဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ မတံင်လဝ် ခန္ဓကာယပိုဲရ။ ဍေံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု လျိုင်ဒြပ် (Mass) ပိုဲရ-
$$W = mg$$
($W$ = လယိုင်, $m$ = လျိုင်ဒြပ်, $g$ = လဟိုင် ဓရောတ်တိ)။ ဟိုတ်နူ ဂိတု ဂှ် နွံ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ အောန်နူ ဂၠးတိ ၆ ဆ တုဲ၊ လယိုင်ပိုဲ လတူဂိတု ဂှ်လေဝ် သာအာ ၆ ဆ ကီုရ (ဆဂး လျိုင်ဒြပ်ပိုဲ ဟွံပြံင်လှာဲရ)။

== ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ စကြဝဠာ ==
* '''ဍာ်ဒဳ ဍာ်စှ်ေ (Tides):''' ပရေင်ဍာ်မှာသၟိတ် ဍာ်ဒဳ ဍာ်စှ်ေ ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ နူကဵု ဂိတု ကေုာံ တ္ၚဲ မတံင်ဓရောတ်လဝ် ရ။
* '''ပွမကတဵုဒှ် သၞံင် ကေုာံ ဂြိုဟ်:''' ပ္ဍဲစကြဝဠာ အခိင်တမၠာတေံ၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဝွံ တံင်ပ္ကောံလဝ် မုဟ်ကျာ ကေုာံ ဓါတ်အဲတမ်ဂမၠိုင် စဵုကဵု ဍေံကတဵုဒှ် ကလောအ်ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု သၞံင် ကေုာံ ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်ရ။
* '''ကသိုင်လမ္စံက် (Black Holes):''' ယဝ်ရ ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မွဲ စုက်လုဲ ပ္ကောံအာ ပ္ဍဲဒၞာဲဍောတ်ဍောတ်မွဲမ္ဂး၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဍေံ ထတ်လောန်အာ စဵုကဵု လျး တိတ်ဟွံဗၠးရ။ အရာဏအ်ဂှ် ကော်ခဴစ ကသိုင်လမ္စံက် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အာဲသဇက် နယူတန်]]
* [[အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင်]]
* [[တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ်]]
* [[ရူပဗေဒ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Halliday, Resnick, Walker (2013). ''Fundamentals of Physics''. John Wiley &amp; Sons.
* &quot;Gravity&quot;, NASA Science Universe.

{{DEFAULTSORT:ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ}}
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>eee8o77fhb5vfc4idntp39pkws0alas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒြဟတ်လလဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10276</id>
    <revision>
      <id>53245</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #f1c40f; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fef9e7; color: #b9770e; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8487" sha1="27ch2ueap11s9yhwvw47vhph802mbpt" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #f1c40f; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #fef9e7; color: #b9770e; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဒြဟတ်လလဳ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#d35400;&quot;&gt;Electric Power&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:High voltage warning.svg|120px|alt=ဒြဟတ်လလဳ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဒြဟတ်လလဳဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ဇြဟတ်လလဳ မစကာ ပ္ဍဲမွဲ ယူနေတ် အခိင် ရ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #b9770e;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ]] ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ လလဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #b9770e;&quot;&gt;သင်္ကေတ သဇိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$P$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #b9770e;&quot;&gt;ဖော်မူလာ သဇိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$P = VI$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #b9770e;&quot;&gt;ယူနေတ် SI&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဝါတ် (Watt, W)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #b9770e;&quot;&gt;ယူနေတ် ဆက်စပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$\text{J/s}$, $\text{V} \cdot \text{A}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ၊ '''ဒြဟတ်လလဳ''' ({{lang-en|Electric Power}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟိဟ် လဟိုင် (Rate) ပွမပြံင်လှာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမသုင်စောဲ ဇြဟတ်လလဳ (Electrical energy) ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်လလဳမွဲ ပ္ဍဲမွဲ ယူနေတ် အခိင် (ဥပမာ - မွဲစက္က) ရ။ 

တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဇြဟတ် (Energy) မဒှ် လၟိဟ် ကမၠောန် အလုံသီုဖအိုတ်ဂှ်၊ ဒြဟတ် (Power) ဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု လဟိုင် အစောံသတ္တိ ဒဒှ်ရ ကမၠောန်ဂှ် ပြဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇြိုင် ဍာ်ဒကေဝ် လဵုရော ရ။ ဥပမာ - မပၟတ် 100W မွဲမဂှ် စကာ ဇြဟတ်လလဳ ဂၠိုင်နူ ကေုာံ တၟးပြဟ်နူ မပၟတ် 50W ရ။

== ဖော်မူလာ ကေုာံ ဂၞန်သင်္ချာ ==
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်လလဳတပ် (DC Circuits) မ္ဂး၊ ဒြဟတ်လလဳ ($P$) ဂှ် ဒှ်သွဟ် ပွမတၟံ အကြာ ဓါတ်ဓရောတ် လလဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗို့ ($V$) ကေုာံ ပွမဇွောဝ် လလဳ ဟွံသေင်မ္ဂး အမ္ပဳယျာ ($I$) ရ-
$$P = VI$$

ယဝ်ရ ပံင်စုတ် ကု '''သၞောဝ် အုမ် (Ohm's Law)''' မဒှ် $V = IR$ ($R$ = ပရေင်ဒုင်တဝ်စၞေဟ် / Resistance) မ္ဂး၊ ပိုဲ ဂွံကလိဂွံ ဖော်မူလာ သွက်ဂွံ တၟော် ဒြဟတ်လလဳ ၜါ ဗီုပြင်ပၠန်ရ-
# ယဝ်ရ တီ $I$ ကဵု $R$ မ္ဂး- 
$$P = I^2 R$$
# ယဝ်ရ တီ $V$ ကဵု $R$ မ္ဂး-
$$P = \frac{V^2}{R}$$

== ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ ယူနေတ် ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ဝါတ် (Watt):''' 
ယူနေတ် သဇိုင် SI သွက်ဂွံ ၜတ် ဒြဟတ်လလဳဂှ် ဒှ် '''ဝါတ်''' (Watt, W) ရ။ ၁ ဝါတ် ဟီုမ္ဂးဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု ပွမစကာ ဇြဟတ် ၁ ဂျူးလ် (Joule) ပ္ဍဲ အခိင် ၁ စက္က ($1 \text{ W} = 1 \text{ J/s}$) ရ။

'''ကဳလဝ်ဝါတ်-နာဍဳ (Kilowatt-hour, kWh):'''
ၜိုန်ရ ဝါတ် ဂှ် ၜတ်ကၞာတ် ဒြဟတ် (Power) ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ဘဝတ္ၚဲ (ဥပမာ - ဘေလ်လလဳ) မ္ဂး ညးတအ် ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် ပွမသုင်စောဲ ဇြဟတ် (Energy) နကဵု ယူနေတ် '''ကဳလဝ်ဝါတ်-နာဍဳ''' (kWh) ရ။ 
၁ kWh ဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ဇြဟတ် မစကာလဝ် နကဵု ဒြဟတ် ၁,၀၀၀ ဝါတ် (1 kW) ပ္ဍဲလုကဴ အခိင် ၁ နာဍဳ ရ။ (၁ ယူနေတ် လလဳ = ၁ kWh)။
&lt;/div&gt;

== ဗီုပြင် ပလံင်ဗစိုပ် ဒြဟတ်လလဳ ==
ဒြဟတ်လလဳ မစကာ ပ္ဍဲလၟေင်တ္ၚဲဝွံ နွံ (၂) သာ် အဓိကရ-
* '''လလဳတပ် (Direct Current - DC):''' ဓါတ်လလဳ ဇွောဝ်အာ မွဲဒိုဟ်ဓဝ် တွဵုရ။ (ဥပမာ - ဒြဟတ်လလဳ နူကဵု ဗဲထရဳ၊ โซလာเซลล์ Solar cells)။ ဒြဟတ်လလဳ ပ္ဍဲ DC ဂှ် တန်တဴဒၟံင် အတိုင် ဖော်မူလာ $P = VI$ တွဵုရ။
* '''လလဳပြံင်လှာဲ (Alternating Current - AC):''' ဓါတ်လလဳ ဇွောဝ်အာ ပြံင်လှာဲကၠုင် ဒိုဟ် တွဵုရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ်လလဳ မပလံင်ဗစိုပ် နူကဵု ရုင်စက်လလဳ (Power grids) စိုပ် သ္ၚိဌာန်ပိုဲရ။ သၞောတ် AC ဂှ် စကာ ခိုဟ် သွက်ဂွံ ပလံင်ဗစိုပ် ဇမ္ၚောဲ ဟိုတ်နူ ဍေံ ဖအောန်ကဵု ပွမလေင် ဆောမ်လေင် ဇြဟတ် (Power loss) ရ။

== ပရေင်ဆောမ်လေင် ဒြဟတ်လလဳ (Power Loss) ==
ကာလ ပလံင်ဗစိုပ် ဒြဟတ်လလဳ ပ္ဍဲကဵု ဇုက်လလဳ ဇမ္ၚောဲမ္ဂး၊ ဇြဟတ်လလဳ လ္ၚဵုဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဒှ် ဇြဟတ်ဓါတ်ကတဴ (Heat) ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဒုင်တဝ်စၞေဟ် (Resistance, $R$) ဇုက်ဂှ်ရ။ 
လၟိဟ် ပရေင်ဆောမ်လေင် ဒြဟတ်ဏအ်ဂှ် တၟော်ကေတ် နကဵု ဖော်မူလာ $P_{loss} = I^2 R$ ရ။ 
ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေင်ဆောမ်လေင်ဏအ်၊ ရုင်စက်လလဳတအ် ပလံင်ဗစိုပ် လလဳ နကဵု '''ဗို့ သၠုင်သၠုင် (High Voltage)''' ကေုာံ ကရင့် အောန်အောန် ($I$ အောန်) ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဇြဟတ်လလဳ]] (Electrical Energy)
* [[နဳကဝ်လာ တက်သလာ]] (Nikola Tesla)
* [[ရူပဗေဒ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Halliday, Resnick, Walker (2013). ''Fundamentals of Physics''. John Wiley &amp; Sons.
* &quot;Electric Power&quot;, Physics Classroom.

{{DEFAULTSORT:ဒြဟတ်လလဳ}}
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>27ch2ueap11s9yhwvw47vhph802mbpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10277</id>
    <revision>
      <id>53246</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #16a085; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9407" sha1="oh41ehn63pdhsxk490timt6s19q5eo7" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #16a085; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#117a65;&quot;&gt;Mon Vocabulary Distinction&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Scale of justice 2.svg|120px|alt=ဝေါဟာရမန်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမပါ်ခြာ အစောံသတ္တိ လပါ်ရုပ် ကေုာံ လပါ်နာမ်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဝေါဟာရမန်]]၊ ဘာသာဗေဒ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ဒြဟတ် (Physical)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သုင်စောဲ လပါ် ရုပ်၊ ကာယ၊ စက်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ဇြဟတ် (Abstract)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သုင်စောဲ လပါ် စိုတ်၊ နာမ်၊ သတ္တိ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;အင်္ဂလိက် (သိပ္ပံ)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;Force ($F$), Power ($P$) = ဒြဟတ်&lt;br/&gt;Energy ($E$) = ဇြဟတ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန်ပိုဲ ဝေါဟာရ '''&quot;ဒြဟတ်&quot;''' ကဵု '''&quot;ဇြဟတ်&quot;''' ၜါဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ အဓိပ္ပါယ် ကြပ်တုပ်ဒၟံင် ညးသ္ကအ် ကေုာံ ပ္ဍဲလၟေင်တ္ၚဲ ဟီုဂး ထုဲဒၟံင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ကေုာံ လညာတ်သိပ္ပံ မချိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂး ဝေါဟာရ ၜါဏအ် နွံကဵု ပရေင်သုင်စောဲ မတၞဟ်ခြာ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ တၠပညာ လိက်ပတ်မန်တအ် ပါ်လဝ် သဇိုင်ဍေံဂှ် '''&quot;ဒြဟတ်&quot; ဂှ် သွက် လပါ်ရုပ်''' (Physical) တုဲ၊ '''&quot;ဇြဟတ်&quot; ဂှ် သွက် လပါ်စိုတ် ကေုာံ နာမ်''' (Mental / Abstract) ရ။

== ၁။ ဒြဟတ် (သုင်စောဲ လပါ်ရုပ် - Physical) ==
'''ဒြဟတ်''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အစောံသတ္တိ လပါ်ရုပ် (Physical state)၊ ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ကေုာံ အရာမတ်ညာတ်မာန်၊ ဒြဟတ်မတက်ပ္ဍိုက် ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် နကဵု စက်ယန္တရား မာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ရူပဗေဒမ္ဂး ဍေံတုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် '''Force''' (ဒြဟတ်မတံင်ဓရောတ်) ဟွံသေင်မ္ဂး '''Power''' (လဟိုင်ကမၠောန်) ရ။

* '''ပ္ဍဲ လၟေင်ဘဝတ္ၚဲ:''' 
** '''ဒြဟတ်ကာယ''' (ယိုက်ဂၠေင် ကပေါတ် ဇြိုင်င်မာန်)
** '''ဒြဟတ်ကမၠောန်''' (စောံသတ္တိ မကၠောန်ကမၠောန် လပါ်ရုပ်)
** ဥပမာ - ''&quot;ညးဏအ် ဒြဟတ် ခိုဟ်ကွေဟ်၊ ယိုက်တၟအ် ဇၞော်ဇၞော် မာန်ဒၟံင်။&quot;''

* '''ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ:''' 
** '''ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ''' (Gravitational force, $F$)
** '''ဒြဟတ်လလဳ''' (Electric power, $P$) - ပွမပ္တိတ် ဒြဟတ် လပါ်စက်ယန္တရား။
** '''ဒြဟတ်ကျာ''' (Wind power) - ဇြဟတ်ကျာ မပိုက်ဒၟံင် နကဵု ရုပ်ဝတ္ထု။

== ၂။ ဇြဟတ် (သုင်စောဲ လပါ်စိုတ် ကေုာံ နာမ် - Abstract) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #16a085; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ဇြဟတ်''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အစောံသတ္တိ လပါ်စိုတ် (Mental state)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ထံက်ပင် ကေုာံ အရာမဒှ် နာမ် (Abstract) တအ်ရ။ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ မတ်ဟွံညာတ်ကီုလေဝ် ဍေံ ကတဵုဗဒှ်ကဵု ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ရူပဗေဒမ္ဂး ဍေံတုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် '''Energy''' ရ။
&lt;/div&gt;

* '''ပ္ဍဲ လၟေင်ဘဝတ္ၚဲ:''' 
** '''ဇြဟတ်စိုတ်''' (စိုတ်ဓါတ် မဟွံယှအ်၊ စိုတ်မခိုင်ကၠိုက်)
** '''ကဵုဇြဟတ်''' (ပွမဟီုဂလာန် ထံက်ပင်၊ ပွမရီုဗင် စိုတ်ဓါတ် - Encourage / Motivate)
** ဥပမာ - ''&quot;ၜိုန်ရ ကမၠောန်ဏအ် ဇြိုင်ကီုလေဝ်၊ ပိုဲ ဒးနွံကဵု ဇြဟတ်စိုတ် ဇၞော်ဇၞော်ရ။&quot;''

* '''ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ:''' 
** '''ဇြဟတ်''' (Energy, $E$) - အစောံသတ္တိ မသီဂိုင်လဝ် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ကမၠောန်။
** '''ဇြဟတ်တ္ၚဲ''' (Solar energy)
** '''ဇြဟတ်ချဳဒရာင်''' (Kinetic energy)

== ၃။ သ္ၚိအင် ပွမပါ်ခြာ (Comparison Table) ==
ဝေါဟာရ ၜါဏအ် ပ္ဍဲအခိင် သုင်စောဲ လပါ် သိပ္ပံ မ္ဂး ပါ်ခြာလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left; font-size:105%; margin-top:10px;&quot;
|- style=&quot;background-color:#16a085; color:white;&quot;
! တင်ပါ်ခြာ (Feature)
! ဒြဟတ် (Physical)
! ဇြဟတ် (Abstract)
|-
| '''သဘာဝ အဓိက'''
| လပါ်ရုပ်၊ ကာယ၊ အရာမတ်ညာတ် (Physical / Material)
| လပါ်စိုတ်၊ နာမ်၊ ကေုာံ သတ္တိ (Mental / Abstract / Potential)
|-
| '''တင်စၟတ်သမ္တီ'''
| အရာမတက်ပ္ဍိုက်၊ ၜတ်ကၞာတ် လောဲသွာမာန်
| အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ အစောံသတ္တိ မပၠောပ်လဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး မသီဂိုင်လဝ်
|-
| '''အင်္ဂလိက် (သိပ္ပံ)'''
| Force ($F$), Power ($P$)
| Energy ($E$), Motivation
|-
| '''ဥပမာ မဟီုဂး'''
| ဒြဟတ်ကာယ၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ၊ ဒြဟတ်လလဳ
| ဇြဟတ်စိုတ်၊ ပွမကဵုဇြဟတ်၊ ဇြဟတ်တ္ၚဲ၊ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်
|}

== တင်စၟတ် လပါ် ရူပဗေဒ ==
ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ [[ရူပဗေဒ]] မ္ဂး၊ ပွမပါ်ခြာ အရေဝ်မန် ၜါဏအ်ဂှ် ကိတ်ညဳ ကု လညာတ်သိပ္ပံ ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ-
* '''ဒြဟတ်လလဳ (Electric Power):''' ဒှ်လၟိဟ် ကမၠောန် မကၠောန်ပတိတ် ပ္ဍဲမွဲစက္က ($P = VI$)။ ဍေံဒှ် လပါ်ရုပ် (Action)။
* '''ဇြဟတ်လလဳ (Electrical Energy):''' ဒှ်အစောံသတ္တိ မသီဂိုင်လဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး မသုင်စောဲလဝ် သီုဖအိုတ် ($E = P \times t$)။ ဍေံဒှ် လပါ်နာမ် (Capacity)။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဝေါဟာရမန်]]
* [[ရူပဗေဒ]]

{{DEFAULTSORT:ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်}}
[[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ]]</text>
      <sha1>oh41ehn63pdhsxk490timt6s19q5eo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝေါဟာရမန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10278</id>
    <revision>
      <id>53247</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #16a085; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11430" sha1="ozxidkfd4mahp5ow7tr285rt2l1hqjd" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #16a085; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဝေါဟာရမန်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#117a65;&quot;&gt;Mon Vocabulary&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Mon consonant script.svg|150px|alt=ဝေါဟာရမန်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;အက္ခရ်မန် မဒှ် သဇိုင် သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ ဝေါဟာရမန်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဘာသာဗေဒ]] (Linguistics)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ဂကောံ ဘာသာစကား&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဩသထရဝ်-အေရှာတေတ်&lt;br/&gt;(Austroasiatic) &gt; မန်-ခမာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;သၞောတ် လဒက်ပ္တန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;အဆက်ဂတ (Prefixes)&lt;br/&gt;အဆက်လဒေါဝ် (Infixes)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;မအရေဝ် လွဳဗ္စဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ပါဠိ, သက္ကတ, ဗၟာ, သေံ, အင်္ဂလိက်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;အဘိဓာန် ပြာကတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;Dictionary of Modern Spoken Mon (H.L. Shorto)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ဝေါဟာရမန်''' ({{lang-en|Mon Vocabulary / Lexicon}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အပိုင်အခြာ မအရေဝ် ကေုာံ မလိက်ဂမၠိုင် မသုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု [[အရေဝ်မန်|ဘာသာမန်]] ရ။ အရေဝ်မန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအရေဝ် ဩသထရဝ်-အေရှာတေတ် (Austroasiatic language family) တုဲ ဍေံနွံကဵု တမ်ရိုဟ် မအရေဝ် ဇေတ်တ် မတၞဟ်ခြာ နူကဵု ဂကောံအရေဝ် တိဗေတ်-ဗၟာ ကေုာံ တာဲ-ကဒါဲ တအ်ရ။ 

ဝေါဟာရမန်ဝွံ ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ် မန်တြေံ (Old Mon)၊ မန်လဒေါဝ် (Middle Mon) ကေုာံ စိုပ်ကၠုင် ခေတ် မန်လၟုဟ် (Modern Mon) လုကဴ အခိင် ၜိုတ် ၂၀၀၀ သၞာံ ပြင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ဝင် ပရေင်ဆက်ဆောံ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ်၊ ဝေါဟာရမန်ဝွံ ကလိဂွံလဝ် ဓလေတ်စရာဲ နူကဵု ဘာသာပါဠိ၊ သက္ကတ၊ ဗၟာ၊ သေံ ကေုာံ အင်္ဂလိက် တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== တမ်ရိုဟ် မအရေဝ် သဇိုင် (Basic Vocabulary) ==
မအရေဝ် သဇိုင်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ယၟု အဝဲခန္ဓကာယ၊ ပရူပရာ သဘာဝ၊ ကေုာံ ကြိယာ မချဳဒရာင် လၟေင်တ္ၚဲတအ်ဂှ် ဒှ် ဝေါဟာရ မန်ဇေတ်တ် မပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံ မန်-ခမာ ရ။ မအရေဝ်တအ်ဏအ်ဝွံ ကြပ်တုပ်ဒၟံင် ကု အရေဝ် ခမာ ကေုာံ အရေဝ် ဂကူဒဵု (ဥပမာ - ဝ, ပလံင်, ခမူ) တအ်ရ။
* '''အဝဲကာယ:''' မတ် (Eye), တဲ (Hand), က္ဍိုပ် (Head), ဇိုင် (Foot).
* '''သဘာဝ:''' တ္ၚဲ (Sun), ဂိတု (Moon), ဍာ် (Water), ဆု (Tree), တၟအ် (Stone).
* '''ကြိယာ ကေုာံ လၟိဟ်:''' စ (Eat), အာ (Go), ကၠုင် (Come), မွဲ (One), ၜါ (Two).

== လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ (Word Formation / Morphology) ==
&lt;div style=&quot;background:#eafaf1; border-left: 5px solid #16a085; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သဘာဝ တၟေင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် ကေုာံ ဩသထရဝ်-အေရှာတေတ် ဂှ် ဒှ် ပွမစကာ '''အဆက်ဂတ''' (Prefixes) ကေုာံ '''အဆက်လဒေါဝ်''' (Infixes) သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် မအရေဝ်တၟိ နူကဵု တမ်ရိုဟ် ကြိယာ မွဲမွဲရ။

* '''အဆက်လဒေါဝ် (Infixes) &quot;-မ-&quot;, &quot;-န-&quot;:''' ပွမစုတ် သွိုရ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗျည် ပ္ဍဲလဒေါဝ် မအရေဝ် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ နူ ကြိယာ (Verb) ညံင်ဂွံဒှ် နာမ် (Noun)။
** ''ကၠောန်'' (To work) $\rightarrow$ '''ကမၠောန်''' (Work / Job)
** ''ဂၠိင်'' (To be long) $\rightarrow$ '''ဇမၠိင်''' (Length)
** ''ဒုင်'' (To receive) $\rightarrow$ '''ဒနုင်''' (Reception)

* '''အဆက်ဂတ (Prefixes) &quot;ပ-&quot;, &quot;ဗ-&quot;:''' ပွမစုတ် ဗျည် ပ္ဍဲဂတ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ နူ ကြိယာ ကတဵုဒှ် (Intransitive) ညံင်ဂွံဒှ် ကြိယာ ပကဵု (Causative)။
** ''လီု'' (To be broken) $\rightarrow$ '''ပလီု''' (To break something)
** ''တိုန်'' (To learn/rise) $\rightarrow$ '''ဗ္တောန်''' (To teach)
&lt;/div&gt;

== မအရေဝ် မလွဳဗ္စလဝ်ဂမၠိုင် (Loanwords) ==
ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆက်ဆောံ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် လုကဴ သၞာံဗွဲမလအ်တုဲ၊ ဝေါဟာရမန်ဝွံ လွဳဗ္စလဝ် မအရေဝ် နူဘာသာတၞဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ-

=== ၁။ ဘာသာ ပါဠိ ကေုာံ သက္ကတ (Pali and Sanskrit) ===
ပ္ဍဲအခိင် သာသနာဗုဒ္ဓ စိုပ်ကၠုင် ဍုင်မန်တေံ၊ ဝေါဟာရ မဆေင်ကဵု ပရေင်ဘာသာ၊ ဒဿန၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ လိက်ပတ်တအ်ဂှ် လွဳဗ္စလဝ် နူ ပါဠိ ကေုာံ သက္ကတ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* ''ဓရ်'' (Dhamma - သဘာဝ၊ တရာယ်)
* ''ပညာ'' (Paññā - လညာတ်၊ ပညာ)
* ''ဒေသ'' (Desa - ဒၞာဲဒတန်၊ ရး)
* ''ကာလ'' (Kāla - အခိင်)

=== ၂။ ဘာသာ ဗၟာ (Burmese) ===
ဟိုတ်နူ မန် ကဵု ဗၟာ မံင်ကၠုင် မွဲစွံ ပ္ဍဲမွဲတိဍာ်တုဲ၊ မအရေဝ် လၟေင်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် လ္ၚဵုတအ်ဂှ် လွဳဗ္စလဝ် နူဗၟာ ကေုာံ ညးသ္ကအ် လွဳဗ္စလဝ် ရေင်သ္ကအ် နွံရ။
* ''ရုင်'' (Office - နူဗၟာ ရုံး)
* ''ကာ'' (Car / Work - နူဗၟာ ကား ဟွံသေင်မ္ဂး ကိစ္စ)

=== ၃။ ဘာသာ သေံ ကေုာံ အင်္ဂလိက် (Thai and English) ===
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ သွက် နဲပညာ ကေုာံ ကပေါတ်ခေတ်တၟိတအ်ဂှ် မန်တအ် လွဳဗ္စ အရေဝ် အင်္ဂလိက် တိုက်ရိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠာဲစၠောအ် အရေဝ် သေံ ကဵု ဗၟာ နွံရ။
* ''ကောမ်ပျူတာ'' (Computer)
* ''ဖုန်'' (Phone)
* ''တဳဗဳ'' (TV)

== အဘိဓာန် ကေုာံ ပရေင်သုင်စောဲ ==
ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် အဘိဓာန် (Dictionary) သွက် ဝေါဟာရမန်ဂှ် တၠပညာ ညးဍုင်သၟာင် ကေုာံ တၠပညာမန်တအ် ကၠောန်လဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ-
# '''H.L. Shorto (အာတ်ချ် အေဝ် ရှဝ်တဝ်):''' ပ္တိတ်လဝ် လိက်အုပ် ''A Dictionary of Modern Spoken Mon'' (၁၉၆၂) ကေုာံ ''A Dictionary of the Mon Inscriptions'' (၁၉၇၁) မဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် ဝေါဟာရမန် ခေတ်လၟုဟ်ရ။
# '''အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ (နိုင်ထွန်းဝေ):''' နာဲထောန်ဝေ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ သွက် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဂွံလ္ၚတ် လောဲသွာရ။
# '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Neologisms):''' ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကမ္မတဳ လိက်ပတ်မန် ကေုာံ တၠပညာတအ် ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် ဝေါဟာရမန် တၟိတၟိ သွက် ပညာသိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် သက်ကု ဒးလွဳဗ္စ နူဘာသာတၞဟ် တိုက်ရိုက်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အရေဝ်မန်]] (Mon language)
* [[အက္ခရ်မန်]] (Mon script)
* [[ဘာသာဗေဒ]] (Linguistics)
* [[ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Shorto, H. L. (1962). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.
* Jenny, Mathias (2005). ''The Verb System of Mon''. University of Zurich.
* Bauer, Christian (1982). ''Morphology and Syntax of Spoken Mon''. Ph.D. dissertation, University of London.

{{DEFAULTSORT:ဝေါဟာရမန်}}
[[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အရေဝ်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]</text>
      <sha1>ozxidkfd4mahp5ow7tr285rt2l1hqjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10279</id>
    <revision>
      <id>53248</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #16a085; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; paddin...&quot;</comment>
      <origin>53248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10574" sha1="1r6raz1gw84f60bj15zbmepzpdb3dcm" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #16a085; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#117a65;&quot;&gt;Mon Vocabulary Distinction&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Scale of justice 2.svg|120px|alt=ဝေါဟာရမန်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမပါ်ခြာ အစောံသတ္တိ လပါ်ရုပ် ကေုာံ လပါ်နာမ် ပ္ဍဲ ဘာသာမန်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဝေါဟာရမန်]]၊ [[ဘာသာဗေဒ]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ဒြဟတ် (Physical)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သုင်စောဲ လပါ် ရုပ်၊ ကာယ၊ စက်ယန္တရား&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ဇြဟတ် (Abstract)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သုင်စောဲ လပါ် စိုတ်၊ နာမ်၊ အစောံသတ္တိ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;အင်္ဂလိက် (လပါ် သိပ္ပံ)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;Force, Power = ဒြဟတ်&lt;br/&gt;Energy = ဇြဟတ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန်ပိုဲ ဝေါဟာရ '''&quot;ဒြဟတ်&quot;''' ကဵု '''&quot;ဇြဟတ်&quot;''' ၜါဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ အဓိပ္ပါယ် ကြပ်တုပ်ဒၟံင် ညးသ္ကအ် ကေုာံ ပ္ဍဲလၟေင်တ္ၚဲ မၞိဟ်တအ် သုင်စောဲ ထုဲဒၟံင် ညးသ္ကအ် နွံကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ကေုာံ လညာတ်သိပ္ပံ မချိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂး ဝေါဟာရ ၜါဏအ် နွံကဵု ပရေင်သုင်စောဲ မတၞဟ်ခြာ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ 

တၠပညာ လိက်ပတ်မန် ကေုာံ တၠပညာ သိပ္ပံတအ် ပါ်လဝ် သဇိုင်ဍေံဂှ် '''&quot;ဒြဟတ်&quot; ဂှ် သုင်စောဲ သွက် လပါ်ရုပ်''' (Physical properties) တုဲ၊ '''&quot;ဇြဟတ်&quot; ဂှ် သုင်စောဲ သွက် လပါ်စိုတ် ကေုာံ နာမ်''' (Mental / Abstract properties) ရ။

== ၁။ ဒြဟတ် (သုင်စောဲ လပါ်ရုပ် - Physical) ==
'''ဒြဟတ်''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အစောံသတ္တိ လပါ်ရုပ် (Physical state)၊ ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ကေုာံ အရာမတ်ညာတ်မာန်၊ ဒြဟတ်မတက်ပ္ဍိုက် ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် နကဵု စက်ယန္တရား မာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ရူပဗေဒမ္ဂး ဍေံတုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် '''Force''' (ဒြဟတ်မတံင်ဓရောတ်/ဒြဟတ်အလန်) ဟွံသေင်မ္ဂး '''Power''' (လဟိုင်ကမၠောန်) ရ။

* '''ပ္ဍဲ လၟေင်ဘဝတ္ၚဲ:''' 
** '''ဒြဟတ်ကာယ:''' အစောံသတ္တိ ပွမယိုက်ဂၠေင် ကပေါတ် ဇြိုင်င်မာန်။
** '''ဒြဟတ်ကမၠောန်:''' စောံသတ္တိ မကၠောန်ကမၠောန် လပါ်ရုပ်။
** ဥပမာ - ''&quot;ညးဏအ် ဒြဟတ် ခိုဟ်ကွေဟ်၊ ယိုက်တၟအ် ဇၞော်ဇၞော် မာန်ဒၟံင်။&quot;''

* '''ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ:''' 
** '''ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ (Gravitational force):''' ဒြဟတ် မတံင်ဓရောတ် ညးသ္ကအ် အကြာ ဒြပ် ၜါ။
** '''ဒြဟတ်လလဳ (Electric power):''' ပွမပ္တိတ် ဒြဟတ် လပါ်စက်ယန္တရား ပ္ဍဲမွဲ ယူနေတ် အခိင်။
** '''ဒြဟတ်ကျာ (Wind power):''' ဒြဟတ်ကျာ မပိုက်ဒၟံင် လတူ ရုပ်ဝတ္ထု။

== ၂။ ဇြဟတ် (သုင်စောဲ လပါ်စိုတ် ကေုာံ နာမ် - Abstract) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #16a085; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ဇြဟတ်''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အစောံသတ္တိ လပါ်စိုတ် (Mental state)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ထံက်ပင် ကေုာံ အရာမဒှ် နာမ် (Abstract / Potential) တအ်ရ။ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ မတ်ဟွံညာတ်ကီုလေဝ် ဍေံ ကတဵုဗဒှ်ကဵု ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ရူပဗေဒမ္ဂး ဍေံတုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် '''Energy''' ရ။
&lt;/div&gt;

* '''ပ္ဍဲ လၟေင်ဘဝတ္ၚဲ:''' 
** '''ဇြဟတ်စိုတ်:''' စိုတ်ဓါတ် မဟွံယှအ်၊ စိုတ်မခိုင်ကၠိုက်။
** '''ကဵုဇြဟတ်:''' ပွမဟီုဂလာန် ထံက်ပင်၊ ပွမရီုဗင် စိုတ်ဓါတ် (Encourage / Motivate)။
** ဥပမာ - ''&quot;ၜိုန်ရ ကမၠောန်ဏအ် ဇြိုင်ကီုလေဝ်၊ ပိုဲ ဒးနွံကဵု ဇြဟတ်စိုတ် ဇၞော်ဇၞော်ရ။&quot;''

* '''ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ:''' 
** '''ဇြဟတ် (Energy):''' အစောံသတ္တိ မသီဂိုင်လဝ် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ကမၠောန် မာန်။
** '''ဇြဟတ်တ္ၚဲ (Solar energy):''' အစောံသတ္တိ မကၠုင်နူ လျး ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ တ္ၚဲ။
** '''ဇြဟတ်ချဳဒရာင် (Kinetic energy):''' ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပွမချဳဒရာင်။

== ၃။ သ္ၚိအင် ပွမပါ်ခြာ (Comparison Table) ==
ဝေါဟာရ ၜါဏအ် ပ္ဍဲအခိင် သုင်စောဲ ပ္ဍဲလိက်ပတ် ကေုာံ လပါ် သိပ္ပံ မ္ဂး ပါ်ခြာလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left; font-size:105%; margin-top:10px;&quot;
|- style=&quot;background-color:#16a085; color:white;&quot;
! တင်ပါ်ခြာ
! ဒြဟတ် (Physical)
! ဇြဟတ် (Abstract / Potential)
|-
| '''သဘာဝ အဓိက'''
| လပါ်ရုပ်၊ ကာယ၊ အရာမတ်ညာတ် (Physical / Material)
| လပါ်စိုတ်၊ နာမ်၊ ကေုာံ သတ္တိ (Mental / Abstract)
|-
| '''တင်စၟတ်သမ္တီ'''
| အရာမတက်ပ္ဍိုက်၊ ၜတ်ကၞာတ် လောဲသွာမာန်
| အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ အစောံသတ္တိ မပၠောပ်လဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး မသီဂိုင်လဝ်
|-
| '''အင်္ဂလိက် (သိပ္ပံ)'''
| Force ($F$), Power ($P$)
| Energy ($E$), Motivation
|-
| '''ဥပမာ မဟီုဂး'''
| ဒြဟတ်ကာယ၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ၊ ဒြဟတ်လလဳ
| ဇြဟတ်စိုတ်၊ ပွမကဵုဇြဟတ်၊ ဇြဟတ်တ္ၚဲ၊ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်
|}

== တင်စၟတ် လပါ် ရူပဗေဒ ==
ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ [[ရူပဗေဒ]] မ္ဂး၊ ပွမပါ်ခြာ အရေဝ်မန် ၜါဏအ်ဂှ် ကိတ်ညဳ ကု လညာတ်သိပ္ပံ ဂၠးကဝ် ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ-
* '''ဒြဟတ်လလဳ (Electric Power):''' ဒှ်လၟိဟ် ကမၠောန် မကၠောန်ပတိတ် ပ္ဍဲမွဲစက္က ($P = VI$)။ ဍေံဒှ် လပါ်ရုပ် မချဳဒရာင်ဒၟံင် (Action)။
* '''ဇြဟတ်လလဳ (Electrical Energy):''' ဒှ်အစောံသတ္တိ လလဳ မသီဂိုင်လဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး မသုင်စောဲလဝ် သီုဖအိုတ် ($E = P \times t$)။ ဍေံဒှ် လပါ်နာမ် (Capacity to do work)။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဝေါဟာရမန်]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ဇြဟတ်]]
* [[ဒြဟတ်လလဳ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Shorto, H. L. (1962). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.
* Mon Language Standardization Committee. &quot;Vocabulary Guidelines for Sciences&quot;.

{{DEFAULTSORT:ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်}}
[[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]</text>
      <sha1>1r6raz1gw84f60bj15zbmepzpdb3dcm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53249</id>
      <parentid>53248</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10619" sha1="e0hbjoznj5w8fmfe1ugxnttz4o6mr5y" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #16a085; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#117a65;&quot;&gt;Mon Vocabulary Distinction&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Scale of justice 2.svg|120px|alt=ဝေါဟာရမန်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမပါ်ခြာ အစောံသတ္တိ လပါ်ရုပ် ကေုာံ လပါ်နာမ် ပ္ဍဲ ဘာသာမန်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဝေါဟာရမန်]]၊ [[ဘာသာဗေဒ]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ဒြဟတ် (Physical)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သုင်စောဲ လပါ် ရုပ်၊ ကာယ၊ စက်ယန္တရား&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ဇြဟတ် (Abstract)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သုင်စောဲ လပါ် စိုတ်၊ နာမ်၊ အစောံသတ္တိ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;အင်္ဂလိက် (လပါ် သိပ္ပံ)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;Force, Power = ဒြဟတ်&lt;br/&gt;Energy = ဇြဟတ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန်ပိုဲ ဝေါဟာရ '''&quot;ဒြဟတ်&quot;''' ကဵု '''&quot;ဇြဟတ်&quot;''' ၜါဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ အဓိပ္ပါယ် ကြပ်တုပ်ဒၟံင် ညးသ္ကအ် ကေုာံ ပ္ဍဲလၟေင်တ္ၚဲ မၞိဟ်တအ် သုင်စောဲ ထုဲဒၟံင် ညးသ္ကအ် နွံကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ကေုာံ လညာတ်သိပ္ပံ မချိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂး ဝေါဟာရ ၜါဏအ် နွံကဵု ပရေင်သုင်စောဲ မတၞဟ်ခြာ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ 

တၠပညာ လိက်ပတ်မန် ကေုာံ တၠပညာ သိပ္ပံတအ် ပါ်လဝ် သဇိုင်ဍေံဂှ် '''&quot;ဒြဟတ်&quot; ဂှ် သုင်စောဲ သွက် လပါ်ရုပ်''' (Physical properties) တုဲ၊ '''&quot;ဇြဟတ်&quot; ဂှ် သုင်စောဲ သွက် လပါ်စိုတ် ကေုာံ နာမ်''' (Mental / Abstract properties) ရ။

== ၁။ ဒြဟတ် (သုင်စောဲ လပါ်ရုပ် - Physical) ==
'''ဒြဟတ်''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အစောံသတ္တိ လပါ်ရုပ် (Physical state)၊ ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ကေုာံ အရာမတ်ညာတ်မာန်၊ ဒြဟတ်မတက်ပ္ဍိုက် ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် နကဵု စက်ယန္တရား မာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ရူပဗေဒမ္ဂး ဍေံတုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် '''Force''' (ဒြဟတ်မတံင်ဓရောတ်/ဒြဟတ်အလန်) ဟွံသေင်မ္ဂး '''Power''' (လဟိုင်ကမၠောန်) ရ။

* '''ပ္ဍဲ လၟေင်ဘဝတ္ၚဲ:''' 
** '''ဒြဟတ်ကာယ:''' အစောံသတ္တိ ပွမယိုက်ဂၠေင် ကပေါတ် ဇြိုင်င်မာန်။
** '''ဒြဟတ်ကမၠောန်:''' စောံသတ္တိ မကၠောန်ကမၠောန် လပါ်ရုပ်။
** ဥပမာ - ''&quot;ညးဏအ် ဒြဟတ် ခိုဟ်ကွေဟ်၊ ယိုက်တၟအ် ဇၞော်ဇၞော် မာန်ဒၟံင်။&quot;''

* '''ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ:''' 
** '''ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ (Gravitational force):''' ဒြဟတ် မတံင်ဓရောတ် ညးသ္ကအ် အကြာ ဒြပ် ၜါ။
** '''ဒြဟတ်လလဳ (Electric power):''' ပွမပ္တိတ် ဒြဟတ် လပါ်စက်ယန္တရား ပ္ဍဲမွဲ ယူနေတ် အခိင်။
** '''ဒြဟတ်ကျာ (Wind power):''' ဒြဟတ်ကျာ မပိုက်ဒၟံင် လတူ ရုပ်ဝတ္ထု။

== ၂။ ဇြဟတ် (သုင်စောဲ လပါ်စိုတ် ကေုာံ နာမ် - Abstract) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #16a085; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ဇြဟတ်''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အစောံသတ္တိ လပါ်စိုတ် (Mental state)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ထံက်ပင် ကေုာံ အရာမဒှ် နာမ် (Abstract / Potential) တအ်ရ။ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ မတ်ဟွံညာတ်ကီုလေဝ် ဍေံ ကတဵုဗဒှ်ကဵု ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ရူပဗေဒမ္ဂး ဍေံတုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် '''Energy''' ရ။
&lt;/div&gt;

* '''ပ္ဍဲ လၟေင်ဘဝတ္ၚဲ:''' 
** '''ဇြဟတ်စိုတ်:''' စိုတ်ဓါတ် မဟွံယှအ်၊ စိုတ်မခိုင်ကၠိုက်။
** '''ကဵုဇြဟတ်:''' ပွမဟီုဂလာန် ထံက်ပင်၊ ပွမရီုဗင် စိုတ်ဓါတ် (Encourage / Motivate)။
** ဥပမာ - ''&quot;ၜိုန်ရ ကမၠောန်ဏအ် ဇြိုင်ကီုလေဝ်၊ ပိုဲ ဒးနွံကဵု ဇြဟတ်စိုတ် ဇၞော်ဇၞော်ရ။&quot;''

* '''ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ:''' 
** '''ဇြဟတ် (Energy):''' အစောံသတ္တိ မသီဂိုင်လဝ် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ကမၠောန် မာန်။
** '''ဇြဟတ်သၟိင်တ္ၚဲ (Solar energy):''' အစောံသတ္တိ မကၠုင်နူ လျး ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ သၟိင်တ္ၚဲ။
** '''ဇြဟတ်ချဳဒရာင် (Kinetic energy):''' ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပွမချဳဒရာင်။

== ၃။ သ္ၚိအင် ပွမပါ်ခြာ (Comparison Table) ==
ဝေါဟာရ ၜါဏအ် ပ္ဍဲအခိင် သုင်စောဲ ပ္ဍဲလိက်ပတ် ကေုာံ လပါ် သိပ္ပံ မ္ဂး ပါ်ခြာလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left; font-size:105%; margin-top:10px;&quot;
|- style=&quot;background-color:#16a085; color:white;&quot;
! တင်ပါ်ခြာ
! ဒြဟတ် (Physical)
! ဇြဟတ် (Abstract / Potential)
|-
| '''သဘာဝ အဓိက'''
| လပါ်ရုပ်၊ ကာယ၊ အရာမတ်ညာတ် (Physical / Material)
| လပါ်စိုတ်၊ နာမ်၊ ကေုာံ သတ္တိ (Mental / Abstract)
|-
| '''တင်စၟတ်သမ္တီ'''
| အရာမတက်ပ္ဍိုက်၊ ၜတ်ကၞာတ် လောဲသွာမာန်
| အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ အစောံသတ္တိ မပၠောပ်လဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး မသီဂိုင်လဝ်
|-
| '''အင်္ဂလိက် (သိပ္ပံ)'''
| Force ($F$), Power ($P$)
| Energy ($E$), Motivation
|-
| '''ဥပမာ မဟီုဂး'''
| ဒြဟတ်ကာယ၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ၊ ဒြဟတ်လလဳ
| ဇြဟတ်စိုတ်၊ ပွမကဵုဇြဟတ်၊ ဇြဟတ်သၟိင်တ္ၚဲ၊ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်
|}

== တင်စၟတ် လပါ် ရူပဗေဒ ==
ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ [[ရူပဗေဒ]] မ္ဂး၊ ပွမပါ်ခြာ အရေဝ်မန် ၜါဏအ်ဂှ် ကိတ်ညဳ ကု လညာတ်သိပ္ပံ ဂၠးကဝ် ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ-
* '''ဒြဟတ်လလဳ (Electric Power):''' ဒှ်လၟိဟ် ကမၠောန် မကၠောန်ပတိတ် ပ္ဍဲမွဲစက္က ($P = VI$)။ ဍေံဒှ် လပါ်ရုပ် မချဳဒရာင်ဒၟံင် (Action)။
* '''ဇြဟတ်လလဳ (Electrical Energy):''' ဒှ်အစောံသတ္တိ လလဳ မသီဂိုင်လဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး မသုင်စောဲလဝ် သီုဖအိုတ် ($E = P \times t$)။ ဍေံဒှ် လပါ်နာမ် (Capacity to do work)။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဝေါဟာရမန်]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ဇြဟတ်]]
* [[ဒြဟတ်လလဳ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Shorto, H. L. (1962). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.
* Mon Language Standardization Committee. &quot;Vocabulary Guidelines for Sciences&quot;.

{{DEFAULTSORT:ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်}}
[[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]</text>
      <sha1>e0hbjoznj5w8fmfe1ugxnttz4o6mr5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53250</id>
      <parentid>53249</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10610" sha1="lgll25vrm4u3afyo9lfi7u8imgegt0f" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #16a085; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #e8f8f5; color: #0e6655; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#117a65;&quot;&gt;Mon Vocabulary Distinction&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Scale of justice 2.svg|120px|alt=ဝေါဟာရမန်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမပါ်ခြာ အစောံသတ္တိ လပါ်ရုပ် ကေုာံ လပါ်နာမ် ပ္ဍဲ ဘာသာမန်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဝေါဟာရမန်]]၊ [[ဘာသာဗေဒ]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ဒြဟတ် (Physical)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သုင်စောဲ လပါ် ရုပ်၊ ကာယ၊ စက်ယန္တရာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;ဇြဟတ် (Abstract)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သုင်စောဲ လပါ် စိုတ်၊ နာမ်၊ အစောံသတ္တိ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #0e6655;&quot;&gt;အင်္ဂလိက် (လပါ် သိပ္ပံ)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;Force, Power = ဒြဟတ်&lt;br/&gt;Energy = ဇြဟတ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန်ပိုဲ ဝေါဟာရ '''&quot;ဒြဟတ်&quot;''' ကဵု '''&quot;ဇြဟတ်&quot;''' ၜါဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ အဓိပ္ပါယ် ကြပ်တုပ်ဒၟံင် ညးသ္ကအ် ကေုာံ ပ္ဍဲလၟေင်တ္ၚဲ မၞိဟ်တအ် သုင်စောဲ ထုဲဒၟံင် ညးသ္ကအ် နွံကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ကေုာံ လညာတ်သိပ္ပံ မချိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂး ဝေါဟာရ ၜါဏအ် နွံကဵု ပရေင်သုင်စောဲ မတၞဟ်ခြာ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ 

တၠပညာ လိက်ပတ်မန် ကေုာံ တၠပညာ သိပ္ပံတအ် ပါ်လဝ် သဇိုင်ဍေံဂှ် '''&quot;ဒြဟတ်&quot; ဂှ် သုင်စောဲ သွက် လပါ်ရုပ်''' (Physical properties) တုဲ၊ '''&quot;ဇြဟတ်&quot; ဂှ် သုင်စောဲ သွက် လပါ်စိုတ် ကေုာံ နာမ်''' (Mental / Abstract properties) ရ။

== ၁။ ဒြဟတ် (သုင်စောဲ လပါ်ရုပ် - Physical) ==
'''ဒြဟတ်''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အစောံသတ္တိ လပါ်ရုပ် (Physical state)၊ ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ကေုာံ အရာမတ်ညာတ်မာန်၊ ဒြဟတ်မတက်ပ္ဍိုက် ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် နကဵု စက်ယန္တရာ မာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ရူပဗေဒမ္ဂး ဍေံတုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် '''Force''' (ဒြဟတ်မတံင်ဓရောတ်/ဒြဟတ်အလန်) ဟွံသေင်မ္ဂး '''Power''' (လဟိုင်ကမၠောန်) ရ။

* '''ပ္ဍဲ လၟေင်ဘဝတ္ၚဲ:''' 
** '''ဒြဟတ်ကာယ:''' အစောံသတ္တိ ပွမယိုက်ဂၠေင် ကပေါတ် ဇြိုင်င်မာန်။
** '''ဒြဟတ်ကမၠောန်:''' စောံသတ္တိ မကၠောန်ကမၠောန် လပါ်ရုပ်။
** ဥပမာ - ''&quot;ညးဏအ် ဒြဟတ် ခိုဟ်ကွေဟ်၊ ယိုက်တၟအ် ဇၞော်ဇၞော် မာန်ဒၟံင်။&quot;''

* '''ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲပညာ:''' 
** '''ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ (Gravitational force):''' ဒြဟတ် မတံင်ဓရောတ် ညးသ္ကအ် အကြာ ဒြပ် ၜါ။
** '''ဒြဟတ်လလဳ (Electric power):''' ပွမပ္တိတ် ဒြဟတ် လပါ်စက်ယန္တရာ ပ္ဍဲမွဲ ယူနေတ် အခိင်။
** '''ဒြဟတ်ကျာ (Wind power):''' ဒြဟတ်ကျာ မပိုက်ဒၟံင် လတူ ရုပ်ဝတ္ထု။

== ၂။ ဇြဟတ် (သုင်စောဲ လပါ်စိုတ် ကေုာံ နာမ် - Abstract) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #16a085; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ဇြဟတ်''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အစောံသတ္တိ လပါ်စိုတ် (Mental state)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ထံက်ပင် ကေုာံ အရာမဒှ် နာမ် (Abstract / Potential) တအ်ရ။ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ မတ်ဟွံညာတ်ကီုလေဝ် ဍေံ ကတဵုဗဒှ်ကဵု ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ရူပဗေဒမ္ဂး ဍေံတုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် '''Energy''' ရ။
&lt;/div&gt;

* '''ပ္ဍဲ လၟေင်ဘဝတ္ၚဲ:''' 
** '''ဇြဟတ်စိုတ်:''' စိုတ်ဓါတ် မဟွံယှအ်၊ စိုတ်မခိုင်ကၠိုက်။
** '''ကဵုဇြဟတ်:''' ပွမဟီုဂလာန် ထံက်ပင်၊ ပွမရီုဗင် စိုတ်ဓါတ် (Encourage / Motivate)။
** ဥပမာ - ''&quot;ၜိုန်ရ ကမၠောန်ဏအ် ဇြိုင်ကီုလေဝ်၊ ပိုဲ ဒးနွံကဵု ဇြဟတ်စိုတ် ဇၞော်ဇၞော်ရ။&quot;''

* '''ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ကေုာံ သဘာဝ:''' 
** '''ဇြဟတ် (Energy):''' အစောံသတ္တိ မသီဂိုင်လဝ် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ကမၠောန် မာန်။
** '''ဇြဟတ်သၟိင်တ္ၚဲ (Solar energy):''' အစောံသတ္တိ မကၠုင်နူ လျး ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ သၟိင်တ္ၚဲ။
** '''ဇြဟတ်ချဳဒရာင် (Kinetic energy):''' ဇြဟတ် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပွမချဳဒရာင်။

== ၃။ သ္ၚိအင် ပွမပါ်ခြာ (Comparison Table) ==
ဝေါဟာရ ၜါဏအ် ပ္ဍဲအခိင် သုင်စောဲ ပ္ဍဲလိက်ပတ် ကေုာံ လပါ် သိပ္ပံ မ္ဂး ပါ်ခြာလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left; font-size:105%; margin-top:10px;&quot;
|- style=&quot;background-color:#16a085; color:white;&quot;
! တင်ပါ်ခြာ
! ဒြဟတ် (Physical)
! ဇြဟတ် (Abstract / Potential)
|-
| '''သဘာဝ အဓိက'''
| လပါ်ရုပ်၊ ကာယ၊ အရာမတ်ညာတ် (Physical / Material)
| လပါ်စိုတ်၊ နာမ်၊ ကေုာံ သတ္တိ (Mental / Abstract)
|-
| '''တင်စၟတ်သမ္တီ'''
| အရာမတက်ပ္ဍိုက်၊ ၜတ်ကၞာတ် လောဲသွာမာန်
| အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ အစောံသတ္တိ မပၠောပ်လဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး မသီဂိုင်လဝ်
|-
| '''အင်္ဂလိက် (သိပ္ပံ)'''
| Force ($F$), Power ($P$)
| Energy ($E$), Motivation
|-
| '''ဥပမာ မဟီုဂး'''
| ဒြဟတ်ကာယ၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ၊ ဒြဟတ်လလဳ
| ဇြဟတ်စိုတ်၊ ပွမကဵုဇြဟတ်၊ ဇြဟတ်သၟိင်တ္ၚဲ၊ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်
|}

== တင်စၟတ် လပါ် ရူပဗေဒ ==
ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ [[ရူပဗေဒ]] မ္ဂး၊ ပွမပါ်ခြာ အရေဝ်မန် ၜါဏအ်ဂှ် ကိတ်ညဳ ကု လညာတ်သိပ္ပံ ဂၠးကဝ် ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ-
* '''ဒြဟတ်လလဳ (Electric Power):''' ဒှ်လၟိဟ် ကမၠောန် မကၠောန်ပတိတ် ပ္ဍဲမွဲစက္က ($P = VI$)။ ဍေံဒှ် လပါ်ရုပ် မချဳဒရာင်ဒၟံင် (Action)။
* '''ဇြဟတ်လလဳ (Electrical Energy):''' ဒှ်အစောံသတ္တိ လလဳ မသီဂိုင်လဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး မသုင်စောဲလဝ် သီုဖအိုတ် ($E = P \times t$)။ ဍေံဒှ် လပါ်နာမ် (Capacity to do work)။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဝေါဟာရမန်]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ဇြဟတ်]]
* [[ဒြဟတ်လလဳ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Shorto, H. L. (1962). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.
* Mon Language Standardization Committee. &quot;Vocabulary Guidelines for Sciences&quot;.

{{DEFAULTSORT:ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်}}
[[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]]
[[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]</text>
      <sha1>lgll25vrm4u3afyo9lfi7u8imgegt0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပွမပါ်ခြာ ဝေါဟာရမန် နကဵု ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Properties) ကေုာံ ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Properties)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10280</id>
    <revision>
      <id>53251</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #8e44ad; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot; ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #f5eef8; color: #5b2c6f; padding: 10px; bo...&quot;</comment>
      <origin>53251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8503" sha1="tp7hfgki4n76xekcjcjvu74m3qk4si1" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #8e44ad; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #f5eef8; color: #5b2c6f; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |ဝေါဟာရမန် (ရုပ် ကဵု နာမ်)
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#76448a;&quot;&gt;Mon Vocabulary (Physical &amp; Abstract)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Scale_of_justice_2.svg|alt=ဝေါဟာရမန်|122x122px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမပါ်ခြာ ဂုဏ်စရာဲ လပါ်ရုပ် ကေုာံ လပါ်နာမ် ပ္ဍဲ ဘာသာမန်&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |ကဏ္ဍ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ဝေါဟာရမန်]]၊ [[ဘာသာဗေဒ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |ကဏ္ဍ ရုပ်
(Physical Property)
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |အရာမတ်ညာတ်၊ ကာယ၊ ဗီုပြင်၊ ၜတ်ကၞာတ်ဂွံ။
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |ကဏ္ဍ နာမ်
(Abstract Property)
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ စိုတ်၊ လညာတ်၊ သတ္တိ။
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |သၞောတ် လဒက်ပ္တန်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |စကာ အဆက်လဒေါဝ် (Infixes) သွက်ဂွံ ပြံင် နာမ်။
|}
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဗေဒ ကေုာံ လိက်ပတ်မန်၊ ဝေါဟာရဂမၠိုင်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် နကဵု ကဏ္ဍအဓိက ၜါသာ် မတွဟ်ဂး '''ကဏ္ဍ ရုပ်''' (Physical Property) ကေုာံ '''ကဏ္ဍ နာမ်''' (Abstract Property) ရ။ ပွမပါ်ခြာဏအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်သုင်စောဲ မအရေဝ်မန်၊ သၞောတ် လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ၊ ကေုာံ ပွမချူ လိက်ပရေင် လပါ်သိပ္ပံ ကေုာံ ဒဿနဂမၠိုင် ညံင်ဂွံ စှ်ေသၞောတ်ရ။

== ၁။ ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Properties) ==
'''ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ ရုပ်''' (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂုဏ်စရာဲ လပါ်ရုပ်) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာမတ်ညာတ်၊ အရာရပ်စပ်ဂွံ (Concrete/Tangible)، ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ကေုာံ အရာမၜတ်ကၞာတ် နကဵု ကိရိယာ မာန်တအ်ရ။

* '''အဝဲ ကေုာံ ဗီုပြင် (Size and Shape):''' ဇၞော် (Big)၊ ဍောတ် (Small)၊ ဂၠိင် (Long)၊ ဂၠေအ် (Short)၊ ခဍံက် (Round)။
* '''အာရီု ကေုာံ သဘာဝ (Senses and Nature):''' ဗု (White)၊ ဍာဲ (Red)၊ ကတဴ (Hot)၊ လၜိုဟ် (Cold)၊ ပသ (Smelly)။
* '''ပရေင်ချဳဒရာင် (Physical Actions):''' အာ (Go)၊ စ (Eat)၊ ဍုန် (Cook)၊ တက် (Hit)။
* '''ဒြဟတ် ကေုာံ လယိုင် (Force and Weight):'''
** '''ဒြဟတ်''' (Physical force - ဥပမာ: ဒြဟတ်ကာယ၊ ဒြဟတ်လလဳ)။
** ဇြိုင် (Heavy)၊ သာ (Light)။

== ၂။ ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Properties) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4ecf7; border-left: 5px solid #8e44ad; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ နာမ်''' (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂုဏ်စရာဲ လပါ်နာမ်) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ အရာရပ်စပ် ဟွံဂွံ (Intangible / Conceptual)၊ အရာမဆေင်ကဵု စိုတ်၊ လညာတ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ အစောံသတ္တိတအ်ရ။
&lt;/div&gt;

* '''စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotions and Feelings):''' ဆာန် (Love)၊ ထေဲ (Anger)၊ ဟိုတ်မာဲ (Sad)၊ သ္ဍိုက်မၠိုက် (Appreciate)။
* '''လညာတ် ကေုာံ ပညာ (Intellect and Concepts):''' ပညာ (Wisdom)၊ ညာဏ် (Intelligence)၊ တင်သမ္တီ (Knowledge)၊ ဓရ် (Truth/Dhamma)။
* '''အစောံသတ္တိ (Energy and Potential):'''
** '''ဇြဟတ်''' (Abstract energy - ဥပမာ: ဇြဟတ်စိုတ်၊ ဇြဟတ်တ္ၚဲ၊ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်)။
* '''အကာဲအရာ ကေုာံ အခိင် (States and Time):''' အခိင် (Time)၊ လၟေင် (Sequence)၊ ဒဒှ် (State of being)။

== ၃။ သၞောတ် လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ (Morphological Formation) ==
သဘာဝ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာမန် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဝေါဟာရ လပါ်ရုပ် (ကြိယာ/နာမဝိသေသန) ညံင်ဂွံ ဒှ်အာ ဝေါဟာရ လပါ်နာမ် (Abstract Nouns) ဂှ် ဒှ်ပွမစကာ '''အဆက်လဒေါဝ် (Infixes)''' မပ္တံကဵု &quot;-မ-&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;-န-&quot; ရ။

* '''ဂၠိင်''' (Long - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''ဇမၠိင်''' (Length - နာမ်/Abstract)
* '''ကၠောန်''' (To work - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''ကမၠောန်''' (Work/Job - နာမ်/Abstract)
* '''လ္ၚတ်''' (To study - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''လၞၚတ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''တင်လ္ၚတ်''' (Study/Research - နာမ်/Abstract)
* '''ဒုင်''' (To receive - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''ဒနုင်''' (Reception - နာမ်/Abstract)

== ၄။ သ္ၚိအင် ပွမပါ်ခြာ (Comparison Table) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left; font-size:105%; margin-top:10px;&quot;
|- style=&quot;background-color:#8e44ad; color:white;&quot;
!တင်ပါ်ခြာ
!ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Properties)
!ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Properties)
|-
|'''သဘာဝ အဓိက'''
|အရာမတ်ညာတ်၊ ကာယ၊ အရာဝတ္ထု ဇေတ်ဇေတ် (Concrete)
|အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ စိုတ်၊ လညာတ်၊ ဒဿန (Abstract/Conceptual)
|-
|'''ပွမၜတ်ကၞာတ်'''
|ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ယူနေတ် လောဲသွာမာန် (ဥပမာ - မဳတာ၊ ကဳလဝ်)
|ၜတ်ကၞာတ် ဇြိုင်တုဲ ဒးစကာ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင်
|-
|'''ဝေါဟာရ ဥပမာ (၁)'''
|'''ဒြဟတ်''' (Force / Physical Power)
|'''ဇြဟတ်''' (Energy / Mental Power)
|-
|'''ဝေါဟာရ ဥပမာ (၂)'''
|'''ဂၠိင်''' (Long - ဥပမာ: ဇုက်ဏအ် ဂၠိင်ကွေဟ်)
|'''ဇမၠိင်''' (Length - ဥပမာ: ဇမၠိင် ဍေံ ၜိုတ်မွဲမဳတာ)
|}

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ဝေါဟာရမန်]]
* [[ဘာသာဗေဒ]]
* [[ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်]]
* [[အရေဝ်မန်]]</text>
      <sha1>tp7hfgki4n76xekcjcjvu74m3qk4si1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53252</id>
      <parentid>53251</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8716" sha1="3iclbjj2lmyu63yhan8621s4m7rc4s4" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #8e44ad; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #f5eef8; color: #5b2c6f; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |ဝေါဟာရမန် (ရုပ် ကဵု နာမ်)
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#76448a;&quot;&gt;Mon Vocabulary (Physical &amp; Abstract)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Scale_of_justice_2.svg|alt=ဝေါဟာရမန်|122x122px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမပါ်ခြာ ဂုဏ်စရာဲ လပါ်ရုပ် ကေုာံ လပါ်နာမ် ပ္ဍဲ ဘာသာမန်&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |ကဏ္ဍ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ဝေါဟာရမန်]]၊ [[ဘာသာဗေဒ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |ကဏ္ဍ ရုပ်
(Physical Property)
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |အရာမတ်ညာတ်၊ ကာယ၊ ဗီုပြင်၊ ၜတ်ကၞာတ်ဂွံ။
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |ကဏ္ဍ နာမ်
(Abstract Property)
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ စိုတ်၊ လညာတ်၊ သတ္တိ။
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |သၞောတ် လဒက်ပ္တန်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |စကာ အဆက်လဒေါဝ် (Infixes) သွက်ဂွံ ပြံင် နာမ်။
|}
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဗေဒ ကေုာံ လိက်ပတ်မန်၊ ဝေါဟာရဂမၠိုင်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် နကဵု ကဏ္ဍအဓိက ၜါသာ် မတွဟ်ဂး '''ကဏ္ဍ ရုပ်''' (Physical Property) ကေုာံ '''ကဏ္ဍ နာမ်''' (Abstract Property) ရ။ ပွမပါ်ခြာဏအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်သုင်စောဲ မအရေဝ်မန်၊ သၞောတ် လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ၊ ကေုာံ ပွမချူ လိက်ပရေင် လပါ်သိပ္ပံ ကေုာံ ဒဿနဂမၠိုင် ညံင်ဂွံ စှ်ေသၞောတ်ရ။

== ၁။ ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Properties) ==
'''ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ ရုပ်''' (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂုဏ်စရာဲ လပါ်ရုပ်) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာမတ်ညာတ်၊ အရာရပ်စပ်ဂွံ (Concrete/Tangible)، ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ကေုာံ အရာမၜတ်ကၞာတ် နကဵု ကိရိယာ မာန်တအ်ရ။

* '''အဝဲ ကေုာံ ဗီုပြင် (Size and Shape):''' ဇၞော် (Big)၊ ဍောတ် (Small)၊ ဂၠိင် (Long)၊ ဂၠေအ် (Short)၊ ခဍံက် (Round)။
* '''အာရီု ကေုာံ သဘာဝ (Senses and Nature):''' ဗု (White)၊ ဍာဲ (Red)၊ ကတဴ (Hot)၊ လၜိုဟ် (Cold)၊ ပသ (Smelly)။
* '''ပရေင်ချဳဒရာင် (Physical Actions):''' အာ (Go)၊ စ (Eat)၊ ဍုန် (Cook)၊ တက် (Hit)။
* '''ဒြဟတ် ကေုာံ လယိုင် (Force and Weight):'''
** '''ဒြဟတ်''' (Physical force - ဥပမာ: ဒြဟတ်ကာယ၊ ဒြဟတ်လလဳ)။
** ဇြိုင် (Heavy)၊ သာ (Light)။

== ၂။ ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Properties) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4ecf7; border-left: 5px solid #8e44ad; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ နာမ်''' (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂုဏ်စရာဲ လပါ်နာမ်) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ အရာရပ်စပ် ဟွံဂွံ (Intangible / Conceptual)၊ အရာမဆေင်ကဵု စိုတ်၊ လညာတ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ အစောံသတ္တိတအ်ရ။
&lt;/div&gt;

* '''စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotions and Feelings):''' ဆာန် (Love)၊ ထေဲ (Anger)၊ ဟိုတ်မာဲ (Sad)၊ သ္ဍိုက်မၠိုက် (Appreciate)။
* '''လညာတ် ကေုာံ ပညာ (Intellect and Concepts):''' ပညာ (Wisdom)၊ ညာဏ် (Intelligence)၊ တင်သမ္တီ (Knowledge)၊ ဓရ် (Truth/Dhamma)။
* '''အစောံသတ္တိ (Energy and Potential):'''
** '''ဇြဟတ်''' (Abstract energy - ဥပမာ: ဇြဟတ်စိုတ်၊ ဇြဟတ်တ္ၚဲ၊ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်)။
* '''အကာဲအရာ ကေုာံ အခိင် (States and Time):''' အခိင် (Time)၊ လၟေင် (Sequence)၊ ဒဒှ် (State of being)။

== ၃။ သၞောတ် လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ (Morphological Formation) ==
သဘာဝ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာမန် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဝေါဟာရ လပါ်ရုပ် (ကြိယာ/နာမဝိသေသန) ညံင်ဂွံ ဒှ်အာ ဝေါဟာရ လပါ်နာမ် (Abstract Nouns) ဂှ် ဒှ်ပွမစကာ '''အဆက်လဒေါဝ် (Infixes)''' မပ္တံကဵု &quot;-မ-&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;-န-&quot; ရ။

* '''ဂၠိင်''' (Long - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''ဇမၠိင်''' (Length - နာမ်/Abstract)
* '''ကၠောန်''' (To work - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''ကမၠောန်''' (Work/Job - နာမ်/Abstract)
* '''လ္ၚတ်''' (To study - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''လၞၚတ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''တင်လ္ၚတ်''' (Study/Research - နာမ်/Abstract)
* '''ဒုင်''' (To receive - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''ဒနုင်''' (Reception - နာမ်/Abstract)

== ၄။ သ္ၚိအင် ပွမပါ်ခြာ (Comparison Table) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left; font-size:105%; margin-top:10px;&quot;
|- style=&quot;background-color:#8e44ad; color:white;&quot;
!တင်ပါ်ခြာ
!ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Properties)
!ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Properties)
|-
|'''သဘာဝ အဓိက'''
|အရာမတ်ညာတ်၊ ကာယ၊ အရာဝတ္ထု ဇေတ်ဇေတ် (Concrete)
|အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ စိုတ်၊ လညာတ်၊ ဒဿန (Abstract/Conceptual)
|-
|'''ပွမၜတ်ကၞာတ်'''
|ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ယူနေတ် လောဲသွာမာန် (ဥပမာ - မဳတာ၊ ကဳလဝ်)
|ၜတ်ကၞာတ် ဇြိုင်တုဲ ဒးစကာ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင်
|-
|'''ဝေါဟာရ ဥပမာ (၁)'''
|'''ဒြဟတ်''' (Force / Physical Power)
|'''ဇြဟတ်''' (Energy / Mental Power)
|-
|'''ဝေါဟာရ ဥပမာ (၂)'''
|'''ဂၠိင်''' (Long - ဥပမာ: ဇုက်ဏအ် ဂၠိင်ကွေဟ်)
|'''ဇမၠိင်''' (Length - ဥပမာ: ဇမၠိင် ဍေံ ၜိုတ်မွဲမဳတာ)
|}

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ဝေါဟာရမန်]]
* [[ဘာသာဗေဒ]]
* [[ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်]]
* [[အရေဝ်မန်]]

{{DEFAULTSORT:ဝေါဟာရမန် ရုပ် ကဵု နာမ်}} [[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]</text>
      <sha1>3iclbjj2lmyu63yhan8621s4m7rc4s4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53255</id>
      <parentid>53252</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T00:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8816" sha1="g364574pmh777hemsl87irxji289vuw" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #8e44ad; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.25em; font-weight: bold; background-color: #f5eef8; color: #5b2c6f; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot; |ဝေါဟာရမန် (ရုပ် ကဵု နာမ်)
&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#76448a;&quot;&gt;Mon Vocabulary (Physical &amp; Abstract)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot; |[[ဝှာင်:Scale_of_justice_2.svg|alt=ဝေါဟာရမန်|122x122px]]
&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ပွမပါ်ခြာ ဂုဏ်စရာဲ လပါ်ရုပ် ကေုာံ လပါ်နာမ် ပ္ဍဲ ဘာသာမန်&lt;/span&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |ကဏ္ဍ အဓိက
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |[[ဝေါဟာရမန်]]၊ [[ဘာသာဗေဒ]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |ကဏ္ဍ ရုပ်
(Physical Property)
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |အရာမတ်ညာတ်၊ ကာယ၊ ဗီုပြင်၊ ၜတ်ကၞာတ်ဂွံ။
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |ကဏ္ဍ နာမ်
(Abstract Property)
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ စိုတ်၊ လညာတ်၊ သတ္တိ။
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot; |သၞောတ် လဒက်ပ္တန်
| style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot; |စကာ အဆက်လဒေါဝ် (Infixes) သွက်ဂွံ ပြံင် နာမ်။
|}
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဗေဒ ကေုာံ လိက်ပတ်မန်၊ ဝေါဟာရဂမၠိုင်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် နကဵု ကဏ္ဍအဓိက ၜါသာ် မတွဟ်ဂး '''ကဏ္ဍ ရုပ်''' (Physical Property) ကေုာံ '''ကဏ္ဍ နာမ်''' (Abstract Property) ရ။ ပွမပါ်ခြာဏအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်သုင်စောဲ မအရေဝ်မန်၊ သၞောတ် လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ၊ ကေုာံ ပွမချူ လိက်ပရေင် လပါ်သိပ္ပံ ကေုာံ ဒဿနဂမၠိုင် ညံင်ဂွံ စှ်ေသၞောတ်ရ။

== ၁။ ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Properties) ==
'''ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ ရုပ်''' (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂုဏ်စရာဲ လပါ်ရုပ်) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာမတ်ညာတ်၊ အရာရပ်စပ်ဂွံ (Concrete/Tangible)، ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ကေုာံ အရာမၜတ်ကၞာတ် နကဵု ကိရိယာ မာန်တအ်ရ။

* '''အဝဲ ကေုာံ ဗီုပြင် (Size and Shape):''' ဇၞော် (Big)၊ ဍောတ် (Small)၊ ဂၠိင် (Long)၊ ဂၠေအ် (Short)၊ ခဍံက် (Round)။
* '''အာရီု ကေုာံ သဘာဝ (Senses and Nature):''' ဗု (White)၊ ဍာဲ (Red)၊ ကတဴ (Hot)၊ လၜိုဟ် (Cold)၊ ပသ (Smelly)။
* '''ပရေင်ချဳဒရာင် (Physical Actions):''' အာ (Go)၊ စ (Eat)၊ ဍုန် (Cook)၊ တက် (Hit)။
* '''ဒြဟတ် ကေုာံ လယိုင် (Force and Weight):'''
** '''ဒြဟတ်''' (Physical force - ဥပမာ: ဒြဟတ်ကာယ၊ ဒြဟတ်လလဳ)။
** ဇြိုင် (Heavy)၊ သာ (Light)။

== ၂။ ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Properties) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4ecf7; border-left: 5px solid #8e44ad; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ နာမ်''' (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂုဏ်စရာဲ လပါ်နာမ်) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ အရာရပ်စပ် ဟွံဂွံ (Intangible / Conceptual)၊ အရာမဆေင်ကဵု စိုတ်၊ လညာတ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ အစောံသတ္တိတအ်ရ။
&lt;/div&gt;

* '''စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotions and Feelings):''' ဆာန် (Love)၊ ထေဲ (Anger)၊ ဟိုတ်မာဲ (Sad)၊ သ္ဍိုက်မၠိုက် (Appreciate)။
* '''လညာတ် ကေုာံ ပညာ (Intellect and Concepts):''' ပညာ (Wisdom)၊ ညာဏ် (Intelligence)၊ တင်သမ္တီ (Knowledge)၊ ဓရ် (Truth/Dhamma)။
* '''အစောံသတ္တိ (Energy and Potential):'''
** '''ဇြဟတ်''' (Abstract energy - ဥပမာ: ဇြဟတ်စိုတ်၊ ဇြဟတ်တ္ၚဲ၊ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်)။
* '''အကာဲအရာ ကေုာံ အခိင် (States and Time):''' အခိင် (Time)၊ လၟေင် (Sequence)၊ ဒဒှ် (State of being)။

== ၃။ သၞောတ် လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ (Morphological Formation) ==
သဘာဝ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာမန် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဝေါဟာရ လပါ်ရုပ် (ကြိယာ/နာမဝိသေသန) ညံင်ဂွံ ဒှ်အာ ဝေါဟာရ လပါ်နာမ် (Abstract Nouns) ဂှ် ဒှ်ပွမစကာ '''အဆက်လဒေါဝ် (Infixes)''' မပ္တံကဵု &quot;-မ-&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;-န-&quot; ရ။

* '''ဂၠိင်''' (Long - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''ဇမၠိင်''' (Length - နာမ်/Abstract)
* '''ကၠောန်''' (To work - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''ကမၠောန်''' (Work/Job - နာမ်/Abstract)
* '''လ္ၚတ်''' (To study - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''လၞၚတ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''တင်လ္ၚတ်''' (Study/Research - နာမ်/Abstract)
* '''ဒုင်''' (To receive - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ '''ဒနုင်''' (Reception - နာမ်/Abstract)

== ၄။ သ္ၚိအင် ပွမပါ်ခြာ (Comparison Table) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left; font-size:105%; margin-top:10px;&quot;
|- style=&quot;background-color:#8e44ad; color:white;&quot;
!တင်ပါ်ခြာ
!ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Properties)
!ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Properties)
|-
|'''သဘာဝ အဓိက'''
|အရာမတ်ညာတ်၊ ကာယ၊ အရာဝတ္ထု ဇေတ်ဇေတ် (Concrete)
|အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ စိုတ်၊ လညာတ်၊ ဒဿန (Abstract/Conceptual)
|-
|'''ပွမၜတ်ကၞာတ်'''
|ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ယူနေတ် လောဲသွာမာန် (ဥပမာ - မဳတာ၊ ကဳလဝ်)
|ၜတ်ကၞာတ် ဇြိုင်တုဲ ဒးစကာ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင်
|-
|'''ဝေါဟာရ ဥပမာ (၁)'''
|'''ဒြဟတ်''' (Force / Physical Power)
|'''ဇြဟတ်''' (Energy / Mental Power)
|-
|'''ဝေါဟာရ ဥပမာ (၂)'''
|'''ဂၠိင်''' (Long - ဥပမာ: ဇုက်ဏအ် ဂၠိင်ကွေဟ်)
|'''ဇမၠိင်''' (Length - ဥပမာ: ဇမၠိင် ဍေံ ၜိုတ်မွဲမဳတာ)
|}

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ဝေါဟာရမန်]]
* [[ဘာသာဗေဒ]]
* [[ပွမပါ်ခြာ ဒြဟတ် ကဵု ဇြဟတ်]]
* [[အရေဝ်မန်]]

{{DEFAULTSORT:ဝေါဟာရမန် ရုပ် ကဵု နာမ်}} [[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရ(ရုပ်)]]
[[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရ(နာမ်)]]</text>
      <sha1>g364574pmh777hemsl87irxji289vuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဓါတုဗေဒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10281</id>
    <revision>
      <id>53253</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #8e44ad; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #f5eef8; color: #5b2c6f; padding...&quot;</comment>
      <origin>53253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11962" sha1="9awknn1cs49bermdz4bq58q9x0nai2i" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 27em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #8e44ad; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #f5eef8; color: #5b2c6f; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဓါတုဗေဒ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#76448a;&quot;&gt;Chemistry&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Chemistry icon.svg|120px|alt=ဓါတုဗေဒ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဓါတုဗေဒဂှ် လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူလဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဒြပ်ဂမၠိုင်ရ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[သိပ္ပံ သဘာဝ]] (Natural Science)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;ပရူပရာ သ္ၚဳဂၠိပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒြပ်၊ အဲတမ်၊ မဝ်လဳကျူ၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဩဂဲနေတ် (Organic)&lt;br/&gt;အေန်ဩဂဲနေတ် (Inorganic)&lt;br/&gt;ရူပ (Physical)&lt;br/&gt;ဇဳဝ (Biochemistry)&lt;br/&gt;သ္ၚဳဂၠိပ် (Analytical)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #5b2c6f;&quot;&gt;တၠပညာ ပြာကတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒမဳသတြဳ မေန်ဒလဳယေပ်&lt;br/&gt;[[မာရဳ ကျူရဳ]]&lt;br/&gt;အာန်ထောန် လာဗဝ်သဳယျာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ဓါတုဗေဒ''' ({{lang-en|Chemistry}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ သိပ္ပံပညာ မလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူ လဒက်ပ္တန် (Composition)၊ ဂုဏ်သတ္တိ (Properties)၊ ဗီုပြင် (Structure)၊ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Reactions) ဒြပ် (Matter) ဂမၠိုင်ရ။ သာ်ဝွံ ဟီုမွဲသာ်ပၠန်မ္ဂး ဍေံလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ဗီုလဵု အဲတမ် (Atoms) ကေုာံ မဝ်လဳကျူ (Molecules) တအ် ဆက်စပ် ပံင်ကောံ ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ ညးသ္ကအ်ရ။

ဓါတုဗေဒ ဝွံ မလေပ်ကော်ခဴစ '''&quot;သိပ္ပံ ဗဟဵု&quot;''' (The Central Science) ဟိုတ်နူ ဍေံ ဆက်စပ် ကဵုလဝ် ဒဒန် အကြာ ဘာသာ [[ရူပဗေဒ]] ကဵု [[ဇဳဝဗေဒ]] ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် ဓါတုဗေဒဂှ် ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝလောကဓါတ်တုဲ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဂဥုဲ၊ ပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ်နာနာ (ဥပမာ - ပလာသတေတ်၊ ဝါတ်သေန်)၊ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ ပွဳပွူရ။

== သဇိုင်လညာတ် အဓိကဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဵု ဓါတုဗေဒမ္ဂး နွံကဵု သဇိုင်လညာတ် အဓိက မ္ဒးကၠိုဟ်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

# '''ဒြပ် (Matter):''' အရာလဵုဟွံရုဲ မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ် (Mass) ကေုာံ မကေတ်လဝ် ဒၞာဲ (Volume) ဂှ် ကော်စ ဒြပ် ရ။ ဒြပ်တအ် နွံကဵု ဗီုပြင် အဓိက (၃) သာ် - တေဝ် (Solid)၊ ဍာ် (Liquid)၊ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ (Gas)။
# '''အဲတမ် (Atom):''' ဒှ် အရာမဍောတ်သောဲအိုတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် ဒြပ် သီုဖအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအဲတမ်မွဲမဂှ် နွံကဵု ဗဟဵု (Nucleus) မပ္ကောံလဝ် ပရဝ်တောန် (Protons) ကဵု နယူထရဝ် (Neutrons) တုဲ၊ အီလက်ထရွန် (Electrons) တအ် ဂေတ်လန်ဒၟံင် ပွဳပွူဍေံရ။
# '''ဓါတ်သဇိုင် (Element):''' ဒှ် ဒြပ် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကူအဲတမ် မွဲသာ်ဓဝ်ရ။ (ဥပမာ - ထဝ်၊ ဩသဳဂျေန်၊ ကာဗောန်)။ ဓါတ်သဇိုင် အလုံသီုဖအိုတ်ဂှ် ပ္ကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် (Periodic Table) ရ။
# '''မဝ်လဳကျူ (Molecule) ကေုာံ ဓါတ်ပံင်စပ် (Compound):''' ကာလ အဲတမ် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် ပံင်ကောံအာ နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတုမ္ဂး ကတဵုဒှ် မဝ်လဳကျူ ရ။ ဓါတ်ပံင်စပ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် မဝ်လဳကျူ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ်သဇိုင် ဟွံတုပ်ညးသ္ကအ်ရ (ဥပမာ - ဍာ် $H_2O$ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ကဵု ဩသဳဂျေန်)။

== ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု (Chemical Reactions) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #8e44ad; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
'''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု''' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မပြံင်လှာဲထောအ် ဓါတ်မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူမွဲ ညံင်ဂွံ ဒှ်အာ ဓါတ်တၟိမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ဏအ်ဂှ် ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) အကြာ အဲတမ်တအ် ဒးဒုင် ပလီုထောအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒက်ပ္တန်တၟိ ရ။ 

ဥပမာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ပွမတူပၟတ် (Combustion) ရ-
$$2\text{H}_2 + \text{O}_2 \rightarrow 2\text{H}_2\text{O}$$
(ဓါတ်ကျာ ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ပံင်စပ် ကု ဩသဳဂျေန် တုဲ ကတဵုဒှ် ဍာ်၊ သီုပ္တိတ်ကဵု ဇြဟတ် ဓါတ်ကတဴ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်)။ 

'''သၞောဝ် ပွမမင်မဲ လျိုင်ဒြပ် (Law of Conservation of Mass):''' ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတုမွဲမ္ဂး လျိုင်ဒြပ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဟွံကၠေအ်ကၠက်အာ၊ လၟိဟ် အဲတမ် ကိုပ်ကၠာ ကဵု လက္ကရဴ ဂှ် တုပ်သၟဟ်ဒၟံင် တွဵုရ။
&lt;/div&gt;

== ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အဓိကဂမၠိုင် ==
ဘာသာ ဓါတုဗေဒဝွံ ဇၞော်လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အဓိက (၅) သာ်ရ-
# '''ဓါတုဗေဒ ဩဂဲနေတ် (Organic Chemistry):''' လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူ ဓါတ်ပံင်စပ် မနွံကဵု ဓါတ်ကာဗောန် (Carbon-based compounds)။ ဍေံဒှ် သဇိုင် သွက် လမျီု၊ ပလာသတေတ် ကေုာံ ဂဥုဲဂမၠိုင်ရ။
# '''ဓါတုဗေဒ အေန်ဩဂဲနေတ် (Inorganic Chemistry):''' လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူ ဓါတ်ပံင်စပ် မဟွံမွဲကဵု ဓါတ်ကာဗောန် မပ္တံကဵု ပသဲ၊ ဓါတ်သတ္တု၊ တၟအ် ကေုာံ ဍိုတ်တအ်ရ။
# '''ရူပ ဓါတုဗေဒ (Physical Chemistry):''' ပွမပံင်သၟဟ် အကြာ ရူပဗေဒ ကဵု ဓါတုဗေဒ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘဴဓရ် ဇြဟတ် (Thermodynamics) ကေုာံ လဟိုင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု (Kinetics) ရ။
# '''ဇဳဝ ဓါတုဗေဒ (Biochemistry):''' လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု မကတဵုဒှ်ဒၟံင် အပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ သတ်ဂျိုင်လမျီုဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ပရေင်လာဲစၞ၊ ပရေင်သီဂိုင် ဇြဟတ် ကေုာံ DNA ရ။
# '''ဓါတုဗေဒ သ္ၚဳဂၠိပ် (Analytical Chemistry):''' သ္ၚဳဂၠိပ် ကေုာံ ၜတ်ကၞာတ် ဗီုလဵု ဓါတ်မွဲမွဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်ရော (ဥပမာ - ပွမစမ်ၜတ် ဓါတ်ဂျိ ပ္ဍဲဍာ်)။

== ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ လၟေင်ဘဝတ္ၚဲ ==
ဓါတုဗေဒဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ဘဝတ္ၚဲပိုဲ ဒၞာဲဇၟာပ်ပ်ရ။ 
* '''စၞစ ကေုာံ ကပေါတ်:''' ဗီုလဵု ပိုဲ ဍုန်စၞ (မဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတုမွဲသာ်)၊ ဗီုလဵု ပိုဲ စကာ ဍာ်သဗ္ဗူ သွက်ဂွံ ကြာတ်ကပေါတ်။
* '''ပရေင်ထတ်ယုက်:''' ဂဥုဲလွဳယဲ၊ ဝါတ်သေန်၊ ကေုာံ ဓါတ်ဗဳတာမေန် တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်သွဟ် နူကဵု ကမၠောန် ဓါတုဗေဒ ရ။
* '''နဲပညာ ကေုာံ သဘာဝ:''' ဗဲထရဳ ဖုန်ပိုဲ မစကာဒၟံင်လၟုဟ်၊ ကၠေင်ဒါတ်၊ ကေုာံ နဲကဲ ဖအောန်ဖျေံ ပြသၞာ ရာသဳဥတု တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု ဓါတုဗေဒ သီုဖအိုတ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]] (Periodic Table)
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ဇဳဝဗေဒ]]
* [[မာရဳ ကျူရဳ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Brown, T. L., et al. (2017). ''Chemistry: The Central Science''. Pearson.
* Zumdahl, S. S., &amp; Zumdahl, S. A. (2013). ''Chemistry''. Cengage Learning.

{{DEFAULTSORT:ဓါတုဗေဒ}}
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>9awknn1cs49bermdz4bq58q9x0nai2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိပ္ပံ သဘာဝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10282</id>
    <revision>
      <id>53254</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #27ae60; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #e9f7ef; color: #145a32; padding...&quot;</comment>
      <origin>53254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10247" sha1="023j6u5ndgqr5r1mx7xtnzgqj15t7w8" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #27ae60; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #e9f7ef; color: #145a32; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;သိပ္ပံ သဘာဝ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#1e8449;&quot;&gt;Natural Science&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Science-symbol-2.svg|120px|alt=သိပ္ပံ သဘာဝ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;သိပ္ပံ သဘာဝဂှ် လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူ သၞောဝ်လောကဓါတ် ကေုာံ သတ်ဂျိုင်လမျီုဂမၠိုင်ရ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #145a32;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[သိပ္ပံ]] (Science)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #145a32;&quot;&gt;ပရူပရာ သ္ၚဳဂၠိပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သဘာဝလောကဓါတ်၊ စကြဝဠာ၊ ဒြပ်၊ ဇြဟတ်၊ လမျီု&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #145a32;&quot;&gt;ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် (၁)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;'''သိပ္ပံ လပါ်ရုပ်''' (Physical Science)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #145a32;&quot;&gt;ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် (၂)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;'''သိပ္ပံ လပါ်လမျီု''' (Life Science)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #145a32;&quot;&gt;ဘာသာရပ် အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓါတုဗေဒ]]၊ [[ဇဳဝဗေဒ]]၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ သိပ္ပံ ဂၠးတိ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''သိပ္ပံ သဘာဝ''' ({{lang-en|Natural science}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ [[သိပ္ပံ]] ပညာ မလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ကေုာံ သောင်ကလး ပရူ သဘာဝလောကဓါတ်၊ စကြဝဠာ ကေုာံ သၞောဝ်သဘာဝဂမၠိုင် မဒုင်သဇိုင် ကု သက်သဳခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက် နူကဵု ပွမကျောဝ်ရံင် (Observation) ကေုာံ ပွမစမ်ၜတ် (Experimentation) ရ။

တၞဟ်ခြာ နူကဵု '''သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်''' (Social sciences) မလ္ၚတ် ပရူ အကာဲအရာ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်၊ သိပ္ပံ သဘာဝ ဝွံ ပစၟတ်သ္ၚဳဂၠိပ် လတူ သဘာဝ မတ်ညာတ် (Physical world) အလုံသီုဖအိုတ် စတမ်နူကဵု အဲတမ် ဍောတ်သောဲအိုတ် စဵုကဵုစိုပ် စကြဝဠာ မဇၞော်လှဲလးတအ်ရ။

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
သိပ္ပံ သဘာဝ ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဇၞော် ၜါသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

=== ၁။ သိပ္ပံ လပါ်လမျီု (Life Science) ===
ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ကော်ခဴစ '''ဇဳဝသိပ္ပံ''' (Biological science) တုဲ၊ ဍေံ လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူ သတ်ဂျိုင်လမျီု သီုဖအိုတ် မပ္တံကဵု မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန်၊ တၞံဆု ကေုာံ စၟစၟောန် သောဲသောဲတအ်ရ။ ဘာသာရပ် အဓိက ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ် '''[[ဇဳဝဗေဒ]]''' (Biology) ရ။ ပါဲနူဂှ် ဍေံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မပ္တံကဵု-
* '''ဇဳဝဗေဒ တိရစ္ဆာန် (Zoology):''' လ္ၚတ် ပရူ တိရစ္ဆာန်။
* '''ဇဳဝဗေဒ တၞံ (Botany):''' လ္ၚတ် ပရူ တၞံဆု ကေုာံ ပကဴဝုန်။
* '''ဂျေနေတေတ် (Genetics):''' လ္ၚတ် ပရူ ဗဳဇ ကေုာံ ပရေင်အာဲကၟာဲ သတ်လမျီု။

=== ၂။ သိပ္ပံ လပါ်ရုပ် (Physical Science) ===
ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူ သဘာဝလောကဓါတ် မဟွံမွဲကဵု လမျီု (Non-living systems) ရ။ ဍေံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဘာသာရပ် အဓိက ပန်သာ်ရ-
* '''[[ရူပဗေဒ]] (Physics):''' လ္ၚတ် ပရူ ဒြပ် (Matter)၊ ဇြဟတ် (Energy)၊ အကာသ (Space)၊ ကေုာံ အခိင် (Time)။ (ဥပမာ - ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ، ဓါတ်လလဳ)။
* '''[[ဓါတုဗေဒ]] (Chemistry):''' လ္ၚတ် ပရူ လဒက်ပ္တန်၊ ဂုဏ်သတ္တိ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဒြပ်ဂမၠိုင် (Atoms &amp; Molecules)။
* '''[[နက္ခတ္တဗေဒ]] (Astronomy):''' လ္ၚတ် ပရူ ဂြိုဟ်၊ သၞံင်၊ ကေုာံ အကာသ စကြဝဠာ ဇမ္ၚောဲ။
* '''သိပ္ပံ ဂၠးတိ (Earth Science):''' လ္ၚတ် ပရူ လဒက်ပ္တန် ဂၠးတိ၊ တၟအ်၊ ကေုာံ အကာဲအရာ ရာသဳဥတု (Geology, Meteorology)။

== နဲကဲ သိပ္ပံ (Scientific Method) ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သဘာဝ အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ သဘာဝ ဂှ် ဒှ် ပွမစကာ '''နဲကဲ သိပ္ပံ''' (Scientific Method) သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် သက်သဳရ။ လၟေင်ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ ပါလုပ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
# '''ပွမကျောဝ်ရံင် (Observation):''' စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ကျောဝ်ရံင် အရာမကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲသဘာဝ။
# '''ပွမသၟာန် (Question):''' ကတဵုဗဒှ် သၟာန် ဥပမာ - &quot;မုဟိုတ် ဍေံ ကတဵုဒှ် သာ်ဏအ်ရော?&quot;
# '''ပွမခၞံဗဒှ် လညာတ်သဇိုင် (Hypothesis):''' ချပ်ဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး သွဟ် မဒှ်မာန် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာဂှ်။
# '''ပွမစမ်ၜတ် (Experiment):''' ကၠောန် ပရေင်စမ်ၜတ် (Testing) ညံင်ဂွံ တီ ဒဒှ်ရ လညာတ်သဇိုင်ဂှ် ဍာံ ဟွံဍာံ။
# '''ပွမဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ် (Conclusion):''' ကေတ် သွဟ် နူကဵု ပရေင်စမ်ၜတ်တုဲ ဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ ယဝ်ရ သက်သဳ ခိုင်ကၠိုက်မ္ဂး ဍေံ ကတဵုဒှ်အာ '''တဳအဝ်ရဳ (Theory)''' ရ။
&lt;/div&gt;

== အဆက်အစၠောအ် ကု သိပ္ပံ စှ်ေသၞောတ် (Formal Sciences) ==
သိပ္ပံ သဘာဝ ဝွံ ဒးစကာ '''သိပ္ပံ စှ်ေသၞောတ်''' (Formal sciences) မပ္တံကဵု [[သင်္ချာ]] (Mathematics) ကေုာံ ယုတ္တိဗေဒ (Logic) နဒဒှ် ကိရိယာ အဓိက သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ သောင်ကလး ဖော်မူလာဂမၠိုင်ရ။ ဆဂး သင်္ချာ အလဵုဇကုဍေံဂှ် ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ သဘာဝ ရ၊ ဟိုတ်နူ ဍေံ ဟွံဒးဒုင်သဇိုင် ကု သဘာဝ ဇေတ်ဇေတ် (Empirical observation) ရ။

== ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ==
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ သဘာဝ ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်တဴတက် ကောန်မၞိဟ်တအ် လပါ် [[နဲပညာ]] (Technology) ကေုာံ ပရေင်ဂဥုဲ (Medicine) ရ။ နူကဵု ပွမလ္ၚတ် သိပ္ပံ သဘာဝဂှ်ရ ပိုဲဂွံ ခၞံဗဒှ် ကမၠောန်လလဳ၊ စက်ယန္တရား၊ ကွဳစက်၊ ဂဥုဲလွဳယဲ၊ ကေုာံ အာစိုပ် ဂိတု မာန်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[သိပ္ပံ]]
* [[ရူပဗေဒ]]
* [[ဇဳဝဗေဒ]]
* [[ဓါတုဗေဒ]]
* [[နက္ခတ္တဗေဒ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;Natural Science&quot;, Encyclopedia Britannica.
* Popper, Karl (1959). ''The Logic of Scientific Discovery''. Routledge.

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ သဘာဝ}}
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ သဘာဝ]]</text>
      <sha1>023j6u5ndgqr5r1mx7xtnzgqj15t7w8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ သဘာဝ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10283</id>
    <revision>
      <id>53256</id>
      <timestamp>2026-04-27T00:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e9f7ef, #abebc6); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #27ae60; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Science-symbol-2.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div sty...&quot;</comment>
      <origin>53256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5033" sha1="2ypwzcfj6tj6avdg8tbkag0kdb1vedp" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e9f7ef, #abebc6); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #27ae60; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Science-symbol-2.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Tree template.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Science-symbol-2.svg|70px|alt=သိပ္ပံ သဘာဝ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#145a32; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: သိပ္ပံ သဘာဝ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#1e8449;&quot;&gt;Category: Natural Sciences&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#196f3d; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝလောကဓါတ် မပ္တံကဵု ရူပဗေဒ၊ ဓါတုဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံဂၠးတိ အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #58d68d; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#27ae60; border-bottom:1px solid #1e8449; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သိပ္ပံ သဘာဝ ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဘာသာရပ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ|ရူပဗေဒ]]''' (Physics)
* [[File:Chemistry icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ|ဓါတုဗေဒ]]''' (Chemistry)
* [[File:DNA icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဇဳဝဗေဒ|ဇဳဝဗေဒ]]''' (Biology)
* [[File:Telescope icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ|နက္ခတ္တဗေဒ]]''' (Astronomy)
* [[File:Terrestrial globe.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ဂၠးတိ|သိပ္ပံ ဂၠးတိ]]''' (Earth Sciences)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် သဇိုင် လပါ် သိပ္ပံ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[အဲတမ်]]''' (Atom) - သဇိုင်လဒက်ပ္တန် ဍောတ်အိုတ် သွက် ဒြပ် သီုဖအိုတ်။
* '''[[လဟိုင်လျး]]''' (Speed of light) - လဟိုင် မပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲစကြဝဠာ။
* '''[[ဂျဳအေန်အေ]]''' (DNA) - မဝ်လဳကျူ မသီဂိုင်လဝ် တင်ဂၞင် ဗဳဇ သတ်လမျီုဂမၠိုင်။
* '''[[သၞောဝ် ပရေင်ချဳဒရာင် နယူတန်]]''' (Newton's laws of motion) - သၞောဝ်သဇိုင် ပ္ဍဲရူပဗေဒ။
* '''[[သၞောတ်တ္ၚဲ]]''' (Solar System) - ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် မဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူတ္ၚဲ ပိုဲ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #27ae60; color: #145a32; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ သဘာဝ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>2ypwzcfj6tj6avdg8tbkag0kdb1vedp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53257</id>
      <parentid>53256</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5063" sha1="656u7pdfkgjr7difivoj54ddvg88wvf" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e9f7ef, #abebc6); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #27ae60; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Science-symbol-2.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Tree template.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Science-symbol-2.svg|70px|alt=သိပ္ပံ သဘာဝ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#145a32; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: သိပ္ပံ သဘာဝ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#1e8449;&quot;&gt;Category: Natural Sciences&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#196f3d; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝလောကဓါတ် မပ္တံကဵု ရူပဗေဒ၊ ဓါတုဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံဂၠးတိ အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #58d68d; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#27ae60; border-bottom:1px solid #1e8449; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သိပ္ပံ သဘာဝ ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဘာသာရပ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ|ရူပဗေဒ]]''' (Physics)
* [[File:Chemistry icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ|ဓါတုဗေဒ]]''' (Chemistry)
* [[File:DNA icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဇဳဝဗေဒ|ဇဳဝဗေဒ]]''' (Biology)
* [[File:Telescope icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ|နက္ခတ္တဗေဒ]]''' (Astronomy)
* [[File:Terrestrial globe.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ဂၠးတိ|သိပ္ပံ ဂၠးတိ]]''' (Earth Sciences)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် သဇိုင် လပါ် သိပ္ပံ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[အဲတမ်]]''' (Atom) - သဇိုင်လဒက်ပ္တန် ဍောတ်အိုတ် သွက် ဒြပ် သီုဖအိုတ်။
* '''[[လဟိုင်လျး]]''' (Speed of light) - လဟိုင် မပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲစကြဝဠာ။
* '''[[ဂျဳအေန်အေ]]''' (DNA) - မဝ်လဳကျူ မသီဂိုင်လဝ် တင်ဂၞင် ဗဳဇ သတ်လမျီုဂမၠိုင်။
* '''[[သၞောဝ် ပရေင်ချဳဒရာင် နယူတန်]]''' (Newton's laws of motion) - သၞောဝ်သဇိုင် ပ္ဍဲရူပဗေဒ။
* '''[[သၞောတ်တ္ၚဲ]]''' (Solar System) - ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် မဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူတ္ၚဲ ပိုဲ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #27ae60; color: #145a32; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ သဘာဝ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:သဘာဝ]]</text>
      <sha1>656u7pdfkgjr7difivoj54ddvg88wvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53258</id>
      <parentid>53257</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5060" sha1="sqp0q3sp0vgjy7lqe2rtazfojniiitn" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e9f7ef, #abebc6); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #27ae60; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Science-symbol-2.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Tree template.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Science-symbol-2.svg|70px|alt=သိပ္ပံ သဘာဝ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#145a32; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: သိပ္ပံ သဘာဝ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#1e8449;&quot;&gt;Category: Natural Sciences&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#196f3d; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝလောကဓါတ် မပ္တံကဵု ရူပဗေဒ၊ ဓါတုဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံဂၠးတိ အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #58d68d; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#27ae60; border-bottom:1px solid #1e8449; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သိပ္ပံ သဘာဝ ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဘာသာရပ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ|ရူပဗေဒ]]''' (Physics)
* [[File:Chemistry icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ|ဓါတုဗေဒ]]''' (Chemistry)
* [[File:DNA icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဇဳဝဗေဒ|ဇဳဝဗေဒ]]''' (Biology)
* [[File:Telescope icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ|နက္ခတ္တဗေဒ]]''' (Astronomy)
* [[File:Terrestrial globe.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ဂၠးတိ|သိပ္ပံ ဂၠးတိ]]''' (Earth Sciences)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် သဇိုင် လပါ် သိပ္ပံ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[အဲတမ်]]''' (Atom) - သဇိုင်လဒက်ပ္တန် ဍောတ်အိုတ် သွက် ဒြပ် သီုဖအိုတ်။
* '''[[လဟိုင်လျး]]''' (Speed of light) - လဟိုင် မပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲစကြဝဠာ။
* '''[[ဒဳအေန်အေ]]''' (DNA) - မဝ်လဳကျူ မသီဂိုင်လဝ် တင်ဂၞင် ဗဳဇ သတ်လမျီုဂမၠိုင်။
* '''[[သၞောဝ် ပရေင်ချဳဒရာင် နယူတန်]]''' (Newton's laws of motion) - သၞောဝ်သဇိုင် ပ္ဍဲရူပဗေဒ။
* '''[[သၞောတ်တ္ၚဲ]]''' (Solar System) - ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် မဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူတ္ၚဲ ပိုဲ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #27ae60; color: #145a32; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ သဘာဝ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]
[[ကဏ္ဍ:သဘာဝ]]</text>
      <sha1>sqp0q3sp0vgjy7lqe2rtazfojniiitn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10284</id>
    <revision>
      <id>53259</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #f5eef8, #d7bde2); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #8e44ad; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Science-symbol-2.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div sty...&quot;</comment>
      <origin>53259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5484" sha1="96dx373i5h2ha6kk3t18f497eel95sk" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #f5eef8, #d7bde2); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #8e44ad; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Science-symbol-2.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Chemistry icon.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Chemistry icon.svg|70px|alt=ဓါတုဗေဒ]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#5b2c6f; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ဓါတုဗေဒ&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#76448a;&quot;&gt;Category: Chemistry&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#5b2c6f; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်လ္ၚတ် လဒက်ပ္တန် ဒြပ်၊ ဓါတ်သဇိုင်၊ မဝ်လဳကျူ၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု ကေုာံ တၠပညာ ဓါတုဗေဒဂမၠိုင် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #af7ac5; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#8e44ad; border-bottom:1px solid #76448a; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ဓါတုဗေဒ ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:People icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ ဓါတုဗေဒ|တၠပညာ ဓါတုဗေဒ]]''' (Chemists)
* [[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်|ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]''' (Chemical elements)
* [[File:Nuvola apps edu science.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု|ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု]]''' (Chemical reactions)
* [[File:Gfi-set01-molecule.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်ပံင်စပ်|ဓါတ်ပံင်စပ်ဂမၠိုင်]]''' (Chemical compounds)
* [[File:Benzene-2D-flat.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ ဩဂဲနေတ်|ဓါတုဗေဒ ဩဂဲနေတ်]]''' (Organic chemistry)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် သဇိုင် လပါ် ဓါတုဗေဒ ဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]''' (Periodic table) - သ္ၚိအင် မပ္ကောံစွံလဝ် ဓါတ်သဇိုင် သီုဖအိုတ်။
* '''[[အဲတမ်]]''' (Atom) - သဇိုင်လဒက်ပ္တန် ဍောတ်အိုတ် သွက် ဒြပ်။
* '''[[မဝ်လဳကျူ]]''' (Molecule) - ဓါတ် မပံင်စပ်လဝ် နကဵု အဲတမ် ဂမၠိုင်။
* '''[[ဩသဳဂျေန်]]''' (Oxygen) - ဓါတ်ကျာ မကိစ္စဇၞော် သွက် လမျီု ကေုာံ ပွမတူပၟတ်။
* '''[[ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန်]]''' (Hydrogen) - ဓါတ်သဇိုင် သာအိုတ် ကေုာံ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲစကြဝဠာ။
* '''[[ကာဗောန်]]''' (Carbon) - ဓါတ်သဇိုင် အဓိက သွက် သတ်ဂျိုင်လမျီု သီုဖအိုတ်။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #8e44ad; color: #5b2c6f; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ဓါတုဗေဒ}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ သဘာဝ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>96dx373i5h2ha6kk3t18f497eel95sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဓါတ်ပံင်စပ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10285</id>
    <revision>
      <id>53260</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e0f7fa, #aed6f1); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #00838f; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Gfi-set01-molecule.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div s...&quot;</comment>
      <origin>53260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5256" sha1="k6u1bt9828rj1j49dlahbu4az0vor5g" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e0f7fa, #aed6f1); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #00838f; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Gfi-set01-molecule.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Hexagonal_molecule.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Gfi-set01-molecule.svg|70px|alt=ဓါတ်ပံင်စပ်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#005662; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ဓါတ်ပံင်စပ်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#00838f;&quot;&gt;Category: Chemical compounds&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#006064; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်ကဵု ဓါတ်ပံင်စပ် (Chemical compounds)၊ လဒက်ပ္တန် မဝ်လဳကျူ၊ ကေုာံ ပရေင်သုင်စောဲ ဓါတ်နာနာ အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #4dd0e1; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#0097a7; border-bottom:1px solid #00838f; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ဓါတ်ပံင်စပ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Benzene-2D-flat.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်ပံင်စပ် ဩဂဲနေတ်|ဓါတ်ပံင်စပ် ဩဂဲနေတ်]]''' (Organic compounds)
* [[File:Sodium-chloride-3D-ionic.png|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်ပံင်စပ် အေန်ဩဂဲနေတ်|ဓါတ်ပံင်စပ် အေန်ဩဂဲနေတ်]]''' (Inorganic compounds)
* [[File:Erlenmeyer_flask_icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်အက်သေတ်|ဓါတ်အက်သေတ်ဂမၠိုင်]]''' (Acids)
* [[File:Test_tube_icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်ဗိက်|ဓါတ်ဗိက်ဂမၠိုင်]]''' (Bases)
* [[File:Salt_shaker_icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ၜဵု ဓါတု|ၜဵု ဓါတုဂမၠိုင်]]''' (Salts)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် ဓါတ်ပံင်စပ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[ဍာ်]]''' ($H_2O$) - ဓါတ်ပံင်စပ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်လမျီု အလုံဂၠးတိ။
* '''[[ကာဗောန် ဒါင်ဩက်သိုက်]]''' ($CO_2$) - ဓါတ်ကျာ မပ္တိတ်နူ ပရေင်ယီု ကေုာံ ပွမတူပၟတ်။
* '''[[သဝ်ဒဳယောမ် ကလဝ်ရိုက်]]''' ($NaCl$) - ၜဵု ပိုဲမစဒၟံင် လၟေင်တ္ၚဲ။
* '''[[ဂလူးကုတ်]]''' ($C_6H_{12}O_6$) - ဓါတ်သဂြာ မကဵု ဇြဟတ် သွက် သတ်ဂျိုင်လမျီု။
* '''[[အမဝ်နဳယျာ]]''' ($NH_3$) - ဓါတ်ပံင်စပ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ဝါတ်သေန် ကေုာံ ဝဲ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #0097a7; color: #005662; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ဓါတ်ပံင်စပ်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ သဘာဝ]]</text>
      <sha1>k6u1bt9828rj1j49dlahbu4az0vor5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53261</id>
      <parentid>53260</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T01:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5253" sha1="n37clrpvhh9z9tk1iitqwk2qnwxk8cz" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e0f7fa, #aed6f1); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #00838f; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Gfi-set01-molecule.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Hexagonal_molecule.svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Gfi-set01-molecule.svg|70px|alt=ဓါတ်ပံင်စပ်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#005662; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ဓါတ်ပံင်စပ်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#00838f;&quot;&gt;Category: Chemical compounds&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#006064; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်ကဵု ဓါတ်ပံင်စပ် (Chemical compounds)၊ လဒက်ပ္တန် မဝ်လဳကျူ၊ ကေုာံ ပရေင်သုင်စောဲ ဓါတ်နာနာ အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #4dd0e1; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#0097a7; border-bottom:1px solid #00838f; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ဓါတ်ပံင်စပ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Benzene-2D-flat.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်ပံင်စပ် ဩဂဲနေတ်|ဓါတ်ပံင်စပ် ဩဂဲနေတ်]]''' (Organic compounds)
* [[File:Sodium-chloride-3D-ionic.png|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်ပံင်စပ် အေန်ဩဂဲနေတ်|ဓါတ်ပံင်စပ် အေန်ဩဂဲနေတ်]]''' (Inorganic compounds)
* [[File:Erlenmeyer_flask_icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်အက်သေတ်|ဓါတ်အက်သေတ်ဂမၠိုင်]]''' (Acids)
* [[File:Test_tube_icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်ဗိက်|ဓါတ်ဗိက်ဂမၠိုင်]]''' (Bases)
* [[File:Salt_shaker_icon.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ၜဵု ဓါတု|ၜဵု ဓါတုဂမၠိုင်]]''' (Salts)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် ဓါတ်ပံင်စပ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[ဍာ်]]''' ($H_2O$) - ဓါတ်ပံင်စပ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်လမျီု အလုံဂၠးတိ။
* '''[[ကာဗောန် ဒါင်ဩက်သိုက်]]''' ($CO_2$) - ဓါတ်ကျာ မပ္တိတ်နူ ပရေင်ယီု ကေုာံ ပွမတူပၟတ်။
* '''[[သဝ်ဒဳယောမ် ကလဝ်ရိုက်]]''' ($NaCl$) - ၜဵု ပိုဲမစဒၟံင် လၟေင်တ္ၚဲ။
* '''[[ဂလူကုတ်]]''' ($C_6H_{12}O_6$) - ဓါတ်သဂြာ မကဵု ဇြဟတ် သွက် သတ်ဂျိုင်လမျီု။
* '''[[အမဝ်နဳယျာ]]''' ($NH_3$) - ဓါတ်ပံင်စပ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ဝါတ်သေန် ကေုာံ ဝဲ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #0097a7; color: #005662; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ဓါတ်ပံင်စပ်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ သဘာဝ]]</text>
      <sha1>n37clrpvhh9z9tk1iitqwk2qnwxk8cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဓါတ်ပံင်စပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10286</id>
    <revision>
      <id>53262</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #00838f; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #e0f7fa; color: #005662; padding...&quot;</comment>
      <origin>53262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11377" sha1="73qsi48m4cpb2ds2nd9c56rha2vjzy9" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #00838f; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #e0f7fa; color: #005662; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဓါတ်ပံင်စပ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#00838f;&quot;&gt;Chemical Compound&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Water-3D-balls.png|150px|alt=မဝ်လဳကျူ ဍာ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;မဝ်လဳကျူ ဍာ် ($H_2O$) မဒှ် ဓါတ်ပံင်စပ် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဩသဳဂျေန် (ဍာဲ) ကေုာံ ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် (ဗု)&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #00838f;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဓါတုဗေဒ]] (Chemistry)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #00838f;&quot;&gt;လဒက်ပ္တန် သဇိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဓါတ်သဇိုင်]] ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #00838f;&quot;&gt;ဗီုပြင် ဆက်စပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ကဝ်ဗလန် (Covalent)&lt;br/&gt;အာဲယောန်နေတ် (Ionic)&lt;br/&gt;သတ္တု (Metallic)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #00838f;&quot;&gt;ဂကူ အဓိကဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဩဂဲနေတ် (Organic)&lt;br/&gt;အေန်ဩဂဲနေတ် (Inorganic)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #00838f;&quot;&gt;ဥပမာ ပြာကတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဍာ် ($H_2O$)၊ ၜဵု ($NaCl$)၊ ကာဗောန် ဒါင်ဩက်သိုက် ($CO_2$)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ဓါတ်ပံင်စပ်''' ({{lang-en|Chemical compound}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒြပ် (Matter) မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု [[ဓါတ်သဇိုင်]] (Chemical elements) မတၞဟ်ခြာ ညးသ္ကအ် ၜါသာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်၊ မပံင်စပ်လဝ် နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) အတိုင် အချိုးအစား မချိုတ်ပၠိုတ်မွဲ ရ။ 

ဥပမာ - ဍာ် ဇေတ်ဇေတ် မွဲ[[မဝ်လဳကျူ]] ($H_2O$) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အဲတမ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen) ၜါမ ကဵု အဲတမ် ဩသဳဂျေန် (Oxygen) မွဲမ တွဵုရ။ ယဝ်ရ အချိုးအစား အဲတမ် ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ (ဥပမာ - $H_2O_2$) မ္ဂး ဍေံ ဒှ်အာ ဓါတ်ပံင်စပ် တၞဟ်မွဲသာ် (Hydrogen peroxide) မနွံကဵု ဂုဏ်သတ္တိ တၞဟ်ခြာအာ အလုံသီုဖအိုတ်ရ။

== သဘာဝ ကေုာံ ဂုဏ်သတ္တိ ==
&lt;div style=&quot;background:#e0f7fa; border-left: 5px solid #00838f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သဘာဝ တၟေင်အိုတ် သွက် ဓါတ်ပံင်စပ်ဂှ် ဒှ် ဒဒှ်ရ '''ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတ်ပံင်စပ်ဂှ် တၞဟ်ခြာအာ နူကဵု ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတ်သဇိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ်ဍေံ''' အလုံသီုဖအိုတ်ရ။

'''ဥပမာ ဗွဲမကၠးဖ္ဍး:''' 
* '''သဝ်ဒဳယောမ် ($Na$):''' ဒှ် ဓါတ်သတ္တု မကတဵုဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု ပြဟ်လောန် ကေုာံ ယဝ်ရ စုတ်ပ္ဍဲဍာ်မ္ဂး ခတိုဟ်မာန်ရ။
* '''ကလဝ်ရိန် ($Cl_2$):''' ဒှ် ဓါတ်ကျာ သာ်သ္ၚေက်ဍီု မနွံကဵု ဓါတ်ဂျိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။
* '''ၜဵု ($NaCl$):''' ကာလ ဓါတ်အန္တရာယ် ၜါဏအ် ပံင်စပ်အာ ညးသ္ကအ်မ္ဂး၊ ဍေံ ကတဵုဒှ်အာ &quot;သဝ်ဒဳယောမ် ကလဝ်ရိုက်&quot; မဒှ် ၜဵု ပိုဲမစဒၟံင် လၟေင်တ္ၚဲတုဲ ဍေံ ဒှ် ဓါတ် မကိစ္စဇၞော် သွက် လမျီုရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတုဂမၠိုင် (Types of Chemical Bonds) ==
ဓါတ်သဇိုင်တအ် ပံင်ကောံ ကတဵုဒှ် ဓါတ်ပံင်စပ် နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) နာနာသာ်ရ-

# '''ပရေင်ဆက်စပ် ကဝ်ဗလန် (Covalent Bonds):''' ကတဵုဒှ် အကြာ ဓါတ်ဟွံသေင်သတ္တု (Non-metals) ညးသ္ကအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဆက်စပ်ဏအ်၊ အဲတမ်တအ် ပါ်ပရအ် စကာ အီလက်ထရွန် (Sharing electrons) ညးသ္ကအ် သွက်ဂွံ ဂွံ ပရေင်တန်တဴ ခိုင်ကၠိုက်ရ။ ဥပမာ - ဍာ် ($H_2O$)، ကာဗောန် ဒါင်ဩက်သိုက် ($CO_2$)။
# '''ပရေင်ဆက်စပ် အာဲယောန်နေတ် (Ionic Bonds):''' ကတဵုဒှ် အကြာ ဓါတ်သတ္တု (Metals) ကဵု ဓါတ်ဟွံသေင်သတ္တု (Non-metals) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဆက်စပ်ဏအ်၊ အဲတမ်မွဲဂှ် ပအပ်ကဵု အီလက်ထရွန် ဍေံ ကု အဲတမ် မွဲပၠန် (Transfer of electrons) တုဲ ကတဵုဒှ်အာ အာဲယောန် (Ions) မနွံကဵု ဓါတ်လလဳ (Positive &amp; Negative) တုဲ တံင်ဓရောတ် ညးသ္ကအ်ရ။ ဥပမာ - ၜဵု ($NaCl$)။
# '''ပရေင်ဆက်စပ် သတ္တု (Metallic Bonds):''' ကတဵုဒှ် အကြာ အဲတမ် သတ္တု ညးသ္ကအ် မနွံကဵု အီလက်ထရွန် မချဳဒရာင် ဂေတ်လန်ဒၟံင် ဗွဲမသၠးပွးရ။

== ဂကူ ဓါတ်ပံင်စပ်ဂမၠိုင် (Classification) ==
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ဓါတုဗေဒမ္ဂး ဓါတ်ပံင်စပ်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဇၞော် ၜါသာ်-

=== ၁။ ဓါတ်ပံင်စပ် ဩဂဲနေတ် (Organic Compounds) ===
ဒှ် ဓါတ်ပံင်စပ် မနွံကဵု '''ဓါတ်ကာဗောန်''' ($C$) မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ($H$) ကေုာံ ဓါတ်တၞဟ်တအ်ရ။ ဓါတ်တအ်ဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် သတ်ဂျိုင်လမျီု သီုဖအိုတ် ကေုာံ ကပေါတ် ပလာသတေတ်၊ ကၠေင်ဒါတ် တအ်ရ။
* ဥပမာ: သဂြာ ဂလူးကုတ် ($C_6H_{12}O_6$)၊ ဓါတ်ကျာ မဳတိန် ($CH_4$)၊ ဒဳအေန်အေ (DNA)။

=== ၂။ ဓါတ်ပံင်စပ် အေန်ဩဂဲနေတ် (Inorganic Compounds) ===
ဒှ် ဓါတ်ပံင်စပ် မဟွံပါ ဓါတ်ကာဗောန် (ဟွံသေင်မ္ဂး ကာဗောန် မဟွံဆက်စပ် ကု ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် တိုက်ရိုက်) ရ။ ဍေံ ပါလုပ် ဓါတ်သတ္တု၊ ဍိုတ်၊ တၟအ်၊ ကေုာံ ဍာ် တအ်ရ။
* ဥပမာ: ဍာ် ($H_2O$)၊ ၜဵု ($NaCl$)၊ အမဝ်နဳယျာ ($NH_3$)။

== ပွမတၞဟ်ခြာ အကြာ ဓါတ်နှဴ ကဵု ဓါတ်ပံင်စပ် ==
မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ် သုင်စောဲ ဝေါဟာရ &quot;ဓါတ်ပံင်စပ်&quot; (Compound) ကဵု &quot;ဓါတ်နှဴ&quot; (Mixture) ထုဲဒၟံင် ညးသ္ကအ်ရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left; font-size:105%; margin-top:10px;&quot;
|- style=&quot;background-color:#00838f; color:white;&quot;
! တင်ပါ်ခြာ
! ဓါတ်ပံင်စပ် (Compound)
! ဓါတ်နှဴ (Mixture)
|-
| '''ဗီုပြင် မပံင်စပ်'''
| ပံင်စပ်လဝ် နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds)။
| နှဴလဝ် နကဵု ကာယ သၟး၊ ဟွံမွဲကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု။
|-
| '''အချိုးအစား (Ratio)'''
| နွံကဵု အချိုးအစား မချိုတ်ပၠိုတ် တွဵု (ဥပမာ $H_2O$ တွဵု)။
| အချိုးအစား ပြံင်လှာဲစွံ ဂွံ (ဥပမာ - ဍာ် ကဵု ၜဵု နှဴလဝ်)။
|-
| '''ဂုဏ်သတ္တိ (Properties)'''
| ဂုဏ်သတ္တိ တၞဟ်ခြာအာ နူကဵု ဓါတ်သဇိုင် ဍေံ။
| ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတ်သဇိုင် ဍေံ ဟွံကၠေအ်အာ၊ သီုဖအိုတ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဂှ်။
|-
| '''နဲကဲ ပါ်ခြာ (Separation)'''
| ဒးပါ်ခြာ နကဵု နဲကဲ ဓါတု သၟး (ဥပမာ - ဓါတ်လလဳ)။
| ပါ်ခြာ နကဵု နဲကဲ ကာယ ဂွံ (ဥပမာ - ဇြောတ်၊ ဍုန်)။
|}

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဓါတုဗေဒ]]
* [[ဓါတ်သဇိုင်]]
* [[မဝ်လဳကျူ]]
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Brown, T. L., et al. (2017). ''Chemistry: The Central Science''. Pearson.
* Whitten, K. W., et al. (2014). ''Chemistry''. Cengage Learning.

{{DEFAULTSORT:ဓါတ်ပံင်စပ်}}
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ သဘာဝ]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတ်ပံင်စပ်]]</text>
      <sha1>73qsi48m4cpb2ds2nd9c56rha2vjzy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဓါတ်သဇိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10287</id>
    <revision>
      <id>53263</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #d35400; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #fdf2e9; color: #ba4a00; padding...&quot;</comment>
      <origin>53263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10420" sha1="2oqjzltg9tt4jy6t28fjbbkxr6hmqve" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #d35400; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #fdf2e9; color: #ba4a00; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဓါတ်သဇိုင်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#d35400;&quot;&gt;Chemical Element&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Periodic table large.svg|220px|alt=သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် (Periodic Table) မပ္ကောံစွံလဝ် ဓါတ်သဇိုင် အလုံသီုဖအိုတ်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဓါတုဗေဒ]] ကေုာံ ရူပဗေဒ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot;&gt;လဒက်ပ္တန် သဇိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[အဲတမ်]] (Atoms)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot;&gt;လၟိဟ် ဓါတ်သီုဖအိုတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၁၁၈ သာ် (စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot;&gt;သဘာဝ ဓါတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သတ္တု (Metals)&lt;br/&gt;ဟွံသေင်သတ္တု (Non-metals)&lt;br/&gt;သတ္တုကဝက် (Metalloids)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #ba4a00;&quot;&gt;ဓါတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲစကြဝဠာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ($H$) ကဵု ဟဳလဳယောမ် ($He$)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ဓါတ်သဇိုင်''' ({{lang-en|Chemical element}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒြပ်ဇေတ်ဇေတ် (Pure substance) မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကူ [[အဲတမ်]] မွဲသာ်ဓဝ်တုဲ မနွံကဵု '''လၟိဟ် ပရဝ်တောန်''' (Protons) တုပ်ပ် ပ္ဍဲကဵု ဗဟဵု (Nucleus) ဍေံရ။ ဓါတ်သဇိုင်တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပါ်ပရး ဖျေံ နကဵု နဲကဲ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု သာမည ဟွံဂွံရ။

ဥပမာ - ဓါတ်ထဝ် (Gold) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အဲတမ် ထဝ် သၟးရ။ သ္ၚာဲစှ်ေ ဓါတ်ထဝ် နကဵု နဲကဲဓါတု လဵုလေဝ် ဍေံ ဟွံပြံင်လှာဲအာ ဒှ် ဓါတ်တၞဟ်ရ။ စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ် တၠပညာတအ် ဂၠာဲဆဵု ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဓါတ်သဇိုင် သီုဖအိုတ် နွံ '''၁၁၈''' သာ်တုဲ၊ ပ္ဍဲဂှ် ၉၄ သာ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် နကဵု သဘာဝ လတူဂၠးတိတုဲ သၟေဟ်ဒၟံင် ၂၄ သာ်ဂှ် ဒှ် ဓါတ် မကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲ ဌာန်စမ်ၜတ်သိပ္ပံ (Synthetic elements) ရ။

== လၟိဟ် အဲတမ် ကေုာံ ဂုဏ်သတ္တိ ==
&lt;div style=&quot;background:#fdf2e9; border-left: 5px solid #d35400; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သဘာဝ ကေုာံ ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတ်သဇိုင် မွဲမွဲဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ '''လၟိဟ် အဲတမ်''' (Atomic number, သင်္ကေတ $Z$) ရ။ 
လၟိဟ် အဲတမ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟိဟ် ပရဝ်တောန် (Protons) မနွံ ပ္ဍဲဗဟဵု အဲတမ် ဍေံရ။ 
* ယဝ်ရ $Z = 1$ မ္ဂး ဍေံဒှ် ဓါတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ($H$)။
* ယဝ်ရ $Z = 6$ မ္ဂး ဍေံဒှ် ဓါတ် ကာဗောန် ($C$)။
* ယဝ်ရ $Z = 8$ မ္ဂး ဍေံဒှ် ဓါတ် ဩသဳဂျေန် ($O$)။
* ယဝ်ရ $Z = 79$ မ္ဂး ဍေံဒှ် ဓါတ် ထဝ် ($Au$)။
&lt;/div&gt;

'''အာဲသဝ်တုပ် (Isotopes):''' အဲတမ် ပ္ဍဲကဵု ဓါတ်သဇိုင် မွဲသာ်ဓဝ်ဂှ် လၟိဟ် ပရဝ်တောန် တုပ်ကီုလေဝ်၊ လၟိဟ် နယူထရဝ် (Neutrons) ဟွံတုပ် ညးသ္ကအ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ကော်ခဴစ အာဲသဝ်တုပ် (Isotopes) ရ။ ဥပမာ - ကာဗောန်-၁၂ ($^{12}C$) ကဵု ကာဗောန်-၁၄ ($^{14}C$) ဂှ် ဒှ် ဓါတ်ကာဗောန် တုပ်ပ်ကီုလေဝ် လယိုင်ဒြပ် ဍေံတအ် ဟွံတုပ်ရ။

== သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် (The Periodic Table) ==
ဓါတ်သဇိုင် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပ္ကောံစွံ ဖျေံလဝ် စှ်ေသၞောတ် ပ္ဍဲကဵု '''[[သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]''' (Periodic Table) မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု တၠပညာ ဒမဳသတြဳ မေန်ဒလဳယေပ် (Dmitri Mendeleev) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၉ ရ။

ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင်ဏအ်မ္ဂး ဓါတ်သဇိုင်တအ်ဂှ်-
# '''ဖျေံလဝ် အတိုင် လၟိဟ် အဲတမ် ($Z$):''' နူကဵု အောန်အိုတ် (၁) စဵုကဵုစိုပ် ဇၞော်အိုတ် (၁၁၈)။
# '''ပါ်လဝ် နကဵု ဂကောံ (Groups):''' ကဝ်လာမ် (Column) မဒတူဒၟံင်တအ်ဂှ် ကော်စ ဂကောံရ။ ဓါတ် မနွံ ပ္ဍဲဂကောံ တုပ်မ္ဂး ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတု ဍေံတအ် ကြပ်တုပ် ညးသ္ကအ်ရ (ဥပမာ - ဂကောံ ဓါတ်ကျာ မဟွံချဳဒရာင် / Noble gases)။
# '''ပါ်လဝ် နကဵု လၟေင် (Periods):''' ပၞောန် (Row) မလှာင်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ကော်စ လၟေင် ရ။

== ပရေင်တန်တဴ ပ္ဍဲ သဘာဝ (Abundance) ==
ဓါတ်သဇိုင်တအ် နွံလၟိဟ် ဟွံတုပ် ညးသ္ကအ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲနာနာရ-

* '''ပ္ဍဲ စကြဝဠာ (Universe):''' ဓါတ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ($H$) ဂှ် နွံဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၇၅%) တုဲ၊ ဒုတိယဂှ် ဒှ် ဟဳလဳယောမ် ($He$) (ၜိုတ် ၂၄%) ရ။ သၞံင် သီုဖအိုတ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ် ၜါဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* '''ပ္ဍဲ ခဗိုက် ဂၠးတိ (Earth's Crust):''' လတူ ဂၠးတိပိုဲမ္ဂး ဓါတ် ဩသဳဂျေန် ($O$) ဂှ် နွံဂၠိုင်အိုတ် (၄၆%) တုဲ၊ သဳလဳကောန် ($Si$) (၂၇%) ကေုာံ အလူမဳနဳယောမ် ($Al$) (၈%) တအ် ဒှ် ဓါတ် မဆက်နွံဂၠိုင်ရ။
* '''ပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ မၞိဟ် (Human Body):''' ခန္ဓကာယ ပိုဲမ္ဂး ဍာ် ($H_2O$) ပါလုပ် ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ၊ ဓါတ်သဇိုင် အဓိက သွက်လမျီုဂှ် ဒှ် ဩသဳဂျေန် (၆၅%)၊ ကာဗောန် (၁၈%)၊ ကေုာံ ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် (၁၀%) ရ။

== ပရေင်ပံင်စပ် ကတဵုဒှ် ဓါတ်ပံင်စပ် ==
ဓါတ်သဇိုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဍေံတအ် ဟွံတန်တဴ ညးမွဲဓဝ် ပ္ဍဲသဘာဝရ။ ဍေံတအ် ပံင်စပ် ကု ဓါတ်တၞဟ်တအ် နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) တုဲ ကတဵုဒှ်အာ '''[[ဓါတ်ပံင်စပ်]]''' (Compounds) ရ။ 
ဥပမာ - ဓါတ်သဇိုင် သဝ်ဒဳယောမ် ($Na$) ကဵု ဓါတ်သဇိုင် ကလဝ်ရိန် ($Cl$) ပံင်စပ်အာမ္ဂး ကတဵုဒှ်အာ ဓါတ်ပံင်စပ် &quot;သဝ်ဒဳယောမ် ကလဝ်ရိုက်&quot; ($NaCl$) မဒှ် ၜဵု ပိုဲမစဒၟံင် လၟေင်တ္ၚဲ ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]
* [[အဲတမ်]]
* [[ဓါတ်ပံင်စပ်]]
* [[ဓါတုဗေဒ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* IUPAC (2021). &quot;Periodic Table of Elements&quot;. International Union of Pure and Applied Chemistry.
* Brown, T. L., et al. (2017). ''Chemistry: The Central Science''. Pearson.

{{DEFAULTSORT:ဓါတ်သဇိုင်}}
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ သဘာဝ]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>2oqjzltg9tt4jy6t28fjbbkxr6hmqve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10288</id>
    <revision>
      <id>53264</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fdf2e9, #edbb99); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #d35400; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Periodic table large.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div...&quot;</comment>
      <origin>53264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5560" sha1="ixxlxsogkifa8g4z0kf2421qgcq5ezr" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #fdf2e9, #edbb99); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #d35400; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Periodic table large.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Gold-crystals.jpg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|70px|alt=ဓါတ်သဇိုင်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#873600; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#ba4a00;&quot;&gt;Category: Chemical elements&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#935116; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်ကဵု ဓါတ်သဇိုင် (Chemical elements) အလုံသီုဖအိုတ် မပ္ကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် (Periodic table) ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #eb984e; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#d35400; border-bottom:1px solid #ba4a00; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
ဓါတ်သဇိုင် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Gold-crystals.jpg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်သတ္တု|ဓါတ်သတ္တုဂမၠိုင်]]''' (Metals)
* [[File:Sulfur-sample.jpg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်ဟွံသေင်သတ္တု|ဓါတ်ဟွံသေင်သတ္တုဂမၠိုင်]]''' (Non-metals)
* [[File:Glowing noble gases.jpg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်ကျာ ဟွံချဳဒရာင်|ဓါတ်ကျာ ဟွံချဳဒရာင်ဂမၠိုင်]]''' (Noble gases)
* [[File:Periodic table large.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်|သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]''' (Periodic table)
* [[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:အာဲသဝ်တုပ်|အာဲသဝ်တုပ်ဂမၠိုင်]]''' (Isotopes)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် ဓါတ်သဇိုင် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[ထဝ်]]''' ($Au$) - ဓါတ်သတ္တု မနွံကဵု ၚုဟ်မး ကေုာံ အသံက်သာ်မိတ်။
* '''[[ပသဲ]]''' ($Fe$) - ဓါတ်သတ္တု မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက် ပရေင်သိုင်ခၞံ ကေုာံ ဆီပိုဲ။
* '''[[ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန်]]''' ($H$) - ဓါတ်သဇိုင် ဍောတ်အိုတ် ကေုာံ နွံဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲစကြဝဠာ။
* '''[[ဩသဳဂျေန်]]''' ($O$) - ဓါတ်ကျာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက် လမျီု ကေုာံ ပွမတူပၟတ်။
* '''[[ကာဗောန်]]''' ($C$) - ဓါတ်သဇိုင် အဓိက သွက် လဒက်ပ္တန် သတ်ဂျိုင်လမျီု။
* '''[[ယူရေနဳယောမ်]]''' ($U$) - ဓါတ် ရေဒဳယောအက်တိဗ် သွက် ရုင်စက် လလဳနျူကလဳယျာ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #d35400; color: #873600; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:ဓါတ်သဇိုင်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>ixxlxsogkifa8g4z0kf2421qgcq5ezr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပသဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10289</id>
    <revision>
      <id>53265</id>
      <timestamp>2026-04-27T01:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #7f8c8d; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #e5e7e9; color: #2c3e50; padding...&quot;</comment>
      <origin>53265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11390" sha1="nvonssb7oxk23gi11ozjvcikoylryt9" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #7f8c8d; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #e5e7e9; color: #2c3e50; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ပသဲ&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#566573;&quot;&gt;Iron (Fe)&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|200px|alt=ပသဲ]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ကလောအ် ပသဲ ဇေတ်ဇေတ် (စင်ကြဳ) ကေုာံ အသံက်သာ်ဍီုဗု&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;သင်္ကေတ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$Fe$ (နူ လေတ္တေန်: ''Ferrum'')&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;လၟိဟ် အဲတမ် ($Z$)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၂၆&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ဂကူ ဓါတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဓါတ်သတ္တု (Transition metal)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ဂကောံ ကေုာံ လၟေင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂကောံ ၈၊ လၟေင် ၄&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ဓါတ်ကတဴ ၜိုဟ်လာဲ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$1538 ^\circ\text{C}$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;လယိုင်ဒကဲ (Density)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$7.874 \text{ g/cm}^3$&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ပသဲ''' ({{lang-en|Iron}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် [[ဓါတ်သဇိုင်]] ဓါတု မနွံကဵု သင်္ကေတ '''$Fe$''' (ကၠုင်နူ အရေဝ် လေတ္တေန် ''Ferrum'') ကေုာံ လၟိဟ် အဲတမ် '''၂၆''' ရ။ ဍေံဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ ဓါတ်သတ္တု (Transition metal) တုဲ မဒှ် ဓါတ်သဇိုင် မနွံဂၠိုင်အိုတ် လတူဂၠးတိပိုဲ (နကဵု လျိုင်ဒြပ်) ရ။ အလုံမွဲ ဗဟဵု ဂၠးတိ (Earth's core) မနွံ လပါ်ပ္ဍဲ ကေုာံ လပါ်မ္ၚးဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ်ပသဲ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

ပ္ဍဲဝင်ကောန်မၞိဟ်တအ်မ္ဂး ပသဲဝွံ ကိစ္စဇၞော်လောန်တုဲ၊ စဵုကဵု ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု ခေတ်မွဲ နကဵု &quot;ခေတ်ပသဲ&quot; (Iron Age) ရ။ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ပသဲ ကေုာံ ဓါတ်သတ္တုနှဴ ဍေံ မကော်ခဴစ ပသဲမဏိက် ဟွံသေင်မ္ဂး သတဳ (Steel) ဂှ် ဒှ် ကပေါတ် မသုင်စောဲဂၠိုင်အိုတ် သွက် ပရေင်သိုင်ခၞံ၊ ကွဳစက်၊ ကေုာံ စက်ယန္တရားဂမၠိုင်ရ။ ပါဲနူ လပါ် ရုပ်ဝတ္ထုတုဲ၊ ပသဲဝွံ သွက်သတ်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ ခန္ဓကာယ မၞိဟ်တအ်လေဝ် ဒှ် ဓါတ်သဇိုင် မသက်ကုဟွံမာန် မွဲကီုရ။

== ဂုဏ်သတ္တိ ရုပ် ကေုာံ ဓါတု ==
ပသဲ ဇေတ်ဇေတ် (စင်ကြဳ) ဝွံ နွံကဵု အသံက် သာ်ဍီုဗု (Silvery-gray) တုဲ ဍေံ ဒှ်သတ္တု မဍိုန်ၜတ်၊ ပုံဗီုပြင် လောဲသွာရ။ ဆဂး အခိင် ပံင်စပ် ကု ဓါတ်တၞဟ် (ဥပမာ - ကာဗောန်) မ္ဂး ဍေံ ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ တေင်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။

* '''ဒြဟတ် သံလိုက် (Magnetism):''' ပသဲဂှ် ဒှ် ဓါတ်သတ္တု သဘာဝ မွဲ မနွံကဵု ဒြဟတ်သံလိုက် (Ferromagnetic) ရ။ ဍေံ တံင်ဓရောတ် သံလိုက် မာန်တုဲ၊ အလဵုဇကုဍေံလေဝ် ကၠောန်ဗဒှ် သံလိုက် ဂွံရ။
* '''ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ်ကၠံက် (Oxidation/Rust):''' ဓါတ်ပသဲ ဝွံ စုက်လုဲ ကု ဩသဳဂျေန် ကဵု ဍာ် (ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်ဍုက်ဍေက်) မ္ဂး ဍေံ ကတဵုဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု လောဲသွာတုဲ ဒှ်အာ '''ကၠံက်''' (Iron oxide / Rust) ရ။ 
ဖော်မူလာ သဇိုင် ပွမကတဵုဒှ် ကၠံက်-
$$4Fe + 3O_2 + 6H_2O \rightarrow 4Fe(OH)_3$$
ဟိုတ်နူ ဍေံ ဒှ်ကၠံက် လောဲသွာတုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် အေန်ဂျေန်နဳယာမ္ဂး ဒးဖန်ဇန် နဲကဲ စဵုဒၞာ ကၠံက် (ဥပမာ - လံက် ဍာ်ဂဥုဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး စကာ ပသဲ ဟွံမွဲကဵု ကၠံက် Stainless steel) ရ။

== ပရေင်တန်တဴ ပ္ဍဲသဘာဝ ကေုာံ ပွမကၠောန်ပ္တိတ် ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #7f8c8d; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဵု သဘာဝ၊ ပသဲ ဇေတ်ဇေတ်ဂှ် ဂၠာဲဆဵု ဝါတ်လောန်ရ (ပါဲနူ မကၠုင် နူကဵု တၟအ်နက္ခတ် မပြဟ်စှ်ေ နူအကာသ Meteorites)။ ဍေံ မလေပ် တန်တဴဒၟံင် နဒဒှ် '''တၟအ်ပသဲ''' (Iron ores) မပံင်စပ်လဝ် ကု ဩသဳဂျေန် မပ္တံကဵု Hematite ($Fe_2O_3$) ကေုာံ Magnetite ($Fe_3O_4$) တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပသဲမ္ဂး၊ တၟအ်ပသဲ တအ်ဂှ် ဒးစုတ် ပ္ဍဲ ဖဴပၟတ် ဇၞော်ဇၞော် (Blast furnace) မနွံကဵု ဓါတ်ကတဴ သၠုင်လောန်တုဲ၊ တူပၟတ် နှဴ ကု ဓါတ်ကာဗောန် (Coke) ရ။ ဓါတ်ကာဗောန် ဂှ် ဇြောတ်ကေတ် ဩသဳဂျေန် နူကဵု တၟအ်ပသဲတုဲ ကတဵုဒှ်အာ ဓါတ်ကျာ ကာဗောန် ဒါင်ဩက်သိုက် ($CO_2$)၊ တုဲမ္ဂး သၟေဟ်ဒၟံင် ပသဲ ဍာ် ဇေတ်ဇေတ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်သုင်စောဲ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပသဲ ကေုာံ ပသဲမဏိက် (Steel) ဂှ် ဒှ် ကပေါတ်သတ္တု မသုင်စောဲဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ (ၜိုတ် ၉၀% အလုံသတ္တု သီုဖအိုတ်) ရ-
# '''ပရေင်သိုင်ခၞံ (Construction):''' တိုင်ပသဲ (Rebar) သွက်ဂွံ နှဴ ကောန်ကရေတ်၊ ဒဒန်၊ တိုက်သၠုင်သၠုင်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု ဒြဟတ်ခိုင်ကၠိုက် ပသဲ သီုဖအိုတ်ရ။
# '''စက်ယန္တရား ကေုာံ ကွဳစက် (Machinery &amp; Vehicles):''' ကွဳစက်၊ က္ၜင်၊ ကွဳပၟတ် ကေုာံ စက်ရုင်ကမၠောန်တအ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵု ပသဲရ။
# '''ကိရိယာ ကေုာံ လွဟ် (Tools &amp; Weapons):''' နူခေတ်တမၠာ စဵုကဵု လၟုဟ် ပသဲဂှ် ဒှ်ကပေါတ် အဓိက သွက် ကိရိယာ လၟေင်တ္ၚဲ။

== ပရေင်ကိစ္စဇၞော် လပါ် ဇဳဝဗေဒ (Biological Role) ==
ပသဲ ဝွံ ဟွံသေင်ဆ သွက် အေန်ဂျေန်နဳယာ မွဲဓဝ်၊ ဍေံ ဒှ် ဓါတ်သဇိုင် မသက်ကုဟွံမာန် သွက် သတ်ဂျိုင်လမျီုတအ်ရ။ 

ပ္ဍဲကဵု ဆီ မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ဂှ် ပသဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ပရဝ်တိန် မကော်ခဴစ '''ဟေမဝ်ဂလဝ်ဗိန် (Hemoglobin)''' မနွံ ပ္ဍဲကောန်ဆီဍာဲ (Red blood cells) ရ။ အဲတမ် ပသဲ ပ္ဍဲကဵု ဟေမဝ်ဂလဝ်ဗိန် ဂှ် ဒှ်အရာ မရပ်သီကေတ် ဓါတ်ကျာ ဩသဳဂျေန် နူကဵု အသံက်တုဲ ပလံင်ဗစိုပ် ကဵု အလုံမွဲ ခန္ဓကာယ ပိုဲရ။ 

ယဝ်ရ ခန္ဓကာယပိုဲ ဓါတ်ပသဲ ယအ်အာမ္ဂး (Iron deficiency) ဍေံ ကတဵုဗဒှ် ယဲဆီအောန် (Anemia) တုဲ ကတဵုဒှ် လၟောဝ်ဍောင်ၜိုတ်၊ ဇြဟတ်အောန် ကေုာံ မုက်မတ် ဗုသ္ကဲ အာမာန်ရ။ စၞစ မနွံကဵု ဓါတ်ပသဲဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဖျုန်ဆီ၊ သၞေဝ်သ္ၚေက် (ဥပမာ - ကၞပ်) ကေုာံ ခၟာဲစာင်တအ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဓါတ်သဇိုင်]]
* [[သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]
* [[ဓါတ်သတ္တု]]
* [[ဩသဳဂျေန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Greenwood, N. N., &amp; Earnshaw, A. (1997). ''Chemistry of the Elements''. Butterworth-Heinemann.
* &quot;Iron - Element information, properties and uses&quot;, Royal Society of Chemistry.

{{DEFAULTSORT:ပသဲ}}
[[ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတ်သတ္တု]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>nvonssb7oxk23gi11ozjvcikoylryt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဓါတ်သတ္တု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10290</id>
    <revision>
      <id>53266</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #7f8c8d; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #f2f4f4; color: #2c3e50; padding...&quot;</comment>
      <origin>53266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10800" sha1="7qfy24q1sgxbtp8gg0q3diice4ebtcv" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 28em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #7f8c8d; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #f2f4f4; color: #2c3e50; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ဓါတ်သတ္တု&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#566573;&quot;&gt;Metals&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Assorted metals.jpg|200px|alt=ဓါတ်သတ္တု]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ကလောအ် ဓါတ်သတ္တု နာနာသာ် (ဥပမာ - ထဝ်၊ ဗရိုတ်၊ ပသဲ)&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 40%; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဓါတုဗေဒ]]၊ ရူပဗေဒ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;လၟိဟ် ပ္ဍဲသ္ၚိအင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ၜိုတ် ၇၅% - ၈၀% နူကဵု ဓါတ်သီုဖအိုတ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ဂုဏ်သတ္တိ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;စၠောအ် ဓါတ်ကတဴ ကဵု လလဳ ခိုဟ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ဗီုပြင် သဘာဝ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;တေဝ် (Solid) *ပါဲနူ မာကျူရဳ ($Hg$)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #2c3e50;&quot;&gt;ဥပမာ ပြာကတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ထဝ် ($Au$)၊ သြန် ($Ag$)၊ ပသဲ ($Fe$)၊ တွိုတ် ($Cu$)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ဓါတ်သတ္တု''' ({{lang-en|Metal}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကောံ [[ဓါတ်သဇိုင်]] မနွံကဵု ဂုဏ်သတ္တိ တၟေင် မပ္တံကဵု ပွမစၠောအ် ဓါတ်လလဳ ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ ခိုဟ်၊ အသံက် ပလေတ်ဒၟံင် ကေုာံ မလေပ်ပအပ်ကဵု အီလက်ထရွန် (Electrons) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတုရ။ 

ပ္ဍဲကဵု [[သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]] မ္ဂး၊ ဓါတ်သဇိုင် ၜိုတ် ၇၅% စဵုကဵု ၈၀% ဂှ် ဒှ် ဓါတ်သတ္တု သီုဖအိုတ်ရ။ ဍေံတအ် နွံဒၟံင် လပါ်ပဲါ ကေုာံ လပါ်လဒေါဝ် သ္ၚိအင်ရ။ ဓါတ်သတ္တုတအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော်လောန် သွက် ဝင်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ ခေတ်ဝင် မၞိဟ်တအ်ဂှ် သီုစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု ယၟု သတ္တု မပ္တံကဵု ခေတ်ဗရိုတ် (Bronze Age) ကေုာံ ခေတ်ပသဲ (Iron Age) ရ။

== ဂုဏ်သတ္တိ လပါ်ရုပ် (Physical Properties) ==
ဓါတ်သတ္တု ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် နွံကဵု ဂုဏ်သတ္တိ လပါ်ရုပ် မတုပ် ညးသ္ကအ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

# '''ပွမစၠောအ်လလဳ ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ (Conductivity):''' သတ္တုတအ်ဝွံ နွံကဵု အီလက်ထရွန် မချဳဒရာင် သၠးပွး (Free electrons) တုဲ ဍေံတအ် စၠောအ်ကဵု ဓါတ်လလဳ ကေုာံ ဓါတ်ကတဴ ခိုဟ်လောန်ရ။ ဥပမာ - ဓါတ်သြန် ($Ag$) ကဵု တွိုတ် ($Cu$) ဂှ် ဒှ် သတ္တု စၠောအ်လလဳ ခိုဟ်အိုတ်ရ။
# '''အသံက် ပလေတ် (Luster):''' ကာလ လံက်ဖ္အးလဝ်မ္ဂး သတ္တုတအ် နွံကဵု အသံက် မပလေတ် ကေုာံ ရေင်မၠာ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ ဒ္ၚေါဝ် ကီုရ။ (ဥပမာ - ထဝ် ကဵု သြန်)။
# '''ပွမဒုင်ထပေက် ကေုာံ ဇြောတ်ဇုက် (Malleability &amp; Ductility):''' သတ္တုတအ်ဂှ် တက်ထပေက် ညံင်ဂွံဒှ် ဗလး ဍောတ်တ် (ဥပမာ - သၠထဝ်) ဟွံသေင်မ္ဂး ဇြောတ် ညံင်ဂွံဒှ် ဇုက် (ဥပမာ - ဇုက်တွိုတ်) ဂွံရ၊ သက်ကု ထကး လီုလာ်အာရ။
# '''ဓါတ်ကတဴ ၜိုဟ်လာဲ သၠုင် (High Melting Point):''' သတ္တု ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ကတဴ မၜိုဟ်လာဲ (Melting point) ကေုာံ လယိုင်ဒကဲ (Density) သၠုင်ရ။ **တင်စၟတ်:** ဓါတ် မာကျူရဳ (Mercury, $Hg$) မွဲဓဝ်ရ ဒှ် သတ္တု ဍာ် ပ္ဍဲကဵု ဓါတ်ကတဴ ဓမ္မတာ။

== ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတု (Chemical Properties) ==
&lt;div style=&quot;background:#fef9e7; border-left: 5px solid #f1c40f; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သတ္တုတအ်ဂှ် လပါ်ဓါတုမ္ဂး မလေပ် ကဵုထောအ် (Lose) အီလက်ထရွန် ဍေံတအ် ကု ဓါတ်တၞဟ်တုဲ၊ ကတဵုဒှ်အာ အာဲယောန် ပေါသတေတ် (Positive ions / Cations) ရ။

* '''ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဩသဳဂျေန် (Reaction with Oxygen):''' သတ္တု ဗွဲမဂၠိုင် စုက်လုဲ ကု ဩသဳဂျေန် ပ္ဍဲကျာမ္ဂး ကတဵုဒှ်အာ သတ္တု ဩက်သိုက် (Metal oxides) ရ။ ဥပမာ - ပသဲ စုက် ကု ဩသဳဂျေန် ကေုာံ ဍာ်မ္ဂး ဒှ်အာ ကၠံက် (Rust) ရ။
$$4Fe + 3O_2 \rightarrow 2Fe_2O_3$$
* '''ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဓါတ်အက်သေတ် (Reaction with Acids):''' ကာလ သတ္တု (မပ္တံကဵု ဇေန်၊ မက်ဂနဳသဳယောမ်) စုက်လုဲ ကု အက်သေတ် မ္ဂး ဍေံ ပ္တိတ်ကဵု ဓါတ်ကျာ ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ကေုာံ ၜဵု ရ။
$$Mg + 2HCl \rightarrow MgCl_2 + H_2$$
&lt;/div&gt;

== သတ္တုနှဴ (Alloys) ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်စက်ယန္တရား ကေုာံ ကမၠောန်လၟေင်တ္ၚဲမ္ဂး၊ သတ္တု ဇေတ်ဇေတ် (Pure metals) တအ်ဂှ် ဍိုန်ၜတ်လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒှ်ကၠံက် လောဲသွာတုဲ ညးတအ် ပံင်နှဴ ဍေံ ကု ဓါတ်တၞဟ်တအ် (သတ္တု ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်ဟွံသေင်သတ္တု) သွက်ဂွံ ဂွံ သတ္တု မနွံကဵု ဂုဏ်သတ္တိ ခိုဟ်တိုန်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ကော်ခဴစ '''သတ္တုနှဴ''' (Alloys) ရ။

* '''ပသဲမဏိက် / သတဳ (Steel):''' ဒှ် သတ္တုနှဴ အကြာ [[ပသဲ]] (Iron) ကဵု [[ကာဗောန်]] (Carbon)။ ဍေံ ခိုင်ကၠိုက် နူပသဲ ဇေတ်ဇေတ် ဗွဲမလောန်။
* '''ဗရိုတ် (Bronze):''' ဒှ် သတ္တုနှဴ အကြာ တွိုတ် (Copper) ကဵု ခဲသြန် (Tin)။
* '''သတ္တုလွောင် / ဗရိုတ်ဍာ်မိတ် (Brass):''' ဒှ် သတ္တုနှဴ အကြာ တွိုတ် (Copper) ကဵု ဇေန် (Zinc)။

== ပရေင်သုင်စောဲ ကေုာံ ကိစ္စဇၞော် ==
* '''ပရေင်သိုင်ခၞံ ကေုာံ ကွဳစက်:''' ပသဲမဏိက် ($Fe$)၊ အလူမဳနဳယောမ် ($Al$) ကေုာံ တာဲတေနဳယောမ် ($Ti$) တအ်ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ သိုင်ခၞံ တိုက်၊ ဒဒန်၊ ကွဳစက် ကေုာံ က္ၜင်ကျာ။
* '''ဓါတ်လလဳ ကေုာံ အဳလက်ထရဝ်နေတ်:''' တွိုတ် ($Cu$) ဂှ် စကာ သွက် ဇုက်လလဳ။ ထဝ် ($Au$) ကဵု သြန် ($Ag$) ဂှ် စကာ ပ္ဍဲကဵု ကိရိယာ ကောမ်ပျူတာ ဟိုတ်နူ ဍေံ စၠောအ်လလဳ ခိုဟ်အိုတ် ကေုာံ ဟွံဒှ် ကၠံက်။
* '''လပါ် ဇဳဝဗေဒ:''' သတ္တုတအ်ဂှ် သီုကိစ္စဇၞော် သွက် လမျီုကီုရ။ ဥပမာ - ဓါတ်ပသဲ ($Fe$) ကိစ္စဇၞော် သွက် ဆီ (Hemoglobin)၊ ဓါတ်ကာလ်သဳယောမ် ($Ca$) ကိစ္စဇၞော် သွက် ဇုတ် ခိုင်ကၠိုက်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဓါတ်သဇိုင်]]
* [[သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]
* [[ပသဲ]]
* [[ဓါတုဗေဒ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* Greenwood, N. N., &amp; Earnshaw, A. (1997). ''Chemistry of the Elements''. Butterworth-Heinemann.
* Callister, W. D. (2006). ''Materials Science and Engineering: An Introduction''. John Wiley &amp; Sons.

{{DEFAULTSORT:ဓါတ်သတ္တု}}
[[ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတ်သတ္တု]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]</text>
      <sha1>7qfy24q1sgxbtp8gg0q3diice4ebtcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10291</id>
    <revision>
      <id>53267</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding...&quot;</comment>
      <origin>53267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10875" sha1="f5dpuyehglhbjyvq2g2ak3iqsmkri7y" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;Periodic Table of Elements&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Periodic table (polyatomic).svg|250px|alt=သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် အတိုင် စှ်ေသၞောတ် ဂၠးကဝ် (IUPAC)&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ကဏ္ဍ အဓိက&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဓါတုဗေဒ]] (Chemistry)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ညးမခၞံဗဒှ် ကိုပ်ကၠာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒမဳသတြဳ မေန်ဒလဳယေပ် (၁၈၆၉)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;လၟိဟ် ဓါတ်သီုဖအိုတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၁၁၈ သာ်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သၞောတ် ပွမဖျေံလၟေင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;အတိုင် လၟိဟ် အဲတမ် (Atomic number, $Z$) ဇၞော်တိုန်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;လဒက်ပ္တန် ဇယား&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂကောံ (Groups) - ၁၈&lt;br/&gt;လၟေင် (Periods) - ၇&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်''' ({{lang-en|Periodic table}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဇယား မပ္ကောံစွံလဝ် [[ဓါတ်သဇိုင်]] ဓါတု (Chemical elements) သီုဖအိုတ် မဖျေံလဝ် လၟေင် အတိုင် လၟိဟ် အဲတမ် (Atomic number)၊ လဒက်ပ္တန် အီလက်ထရွန် (Electron configuration) ကေုာံ ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတု မတုပ်ညးသ္ကအ်ရ။ ဇယားဝွံ ဒှ် တိုင်ခဳ အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ [[ဓါတုဗေဒ]] တုဲ ဍေံရီုဗင်ကဵု တၠပညာတအ် ညံင်ဂွံ ဟီုထ္ၜး ကိုပ်ကၠာ (Predict) ဂုဏ်သတ္တိ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ်ဂမၠိုင်မာန်ရ။

စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဓါတ်သဇိုင် သီုဖအိုတ် နွံ (၁၁၈) သာ်ရ။ နူကဵု လၟိဟ် ၁ စဵုကဵု ၉၄ ဂှ် ဒှ် ဓါတ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် နကဵု သဘာဝ လတူဂၠးတိတုဲ၊ နူကဵု ၉၅ စဵုကဵု ၁၁၈ ဂှ် ဒှ် ဓါတ် မကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲ ဌာန်စမ်ၜတ်သိပ္ပံ (Synthetic elements) ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၉ ဂှ် တၠပညာ ဓါတုဗေဒ ဂကူရုရှာ '''ဒမဳသတြဳ မေန်ဒလဳယေပ်''' (Dmitri Mendeleev) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မပ္တိတ်လဝ် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် မနွံကဵု စှ်ေသၞောတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ 

ညးဖျေံလဝ် လၟေင် ဓါတ်တအ်ဂှ် အတိုင် လယိုင် အဲတမ် (Atomic mass) မဇၞော်တိုန်ရ။ အရာမတၟေင်အိုတ် သွက် ဇယား ညးဂှ်၊ ညးသၠးလဝ် ဒၞာဲအလင် သွက် ဓါတ် မဟွံဂွံ ဂၠာဲဆဵုဏီတအ်တုဲ၊ သီုဟီုလဝ် ကိုပ်ကၠာ (Predicted) ပရူ ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတ် မေဟွံဆဵုဏီတအ်ဂှ် ဗွဲမဍာံပြရ (ဥပမာ - ဓါတ် ဂါလဳယောမ် ကဵု ဂျာမေနဳယောမ်)။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး သ္ၚိအင်ဏအ်ဂှ် ပလေဝ်ဒါန် ဖျေံလဝ် လၟေင် အတိုင် '''လၟိဟ် အဲတမ်''' (Atomic number, $Z$) ဇၞော်တိုန် ရ။

== လဒက်ပ္တန် ဇယား (Structure of the Table) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကဝ်လာမ် ဒတူ ကေုာံ ပၞောန် လှာင် ရ-

* '''ဂကောံဂမၠိုင် (Groups):''' ကဝ်လာမ် (Column) မဒတူဒၟံင် သီုဖအိုတ် ၁၈ ကဝ်လာမ် ဂှ် ကော်စ ဂကောံ ရ။ ဓါတ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ တုပ်မ္ဂး၊ ဍေံတအ် နွံကဵု အီလက်ထရွန် လပါ်မ္ၚးအိုတ် (Valence electrons) လၟိဟ်တုပ် ညးသ္ကအ်တုဲ၊ ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတု ဍေံတအ် ကြပ်တုပ် ညးသ္ကအ် ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ - ဂကောံ ၁၈ ဂှ် ဒှ် ဓါတ်ကျာ ဟွံချဳဒရာင် (Noble gases) သီုဖအိုတ်ရ။
* '''လၟေင်ဂမၠိုင် (Periods):''' ပၞောန် (Row) မလှာင်ဒၟံင် သီုဖအိုတ် ၇ ပၞောန် ဂှ် ကော်စ လၟေင် ရ။ ဓါတ်တအ်ဝွံ ဖျေံလဝ် လၟေင် နူ ဇွိ အာ နေဝ် အတိုင် လၟိဟ် ပရဝ်တောန် ($Z$) မဇၞော်တိုန်ရ။
* '''ဗလံက်ဂမၠိုင် (Blocks):''' ဇယားဏအ် ပါ်လဝ် နကဵု ဒေသ အဓိက ၄ သာ် မကော်စ ဗလံက် (s-block, p-block, d-block, f-block) အတိုင် သၞောတ် အီလက်ထရွန် ဍေံတအ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပွမပါ်ခြာ ဂကူဓါတ် (Element Categories) ==
ဓါတ်သဇိုင်တအ်ဂှ် ပါ်ခြာလဝ် နကဵု ကဏ္ဍဇၞော် ၃ သာ် အတိုင် ဂုဏ်သတ္တိ ဍေံတအ်ရ-

# '''[[ဓါတ်သတ္တု]] (Metals):''' နွံ လပါ်ပဲါ ကေုာံ လပါ်လဒေါဝ် သ္ၚိအင် (ၜိုတ် ၇၅% နူကဵု ဓါတ်သီုဖအိုတ်)။ ဍေံတအ် စၠောအ် ဓါတ်ကတဴ ကဵု ဓါတ်လလဳ ခိုဟ်၊ အသံက်ပလေတ် ကေုာံ ဇြောတ်တက်ဂွံ။ ဥပမာ - ထဝ် ($Au$)၊ ပသဲ ($Fe$)၊ တွိုတ် ($Cu$)။
# '''[[ဓါတ်ဟွံသေင်သတ္တု]] (Non-metals):''' နွံ လပါ်ပုင် လတူ သ္ၚိအင် (ပါဲနူ ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် မနွံလပါ်ပဲါ)။ ဍေံတအ် စၠောအ်လလဳ ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ဗီုပြင် နာနာသာ် (ကျာ၊ ဍာ်၊ တေဝ်) နွံရ။ ဥပမာ - ဩသဳဂျေန် ($O$)၊ ကာဗောန် ($C$)၊ ကလဝ်ရိန် ($Cl$)။
# '''သတ္တုကဝက် (Metalloids):''' နွံ အကြာ သတ္တု ကဵု ဟွံသေင်သတ္တု။ ဍေံတအ် နွံကဵု ဂုဏ်သတ္တိ ၜါလပါ် ပြံက်နှဴဒၟံင် ညးသ္ကအ်တုဲ၊ စၠောအ်လလဳ ကဝက် (Semiconductors) မာန်ရ။ ဥပမာ - သဳလဳကောန် ($Si$) မစကာ ပ္ဍဲကဵု ကောမ်ပျူတာ။

== ပရေင်ပြံင်လှာဲ အတိုင်လၟေင် (Periodic Trends) ==
သ္ၚိအင်ဏအ် ကိစ္စဇၞော် ဟိုတ်နူ ဍေံ ထ္ၜးကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ အစောံသတ္တိ ဓါတ်တအ် ဗွဲမစှ်ေသၞောတ်ရ-
* '''ဗွိုက် အဲတမ် (Atomic Radius):''' ဍောတ်စှ်ေအာ နူ ဇွိ အာ နေဝ်၊ တုဲ ဇၞော်တိုန် နူ လတူ စှ်ေ သၟဝ်။
* '''ဓါတ်ဆာန် အီလက်ထရွန် (Electronegativity):''' အစောံသတ္တိ မတံင်ဓရောတ် အီလက်ထရွန်ဂှ် ဇၞော်တိုန် နူ ဇွိ အာ နေဝ်၊ တုဲ ဍောတ်စှ်ေ နူ လတူ စှ်ေ သၟဝ်။ (ဓါတ် ဖလော်ရိန် $F$ ဂှ် ထတ်အိုတ်)။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဓါတ်သဇိုင်]]
* [[ဓါတုဗေဒ]]
* [[အဲတမ်]]
* [[ဓါတ်သတ္တု]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* IUPAC (2021). &quot;Periodic Table of Elements&quot;. International Union of Pure and Applied Chemistry.
* Mendeleev, D. (1869). &quot;On the Relationship of the Properties of the Elements to their Atomic Weights&quot;.

{{DEFAULTSORT:သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်}}
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]</text>
      <sha1>f5dpuyehglhbjyvq2g2ak3iqsmkri7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10292</id>
    <revision>
      <id>53268</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__ &lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e0f2f1, #b2dfdb); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #00796b; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Periodic table large.svg|150px]]&lt;/div&gt; &lt;div...&quot;</comment>
      <origin>53268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5365" sha1="dhwynle2cospsvmxfzy4vwbazatur88" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e0f2f1, #b2dfdb); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #00796b; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Periodic table large.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Periodic table (polyatomic).svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Periodic table large.svg|70px|alt=သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#004d40; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#00695c;&quot;&gt;Category: Periodic table&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#004d40; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်ကဵု လဒက်ပ္တန် ဇယား သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်၊ ဂကောံဓါတ်၊ လၟေင်၊ ဗလံက် ကေုာံ ဝင်ပရေင်ခၞံဗဒှ် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #4db6ac; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#00897b; border-bottom:1px solid #00796b; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Periodic table large.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဂကောံ ဓါတ်သဇိုင်|ဂကောံ ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]''' (Groups / Columns)
* [[File:Periodic table large.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:လၟေင် ဓါတ်သဇိုင်|လၟေင် ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]''' (Periods / Rows)
* [[File:Periodic table large.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဗလံက် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်|ဗလံက် သ္ၚိအင်ဂမၠိုင်]]''' (Periodic table blocks)
* [[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်|ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]''' (Chemical elements)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် သဇိုင် လပါ် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[ဒမဳသတြဳ မေန်ဒလဳယေပ်]]''' (Dmitri Mendeleev) - ညးမခၞံဗဒှ် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* '''[[ဂကောံ ဓါတ်သဇိုင်]]''' (Group) - ကဝ်လာမ် ဒတူ ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင်။
* '''[[လၟေင် ဓါတ်သဇိုင်]]''' (Period) - ပၞောန် လှာင် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင်။
* '''[[ဗလံက် s]]''' (s-block) - ကဏ္ဍ ဗလံက် လပါ်ပဲါအိုတ် ပ္ဍဲသ္ၚိအင်။
* '''[[ဓါတ်ကျာ ဟွံချဳဒရာင်]]''' (Noble gas) - ဓါတ်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲ ဂကောံ ၁၈။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #00796b; color: #004d40; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>dhwynle2cospsvmxfzy4vwbazatur88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53269</id>
      <parentid>53268</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5364" sha1="lltyoso24xqq7hg108y1pw5q9s8978b" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e0f2f1, #b2dfdb); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #00796b; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Periodic table large.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Periodic table (polyatomic).svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Periodic table large.svg|70px|alt=သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#004d40; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#00695c;&quot;&gt;Category: Periodic table&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#004d40; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်ကဵု လဒက်ပ္တန် ဇယား သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်၊ ဂကောံဓါတ်၊ လၟေင်၊ ဗလံက် ကေုာံ ဝင်ပရေင်ခၞံဗဒှ် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #4db6ac; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#00897b; border-bottom:1px solid #00796b; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Periodic table large.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဂကောံ ဓါတ်သဇိုင်|ဂကောံ ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]''' (Groups / Columns)
* [[File:Periodic table large.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:လၟေင် ဓါတ်သဇိုင်|လၟေင် ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]''' (Periods / Rows)
* [[File:Periodic table large.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဗလံက် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်|ဗလံက် သ္ၚိအင်ဂမၠိုင်]]''' (Periodic table blocks)
* [[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်|ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]''' (Chemical elements)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် သဇိုင် လပါ် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[ဒမဳသတြဳ မေန်ဒလဳယေပ်]]''' (Dmitri Mendeleev) - ညးမခၞံဗဒှ် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* '''[[ဂကောံ ဓါတ်သဇိုင်]]''' (Group) - ကဝ်လာမ် ဒတူ ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင်။
* '''[[လၟေင် ဓါတ်သဇိုင်]]''' (Period) - ပၞောန် လှာင် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင်။
* '''[[ဗလံက် s]]''' (s-block) - ကဏ္ဍ ဗလံက် လပါ်ပဲါအိုတ် ပ္ဍဲသ္ၚိအင်။
* '''[[ဓါတ်ကျာ ဟွံချဳဒရာင်]]''' (Noble gas) - ဓါတ်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲ ဂကောံ ၁၈။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #00796b; color: #004d40; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>lltyoso24xqq7hg108y1pw5q9s8978b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53270</id>
      <parentid>53269</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5351" sha1="nenlusfxsreg72uv1p6ksjevi75hy5l" xml:space="preserve">__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1.5em; background: linear-gradient(135deg, #e0f2f1, #b2dfdb); padding: 35px 20px; border-radius: 12px; border: 2px solid #00796b; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.1); position: relative; overflow: hidden;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; top: -20px; left: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Periodic table large.svg|150px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; bottom: -20px; right: -20px; opacity: 0.1;&quot;&gt;[[File:Periodic table (polyatomic).svg|150px]]&lt;/div&gt;
[[File:Periodic table large.svg|70px|alt=သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်]]&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:260%; font-weight:bold; color:#004d40; text-shadow: 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8); letter-spacing: 1px;&quot;&gt;ကဏ္ဍ: သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:125%; font-weight:bold; color:#00695c;&quot;&gt;Category: Periodic table&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:15px; font-size:110%; color:#004d40; padding: 0 10%; line-height: 1.6;&quot;&gt;
'''ကဏ္ဍဝွံ''' ပ္ကောံစွံလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် မဆေင်ကဵု လဒက်ပ္တန် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်၊ ဂကောံဓါတ်၊ လၟေင်၊ ဗလံက် ကေုာံ ဝင်ပရေင်ခၞံဗဒှ် အလုံသီုဖအိုတ်ရအဴ။
&lt;/div
&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:100%; background:transparent; border-spacing: 15px 0; margin-bottom:1em;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #4db6ac; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#ffffff; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05); transition: 0.3s;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#00897b; border-bottom:1px solid #00796b; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Folder-open.svg|22px|link=]] ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:110%; line-height:1.8;&quot;&gt;
သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
* [[File:Periodic table large.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဂကောံ ဓါတ်သဇိုင်|ဂကောံ ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]''' (Groups / Columns)
* [[File:Periodic table large.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:လၟေင် ဓါတ်သဇိုင်|လၟေင် ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]''' (Periods / Rows)
* [[File:Periodic table large.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဗလံက် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်|ဗလံက် သ္ၚိအင်ဂမၠိုင်]]''' (Periodic table blocks)
* [[File:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|18px]] '''[[:ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်|ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]''' (Chemical elements)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

| style=&quot;width:50%; vertical-align:top;&quot; |

&lt;div style=&quot;border:1px solid #f39c12; border-radius:10px; margin-bottom:20px; background:#fef9e7; box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;background:#e67e22; border-bottom:1px solid #d35400; padding:12px 15px; font-size:130%; font-weight:bold; border-radius:9px 9px 0 0; color:#ffffff; margin:0;&quot;&gt;[[File:Document-new.svg|22px|link=]] လိက်ပရေင် မထေက်ကဵု ဒးချူ (To-Do List)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding:18px; font-size:105%; line-height:1.7;&quot;&gt;
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်ပိုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် လိက်ပရေင် သဇိုင် လပါ် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။ မၞး ပါလုပ် ရီုဗင် ချူခၞံဗဒှ်မာန်ရ-
* '''[[ဒမဳသတြဳ မေန်ဒလဳယေပ်]]''' (Dmitri Mendeleev) - ညးမခၞံဗဒှ် သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* '''[[ဂကောံ ဓါတ်သဇိုင်]]''' (Group) - ကဝ်လာမ် ဒတူ ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင်။
* '''[[လၟေင် ဓါတ်သဇိုင်]]''' (Period) - ပၞောန် လှာင် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိအင်။
* '''[[ဗလံက် s]]''' (s-block) - ကဏ္ဍ ဗလံက် လပါ်ပဲါအိုတ် ပ္ဍဲသ္ၚိအင်။
* '''[[ဓါတ်ကျာ ဟွံချဳဒရာင်]]''' (Noble gas) - ဓါတ်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲ ဂကောံ ၁၈။
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

|}

&lt;div style=&quot;margin-top: 25px;&quot;&gt;
&lt;h3 style=&quot;border-bottom: 2px solid #00796b; color: #004d40; padding-bottom: 5px; font-size: 140%;&quot;&gt;လိက်ပရေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် သီုဖအိုတ်&lt;/h3&gt;
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:သ္ၚိအင် ပရဳယဝ်ဒေတ်}}
[[Category:Wp/mnw]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ဓါတ်သဇိုင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>nenlusfxsreg72uv1p6ksjevi75hy5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာရှ-ပသဳဖိတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10293</id>
    <revision>
      <id>53271</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding...&quot;</comment>
      <origin>53271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11423" sha1="233tg8q08q8ipzg0v0g8geg6a1rnwr3" xml:space="preserve">&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;အာရှ-ပသဳဖိတ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;Asia-Pacific (APAC)&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Asia-Pacific_(orthographic_projection).svg|250px|alt=အာရှ-ပသဳဖိတ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဗီုရုပ် ဂၠးတိ မထ္ၜးလဝ် ဒေသ အာရှ ကေုာံ ပသဳဖိတ် ဗွဲမလှဲလး&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဂကူ ဒေသ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒေသ ဂၠးတိ (Global Region)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;လၟိဟ်မၞိဟ် (စၟတ်)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ၜိုတ် ၄.၅ ဗဳလဳယောန် ပြင် (၆၀% နူ အလုံဂၠးတိ)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဒေသ အဓိကဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;အာရှ ဗၟံက်&lt;br/&gt;အာရှ အဂၞဲ&lt;br/&gt;အဝ်သဳယေနဳယျာ (Oceania)&lt;br/&gt;အာရှ သၠုင်ကျာ (လဆောဝ်)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;APEC, ASEAN, CPTPP&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဍုင် ကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ကြုက်၊ ဂျပေန်၊ အိန္ဒိယ၊ ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ၊ အဝ်သတြေလျာ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''အာရှ-ပသဳဖိတ်''' ({{lang-en|Asia-Pacific}}, လဆောဝ်မ္ဂး သ္ၚေက်လဝ် နကဵု '''APAC''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''Asia-Pac''') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒေသ အလုံမွဲ ဂၠးတိ မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဟွံသေင်မ္ဂး မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု သမုဒ္ဒရာ ပသဳဖိတ် ပ္ဍဲကဵု လပါ် အာရှ ကေုာံ အဝ်သဳယေနဳယျာ (Oceania) ရ။ 

ဒေသဏအ်ဝွံ အပိုင်အခြာ ဍေံ ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် သီုဖအိုတ်ကီုလေဝ်၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဍေံ ပ္ကောံစွံလဝ် အာရှ ဗၟံက် (East Asia)၊ အာရှ အဂၞဲ (Southeast Asia)၊ ကေုာံ အဝ်သတြေလျာ-တကအ်ပသဳဖိတ် (Australasia and Pacific Islands) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် လ္ၚဵုတအ်မ္ဂး ဍုင်အိန္ဒိယ ကေုာံ ဒေသ အာရှ သၠုင်ကျာ (South Asia) သီုကဵု ရုရှာ လပါ်ဗၟံက် တအ်လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ကီုရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ဒတန် (Geography) ==
ဒေသ အာရှ-ပသဳဖိတ် ဝွံ ဒှ် ဒေသ မလှဲလးအိုတ် ကေုာံ နွံကဵု ဗီုပြင် တိဍာ် နာနာသာ် မပ္တံကဵု ဒဵုသၠုင်သၠုင် (ဥပမာ - ဟိမဝန္တာ)၊ ဂြိုပ်ဗြဲ (Rainforests)၊ ကန္တာရ၊ ကေုာံ ဂကောံတကအ် (Archipelagos) အလုံ သမုဒ္ဒရာ ပသဳဖိတ် ရ။

* '''အာရှ ဗၟံက် (East Asia):''' ကြုက်၊ ဂျပေန်၊ ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ၊ ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ထာဲဝါန်။
* '''အာရှ အဂၞဲ (Southeast Asia):''' ဂကောံဍုင် အာသဳယံ (ASEAN) မပ္တံကဵု ဍုင်သေံ၊ ဗၟာ၊ ယူကရေန်၊ မလေရှာ၊ သိင်္ဃပူ၊ ကေုာံ အေန်ဒဝ်နဳရှာ တအ်။
* '''အဝ်သဳယေနဳယျာ (Oceania):''' အဝ်သတြေလျာ၊ နယူဇြဳလာန် ကေုာံ တကအ် ဍောတ်တ် ပ္ဍဲ ပသဳဖိတ် ဗွဲမဂၠိုင် (Micronesia, Melanesia, Polynesia)။
* '''အာရှ သၠုင်ကျာ (South Asia):''' ဗွဲတၟေင် ဍုင်အိန္ဒိယ ဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်တုဲ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မပါလုပ် ပ္ဍဲဒေသ Indo-Pacific ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
အာရှ-ပသဳဖိတ် ဝွံ ဒှ် ဒေသ မဇၞော်မောဝ် ပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ (Engine of Global Growth) ရ။ ဒေသဏအ် ပ္ကောံလဝ် ဍုင် မနွံကဵု ဒြဟတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် မပ္တံကဵု ဍုင်ကြုက်၊ ဂျပေန်၊ ကေုာံ အိန္ဒိယ တအ်ရ။

* '''APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation):''' ဒှ် ဂကောံ အဓိက မပ္ကောံလဝ် ဍုင် ၂၁ ဍုင် မဆက်စပ် ကု သမုဒ္ဒရာ ပသဳဖိတ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ဗၞိက် သၠးပွး။
* '''ASEAN:''' ဒှ် ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက် ဍုင် အာရှအဂၞဲ ၁၀ ဍုင်။
* '''ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ နဲပညာ:''' ဒေသဏအ် ဒှ် ဒၞာဲ ဗဟဵု သွက် ပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ် (Manufacturing hub) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲပညာ (Technology innovation) မပ္တံကဵု ကောမ်ပျူတာ၊ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ကွဳစက် လလဳ (EVs) ရ။
&lt;/div&gt;

== လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Demographics &amp; Culture) ==
ဒေသဏအ်ဝွံ နွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၄.၅ ဗဳလဳယောန် ပြင်တုဲ မဒှ် ၆၀% နူကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် အလုံဂၠးတိမွဲရ။ 
ယေန်သၞာင်၊ ဘာသာစကား ကေုာံ ပရေင်ဘာသာ ပ္ဍဲဒေသဏအ် တၞဟ်ခြာ သၠဲလး ဗွဲမလောန်ရ။ 
* '''ဘာသာ (Religion):''' ဘာသာ ဗုဒ္ဓ၊ ဟိန္ဒူ၊ အေတ်သလာမ်၊ ခရေတ်ယာန် ကေုာံ လညာတ် ကောန်ဖျူးရှပ် (Confucianism) တအ် ပြာကတ်ဒၟံင် အလုံမွဲဒေသရ။
* '''ဘာသာစကား (Languages):''' နွံကဵု ဘာသာစကား မသုင်စောဲ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မပ္တံကဵု ဘာသာကြုက် (Mandarin)၊ ဘာသာဟိန္ဒဳ (Hindi)၊ ကေုာံ ဘာသာအင်္ဂလိက် (စကာ နဒဒှ် ဘာသာ လဒေါဝ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဗၞိက်)။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဓလုက်ဒြဟတ် (Geopolitics) ==
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏအ်၊ အာရှ-ပသဳဖိတ် ဝွံ ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ဓလုက်ဒြဟတ် ဂၠးတိ (Global Geopolitical Competition) ရ။
* '''ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အမေရိကာန် ကဵု ကြုက် (US-China Rivalry):''' ဍုင်အမေရိကာန် ကဵု ဍုင်ကြုက် တအ် ပြိုင်ပ္ကာန် ညးသ္ကအ် သွက်ဂွံ လွှမ်းမိုး ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ နဲပညာ ကေုာံ ဒြဟတ်ပၞာန် ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
* '''မှာသၟိတ် ကြုက်သၠုင်ကျာ (South China Sea):''' ဒှ် ဒေသ ကိစ္စဇၞော် မနွံကဵု တြင် သွက် ပရေင်ဗၞိက် က္ၜင် ကေုာံ မနွံကဵု ပြသၞာ ပွမပိုင်ပြဳ တိဍာ် အကြာ ဍုင်ကြုက် ကေုာံ ဍုင် အာသဳယံ လ္ၚဵုတအ်ရ။
* '''အေန်ဒဝ်-ပသဳဖိတ် (Indo-Pacific):''' ပ္ဍဲအခိင် လၟုဟ် ဍုင်ဇၞော်ဇၞော်တအ် (မပ္တံကဵု အမေရိကာန်၊ အိန္ဒိယ၊ အဝ်သတြေလျာ၊ ဂျပေန် - Quad) ပြံင်လှာဲ စကာ ဝေါဟာရ &quot;Indo-Pacific&quot; သွက်ဂွံ ပံင်သၟဟ် သမုဒ္ဒရာ အိန္ဒိယ ကေုာံ ပသဳဖိတ် နဒဒှ် ဒေသ မွဲမွဲ ညံင်ဂွံ မင်မဲ ပရေင်သၠးပွး ပ္ဍဲ ၜဳမှာသၟိတ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အာသဳယံ]] (ASEAN)
* [[အာရှ]] (Asia)
* [[သမုဒ္ဒရာ ပသဳဖိတ်]] (Pacific Ocean)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;
* &quot;Asia-Pacific Region&quot;, World Bank Group.
* &quot;The Geopolitics of the Indo-Pacific&quot;, Foreign Affairs.
* &quot;APEC Outcomes and Overview&quot;, Asia-Pacific Economic Cooperation.

{{DEFAULTSORT:အာရှ-ပသဳဖိတ်}}
[[ကဏ္ဍ:အာရှ]]
[[ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာ ပသဳဖိတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပထဝဳ]]</text>
      <sha1>233tg8q08q8ipzg0v0g8geg6a1rnwr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53272</id>
      <parentid>53271</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T02:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15319" sha1="tc8gwv8cxyvqm2bm36e0qx0t7hxyoc3" xml:space="preserve">{{Short description|ဒေသ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက}}
&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;အာရှ-ပါသဳဖိတ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;Asia-Pacific (APAC)&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Asia and the Pacific.png|250px|alt=အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဒေသ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ်၊ အတိုင် လဒက်ပ္တန် [[ကုလသမဂ္ဂ]] (ESCAP)&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဂကူ ဒေသ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒေသ ဂၠးတိ (Global Region)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဒေသ အဓိကဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;အာရှ ဗၟံက်&lt;br/&gt;အာရှ အဂၞဲ&lt;br/&gt;အဝ်သဳယေနဳယျာ (Oceania)&lt;br/&gt;အာရှ သၠုင်ကျာ (လဆောဝ်)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;APEC&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''အာရှ-ပါသဳဖိတ်''' ({{lang-en|Asia-Pacific}}, သ္ၚေက်လဝ် '''APAC''') ဟွံသေင်မ္ဂး မကော်ခဴစ '''အေန်ဒဝ်-ပါသဳဖိတ်''' (Indo-Pacific) ဝွံ ဒှ် ဒေသ [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] ကေုာံ [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] အဓိကမွဲ ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ် လပါ်ပလိုတ် ကေုာံ မပ္ကောံစွံလဝ် ကရေက်လပါ် ဂၠးတိတြေံ (Old World) မနွံ မ္ၚး ဒေသ EMEA (ယူရဝ်ပ၊ အာရှလဒေါဝ် ကေုာံ အာဖရိက) ရ။ 

အပိုင်အခြာ ဒေသဏအ်ဝွံ တန်တဴဒၟံင် လတူ အကာဲအရာ မသုင်စောဲတုဲ ပြံင်လှာဲဒၟံင်ရ၊ ဆဂး ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသ မနွံ ပ္ဍဲကဵု အာရှ ဇမ္ၚောဲ ([[အာရှ ဗၟံက်]]၊ [[အာရှ သၟဝ်ကျာ]] ကေုာံ [[အာရှ အဂၞဲ]]) ကေုာံ [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]] တအ် ပါလုပ်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဍုင် ပ္ဍဲကဵု [[အာရှ သၠုင်ကျာ]] တအ်လေဝ် ပါလုပ်ကီုရ။ ယဝ်ရ ဗွိုက် လှဲလးအာမ္ဂး၊ ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသ ပ္ဍဲ [[အာရှ လဒေါဝ်]]၊ [[အာရှ ပလိုတ်]] ကေုာံ ဍုင်မဆက်စပ် သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ် ပ္ဍဲ တိုက် အမေရိက တအ်လေဝ် ပါလုပ်မာန်ရ။ ဥပမာ - ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာရှ-ပါသဳဖိတ် (APEC) မ္ဂး ပ္ကောံစွံလဝ် ဍုင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (၅) ဍုင် (ကနေဒါ၊ ချဳလဳ၊ မက်သဳကဝ်၊ ပဳရူ ကေုာံ အမေရိကာန်) ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိတၟိ (New World) ရ။ 

ဝေါဟာရဏအ်ဝွံ စတမ်နူ လက္ကရဴ သၞာံ ၁၉၈၀ တအ်တုဲ ပြာကတ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဗၞိက်၊ ပရေင်ဘဏ္ဍာ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲဒေသတအ်ဏအ် တၞဟ်ခြာ သၠဲလးဒၟံင် ညးသ္ကအ်ကီုလေဝ်၊ ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဇြောန်ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်ဗၞိက် မဇၞော်မောဝ် ပြဟ် (Emerging markets) အိုတ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး၊ လညာတ် မကော်ခဴစ &quot;အာရှ-ပါသဳဖိတ် ပါဲနူ ဂျပေန်&quot; (APEJ) ဂှ်လေဝ် စကာ သွက် ပရေင်လ္ၚတ် ဗွဲမသၟဟ်အစောံကီုရ။

== ဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[အာရှ လဒေါဝ်]] ကေုာံ [[အာရှ ဗၟံက်]] (CEA)
* [[အာရှ ဗၟံက်]] - ကမ္ပဏဳ လ္ၚဵုတအ် ပါ်ခြာ ကမၠောန်ဗၞိက် အာရှဗၟံက် နူကဵု ဒေသ အာရှ တၞဟ်တအ်တုဲ၊ စၟတ်သမ္တီ ဒေသ အာရှပလိုတ်/လဒေါဝ် နဒဒှ် ကဏ္ဍတၞဟ်ရ။
* [[အာရှ သၟဝ်ကျာ]]
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]] (Oceania)
* [[အာရှ ပါသဳဖိတ်]] – ဗွဲတၟေင် ဒေသ အာရှ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပါသဳဖိတ်
* [[အာရှ အဂၞဲ]]
* [[အာရှ သၠုင်ကျာ]]
* [[အာရှ ပလိုတ်]]

== စရင် ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသဂမၠိုင် အတိုင် ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
အတိုင် စၟတ်သမ္တီ [[ကုလသမဂ္ဂ]] ကမ္မရှေန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ မၞိဟ် သွက် အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (ESCAP) မ္ဂး၊ ဒေသ အာရှ-ပါသဳဖိတ် ဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ၅၁ ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသ ၇ ဒေသတုဲ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် (၅) ကဏ္ဍရ။ ပ္ဍဲဂှ် ဍုင် မနွံကဵု ဒေသ ၜါတိုက် (Transregional countries) ၅ ဍုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲ EMEA ဒေသ လေဝ် ပါလုပ်ဒၟံင်ကီုရ။
&lt;/div&gt;

=== အဓိပ္ပါယ် မစၟတ်သမ္တီ တမၠာ ===
* '''အာရှ ဗၟံက် ကေုာံ အာရှ သၟဝ်ကျာ-ဗၟံက် (ENEA)'''
** {{flag|China}} (ကြုက် - ဍုင်ဇၞော်)
** {{flag|Hong Kong, China}} (ဟံင်ကံင်)
** {{flag|Japan}} (ဂျပေန်)
** {{flag|Korea, Democratic People's Republic of}} (ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ)
** {{flag|Korea, Republic of}} (ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ)
** {{flag|Macao, China}} (မကာအဝ်)
** {{flag|Mongolia}} (မန်ဂဝ်လဳယျာ)

* '''အာရှ သၟဝ်ကျာ ကေုာံ အာရှ လဒေါဝ် (NCA)'''
** {{flag|Armenia}} (အာမေနဳယျာ)
** {{flag|Azerbaijan}} (အဇာဗါင်ဂျာန်)
** {{flag|Georgia}} (ဂျောဂျာ)
** {{flag|Kazakhstan}} (ကာဇက်သတာန်)
** {{flag|Kyrgyzstan}} (ကာဂေတ်သတာန်)
** {{flag|Russian Federation}} (ရုရှာ)
** {{flag|Tajikistan}} (တာဂျဳကေတ်သတာန်)
** {{flag|Turkmenistan}} (တာမေနဳသတာန်)
** {{flag|Uzbekistan}} (ဥဇဗေတ်ကေတ်သတာန်)

* '''အာရှ သၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှ သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် (SSWA)'''
** {{flag|Afghanistan|2013}} (အာဖဂါန်နေတ်သတာန်)
** {{flag|Bangladesh}} (ဗင်္ဂလာဒေသ်)
** {{flag|Bhutan}} (ဘူတာန်)
** {{flag|India}} (အိန္ဒိယ)
** {{flag|Iran (Islamic Republic of)}} (အဳရာန်)
** {{flag|Maldives}} (မဝ်ဒိုက်)
** {{flag|Nepal}} (နဳပေါ)
** {{flag|Pakistan}} (ပါကေတ်သတာန်)
** {{flag|Sri Lanka}} (သဳရိလင်္ကာ)
** {{flag|Türkiye}} (တူရကဳ)

* '''အာရှ အဂၞဲ (SEA)'''
** {{flag|Brunei Darussalam}} (ဗရူနာင်)
** {{flag|Cambodia}} (ကမ္ဗောဒဳယျာ)
** {{flag|Indonesia}} (အေန်ဒဝ်နဳရှာ)
** {{flag|Lao People's Democratic Republic}} (လာအဝ်)
** {{flag|Malaysia}} (မလေရှာ)
** {{flag|Myanmar}} (မြန်မာ / ဗၟာ)
** {{flag|Philippines}} (ဖဳလဳပိန်)
** {{flag|Singapore}} (သိင်္ဃပူ)
** {{flag|Thailand}} (သေံ)
** {{flag|Timor-Leste}} (တဳမော-လေတ်သတေ)
** {{flag|Viet Nam}} (ဗဳယေတ်နာမ်)

* '''ပသဳဖိတ် (PACIFIC)'''
** {{flag|American Samoa}} (သာမဝ်အာ အမေရိကာန်)
** {{flag|Australia}} (အဝ်သတြေလျာ)
** {{flag|Cook Islands}} (တကအ်ကွတ်)
** {{flag|Fiji}} (ဖဳဂျဳ)
** {{flag|French Polynesia}} (ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်)
** {{flag|Guam}} (ဂူအာမ်)
** {{flag|Kiribati}} (ကဳရဳဗာတဳ)
** {{flag|Marshall Islands}} (တကအ်မာရှေဝ်)
** {{flag|Micronesia (Federated States of)}} (မာ်ခရဝ်နဳရှာ)
** {{flag|Nauru}} (နဝ်ရူ)
** {{flag|New Caledonia|local}} (နယူးကလီဒိုနီးယား)
** {{flag|New Zealand}} (နယူဇြဳလာန်)
** {{flag|Niue}} (နဳအူအေ)
** {{flag|Northern Mariana Islands}} (တကအ်မာရဳယာနာ သၟဝ်ကျာ)
** {{flag|Palau}} (ပလောဝ်)
** {{flag|Papua New Guinea}} (ပါပူဝါနယူးဂီနီ)
** {{flag|Samoa}} (သာမဝ်အာ)
** {{flag|Solomon Islands}} (တကအ်သဝ်လဝ်မောန်)
** {{flag|Tonga}} (တံင်ဂါ)
** {{flag|Tuvalu}} (တူဗာလူ)
** {{flag|Vanuatu}} (ဗာနူအာတူ)

=== ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသ ထပ်ဗပေင် အတိုင် တိုက် ===
ယဝ်ရ စၟတ်သမ္တီ ဗွိုက်လှဲလးအာမ္ဂး၊ ဒေသ အာရှ-ပါသဳဖိတ် ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် ဍုင် ၃၁ ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသ ၁၂ ဒေသ သီုကဵု ဍုင် ၜါတိုက် (Transregional) ၂ ဍုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲ EMEA ဒေသ ကီုရ။ (ဥပမာ - လပါ် အာရှ လဒေါဝ်၊ အမေရိက သၟဝ်ကျာ၊ သၠုင်ကျာ ကေုာံ အဝ်သဳယေနဳယျာ တၞဟ်တအ်)။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲခမၞောန် (Economic overview) ==
အတိုင် တင်ဂၞင် ထပ်ဗပေင် နူကဵု ဗဏ်ဂၠးတိ (World Bank) သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုဨပြဳ မ္ဂး၊ လဟိုင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သွက် ဒေသ အာရှ-ပါသဳဖိတ် (ပါဲနူ ကြုက်) ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးသၠုင်တိုန် စဵုကဵု ၄.၆% ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၄ ရ (သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ၄.၄%)။ အရာဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ပရေင်ဒုင်တဝ်စၞေဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မခိုင်ကၠိုက် လတူ ပြသၞာ ဂၠးတိ ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဗၞိက်ဂၠးတိ (Global trade) မနွံဆ ၀.၂% ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးသၠုင်တိုန် စဵုကဵု ၂.၃% ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၄ ရ၊ မဒှ် တင်အဓိက သွက် ဍုင် မပ္တိတ်ကပေါတ် (Export-oriented) ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။ ဆဂး၊ ပရေင်လောပ်ဒြပ် ပူဂိုလ် (Private investment) တအ်ဂှ် နွံဒၟံင် သၟဝ် ကဆံင် ကိုပ်ကၠာ ယဲကဝ်ဝေတ်-၁၉ ဏီ ဟိုတ်နူကဵု လၟိဟ် ကလုဲ ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အတြာ အတိုး သၠုင်တိုန်ရ။ 

ဒေသဏအ်ဝွံ ဒးဒုင်တဝ်စၞေဟ် ပြသၞာ ဇၞော်ဇၞော် နူကဵု ပွဳပွူမ္ၚး (ဥပမာ - ကဆံင် င္ၚုဟ်မး သၠုင် ကေုာံ ဗၞိက်ဂၠးတိ တန်ကြန်) ကေုာံ ပြသၞာ အပ္ဍဲ (ဥပမာ - ကလုဲ ဇၞော် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်) မပကဵု ညံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ် ဂွံယှအ်စှ်ေမာန်ရ။ တုဲပၠန် ယဝ်ရ လၟိဟ် GDP အမေရိကာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကြုက် စှ်ေအာ ၁% မ္ဂး၊ ဍေံ ဖအောန်ဖျေံကဵု လဟိုင် GDP ပ္ဍဲဍုင် အာရှ-ပါသဳဖိတ် တၞဟ်တအ် ၜိုတ် ၀.၅% ကဵု ၀.၃% အတိုင်လၟေင်မာန်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အမေရိက]]
* [[ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာရှ-ပါသဳဖိတ်]] (APEC)
* [[အာသဳယံ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]
* [[အာရှ]]

{{DEFAULTSORT:အာရှ-ပါသဳဖိတ်}}
[[ကဏ္ဍ:အာရှ-ပါသဳဖိတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဒေသ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှ]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]</text>
      <sha1>tc8gwv8cxyvqm2bm36e0qx0t7hxyoc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53287</id>
      <parentid>53272</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16020" sha1="9if7xwz0toztirjy23m8hsxxlnc2usr" xml:space="preserve">{{Short description|ဒေသ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက}}
&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;အာရှ-ပါသဳဖိတ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;Asia-Pacific (APAC)&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Asia and the Pacific.png|250px|alt=အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဒေသ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ်၊ အတိုင် လဒက်ပ္တန် [[ကုလသမဂ္ဂ]] (ESCAP)&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဂကူ ဒေသ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒေသ ဂၠးတိ (Global Region)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဒေသ အဓိကဂမၠိုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[အာရှ ဗၟံက်]]&lt;br/&gt;[[အာရှ အဂၞဲ]]&lt;br/&gt;[[အဝ်သဳယေနဳယျာ]] (Oceania)&lt;br/&gt;[[အာရှ သၠုင်ကျာ]] (လဆောဝ်)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာရှ-ပါသဳဖိတ်|APEC]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''အာရှ-ပါသဳဖိတ်''' ({{lang-en|Asia-Pacific}}, သ္ၚေက်လဝ် '''APAC''') ဟွံသေင်မ္ဂး မကော်ခဴစ '''[[အေန်ဒဝ်-ပါသဳဖိတ်]]''' (Indo-Pacific) ဝွံ ဒှ် ဒေသ [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] ကေုာံ [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] အဓိကမွဲ ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] လပါ်ပလိုတ် ကေုာံ မပ္ကောံစွံလဝ် ကရေက်လပါ် ဂၠးတိတြေံ (Old World) မနွံ မ္ၚး ဒေသ EMEA ([[ယူရဝ်ပ]]၊ [[အာရှ လဒေါဝ်]] ကေုာံ [[အာဖရိက]]) ရ။ 

အပိုင်အခြာ ဒေသဏအ်ဝွံ တန်တဴဒၟံင် လတူ အကာဲအရာ မသုင်စောဲတုဲ ပြံင်လှာဲဒၟံင်ရ၊ ဆဂး ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသ မနွံ ပ္ဍဲကဵု [[အာရှ]] ဇမ္ၚောဲ ([[အာရှ ဗၟံက်]]၊ [[အာရှ သၟဝ်ကျာ]] ကေုာံ [[အာရှ အဂၞဲ]]) ကေုာံ [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]] တအ် ပါလုပ်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဍုင် ပ္ဍဲကဵု [[အာရှ သၠုင်ကျာ]] တအ်လေဝ် ပါလုပ်ကီုရ။ ယဝ်ရ ဗွိုက် လှဲလးအာမ္ဂး၊ ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသ ပ္ဍဲ [[အာရှ လဒေါဝ်]]၊ [[အာရှ ပလိုတ်]] ကေုာံ ဍုင်မဆက်စပ် သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ် ပ္ဍဲ တိုက် [[အမေရိက]] တအ်လေဝ် ပါလုပ်မာန်ရ။ ဥပမာ - [[ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာရှ-ပါသဳဖိတ်]] (APEC) မ္ဂး ပ္ကောံစွံလဝ် ဍုင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (၅) ဍုင် ([[ကနေဒါ]]၊ [[ချဳလဳ]]၊ [[မက်သဳကဝ်]]၊ [[ပဳရူ]] ကေုာံ [[ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်|အမေရိကာန်]]) ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိတၟိ (New World) ရ။ 

ဝေါဟာရဏအ်ဝွံ စတမ်နူ လက္ကရဴ သၞာံ ၁၉၈၀ တအ်တုဲ ပြာကတ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဗၞိက်၊ ပရေင်ဘဏ္ဍာ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ၜိုန်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲဒေသတအ်ဏအ် တၞဟ်ခြာ သၠဲလးဒၟံင် ညးသ္ကအ်ကီုလေဝ်၊ ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဇြောန်ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်ဗၞိက် မဇၞော်မောဝ် ပြဟ် (Emerging markets) အိုတ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး၊ လညာတ် မကော်ခဴစ &quot;အာရှ-ပါသဳဖိတ် ပါဲနူ [[ဂျပေန်]]&quot; (APEJ) ဂှ်လေဝ် စကာ သွက် ပရေင်လ္ၚတ် ဗွဲမသၟဟ်အစောံကီုရ။

== ဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[အာရှ လဒေါဝ်]] ကေုာံ [[အာရှ ဗၟံက်]] (CEA)
* [[အာရှ ဗၟံက်]] - ကမ္ပဏဳ လ္ၚဵုတအ် ပါ်ခြာ ကမၠောန်ဗၞိက် အာရှဗၟံက် နူကဵု ဒေသ အာရှ တၞဟ်တအ်တုဲ၊ စၟတ်သမ္တီ ဒေသ အာရှပလိုတ်/လဒေါဝ် နဒဒှ် ကဏ္ဍတၞဟ်ရ။
* [[အာရှ သၟဝ်ကျာ]]
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]] (Oceania)
* [[အာရှ ပါသဳဖိတ်]] – ဗွဲတၟေင် ဒေသ အာရှ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပါသဳဖိတ်
* [[အာရှ အဂၞဲ]]
* [[အာရှ သၠုင်ကျာ]]
* [[အာရှ ပလိုတ်]]

== စရင် ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသဂမၠိုင် အတိုင် ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
အတိုင် စၟတ်သမ္တီ [[ကုလသမဂ္ဂ]] ကမ္မရှေန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ မၞိဟ် သွက် အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (ESCAP) မ္ဂး၊ ဒေသ အာရှ-ပါသဳဖိတ် ဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ၅၁ ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသ ၇ ဒေသတုဲ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် (၅) ကဏ္ဍရ။ ပ္ဍဲဂှ် ဍုင် မနွံကဵု ဒေသ ၜါတိုက် (Transregional countries) ၅ ဍုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲ EMEA ဒေသ လေဝ် ပါလုပ်ဒၟံင်ကီုရ။
&lt;/div&gt;

=== အဓိပ္ပါယ် မစၟတ်သမ္တီ တမၠာ ===
* '''[[အာရှ ဗၟံက်]] ကေုာံ [[အာရှ သၟဝ်ကျာ]]-ဗၟံက် (ENEA)'''
** {{flag|China}} ([[ကြုက်]] - ဍုင်ဇၞော်)
** {{flag|Hong Kong, China}} ([[ဟံင်ကံင်]])
** {{flag|Japan}} ([[ဂျပေန်]])
** {{flag|Korea, Democratic People's Republic of}} ([[ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]])
** {{flag|Korea, Republic of}} ([[ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ]])
** {{flag|Macao, China}} ([[မကာအဝ်]])
** {{flag|Mongolia}} ([[မန်ဂဝ်လဳယျာ]])

* '''[[အာရှ သၟဝ်ကျာ]] ကေုာံ [[အာရှ လဒေါဝ်]] (NCA)'''
** {{flag|Armenia}} ([[အာမေနဳယျာ]])
** {{flag|Azerbaijan}} ([[အဇာဗါင်ဂျာန်]])
** {{flag|Georgia}} ([[ဂျောဂျာ]])
** {{flag|Kazakhstan}} ([[ကာဇက်သတာန်]])
** {{flag|Kyrgyzstan}} ([[ကာဂေတ်သတာန်]])
** {{flag|Russian Federation}} ([[ရုရှာ]])
** {{flag|Tajikistan}} ([[တာဂျဳကေတ်သတာန်]])
** {{flag|Turkmenistan}} ([[တာမေနဳသတာန်]])
** {{flag|Uzbekistan}} ([[ဥဇဗေတ်ကေတ်သတာန်]])

* '''[[အာရှ သၠုင်ကျာ]] ကေုာံ [[အာရှ ပလိုတ်|အာရှ သၠုင်ကျာ-ပလိုတ်]] (SSWA)'''
** {{flag|Afghanistan|2013}} ([[အာဖဂါန်နေတ်သတာန်]])
** {{flag|Bangladesh}} ([[ဗင်္ဂလာဒေသ်]])
** {{flag|Bhutan}} ([[ဘူတာန်]])
** {{flag|India}} ([[အိန္ဒိယ]])
** {{flag|Iran (Islamic Republic of)}} ([[အဳရာန်]])
** {{flag|Maldives}} ([[မဝ်ဒိုက်]])
** {{flag|Nepal}} ([[နဳပေါ]])
** {{flag|Pakistan}} ([[ပါကေတ်သတာန်]])
** {{flag|Sri Lanka}} ([[သဳရိလင်္ကာ]])
** {{flag|Türkiye}} ([[တူရကဳ]])

* '''[[အာရှ အဂၞဲ]] (SEA)'''
** {{flag|Brunei Darussalam}} ([[ဗရူနာင်]])
** {{flag|Cambodia}} ([[ကမ္ဗောဒဳယျာ]])
** {{flag|Indonesia}} ([[အေန်ဒဝ်နဳရှာ]])
** {{flag|Lao People's Democratic Republic}} ([[လာအဝ်]])
** {{flag|Malaysia}} ([[မလေရှာ]])
** {{flag|Myanmar}} ([[မြန်မာ]] / ဗၟာ)
** {{flag|Philippines}} ([[ဖဳလဳပိန်]])
** {{flag|Singapore}} ([[သိင်္ဃပူ]])
** {{flag|Thailand}} ([[သေံ]])
** {{flag|Timor-Leste}} ([[တဳမော-လေတ်သတေ]])
** {{flag|Viet Nam}} ([[ဗဳယေတ်နာမ်]])

* '''[[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်|ပသဳဖိတ်]] (PACIFIC)'''
** {{flag|American Samoa}} ([[သာမဝ်အာ အမေရိကာန်]])
** {{flag|Australia}} ([[အဝ်သတြေလျာ]])
** {{flag|Cook Islands}} ([[တကအ်ကွတ်]])
** {{flag|Fiji}} ([[ဖဳဂျဳ]])
** {{flag|French Polynesia}} ([[ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်]])
** {{flag|Guam}} ([[ဂူအာမ်]])
** {{flag|Kiribati}} ([[ကဳရဳဗာတဳ]])
** {{flag|Marshall Islands}} ([[တကအ်မာရှေဝ်]])
** {{flag|Micronesia (Federated States of)}} ([[မာ်ခရဝ်နဳရှာ]])
** {{flag|Nauru}} ([[နဝ်ရူ]])
** {{flag|New Caledonia|local}} ([[နယူးကလီဒိုနီးယား]])
** {{flag|New Zealand}} ([[နယူဇြဳလာန်]])
** {{flag|Niue}} ([[နဳအူအေ]])
** {{flag|Northern Mariana Islands}} ([[တကအ်မာရဳယာနာ သၟဝ်ကျာ]])
** {{flag|Palau}} ([[ပလောဝ်]])
** {{flag|Papua New Guinea}} ([[ပါပူဝါနယူးဂီနီ]])
** {{flag|Samoa}} ([[သာမဝ်အာ]])
** {{flag|Solomon Islands}} ([[တကအ်သဝ်လဝ်မောန်]])
** {{flag|Tonga}} ([[တံင်ဂါ]])
** {{flag|Tuvalu}} ([[တူဗာလူ]])
** {{flag|Vanuatu}} ([[ဗာနူအာတူ]])

=== ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသ ထပ်ဗပေင် အတိုင် တိုက် ===
ယဝ်ရ စၟတ်သမ္တီ ဗွိုက်လှဲလးအာမ္ဂး၊ ဒေသ အာရှ-ပါသဳဖိတ် ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် ဍုင် ၃၁ ဍုင် ကေုာံ ရးဒေသ ၁၂ ဒေသ သီုကဵု ဍုင် ၜါတိုက် (Transregional) ၂ ဍုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲ EMEA ဒေသ ကီုရ။ (ဥပမာ - လပါ် [[အာရှ လဒေါဝ်]]၊ [[အမေရိက သၟဝ်ကျာ]]၊ [[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] ကေုာံ [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]] တၞဟ်တအ်)။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲခမၞောန် (Economic overview) ==
အတိုင် တင်ဂၞင် ထပ်ဗပေင် နူကဵု [[ဗဏ်ဂၠးတိ]] (World Bank) သၞာံ ၂၀၂၄ ဂိတုဨပြဳ မ္ဂး၊ လဟိုင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သွက် ဒေသ အာရှ-ပါသဳဖိတ် (ပါဲနူ [[ကြုက်]]) ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးသၠုင်တိုန် စဵုကဵု ၄.၆% ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၄ ရ (သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ၄.၄%)။ အရာဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ပရေင်ဒုင်တဝ်စၞေဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မခိုင်ကၠိုက် လတူ ပြသၞာ ဂၠးတိ ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဗၞိက်ဂၠးတိ (Global trade) မနွံဆ ၀.၂% ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးသၠုင်တိုန် စဵုကဵု ၂.၃% ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၄ ရ၊ မဒှ် တင်အဓိက သွက် ဍုင် မပ္တိတ်ကပေါတ် (Export-oriented) ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။ ဆဂး၊ ပရေင်လောပ်ဒြပ် ပူဂိုလ် (Private investment) တအ်ဂှ် နွံဒၟံင် သၟဝ် ကဆံင် ကိုပ်ကၠာ [[ယဲကဝ်ဝေတ်-၁၉]] ဏီ ဟိုတ်နူကဵု လၟိဟ် ကလုဲ ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အတြာ အတိုး သၠုင်တိုန်ရ။ 

ဒေသဏအ်ဝွံ ဒးဒုင်တဝ်စၞေဟ် ပြသၞာ ဇၞော်ဇၞော် နူကဵု ပွဳပွူမ္ၚး (ဥပမာ - ကဆံင် င္ၚုဟ်မး သၠုင် ကေုာံ ဗၞိက်ဂၠးတိ တန်ကြန်) ကေုာံ ပြသၞာ အပ္ဍဲ (ဥပမာ - ကလုဲ ဇၞော် ကေုာံ [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်) မပကဵု ညံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ် ဂွံယှအ်စှ်ေမာန်ရ။ တုဲပၠန် ယဝ်ရ လၟိဟ် [[GDP]] [[ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်|အမေရိကာန်]] ဟွံသေင်မ္ဂး ကြုက် စှ်ေအာ ၁% မ္ဂး၊ ဍေံ ဖအောန်ဖျေံကဵု လဟိုင် GDP ပ္ဍဲဍုင် အာရှ-ပါသဳဖိတ် တၞဟ်တအ် ၜိုတ် ၀.၅% ကဵု ၀.၃% အတိုင်လၟေင်မာန်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အမေရိက]]
* [[ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာရှ-ပါသဳဖိတ်]] (APEC)
* [[အာသဳယံ]] (ASEAN)
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]
* [[အာရှ]]

{{DEFAULTSORT:အာရှ-ပါသဳဖိတ်}}
[[ကဏ္ဍ:အာရှ-ပါသဳဖိတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဒေသ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှ]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]</text>
      <sha1>9if7xwz0toztirjy23m8hsxxlnc2usr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Hong Kong, China</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10294</id>
    <revision>
      <id>53273</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ဟံင်ကံင် | shortname alias = ဟံင်ကံင်, ကြုက် | flag alias = Flag of Hong Kong.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|ဟံင်ကံင်, ကြုက်}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | related1 = Hong Kong | related2 = China &lt;/noinclude&gt; }} &lt;noi...&quot;</comment>
      <origin>53273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1665" sha1="915tn7yrqqsidx1ggv04q602lu0atps" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ဟံင်ကံင်
| shortname alias = ဟံင်ကံင်, ကြုက်
| flag alias = Flag of Hong Kong.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|ဟံင်ကံင်, ကြုက်}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| related1 = Hong Kong
| related2 = China
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Hong Kong, China}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Hong Kong, China}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Hong Kong, China}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Hong Kong, China}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Hong Kong, China}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Hong Kong, China}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data Hong Kong]]
* [[Template:Country data China]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Hong Kong, China]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>915tn7yrqqsidx1ggv04q602lu0atps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Korea, Democratic People's Republic of</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10295</id>
    <revision>
      <id>53274</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ | shortname alias = ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ | flag alias = Flag of North Korea.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | redir1 =...&quot;</comment>
      <origin>53274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2264" sha1="tnpu2l14adqym7ethi94tte355paej0" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ
| shortname alias = ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ
| flag alias = Flag of North Korea.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = North Korea
| redir2 = DPRK
| redir3 = PRK
| related1 = South Korea
| related2 = Korea
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Korea, Democratic People's Republic of}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Korea, Democratic People's Republic of}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Korea, Democratic People's Republic of}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Korea, Democratic People's Republic of}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Korea, Democratic People's Republic of}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Korea, Democratic People's Republic of}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|North Korea}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|North Korea}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|DPRK}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|DPRK}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|North Korea}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|North Korea}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data South Korea]]
* [[Template:Country data Korea]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Korea, Democratic People's Republic of]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tnpu2l14adqym7ethi94tte355paej0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Korea, Republic of</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10296</id>
    <revision>
      <id>53275</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ | shortname alias = ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ | flag alias = Flag of South Korea.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; |...&quot;</comment>
      <origin>53275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2157" sha1="qsrbas64gl1tg8gcun98c35r23cnwg8" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ
| shortname alias = ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ
| flag alias = Flag of South Korea.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = South Korea
| redir2 = ROK
| redir3 = KOR
| related1 = North Korea
| related2 = Korea
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Korea, Republic of}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Korea, Republic of}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Korea, Republic of}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Korea, Republic of}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Korea, Republic of}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Korea, Republic of}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|South Korea}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|South Korea}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|ROK}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|ROK}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|South Korea}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|South Korea}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data Korea, Democratic People's Republic of]]
* [[Template:Country data Korea]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Korea, Republic of]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qsrbas64gl1tg8gcun98c35r23cnwg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Macao, China</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10297</id>
    <revision>
      <id>53276</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = မကာအဝ် | shortname alias = မကာအဝ်, ကြုက် | flag alias = Flag of Macau.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|မကာအဝ်, ကြုက်}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | redir1 = Macau, China | related1 = Macau | related2 = China &lt;/noinclude&gt; }} &lt;noinc...&quot;</comment>
      <origin>53276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1892" sha1="jdrvqi7x1pac57lwce8ecp164aetb9o" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = မကာအဝ်
| shortname alias = မကာအဝ်, ကြုက်
| flag alias = Flag of Macau.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|မကာအဝ်, ကြုက်}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = Macau, China
| related1 = Macau
| related2 = China
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Macao, China}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Macao, China}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Macao, China}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Macao, China}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Macao, China}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Macao, China}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Macau, China}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Macau, China}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Macau, China}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Macau, China}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data Macau]]
* [[Template:Country data China]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Macao, China]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdrvqi7x1pac57lwce8ecp164aetb9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Georgia</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10298</id>
    <revision>
      <id>53277</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ဂျောဂျာ | shortname alias = ဂျောဂျာ | flag alias = Flag of Georgia.svg | flag alias-1990 = Flag of Georgia (1990–2004).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|ဂျောဂျာ}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | var1 = 1990 | redir1 = GEO | related1 = Georgian SS...&quot;</comment>
      <origin>53277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2204" sha1="ersg7r7v8wzwglrx8fxcwlus7678njr" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ဂျောဂျာ
| shortname alias = ဂျောဂျာ
| flag alias = Flag of Georgia.svg
| flag alias-1990 = Flag of Georgia (1990–2004).svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|ဂျောဂျာ}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1990
| redir1 = GEO
| related1 = Georgian SSR
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Georgia}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Georgia}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Georgia}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Georgia}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Georgia}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Georgia}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|GEO}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|GEO}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|GEO}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|GEO}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|GEO}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|GEO}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ အလာံ တြေံ (Variants) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Georgia|1990}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Georgia|1990}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Georgia|1990}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Georgia|1990}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data Georgian SSR]]
* [[Template:Country data Georgia (U.S. state)]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Georgia]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ersg7r7v8wzwglrx8fxcwlus7678njr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Georgian SSR</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10299</id>
    <revision>
      <id>53278</id>
      <timestamp>2026-04-27T02:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ဂျောဂျာ အက်သ်အက်သ်အာ | shortname alias = ဂျောဂျာ အက်သ်အက်သ်အာ | flag alias = Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|ဂျောဂျာ အက်သ်အက်သ်အာ}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | va...&quot;</comment>
      <origin>53278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2277" sha1="h69suw2iy42z1banp3d2h0684jsou1s" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ဂျောဂျာ အက်သ်အက်သ်အာ
| shortname alias = ဂျောဂျာ အက်သ်အက်သ်အာ
| flag alias = Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|ဂျောဂျာ အက်သ်အက်သ်အာ}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = Georgian Soviet Socialist Republic
| related1 = Georgia
| related2 = Soviet Union
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Georgian SSR}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Georgian SSR}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Georgian SSR}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Georgian SSR}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Georgian SSR}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Georgian SSR}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Georgian Soviet Socialist Republic}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Georgian Soviet Socialist Republic}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Georgian Soviet Socialist Republic}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Georgian Soviet Socialist Republic}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Georgian Soviet Socialist Republic}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Georgian Soviet Socialist Republic}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data Georgia]]
* [[Template:Country data Soviet Union]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Georgian SSR]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h69suw2iy42z1banp3d2h0684jsou1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Russian Federation</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10300</id>
    <revision>
      <id>53279</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ရုရှာ | shortname alias = ရုရှာ | flag alias = Flag of Russia.svg | flag alias-1991 = Flag of Russia (1991–1993).svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Russia.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|ရုရှာ}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | var1 = 1991 | var2 = na...&quot;</comment>
      <origin>53279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="7g98ai5gqj9tzrg18fuih1x4nxjqhrt" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ရုရှာ
| shortname alias = ရုရှာ
| flag alias = Flag of Russia.svg
| flag alias-1991 = Flag of Russia (1991–1993).svg
| flag alias-naval = Naval Ensign of Russia.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|ရုရှာ}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1991
| var2 = naval
| redir1 = Russia
| redir2 = RUS
| related1 = Russian Empire
| related2 = Russian SFSR
| related3 = Soviet Union
| related4 = CIS
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Russian Federation}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Russian Federation}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Russian Federation}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Russian Federation}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Russian Federation}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Russian Federation}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Russia}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Russia}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|RUS}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|RUS}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Russia}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Russia}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ အလာံ တၞဟ်ခြာ (Variants) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Russian Federation|1991}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Russian Federation|1991}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Russian Federation|naval}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Russian Federation|naval}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data Russian Empire]]
* [[Template:Country data Russian SFSR]]
* [[Template:Country data Soviet Union]]
* [[Template:Country data CIS]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Russian Federation]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7g98ai5gqj9tzrg18fuih1x4nxjqhrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Iran (Islamic Republic of)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10301</id>
    <revision>
      <id>53280</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = အဳရာန် | shortname alias = အဳရာန် | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-1925 = State flag of Persia (1907–1933).svg | flag alias-1964 = State flag of Iran (1964–1980).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|အဳရာန်}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | v...&quot;</comment>
      <origin>53280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2505" sha1="r88xvi2nwkqei1rdsail3lltcme6tzu" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = အဳရာန်
| shortname alias = အဳရာန်
| flag alias = Flag of Iran.svg
| flag alias-1925 = State flag of Persia (1907–1933).svg
| flag alias-1964 = State flag of Iran (1964–1980).svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|အဳရာန်}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1925
| var2 = 1964
| redir1 = Iran
| redir2 = IRN
| redir3 = IRI
| related1 = Persia
| related2 = Qajar dynasty
| related3 = Pahlavi dynasty
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Iran (Islamic Republic of)}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Iran (Islamic Republic of)}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Iran (Islamic Republic of)}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Iran (Islamic Republic of)}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Iran (Islamic Republic of)}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Iran (Islamic Republic of)}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Iran}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Iran}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|IRN}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|IRN}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Iran}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Iran}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ အလာံ တြေံ (Variants) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Iran|1964}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Iran|1964}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Iran|1964}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Iran|1964}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data Persia]]
* [[Template:Country data Qajar dynasty]]
* [[Template:Country data Pahlavi dynasty]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Iran (Islamic Republic of)]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r88xvi2nwkqei1rdsail3lltcme6tzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Brunei Darussalam</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10302</id>
    <revision>
      <id>53281</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ဗရူနာင် | shortname alias = ဗရူနာင် | flag alias = Flag of Brunei.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|ဗရူနာင်}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | redir1 = Brunei | redir2 = BRN | redir3 = BRU &lt;/noinclude&gt; }} &lt;noinclude&gt; == ဗီုပြင် ပွ...&quot;</comment>
      <origin>53281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1636" sha1="5o53rxun7jv6amnl6ffzj5j5uakoqzy" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ဗရူနာင်
| shortname alias = ဗရူနာင်
| flag alias = Flag of Brunei.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|ဗရူနာင်}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = Brunei
| redir2 = BRN
| redir3 = BRU
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Brunei Darussalam}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Brunei Darussalam}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Brunei Darussalam}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Brunei Darussalam}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Brunei Darussalam}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Brunei Darussalam}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Brunei}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Brunei}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|BRN}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|BRN}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Brunei}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Brunei}}

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Brunei Darussalam]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5o53rxun7jv6amnl6ffzj5j5uakoqzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Lao People's Democratic Republic</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10303</id>
    <revision>
      <id>53282</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = လာအဝ် | shortname alias = လာအဝ် | flag alias = Flag of Laos.svg | flag alias-1952 = Flag of Laos (1952-1975).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|လာအဝ်}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | var1 = 1952 | redir1 = Laos | redir2 = LAO &lt;/noinclude&gt; }} &lt;noinclude&gt; == ဗ...&quot;</comment>
      <origin>53282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2008" sha1="qs6jyxh0e1xtays1p3cz2a86e1acsfr" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = လာအဝ်
| shortname alias = လာအဝ်
| flag alias = Flag of Laos.svg
| flag alias-1952 = Flag of Laos (1952-1975).svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|လာအဝ်}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1952
| redir1 = Laos
| redir2 = LAO
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Lao People's Democratic Republic}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Lao People's Democratic Republic}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Lao People's Democratic Republic}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Lao People's Democratic Republic}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Lao People's Democratic Republic}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Lao People's Democratic Republic}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Laos}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Laos}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|LAO}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|LAO}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Laos}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Laos}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ အလာံ တြေံ (Variants) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Laos|1952}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Laos|1952}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Laos|1952}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Laos|1952}}

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Lao People's Democratic Republic]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qs6jyxh0e1xtays1p3cz2a86e1acsfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Timor-Leste</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10304</id>
    <revision>
      <id>53283</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = တဳမော-လေတ်သတေ | shortname alias = တဳမော-လေတ်သတေ | flag alias = Flag of East Timor.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|တဳမော-လေတ်သတေ}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | redir1 = East Timor | redir2 = TLS | redir3 = TLS &lt;/no...&quot;</comment>
      <origin>53283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1666" sha1="ekmtx75dvetlp5b1tqj1vzgf94zhgp1" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = တဳမော-လေတ်သတေ
| shortname alias = တဳမော-လေတ်သတေ
| flag alias = Flag of East Timor.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|တဳမော-လေတ်သတေ}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = East Timor
| redir2 = TLS
| redir3 = TLS
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Timor-Leste}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Timor-Leste}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Timor-Leste}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Timor-Leste}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Timor-Leste}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Timor-Leste}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|East Timor}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|East Timor}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|TLS}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|TLS}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|East Timor}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|East Timor}}

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Timor-Leste]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ekmtx75dvetlp5b1tqj1vzgf94zhgp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Viet Nam</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10305</id>
    <revision>
      <id>53284</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = ဗဳယေတ်နာမ် | shortname alias = ဗဳယေတ်နာမ် | flag alias = Flag of Vietnam.svg | flag alias-1890 = Flag of South Vietnam.svg | flag alias-1945 = Flag of North Vietnam (1945-1955).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|ဗဳယေတ်နာမ်}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{...&quot;</comment>
      <origin>53284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="b6dqj9tsyh2b5avgqh3pr182hi5e6d8" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ဗဳယေတ်နာမ်
| shortname alias = ဗဳယေတ်နာမ်
| flag alias = Flag of Vietnam.svg
| flag alias-1890 = Flag of South Vietnam.svg
| flag alias-1945 = Flag of North Vietnam (1945-1955).svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|ဗဳယေတ်နာမ်}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1890
| var2 = 1945
| redir1 = Vietnam
| redir2 = VIE
| redir3 = VNM
| related1 = South Vietnam
| related2 = North Vietnam
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Viet Nam}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Viet Nam}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Viet Nam}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Viet Nam}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Viet Nam}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Viet Nam}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Vietnam}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Vietnam}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|VIE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|VIE}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Vietnam}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Vietnam}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ အလာံ တြေံ (Variants) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Viet Nam|1945}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Viet Nam|1945}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Viet Nam|1890}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Viet Nam|1890}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data South Vietnam]]
* [[Template:Country data North Vietnam]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Viet Nam]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b6dqj9tsyh2b5avgqh3pr182hi5e6d8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Türkiye</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10306</id>
    <revision>
      <id>53285</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = တူရကဳ | shortname alias = တူရကဳ | flag alias = Flag of Turkey.svg | flag alias-Ottoman = Flag of the Ottoman Empire.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|တူရကဳ}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | var1 = Ottoman | redir1 = Turkey | redir2 = TUR | related1 = Ottoman E...&quot;</comment>
      <origin>53285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2196" sha1="neckul5wl3soilm6iwos3idgu4a8z8m" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = တူရကဳ
| shortname alias = တူရကဳ
| flag alias = Flag of Turkey.svg
| flag alias-Ottoman = Flag of the Ottoman Empire.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|တူရကဳ}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = Ottoman
| redir1 = Turkey
| redir2 = TUR
| related1 = Ottoman Empire
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Türkiye}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Türkiye}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Türkiye}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Türkiye}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Türkiye}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Türkiye}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Turkey}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Turkey}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|TUR}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|TUR}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Turkey}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Turkey}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ အလာံ တြေံ (Variants) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Türkiye|Ottoman}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Türkiye|Ottoman}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Türkiye|Ottoman}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Türkiye|Ottoman}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data Ottoman Empire]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Türkiye]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>neckul5wl3soilm6iwos3idgu4a8z8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Country data Micronesia (Federated States of)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10307</id>
    <revision>
      <id>53286</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = မာ်ခရဝ်နဳရှာ | shortname alias = မာ်ခရဝ်နဳရှာ | flag alias = Flag of Micronesia.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|မာ်ခရဝ်နဳရှာ}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | redir1 = Micronesia | redir2 = FSM | redir3 = Federated S...&quot;</comment>
      <origin>53286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2233" sha1="j2kimwrhigu3xwvmjjnbvct5z79xdd0" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = မာ်ခရဝ်နဳရှာ
| shortname alias = မာ်ခရဝ်နဳရှာ
| flag alias = Flag of Micronesia.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|မာ်ခရဝ်နဳရှာ}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = Micronesia
| redir2 = FSM
| redir3 = Federated States of Micronesia
| related1 = Trust Territory of the Pacific Islands
&lt;/noinclude&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံ တိုက်ရိုက် သုင်စောဲ ဟွံဂွံရ။ ဍေံဒှ် ဒတန်တင်ဂၞင် (Data container) သွက် ထာမ်ပလိက် မပ္တံကဵု {{tl|flag}}, {{tl|flagicon}}, ကေုာံ {{tl|flagcountry}} တအ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲရ။

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Micronesia (Federated States of)}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Micronesia (Federated States of)}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Micronesia (Federated States of)}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Micronesia (Federated States of)}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|Micronesia (Federated States of)}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|Micronesia (Federated States of)}}

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ယၟုက္ဍန် (Redirects) ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagicon|Micronesia}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagicon|Micronesia}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flagcountry|FSM}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flagcountry|FSM}}
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{flag|Federated States of Micronesia}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{flag|Federated States of Micronesia}}

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ် ကု &lt;code&gt;country_data&lt;/code&gt; ဂမၠိုင်ရ-
* [[Template:Country data Trust Territory of the Pacific Islands]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဒေတာ ဍုင်|Micronesia (Federated States of)]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j2kimwrhigu3xwvmjjnbvct5z79xdd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Lang-dv</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10308</id>
    <revision>
      <id>53288</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[ဘာသာဒဳဗေဟဳ|ဒဳဗေဟဳ]]: &lt;span lang=&quot;dv&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt; == ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ == ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု မလိက် ကေုာံ ဝေါဟာရ မချူလဝ် နကဵု [[ဘာသာဒဳဗေဟဳ]] (Divehi / Maldivian) မဒှ် ဘာ...&quot;</comment>
      <origin>53288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1370" sha1="6jtdvtjr6tnscvfap84zz8430t7j48l" xml:space="preserve">[[ဘာသာဒဳဗေဟဳ|ဒဳဗေဟဳ]]: &lt;span lang=&quot;dv&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု မလိက် ကေုာံ ဝေါဟာရ မချူလဝ် နကဵု [[ဘာသာဒဳဗေဟဳ]] (Divehi / Maldivian) မဒှ် ဘာသာစကား အဓိက ဍုင်မဝ်ဒိုက် အတိုင် သၞောတ် ISO 639 (dv) ရ။ ဘာသာဏအ်ဝွံ ဒှ် ဘာသာ မချူ နူ လပါ်ပုင် စိုပ် လပါ်ပဲါ (Right-to-Left) တုဲ ထာမ်ပလိက်ဏအ် ဖန်ဇန် စုတ်ကဵုလဝ် &lt;code&gt;dir=&quot;rtl&quot;&lt;/code&gt; ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုသၞောတ်ဍေံရ။

=== ဥပမာ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{lang-dv|ދިވެހިބަސް}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → [[ဘာသာဒဳဗေဟဳ|ဒဳဗေဟဳ]]: &lt;span lang=&quot;dv&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;ދިވެހިބަސް&lt;/span&gt;

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[Template:Lang]]
* [[Template:Lang-en]]
* [[Template:Lang-th]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဘာသာစကား ဗွဲသင်္ကေတ ISO 639|dv]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6jtdvtjr6tnscvfap84zz8430t7j48l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53289</id>
      <parentid>53288</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="q4uidgbyudoqsc9hxwue9eqzce44a16" xml:space="preserve">[[ဘာသာဒဳဗေဟဳ|ဒဳဗေဟဳ]]: &lt;span lang=&quot;dv&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု မလိက် ကေုာံ ဝေါဟာရ မချူလဝ် နကဵု [[ဘာသာဒဳဗေဟဳ]] (Divehi / Maldivian) မဒှ် ဘာသာစကား အဓိက ဍုင်မဝ်ဒိုက် အတိုင် သၞောတ် ISO 639 (dv) ရ။ ဘာသာဏအ်ဝွံ ဒှ် ဘာသာ မချူ နူ လပါ်ပုင် စိုပ် လပါ်ပဲါ (Right-to-Left) တုဲ ထာမ်ပလိက်ဏအ် ဖန်ဇန် စုတ်ကဵုလဝ် &lt;code&gt;dir=&quot;rtl&quot;&lt;/code&gt; ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုသၞောတ်ဍေံရ။

=== ဥပမာ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{lang-dv|ދިވެހިބަސް}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → [[ဘာသာဒဳဗေဟဳ|ဒဳဗေဟဳ]]: &lt;span lang=&quot;dv&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;ދިވެހިބަސް&lt;/span&gt;

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[Template:Lang]]
* [[Template:Lang-en]]
* [[Template:Lang-th]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် အရေဝ်ဘာသာ ဗွဲသင်္ကေတ ISO 639|dv]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q4uidgbyudoqsc9hxwue9eqzce44a16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10309</id>
    <revision>
      <id>53292</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|ရးဒေသ မ္ၚးဍုင် ပြင်သေတ် ပ္ဍဲ သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}} &lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;...&quot;</comment>
      <origin>53292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7934" sha1="kpflozr929bktcmhluhdwrdo9ffqew5" xml:space="preserve">{{Short description|ရးဒေသ မ္ၚးဍုင် ပြင်သေတ် ပ္ဍဲ သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;Polynésie française (ပြင်သေတ်)&lt;br/&gt;Porinetia Farani (တာဟဳတဳ)&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Flag of French Polynesia.svg|120px|border|alt=အလာံ ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်]] &amp;nbsp; [[File:Coat of arms of French Polynesia.svg|85px|alt=တဆိပ် ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.85em; color:#555;&quot;&gt;အလာံ ကေုာံ တဆိပ်ဒေသ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 0 0 15px 0;&quot;&gt;[[File:French Polynesia in its region.svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ် ပ္ဍဲ သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဒၞာဲဒေသ ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မဇၞော်အိုတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ပါပဳတေ]] (Papeete)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဘာသာစကား ရုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဘာသာပြင်သေတ်]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဘာသာစကား ဒေသ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဘာသာ တာဟဳတဳ (Tahitian)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သၞောတ် အုပ်ဓုပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ရးဒေသ မ္ၚးဍုင် ပြင်သေတ် (Overseas collectivity of France)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သမ္မတ (ပြင်သေတ်)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;Emmanuel Macron&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သမ္မတ ဒေသ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;Moetai Brotherson&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဗွိုက်အနာံ (Area)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၄,၁၆၇ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;လၟိဟ်မၞိဟ် (ၜိုတ်စၟတ်)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၂၇၈,၀၀၀ ပြင်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သြန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;CFP franc (XPF)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဇြောန် အခိင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;UTC-10 စဵုကဵု UTC-9&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်''' ({{lang-en|French Polynesia}}၊ {{lang-fr|Polynésie française}}) ဝွံ ဒှ် ရးဒေသ မ္ၚးဍုင် (Overseas collectivity) မပိုင်ပြဳလဝ် နကဵု ဍုင်[[ပြင်သေတ်]] မနွံ ပ္ဍဲကဵု [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] လပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု တိုက် [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]] ရ။ ဍေံဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် ဂကောံတကအ် သီုဖအိုတ် ၁၁၈ တကအ် မနွံကဵု ဗွိုက်အနာံ တိဍာ် မလှဲလး ဗွဲမလောန်ရ။ 

တကအ် မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ မၞိဟ်မမံင်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ရးဒေသဏအ်ဂှ် ဒှ် တကအ် '''တာဟဳတဳ''' (Tahiti) တုဲ ဍုင်ဇၞော် ပါပဳတေ (Papeete) ဂှ် နွံလတူ တကအ်ဏအ်ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ဒတန် (Geography) ==
ဒေသဏအ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဂကောံတကအ် အဓိက (၅) ဂကောံရ - 
* ဂကောံတကအ် သိုဝ်သိုက်တဳ (Society Islands) - တကအ် တာဟဳတဳ (Tahiti) ကေုာံ ဗိုဝ်ရာ ဗိုဝ်ရာ (Bora Bora) ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဏအ်။
* ဂကောံတကအ် တူအာမဝ်တူ (Tuamotu Archipelago)
* ဂကောံတကအ် ဂါမ်ဗဳယာ (Gambier Islands)
* ဂကောံတကအ် မာကေသာသ် (Marquesas Islands)
* ဂကောံတကအ် အဝ်သတြေဝ် (Austral Islands)

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ (Economy &amp; Culture) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အဓိက သွက် ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ် ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်ကမၠောန် အာတရဴ (Tourism) ရ။ ဟိုတ်နူကဵု ပြင်ၜဳ မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ တကအ် မပ္တံကဵု ဗိုဝ်ရာ ဗိုဝ်ရာ တအ်တုဲ ကၟုဲနူ အလုံဂၠးတိ ကၠုင်ဝေင် အဆက်ဟွံပိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ် ပွမလွဳ ပုလဲလမ္စံက် (Black pearls) ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ တအ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိကကီုရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ယေန်သၞာင် ပဝ်လဳနဳရှာဂှ် နွံကဵု လှ်ေဒယှ်ေ အခိုက်ကၞာ၊ ပွမထ္ၜိုတ်စၞာံ (Tattoos) မဒှ် အနုသုခုမ မကၠုင်နူ ဒေသဏအ် ကေုာံ အခိုက်မံင်စံင် မဆက်စပ် ကု ၜဳသမုဒ္ဒရာ ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]] (Oceania)
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] (Pacific Ocean)
* [[ပြင်သေတ်]] (France)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်}}
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြင်သေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်]]</text>
      <sha1>kpflozr929bktcmhluhdwrdo9ffqew5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53293</id>
      <parentid>53292</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T03:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12146" sha1="9mjdar0rys15j561cq7sj271xaddwwl" xml:space="preserve">{{Short description|ရးဒေသ မ္ၚးဍုင် ပြင်သေတ် ပ္ဍဲ သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;Polynésie française (ပြင်သေတ်)&lt;br/&gt;Porinetia Farani (တာဟဳတဳ)&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Flag of French Polynesia.svg|120px|border|alt=အလာံ ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်]] &amp;nbsp; [[File:Coat of arms of French Polynesia.svg|85px|alt=တဆိပ် ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.85em; color:#555;&quot;&gt;အလာံ ကေုာံ တဆိပ်ဒေသ&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 0 0 15px 0;&quot;&gt;[[File:French Polynesia in its region.svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ် ပ္ဍဲ သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဒၞာဲဒေသ ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မဇၞော်အိုတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ပါပဳတေ]] (Papeete)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဘာသာစကား ရုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဘာသာပြင်သေတ်]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဘာသာစကား ဒေသ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ဘာသာ တာဟဳတဳ (Tahitian)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သၞောတ် အုပ်ဓုပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ရးဒေသ မ္ၚးဍုင် ပြင်သေတ် (Overseas collectivity of France)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သမ္မတ (ပြင်သေတ်)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;အေန်မာန်နူအေဝ် မာခရွန် (Emmanuel Macron)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သမ္မတ ဒေသ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;မဝ်အေတုဲ ဘရဝ်သာသန် (Moetai Brotherson)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဗွိုက်အနာံ (Area)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၄,၁၆၇ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;လၟိဟ်မၞိဟ် (ၜိုတ်စၟတ်)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၂၇၈,၀၀၀ ပြင်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သြန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;CFP franc (XPF)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဇြောန် အခိင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;UTC-10 စဵုကဵု UTC-9&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်''' ({{lang-en|French Polynesia}}၊ {{lang-fr|Polynésie française}}) ဝွံ ဒှ် ရးဒေသ မ္ၚးဍုင် (Overseas collectivity) မပိုင်ပြဳလဝ် နကဵု ဍုင်[[ပြင်သေတ်]] မနွံ ပ္ဍဲကဵု [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] လပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု တိုက် [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]] ရ။ ဍေံဝွံ ပ္ကောံစွံလဝ် ဂကောံတကအ် သီုဖအိုတ် ၁၁၈ တကအ် မနွံကဵု ဗွိုက်အနာံ တိဍာ် မလှဲလး ဗွဲမလောန်ရ။ 

တကအ် မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ မၞိဟ်မမံင်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ရးဒေသဏအ်ဂှ် ဒှ် တကအ် '''တာဟဳတဳ''' (Tahiti) တုဲ ဍုင်ဇၞော် ပါပဳတေ (Papeete) ဂှ် နွံလတူ တကအ်ဏအ်ရ။

== ဝၚ် (History) ==
ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ် ဝွံ နွံကဵု ဝၚ်အတိက် မဗဗိုန်လဝ် နကဵု ပရေင်ပြံင်ဆောတ် ညးဒေသ ပဝ်လဳနဳရှာ (Polynesian migration) မဒှ် အရာသ္ဂေဟ်သွဟ်မွဲရ။
* '''အခိင်ကိုပ်ကၠာ (Early Settlement):''' ၜိုတ် ဘဳသဳ ၁၅၀၀ စဵုကဵု အေဒဳ ၃၀၀ အကြာဂှ် ကောန်ဂကူ အဝ်သတြဝ်နဳရှာ (Austronesian peoples) တအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ စမံင်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံတကအ်ဏအ်ရ။ ညးတအ်ဝွံ အာကၠုင် နကဵု က္ၜင်ကြေက် တုဲ ပ္တန်လဝ် ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ မခိုင်ကၠိုက်ရ။
* '''အခိင် ဥရောပ စိုပ် (European Arrival):''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၁ ဂှ် သၟာအာတရဴ ဥရောပ မနွံယၟု ဖာဒဳနာန် မာဂျေလလာန် (Ferdinand Magellan) စဆဵု တကအ်ဏအ်ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၇ ဂှ် သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် သာမျူအေဝ် ဝေါလဳသ် (Samuel Wallis) ကေုာံ သၞာံ ၁၇၆၉ ဂှ် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (James Cook) တအ် စိုပ်ကၠုင် လ္ၚတ်လဝ်ရ။
* '''သၟဝ်တဲ ပြင်သေတ် (French Rule):''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၂ ဂှ် ဍုင်ပြင်သေတ် သီကေတ် တကအ် တာဟဳတဳ ကေုာံ တကအ်ဆက်စပ်တအ် နဒဒှ် ဒေသစဵုဒၞာ (Protectorate) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၆ ဂှ် ပြံင်လှာဲစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ရးဒေသ မ္ၚးဍုင် (Overseas territory) တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ် ရးဒေသ မ္ၚးဍုင် ပြင်သေတ် (Overseas collectivity) ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ ဒတန် (Geography) ==
ဒေသဏအ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဂကောံတကအ် အဓိက (၅) ဂကောံရ - 
* ဂကောံတကအ် သိုဝ်သိုက်တဳ (Society Islands) - တကအ် တာဟဳတဳ (Tahiti) ကေုာံ ဗိုဝ်ရာ ဗိုဝ်ရာ (Bora Bora) ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဏအ်။
* ဂကောံတကအ် တူအာမဝ်တူ (Tuamotu Archipelago)
* ဂကောံတကအ် ဂါမ်ဗဳယာ (Gambier Islands)
* ဂကောံတကအ် မာကေသာသ် (Marquesas Islands)
* ဂကောံတကအ် အဝ်သတြေဝ် (Austral Islands)

== ပရေင်အာတရဴ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Tourism &amp; Economy) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက အလုံမွဲဒေသဝွံ တန်တဴဒၟံင် လတူ ပရေင်အာတရဴ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။
* '''ဟဝ်တေဝ် လတူဍာ် (Overwater Bungalows):''' တကအ် ဗိုဝ်ရာ ဗိုဝ်ရာ (Bora Bora) ကေုာံ မဝ်ရဳယာ (Moorea) တအ်ဂှ် ပြာကတ်လောန် သွက် ဟဝ်တေဝ် ကေုာံ တိုက်တာ မသြိုင်လဝ် လတူ ဍာ်ၜဳ ဇေတ်တ်ရ။ ဒေသဏအ်ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲကၟုဲတအ် မဒးဂၞပ်အိုတ် သွက် အခိင်တရဴ သၞက်ကရောဲ (Honeymoon) ရ။
* '''ပုလဲလမ္စံက် (Black Pearls):''' ပါဲနူ ပရေင်အာတရဴတုဲ၊ ပရေင်လွဳ ပုလဲလမ္စံက် တာဟဳတဳ (Tahitian black pearls) ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (ဗာနဳလာ၊ သတ်ဗြဴ) တအ်လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက သွက် ညးဒေသတအ်ကီုရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ယေန်သၞာင် ပဝ်လဳနဳရှာဂှ် နွံကဵု လှ်ေဒယှ်ေ အခိုက်ကၞာ၊ ပွမထ္ၜိုတ်စၞာံ (Tattoos) မဒှ် အနုသုခုမ မကၠုင်နူ ဒေသဏအ် ကေုာံ အခိုက်မံင်စံင် မဆက်စပ် ကု ၜဳသမုဒ္ဒရာ ရ။
&lt;/div&gt;

== သဘာဝပွဳပွူ ကေုာံ တိရစ္ဆာန် (Nature and Wildlife) ==
ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ် ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဒဵုပၟတ် (Volcanic islands) ကေုာံ တကအ်သန္ထာန် ဂစေမ် (Coral atolls) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* '''ဥတု (Climate):''' နွံကဵု ဥတုဂမ္တဴ (Tropical climate) တုဲ ရာသဳဥတု သၟဟ်ညဳ ခိုဟ်မံင် အလုံမွဲသၞာံရ။
* '''ဘဝ သၟဝ်ဍာ် (Marine Life):''' လတူတိဂှ် တိရစ္ဆာန် ဂြိုပ် ဟွံစိစောန်ကွေဟ်ကီုလေဝ်၊ သၟဝ်ဍာ်တေံဂှ် ပ္ကောံလဝ် သတ်ဍာ် မဂၠိုင်ဂၠင် ဗွဲမလောန် မပ္တံကဵု သၞေက် (Sharks)၊ မင်ဂလာန် (Manta rays)၊ ကေုာံ သတ်က နာနာသာ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ဗၠိုပ်ဍာ် (Scuba diving) ဂှ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]] (Oceania)
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] (Pacific Ocean)
* [[ပြင်သေတ်]] (France)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်}}
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြင်သေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပဝ်လဳနဳရှာ ပြင်သေတ်]]</text>
      <sha1>9mjdar0rys15j561cq7sj271xaddwwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နယူဇြဳလာန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10310</id>
    <revision>
      <id>53294</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}} &lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan...&quot;</comment>
      <origin>53294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14407" sha1="rwmclohnfhsnzugtjl82hiw228c0mxt" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;နယူဇြဳလာန်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;New Zealand (အင်္ဂလိက်)&lt;br/&gt;Aotearoa (မာအဝ်ရဳ)&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Flag of New Zealand.svg|120px|border|alt=အလာံ နယူဇြဳလာန်]] &amp;nbsp; [[File:Coat of arms of New Zealand.svg|85px|alt=တဆိပ် နယူဇြဳလာန်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.85em; color:#555;&quot;&gt;အလာံ ကေုာံ တဆိပ်ဍုင်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 0 0 15px 0;&quot;&gt;[[File:NZL_orthographic NaturalEarth.svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ဍုၚ်နယူဇြဳလာန်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဒၞာဲဒေသ ဍုၚ်နယူဇြဳလာန် ကေုာံ ရးဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဍုင်ဇၞော်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဍုင်မဇၞော်အိုတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[အံက်ကလာန်]] (Auckland)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဘာသာစကား ရုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;အင်္ဂလိက်၊ မာအဝ်ရဳ၊ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဂကူ / လူမျိုးဂမၠိုင် (၂၀၂၃)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;
* ၆၇.၈% ဥရောပ
* ၁၉.၆% မာအဝ်ရဳ
* ၁၇.၃% အာရှ
* ၈.၉% ပါသဳဖိတ်
* ၁.၉% အာဖရိက/အရှေ့အလယ်ပိုင်း
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သၞောတ် အုပ်ဓုပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞောတ်သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင် (Parliamentary constitutional monarchy)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဨကရာဇ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဝန်ဇၞော်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဗွိုက်အနာံ (Area)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၂၆၃,၃၁၀ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;လၟိဟ်မၞိဟ် (၂၀၂၃)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၄,၉၉၃,၉၂၃ (လၟိဟ်စၟတ်သမ္တီ)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;GDP (Per capita)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$၅၂,၀၂၃ (USD)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သြန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;နယူဇြဳလာန် ဒဝ်လာ (NZD)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''နယူဇြဳလာန်''' ({{lang-en|New Zealand}}; {{lang-mi|Aotearoa}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (North Island) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (South Island) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၜိုတ် ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်[[အဝ်သတြေလျာ]] ၜိုတ် ၁,၅၀၀ ကဳလိုဝ်မဳတာ ကၠောအ်မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် ဝေင်လိန်တန် ([[Wellington]]) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် အံက်ကလာန် ([[Auckland]]) ရ။

== ဝၚ် (History) ==
နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ [[ပဝ်လဳနဳရှာ]] (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် ကောန်ဂကူ [[မာအဝ်ရဳ]] (Māori) မနွံကဵု ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ တၞဟ်ခြာမွဲရ။ 
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ်လဝ် တကအ်ဏအ်ရ။
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (James Cook) စိုပ်ကၠုင်တုဲ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀၊ ကလုတ် ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မဒှ် လိက်ကသုက် အဓိက သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ရ။ 
နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝပွဳပွူ (Geography and Environment) ==
နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင်တိဍာ် နာနာသာ် မပ္တံကဵု ဒဵုသၠုင်သၠုင်၊ ရေဝ်ဍာ် (Fiords) ကေုာံ ဂြိုပ်ဗြဲရ။ 
* '''တကအ် သၠုင်ကျာ:''' ဒှ် တကအ် မဇၞော်အိုတ်တုဲ ဒဵုသၠုင်အိုတ် မနွံယၟု ဒဵုကွတ် (Aoraki / Mount Cook) မနွံသမၠုင် ၃,၇၂၄ မဳတာ ဂှ် နွံပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ရ။
* '''တကအ် သၟဝ်ကျာ:''' နွံကဵု ဒဵုပၟတ် (Volcanoes) ကေုာံ လစ မဇၞော်အိုတ် ယၟု လစ တဴပဝ် (Lake Taupō) ရ။
ဟိုတ်နူ တန်တဴဒၟံင် အကြာ တိုက် (Tectonic plates) ပါသဳဖိတ် ကဵု အေန်ဒဝ်-အဝ်သတြေလျာ တုဲ၊ ဒေသဏအ်ဝွံ ဒးဒုင်စသိုင် ဘဲကသဳတိ (Earthquakes) မံင်ကြီုကြီုရ။ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ဂစေမ် ဟွံမဲကဵု သၞေင် ယၟု ကဳဝဳ ([[Kiwi (bird)|Kiwi]]) ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက ဍုင်ဏအ်ရ။

== အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Government) ==
နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် မအုပ်ဓုပ် နကဵု သၞောတ် သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင် (Parliamentary constitutional monarchy) ရ။ 
* '''သၟိင်တၠ:''' သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) မဒှ် သၟိင် ဍုင်ဗြိတိန် ဂှ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်တုဲ၊ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် (Governor-General) ရ။
* '''ပါလဳမာန်:''' သၞောတ်ပါလဳမာန်ဂှ် စကာ သၞောတ် ရုဲမာဲ မနှဴရဴ (MMP) မနွံကဵု ခုင် သွက် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ တအ် သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
နယူဇြဳလာန် ဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိကဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ပရေင်သွံရာန် ကပေါတ် (International trade) ဗွဲတၟေင် ကပေါတ်တဵုလွဳ ကေုာံ သြဝ်မတအ်ရ။
* ပရေင်ပ္တိတ် ဍာ်တှ် (Dairy products)၊ ဖျုန် (Meat)၊ သတ်ဆု (Kiwifruit) ကေုာံ ဝိုင် (Wine) ဂှ် ဒှ် ကပေါတ် ပ္တိတ်မ္ၚး အဓိကရ။
* ပရေင်အာတရဴ (Tourism) ဂှ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ကဏ္ဍ အဓိက မပၠုပ်သြန် ဂၠိုင်အိုတ်မွဲ သွက်ဍုင်ဏအ်ကီုရ။ 

== လၟိဟ်မၞိဟ် (Demographics) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
အတိုင် တင်ဂၞင် စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၂၃ (2023 Census) မ္ဂး၊ ဍုင်နယူဇြဳလာန် နွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅ ဗဳလဳယောန် တုဲ နွံကဵု ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာသာ် မပံင်နှဴဒၟံင်ရ။ (မၞိဟ်မွဲဂှ် ရုဲစှ် ဂကူ ဂၠိုင်နူမွဲ ဂွံတုဲ တင်ဂၞင် လၟိဟ် ရာဇဝင်ဂမၠိုင် ပံင်လတူ ၁၀၀% မာန်ရ)။
* '''၆၇.၈%''' - ဂကူဥရောပ (European New Zealanders)
* '''၁၉.၆%''' - ဂကူ မာအဝ်ရဳ (Māori)
* '''၁၇.၃%''' - ဂကူ အာရှ (Asian) (ပ္ကောံလဝ် ကြုက်၊ အိန္ဒိယ၊ ဖဳလဳပိန် စသဖြင့်)
* '''၈.၉%''' - ကောန်တကအ် ပါသဳဖိတ် (Pacific peoples)
* '''၁.၉%''' - အာဖရိက ကေုာံ အရှေ့အလယ်ပိုင်း
&lt;/div&gt;
ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ အင်္ဂလိက် တုဲ၊ ဘာသာ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ တအ်ဂှ် ဒှ် ဘာသာစကား ရုင် ကီုရ။ 

== ယေန်သၞာၚ် (Culture) ==
ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ပရေင်နှဴရဴ အကြာ အခိုက်ကၞာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဥရောပ (ဗြိတိန်) ရ။ 
* '''သၠ်ေဒယှ်ေ ကေုာံ ကွတ်ဇိုင်တဲ:''' လှ်ေ ဟာကာ (Haka) ဂှ် ပြာကတ်လောန်တုဲ ဗွဲတၟေင် ဂကောံ ဝိုင်ရက်ဘဳ (All Blacks) တအ် လှ်ေထ္ၜး ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစ ဝိုင်ပြိုင်ပ္ကာန်ရ။ 
* '''ဝိုင်ပြိုင်ပ္ကာန်:''' ရက်ဘဳ (Rugby union) ဂှ် ဒှ် ကစား အဓိက ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပရေင်ကွတ်ဇိုင်တဲ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
* [[မာအဝ်ရဳ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နယူဇြဳလာန်}}
[[ကဏ္ဍ:နယူဇြဳလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>rwmclohnfhsnzugtjl82hiw228c0mxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53298</id>
      <parentid>53294</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25875" sha1="aydw26uzytgyswbo8olwcshfjwshy1e" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
&lt;table class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 29em; text-align: left; font-size: 95%; background-color: #fdfefe; border: 1px solid #d5dbdb; border-top: 5px solid #2980b9; border-radius: 8px; box-shadow: 0 4px 6px rgba(0,0,0,0.05); padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em; clear: right;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.3em; font-weight: bold; background-color: #ebf5fb; color: #154360; padding: 10px; border-radius: 4px 4px 0 0;&quot;&gt;နယူဇြဳလာန်&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-weight:normal; color:#2471a3;&quot;&gt;New Zealand (အင်္ဂလိက်)&lt;br/&gt;Aotearoa (မာအဝ်ရဳ)&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 15px 0;&quot;&gt;[[File:Flag of New Zealand.svg|120px|border|alt=အလာံ နယူဇြဳလာန်]] &amp;nbsp; [[File:Coat of arms of New Zealand.svg|85px|alt=တဆိပ် နယူဇြဳလာန်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.85em; color:#555;&quot;&gt;အလာံ ကေုာံ တဆိပ်ဍုင်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 0 0 15px 0;&quot;&gt;[[File:NZL_orthographic NaturalEarth.svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ဍုၚ်နယူဇြဳလာန်]]&lt;br/&gt;&lt;span style=&quot;font-size:0.9em; color:#555;&quot;&gt;ဒၞာဲဒေသ ဍုၚ်နယူဇြဳလာန် ကေုာံ ရးဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင်&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; width: 35%; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဍုင်ဇၞော်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဍုင်မဇၞော်အိုတ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;[[အံက်ကလာန်]] (Auckland)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဘာသာစကား ရုင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;အင်္ဂလိက်၊ မာအဝ်ရဳ၊ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန်&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဂကူ / လူမျိုးဂမၠိုင် (၂၀၂၃)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;
* ၆၇.၈% ဥရောပ
* ၁၉.၆% မာအဝ်ရဳ
* ၁၇.၃% အာရှ
* ၈.၉% ပါသဳဖိတ်
* ၁.၉% အာဖရိက/အရှေ့အလယ်ပိုင်း
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သၞောတ် အုပ်ဓုပ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞောတ်သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင် (Parliamentary constitutional monarchy)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဨကရာဇ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဝန်ဇၞော်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;ဗွိုက်အနာံ (Area)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၂၆၃,၃၁၀ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;လၟိဟ်မၞိဟ် (၂၀၂၃)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;၄,၉၉၃,၉၂၃ (လၟိဟ်စၟတ်သမ္တီ)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;GDP (Per capita)&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;$၅၂,၀၂၃ (USD)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top; color: #154360;&quot;&gt;သြန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 6px; vertical-align: top;&quot;&gt;နယူဇြဳလာန် ဒဝ်လာ (NZD)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''နယူဇြဳလာန်''' ({{lang-en|New Zealand}}; {{lang-mi|Aotearoa}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (North Island) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (South Island) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၜိုတ် ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်[[အဝ်သတြေလျာ]] ၜိုတ် ၁,၅၀၀ ကဳလိုဝ်မဳတာ ကၠောအ်မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် ဝေင်လိန်တန် ([[Wellington]]) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် အံက်ကလာန် ([[Auckland]]) ရ။

မင်္ဂလာ ပါ နာဲအဴ! အတိုင် မၞး မနွံပၟိက် မိက်ဂွံ ကၠာဲစၠောအ် ပိုဒ်လိက် ပရူဍုင်နယူဇြဳလာန် ဝွံ နကဵု ဘာသာမန်ဂှ် အဲဍိက် ကၠာဲစၠောအ် ဖျေံကဵုလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရအဴ-

&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;နယူဇြဳလာန်&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ် ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (Te Ika-a-Māui) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (Te Waipounamu) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်အဝ်သတြေလျာ တတ်ကၠောအ် မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား (New Caledonia)၊ ဖဳဂျဳ (Fiji) ကေုာံ တံင်ဂါ (Tonga) ရ။ ဗီုပြင် တိဍာ် ကေုာံ က္ဍိုပ်ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵုအာလ်သၠုင်ကျာ (Southern Alps / Kā Tiritiri o te Moana) တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် တိုက်တိ ကေုာံ ဒဵုပၟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် ဝေင်လိန်တန် (Wellington) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် အံက်ကလာန် (Auckland) ရ။

တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ ပဝ်လဳနဳရှာ (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ (Māori) မနွံကဵု ယေန်သၞာင် တၞဟ်ခြာမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် တကအ်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (Captain James Cook) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀၊ ကလုတ် ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် လပါ်လက္ကရဴ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ အင်္ဂလိက်၊ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် (New Zealand Sign Language) တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။

နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် (minimum wage) ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် (protectionist) ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် (Service sector) ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ တအ်လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ (International tourism) ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် (Trans-Tasman identity) မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် မတုပ်သၟဟ် ညးသ္ကအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် (Governor-General) သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ (Regional councils) ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ (territorial authorities) သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ ရး နယူဇြဳလာန် (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက (Antarctica) တအ်ကီုရ။

== ဝၚ် (History) ==
နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ [[ပဝ်လဳနဳရှာ]] (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် ကောန်ဂကူ [[မာအဝ်ရဳ]] (Māori) မနွံကဵု ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ တၞဟ်ခြာမွဲရ။ 
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ်လဝ် တကအ်ဏအ်ရ။
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (James Cook) စိုပ်ကၠုင်တုဲ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀၊ ကလုတ် ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မဒှ် လိက်ကသုက် အဓိက သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ရ။ 
နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝပွဳပွူ (Geography and Environment) ==
နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင်တိဍာ် နာနာသာ် မပ္တံကဵု ဒဵုသၠုင်သၠုင်၊ ရေဝ်ဍာ် (Fiords) ကေုာံ ဂြိုပ်ဗြဲရ။ 
* '''တကအ် သၠုင်ကျာ:''' ဒှ် တကအ် မဇၞော်အိုတ်တုဲ ဒဵုသၠုင်အိုတ် မနွံယၟု ဒဵုကွတ် (Aoraki / Mount Cook) မနွံသမၠုင် ၃,၇၂၄ မဳတာ ဂှ် နွံပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ရ။
* '''တကအ် သၟဝ်ကျာ:''' နွံကဵု ဒဵုပၟတ် (Volcanoes) ကေုာံ လစ မဇၞော်အိုတ် ယၟု လစ တဴပဝ် (Lake Taupō) ရ။
ဟိုတ်နူ တန်တဴဒၟံင် အကြာ တိုက် (Tectonic plates) ပါသဳဖိတ် ကဵု အေန်ဒဝ်-အဝ်သတြေလျာ တုဲ၊ ဒေသဏအ်ဝွံ ဒးဒုင်စသိုင် ဘဲကသဳတိ (Earthquakes) မံင်ကြီုကြီုရ။ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ဂစေမ် ဟွံမဲကဵု သၞေင် ယၟု ကဳဝဳ ([[Kiwi (bird)|Kiwi]]) ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက ဍုင်ဏအ်ရ။

== အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Government) ==
နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် မအုပ်ဓုပ် နကဵု သၞောတ် သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင် (Parliamentary constitutional monarchy) ရ။ 
* '''သၟိင်တၠ:''' သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) မဒှ် သၟိင် ဍုင်ဗြိတိန် ဂှ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်တုဲ၊ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် (Governor-General) ရ။
* '''ပါလဳမာန်:''' သၞောတ်ပါလဳမာန်ဂှ် စကာ သၞောတ် ရုဲမာဲ မနှဴရဴ (MMP) မနွံကဵု ခုင် သွက် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ တအ် သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
နယူဇြဳလာန် ဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိကဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ပရေင်သွံရာန် ကပေါတ် (International trade) ဗွဲတၟေင် ကပေါတ်တဵုလွဳ ကေုာံ သြဝ်မတအ်ရ။
* ပရေင်ပ္တိတ် ဍာ်တှ် (Dairy products)၊ ဖျုန် (Meat)၊ သတ်ဆု (Kiwifruit) ကေုာံ ဝိုင် (Wine) ဂှ် ဒှ် ကပေါတ် ပ္တိတ်မ္ၚး အဓိကရ။
* ပရေင်အာတရဴ (Tourism) ဂှ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ကဏ္ဍ အဓိက မပၠုပ်သြန် ဂၠိုင်အိုတ်မွဲ သွက်ဍုင်ဏအ်ကီုရ။ 

== လၟိဟ်မၞိဟ် (Demographics) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
အတိုင် တင်ဂၞင် စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၂၃ (2023 Census) မ္ဂး၊ ဍုင်နယူဇြဳလာန် နွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅ ဗဳလဳယောန် တုဲ နွံကဵု ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာသာ် မပံင်နှဴဒၟံင်ရ။ (မၞိဟ်မွဲဂှ် ရုဲစှ် ဂကူ ဂၠိုင်နူမွဲ ဂွံတုဲ တင်ဂၞင် လၟိဟ် ရာဇဝင်ဂမၠိုင် ပံင်လတူ ၁၀၀% မာန်ရ)။
* '''၆၇.၈%''' - ဂကူဥရောပ (European New Zealanders)
* '''၁၉.၆%''' - ဂကူ မာအဝ်ရဳ (Māori)
* '''၁၇.၃%''' - ဂကူ အာရှ (Asian) (ပ္ကောံလဝ် ကြုက်၊ အိန္ဒိယ၊ ဖဳလဳပိန် စသဖြင့်)
* '''၈.၉%''' - ကောန်တကအ် ပါသဳဖိတ် (Pacific peoples)
* '''၁.၉%''' - အာဖရိက ကေုာံ အရှေ့အလယ်ပိုင်း
&lt;/div&gt;
ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ အင်္ဂလိက် တုဲ၊ ဘာသာ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ တအ်ဂှ် ဒှ် ဘာသာစကား ရုင် ကီုရ။ 

== ယေန်သၞာၚ် (Culture) ==
ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ပရေင်နှဴရဴ အကြာ အခိုက်ကၞာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဥရောပ (ဗြိတိန်) ရ။ 
* '''သၠ်ေဒယှ်ေ ကေုာံ ကွတ်ဇိုင်တဲ:''' လှ်ေ ဟာကာ (Haka) ဂှ် ပြာကတ်လောန်တုဲ ဗွဲတၟေင် ဂကောံ ဝိုင်ရက်ဘဳ (All Blacks) တအ် လှ်ေထ္ၜး ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစ ဝိုင်ပြိုင်ပ္ကာန်ရ။ 
* '''ဝိုင်ပြိုင်ပ္ကာန်:''' ရက်ဘဳ (Rugby union) ဂှ် ဒှ် ကစား အဓိက ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပရေင်ကွတ်ဇိုင်တဲ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
* [[မာအဝ်ရဳ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နယူဇြဳလာန်}}
[[ကဏ္ဍ:နယူဇြဳလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>aydw26uzytgyswbo8olwcshfjwshy1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53299</id>
      <parentid>53298</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24997" sha1="ecml5lbdbdddfklpgll31cnmwbhmgdf" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = New Zealand
| native_name            = {{native name|mi|Aotearoa}}
| common_name            = New Zealand
| image_flag             = Flag of New Zealand.svg
| alt_flag               = Blue field with the Union Flag in the top right corner, and four red stars with white borders to the right
| image_coat             = Coat of arms of New Zealand.svg
| alt_coat               = A quartered shield, flanked by two figures, topped with a crown
| image_map              = NZL_orthographic NaturalEarth.svg
| alt_map                = A map of the hemisphere centred on New Zealand, using an orthographic projection
| map_caption            = Location of New Zealand, including outlying islands, [[Ross Dependency|its territorial claim in the Antarctic]], and [[Tokelau]]
| map_width              = 250px
| other_symbol           = [[God Defend New Zealand]]&lt;br /&gt;({{Langx|mi|Aotearoa|link=no}}){{center|[[File:New Zealand national anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]}}&lt;!-- DO NOT REMOVE &quot;GOD SAVE THE KING&quot; --&gt;[[God Save the King]]{{refn|1=&quot;God Save the King&quot; is officially one of New Zealand's two national anthems, but is usually reserved for situations relevant to the monarchy.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mch.govt.nz/nz-identity-heritage/national-anthems/protocols |title=Protocol for using New Zealand's National Anthems |publisher=[[Ministry for Culture and Heritage]] |access-date=17 February 2008 |archive-date=11 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511022303/http://www.mch.govt.nz/nz-identity-heritage/national-anthems/protocols |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=New Zealand's national anthems |url=https://nzhistory.govt.nz/media/video/new-zealands-national-anthems |website=NZHistory |publisher=[[New Zealand Ministry for Culture and Heritage]] |access-date=18 September 2024 |language=en |archive-date=13 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613140345/https://nzhistory.govt.nz/media/video/new-zealands-national-anthems |url-status=live }}&lt;/ref&gt;|group=n}}&lt;br /&gt;({{Langx|mi|Me tohu e te Atua|link=no}})&lt;!-- DO NOT add a media file without discussing on the talk page first --&gt;{{center|[[File:U.S. Navy Band - God Save the King.oga]]}}
| other_symbol_type      = [[National anthems of New Zealand|Anthems]]:
| capital                = [[Wellington]]
| coordinates            = {{Coord|41|18|S|174|47|E|type:city_region:NZ}}
| largest_city           = [[Auckland]]&lt;br /&gt;{{Coord|36|52|S|174|45|E|type:city_region:NZ|display=inline}}
| official_languages     = {{ublist |item_style=white-space:nowrap;
  |[[New Zealand English|English]]{{refn|1=English is a {{lang|la|de facto}} official language due to its widespread use.&lt;ref&gt;{{cite report |title=International Covenant on Civil and Political Rights Fifth Periodic Report of the Government of New Zealand |date=21 December 2007 |publisher=New Zealand Government |page=89 |quote=In addition to the Māori language, New Zealand Sign Language is also an official language of New Zealand. The New Zealand Sign Language Act 2006 permits the use of NZSL in legal proceedings, facilitates competency standards for its interpretation and guides government departments in its promotion and use. English, the medium for teaching and learning in most schools, is a ''de facto'' official language by virtue of its widespread use. For these reasons, these three languages have special mention in the New Zealand Curriculum. |url= http://mfat.govt.nz/downloads/humanrights/5th-ICCPR-report.pdf |url-status= |archive-url= https://web.archive.org/web/20150124193521/http://mfat.govt.nz/downloads/humanrights/5th-ICCPR-report.pdf |archive-date=24 January 2015 |access-date=18 November 2015}}&lt;/ref&gt;|group=n}}
  |[[Māori language|Māori]]
  |[[New Zealand Sign Language|NZ Sign Language]]
 }}

'''နယူဇြဳလာန်''' ({{lang-en|New Zealand}}; {{lang-mi|Aotearoa}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (North Island) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (South Island) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၜိုတ် ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်[[အဝ်သတြေလျာ]] ၜိုတ် ၁,၅၀၀ ကဳလိုဝ်မဳတာ ကၠောအ်မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် ဝေင်လိန်တန် ([[Wellington]]) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် အံက်ကလာန် ([[Auckland]]) ရ။

&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;နယူဇြဳလာန်&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ် ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (Te Ika-a-Māui) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (Te Waipounamu) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်အဝ်သတြေလျာ တတ်ကၠောအ် မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား (New Caledonia)၊ ဖဳဂျဳ (Fiji) ကေုာံ တံင်ဂါ (Tonga) ရ။ ဗီုပြင် တိဍာ် ကေုာံ က္ဍိုပ်ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵုအာလ်သၠုင်ကျာ (Southern Alps / Kā Tiritiri o te Moana) တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် တိုက်တိ ကေုာံ ဒဵုပၟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် ဝေင်လိန်တန် (Wellington) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် အံက်ကလာန် (Auckland) ရ။

တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ ပဝ်လဳနဳရှာ (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ (Māori) မနွံကဵု ယေန်သၞာင် တၞဟ်ခြာမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် တကအ်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (Captain James Cook) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀၊ ကလုတ် ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် လပါ်လက္ကရဴ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ အင်္ဂလိက်၊ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် (New Zealand Sign Language) တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။

နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် (minimum wage) ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် (protectionist) ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် (Service sector) ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ တအ်လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ (International tourism) ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် (Trans-Tasman identity) မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် မတုပ်သၟဟ် ညးသ္ကအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် (Governor-General) သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ (Regional councils) ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ (territorial authorities) သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ ရး နယူဇြဳလာန် (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက (Antarctica) တအ်ကီုရ။

== ဝၚ် (History) ==
နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ [[ပဝ်လဳနဳရှာ]] (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် ကောန်ဂကူ [[မာအဝ်ရဳ]] (Māori) မနွံကဵု ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ တၞဟ်ခြာမွဲရ။ 
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ်လဝ် တကအ်ဏအ်ရ။
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (James Cook) စိုပ်ကၠုင်တုဲ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။
* ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀၊ ကလုတ် ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မဒှ် လိက်ကသုက် အဓိက သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ရ။ 
နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ရ။

== ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝပွဳပွူ (Geography and Environment) ==
နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင်တိဍာ် နာနာသာ် မပ္တံကဵု ဒဵုသၠုင်သၠုင်၊ ရေဝ်ဍာ် (Fiords) ကေုာံ ဂြိုပ်ဗြဲရ။ 
* '''တကအ် သၠုင်ကျာ:''' ဒှ် တကအ် မဇၞော်အိုတ်တုဲ ဒဵုသၠုင်အိုတ် မနွံယၟု ဒဵုကွတ် (Aoraki / Mount Cook) မနွံသမၠုင် ၃,၇၂၄ မဳတာ ဂှ် နွံပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ရ။
* '''တကအ် သၟဝ်ကျာ:''' နွံကဵု ဒဵုပၟတ် (Volcanoes) ကေုာံ လစ မဇၞော်အိုတ် ယၟု လစ တဴပဝ် (Lake Taupō) ရ။
ဟိုတ်နူ တန်တဴဒၟံင် အကြာ တိုက် (Tectonic plates) ပါသဳဖိတ် ကဵု အေန်ဒဝ်-အဝ်သတြေလျာ တုဲ၊ ဒေသဏအ်ဝွံ ဒးဒုင်စသိုင် ဘဲကသဳတိ (Earthquakes) မံင်ကြီုကြီုရ။ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ဂစေမ် ဟွံမဲကဵု သၞေင် ယၟု ကဳဝဳ ([[Kiwi (bird)|Kiwi]]) ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက ဍုင်ဏအ်ရ။

== အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Government) ==
နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် မအုပ်ဓုပ် နကဵု သၞောတ် သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင် (Parliamentary constitutional monarchy) ရ။ 
* '''သၟိင်တၠ:''' သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) မဒှ် သၟိင် ဍုင်ဗြိတိန် ဂှ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်တုဲ၊ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် (Governor-General) ရ။
* '''ပါလဳမာန်:''' သၞောတ်ပါလဳမာန်ဂှ် စကာ သၞောတ် ရုဲမာဲ မနှဴရဴ (MMP) မနွံကဵု ခုင် သွက် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ တအ် သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
နယူဇြဳလာန် ဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိကဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ပရေင်သွံရာန် ကပေါတ် (International trade) ဗွဲတၟေင် ကပေါတ်တဵုလွဳ ကေုာံ သြဝ်မတအ်ရ။
* ပရေင်ပ္တိတ် ဍာ်တှ် (Dairy products)၊ ဖျုန် (Meat)၊ သတ်ဆု (Kiwifruit) ကေုာံ ဝိုင် (Wine) ဂှ် ဒှ် ကပေါတ် ပ္တိတ်မ္ၚး အဓိကရ။
* ပရေင်အာတရဴ (Tourism) ဂှ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ကဏ္ဍ အဓိက မပၠုပ်သြန် ဂၠိုင်အိုတ်မွဲ သွက်ဍုင်ဏအ်ကီုရ။ 

== လၟိဟ်မၞိဟ် (Demographics) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
အတိုင် တင်ဂၞင် စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၂၃ (2023 Census) မ္ဂး၊ ဍုင်နယူဇြဳလာန် နွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅ ဗဳလဳယောန် တုဲ နွံကဵု ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာသာ် မပံင်နှဴဒၟံင်ရ။ (မၞိဟ်မွဲဂှ် ရုဲစှ် ဂကူ ဂၠိုင်နူမွဲ ဂွံတုဲ တင်ဂၞင် လၟိဟ် ရာဇဝင်ဂမၠိုင် ပံင်လတူ ၁၀၀% မာန်ရ)။
* '''၆၇.၈%''' - ဂကူဥရောပ (European New Zealanders)
* '''၁၉.၆%''' - ဂကူ မာအဝ်ရဳ (Māori)
* '''၁၇.၃%''' - ဂကူ အာရှ (Asian) (ပ္ကောံလဝ် ကြုက်၊ အိန္ဒိယ၊ ဖဳလဳပိန် စသဖြင့်)
* '''၈.၉%''' - ကောန်တကအ် ပါသဳဖိတ် (Pacific peoples)
* '''၁.၉%''' - အာဖရိက ကေုာံ အရှေ့အလယ်ပိုင်း
&lt;/div&gt;
ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ အင်္ဂလိက် တုဲ၊ ဘာသာ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ တအ်ဂှ် ဒှ် ဘာသာစကား ရုင် ကီုရ။ 

== ယေန်သၞာၚ် (Culture) ==
ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ပရေင်နှဴရဴ အကြာ အခိုက်ကၞာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဥရောပ (ဗြိတိန်) ရ။ 
* '''သၠ်ေဒယှ်ေ ကေုာံ ကွတ်ဇိုင်တဲ:''' လှ်ေ ဟာကာ (Haka) ဂှ် ပြာကတ်လောန်တုဲ ဗွဲတၟေင် ဂကောံ ဝိုင်ရက်ဘဳ (All Blacks) တအ် လှ်ေထ္ၜး ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစ ဝိုင်ပြိုင်ပ္ကာန်ရ။ 
* '''ဝိုင်ပြိုင်ပ္ကာန်:''' ရက်ဘဳ (Rugby union) ဂှ် ဒှ် ကစား အဓိက ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပရေင်ကွတ်ဇိုင်တဲ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
* [[မာအဝ်ရဳ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နယူဇြဳလာန်}}
[[ကဏ္ဍ:နယူဇြဳလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>ecml5lbdbdddfklpgll31cnmwbhmgdf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53300</id>
      <parentid>53299</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15406" sha1="d31og3wtwwr90h7lkqrfyt8jerewb1n" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #ffffff;&quot; | နယူဇြဳလာန်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;New Zealand&lt;br /&gt;''Aotearoa'' (မာအဝ်ရဳ)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |
{| style=&quot;width: 100%; text-align: center; background: transparent; border-collapse: collapse;&quot;
|-
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Flag of New Zealand.svg|125px|border]]&lt;br /&gt;အလာံ
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Coat of arms of New Zealand.svg|85px]]&lt;br /&gt;တဆိပ်
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:NZL_orthographic NaturalEarth.svg|250px]]&lt;br /&gt;ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ကေုာံ ရးဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဍုင်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဍုင်မဇၞော်အိုတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အံက်ကလာန်]] (Auckland)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဘာသာစကား ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အင်္ဂလိက်]]&lt;br /&gt;[[မာအဝ်ရဳ]]&lt;br /&gt;ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သၞောတ် အုပ်ဓုပ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သၞောတ်သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဨကရာဇ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[သၟိင် ឆာလ်-၃|ឆာလ်-၃]] (Charles III)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သကိုပ်ဝန် (Gov-Gen)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဝန်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဗွိုက်အနာံ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၂၆၃,၃၁၀ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | လၟိဟ်မၞိဟ် (ၜိုတ်စၟတ်)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သြန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နယူဇြဳလာန် ဒဝ်လာ (NZD)
|}

'''နယူဇြဳလာန်''' ({{lang-en|New Zealand}}; {{lang-mi|Aotearoa}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (Te Ika-a-Māui) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (Te Waipounamu) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိ အတိုင် ဗွိုက်အနာံတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်[[အဝ်သတြေလျာ]] တတ်ကၠောအ် မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား (New Caledonia)၊ [[ဖဳဂျဳ]] (Fiji) ကေုာံ [[တံင်ဂါ]] (Tonga) တအ်ရ။ ဗီုပြင် တိဍာ် နာနာသာ် ကေုာံ က္ဍိုပ်ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵုအာလ်သၠုင်ကျာ (Kā Tiritiri o te Moana) တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် တိုက်တိ ကေုာံ ဒဵုပၟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[အံက်ကလာန်]] (Auckland) ရ။

တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ်ဇၞော် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ [[ပဝ်လဳနဳရှာ]] (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ယေန်သၞာင် [[မာအဝ်ရဳ]] (Māori) မနွံကဵု အခိုက်ကၞာ တၞဟ်ခြာမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂ ဂှ်၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နယူဇြဳလာန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉ ဂှ်၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (Captain James Cook) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀ ဂှ်၊ ကလုတ် ဍုင်ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်လလောင်တြး အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ် ကေုာံ ပါ်ခြာထောအ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]]၊ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။

နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (Liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ မဆက်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ကီုရ၊ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် လုကဴ ဗွဲမလံလ တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (Unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ ရး နယူဇြဳလာန် (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက တအ်ကီုရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သတြေလျာ]]
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နယူဇြဳလာန်}}
[[ကဏ္ဍ:နယူဇြဳလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>d31og3wtwwr90h7lkqrfyt8jerewb1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53301</id>
      <parentid>53300</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16128" sha1="6bm3y23eqra97bjwkzvyg6js6st02d9" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #ffffff;&quot; | နယူဇြဳလာန်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;New Zealand (အင်္ဂလိက်)&lt;br/&gt;''Aotearoa'' (မာအဝ်ရဳ)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |
{| style=&quot;width: 100%; text-align: center; background: transparent; border-collapse: collapse;&quot;
|-
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Flag of New Zealand.svg|125px|border|alt=အလာံ နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;အလာံ
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Coat of arms of New Zealand.svg|85px|alt=တဆိပ် နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;တဆိပ်
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:NZL_orthographic NaturalEarth.svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ကေုာံ ရးဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဍုင်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဍုင်မဇၞော်အိုတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အံက်ကလာန်]] (Auckland)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဘာသာစကား ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အင်္ဂလိက်]]&lt;br /&gt;[[မာအဝ်ရဳ]]&lt;br /&gt;ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သၞောတ် အုပ်ဓုပ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သၞောတ်သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဨကရာဇ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[သၟိင် ឆာလ်-၃|ឆာလ်-၃]] (Charles III)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သကိုပ်ဝန် (Gov-Gen)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဝန်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဗွိုက်အနာံ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၂၆၃,၃၁၀ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | လၟိဟ်မၞိဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သြန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နယူဇြဳလာန် ဒဝ်လာ (NZD)
|}

'''နယူဇြဳလာန်''' ({{lang-en|New Zealand}}; {{lang-mi|Aotearoa}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (Te Ika-a-Māui) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (Te Waipounamu) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိ အတိုင် ဗွိုက်အနာံတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်[[အဝ်သတြေလျာ]] တတ်ကၠောအ် မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား (New Caledonia)၊ [[ဖဳဂျဳ]] (Fiji) ကေုာံ [[တံင်ဂါ]] (Tonga) တအ်ရ။ ဗီုပြင် တိဍာ် နာနာသာ် ကေုာံ က္ဍိုပ်ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵုအာလ်သၠုင်ကျာ (Kā Tiritiri o te Moana) တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် တိုက်တိ ကေုာံ ဒဵုပၟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[အံက်ကလာန်]] (Auckland) ရ။

== ဝၚ် (History) ==
တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ်ဇၞော် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ 
* '''ကိုပ်ကၠာ ခေတ် ဥရောပ:''' အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ [[ပဝ်လဳနဳရှာ]] (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ယေန်သၞာင် [[မာအဝ်ရဳ]] (Māori) မနွံကဵု အခိုက်ကၞာ တၞဟ်ခြာမွဲရ။ 
* '''အခိင် ဥရောပ စိုပ်:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂ ဂှ်၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နယူဇြဳလာန် ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉ ဂှ်၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (Captain James Cook) စိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ 
* '''သၟဝ်တဲ ဗြိတိန် ကေုာံ ဗၠးၜး:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀ ဂှ်၊ ကလုတ် ဍုင်ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်လလောင်တြး အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ် ကေုာံ ပါ်ခြာထောအ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ် (Politics &amp; Government) ==
ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (Unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ 

နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ '''ရး နယူဇြဳလာန်''' (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက တအ်ကီုရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ 

ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (Liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ မဆက်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ကီုရ၊ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် လုကဴ ဗွဲမလံလ တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

== လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Demographics &amp; Culture) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]]၊ [[မာအဝ်ရဳ]] ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။
&lt;/div&gt;

ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သတြေလျာ]]
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နယူဇြဳလာန်}}
[[ကဏ္ဍ:နယူဇြဳလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>6bm3y23eqra97bjwkzvyg6js6st02d9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53302</id>
      <parentid>53301</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25193" sha1="av3ddd30kjr8432h9byro0jftzt31hp" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #ffffff;&quot; | နယူဇြဳလာန်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;New Zealand (အင်္ဂလိက်)&lt;br/&gt;''Aotearoa'' (မာအဝ်ရဳ)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |
{| style=&quot;width: 100%; text-align: center; background: transparent; border-collapse: collapse;&quot;
|-
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Flag of New Zealand.svg|125px|border|alt=အလာံ နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;အလာံ
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Coat of arms of New Zealand.svg|85px|alt=တဆိပ် နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;တဆိပ်
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:NZL_orthographic NaturalEarth.svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ကေုာံ ရးဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဍုင်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဍုင်မဇၞော်အိုတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အံက်ကလာန်]] (Auckland)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဘာသာစကား ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အင်္ဂလိက်]]&lt;br /&gt;[[မာအဝ်ရဳ]]&lt;br /&gt;ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သၞောတ် အုပ်ဓုပ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သၞောတ်သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဨကရာဇ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[သၟိင် ឆာလ်-၃|ឆာလ်-၃]] (Charles III)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သကိုပ်ဝန် (Gov-Gen)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဝန်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဗွိုက်အနာံ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၂၆၃,၃၁၀ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | လၟိဟ်မၞိဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သြန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နယူဇြဳလာန် ဒဝ်လာ (NZD)
|}

'''နယူဇြဳလာန်''' ({{lang-en|New Zealand}}; {{lang-mi|Aotearoa}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (Te Ika-a-Māui) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (Te Waipounamu) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိ အတိုင် ဗွိုက်အနာံတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်[[အဝ်သတြေလျာ]] တတ်ကၠောအ် မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား (New Caledonia)၊ [[ဖဳဂျဳ]] (Fiji) ကေုာံ [[တံင်ဂါ]] (Tonga) တအ်ရ။ ဗီုပြင် တိဍာ် နာနာသာ် ကေုာံ က္ဍိုပ်ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵုအာလ်သၠုင်ကျာ (Kā Tiritiri o te Moana) တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် တိုက်တိ ကေုာံ ဒဵုပၟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[အံက်ကလာန်]] (Auckland) ရ။

တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ ပဝ်လဳနဳရှာ (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ (Māori) မနွံကဵု ယေန်သၞာင် တၞဟ်ခြာမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် တကအ်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (Captain James Cook) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀၊ ကလုတ် ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် လပါ်လက္ကရဴ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ အင်္ဂလိက်၊ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် (New Zealand Sign Language) တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။

နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် (minimum wage) ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် (protectionist) ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် (Service sector) ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ တအ်လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ (International tourism) ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် (Trans-Tasman identity) မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် မတုပ်သၟဟ် ညးသ္ကအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် (Governor-General) သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ (Regional councils) ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ (territorial authorities) သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ ရး နယူဇြဳလာန် (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက (Antarctica) တအ်ကီုရ။

== ဝၚ် (History) ==
တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ်ဇၞော် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ 
* '''ကိုပ်ကၠာ ခေတ် ဥရောပ:''' အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ [[ပဝ်လဳနဳရှာ]] (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ယေန်သၞာင် [[မာအဝ်ရဳ]] (Māori) မနွံကဵု အခိုက်ကၞာ တၞဟ်ခြာမွဲရ။ 
* '''အခိင် ဥရောပ စိုပ်:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂ ဂှ်၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နယူဇြဳလာန် ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉ ဂှ်၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (Captain James Cook) စိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ 
* '''သၟဝ်တဲ ဗြိတိန် ကေုာံ ဗၠးၜး:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀ ဂှ်၊ ကလုတ် ဍုင်ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်လလောင်တြး အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ် ကေုာံ ပါ်ခြာထောအ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ် (Politics &amp; Government) ==
ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (Unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ 

နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ '''ရး နယူဇြဳလာန်''' (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက တအ်ကီုရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ 

ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (Liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ မဆက်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ကီုရ၊ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် လုကဴ ဗွဲမလံလ တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

== လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Demographics &amp; Culture) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]]၊ [[မာအဝ်ရဳ]] ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။
&lt;/div&gt;

ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သတြေလျာ]]
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နယူဇြဳလာန်}}
[[ကဏ္ဍ:နယူဇြဳလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>av3ddd30kjr8432h9byro0jftzt31hp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53303</id>
      <parentid>53302</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25190" sha1="qdo3pus6ey24oc414zfytfy5xx46d8j" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #ffffff;&quot; | နယူဇြဳလာန်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;New Zealand (အင်္ဂလိက်)&lt;br/&gt;''Aotearoa'' (မာအဝ်ရဳ)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |
{| style=&quot;width: 100%; text-align: center; background: transparent; border-collapse: collapse;&quot;
|-
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Flag of New Zealand.svg|125px|border|alt=အလာံ နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;အလာံ
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Coat of arms of New Zealand.svg|85px|alt=တဆိပ် နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;တဆိပ်
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:NZL_orthographic NaturalEarth.svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ကေုာံ ရးဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဍုင်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဍုင်မဇၞော်အိုတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အံက်ကလာန်]] (Auckland)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဘာသာစကား ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အင်္ဂလိက်]]&lt;br /&gt;[[မာအဝ်ရဳ]]&lt;br /&gt;ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သၞောတ် အုပ်ဓုပ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သၞောတ်သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဨကရာဇ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[သၟိင် ឆာလ်-၃|ឆာလ်-၃]] (Charles III)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သကိုပ်ဝန် (Gov-Gen)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဝန်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဗွိုက်အနာံ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၂၆၃,၃၁၀ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | လၟိဟ်မၞိဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သြန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နယူဇြဳလာန် ဒဝ်လာ (NZD)
|}

'''နယူဇြဳလာန်''' ({{lang-en|New Zealand}}; {{lang-mi|Aotearoa}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (Te Ika-a-Māui) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (Te Waipounamu) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိ အတိုင် ဗွိုက်အနာံတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်[[အဝ်သတြေလျာ]] တတ်ကၠောအ် မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား (New Caledonia)၊ [[ဖဳဂျဳ]] (Fiji) ကေုာံ [[တံင်ဂါ]] (Tonga) တအ်ရ။ ဗီုပြင် တိဍာ် နာနာသာ် ကေုာံ က္ဍိုပ်ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵုအာလ်သၠုင်ကျာ (Kā Tiritiri o te Moana) တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် တိုက်တိ ကေုာံ ဒဵုပၟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[အံက်ကလာန်]] (Auckland) ရ။

တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ ပဝ်လဳနဳရှာ (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ (Māori) မနွံကဵု ယေန်သၞာင် တၞဟ်ခြာမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် တကအ်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်သ် ကွတ် (Captain James Cook) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀၊ ကလုတ် ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် လပါ်လက္ကရဴ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ အင်္ဂလိက်၊ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် (New Zealand Sign Language) တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။

နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် (minimum wage) ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် (protectionist) ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် (Service sector) ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ တအ်လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ (International tourism) ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် (Trans-Tasman identity) မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် မတုပ်သၟဟ် ညးသ္ကအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် (Governor-General) သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ (Regional councils) ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ (territorial authorities) သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ ရး နယူဇြဳလာန် (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက (Antarctica) တအ်ကီုရ။

== ဝၚ် (History) ==
တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ်ဇၞော် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ 
* '''ကိုပ်ကၠာ ခေတ် ဥရောပ:''' အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ [[ပဝ်လဳနဳရှာ]] (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ယေန်သၞာင် [[မာအဝ်ရဳ]] (Māori) မနွံကဵု အခိုက်ကၞာ တၞဟ်ခြာမွဲရ။ 
* '''အခိင် ဥရောပ စိုပ်:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂ ဂှ်၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နယူဇြဳလာန် ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉ ဂှ်၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (Captain James Cook) စိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ 
* '''သၟဝ်တဲ ဗြိတိန် ကေုာံ ဗၠးၜး:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀ ဂှ်၊ ကလုတ် ဍုင်ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်လလောင်တြး အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ် ကေုာံ ပါ်ခြာထောအ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ် (Politics &amp; Government) ==
ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (Unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ 

နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ '''ရး နယူဇြဳလာန်''' (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက တအ်ကီုရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ 

ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (Liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ မဆက်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ကီုရ၊ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် လုကဴ ဗွဲမလံလ တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

== လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Demographics &amp; Culture) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]]၊ [[မာအဝ်ရဳ]] ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။
&lt;/div&gt;

ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သတြေလျာ]]
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နယူဇြဳလာန်}}
[[ကဏ္ဍ:နယူဇြဳလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>qdo3pus6ey24oc414zfytfy5xx46d8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53304</id>
      <parentid>53303</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33218" sha1="hq36ghqxefqnlz7682he8l94d4kc35j" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #ffffff;&quot; | နယူဇြဳလာန်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;New Zealand (အင်္ဂလိက်)&lt;br/&gt;''Aotearoa'' (မာအဝ်ရဳ)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |
{| style=&quot;width: 100%; text-align: center; background: transparent; border-collapse: collapse;&quot;
|-
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Flag of New Zealand.svg|125px|border|alt=အလာံ နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;အလာံ
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Coat of arms of New Zealand.svg|85px|alt=တဆိပ် နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;တဆိပ်
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:NZL_orthographic NaturalEarth.svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ကေုာံ ရးဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဍုင်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဍုင်မဇၞော်အိုတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အံက်ကလာန်]] (Auckland)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဘာသာစကား ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အင်္ဂလိက်]]&lt;br /&gt;[[မာအဝ်ရဳ]]&lt;br /&gt;ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သၞောတ် အုပ်ဓုပ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သၞောတ်သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဨကရာဇ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[သၟိင် ឆာလ်-၃|ឆာလ်-၃]] (Charles III)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သကိုပ်ဝန် (Gov-Gen)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဝန်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဗွိုက်အနာံ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၂၆၃,၃၁၀ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | လၟိဟ်မၞိဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သြန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နယူဇြဳလာန် ဒဝ်လာ (NZD)
|}

'''နယူဇြဳလာန်''' ({{lang-en|New Zealand}}; {{lang-mi|Aotearoa}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (Te Ika-a-Māui) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (Te Waipounamu) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိ အတိုင် ဗွိုက်အနာံတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်[[အဝ်သတြေလျာ]] တတ်ကၠောအ် မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား (New Caledonia)၊ [[ဖဳဂျဳ]] (Fiji) ကေုာံ [[တံင်ဂါ]] (Tonga) တအ်ရ။ ဗီုပြင် တိဍာ် နာနာသာ် ကေုာံ က္ဍိုပ်ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵုအာလ်သၠုင်ကျာ (Kā Tiritiri o te Moana) တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် တိုက်တိ ကေုာံ ဒဵုပၟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[အံက်ကလာန်]] (Auckland) ရ။

တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ ပဝ်လဳနဳရှာ (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ (Māori) မနွံကဵု ယေန်သၞာင် တၞဟ်ခြာမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် တကအ်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်သ် ကွတ် (Captain James Cook) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀၊ ကလုတ် ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် လပါ်လက္ကရဴ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ အင်္ဂလိက်၊ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် (New Zealand Sign Language) တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။

နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် (minimum wage) ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် (protectionist) ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် (Service sector) ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ တအ်လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ (International tourism) ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် (Trans-Tasman identity) မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် မတုပ်သၟဟ် ညးသ္ကအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် (Governor-General) သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ (Regional councils) ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ (territorial authorities) သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ ရး နယူဇြဳလာန် (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက (Antarctica) တအ်ကီုရ။

== နိရုတ္တိ (Etymology) ==
{{Further|ယၟုဒၞာဲဒေသ နယူဇြဳလာန်}}
[[ဝှာင်:Nova_Zeelandia_by_Janssonius(134121958).jpg|left|thumb|ဗီုရုပ် တြေံ သၞာံ ၁၆၆၆ မထ္ၜးလဝ် ပြင်ၜဳ ပလိုတ် &quot;Nova Zeelandia&quot; (ပ္ဍဲဗီုဏအ် လပါ်သၟဝ်ဂှ် ဒှ် လပါ်သၟဝ်ကျာရ)။]]
သၟာအာတရဴ ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ်လဝ် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) မနွံယၟု [[အေဗဴ တာတ်သမာန်]] (Abel Tasman) ရ။ ညးဝွံ ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု တကအ်ဏအ် နဒဒှ် ''[[Staten Land]]'' တုဲ၊ ထေင်ကေတ်လဝ် ဒဒှ်ရ ဍေံဒှ် ကရေက်မွဲ နူကဵု ''[[Staten Landt]]'' မဒှ် ဒၞာဲ [[ဂျာကပ် လေ မေယျာ]] (Jacob Le Maire) မဆဵုလဝ် ပ္ဍဲကဵု လပါ်ကၞောတ် သၠုင်ကျာ [[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] (South America) ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံဂတဂှ် (သၞာံ ၁၆၄၃)၊ [[ဟေန်ဒရိတ် ဗရဴဝါ]] (Hendrik Brouwer) ထ္ၜးသက်သဳ ဒဒှ်ရ တိဍာ် အမေရိက သၠုင်ကျာ ဂှ် ဒှ်ဆ တကအ်ဍောတ်တ် မွဲရတုဲ၊ ဗွဲကြဴ သၟာဓဇက်ဗီုတိ ဍုင်ဒါတ် တအ် ပြံင်လှာဲထောအ် ယၟု ဒၞာဲ တာတ်သမာန် မဆဵုလဝ်ဂှ် နဒဒှ် ''Nova Zeelandia'' နူကဵု [[ဘာသာလာတေန်]] မကေတ်လဝ် အတိုင် ယၟု တွဵုရး [[ဇြဳလာန်]] (Zeeland) ပ္ဍဲ ဍုင်ဒါတ် ရ။ ယၟုဏအ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ပြံင်လှာဲအာ နဒဒှ် ဗီုပြင် အင်္ဂလိက် ''နယူဇြဳလာန်'' (New Zealand) ရ။

နကဵု [[ဘာသာမာအဝ်ရဳ]] မ္ဂး ယၟုဏအ်ဂှ် ချူလဝ် ''Nu Tireni'' (ပ္ဍဲကဵု လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ မ္ဂး ချူလဝ် ''Nu Tirani'') ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ ဂှ် လိက်တၞး မချူလဝ် နကဵု ဘာသာမာအဝ်ရဳ &quot;He Wakaputanga o te Rangatiratanga o Nu Tireni&quot; ဂှ် ကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက် တုဲ ဒှ်ကၠုင် လိက်လလောင်တြး ဗၠးၜး နယူဇြဳလာန် ([[Declaration of the Independence of New Zealand]]) ရ။ လိက်ဏအ်ဂှ် ဖန်ဇန်လဝ် နကဵု ဂကောံကောန်တၟအ် မပံင်ကောံ နယူဇြဳလာန် ([[United Tribes of New Zealand]]) တုဲ၊ လိက်စတုတ္ထ မွဲတၞးဂှ် ပလံင်ဏာ ဇရေင် သၟိင်ဨကရာဇ် [[ဝဳလဳယာမ်-၄]] (William IV) ရ။ သၟိင်ဨကရာဇ်ဝွံ ပဒတန်လဝ် အလာံ ဂကောံကောန်တၟအ် မပံင်ကောံ နယူဇြဳလာန် တုဲ သီုပဒတန်လဝ် လိက်လလောင်တြးဂှ် နကဵု လိက် မကၠုင်နူ လော့ဒ် ဂလေန်နယ် (Lord Glenelg) ကီုရ။

''အာအဝ်တဳရဝ်အာ'' (Aotearoa) (မလေပ် ကၠာဲစၠောအ်လဝ် 'တိဍာ် မတ်ဗြဲဗု ဇမၠိင်') ဂှ် ဒှ် ယၟု ဍုင်နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် နကဵု ဘာသာမာအဝ်ရဳ ရ။ ကိုပ်ကၠာ မၞိဟ်ဥရောပ တအ် ဟွံစိုပ်ဏီဂှ် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ တအ် နွံကဵု ယၟု သွက် အလုံမွဲဍုင်ဏအ် ဟွံမဲဂှ် ဟွံတီကၠးဖ္ဍးရ။ နူတမ်မူလမ္ဂး ''Aotearoa'' ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် ဆ [[တကအ်သၟဝ်ကျာ (နယူဇြဳလာန်)|တကအ်သၟဝ်ကျာ]] (North Island) မွဲဓဝ်ရ။ သွက် တကအ်ဇၞော် ၜါဂှ် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ တအ် နွံကဵု ယၟုအခိုက်ကၞာ နာနာသာ် မပ္တံကဵု ''Te Ika-a-Māui'' ('က နူ မာအူအဳ') သွက် တကအ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ''Te Waipounamu'' ('ဍာ် နူ တၟအ်မတ်') ဟွံသေင်မ္ဂး ''Te Waka o Aoraki'' ('ဂၠုင် နူ အာအဝ်ရာကဳ') သွက် [[တကအ်သၠုင်ကျာ (နယူဇြဳလာန်)|တကအ်သၠုင်ကျာ]] တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗီုတိ ဥရောပ ခေတ်စတမ်တအ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် တကအ်တအ်ဂှ် သၟဝ်ကျာ (တကအ် သၟဝ်ကျာ)၊ လဒေါဝ် (တကအ် သၠုင်ကျာ) ကေုာံ သၠုင်ကျာ ([[တကအ်သတူးဝပ်]] / ရာကဳအူရာ) အတိုင်လၟေင်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၀ ဂှ် သၟာဓဇက်ဗီုတိတအ် စသုင်စောဲကၠုင် &quot;သၟဝ်ကျာ&quot; ကေုာံ &quot;သၠုင်ကျာ&quot; ပ္ဍဲလတူ ဗီုတိ သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ တကအ် မဇၞော်အိုတ် ၜါဂှ်တုဲ၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၀၇ ဂှ် ယၟုတအ်ဏအ် ဒှ်အာ ယၟု မဒုင်တဲ အလုံအိုတ်ရ။ ဂကောံ ပထဝဳ နယူဇြဳလာန် ([[New Zealand Geographic Board]]) ဂွံတီကေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ဒဒှ်ရ ယၟု တကအ် သၟဝ်ကျာ ကေုာံ တကအ် သၠုင်ကျာ တအ်ဂှ် ဟွံကေင် ဒှ်လဝ် ယၟု ရုင် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဏီတုဲ၊ ယၟု တအ်ဂှ် သီုကဵု ယၟု သၠာဲတၞဟ်တအ်ဂှ် ပဒတန် နဒဒှ် ယၟုရုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ရ။ အရာဏအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ယၟု နဒဒှ် တကအ်သၟဝ်ကျာ (North Island) ဟွံသေင်မ္ဂး ''Te Ika-a-Māui''၊ ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (South Island) ဟွံသေင်မ္ဂး ''Te Waipounamu'' ရ။ သွက် တကအ် မွဲမွဲဂှ် စကာ ယၟု အင်္ဂလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု မာအဝ်ရဳ မွဲမွဲ ဂွံတုဲ၊ စကာ ယၟု သီုၜါ မွဲစွံ လေဝ် ဂွံကီုရ။ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ယၟု မာအဝ်ရဳ ကေုာံ အင်္ဂလိက် သွက် အလုံမွဲဍုင်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး စကာ မွဲစွံ (Aotearoa New Zealand) ကီုလေဝ်၊ ယၟုဏအ်ဂှ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵု သၞောဝ်ရုင် (official recognition) ဏီရ။

== ဝၚ် (History) ==
တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ်ဇၞော် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ 
* '''ကိုပ်ကၠာ ခေတ် ဥရောပ:''' အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ [[ပဝ်လဳနဳရှာ]] (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ယေန်သၞာင် [[မာအဝ်ရဳ]] (Māori) မနွံကဵု အခိုက်ကၞာ တၞဟ်ခြာမွဲရ။ 
* '''အခိင် ဥရောပ စိုပ်:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂ ဂှ်၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နယူဇြဳလာန် ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉ ဂှ်၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်းသ် ကွတ် (Captain James Cook) စိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ 
* '''သၟဝ်တဲ ဗြိတိန် ကေုာံ ဗၠးၜး:''' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀ ဂှ်၊ ကလုတ် ဍုင်ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်လလောင်တြး အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ် ကေုာံ ပါ်ခြာထောအ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ် (Politics &amp; Government) ==
ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (Unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ 

နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ '''ရး နယူဇြဳလာန်''' (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက တအ်ကီုရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ 

ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (Liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ မဆက်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ကီုရ၊ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် လုကဴ ဗွဲမလံလ တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

== လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Demographics &amp; Culture) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]]၊ [[မာအဝ်ရဳ]] ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။
&lt;/div&gt;

ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သတြေလျာ]]
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နယူဇြဳလာန်}}
[[ကဏ္ဍ:နယူဇြဳလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>hq36ghqxefqnlz7682he8l94d4kc35j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53305</id>
      <parentid>53304</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဝၚ် (History) */</comment>
      <origin>53305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30107" sha1="bd4du6wuas26d2xfxcxhsml2x3xl1ip" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #ffffff;&quot; | နယူဇြဳလာန်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;New Zealand (အင်္ဂလိက်)&lt;br/&gt;''Aotearoa'' (မာအဝ်ရဳ)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |
{| style=&quot;width: 100%; text-align: center; background: transparent; border-collapse: collapse;&quot;
|-
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Flag of New Zealand.svg|125px|border|alt=အလာံ နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;အလာံ
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Coat of arms of New Zealand.svg|85px|alt=တဆိပ် နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;တဆိပ်
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:NZL_orthographic NaturalEarth.svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ကေုာံ ရးဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဍုင်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဍုင်မဇၞော်အိုတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အံက်ကလာန်]] (Auckland)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဘာသာစကား ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အင်္ဂလိက်]]&lt;br /&gt;[[မာအဝ်ရဳ]]&lt;br /&gt;ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သၞောတ် အုပ်ဓုပ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သၞောတ်သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဨကရာဇ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[သၟိင် ឆာလ်-၃|ឆာလ်-၃]] (Charles III)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သကိုပ်ဝန် (Gov-Gen)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဝန်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဗွိုက်အနာံ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၂၆၃,၃၁၀ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | လၟိဟ်မၞိဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သြန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နယူဇြဳလာန် ဒဝ်လာ (NZD)
|}

'''နယူဇြဳလာန်''' ({{lang-en|New Zealand}}; {{lang-mi|Aotearoa}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (Te Ika-a-Māui) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (Te Waipounamu) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိ အတိုင် ဗွိုက်အနာံတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်[[အဝ်သတြေလျာ]] တတ်ကၠောအ် မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား (New Caledonia)၊ [[ဖဳဂျဳ]] (Fiji) ကေုာံ [[တံင်ဂါ]] (Tonga) တအ်ရ။ ဗီုပြင် တိဍာ် နာနာသာ် ကေုာံ က္ဍိုပ်ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵုအာလ်သၠုင်ကျာ (Kā Tiritiri o te Moana) တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် တိုက်တိ ကေုာံ ဒဵုပၟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[အံက်ကလာန်]] (Auckland) ရ။

တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ ပဝ်လဳနဳရှာ (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ (Māori) မနွံကဵု ယေန်သၞာင် တၞဟ်ခြာမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် တကအ်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်သ် ကွတ် (Captain James Cook) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀၊ ကလုတ် ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် လပါ်လက္ကရဴ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ အင်္ဂလိက်၊ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် (New Zealand Sign Language) တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။

နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် (minimum wage) ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် (protectionist) ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် (Service sector) ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ တအ်လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ (International tourism) ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် (Trans-Tasman identity) မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် မတုပ်သၟဟ် ညးသ္ကအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် (Governor-General) သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ (Regional councils) ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ (territorial authorities) သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ ရး နယူဇြဳလာန် (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက (Antarctica) တအ်ကီုရ။

== နိရုတ္တိ (Etymology) ==
{{Further|ယၟုဒၞာဲဒေသ နယူဇြဳလာန်}}
[[ဝှာင်:Nova_Zeelandia_by_Janssonius(134121958).jpg|left|thumb|ဗီုရုပ် တြေံ သၞာံ ၁၆၆၆ မထ္ၜးလဝ် ပြင်ၜဳ ပလိုတ် &quot;Nova Zeelandia&quot; (ပ္ဍဲဗီုဏအ် လပါ်သၟဝ်ဂှ် ဒှ် လပါ်သၟဝ်ကျာရ)။]]
သၟာအာတရဴ ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ်လဝ် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) မနွံယၟု [[အေဗဴ တာတ်သမာန်]] (Abel Tasman) ရ။ ညးဝွံ ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု တကအ်ဏအ် နဒဒှ် ''[[Staten Land]]'' တုဲ၊ ထေင်ကေတ်လဝ် ဒဒှ်ရ ဍေံဒှ် ကရေက်မွဲ နူကဵု ''[[Staten Landt]]'' မဒှ် ဒၞာဲ [[ဂျာကပ် လေ မေယျာ]] (Jacob Le Maire) မဆဵုလဝ် ပ္ဍဲကဵု လပါ်ကၞောတ် သၠုင်ကျာ [[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] (South America) ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံဂတဂှ် (သၞာံ ၁၆၄၃)၊ [[ဟေန်ဒရိတ် ဗရဴဝါ]] (Hendrik Brouwer) ထ္ၜးသက်သဳ ဒဒှ်ရ တိဍာ် အမေရိက သၠုင်ကျာ ဂှ် ဒှ်ဆ တကအ်ဍောတ်တ် မွဲရတုဲ၊ ဗွဲကြဴ သၟာဓဇက်ဗီုတိ ဍုင်ဒါတ် တအ် ပြံင်လှာဲထောအ် ယၟု ဒၞာဲ တာတ်သမာန် မဆဵုလဝ်ဂှ် နဒဒှ် ''Nova Zeelandia'' နူကဵု [[ဘာသာလာတေန်]] မကေတ်လဝ် အတိုင် ယၟု တွဵုရး [[ဇြဳလာန်]] (Zeeland) ပ္ဍဲ ဍုင်ဒါတ် ရ။ ယၟုဏအ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ပြံင်လှာဲအာ နဒဒှ် ဗီုပြင် အင်္ဂလိက် ''နယူဇြဳလာန်'' (New Zealand) ရ။

နကဵု [[ဘာသာမာအဝ်ရဳ]] မ္ဂး ယၟုဏအ်ဂှ် ချူလဝ် ''Nu Tireni'' (ပ္ဍဲကဵု လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ မ္ဂး ချူလဝ် ''Nu Tirani'') ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ ဂှ် လိက်တၞး မချူလဝ် နကဵု ဘာသာမာအဝ်ရဳ &quot;He Wakaputanga o te Rangatiratanga o Nu Tireni&quot; ဂှ် ကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက် တုဲ ဒှ်ကၠုင် လိက်လလောင်တြး ဗၠးၜး နယူဇြဳလာန် ([[Declaration of the Independence of New Zealand]]) ရ။ လိက်ဏအ်ဂှ် ဖန်ဇန်လဝ် နကဵု ဂကောံကောန်တၟအ် မပံင်ကောံ နယူဇြဳလာန် ([[United Tribes of New Zealand]]) တုဲ၊ လိက်စတုတ္ထ မွဲတၞးဂှ် ပလံင်ဏာ ဇရေင် သၟိင်ဨကရာဇ် [[ဝဳလဳယာမ်-၄]] (William IV) ရ။ သၟိင်ဨကရာဇ်ဝွံ ပဒတန်လဝ် အလာံ ဂကောံကောန်တၟအ် မပံင်ကောံ နယူဇြဳလာန် တုဲ သီုပဒတန်လဝ် လိက်လလောင်တြးဂှ် နကဵု လိက် မကၠုင်နူ လော့ဒ် ဂလေန်နယ် (Lord Glenelg) ကီုရ။

''အာအဝ်တဳရဝ်အာ'' (Aotearoa) (မလေပ် ကၠာဲစၠောအ်လဝ် 'တိဍာ် မတ်ဗြဲဗု ဇမၠိင်') ဂှ် ဒှ် ယၟု ဍုင်နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် နကဵု ဘာသာမာအဝ်ရဳ ရ။ ကိုပ်ကၠာ မၞိဟ်ဥရောပ တအ် ဟွံစိုပ်ဏီဂှ် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ တအ် နွံကဵု ယၟု သွက် အလုံမွဲဍုင်ဏအ် ဟွံမဲဂှ် ဟွံတီကၠးဖ္ဍးရ။ နူတမ်မူလမ္ဂး ''Aotearoa'' ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် ဆ [[တကအ်သၟဝ်ကျာ (နယူဇြဳလာန်)|တကအ်သၟဝ်ကျာ]] (North Island) မွဲဓဝ်ရ။ သွက် တကအ်ဇၞော် ၜါဂှ် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ တအ် နွံကဵု ယၟုအခိုက်ကၞာ နာနာသာ် မပ္တံကဵု ''Te Ika-a-Māui'' ('က နူ မာအူအဳ') သွက် တကအ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ''Te Waipounamu'' ('ဍာ် နူ တၟအ်မတ်') ဟွံသေင်မ္ဂး ''Te Waka o Aoraki'' ('ဂၠုင် နူ အာအဝ်ရာကဳ') သွက် [[တကအ်သၠုင်ကျာ (နယူဇြဳလာန်)|တကအ်သၠုင်ကျာ]] တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗီုတိ ဥရောပ ခေတ်စတမ်တအ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် တကအ်တအ်ဂှ် သၟဝ်ကျာ (တကအ် သၟဝ်ကျာ)၊ လဒေါဝ် (တကအ် သၠုင်ကျာ) ကေုာံ သၠုင်ကျာ ([[တကအ်သတူးဝပ်]] / ရာကဳအူရာ) အတိုင်လၟေင်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၀ ဂှ် သၟာဓဇက်ဗီုတိတအ် စသုင်စောဲကၠုင် &quot;သၟဝ်ကျာ&quot; ကေုာံ &quot;သၠုင်ကျာ&quot; ပ္ဍဲလတူ ဗီုတိ သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ တကအ် မဇၞော်အိုတ် ၜါဂှ်တုဲ၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၀၇ ဂှ် ယၟုတအ်ဏအ် ဒှ်အာ ယၟု မဒုင်တဲ အလုံအိုတ်ရ။ ဂကောံ ပထဝဳ နယူဇြဳလာန် ([[New Zealand Geographic Board]]) ဂွံတီကေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ဒဒှ်ရ ယၟု တကအ် သၟဝ်ကျာ ကေုာံ တကအ် သၠုင်ကျာ တအ်ဂှ် ဟွံကေင် ဒှ်လဝ် ယၟု ရုင် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဏီတုဲ၊ ယၟု တအ်ဂှ် သီုကဵု ယၟု သၠာဲတၞဟ်တအ်ဂှ် ပဒတန် နဒဒှ် ယၟုရုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ရ။ အရာဏအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ယၟု နဒဒှ် တကအ်သၟဝ်ကျာ (North Island) ဟွံသေင်မ္ဂး ''Te Ika-a-Māui''၊ ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (South Island) ဟွံသေင်မ္ဂး ''Te Waipounamu'' ရ။ သွက် တကအ် မွဲမွဲဂှ် စကာ ယၟု အင်္ဂလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု မာအဝ်ရဳ မွဲမွဲ ဂွံတုဲ၊ စကာ ယၟု သီုၜါ မွဲစွံ လေဝ် ဂွံကီုရ။ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ယၟု မာအဝ်ရဳ ကေုာံ အင်္ဂလိက် သွက် အလုံမွဲဍုင်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး စကာ မွဲစွံ (Aotearoa New Zealand) ကီုလေဝ်၊ ယၟုဏအ်ဂှ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵု သၞောဝ်ရုင် (official recognition) ဏီရ။
*

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ် (Politics &amp; Government) ==
ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (Unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ 

နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ '''ရး နယူဇြဳလာန်''' (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက တအ်ကီုရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ 

ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (Liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ မဆက်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ကီုရ၊ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် လုကဴ ဗွဲမလံလ တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

== လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Demographics &amp; Culture) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]]၊ [[မာအဝ်ရဳ]] ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။
&lt;/div&gt;

ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သတြေလျာ]]
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နယူဇြဳလာန်}}
[[ကဏ္ဍ:နယူဇြဳလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>bd4du6wuas26d2xfxcxhsml2x3xl1ip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53306</id>
      <parentid>53305</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T04:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ် (Politics &amp; Government) */</comment>
      <origin>53306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55318" sha1="sbkcn8dic0nlyju2ov69l8wk8si08vy" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်တကအ် ပ္ဍဲကဵု သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #ffffff;&quot; | နယူဇြဳလာန်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;New Zealand (အင်္ဂလိက်)&lt;br/&gt;''Aotearoa'' (မာအဝ်ရဳ)&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |
{| style=&quot;width: 100%; text-align: center; background: transparent; border-collapse: collapse;&quot;
|-
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Flag of New Zealand.svg|125px|border|alt=အလာံ နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;အလာံ
| style=&quot;width: 50%; vertical-align: middle;&quot; | [[File:Coat of arms of New Zealand.svg|85px|alt=တဆိပ် နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;တဆိပ်
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:NZL_orthographic NaturalEarth.svg|250px|alt=ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန်]]&lt;br /&gt;ဒၞာဲဒေသ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ကေုာံ ရးဒေသ မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဍုင်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဍုင်မဇၞော်အိုတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အံက်ကလာန်]] (Auckland)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဘာသာစကား ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[အင်္ဂလိက်]]&lt;br /&gt;[[မာအဝ်ရဳ]]&lt;br /&gt;ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သၞောတ် အုပ်ဓုပ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သၞောတ်သမ္မတ ဗော်ပါလဳမာန် စန်ကောန်သၟိင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဨကရာဇ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[သၟိင် ឆာလ်-၃|ឆာလ်-၃]] (Charles III)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သကိုပ်ဝန် (Gov-Gen)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဝန်ဇၞော်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဗွိုက်အနာံ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၂၆၃,၃၁၀ စတုရံ ကဳလိုဝ်မဳတာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | လၟိဟ်မၞိဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သြန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နယူဇြဳလာန် ဒဝ်လာ (NZD)
|}

'''နယူဇြဳလာန်''' ({{lang-en|New Zealand}}; {{lang-mi|Aotearoa}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ-ပလိုတ် [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]] ရ။ ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ်ဇၞော် ၜါတကအ် မတွဟ်ဂး တကအ်သၟဝ်ကျာ (Te Ika-a-Māui) ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (Te Waipounamu) သီုကဵု တကအ်ဍောတ်တ် မနွံ ၆၀၀ ပြင်ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင်တကအ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တြဴ ပ္ဍဲဂၠးတိ အတိုင် ဗွိုက်အနာံတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်[[အဝ်သတြေလျာ]] တတ်ကၠောအ် မှာသၟိတ် တာတ်သမာန် (Tasman Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ တကအ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား (New Caledonia)၊ [[ဖဳဂျဳ]] (Fiji) ကေုာံ [[တံင်ဂါ]] (Tonga) တအ်ရ။ ဗီုပြင် တိဍာ် နာနာသာ် ကေုာံ က္ဍိုပ်ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵုအာလ်သၠုင်ကျာ (Kā Tiritiri o te Moana) တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် တိုက်တိ ကေုာံ ဒဵုပၟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။ ဍုင်ဇၞော် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် [[ဝေင်လိန်တန်]] (Wellington) တုဲ၊ ဍုင်မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[အံက်ကလာန်]] (Auckland) ရ။

တကအ် နယူဇြဳလာန် တအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲတိဍာ် မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုဲဏအ်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ဂှ် ကောန်ဂကူ ပဝ်လဳနဳရှာ (Polynesians) တအ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတကအ်ဏအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်ကၠုင် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ (Māori) မနွံကဵု ယေန်သၞာင် တၞဟ်ခြာမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂၊ သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) အေဗဴ တာတ်သမာန် (Abel Tasman) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် တကအ်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၉၊ သၟာက္ၜင် ဗြိတိန် ကာပ်တိန် ဂျိမ်သ် ကွတ် (Captain James Cook) ဒှ် မၞိဟ်ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လတူတိ ကေုာံ ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ဍုင်နယူဇြဳလာန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၀၊ ကလုတ် ဗြိတိန် ကေုာံ သၟိင်တၠ မာအဝ်ရဳ တအ် ထပက်လဝ် လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ (Treaty of Waitangi) မပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗြိတိန် လပါ်လက္ကရဴ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၁ ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံမာအဝ်ရဳ တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီကေတ်လဝ်ရ။ နယူဇြဳလာန် ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ဇကုအပိုင် (Dominion) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ၊ ကလိဂွံ ဗၠးၜးပေင်ပေင် အတိုင်သၞောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ၜိုန်ရ သၟိင်ဨကရာဇ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ အင်္ဂလိက်၊ မာအဝ်ရဳ ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် (New Zealand Sign Language) တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။

နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် (minimum wage) ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် (protectionist) ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် (Service sector) ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ တအ်လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ (International tourism) ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် (Trans-Tasman identity) မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် မတုပ်သၟဟ် ညးသ္ကအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် (Governor-General) သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ (Regional councils) ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ (territorial authorities) သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ ရး နယူဇြဳလာန် (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက (Antarctica) တအ်ကီုရ။

== နိရုတ္တိ (Etymology) ==
{{Further|ယၟုဒၞာဲဒေသ နယူဇြဳလာန်}}
[[ဝှာင်:Nova_Zeelandia_by_Janssonius(134121958).jpg|left|thumb|ဗီုရုပ် တြေံ သၞာံ ၁၆၆၆ မထ္ၜးလဝ် ပြင်ၜဳ ပလိုတ် &quot;Nova Zeelandia&quot; (ပ္ဍဲဗီုဏအ် လပါ်သၟဝ်ဂှ် ဒှ် လပါ်သၟဝ်ကျာရ)။]]
သၟာအာတရဴ ဥရောပ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ်လ္ၚတ်လဝ် နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဒှ် သၟာအာတရဴ ဍုင်ဒါတ် (Dutch) မနွံယၟု [[အေဗဴ တာတ်သမာန်]] (Abel Tasman) ရ။ ညးဝွံ ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု တကအ်ဏအ် နဒဒှ် ''[[Staten Land]]'' တုဲ၊ ထေင်ကေတ်လဝ် ဒဒှ်ရ ဍေံဒှ် ကရေက်မွဲ နူကဵု ''[[Staten Landt]]'' မဒှ် ဒၞာဲ [[ဂျာကပ် လေ မေယျာ]] (Jacob Le Maire) မဆဵုလဝ် ပ္ဍဲကဵု လပါ်ကၞောတ် သၠုင်ကျာ [[အမေရိက သၠုင်ကျာ]] (South America) ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံဂတဂှ် (သၞာံ ၁၆၄၃)၊ [[ဟေန်ဒရိတ် ဗရဴဝါ]] (Hendrik Brouwer) ထ္ၜးသက်သဳ ဒဒှ်ရ တိဍာ် အမေရိက သၠုင်ကျာ ဂှ် ဒှ်ဆ တကအ်ဍောတ်တ် မွဲရတုဲ၊ ဗွဲကြဴ သၟာဓဇက်ဗီုတိ ဍုင်ဒါတ် တအ် ပြံင်လှာဲထောအ် ယၟု ဒၞာဲ တာတ်သမာန် မဆဵုလဝ်ဂှ် နဒဒှ် ''Nova Zeelandia'' နူကဵု [[ဘာသာလာတေန်]] မကေတ်လဝ် အတိုင် ယၟု တွဵုရး [[ဇြဳလာန်]] (Zeeland) ပ္ဍဲ ဍုင်ဒါတ် ရ။ ယၟုဏအ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ပြံင်လှာဲအာ နဒဒှ် ဗီုပြင် အင်္ဂလိက် ''နယူဇြဳလာန်'' (New Zealand) ရ။

နကဵု [[ဘာသာမာအဝ်ရဳ]] မ္ဂး ယၟုဏအ်ဂှ် ချူလဝ် ''Nu Tireni'' (ပ္ဍဲကဵု လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ မ္ဂး ချူလဝ် ''Nu Tirani'') ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ ဂှ် လိက်တၞး မချူလဝ် နကဵု ဘာသာမာအဝ်ရဳ &quot;He Wakaputanga o te Rangatiratanga o Nu Tireni&quot; ဂှ် ကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက် တုဲ ဒှ်ကၠုင် လိက်လလောင်တြး ဗၠးၜး နယူဇြဳလာန် ([[Declaration of the Independence of New Zealand]]) ရ။ လိက်ဏအ်ဂှ် ဖန်ဇန်လဝ် နကဵု ဂကောံကောန်တၟအ် မပံင်ကောံ နယူဇြဳလာန် ([[United Tribes of New Zealand]]) တုဲ၊ လိက်စတုတ္ထ မွဲတၞးဂှ် ပလံင်ဏာ ဇရေင် သၟိင်ဨကရာဇ် [[ဝဳလဳယာမ်-၄]] (William IV) ရ။ သၟိင်ဨကရာဇ်ဝွံ ပဒတန်လဝ် အလာံ ဂကောံကောန်တၟအ် မပံင်ကောံ နယူဇြဳလာန် တုဲ သီုပဒတန်လဝ် လိက်လလောင်တြးဂှ် နကဵု လိက် မကၠုင်နူ လော့ဒ် ဂလေန်နယ် (Lord Glenelg) ကီုရ။

''အာအဝ်တဳရဝ်အာ'' (Aotearoa) (မလေပ် ကၠာဲစၠောအ်လဝ် 'တိဍာ် မတ်ဗြဲဗု ဇမၠိင်') ဂှ် ဒှ် ယၟု ဍုင်နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် နကဵု ဘာသာမာအဝ်ရဳ ရ။ ကိုပ်ကၠာ မၞိဟ်ဥရောပ တအ် ဟွံစိုပ်ဏီဂှ် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ တအ် နွံကဵု ယၟု သွက် အလုံမွဲဍုင်ဏအ် ဟွံမဲဂှ် ဟွံတီကၠးဖ္ဍးရ။ နူတမ်မူလမ္ဂး ''Aotearoa'' ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် ဆ [[တကအ်သၟဝ်ကျာ (နယူဇြဳလာန်)|တကအ်သၟဝ်ကျာ]] (North Island) မွဲဓဝ်ရ။ သွက် တကအ်ဇၞော် ၜါဂှ် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ တအ် နွံကဵု ယၟုအခိုက်ကၞာ နာနာသာ် မပ္တံကဵု ''Te Ika-a-Māui'' ('က နူ မာအူအဳ') သွက် တကအ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ''Te Waipounamu'' ('ဍာ် နူ တၟအ်မတ်') ဟွံသေင်မ္ဂး ''Te Waka o Aoraki'' ('ဂၠုင် နူ အာအဝ်ရာကဳ') သွက် [[တကအ်သၠုင်ကျာ (နယူဇြဳလာန်)|တကအ်သၠုင်ကျာ]] တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗီုတိ ဥရောပ ခေတ်စတမ်တအ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် တကအ်တအ်ဂှ် သၟဝ်ကျာ (တကအ် သၟဝ်ကျာ)၊ လဒေါဝ် (တကအ် သၠုင်ကျာ) ကေုာံ သၠုင်ကျာ ([[တကအ်သတူးဝပ်]] / ရာကဳအူရာ) အတိုင်လၟေင်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၀ ဂှ် သၟာဓဇက်ဗီုတိတအ် စသုင်စောဲကၠုင် &quot;သၟဝ်ကျာ&quot; ကေုာံ &quot;သၠုင်ကျာ&quot; ပ္ဍဲလတူ ဗီုတိ သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ တကအ် မဇၞော်အိုတ် ၜါဂှ်တုဲ၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၀၇ ဂှ် ယၟုတအ်ဏအ် ဒှ်အာ ယၟု မဒုင်တဲ အလုံအိုတ်ရ။ ဂကောံ ပထဝဳ နယူဇြဳလာန် ([[New Zealand Geographic Board]]) ဂွံတီကေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ဒဒှ်ရ ယၟု တကအ် သၟဝ်ကျာ ကေုာံ တကအ် သၠုင်ကျာ တအ်ဂှ် ဟွံကေင် ဒှ်လဝ် ယၟု ရုင် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဏီတုဲ၊ ယၟု တအ်ဂှ် သီုကဵု ယၟု သၠာဲတၞဟ်တအ်ဂှ် ပဒတန် နဒဒှ် ယၟုရုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ရ။ အရာဏအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ယၟု နဒဒှ် တကအ်သၟဝ်ကျာ (North Island) ဟွံသေင်မ္ဂး ''Te Ika-a-Māui''၊ ကေုာံ တကအ်သၠုင်ကျာ (South Island) ဟွံသေင်မ္ဂး ''Te Waipounamu'' ရ။ သွက် တကအ် မွဲမွဲဂှ် စကာ ယၟု အင်္ဂလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟု မာအဝ်ရဳ မွဲမွဲ ဂွံတုဲ၊ စကာ ယၟု သီုၜါ မွဲစွံ လေဝ် ဂွံကီုရ။ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ယၟု မာအဝ်ရဳ ကေုာံ အင်္ဂလိက် သွက် အလုံမွဲဍုင်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး စကာ မွဲစွံ (Aotearoa New Zealand) ကီုလေဝ်၊ ယၟုဏအ်ဂှ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵု သၞောဝ်ရုင် (official recognition) ဏီရ။


== ဝၚ် (History) ==
{{Further|လၟေင်အခိင် ဝၚ် နယူဇြဳလာန်}}

ကောန်ဂကူ [[မာအဝ်ရဳ]] (Māori) တအ်ဝွံ ဆက်ဆေန်ကၠုင် နူကဵု ကောန်ဂကူ [[ပဝ်လဳနဳရှာ]] (Polynesians) မဒှ် ဂကူ ဇုဇဗဴလ မပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူကဵု ဍုင် [[ထာင်ဝါန်]] (Taiwan) ဇရေင် [[မေလာနဳရှာ]] (Melanesia) အကြာ သၞာံ ဘဳသဳ ၃၀၀၀ ကဵု ၁၀၀၀ တုဲ၊ နူဂှ် ဆက်တရဴ လပါ်ဗၟံက် စိုပ်အာ ဇရေင် တကအ် သိုဝ်သိုက်တဳ ([[Society Islands]]) ၜိုတ် အေဒဳ ၁၀၀၀ ရ။ ကြဴနူ ဇူလဇ် ၜိုတ် ၂၀၀-၃၀၀ သၞာံတုဲ၊ ပရေင်ဂၠာဲစမ်ၜတ်တၟိ ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ကေုာံ စပ္တန်ဒတန် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်[[နယူဇြဳလာန်]] ရ။

မၞိဟ် မစိုပ် ဍုင်နယူဇြဳလာန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် ဂကူ ပဝ်လဳနဳရှာ တအ် မဍိုက်ကၠုင် နကဵု ဂၠုင်ဇၞော် ([[ဝါကာ|waka]]) တုဲ စိုပ်ကၠုင်လဝ် အကြာသၞာံ ၁၂၈၀ ကဵု ၁၃၅၀ ရောင် ပတှ်ေကေတ်လဝ်ရ။ အတိုင် ဝင်ပါင် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး၊ တကအ်တအ်ဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် နကဵု သၟာအာတရဴ ယၟုပြာကတ် [[ကူပေ]] (Kupe) အခိင်ကာလ ညးမဗက်ရပ် ကဘိုင်ဇၞော်မွဲရ။ အတိုင် ဝင်တအ်ဏအ်မ္ဂး၊ ကြဴနူ ကူပေ တုဲ ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု [[ဟာဝါင်ကဳ]] (Hawaiki) ပ္ဍဲ ပဝ်လဳနဳရှာ လပါ်ဗၟံက်ဂှ် ပြံင်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲၜိုတ် သၞာံ ၁၃၅၀ ရ။ လညာတ် မဟီုမံင် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ်မွဲဂကောံဓဝ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ ပ္တန်လဝ် နယူဇြဳလာန် ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒးဒုင် ပြံင်လှာဲထောအ် နကဵု လညာတ် မဟီုဂး ဒဒှ်ရ ပရေင်ပ္တန်ဒတန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်လဝ် ပရေင်ဖန်ဇန်မွဲ မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲပွိုင် သၞာံဗွဲမဂၠိုင် ရောင်။

စၟတ်တ္ၚဲချိုတ်ပၠိုတ် သွက် ပရေင်ပ္တန်ဒတန်ဏအ်ဂှ် ဟွံကၠးဖ္ဍးကီုလေဝ်၊ တင်ဂၞင်တၟိတအ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၄ ရ။ ၜိုန်ရ ပရေင်စမ်ၜတ် [[မဳတဝ်ခွန်ဒရဳယာ DNA]] ထ္ၜးမံင် ဒဒှ်ရ နယူဇြဳလာန် စပ္တန်လဝ် အကြာ သၞာံ ၁၂၅၀ ကဵု ၁၃၀၀ ကီုလေဝ်၊ ဇုတ်မၞိဟ်၊ ကပေါတ်တြေံ ဟွံသေင်မ္ဂး လဒက်ပ္တန် မဆေင်ကဵု အခိင်ကိုပ်ကၠာ နူကဵု ပေတိုဟ်ခတိုဟ် တာရာဝေရာ ([[Mount Tarawera]]) ပ္ဍဲၜိုတ် သၞာံ ၁၃၁၄ ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် နကဵု သက်သဳခိုင်င်ကၠိုက်က်ဏီရ။ အကာဲအရာဏအ်ဝွံ သီုကိတ်ညဳဒၟံင် ကု ဝင်ပါင် မဆက်စပ် ကု ရာဇဝင်ဂကူ ([[whakapapa]]) မထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ သၞာံ ၁၃၅၀ ဂှ် ဒှ်သၞာံ ဂၠုင်ဇၞော်တအ် (migratory waka) စိုပ်ကၠုင် မဒှ်တမ်ရိုဟ် ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ပြံင်အာ ဇရေင် တကအ် ချာတာမ် ([[Chatham Islands]]) တုဲ၊ ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ယေန်သၞာင် [[မဝ်ရဳအဝ်ရဳ]] (Moriori) မတၞဟ်ခြာမွဲရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၅ ဂှ် ဂကောံမာအဝ်ရဳ (iwi) တအ် လုပ်သီတုဲ ကောန်ဂကူ မဝ်ရဳအဝ်ရဳ တအ် ဒးဒုင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ကြပ်အိုတ်အာရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၂ ဂှ် ပရေင်စုက်လုက် အကြာ ဂကောံ [[Ngāti Tūmatakōkiri]] ကေုာံ ဂကောံက္ၜင် [[အေဗဴ တာတ်သမာန်]] (Abel Tasman) ဒှ်ပဋိပက္ခတုဲ၊ ကောန်က္ၜင် တာတ်သမာန် ပန်တၠ ဒးဒုင်ဂစိုတ် တုဲ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ အောန်အိုတ် မွဲတၠ ဒးဒုင်ပန် နကဵု လွဟ်ရ။ မၞိဟ်ဥရောပတအ် ဟွံကလေင်စိုပ် နယူဇြဳလာန် စဵုကဵု သၞာံ ၁၇၆၉၊ အခိင် သၟာအာတရဴ ဗြိတိန် [[ဂျိမ်းသ် ကွတ်]] (James Cook) ဓဇက်လဝ် ဗီုတိ ပြင်ၜဳ ကြပ်သီုဖအိုတ်ရ။ ကြဴနူ ကွတ် တုဲ၊ က္ၜင်ဥရောပ ကေုာံ အမေရိကသၟဝ်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု က္ၜင်ရပ်ကဝေင်၊ က္ၜင်ရပ်ကောန်ၚာ်ၜဳ ကေုာံ က္ၜင်ဗၞိက်တအ် စိုပ်ကၠုင် နယူဇြဳလာန် ရ။ ညးတအ် သွံရာန်ပြံင်လှာဲ စၞစ ဥရောပ၊ ကပေါတ်ပသဲ၊ လွဟ် ကေုာံ ကပေါတ်တၞဟ်ဟ် ကု ဆု၊ စၞစ မာအဝ်ရဳ၊ ကပေါတ်တြေံ ကေုာံ ဍာ် ရ။

ပွမစိုပ်ကၠုင် [[ကဥ|ကဥဗတာင်]] (potato) ကေုာံ [[လွဟ်သေနာတ်]] (musket) ဂှ် ပြံင်လှာဲထောအ် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ပၞာန် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကဥဗတာင်ဝွံ ကဵုလဝ် စၞစ လေသိုက်တုဲ၊ ဍေံကဵုအခေါင် ညံင်ဂွံ ဆက်တဝ်စၞေဟ် ပၞာန် ဂွံလံလံရ။ ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ ပဋိပက္ခ အကြာဂကောံ မာအဝ်ရဳ မကော်ခဴစ ပၞာန်သေနာတ် ([[Musket Wars]]) ကတဵုဒှ်ကၠုင် လတူ ၆၀၀ ပေါဲ အကြာသၞာံ ၁၈၀၁ ကဵု ၁၈၄၀ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ၃၀,၀၀၀-၄၀,၀၀၀ ၜိုတ် ဒးချိုတ်အာရ။ စတမ်နူ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉၊ ခရေတ်ယာန် မစ်ရှေန်နရဳ ([[Missionary|missionaries]]) တအ် စိုပ်ကၠုင် နယူဇြဳလာန် တုဲ ဗွဲကြဴ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင်လှာဲလျုင်တဴ ဘာသာခရေတ်ယာန်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် မာအဝ်ရဳ ဝွံ စှ်ေအာ ၜိုတ် ၄၀% နူကဵု လၟိဟ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစုက်လုက် ကု ဥရောပ ပ္ဍဲအခိင် ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ဂှ်ရ။ ယဲဘဲ မပါကၠုင် ကု ဥရောပ တအ်ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်အဓိက ရ။

အလဵုအသဳ ဗြိတိန် ခပတိုန်လဝ် [[ဂျိမ်းသ် ဘာသ်ဗဳ]] (James Busby) နဒဒှ် ညးစၞး ဗြိတိန် ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၂ ရ။ တာလျိုင်ညး မကလိဂွံ နူကဵု သကိုပ်ဝန် ဘောက် (Governor Bourke) ပ္ဍဲသစ်ဒနဳ ဂှ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ မၞိဟ်မပြံင်လုပ် ကေုာံ သၟာဗၞိက် တအ်၊ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင်ပလီုပလာ် လတူ မာအဝ်ရဳ၊ ကေုာံ ရပ် မၞိဟ်ဒးဒုင်ဒုဟ် မဒြေပ်ဒဴကၠုင်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၅၊ ကြဴနူ ပရေင်လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ဍုင်ပြင်သေတ် သ္ပတန်ဒတန် မကၠောန်လဝ် နကဵု [[ချာလ် ဒဳ သဳရဳ]] (Charles de Thierry) တုဲ၊ ဂကောံကောန်တၟအ် မပံင်ကောံ နယူဇြဳလာန် ([[United Tribes of New Zealand]]) ပလံင်ဏာ လိက်လလောင်တြး ဗၠးၜး ဇရေင် သၟိင်ဨကရာဇ် ဗြိတိန် [[ဝဳလဳယာမ်-၄]] သွက်ဂွံ အာတ်မိက် ပရေင်စဵုဒၞာရ။ ရုင်ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် ပလံင်ဏာ ကာပ်တိန် [[ဝဳလဳယာမ် ဟွပ်သန်]] (William Hobson) သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဗြိတိန် ကေုာံ ချပ်ဇန် လိက်ကသုက် ကု မာအဝ်ရဳ ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် မဇၞော်မောဝ်ကၠုင်၊ ပရေင်ရာန်တိ နကဵု [[ကမ္ပဏဳ နယူဇြဳလာန်]]၊ ကေုာံ ပရေင်ဟွံကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲသၞောဝ် နူကဵု လိက်လလောင်တြး ဗၠးၜး သၞာံ ၁၈၃၅ တအ်ရ။ လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ ([[Treaty of Waitangi]]) ဝွံ ဒးဒုင်ထပက်လဝ် စၟတ်တဲ အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု [[ၝောအ်ၜဳ တကအ်ဂမၠိုင်]] (Bay of Islands) ပ္ဍဲ ၆ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈၄၀ ရ။ သွက်ဂွံ ကလေင်တုံသွဟ် လတူ ပရေင်ဂစာန် ပ္တန်ဒတန် ဗၠးၜး နကဵု ကမ္ပဏဳ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲ [[ဝေင်လိန်တန်]] ဂှ်၊ ဟွပ်သန် လလောင်တြး အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဗြိတိန် လတူ အလုံမွဲ နယူဇြဳလာန် ပ္ဍဲ ၂၁ မေ ၁၈၄၀၊ ၜိုန်ရ လိက်ကသုက်တအ်ဂှ် ဂေတ်လန်ဒၟံင် အလုံမွဲဍုင် သွက် မာအဝ်ရဳ တအ် ဂွံထပက်စၟတ်တဲ ဏီကီုရ။ ကု ပွမထပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် ကေုာံ ပရေင်လလောင်တြး အဝဵုအုပ်ဓုပ်တုဲ၊ လၟိဟ် မၞိဟ်လုပ်ဍုင်၊ ဗွဲတၟေင် နူကဵု ဍုင်ဗြိတိန် တအ် စသၠုင်တိုန်ကၠုင်ရ။

နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒးဒုင်အုပ်ဓုပ် နဒဒှ် ဒေသသၟဝ်တဲ တွဵုရး [[နယူသောက်ဝေလ်]] (New South Wales) စဵုကဵု ဍေံဒှ် ကဝ်လဝ်နဳ တၞဟ်ခြာမွဲ မကော်ဂး [[ကဝ်လဝ်နဳ နယူဇြဳလာန်]] (Colony of New Zealand) ပ္ဍဲ ၃ မေ ၁၈၄၁ ရ။ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် လွဟ် အကြာ အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ မာအဝ်ရဳ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၃ ကု ပဋိပက္ခ [[ဝါင်ရဴ]] (Wairau Affray) မဆေင်ကဵု တိဍာ် ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် လတူ အဝဵုအုပ်ဓုပ်ရ။ ပဋိပက္ခတအ်ဏအ်၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ တကအ်သၟဝ်ကျာ၊ ပကဵု ညံင် ကောန်ပၞာန် အေန်ပါယာ ကေုာံ က္ၜင်ပၞာန် ဨကရာဇ် ဗြိတိန် မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီ စိုပ်ကၠုင် နယူဇြဳလာန် တုဲ ဍေံတအ်ဂှ် ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် [[ပၞာန် နယူဇြဳလာန်]] (New Zealand Wars) ရ။ ကြဴနူ ပရေင်တဝ်စၞေဟ်တအ်ဏအ်တုဲ၊ တိဍာ် မာအဝ်ရဳ ဗွဲမလှဲလး ဒးဒုင်သီကေတ် နကဵု အလဵုအသဳရ။

ကဝ်လဝ်နဳဝွံ ကလိဂွံ အလဵုအသဳ မနွံကဵု ညးစၞး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၂ တုဲ၊ [[ပါလဳမာန် ပဌမ နယူဇြဳလာန်|ပါလဳမာန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်]] ကောံဓရီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၄ ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၆ ကဝ်လဝ်နဳဝွံ ဒှ်ကၠုင် အလဵုအသဳ ဇကုအပိုင် ပေင်ပေင်တုဲ၊ ကလိဂွံ တာလျိုင် လတူ ကိစ္စအပ္ဍဲဍုင် သီုဖအိုတ်၊ ပါဲနူ ပရေင်သၞောဝ် မဆေင်ကဵု ကောန်ဒေသ (native policy) မကလိဂွံ ပ္ဍဲလဒေါဝ် သၞာံ ၁၈၆၀ တအ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဒွိင်ဒမၠ မဟီုဂး တကအ်သၠုင်ကျာ မလေပ်ဒက်ပ္တန် ကဝ်လဝ်နဳ တၞဟ်ခြာမွဲတုဲ၊ သကိုပ်ဝန် [[အာလ်ဖရက် ဒဝ်မေတ်]] (Alfred Domett) ပ္တိုန် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ ပြံင် ဍုင်ဇၞော် နူ အံက်ကလာန် ဇရေင် ဒၞာဲ မနွံ ဗဒါဲ [[ခြံက်ၜဳ ကွတ်]] (Cook Strait) ရ။ ဍုင် ဝေင်လိန်တန် ဂှ် ဒးဒုင်ရုဲစှ် ဟိုတ်နူ ဒၞာဲဒတန် လဒေါဝ် ဍေံတုဲ၊ ပါလဳမာန် ပဒတန် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၅ ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၆၊ ကြဴနူ ပရေင်အာတ်မိက် နူကဵု အလဵုအသဳ ပ္ဍဲ ဝေင်လိန်တန် မနွံကဵု ပရေင်ဒွိင်ဒမၠ လတူ ပရေင်လုပ်စောဲ ဍုင်မ္ၚး ပ္ဍဲဒေသဂှ်တုဲ၊ ညးအုပ်ကာ ရုင်ကဝ်လဝ်နဳ ပ္ဍဲ လန်ဒန် သီုဟွံမိက်ပေင်စိုတ် တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံ သီကေတ် တကအ်ဒဵုပၟတ် [[ကာမာဒေတ်]] (Kermadec Islands) ဇရေင် နယူဇြဳလာန် မဒှ် တကအ် မရံင်အာမ္ဂး &quot;ဟွံမဲကဵု တင်ဂုဏ်ဖိုလ် သွက် ကဝ်လဝ်နဳဂှ်&quot; ရ။ နကဵု လဒက်ပ္တန်ဏအ်၊ တင်စၞောန်တအ် ဒးဒုင်ပ္တိတ် ဇရေင် သကိုပ်က္ၜင် ပ္ဍဲ ရုင် အဝ်သတြေလျာ သွက်ဂွံ ယိုက် အလာံ ဗြိတိန် လတူ တကအ် ကာမာဒေတ် မနွံ ၜိုတ် ၁,၀၀၀ ကဳလိုဝ်မဳတာ လပါ်ဨသာန် အံက်ကလာန် ရ။ စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၃၇၊ တကအ်တအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု မၞိဟ်မံင် ပါဲနူ မၞိဟ် ၆ တၠ ၜိုတ် ပ္ဍဲ ရုင် တကအ် [[ရာအူ]] (Raoul Island) ရ။ တကအ်တအ်ဏအ် ပကဵု ညံင် ပယျဵု သၟဝ်ကျာ နယူဇြဳလာန် ဂွံစိုပ်အာ ၂၉ ဒဳဂရဳ လတ္တဳကျုတ် သၠုင်ကျာ ရ။ ကြဴနူ သၞောဝ် [[UNCLOS]] သၞာံ ၁၉၈၂၊ တကအ်တအ်ဝွံ ထံက်ပင်လဝ် သွက် [[ဇြောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သီးသန့်]] နယူဇြဳလာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၁၊ [[ဗော်လဳဗရယ် (နယူဇြဳလာန်)|ဗော်လဳဗရယ်]] (Liberal Party) ကတဵုဒှ် အဝဵု နဒဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒက်ပ္တန်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ အလဵုအသဳ လဳဗရယ် မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု [[ຣိချာတ် ဆေတ်ဒန်]] (Richard Seddon) သွက် အခိင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပဒတန်လဝ် သၞောဝ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၃၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မကဵု [[အခေါင်စုတ်မာဲ ညးဗြဴ (နယူဇြဳလာန်)|အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ]] သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၄ ဂှ် ဒှ် ဍုင် မစကာ သၞောတ် [[ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် အဓမ္မ]] အကြာ ကောန်ကမၠောန် ကဵု သၟာကမၠောန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ အလဵုအသဳ လဳဗရယ် တအ် သီု ဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၄ မဒှ် သၞောဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ကီုရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇၊ နကဵု ပရေင်အာတ်မိက် နူ ပါလဳမာန် နယူဇြဳလာန်၊ သၟိင်ဨကရာဇ် [[အက်ဒဝပ်-၇]] (Edward VII) လလောင်တြး နယူဇြဳလာန် နဒဒှ် ဒဝ်မဳနဳယောန် ([[Dominion]]) အပ္ဍဲ အေန်ပါယာ ဗြိတိန် တုဲ ဍေံထ္ၜးကဵု ကဆံင် အလဵုအသဳ ဇကုအပိုင် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ဂှ်၊ နယူဇြဳလာန် စကာ [[သၞောဝ် ဝက်သ်မေန်သတာ]] (Statute of Westminster) တုဲ ပဒတန် ဒဒှ်ရ ပါလဳမာန် ဗြိတိန် ဟွံမာန် ပ္တိတ်သၞောဝ် သွက် ဍုင်ဏအ် သီုဟွံမဲကဵု ပရေင်တုပ်စိုတ် နူဍုင်ရ။ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ သၟေဟ် နူ အလဵုအသဳ ဗြိတိန် တအ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ဒးဒုင်ပတိတ်ထောအ် နကဵု [[သၞောတ်ဥပဒေ ဍုင် သၞာံ ၁၉၈၆]] တုဲ၊ အခေါင် အာတ်မိက် အယူခံ ဇရေင် ရုင်ဗစာ ဗြိတိန် လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် လီုအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ရ။

ပ္ဍဲလပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ်၊ နယူဇြဳလာန် ပါလုပ် ပ္ဍဲကိစ္စ ဂၠးတိ၊ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးတိ [[ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပဌမ|အလန်ပဌမ]] ကေုာံ [[ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ|ဒုတိယ]] တုဲ ဒးဒုင်စသိုင် ပရေင်ယှအ်စှ်ေ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် ([[Great Depression]]) ကီုရ။ ပရေင်ယှအ်စှ်ေဂှ် ပကဵု ညံင် [[အလဵုအသဳ သၟာကမၠောန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်]] (First Labour Government) ဂွံဒးဒုင်ရုဲစှ်တုဲ၊ ပွမဒက်ပ္တန် ဍုင် ပရေင်ဖန်ဇန်ဖိုလ် ([[welfare state]]) မပေင်တ္ၜိုဟ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စဵုဒၞာ (protectionist economy) ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ နယူဇြဳလာန် ဆဵုဂဗ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် တိုန်ကၠုင် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ တအ် စတမ် ပြံင်တိတ် နူ ဘဝ ရးမံင် အခိုက်ကၞာ တုဲ ပြံင်လုပ် ဍုင်ဇၞော် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကမၠောန်ရ။ ဂကောံ [[ပရေင်ကလိုက်ကမဵု မာအဝ်ရဳ]] မွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ ဍေံတအ် ပါ်ပါဲ လညာတ် မစွံ ဥရောပ နဒဒှ် လဒေါဝ် (Eurocentrism) တုဲ ကၠောန်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ယေန်သၞာင် မာအဝ်ရဳ ကေုာံ လိက်ကသုက် ဝေတာန်ဂဳ ဂၠိုင်တိုန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ်၊ [[ခုံရုင် ဝေတာန်ဂဳ]] (Waitangi Tribunal) ဂှ် ဒးဒုင်ဒက်ပ္တန် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ပရေင်ကလိလောန် လတူ လိက်ကသုက် တအ်တုဲ၊ ဍေံ ကလိဂွံ အခေါင် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ဒဒိုက် ဝၚ် အတိက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၅ ရ။ အလဵုအသဳ ပညဳပညပ်လဝ် ပရေင်သောင်က္ဍး ဒဒိုက်တအ်ဏအ် ကု ဂကောံ iwi ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ [[ပရေင်အာတ်မိက် မာအဝ်ရဳ လတူ ပြင်ၜဳ ကေုာံ ဂတာၜဳ]] တအ်ဂှ် ဒှ်လဝ် ပရေင်ကယျာန်ခယျ ပ္ဍဲကာလ သၞာံ ၂၀၀၀ တအ်ရ။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ် (Politics &amp; Government) ==
ပ္ဍဲကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ အဝဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် စၠတ်ထဝ်မွဲ (Unicameral Parliament) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲတုဲ၊ အဝဵု အုပ်ဓုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဝန်ဇၞော်၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ် ခရိတ်သတဝ်ဖာ လုက်သန် (Christopher Luxon) ရ။ သၟိင် ឆာလ်-၃ (Charles III) ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်တုဲ ညးစၞး သၟိင်တၠဂှ် ဒှ် သကိုပ်ဝန် သေန်ဒဳ ကဳရဝ် (Cindy Kiro) ရ။ 

နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပါ်လဝ် ကံင်သဳ ဒေသ ၁၁ ကေုာံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ရးဒေသ ၆၇ သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသရ။ '''ရး နယူဇြဳလာန်''' (Realm of New Zealand) ဝွံ သီုပ္ကောံလဝ် တဝ်ကဳလဴ (Tokelau) (ရးဒေသ သၟဝ်တဲ)၊ တကအ်ကွတ် (Cook Islands) ကေုာံ နဳအူအေ (Niue) (ဍုင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သၠးပွး ကု နယူဇြဳလာန်)၊ ကေုာံ ရးရဝ်သ် (Ross Dependency) မဒှ် တိဍာ် မပိုင်ပြဳလဝ် ပ္ဍဲ တိုက် အာန်တာတိက တအ်ကီုရ။

== ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ်လောန် (Developed country) မွဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ဒှ် ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မဖျေံလဝ် သၞောဝ် င္ၚုဟ်ကမၠောန် အောန်အိုတ် ကေုာံ မကဵု အခေါင်စုတ်မာဲ ကု ညးဗြဴ တအ်ရ။ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဍုင် ဒြဟတ်လဒေါဝ် (Middle power) မွဲတုဲ၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ နွံကဵု ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု စရင်ဂၠးတိ လပါ် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ သီုကဵု မဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်အဂတိ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဟွံသၟဟ်ညဳ ပ္ဍဲကဵု အကြာ ကောန်ဂကူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ဥရောပ တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ဏီရ။ 

ပ္ဍဲကာလ ၁၉၈၀ တအ်၊ နယူဇြဳလာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူကဵု ပရေင်စဵုဒၞာဗၞိက် ဂှ် ဒှ်အာ သၞောတ် ဗၞိက်သၠးပွး (Liberalised free-trade economy) ရ။ ကဏ္ဍ ပရေင်သောင်ကမၠောန် ဂှ် ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်တုဲ၊ မဆက်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ကီုရ၊ ပါဲနူဂှ် ပရေင်အာတရဴ ဂၠးတိ ဝွံလေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် အဓိက မွဲကီုရ။ နယူဇြဳလာန် ကဵု အဝ်သတြေလျာ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နွံကဵု ယေန်သၞာင် တာတ်သမာန်-ဆက်စပ် မကၠုင်နူ ဝၚ် ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန် လုကဴ ဗွဲမလံလ တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ သီုပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂၠးတိ ကေုာံ ဖဝ်ရာမ် (forums) နာနာကီုရ။

== လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Demographics &amp; Culture) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၅.၃ မဳလဳယောန် မနွံ ပ္ဍဲ နယူဇြဳလာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် ကောန်ဂကူ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူ ဥရောပ တုဲ၊ ကောန်ဂကူ တမ်မူလ မာအဝ်ရဳ ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်အောန် မဇၞော်အိုတ်၊ မဆက်လဝ် နကဵု ဂကူ အာရှ ကေုာံ ပါသဳဖိတ် (Pasifika) တအ်ရ။ ဘာသာစကား အဓိကဂှ် ဒှ် ဘာသာ [[အင်္ဂလိက်]]၊ [[မာအဝ်ရဳ]] ကေုာံ ဘာသာသင်္ကေတ နယူဇြဳလာန် တုဲ ဘာသာ အင်္ဂလိက် အခိုက်ဒေသ ဂှ် စကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။
&lt;/div&gt;

ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင် နယူဇြဳလာန်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ မာအဝ်ရဳ ကဵု ပြံင်ဆောတ်ကၠုင် နူ ဗြိတိန် တုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လုပ်မံင် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ယေန်သၞာင် သၠဲလးကၠုင်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[အဝ်သတြေလျာ]]
* [[အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
* [[သမုဒ္ဒရာ ပါသဳဖိတ်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:နယူဇြဳလာန်}}
[[ကဏ္ဍ:နယူဇြဳလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝ်သဳယေနဳယျာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>sbkcn8dic0nlyju2ov69l8wk8si08vy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Lang-mi</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10311</id>
    <revision>
      <id>53295</id>
      <timestamp>2026-04-27T03:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;[[ဘာသာမာအဝ်ရဳ|မာအဝ်ရဳ]]: &lt;span lang=&quot;mi&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt; == ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ == ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု မလိက် ကေုာံ ဝေါဟာရ မချူလဝ် နကဵု [[ဘာသာမာအဝ်ရဳ]] (Māori language) အတိုင် သ...&quot;</comment>
      <origin>53295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="897" sha1="0oe4mnd39gvcg5ftexed4ealz2q3wc3" xml:space="preserve">[[ဘာသာမာအဝ်ရဳ|မာအဝ်ရဳ]]: &lt;span lang=&quot;mi&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု မလိက် ကေုာံ ဝေါဟာရ မချူလဝ် နကဵု [[ဘာသာမာအဝ်ရဳ]] (Māori language) အတိုင် သၞောတ် ISO 639 (mi) ရ။ 

=== ဥပမာ ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{lang-mi|Aotearoa}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → [[ဘာသာမာအဝ်ရဳ|မာအဝ်ရဳ]]: &lt;span lang=&quot;mi&quot;&gt;Aotearoa&lt;/span&gt;

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[Template:Lang]]
* [[Template:Lang-en]]
* [[Template:Lang-th]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ဘာသာစကား ဗွဲသင်္ကေတ ISO 639|mi]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0oe4mnd39gvcg5ftexed4ealz2q3wc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုက်လိက် &quot;ပသောင်အဓိပ္ပါယ်&quot;</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10312</id>
    <revision>
      <id>53296</id>
      <timestamp>2026-04-27T04:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{wiktionary|[ယၟု]}} '''[[[ယၟု]]]''' ဟီုမ္ဂးဂှ် မလေပ် ဆက်စပ် ကဵု ပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဏအ် မာန်ရ: {{TOC right}}  == ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် (People) == * [[[ယၟု] (ပူဂိုလ် ၁)]] (သၞာံ ၜံင်-စုတိ)၊ ပရူပရာ ခမၞောန် (ဥပမာ - အစာ...&quot;</comment>
      <origin>53296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1932" sha1="89d3wtvruti7x3xcs9esodnu2wiezt1" xml:space="preserve">{{wiktionary|[ယၟု]}}
'''[[[ယၟု]]]''' ဟီုမ္ဂးဂှ် မလေပ် ဆက်စပ် ကဵု ပရူပရာ ဗွဲသၟဝ်ဏအ် မာန်ရ:
{{TOC right}}

== ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် (People) ==
* [[[ယၟု] (ပူဂိုလ် ၁)]] (သၞာံ ၜံင်-စုတိ)၊ ပရူပရာ ခမၞောန် (ဥပမာ - အစာချူလိက်၊ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်)
* [[[ယၟု] (ပူဂိုလ် ၂)]]၊ ပရူပရာ ခမၞောန်

== ဒၞာဲဒေသဂမၠိုင် (Places) ==
* [[[ယၟု] (ဒေသ ၁)]]၊ (ဥပမာ - ယၟု ဍုင်၊ ကွာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တွဵုရး)
* [[[ယၟု] (ဒေသ ၂)]]၊ (ဥပမာ - ယၟု ကြုင်၊ ဒဵု၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တကအ်)

== ကွတ်ပညာ ကေုာံ အနုသုခုမ (Arts and Entertainment) ==
* ''[[[ယၟု] (ရုပ်ဒမျိုင်)]]''၊ ရုပ်ဒမျိုင် သၞာံ [သၞာံ]
* ''[[[ယၟု] (လိက်အုပ်)]]''၊ လိက်အုပ် သၞာံ [သၞာံ] မချူလဝ် နကဵု အစာ [ယၟု အစာ]

== တၞဟ်ဟ် (Other) ==
* [[[ယၟု] (ကမ္ပဏဳ)]]၊ ကမ္ပဏဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မနွံ ပ္ဍဲ [ဒၞာဲ]
* [[[ယၟု] (စက်)]]၊ စက်ယန္တရား ဟွံသေင်မ္ဂး ကွတ်နဲပညာ

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[[ယၟု မဆက်စပ် ၁]]]
* [[[ယၟု မဆက်စပ် ၂]]]
* {{look from|[ယၟု]}}

{{disambiguation}}
[[ကဏ္ဍ:မုက်လိက် ပသောင်အဓိပ္ပါယ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>89d3wtvruti7x3xcs9esodnu2wiezt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:TOC right</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10313</id>
    <revision>
      <id>53297</id>
      <timestamp>2026-04-27T04:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; width:auto;&quot;&gt;__TOC__&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt; == ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ == ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ဖျေံဒၞာဲ စရင်အပ္ဍဲ (Table of Contents) ပ္ဍဲကဵု လပါ်ပုင် (Right side) ညံင်ဂွံ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေု...&quot;</comment>
      <origin>53297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1088" sha1="kx60mcp28houcxoyp3ss6fbn4bwxq4i" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em; width:auto;&quot;&gt;__TOC__&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
== ဗီုပြင် ပွမသုင်စောဲ ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ဖျေံဒၞာဲ စရင်အပ္ဍဲ (Table of Contents) ပ္ဍဲကဵု လပါ်ပုင် (Right side) ညံင်ဂွံ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ ဟွံဂွံ ကၟာတ်ဒလီုလဝ် ဒၞာဲ လိက်ပရေင်တအ်ရအဴ။ 

=== ဥပမာ ပွမသုင်စောဲ ===
စုတ် လိက်ကုဒ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ပ္ဍဲကဵု လတူအိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲ မၞး မနွံပၟိက်ဂှ်မာန်ရ-
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{TOC right}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

== ထာမ်ပလိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[Template:TOC left]]
* [[Template:TOC limit]]

[[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် စရင်အပ္ဍဲ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kx60mcp28houcxoyp3ss6fbn4bwxq4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10314</id>
    <revision>
      <id>53309</id>
      <timestamp>2026-04-27T06:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Cat main|ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်}} ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ပ္ကောံစွံ လိက်ပရေင်၊ ယၟုကွာန် ကေုာံ ပရူပရာ မဆက်စပ် ကု [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]၊ [[ခရိုင်မတ်မလီု]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]...&quot;</comment>
      <origin>53309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="fkp5jxw7rvuuekwq6073jk7vgrdvwki" xml:space="preserve">{{Cat main|ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်}}
ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ပ္ကောံစွံ လိက်ပရေင်၊ ယၟုကွာန် ကေုာံ ပရူပရာ မဆက်စပ် ကု [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]၊ [[ခရိုင်မတ်မလီု]]၊ [[တွဵုရးဍုင်မန်]] ရ။

{{DEFAULTSORT:ကျာ်မြဟ်}}
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ခရိုင်မတ်မလီု]]
[[ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်မန်]]</text>
      <sha1>fkp5jxw7rvuuekwq6073jk7vgrdvwki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝၚ်မန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10315</id>
    <redirect title="ဝင်မန်" />
    <revision>
      <id>53311</id>
      <timestamp>2026-04-27T06:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ဝၚ်မန်]] ဇရေင် [[ဝင်မန်]]</comment>
      <origin>53311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="20rg8ps1t5n8iq6rs4nygivcv82td08" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ဝင်မန်]]</text>
      <sha1>20rg8ps1t5n8iq6rs4nygivcv82td08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၟိင်ဓမ္မစေတဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10316</id>
    <revision>
      <id>53312</id>
      <timestamp>2026-04-27T06:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|သၟိင်ဨကရာဇ် မန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (၁၄၇၁–၁၄၉၂)}} &lt;table class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;&gt; &lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding:...&quot;</comment>
      <origin>53312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11908" sha1="2albaeyr8dc00qn4to5dwnkxi4rvcqu" xml:space="preserve">{{Short description|သၟိင်ဨကရာဇ် မန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (၁၄၇၁–၁၄၉၂)}}
&lt;table class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot;&gt;သၟိင်ဓမ္မစေတဳ&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;King Dhammazedi&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot;&gt;ဨကရာဇ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot;&gt;လဒက်ပ္တန် နန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၇၁ – ၁၄၉၂&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ကိုပ်ကၠာ နူ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[မိစောဗု]] (Shin Sawbu)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;မဆက်အာဲကၟာဲ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[သၟိင်ဗညာရံ (ဒုတိယ)]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ ၜံင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၀၉&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၉၂ (အာယုက် ၈၃)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒၞာဲ စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[ဟံသာဝတဳ]] (ပဲခူး)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂကောံသ္ၚိကၟိန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;မိဒလ (Mi Dala)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;တၞောဝ်ဨကရာဇ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;ဟံသာဝတဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သာသနာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထေရဝါဒ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''သၟိင်ဓမ္မစေတဳ''' ({{lang-en|King Dhammazedi}}) ဝွံ ဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ် မန် ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] (Hanthawaddy) မအုပ်ဓုပ်လဝ် အကြာသၞာံ ၁၄၇၁ စဵုကဵု ၁၄၉၂ ရ။ ညးဝွံ ဒှ် သၟိင်မန် မနွံကဵု ညာဏ်ပညာ ကေုာံ ဣဒ္ဓိအနုဘဴ မဇၞော်ကၠေင်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ် ညးမပိုင်ပြဳလဝ်ဍုင်ဂှ် ဒှ် &quot;ခေတ်ထဝ်&quot; သွက် ဂကူမန် ကေုာံ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရောင် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ သၟိင်ဓမ္မစေတဳဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာ မပ္တံကဵု ပွမသြိုင်ခၞံ [[သီကလျာဏဳ]]၊ ပွမပံင်သၟဟ် ဂိုဏ်သင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပွမကၠောန် သွန်းဗဒှ်လဝ် ခၞိင် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မကော်ဂး [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]] တအ်ရ။

== ဘဝခမဳ ကေုာံ ပွမတိုန်နန် (Early Life and Ascension) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ်ဏီဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဒှ် ခမဳမွဲဇကု မနွံယၟု '''ပိဋကဓရ''' ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မိစောဗု ([[မိစောဗု|Shin Sawbu]]) မဒးဒုင် ကေတ်ဏာ ဇရေင် ဍုင်အင်းဝ (Ava) ဂှ်၊ ခမဳပိဋကဓရ ဝွံ အာကတ်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲ ဍုင်အင်းဝ ကီုရ။ ခမဳပိဋကဓရ ဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မရီုဗင် ကေုာံ မင်မွဲ ကေတ်နင် တၠညး မိစောဗု နူကဵု ဍုင်အင်းဝ စဵုကဵု မစိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဗွဲမအံင်ဇၞးရ။

ဟိုတ်နူ တင်ဂုဏ်ဏအ် ကေုာံ ညာဏ်ပညာ မဇၞော်လှဲလးတုဲ၊ တၠညး မိစောဗု ကဵုစွံလဝ် ကောန်ဝုတ်ဇကု မနွံယၟု '''မိဒလ''' ကု ခမဳပိဋကဓရ တုဲ ခါန်ကၞက် ပတိုန်လဝ် နဒဒှ် ညးမဆက်အာဲကၟာဲ ဍုင် (ဥပရာဇာ) ရ။ ကာလ မိစောဗု ဇူအာ နူကဵု နန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၇၁ ဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ကလိဂွံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပေင်ပေင်ရ။

== ပရေင်သာသနာ ကေုာံ လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ ==
သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဒှ် သၟိင်မရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ လတူ သာသနာဗုဒ္ဓ ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညး မတိုန်နန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ရးမည (ဍုင်မန်) ဝွံ ဂိုဏ်သင်တအ် ပါ်ဒကးဒၟံင် နာနာသာ်တုဲ သီဟွံမဲကဵု ပရေင်ညဳသာရ။ သွက်ဂွံ ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၇၆ ဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ပလံင်ဏာ ဂကောံသင်မန် ဇရေင် ဍုင်သဳရိလင်္ကာ (Sri Lanka) သွက်ဂွံ ကလေင်ကေတ် ဥပသမ္ပဒ (ပွမပတိုန်ခမဳ) မစှ်ေသၞောတ် နူကဵု မဟာဝိဟာရ ရ။

ကာလ ဂကောံသင်တအ် ကလေင်စိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳမ္ဂး၊ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ကဵုသြိုင်ခၞံ [[သီကလျာဏဳ]] ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ပဲခူး တုဲ ကဵု သင်မန် သီုဖအိုတ် ကလေင်ပတိုန်ခမဳ ပ္ဍဲကဵု သီဏအ်ရ။ ပရေင်ဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ဂိုဏ်သင်မန် သီုဖအိုတ် ဂွံဒှ်အာ မွဲဂိုဏ်ဓဝ်ရ။ ပရူပရာ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာ တအ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ညးကဵု ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵု လိက်တၟအ် သီကလျာဏဳ မကော်ခဴစ '''လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ''' (Kalyani Inscriptions) မချူလဝ် နကဵု ဘာသာပါဠိ ကေုာံ ဘာသာမန် ရ။

== ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ (Dhammazedi Bell) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ သီုကၠောန် သွန်းဗဒှ်လဝ် ခၞိင် သရိုတ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ် မကော်ခဴစ [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]] ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၈၄ သွက်ဂွံ ကဵုဒါန် ကု [[ကျာ်လ္ဂုင်]] ရ။ ခၞိင်ဏအ်ဝွံ လျိုင် နွံ ၜိုတ် ၂၉၄ တာန် တုဲ ဒှ် ခၞိင် မဇၞော် ကေုာံ လျိုင်ဇြိုင်အိုတ်ရ။ 

ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၈ ဂှ်၊ ကောန်ဍုင် ပဝ်တူဂြဳ (Portuguese) ယၟု ပြာကတ် [[ဖဳလိပ် ဒဳ ဗရဳတဝ်]] (Filipe de Brito e Nicote - ငဇင်ကာ) ကၠတ် ဏာ ခၞိင်ဏအ် နူကဵု ကျာ်လ္ဂုင် သွက်ဂွံ ကြိုဟ်ထောအ်တုဲ ကၠောန် လွဟ်သေနာတ်လာတ် ရ။ အခိင် ကေတ်ဖျေံဏာ နကဵု ဖံင်ဂှ် ဟိုတ်နူ ခၞိင် ဇြိုင်လောန်တုဲ ဖံင်ဗၠိုက်အာ ပ္ဍဲကဵု ဍာ်ကြုင် ဗဂေါ ကဵု ကြုင်လ္ဂုင် မဆဵုစပ် (ဒၞာဲ ခြုံပလိုတ်) တုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ခၞိင်ဏအ် ဏီရ။
&lt;/div&gt;

== အုပ်ဓုပ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ (Administration and Legacy) ==
ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဂှ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဝွံ ညိင်ဝတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ ဒှ် ဒၞာဲ ဗဟဵု သွက် ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ရ။ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဟွံကၠောန် ပၞာန် ကု ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်တအ်တုဲ အုပ်ဓုပ်ကၠုင်လဝ် ဍုင် နကဵု ဓဝ်မေတ္တာ ကေုာံ တြားဓဝ် ရ။ တုဲပၠန် သၞောဝ်ဥပဒေ ဓမ္မသတ် မကော်ဂး &quot;ဓမ္မသတ် ဓမ္မစေတဳ&quot; ဂှ်လေဝ် ကဵုလဝ် အမိင် ညံင်ဂွံ ကၠောန်ပ္တိတ်လဝ်ကီုရ။

ညးစုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၂ ကာလ အာယုက် ကလိဂွံ ၈၃ သၞာံတုဲ၊ ကောန်ညး [[သၟိင်ဗညာရံ (ဒုတိယ)]] ဆက်ဒုင်အာဲကၟာဲ က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[မိစောဗု]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]]
* [[ကျာ်လ္ဂုင်]]

{{DEFAULTSORT:ဓမ္မစေတဳ}}
[[ကဏ္ဍ:သၟိင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဟံသာဝတဳ]]</text>
      <sha1>2albaeyr8dc00qn4to5dwnkxi4rvcqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53313</id>
      <parentid>53312</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11899" sha1="gba6ac71kxwnkuuco6xbjud2hb8ung1" xml:space="preserve">{{Short description|သၟိင်ဨကရာဇ် မန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (၁၄၇၁–၁၄၉၂)}}
&lt;table class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot;&gt;သၟိင်ဓမ္မစေတဳ&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;King Dhammazedi&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot;&gt;ဨကရာဇ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot;&gt;လဒက်ပ္တန် နန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၇၁ – ၁၄၉၂&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ကိုပ်ကၠာ နူ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[မိစောဗု]] (Shin Sawbu)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;မဆက်အာဲကၟာဲ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[သၟိင်ဗညာရံ (ဒုတိယ)]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ ၜံင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၀၉&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၉၂ (အာယုက် ၈၃)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒၞာဲ စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[ဟံသာဝတဳ]] (ပဲခူး)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂကောံသ္ၚိကၟိန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;မိဒလ (Mi Dala)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;တၞောဝ်ဨကရာဇ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;ဟံသာဝတဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သာသနာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထေရဝါဒ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''သၟိင်ဓမ္မစေတဳ''' ({{lang-en|King Dhammazedi}}) ဝွံ ဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ် မန် ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] (Hanthawaddy) မအုပ်ဓုပ်လဝ် အကြာသၞာံ ၁၄၇၁ စဵုကဵု ၁၄၉၂ ရ။ ညးဝွံ ဒှ် သၟိင်မန် မနွံကဵု ညာဏ်ပညာ ကေုာံ ဣဒ္ဓိအနုဘဴ မဇၞော်ကၠေင်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ် ညးမပိုင်ပြဳလဝ်ဍုင်ဂှ် ဒှ် &quot;ခေတ်ထဝ်&quot; သွက် ဂကူမန် ကေုာံ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရောင် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ သၟိင်ဓမ္မစေတဳဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာ မပ္တံကဵု ပွမသြိုင်ခၞံ [[သီကလျာဏဳ]]၊ ပွမပံင်သၟဟ် ဂိုဏ်သင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပွမကၠောန် သွန်းဗဒှ်လဝ် ခၞိင် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မကော်ဂး [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]] တအ်ရ။

== ဘဝခမဳ ကေုာံ ပွမတိုန်နန် (Early Life and Ascension) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ်ဏီဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဒှ် ခမဳမွဲဇကု မနွံယၟု '''ပိဋကဓရ''' ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မိစောဗု ([[မိစောဗု|Shin Sawbu]]) မဒးဒုင် ကေတ်ဏာ ဇရေင် ဍုင်အင်ဝ (Ava) ဂှ်၊ ခမဳပိဋကဓရ ဝွံ အာကတ်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲ ဍုင်အင်ဝ ကီုရ။ ခမဳပိဋကဓရ ဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မရီုဗင် ကေုာံ မင်မွဲ ကေတ်နင် တၠညး မိစောဗု နူကဵု ဍုင်အင်ဝ စဵုကဵု မစိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဗွဲမအံင်ဇၞးရ။

ဟိုတ်နူ တင်ဂုဏ်ဏအ် ကေုာံ ညာဏ်ပညာ မဇၞော်လှဲလးတုဲ၊ တၠညး မိစောဗု ကဵုစွံလဝ် ကောန်ဝုတ်ဇကု မနွံယၟု '''မိဒလ''' ကု ခမဳပိဋကဓရ တုဲ ခါန်ကၞက် ပတိုန်လဝ် နဒဒှ် ညးမဆက်အာဲကၟာဲ ဍုင် (ဥပရာဇာ) ရ။ ကာလ မိစောဗု ဇူအာ နူကဵု နန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၇၁ ဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ကလိဂွံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပေင်ပေင်ရ။

== ပရေင်သာသနာ ကေုာံ လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ ==
သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဒှ် သၟိင်မရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ လတူ သာသနာဗုဒ္ဓ ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညး မတိုန်နန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ရးမည (ဍုင်မန်) ဝွံ ဂိုဏ်သင်တအ် ပါ်ဒကးဒၟံင် နာနာသာ်တုဲ သီဟွံမဲကဵု ပရေင်ညဳသာရ။ သွက်ဂွံ ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၇၆ ဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ပလံင်ဏာ ဂကောံသင်မန် ဇရေင် ဍုင်သဳရိလင်္ကာ (Sri Lanka) သွက်ဂွံ ကလေင်ကေတ် ဥပသမ္ပဒ (ပွမပတိုန်ခမဳ) မစှ်ေသၞောတ် နူကဵု မဟာဝိဟာရ ရ။

ကာလ ဂကောံသင်တအ် ကလေင်စိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳမ္ဂး၊ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ကဵုသြိုင်ခၞံ [[သီကလျာဏဳ]] ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ပဲခူး တုဲ ကဵု သင်မန် သီုဖအိုတ် ကလေင်ပတိုန်ခမဳ ပ္ဍဲကဵု သီဏအ်ရ။ ပရေင်ဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ဂိုဏ်သင်မန် သီုဖအိုတ် ဂွံဒှ်အာ မွဲဂိုဏ်ဓဝ်ရ။ ပရူပရာ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာ တအ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ညးကဵု ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵု လိက်တၟအ် သီကလျာဏဳ မကော်ခဴစ '''လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ''' (Kalyani Inscriptions) မချူလဝ် နကဵု ဘာသာပါဠိ ကေုာံ ဘာသာမန် ရ။

== ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ (Dhammazedi Bell) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ သီုကၠောန် သွန်းဗဒှ်လဝ် ခၞိင် သရိုတ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ် မကော်ခဴစ [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]] ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၈၄ သွက်ဂွံ ကဵုဒါန် ကု [[ကျာ်လ္ဂုင်]] ရ။ ခၞိင်ဏအ်ဝွံ လျိုင် နွံ ၜိုတ် ၂၉၄ တာန် တုဲ ဒှ် ခၞိင် မဇၞော် ကေုာံ လျိုင်ဇြိုင်အိုတ်ရ။ 

ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၈ ဂှ်၊ ကောန်ဍုင် ပဝ်တူဂြဳ (Portuguese) ယၟု ပြာကတ် [[ဖဳလိပ် ဒဳ ဗရဳတဝ်]] (Filipe de Brito e Nicote - ငဇင်ကာ) ကၠတ် ဏာ ခၞိင်ဏအ် နူကဵု ကျာ်လ္ဂုင် သွက်ဂွံ ကြိုဟ်ထောအ်တုဲ ကၠောန် လွဟ်သေနာတ်လာတ် ရ။ အခိင် ကေတ်ဖျေံဏာ နကဵု ဖံင်ဂှ် ဟိုတ်နူ ခၞိင် ဇြိုင်လောန်တုဲ ဖံင်ဗၠိုက်အာ ပ္ဍဲကဵု ဍာ်ကြုင် ဗဂေါ ကဵု ကြုင်လ္ဂုင် မဆဵုစပ် (ဒၞာဲ ခြုံပလိုတ်) တုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ခၞိင်ဏအ် ဏီရ။
&lt;/div&gt;

== အုပ်ဓုပ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ (Administration and Legacy) ==
ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဂှ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဝွံ ညိင်ဝတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ ဒှ် ဒၞာဲ ဗဟဵု သွက် ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ရ။ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဟွံကၠောန် ပၞာန် ကု ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်တအ်တုဲ အုပ်ဓုပ်ကၠုင်လဝ် ဍုင် နကဵု ဓဝ်မေတ္တာ ကေုာံ တြားဓဝ် ရ။ တုဲပၠန် သၞောဝ်ဥပဒေ ဓမ္မသတ် မကော်ဂး &quot;ဓမ္မသတ် ဓမ္မစေတဳ&quot; ဂှ်လေဝ် ကဵုလဝ် အမိင် ညံင်ဂွံ ကၠောန်ပ္တိတ်လဝ်ကီုရ။

ညးစုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၂ ကာလ အာယုက် ကလိဂွံ ၈၃ သၞာံတုဲ၊ ကောန်ညး [[သၟိင်ဗညာရံ (ဒုတိယ)]] ဆက်ဒုင်အာဲကၟာဲ က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[မိစောဗု]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]]
* [[ကျာ်လ္ဂုင်]]

{{DEFAULTSORT:ဓမ္မစေတဳ}}
[[ကဏ္ဍ:သၟိင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဟံသာဝတဳ]]</text>
      <sha1>gba6ac71kxwnkuuco6xbjud2hb8ung1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53314</id>
      <parentid>53313</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11903" sha1="kxcrn5novrxs52b1fwtt79pnnozilia" xml:space="preserve">{{Short description|သၟိင်ဨကရာဇ် မန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (၁၄၇၁–၁၄၉၂)}}
&lt;table class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot;&gt;သၟိင်ဓမ္မစေတဳ&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;King Dhammazedi&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot;&gt;ဨကရာဇ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot;&gt;လဒက်ပ္တန် နန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၇၁ – ၁၄၉၂&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ကိုပ်ကၠာ နူ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[မိစောဗု]] (Shin Sawbu)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;မဆက်အာဲကၟာဲ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[သၟိင်ဗညာရံ (ဒုတိယ)]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ ၜံင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၀၉&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၉၂ (အာယုက် ၈၃)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒၞာဲ စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[ဟံသာဝတဳ]] (ပဲခူး)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂကောံသ္ၚိကၟိန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;မိဒလ (Mi Dala)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;တၞောဝ်ဨကရာဇ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;ဟံသာဝတဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သာသနာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထေရဝါဒ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''သၟိင်ဓမ္မစေတဳ''' ({{lang-en|King Dhammazedi}}) ဝွံ ဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ် မန် ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] (Hanthawaddy) မအုပ်ဓုပ်လဝ် အကြာသၞာံ ၁၄၇၁ စဵုကဵု ၁၄၉၂ ရ။ ညးဝွံ ဒှ် သၟိင်မန် မနွံကဵု ညာဏ်ပညာ ကေုာံ ဣဒ္ဓိအနုဘဴ မဇၞော်ကၠေင်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ် ညးမပိုင်ပြဳလဝ်ဍုင်ဂှ် ဒှ် &quot;ခေတ်ထဝ်&quot; သွက် ဂကူမန် ကေုာံ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရောင် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ သၟိင်ဓမ္မစေတဳဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာ မပ္တံကဵု ပွမသြိုင်ခၞံ [[သီကလျာဏဳ]]၊ ပွမပံင်သၟဟ် ဂိုဏ်သင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပွမကၠောန် သွန်းဗဒှ်လဝ် ခၞိင် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မကော်ဂး [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]] တအ်ရ။

== ဘဝခမဳ ကေုာံ ပွမတိုန်နန် (Early Life and Ascension) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ်ဏီဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဒှ် ခမဳမွဲဇကု မနွံယၟု '''ပိဋကဓရ''' ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မိစောဗု ([[မိစောဗု|Shin Sawbu]]) မဒးဒုင် ကေတ်ဏာ ဇရေင် ဍုင်အင်ဝ (Ava) ဂှ်၊ ခမဳပိဋကဓရ ဝွံ အာကတ်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲ ဍုင်အင်ဝ ကီုရ။ ခမဳပိဋကဓရ ဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မရီုဗင် ကေုာံ မင်မွဲ ကေတ်နင် တၠညး မိစောဗု နူကဵု ဍုင်အင်ဝ စဵုကဵု မစိုပ် ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] ဗွဲမအံင်ဇၞးရ။

ဟိုတ်နူ တင်ဂုဏ်ဏအ် ကေုာံ ညာဏ်ပညာ မဇၞော်လှဲလးတုဲ၊ တၠညး မိစောဗု ကဵုစွံလဝ် ကောန်ဝုတ်ဇကု မနွံယၟု '''မိဒလ''' ကု ခမဳပိဋကဓရ တုဲ ခါန်ကၞက် ပတိုန်လဝ် နဒဒှ် ညးမဆက်အာဲကၟာဲ ဍုင် (ဥပရာဇာ) ရ။ ကာလ မိစောဗု ဇူအာ နူကဵု နန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၇၁ ဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ကလိဂွံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပေင်ပေင်ရ။

== ပရေင်သာသနာ ကေုာံ လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ ==
သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဒှ် သၟိင်မရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ လတူ သာသနာဗုဒ္ဓ ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညး မတိုန်နန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ရးမည (ဍုင်မန်) ဝွံ ဂိုဏ်သင်တအ် ပါ်ဒကးဒၟံင် နာနာသာ်တုဲ သီဟွံမဲကဵု ပရေင်ညဳသာရ။ သွက်ဂွံ ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၇၆ ဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ပလံင်ဏာ ဂကောံသင်မန် ဇရေင် ဍုင်သဳရိလင်္ကာ (Sri Lanka) သွက်ဂွံ ကလေင်ကေတ် ဥပသမ္ပဒ (ပွမပတိုန်ခမဳ) မစှ်ေသၞောတ် နူကဵု မဟာဝိဟာရ ရ။

ကာလ ဂကောံသင်တအ် ကလေင်စိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳမ္ဂး၊ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ကဵုသြိုင်ခၞံ [[သီကလျာဏဳ]] ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ပဲခူး တုဲ ကဵု သင်မန် သီုဖအိုတ် ကလေင်ပတိုန်ခမဳ ပ္ဍဲကဵု သီဏအ်ရ။ ပရေင်ဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ဂိုဏ်သင်မန် သီုဖအိုတ် ဂွံဒှ်အာ မွဲဂိုဏ်ဓဝ်ရ။ ပရူပရာ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာ တအ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ညးကဵု ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵု လိက်တၟအ် သီကလျာဏဳ မကော်ခဴစ '''လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ''' (Kalyani Inscriptions) မချူလဝ် နကဵု ဘာသာပါဠိ ကေုာံ ဘာသာမန် ရ။

== ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ (Dhammazedi Bell) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ သီုကၠောန် သွန်းဗဒှ်လဝ် ခၞိင် သရိုတ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ် မကော်ခဴစ [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]] ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၈၄ သွက်ဂွံ ကဵုဒါန် ကု [[ကျာ်လ္ဂုင်]] ရ။ ခၞိင်ဏအ်ဝွံ လျိုင် နွံ ၜိုတ် ၂၉၄ တာန် တုဲ ဒှ် ခၞိင် မဇၞော် ကေုာံ လျိုင်ဇြိုင်အိုတ်ရ။ 

ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၈ ဂှ်၊ ကောန်ဍုင် ပဝ်တူဂြဳ (Portuguese) ယၟု ပြာကတ် [[ဖဳလိပ် ဒဳ ဗရဳတဝ်]] (Filipe de Brito e Nicote - ငဇင်ကာ) ကၠတ် ဏာ ခၞိင်ဏအ် နူကဵု ကျာ်လ္ဂုင် သွက်ဂွံ ကြိုဟ်ထောအ်တုဲ ကၠောန် လွဟ်သေနာတ်လာတ် ရ။ အခိင် ကေတ်ဖျေံဏာ နကဵု ဖံင်ဂှ် ဟိုတ်နူ ခၞိင် ဇြိုင်လောန်တုဲ ဖံင်ဗၠိုက်အာ ပ္ဍဲကဵု ဍာ်ကြုင် ဗဂေါ ကဵု ကြုင်လ္ဂုင် မဆဵုစပ် (ဒၞာဲ ခြုံပလိုတ်) တုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ခၞိင်ဏအ် ဏီရ။
&lt;/div&gt;

== အုပ်ဓုပ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ (Administration and Legacy) ==
ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဂှ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဝွံ ညိင်ဝတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ ဒှ် ဒၞာဲ ဗဟဵု သွက် ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ရ။ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဟွံကၠောန် ပၞာန် ကု ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်တအ်တုဲ အုပ်ဓုပ်ကၠုင်လဝ် ဍုင် နကဵု ဓဝ်မေတ္တာ ကေုာံ တြားဓဝ် ရ။ တုဲပၠန် သၞောဝ်ဥပဒေ ဓမ္မသတ် မကော်ဂး &quot;ဓမ္မသတ် ဓမ္မစေတဳ&quot; ဂှ်လေဝ် ကဵုလဝ် အမိင် ညံင်ဂွံ ကၠောန်ပ္တိတ်လဝ်ကီုရ။

ညးစုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၂ ကာလ အာယုက် ကလိဂွံ ၈၃ သၞာံတုဲ၊ ကောန်ညး [[သၟိင်ဗညာရံ (ဒုတိယ)]] ဆက်ဒုင်အာဲကၟာဲ က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[မိစောဗု]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]]
* [[ကျာ်လ္ဂုင်]]

{{DEFAULTSORT:ဓမ္မစေတဳ}}
[[ကဏ္ဍ:သၟိင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဟံသာဝတဳ]]</text>
      <sha1>kxcrn5novrxs52b1fwtt79pnnozilia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53315</id>
      <parentid>53314</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11907" sha1="sqouupaowdrjzf84b6lh09f80y7ufzp" xml:space="preserve">{{Short description|သၟိင်ဨကရာဇ် မန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ (၁၄၇၁–၁၄၉၂)}}
&lt;table class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot;&gt;သၟိင်ဓမ္မစေတဳ&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;King Dhammazedi&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot;&gt;ဨကရာဇ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot;&gt;လဒက်ပ္တန် နန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၇၁ – ၁၄၉၂&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ကိုပ်ကၠာ နူ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[မိစောဗု]] (Shin Sawbu)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;မဆက်အာဲကၟာဲ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[သၟိင်ဗညာရံ (ဒုတိယ)]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ ၜံင်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၀၉&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သၞာံ စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;၁၄၉၂ (အာယုက် ၈၃)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ဒၞာဲ စုတိ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[ဟံသာဝတဳ]] (ပဲခူး)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;ဂကောံသ္ၚိကၟိန်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;မိဒလ (Mi Dala)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;တၞောဝ်ဨကရာဇ်&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;ဟံသာဝတဳ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th scope=&quot;row&quot; style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot;&gt;သာသနာ&lt;/th&gt;
&lt;td style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot;&gt;[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထေရဝါဒ&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

'''သၟိင်ဓမ္မစေတဳ''' ({{lang-en|King Dhammazedi}}) ဝွံ ဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ် မန် ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] (Hanthawaddy) မအုပ်ဓုပ်လဝ် အကြာသၞာံ ၁၄၇၁ စဵုကဵု ၁၄၉၂ ရ။ ညးဝွံ ဒှ် သၟိင်မန် မနွံကဵု ညာဏ်ပညာ ကေုာံ ဣဒ္ဓိအနုဘဴ မဇၞော်ကၠေင်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ် ညးမပိုင်ပြဳလဝ်ဍုင်ဂှ် ဒှ် &quot;ခေတ်ထဝ်&quot; သွက် ဂကူမန် ကေုာံ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရောင် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ သၟိင်ဓမ္မစေတဳဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာ မပ္တံကဵု ပွမသြိုင်ခၞံ [[သီကလျာဏဳ]]၊ ပွမပံင်သၟဟ် ဂိုဏ်သင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပွမကၠောန် သွန်းဗဒှ်လဝ် ခၞိင် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ် မကော်ဂး [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]] တအ်ရ။

== ဘဝခမဳ ကေုာံ ပွမတိုန်နန် (Early Life and Ascension) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ်ဏီဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဒှ် ခမဳမွဲဇကု မနွံယၟု '''ပိဋကဓရ''' ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မိစောဗု ([[မိစောဗု|Shin Sawbu]]) မဒးဒုင် ကေတ်ဏာ ဇရေင် ဍုင်အင်ဝ (Ava) ဂှ်၊ ခမဳပိဋကဓရ ဝွံ အာကတ်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲ ဍုင်အင်ဝ ကီုရ။ ခမဳပိဋကဓရ ဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မရီုဗင် ကေုာံ မင်မွဲ ကေတ်နင် တၠညး မိစောဗု နူကဵု ဍုင်[[အင်ဝ]] စဵုကဵု မစိုပ် ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] ဗွဲမအံင်ဇၞးရ။

ဟိုတ်နူ တင်ဂုဏ်ဏအ် ကေုာံ ညာဏ်ပညာ မဇၞော်လှဲလးတုဲ၊ တၠညး မိစောဗု ကဵုစွံလဝ် ကောန်ဝုတ်ဇကု မနွံယၟု '''မိဒလ''' ကု ခမဳပိဋကဓရ တုဲ ခါန်ကၞက် ပတိုန်လဝ် နဒဒှ် ညးမဆက်အာဲကၟာဲ ဍုင် (ဥပရာဇာ) ရ။ ကာလ မိစောဗု ဇူအာ နူကဵု နန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၇၁ ဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ကလိဂွံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပေင်ပေင်ရ။

== ပရေင်သာသနာ ကေုာံ လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ ==
သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဒှ် သၟိင်မရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ လတူ သာသနာဗုဒ္ဓ ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညး မတိုန်နန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ရးမည (ဍုင်မန်) ဝွံ ဂိုဏ်သင်တအ် ပါ်ဒကးဒၟံင် နာနာသာ်တုဲ သီဟွံမဲကဵု ပရေင်ညဳသာရ။ သွက်ဂွံ ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၇၆ ဂှ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ပလံင်ဏာ ဂကောံသင်မန် ဇရေင် ဍုင်သဳရိလင်္ကာ (Sri Lanka) သွက်ဂွံ ကလေင်ကေတ် ဥပသမ္ပဒ (ပွမပတိုန်ခမဳ) မစှ်ေသၞောတ် နူကဵု မဟာဝိဟာရ ရ။

ကာလ ဂကောံသင်တအ် ကလေင်စိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳမ္ဂး၊ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ကဵုသြိုင်ခၞံ [[သီကလျာဏဳ]] ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ပဲခူး တုဲ ကဵု သင်မန် သီုဖအိုတ် ကလေင်ပတိုန်ခမဳ ပ္ဍဲကဵု သီဏအ်ရ။ ပရေင်ဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ဂိုဏ်သင်မန် သီုဖအိုတ် ဂွံဒှ်အာ မွဲဂိုဏ်ဓဝ်ရ။ ပရူပရာ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် သာသနာ တအ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ညးကဵု ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵု လိက်တၟအ် သီကလျာဏဳ မကော်ခဴစ '''လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ''' (Kalyani Inscriptions) မချူလဝ် နကဵု ဘာသာပါဠိ ကေုာံ ဘာသာမန် ရ။

== ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ (Dhammazedi Bell) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ သီုကၠောန် သွန်းဗဒှ်လဝ် ခၞိင် သရိုတ် မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ် မကော်ခဴစ [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]] ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၈၄ သွက်ဂွံ ကဵုဒါန် ကု [[ကျာ်လ္ဂုင်]] ရ။ ခၞိင်ဏအ်ဝွံ လျိုင် နွံ ၜိုတ် ၂၉၄ တာန် တုဲ ဒှ် ခၞိင် မဇၞော် ကေုာံ လျိုင်ဇြိုင်အိုတ်ရ။ 

ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၈ ဂှ်၊ ကောန်ဍုင် ပဝ်တူဂြဳ (Portuguese) ယၟု ပြာကတ် [[ဖဳလိပ် ဒဳ ဗရဳတဝ်]] (Filipe de Brito e Nicote - ငဇင်ကာ) ကၠတ် ဏာ ခၞိင်ဏအ် နူကဵု ကျာ်လ္ဂုင် သွက်ဂွံ ကြိုဟ်ထောအ်တုဲ ကၠောန် လွဟ်သေနာတ်လာတ် ရ။ အခိင် ကေတ်ဖျေံဏာ နကဵု ဖံင်ဂှ် ဟိုတ်နူ ခၞိင် ဇြိုင်လောန်တုဲ ဖံင်ဗၠိုက်အာ ပ္ဍဲကဵု ဍာ်ကြုင် ဗဂေါ ကဵု ကြုင်လ္ဂုင် မဆဵုစပ် (ဒၞာဲ ခြုံပလိုတ်) တုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ခၞိင်ဏအ် ဏီရ။
&lt;/div&gt;

== အုပ်ဓုပ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ (Administration and Legacy) ==
ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဂှ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဝွံ ညိင်ဝတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ ဒှ် ဒၞာဲ ဗဟဵု သွက် ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ရ။ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဝွံ ဟွံကၠောန် ပၞာန် ကု ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်တအ်တုဲ အုပ်ဓုပ်ကၠုင်လဝ် ဍုင် နကဵု ဓဝ်မေတ္တာ ကေုာံ တြားဓဝ် ရ။ တုဲပၠန် သၞောဝ်ဥပဒေ ဓမ္မသတ် မကော်ဂး &quot;ဓမ္မသတ် ဓမ္မစေတဳ&quot; ဂှ်လေဝ် ကဵုလဝ် အမိင် ညံင်ဂွံ ကၠောန်ပ္တိတ်လဝ်ကီုရ။

ညးစုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၂ ကာလ အာယုက် ကလိဂွံ ၈၃ သၞာံတုဲ၊ ကောန်ညး [[သၟိင်ဗညာရံ (ဒုတိယ)]] ဆက်ဒုင်အာဲကၟာဲ က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==
* [[မိစောဗု]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ခၞိင် ဓမ္မစေတဳ]]
* [[ကျာ်လ္ဂုင်]]

{{DEFAULTSORT:ဓမ္မစေတဳ}}
[[ကဏ္ဍ:သၟိင်မန်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဟံသာဝတဳ]]</text>
      <sha1>sqouupaowdrjzf84b6lh09f80y7ufzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အင်ဝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10317</id>
    <revision>
      <id>53316</id>
      <timestamp>2026-04-27T07:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) ဍုင်ဗၟာ တြေံ ပ္ဍဲခေတ် အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၄-၁၉}} {| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot; ! colspan=&quot;2&quot;...&quot;</comment>
      <origin>53316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11957" sha1="3ermay02ep0c2tiv2pai6f81n159etg" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) ဍုင်ဗၟာ တြေံ ပ္ဍဲခေတ် အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၄-၁၉}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |ဍုင်အင်ဝ
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Inwa (Ava)&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;''ရတနာပူရ''&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Ava,_Myanmar_(Burma)_(3003714571).jpg|alt=ဗီုရုပ် ဍုင်အင်ဝ|250x250px]]
ဘုတ်ကျာ်တြေံ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်အင်ဝ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ယၟု သၞောဝ်ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ရတနာပူရ (Ratanapura)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တွဵုရး/ဒေသ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[တွဵုရးမာန္တလေ]] (Mandalay Region)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ ပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၃၆၄
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ညးပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၟိင်သတိုးမင်းဖျား
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ လီုလာ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၈၃၉ (ဟိုတ်နူ ကသဳတိ)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အကာဲအရာ လၟုဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဍုင်ဇၞော် အခိင်ကိုပ်ကၠာ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |၁၃၆၄–၁၅၅၅ (ခေတ်အင်ဝ)
၁၅၉၉–၁၇၅၂ (ခေတ်တံင်ငူ)
၁၇၆၅–၁၇၈၃, ၁၈၂၁–၁၈၄၂ (ခေတ်ကုန်းဘောင်)
|}
'''အင်ဝ''' ({{lang-en|Inwa}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang-en|Ava}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တြေံ ကေုာံ ဒေတ ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) သွက် ဍုင်ဗၟာ နူကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၄ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု [[တွဵုရးမာန္တလေ]]၊ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ ကြုင်[[ဨရာဝတဳ]] ကဵု ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) မဆဵုစပ် ရေင်သကအ်ရ။ ယၟုတြေံဍုင်ဝွံ မကော်ခဴစ '''ရတနာပူရ''' (Ratanapura) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဍုင်ရတ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဍုင်မပေင်တဴ နကဵု ရတ်ဂမၠိုင်&quot; ရ။

ဍုင်အင်ဝ ဝွံ ဒှ်လဝ် ဗဟဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍုင်ဗၟာ လုကဴ ပွိုင် ၄၀၀ သၞာံပြင်င်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ နန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်အာတုဲ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒးဒုင်ပြံင်လှာဲဏာ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဍုင်အင်ဝ ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် နဒဒှ် ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ဒၞာဲ ပရေင်အာတရဴ မွဲရ။

== ဝၚ် (History) ==

=== ပွမပ္တန်ဍုင် ===
ဍုင်အင်ဝ ဂှ် စပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၄ နကဵု သၟိင် '''သတိုးမင်းဖျား''' (Thadominbya) ကြဴနူ ဍုင်ပင်းယ ကဵု စစ်ကိုင်း တအ် လီုလာ်အာ ဟိုတ်နူ ပၞာန်သေံ (Shan) တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ညးရုဲစှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲကဵု တကအ်ဒမၠုင် မနွံ အကြာ ကြုင်ဨရာဝတဳ ကေုာံ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ မဒှ် ဒၞာဲ မခိုင်ကၠိုက် သွက် ပရေင်စဵုဒၞာ ပၞာန် ရ။

=== ခေတ် အင်ဝ ===
အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ခေတ်အင်ဝ (၁၃၆၄ - ၁၅၅၅) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဝွံ အင်ဝ ဒးစောဲတဴ ပၞာန် ကု ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] (မဒှ် ဍုင်မန်) မကော်ခဴစ ပၞာန် ၄၀ သၞာံ (Forty Years' War) ရ။ သၟိင်အင်ဝ မပြာကတ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သၟိင်မင်းခေါင် ကေုာံ ကောန်ညး မင်းရဲကျော်စွာ မဒှ် ပြိုင်ဖက် ကု သၟိင်မန် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] ရ။ အင်ဝ ဝွံ ဗွဲကြဴ ဒးဒုင် သီကေတ် နကဵု သၟိင်သေံ နူ မိုးညှင်း ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၇ ရ။

=== ခေတ် တံင်ငူ ကေုာံ ကုန်းဘောင် ===
အင်ဝ ဝွံ ကလေင်ဒှ် ဍုင်ဇၞော် မွဲအလန်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်တံင်ငူ (Taungoo Dynasty) ကြဴနူ သၞာံ ၁၅၉၉ ကေုာံ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ကုန်းဘောင် (Konbaung Dynasty) လေဝ် သၟိင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ကလေင်ရုဲစှ် အင်ဝ နဒဒှ် ဍုင်ဇၞော် အလန်နာနာ ကီုရ။ ဟိုတ်နူ အင်ဝ ဒှ် ရာဇဌာနဳ လံလလောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေံမ္ဂး ဍုင်ပလိုတ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ကော်ခဴစ ဍုင်ဗၟာ နဒဒှ် &quot;ဍုင်အင်ဝ&quot; (Court of Ava) ရ။

=== ပွမလီုလာ် ===
ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၂၂၊ သၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ်၊ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မွဲ ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ အမရပူရ ကဵု အင်ဝ ရ။ နန်၊ ဘာလကျာ်၊ စေတဳ၊ ကေုာံ တိုက်တာ သီုဖအိုတ် ကြပ်လီုလာ် လလာ်အာ အလုံမွဲဍုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် သၟိင်သာယာဝတီ မဒှ် ဨကရာဇ် အခိင်ဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံကလေင်သြိုင် အင်ဝ တုဲ ပြံင်ဏာ ရာဇဌာနဳ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ မာန်ရ။

== ပထဝဳ (Geography) ==
အင်ဝ ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မာန္တလေ ၜိုတ် ၂၁ ကဳလိုဝ်မဳတာ တုဲ တန်တဴဒၟံင် လတူ တကအ်ဒမၠုင် မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဍာ်ကြုင်ဨရာဝတဳ (Irrawaddy River) ပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) ပ္ဍဲ လပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ကြုင်ပလိပ် (Myittha Canal) ပ္ဍဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ တိဍာ် ဒေသဏအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ကြုင် တွဳဗိုင်လဝ်တုဲ ဖဲသိုက် သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ဗွဲမလောန်ရ။

== ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲဒတန် လ္ၚတ်ဝၚ် မွဲတုဲ၊ ကၟုဲ အာတရဴ နူ အလုံဂၠးတိ ကၠုင်ဝေင်လ္ၚတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ မပြာကတ်တအ်ဂှ်-

* '''ဘာမဟာအောင်မြေဘုံစံ (မယ်နုအုတ်ကျောင်း):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု တိုက် ကေုာံ အင်္ဂဒေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၈ နကဵု ဂၞကျာ် မယ်နု။ ဍေံဒှ် လဒက်ပ္တန် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ နွံကဵု ကွတ်ဗိသုကာ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''နန်းမြင့်မျှော်စင် (Nanmyin Watchtower):''' ဒှ် တိုင်မျှော်စင် မနွံ သမၠုင် ၉၀ ပေ၊ မသှ်ေၜက်ဒၟံင် နူကဵု နန် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိတုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံ ခစေင်ဒၟံင် တုပ်ညံင် တိုင် ပဳသာ (Leaning Tower of Pisa) ကီုရ။
* '''ဘာဗဂါယ (Bagaya Monastery):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု ဆုကျွန်း ဇေတ်တ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ တုဲ၊ နွံကဵု ကွတ်ရုပ်ပါန်ခဳ ဆု မစိစောန်လောန်ရ။
* '''ကျာ်ရတနာဆီမီး (Yadana Hsimi Pagodas):''' ဒှ် ဂကောံစေတဳ ကေုာံ ရုပ်ကျာ် မလီုလာ်ဒၟံင် အကြာ တၞံဆုဂမၠိုင်တုဲ ကဵုဒၟံင် ရီုမတ် ခေတ်တြေံ ဗွဲမလောန်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[မာန္တလေ]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ရတနာပုံ]]
* [[ဝင် ဍုင်ဗၟာ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>3ermay02ep0c2tiv2pai6f81n159etg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53317</id>
      <parentid>53316</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12189" sha1="151m5ben3skg9cranuvwx7e8htjio0q" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) ဍုင်ဗၟာ တြေံ ပ္ဍဲခေတ် အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၄-၁၉}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |ဍုင်အင်ဝ
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Inwa (Ava)&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;''ရတနာပူရ''&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Ava,_Myanmar_(Burma)_(3003714571).jpg|alt=ဗီုရုပ် ဍုင်အင်ဝ|250x250px]]
ဘုတ်ကျာ်တြေံ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်အင်ဝ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ယၟု သၞောဝ်ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ရတနာပူရ (Ratanapura)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တွဵုရး/ဒေသ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[တွဵုရးမာန္တလေ]] (Mandalay Region)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ ပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၃၆၄
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ညးပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၟိင်သတိုးမင်းဖျား
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ လီုလာ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၈၃၉ (ဟိုတ်နူ ကသဳတိ)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အကာဲအရာ လၟုဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဍုင်ဇၞော် အခိင်ကိုပ်ကၠာ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |၁၃၆၄–၁၅၅၅ (ခေတ်အင်ဝ)
၁၅၉၉–၁၇၅၂ (ခေတ်တံင်ငူ)
၁၇၆၅–၁၇၈၃, ၁၈၂၁–၁၈၄၂ (ခေတ်ကုန်းဘောင်)
|}
'''အင်ဝ''' ({{lang-en|Inwa}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang-en|Ava}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တြေံ ကေုာံ ဒေတ ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) သွက် ဍုင်ဗၟာ နူကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၄ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု [[တွဵုရးမာန္တလေ]]၊ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ ကြုင်[[ဨရာဝတဳ]] ကဵု ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) မဆဵုစပ် ရေင်သကအ်ရ။ ယၟုတြေံဍုင်ဝွံ မကော်ခဴစ '''ရတနာပူရ''' (Ratanapura) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဍုင်ရတ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဍုင်မပေင်တဴ နကဵု ရတ်ဂမၠိုင်&quot; ရ။

ဍုင်အင်ဝ ဝွံ ဒှ်လဝ် ဗဟဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍုင်ဗၟာ လုကဴ ပွိုင် ၄၀၀ သၞာံပြင်င်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ နန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်အာတုဲ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒးဒုင်ပြံင်လှာဲဏာ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဍုင်အင်ဝ ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် နဒဒှ် ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ဒၞာဲ ပရေင်အာတရဴ မွဲရ။

== ဝၚ် (History) ==

=== ပွမပ္တန်ဍုင် ===
ဍုင်အင်ဝ ဂှ် စပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၄ နကဵု သၟိင် '''သတိုးမင်းဖျား''' (Thadominbya) ကြဴနူ ဍုင်ပင်းယ ကဵု စစ်ကိုင်း တအ် လီုလာ်အာ ဟိုတ်နူ ပၞာန်သေံ (Shan) တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ညးရုဲစှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲကဵု တကအ်ဒမၠုင် မနွံ အကြာ ကြုင်ဨရာဝတဳ ကေုာံ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ မဒှ် ဒၞာဲ မခိုင်ကၠိုက် သွက် ပရေင်စဵုဒၞာ ပၞာန် ရ။

=== ခေတ် အင်ဝ ===
အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ခေတ်အင်ဝ (၁၃၆၄ - ၁၅၅၅) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဝွံ အင်ဝ ဒးစောဲတဴ ပၞာန် ကု ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] (မဒှ် ဍုင်မန်) မကော်ခဴစ ပၞာန် ၄၀ သၞာံ (Forty Years' War) ရ။ သၟိင်အင်ဝ မပြာကတ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သၟိင်မင်းခေါင် ကေုာံ ကောန်ညး မင်းရဲကျော်စွာ မဒှ် ပြိုင်ဖက် ကု သၟိင်မန် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] ရ။ အင်ဝ ဝွံ ဗွဲကြဴ ဒးဒုင် သီကေတ် နကဵု သၟိင်သေံ နူ မိုးညှင်း ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၇ ရ။

=== ခေတ် တံင်ငူ ကေုာံ ကုန်းဘောင် ===
အင်ဝ ဝွံ ကလေင်ဒှ် ဍုင်ဇၞော် မွဲအလန်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်တံင်ငူ (Taungoo Dynasty) ကြဴနူ သၞာံ ၁၅၉၉ ကေုာံ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ကုန်းဘောင် (Konbaung Dynasty) လေဝ် သၟိင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ကလေင်ရုဲစှ် အင်ဝ နဒဒှ် ဍုင်ဇၞော် အလန်နာနာ ကီုရ။ ဟိုတ်နူ အင်ဝ ဒှ် ရာဇဌာနဳ လံလလောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေံမ္ဂး ဍုင်ပလိုတ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ကော်ခဴစ ဍုင်ဗၟာ နဒဒှ် &quot;ဍုင်အင်ဝ&quot; (Court of Ava) ရ။

=== ပွမလီုလာ် ===
ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၂၂၊ သၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ်၊ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မွဲ ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ အမရပူရ ကဵု အင်ဝ ရ။ နန်၊ ဘာလကျာ်၊ စေတဳ၊ ကေုာံ တိုက်တာ သီုဖအိုတ် ကြပ်လီုလာ် လလာ်အာ အလုံမွဲဍုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် သၟိင်သာယာဝတီ မဒှ် ဨကရာဇ် အခိင်ဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံကလေင်သြိုင် အင်ဝ တုဲ ပြံင်ဏာ ရာဇဌာနဳ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ မာန်ရ။

== ပထဝဳ (Geography) ==
အင်ဝ ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မာန္တလေ ၜိုတ် ၂၁ ကဳလိုဝ်မဳတာ တုဲ တန်တဴဒၟံင် လတူ တကအ်ဒမၠုင် မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဍာ်ကြုင်ဨရာဝတဳ (Irrawaddy River) ပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) ပ္ဍဲ လပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ကြုင်ပလိပ် (Myittha Canal) ပ္ဍဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ တိဍာ် ဒေသဏအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ကြုင် တွဳဗိုင်လဝ်တုဲ ဖဲသိုက် သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ဗွဲမလောန်ရ။

== ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲဒတန် လ္ၚတ်ဝၚ် မွဲတုဲ၊ ကၟုဲ အာတရဴ နူ အလုံဂၠးတိ ကၠုင်ဝေင်လ္ၚတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ မပြာကတ်တအ်ဂှ်-

* '''ဘာမဟာအောင်မြေဘုံစံ (မယ်နုအုတ်ကျောင်း):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု တိုက် ကေုာံ အင်္ဂဒေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၈ နကဵု ဂၞကျာ် မယ်နု။ ဍေံဒှ် လဒက်ပ္တန် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ နွံကဵု ကွတ်ဗိသုကာ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''နန်းမြင့်မျှော်စင် (Nanmyin Watchtower):''' ဒှ် တိုင်မျှော်စင် မနွံ သမၠုင် ၉၀ ပေ၊ မသှ်ေၜက်ဒၟံင် နူကဵု နန် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိတုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံ ခစေင်ဒၟံင် တုပ်ညံင် တိုင် ပဳသာ (Leaning Tower of Pisa) ကီုရ။
* '''ဘာဗဂါယ (Bagaya Monastery):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု ဆုကျွန်း ဇေတ်တ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ တုဲ၊ နွံကဵု ကွတ်ရုပ်ပါန်ခဳ ဆု မစိစောန်လောန်ရ။
* '''ကျာ်ရတနာဆီမီး (Yadana Hsimi Pagodas):''' ဒှ် ဂကောံစေတဳ ကေုာံ ရုပ်ကျာ် မလီုလာ်ဒၟံင် အကြာ တၞံဆုဂမၠိုင်တုဲ ကဵုဒၟံင် ရီုမတ် ခေတ်တြေံ ဗွဲမလောန်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[မာန္တလေ]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ရတနာပုံ]]
* [[ဝင် ဍုင်ဗၟာ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;


{{DEFAULTSORT:အင်ဝ}} [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ]] [[ကဏ္ဍ:ဝင် ဍုင်ဗၟာ]] [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဇၞော်တြေံဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]</text>
      <sha1>151m5ben3skg9cranuvwx7e8htjio0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53318</id>
      <parentid>53317</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12280" sha1="to9osmo2ic7nwirz80p9h2at8araj4g" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) ဍုင်ဗၟာ တြေံ ပ္ဍဲခေတ် အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၄-၁၉}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |ဍုင်အင်ဝ
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Inwa (Ava)&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;''ရတနာပူရ''&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Ava,_Myanmar_(Burma)_(3003714571).jpg|alt=ဗီုရုပ် ဍုင်အင်ဝ|250x250px]]
ဘုတ်ကျာ်တြေံ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်အင်ဝ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ယၟု သၞောဝ်ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ရတနာပူရ (Ratanapura)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ရးဇၞော်/ဒေသ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[တွဵုရးမာန္တလေ|ရးဇၞော်မာန္တလေ]] (Mandalay Region)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ ပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၃၆၄
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ညးပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၟိင်သတိုးမင်းဖျား
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ လီုလာ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၈၃၉ (ဟိုတ်နူ ကသဳတိ)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အကာဲအရာ လၟုဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဍုင်ဇၞော် အခိင်ကိုပ်ကၠာ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |၁၃၆၄–၁၅၅၅ (ခေတ်အင်ဝ)
၁၅၉၉–၁၇၅၂ (ခေတ်တံင်ငူ)
၁၇၆၅–၁၇၈၃, ၁၈၂၁–၁၈၄၂ (ခေတ်ကုန်းဘောင်)
|}
'''©အင်ဝ''' ({{lang-en|Inwa}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang-en|Ava}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တြေံ ကေုာံ ဒေတ ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) သွက် ဍုင်ဗၟာ နူကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၄ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု [[တွဵုရးမာန္တလေ|ရးဇၞော်မာန္တလေ]]၊ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ ကြုင်[[ဨရာဝတဳ]] ကဵု ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) မဆဵုစပ် ရေင်သကအ်ရ။ ယၟုတြေံဍုင်ဝွံ မကော်ခဴစ '''ရတနာပူရ''' (Ratanapura) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဍုင်ရတ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဍုင်မပေင်တဴ နကဵု ရတ်ဂမၠိုင်&quot; ရ။

ဍုင်အင်ဝ ဝွံ ဒှ်လဝ် ဗဟဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍုင်ဗၟာ လုကဴ ပွိုင် ၄၀၀ သၞာံပြင်င်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ နန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်အာတုဲ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒးဒုင်ပြံင်လှာဲဏာ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဍုင်အင်ဝ ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် နဒဒှ် ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ဒၞာဲ ပရေင်အာတရဴ မွဲရ။

== ဝၚ် (History) ==

=== ပွမပ္တန်ဍုင် ===
ဍုင်အင်ဝ ဂှ် စပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၄ နကဵု သၟိင် '''သတိုးမင်းဖျား''' (Thadominbya) ကြဴနူ ဍုင်ပင်းယ ကဵု စစ်ကိုင်း တအ် လီုလာ်အာ ဟိုတ်နူ ပၞာန်သေံ (Shan) တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ညးရုဲစှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲကဵု တကအ်ဒမၠုင် မနွံ အကြာ ကြုင်ဨရာဝတဳ ကေုာံ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ မဒှ် ဒၞာဲ မခိုင်ကၠိုက် သွက် ပရေင်စဵုဒၞာ ပၞာန် ရ။

=== ခေတ် အင်ဝ ===
အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ခေတ်အင်ဝ (၁၃၆၄ - ၁၅၅၅) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဝွံ အင်ဝ ဒးစောဲတဴ ပၞာန် ကု ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] (မဒှ် ဍုင်မန်) မကော်ခဴစ ပၞာန် ၄၀ သၞာံ (Forty Years' War) ရ။ သၟိင်အင်ဝ မပြာကတ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သၟိင်မင်းခေါင် ကေုာံ ကောန်ညး မင်းရဲကျော်စွာ မဒှ် ပြိုင်ဖက် ကု သၟိင်မန် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] ရ။ အင်ဝ ဝွံ ဗွဲကြဴ ဒးဒုင် သီကေတ် နကဵု သၟိင်သေံ နူ မိုးညှင်း ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၇ ရ။

=== ခေတ် တံင်ငူ ကေုာံ ကုန်းဘောင် ===
အင်ဝ ဝွံ ကလေင်ဒှ် ဍုင်ဇၞော် မွဲအလန်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်တံင်ငူ (Taungoo Dynasty) ကြဴနူ သၞာံ ၁၅၉၉ ကေုာံ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ကုန်းဘောင် (Konbaung Dynasty) လေဝ် သၟိင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ကလေင်ရုဲစှ် အင်ဝ နဒဒှ် ဍုင်ဇၞော် အလန်နာနာ ကီုရ။ ဟိုတ်နူ အင်ဝ ဒှ် ရာဇဌာနဳ လံလလောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေံမ္ဂး ဍုင်ပလိုတ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ကော်ခဴစ ဍုင်ဗၟာ နဒဒှ် &quot;ဍုင်အင်ဝ&quot; (Court of Ava) ရ။

=== ပွမလီုလာ် ===
ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၂၂၊ သၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ်၊ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မွဲ ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ အမရပူရ ကဵု အင်ဝ ရ။ နန်၊ ဘာလကျာ်၊ စေတဳ၊ ကေုာံ တိုက်တာ သီုဖအိုတ် ကြပ်လီုလာ် လလာ်အာ အလုံမွဲဍုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် သၟိင်သာယာဝတီ မဒှ် ဨကရာဇ် အခိင်ဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံကလေင်သြိုင် အင်ဝ တုဲ ပြံင်ဏာ ရာဇဌာနဳ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ မာန်ရ။

== ပထဝဳ (Geography) ==
အင်ဝ ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မာန္တလေ ၜိုတ် ၂၁ ကဳလိုဝ်မဳတာ တုဲ တန်တဴဒၟံင် လတူ တကအ်ဒမၠုင် မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဍာ်ကြုင်ဨရာဝတဳ (Irrawaddy River) ပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) ပ္ဍဲ လပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ကြုင်ပလိပ် (Myittha Canal) ပ္ဍဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ တိဍာ် ဒေသဏအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ကြုင် တွဳဗိုင်လဝ်တုဲ ဖဲသိုက် သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ဗွဲမလောန်ရ။

== ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲဒတန် လ္ၚတ်ဝၚ် မွဲတုဲ၊ ကၟုဲ အာတရဴ နူ အလုံဂၠးတိ ကၠုင်ဝေင်လ္ၚတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ မပြာကတ်တအ်ဂှ်-

* '''ဘာမဟာအောင်မြေဘုံစံ (မယ်နုအုတ်ကျောင်း):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု တိုက် ကေုာံ အင်္ဂဒေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၈ နကဵု ဂၞကျာ် မယ်နု။ ဍေံဒှ် လဒက်ပ္တန် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ နွံကဵု ကွတ်ဗိသုကာ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''နန်းမြင့်မျှော်စင် (Nanmyin Watchtower):''' ဒှ် တိုင်မျှော်စင် မနွံ သမၠုင် ၉၀ ပေ၊ မသှ်ေၜက်ဒၟံင် နူကဵု နန် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိတုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံ ခစေင်ဒၟံင် တုပ်ညံင် တိုင် ပဳသာ (Leaning Tower of Pisa) ကီုရ။
* '''ဘာဗဂါယ (Bagaya Monastery):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု ဆုကျွန်း ဇေတ်တ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ တုဲ၊ နွံကဵု ကွတ်ရုပ်ပါန်ခဳ ဆု မစိစောန်လောန်ရ။
* '''ကျာ်ရတနာဆီမီး (Yadana Hsimi Pagodas):''' ဒှ် ဂကောံစေတဳ ကေုာံ ရုပ်ကျာ် မလီုလာ်ဒၟံင် အကြာ တၞံဆုဂမၠိုင်တုဲ ကဵုဒၟံင် ရီုမတ် ခေတ်တြေံ ဗွဲမလောန်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[မာန္တလေ]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ရတနာပုံ]]
* [[ဝင် ဍုင်ဗၟာ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;


{{DEFAULTSORT:အင်ဝ}} [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ]] [[ကဏ္ဍ:ဝင် ဍုင်ဗၟာ]] [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဇၞော်တြေံဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]</text>
      <sha1>to9osmo2ic7nwirz80p9h2at8araj4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53319</id>
      <parentid>53318</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12268" sha1="9w6qbxm2sjee0nvz9xnehw05y0nk8am" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) ဍုင်ဗၟာ တြေံ ပ္ဍဲခေတ် အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၄-၁၉}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |ဍုင်အင်ဝ
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Inwa (Ava)&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;''ရတနာပူရ''&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Ava,_Myanmar_(Burma)_(3003714571).jpg|alt=ဗီုရုပ် ဍုင်အင်ဝ|250x250px]]
ဘုတ်ကျာ်တြေံ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်အင်ဝ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ယၟု သၞောဝ်ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ရတနာပူရ (Ratanapura)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ရးဇၞော်/ဒေသ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[တွဵုရးမာန္တလေ|ရးဇၞော်မာန္တလေ]] (Mandalay Region)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ ပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၃၆၄
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ညးပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၟိင်သတိုးမင်းဖျား
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ လီုလာ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၈၃၉ (ဟိုတ်နူ ကသဳတိ)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အကာဲအရာ လၟုဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဍုင်ဇၞော် အခိင်ကိုပ်ကၠာ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |၁၃၆၄–၁၅၅၅ (ခေတ်အင်ဝ)
၁၅၉၉–၁၇၅၂ (ခေတ်တံင်ငူ)
၁၇၆၅–၁၇၈၃, ၁၈၂၁–၁၈၄၂ (ခေတ်ကုန်းဘောင်)
|}
'''©အင်ဝ''' ({{lang-en|Inwa}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang-en|Ava}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တြေံ ကေုာံ ဒေတ ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) သွက် ဍုင်ဗၟာ နူကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၄ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု [[မာန္တလေဝ်|ရးဇၞော်မာန္တလေ]]၊ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ ကြုင်[[ဨရာဝတဳ]] ကဵု ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) မဆဵုစပ် ရေင်သကအ်ရ။ ယၟုတြေံဍုင်ဝွံ မကော်ခဴစ '''ရတနာပူရ''' (Ratanapura) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဍုင်ရတ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဍုင်မပေင်တဴ နကဵု ရတ်ဂမၠိုင်&quot; ရ။

ဍုင်အင်ဝ ဝွံ ဒှ်လဝ် ဗဟဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍုင်ဗၟာ လုကဴ ပွိုင် ၄၀၀ သၞာံပြင်င်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ နန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်အာတုဲ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒးဒုင်ပြံင်လှာဲဏာ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဍုင်အင်ဝ ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် နဒဒှ် ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ဒၞာဲ ပရေင်အာတရဴ မွဲရ။

== ဝၚ် (History) ==

=== ပွမပ္တန်ဍုင် ===
ဍုင်အင်ဝ ဂှ် စပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၄ နကဵု သၟိင် '''သတိုးမင်းဖျား''' (Thadominbya) ကြဴနူ ဍုင်ပင်းယ ကဵု စစ်ကိုင်း တအ် လီုလာ်အာ ဟိုတ်နူ ပၞာန်သေံ (Shan) တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ညးရုဲစှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲကဵု တကအ်ဒမၠုင် မနွံ အကြာ ကြုင်ဨရာဝတဳ ကေုာံ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ မဒှ် ဒၞာဲ မခိုင်ကၠိုက် သွက် ပရေင်စဵုဒၞာ ပၞာန် ရ။

=== ခေတ် အင်ဝ ===
အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ခေတ်အင်ဝ (၁၃၆၄ - ၁၅၅၅) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဝွံ အင်ဝ ဒးစောဲတဴ ပၞာန် ကု ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] (မဒှ် ဍုင်မန်) မကော်ခဴစ ပၞာန် ၄၀ သၞာံ (Forty Years' War) ရ။ သၟိင်အင်ဝ မပြာကတ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သၟိင်မင်းခေါင် ကေုာံ ကောန်ညး မင်းရဲကျော်စွာ မဒှ် ပြိုင်ဖက် ကု သၟိင်မန် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] ရ။ အင်ဝ ဝွံ ဗွဲကြဴ ဒးဒုင် သီကေတ် နကဵု သၟိင်သေံ နူ မိုးညှင်း ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၇ ရ။

=== ခေတ် တံင်ငူ ကေုာံ ကုန်းဘောင် ===
အင်ဝ ဝွံ ကလေင်ဒှ် ဍုင်ဇၞော် မွဲအလန်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်တံင်ငူ (Taungoo Dynasty) ကြဴနူ သၞာံ ၁၅၉၉ ကေုာံ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ကုန်းဘောင် (Konbaung Dynasty) လေဝ် သၟိင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ကလေင်ရုဲစှ် အင်ဝ နဒဒှ် ဍုင်ဇၞော် အလန်နာနာ ကီုရ။ ဟိုတ်နူ အင်ဝ ဒှ် ရာဇဌာနဳ လံလလောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေံမ္ဂး ဍုင်ပလိုတ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ကော်ခဴစ ဍုင်ဗၟာ နဒဒှ် &quot;ဍုင်အင်ဝ&quot; (Court of Ava) ရ။

=== ပွမလီုလာ် ===
ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၂၂၊ သၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ်၊ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မွဲ ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ အမရပူရ ကဵု အင်ဝ ရ။ နန်၊ ဘာလကျာ်၊ စေတဳ၊ ကေုာံ တိုက်တာ သီုဖအိုတ် ကြပ်လီုလာ် လလာ်အာ အလုံမွဲဍုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် သၟိင်သာယာဝတီ မဒှ် ဨကရာဇ် အခိင်ဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံကလေင်သြိုင် အင်ဝ တုဲ ပြံင်ဏာ ရာဇဌာနဳ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ မာန်ရ။

== ပထဝဳ (Geography) ==
အင်ဝ ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မာန္တလေ ၜိုတ် ၂၁ ကဳလိုဝ်မဳတာ တုဲ တန်တဴဒၟံင် လတူ တကအ်ဒမၠုင် မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဍာ်ကြုင်ဨရာဝတဳ (Irrawaddy River) ပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) ပ္ဍဲ လပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ကြုင်ပလိပ် (Myittha Canal) ပ္ဍဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ တိဍာ် ဒေသဏအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ကြုင် တွဳဗိုင်လဝ်တုဲ ဖဲသိုက် သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ဗွဲမလောန်ရ။

== ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲဒတန် လ္ၚတ်ဝၚ် မွဲတုဲ၊ ကၟုဲ အာတရဴ နူ အလုံဂၠးတိ ကၠုင်ဝေင်လ္ၚတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ မပြာကတ်တအ်ဂှ်-

* '''ဘာမဟာအောင်မြေဘုံစံ (မယ်နုအုတ်ကျောင်း):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု တိုက် ကေုာံ အင်္ဂဒေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၈ နကဵု ဂၞကျာ် မယ်နု။ ဍေံဒှ် လဒက်ပ္တန် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ နွံကဵု ကွတ်ဗိသုကာ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''နန်းမြင့်မျှော်စင် (Nanmyin Watchtower):''' ဒှ် တိုင်မျှော်စင် မနွံ သမၠုင် ၉၀ ပေ၊ မသှ်ေၜက်ဒၟံင် နူကဵု နန် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိတုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံ ခစေင်ဒၟံင် တုပ်ညံင် တိုင် ပဳသာ (Leaning Tower of Pisa) ကီုရ။
* '''ဘာဗဂါယ (Bagaya Monastery):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု ဆုကျွန်း ဇေတ်တ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ တုဲ၊ နွံကဵု ကွတ်ရုပ်ပါန်ခဳ ဆု မစိစောန်လောန်ရ။
* '''ကျာ်ရတနာဆီမီး (Yadana Hsimi Pagodas):''' ဒှ် ဂကောံစေတဳ ကေုာံ ရုပ်ကျာ် မလီုလာ်ဒၟံင် အကြာ တၞံဆုဂမၠိုင်တုဲ ကဵုဒၟံင် ရီုမတ် ခေတ်တြေံ ဗွဲမလောန်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[မာန္တလေ]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ရတနာပုံ]]
* [[ဝင် ဍုင်ဗၟာ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;


{{DEFAULTSORT:အင်ဝ}} [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ]] [[ကဏ္ဍ:ဝင် ဍုင်ဗၟာ]] [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဇၞော်တြေံဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]</text>
      <sha1>9w6qbxm2sjee0nvz9xnehw05y0nk8am</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53320</id>
      <parentid>53319</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12271" sha1="897tti18a9ksec1go71vxfw579fzwtv" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) ဍုင်ဗၟာ တြေံ ပ္ဍဲခေတ် အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၄-၁၉}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |ဍုင်အင်ဝ
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Inwa (Ava)&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;''ရတနာပူရ''&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Ava,_Myanmar_(Burma)_(3003714571).jpg|alt=ဗီုရုပ် ဍုင်အင်ဝ|250x250px]]
ဘုတ်ကျာ်တြေံ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်အင်ဝ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ယၟု သၞောဝ်ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ရတနာပူရ (Ratanapura)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ရးဇၞော်/ဒေသ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[ရးဇၞော်မာန္တလေ|ရးဇၞော်မာန္တလေ]] (Mandalay Region)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ ပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၃၆၄
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ညးပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၟိင်သတိုးမင်းဖျား
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ လီုလာ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၈၃၉ (ဟိုတ်နူ ကသဳတိ)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အကာဲအရာ လၟုဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဍုင်ဇၞော် အခိင်ကိုပ်ကၠာ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |၁၃၆၄–၁၅၅၅ (ခေတ်အင်ဝ)
၁၅၉၉–၁၇၅၂ (ခေတ်တံင်ငူ)
၁၇၆၅–၁၇၈၃, ၁၈၂၁–၁၈၄၂ (ခေတ်ကုန်းဘောင်)
|}
'''©အင်ဝ''' ({{lang-en|Inwa}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang-en|Ava}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တြေံ ကေုာံ ဒေတ ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) သွက် ဍုင်ဗၟာ နူကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၄ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု [[မာန္တလေဝ်|ရးဇၞော်မာန္တလေ]]၊ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ ကြုင်[[ဨရာဝတဳ]] ကဵု ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) မဆဵုစပ် ရေင်သကအ်ရ။ ယၟုတြေံဍုင်ဝွံ မကော်ခဴစ '''ရတနာပူရ''' (Ratanapura) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဍုင်ရတ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဍုင်မပေင်တဴ နကဵု ရတ်ဂမၠိုင်&quot; ရ။

ဍုင်အင်ဝ ဝွံ ဒှ်လဝ် ဗဟဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍုင်ဗၟာ လုကဴ ပွိုင် ၄၀၀ သၞာံပြင်င်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ နန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်အာတုဲ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒးဒုင်ပြံင်လှာဲဏာ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဍုင်အင်ဝ ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် နဒဒှ် ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ဒၞာဲ ပရေင်အာတရဴ မွဲရ။

== ဝၚ် (History) ==

=== ပွမပ္တန်ဍုင် ===
ဍုင်အင်ဝ ဂှ် စပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၄ နကဵု သၟိင် '''သတိုးမင်းဖျား''' (Thadominbya) ကြဴနူ ဍုင်ပင်းယ ကဵု စစ်ကိုင်း တအ် လီုလာ်အာ ဟိုတ်နူ ပၞာန်သေံ (Shan) တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ညးရုဲစှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲကဵု တကအ်ဒမၠုင် မနွံ အကြာ ကြုင်ဨရာဝတဳ ကေုာံ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ မဒှ် ဒၞာဲ မခိုင်ကၠိုက် သွက် ပရေင်စဵုဒၞာ ပၞာန် ရ။

=== ခေတ် အင်ဝ ===
အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ခေတ်အင်ဝ (၁၃၆၄ - ၁၅၅၅) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဝွံ အင်ဝ ဒးစောဲတဴ ပၞာန် ကု ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] (မဒှ် ဍုင်မန်) မကော်ခဴစ ပၞာန် ၄၀ သၞာံ (Forty Years' War) ရ။ သၟိင်အင်ဝ မပြာကတ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သၟိင်မင်းခေါင် ကေုာံ ကောန်ညး မင်းရဲကျော်စွာ မဒှ် ပြိုင်ဖက် ကု သၟိင်မန် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] ရ။ အင်ဝ ဝွံ ဗွဲကြဴ ဒးဒုင် သီကေတ် နကဵု သၟိင်သေံ နူ မိုးညှင်း ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၇ ရ။

=== ခေတ် တံင်ငူ ကေုာံ ကုန်းဘောင် ===
အင်ဝ ဝွံ ကလေင်ဒှ် ဍုင်ဇၞော် မွဲအလန်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်တံင်ငူ (Taungoo Dynasty) ကြဴနူ သၞာံ ၁၅၉၉ ကေုာံ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ကုန်းဘောင် (Konbaung Dynasty) လေဝ် သၟိင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ကလေင်ရုဲစှ် အင်ဝ နဒဒှ် ဍုင်ဇၞော် အလန်နာနာ ကီုရ။ ဟိုတ်နူ အင်ဝ ဒှ် ရာဇဌာနဳ လံလလောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေံမ္ဂး ဍုင်ပလိုတ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ကော်ခဴစ ဍုင်ဗၟာ နဒဒှ် &quot;ဍုင်အင်ဝ&quot; (Court of Ava) ရ။

=== ပွမလီုလာ် ===
ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၂၂၊ သၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ်၊ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မွဲ ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ အမရပူရ ကဵု အင်ဝ ရ။ နန်၊ ဘာလကျာ်၊ စေတဳ၊ ကေုာံ တိုက်တာ သီုဖအိုတ် ကြပ်လီုလာ် လလာ်အာ အလုံမွဲဍုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် သၟိင်သာယာဝတီ မဒှ် ဨကရာဇ် အခိင်ဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံကလေင်သြိုင် အင်ဝ တုဲ ပြံင်ဏာ ရာဇဌာနဳ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ မာန်ရ။

== ပထဝဳ (Geography) ==
အင်ဝ ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မာန္တလေ ၜိုတ် ၂၁ ကဳလိုဝ်မဳတာ တုဲ တန်တဴဒၟံင် လတူ တကအ်ဒမၠုင် မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဍာ်ကြုင်ဨရာဝတဳ (Irrawaddy River) ပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) ပ္ဍဲ လပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ကြုင်ပလိပ် (Myittha Canal) ပ္ဍဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ တိဍာ် ဒေသဏအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ကြုင် တွဳဗိုင်လဝ်တုဲ ဖဲသိုက် သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ဗွဲမလောန်ရ။

== ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲဒတန် လ္ၚတ်ဝၚ် မွဲတုဲ၊ ကၟုဲ အာတရဴ နူ အလုံဂၠးတိ ကၠုင်ဝေင်လ္ၚတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ မပြာကတ်တအ်ဂှ်-

* '''ဘာမဟာအောင်မြေဘုံစံ (မယ်နုအုတ်ကျောင်း):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု တိုက် ကေုာံ အင်္ဂဒေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၈ နကဵု ဂၞကျာ် မယ်နု။ ဍေံဒှ် လဒက်ပ္တန် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ နွံကဵု ကွတ်ဗိသုကာ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''နန်းမြင့်မျှော်စင် (Nanmyin Watchtower):''' ဒှ် တိုင်မျှော်စင် မနွံ သမၠုင် ၉၀ ပေ၊ မသှ်ေၜက်ဒၟံင် နူကဵု နန် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိတုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံ ခစေင်ဒၟံင် တုပ်ညံင် တိုင် ပဳသာ (Leaning Tower of Pisa) ကီုရ။
* '''ဘာဗဂါယ (Bagaya Monastery):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု ဆုကျွန်း ဇေတ်တ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ တုဲ၊ နွံကဵု ကွတ်ရုပ်ပါန်ခဳ ဆု မစိစောန်လောန်ရ။
* '''ကျာ်ရတနာဆီမီး (Yadana Hsimi Pagodas):''' ဒှ် ဂကောံစေတဳ ကေုာံ ရုပ်ကျာ် မလီုလာ်ဒၟံင် အကြာ တၞံဆုဂမၠိုင်တုဲ ကဵုဒၟံင် ရီုမတ် ခေတ်တြေံ ဗွဲမလောန်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[မာန္တလေ]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ရတနာပုံ]]
* [[ဝင် ဍုင်ဗၟာ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;


{{DEFAULTSORT:အင်ဝ}} [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ]] [[ကဏ္ဍ:ဝင် ဍုင်ဗၟာ]] [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဇၞော်တြေံဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]</text>
      <sha1>897tti18a9ksec1go71vxfw579fzwtv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53321</id>
      <parentid>53320</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်လ္ၚတ် */</comment>
      <origin>53321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12299" sha1="3b7kecdpwphd1d42e8pgjawkdfdxywh" xml:space="preserve">{{Short description|ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) ဍုင်ဗၟာ တြေံ ပ္ဍဲခေတ် အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၄-၁၉}}
{| class=&quot;infobox geography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |ဍုင်အင်ဝ
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Inwa (Ava)&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;''ရတနာပူရ''&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Ava,_Myanmar_(Burma)_(3003714571).jpg|alt=ဗီုရုပ် ဍုင်အင်ဝ|250x250px]]
ဘုတ်ကျာ်တြေံ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်အင်ဝ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ယၟု သၞောဝ်ရုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ရတနာပူရ (Ratanapura)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ရးဇၞော်/ဒေသ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[ရးဇၞော်မာန္တလေ|ရးဇၞော်မာန္တလေ]] (Mandalay Region)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ ပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၃၆၄
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ညးပ္တန်ဍုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၟိင်သတိုးမင်းဖျား
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞာံ လီုလာ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သၞာံ ၁၈၃၉ (ဟိုတ်နူ ကသဳတိ)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အကာဲအရာ လၟုဟ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဍုင်ဇၞော် အခိင်ကိုပ်ကၠာ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |၁၃၆၄–၁၅၅၅ (ခေတ်အင်ဝ)
၁၅၉၉–၁၇၅၂ (ခေတ်တံင်ငူ)
၁၇၆၅–၁၇၈၃, ၁၈၂၁–၁၈၄၂ (ခေတ်ကုန်းဘောင်)
|}
'''©အင်ဝ''' ({{lang-en|Inwa}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang-en|Ava}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တြေံ ကေုာံ ဒေတ ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) သွက် ဍုင်ဗၟာ နူကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၄ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု [[မာန္တလေဝ်|ရးဇၞော်မာန္တလေ]]၊ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ ကြုင်[[ဨရာဝတဳ]] ကဵု ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) မဆဵုစပ် ရေင်သကအ်ရ။ ယၟုတြေံဍုင်ဝွံ မကော်ခဴစ '''ရတနာပူရ''' (Ratanapura) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဍုင်ရတ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဍုင်မပေင်တဴ နကဵု ရတ်ဂမၠိုင်&quot; ရ။

ဍုင်အင်ဝ ဝွံ ဒှ်လဝ် ဗဟဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍုင်ဗၟာ လုကဴ ပွိုင် ၄၀၀ သၞာံပြင်င်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ နန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်အာတုဲ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒးဒုင်ပြံင်လှာဲဏာ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဍုင်အင်ဝ ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် နဒဒှ် ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ဒၞာဲ ပရေင်အာတရဴ မွဲရ။

== ဝၚ် (History) ==

=== ပွမပ္တန်ဍုင် ===
ဍုင်အင်ဝ ဂှ် စပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၄ နကဵု သၟိင် '''သတိုးမင်းဖျား''' (Thadominbya) ကြဴနူ ဍုင်ပင်းယ ကဵု စစ်ကိုင်း တအ် လီုလာ်အာ ဟိုတ်နူ ပၞာန်သေံ (Shan) တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ညးရုဲစှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲကဵု တကအ်ဒမၠုင် မနွံ အကြာ ကြုင်ဨရာဝတဳ ကေုာံ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ မဒှ် ဒၞာဲ မခိုင်ကၠိုက် သွက် ပရေင်စဵုဒၞာ ပၞာန် ရ။

=== ခေတ် အင်ဝ ===
အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ခေတ်အင်ဝ (၁၃၆၄ - ၁၅၅၅) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဝွံ အင်ဝ ဒးစောဲတဴ ပၞာန် ကု ဍုင်[[ဟံသာဝတဳ]] (မဒှ် ဍုင်မန်) မကော်ခဴစ ပၞာန် ၄၀ သၞာံ (Forty Years' War) ရ။ သၟိင်အင်ဝ မပြာကတ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သၟိင်မင်းခေါင် ကေုာံ ကောန်ညး မင်းရဲကျော်စွာ မဒှ် ပြိုင်ဖက် ကု သၟိင်မန် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] ရ။ အင်ဝ ဝွံ ဗွဲကြဴ ဒးဒုင် သီကေတ် နကဵု သၟိင်သေံ နူ မိုးညှင်း ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၇ ရ။

=== ခေတ် တံင်ငူ ကေုာံ ကုန်းဘောင် ===
အင်ဝ ဝွံ ကလေင်ဒှ် ဍုင်ဇၞော် မွဲအလန်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်တံင်ငူ (Taungoo Dynasty) ကြဴနူ သၞာံ ၁၅၉၉ ကေုာံ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ကုန်းဘောင် (Konbaung Dynasty) လေဝ် သၟိင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ကလေင်ရုဲစှ် အင်ဝ နဒဒှ် ဍုင်ဇၞော် အလန်နာနာ ကီုရ။ ဟိုတ်နူ အင်ဝ ဒှ် ရာဇဌာနဳ လံလလောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေံမ္ဂး ဍုင်ပလိုတ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ကော်ခဴစ ဍုင်ဗၟာ နဒဒှ် &quot;ဍုင်အင်ဝ&quot; (Court of Ava) ရ။

=== ပွမလီုလာ် ===
ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၂၂၊ သၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ်၊ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မွဲ ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ အမရပူရ ကဵု အင်ဝ ရ။ နန်၊ ဘာလကျာ်၊ စေတဳ၊ ကေုာံ တိုက်တာ သီုဖအိုတ် ကြပ်လီုလာ် လလာ်အာ အလုံမွဲဍုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် သၟိင်သာယာဝတီ မဒှ် ဨကရာဇ် အခိင်ဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံကလေင်သြိုင် အင်ဝ တုဲ ပြံင်ဏာ ရာဇဌာနဳ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ မာန်ရ။

== ပထဝဳ (Geography) ==
အင်ဝ ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မာန္တလေ ၜိုတ် ၂၁ ကဳလိုဝ်မဳတာ တုဲ တန်တဴဒၟံင် လတူ တကအ်ဒမၠုင် မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဍာ်ကြုင်ဨရာဝတဳ (Irrawaddy River) ပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) ပ္ဍဲ လပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ကြုင်ပလိပ် (Myittha Canal) ပ္ဍဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ တိဍာ် ဒေသဏအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ကြုင် တွဳဗိုင်လဝ်တုဲ ဖဲသိုက် သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ဗွဲမလောန်ရ။

== ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲဒတန် လ္ၚတ်ဝၚ် မွဲတုဲ၊ ကၟုဲ အာတရဴ နူ အလုံဂၠးတိ ကၠုင်ဝေင်လ္ၚတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ မပြာကတ်တအ်ဂှ်-

* '''ဘာမဟာအောင်မြေဘုံစံ (မယ်နုအုတ်ကျောင်း):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု တိုက် ကေုာံ အင်္ဂဒေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၈ နကဵု ဂၞကျာ် မယ်နု။ ဍေံဒှ် လဒက်ပ္တန် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ နွံကဵု ကွတ်ဗိသုကာ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
* '''နန်းမြင့်မျှော်စင် (Nanmyin Watchtower):''' ဒှ် တိုင်မျှော်စင် မနွံ သမၠုင် ၉၀ ပေ၊ မသှ်ေၜက်ဒၟံင် နူကဵု နန် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိတုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံ ခစေင်ဒၟံင် တုပ်ညံင် တိုင် ပဳသာ (Leaning Tower of Pisa) ကီုရ။
* '''ဘာဗဂါယ (Bagaya Monastery):''' ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု ဆုကျွန်း ဇေတ်တ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ တုဲ၊ နွံကဵု ကွတ်ရုပ်ပါန်ခဳ ဆု မစိစောန်လောန်ရ။
* '''ကျာ်ရတနာဆီမီး (Yadana Hsimi Pagodas):''' ဒှ် ဂကောံစေတဳ ကေုာံ ရုပ်ကျာ် မလီုလာ်ဒၟံင် အကြာ တၞံဆုဂမၠိုင်တုဲ ကဵုဒၟံင် ရီုမတ် ခေတ်တြေံ ဗွဲမလောန်ရ။
&lt;/div&gt;

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[မာန္တလေဝ်|မာန္တလေ]]
* [[ဟံသာဝတဳ]]
* [[ရတနာပုံ]]
* [[ဝင် ဍုင်ဗၟာ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;


{{DEFAULTSORT:အင်ဝ}} [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ]] [[ကဏ္ဍ:ဝင် ဍုင်ဗၟာ]] [[ကဏ္ဍ:ဍုင်ဇၞော်တြေံဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]</text>
      <sha1>3b7kecdpwphd1d42e8pgjawkdfdxywh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သၟိင်မန်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10318</id>
    <revision>
      <id>53322</id>
      <timestamp>2026-04-27T07:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ပ္ကောံစွံ လိက်ပရေင် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု သၟိင်ဨကရာဇ်မန်၊ တၠညးမန် ကေုာံ ညးမအုပ်ဓုပ်လဝ် ဍုင်ရးမည ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက်တအ် ရ။&quot;</comment>
      <origin>53322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="389" sha1="r4cwcshlw2gk2s84gy65h3xn9j2cupr" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ပ္ကောံစွံ လိက်ပရေင် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု သၟိင်ဨကရာဇ်မန်၊ တၠညးမန် ကေုာံ ညးမအုပ်ဓုပ်လဝ် ဍုင်ရးမည ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက်တအ် ရ။</text>
      <sha1>r4cwcshlw2gk2s84gy65h3xn9j2cupr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53323</id>
      <parentid>53322</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1241" sha1="me7m9dxjdc7wrh8mztjxntiks274jj0" xml:space="preserve">{{Cat main|ဝင်မန်}}
ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ပ္ကောံစွံ လိက်ပရေင် ကေုာံ ပရူပရာ မဆက်စပ် ကု [[သၟိင်ဨကရာဇ်]] မန်၊ ကေုာံ တၠညး မအုပ်ဓုပ်လဝ် ဍုင်မန် ပ္ဍဲခေတ်နာနာ မပ္တံကဵု ခေတ် [[သဓီု]]၊ ခေတ် [[မတ္တမ]]၊ ကေုာံ ခေတ် [[ဟံသာဝတဳ]] တအ်ရ။

သၟိင်မန် မပြာကတ်တအ် မပ္တံကဵု [[သၟိင်မနူဟဝ်]]၊ [[ဝ်ရဝ်စိင်|သၟိင်ဝါရဳရောဝ်]]၊ [[ရာဇာဓိရာဇ်|သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ်]]၊ [[မိစောဗု|တၠညးမိစောဗု]] ကေုာံ [[သၟိင်ဓမ္မစေတဳ]] တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

{{DEFAULTSORT:သၟိင်မန်}}
[[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]]
[[ကဏ္ဍ:သၟိင်ဨကရာဇ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>me7m9dxjdc7wrh8mztjxntiks274jj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၟိင်ဨကရာဇ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10319</id>
    <revision>
      <id>53324</id>
      <timestamp>2026-04-27T07:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|ပူဂိုလ် မဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ်}} {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot; |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-...&quot;</comment>
      <origin>53324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11832" sha1="0jdlmd182kliqslrj57btyn5t7ce8sh" xml:space="preserve">{{Short description|ပူဂိုလ် မဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ်}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; | သၟိင်ဨကရာဇ်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Monarch&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:Imperial Crown.svg|120px|alt=သကိုပ် ဨကရာဇ်]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ၝောအ်ကိုဋ် (Crown) ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် သၟိင်ဨကရာဇ်ရ&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဂကူ ရာထူး
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် (Head of State)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ယၟုစၞး (Style)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | တၠညး၊ ဨကရာဇ်၊ သၟိင်တၠ (Majesty / Highness)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သၞောတ် မရုဲစှ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ဆက်အာဲကၟာဲ (Hereditary) ဟွံသေင်မ္ဂး ရုဲစှ် (Elective)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဒၞာဲဒတန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နန် (Palace)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | မပြာကတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ဨကရာဇ် ဗြိတိန်၊ ဨကရာဇ် ဂျပေန်၊ သၟိင် ဍုင်သေံ၊ သၟိင် သော်ဒဳအာရေးဗီးယျာ
|}

'''သၟိင်ဨကရာဇ်''' ({{lang-en|Monarch}}) ဝွံ ဒှ် ပူဂိုလ် မဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် (Head of state) ဟွံသေင်မ္ဂး သၟိင်တၠ မအုပ်ဓုပ် ဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး အေန်ပါယာ မွဲ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် (Monarchy) ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး သၟိင်ဨကရာဇ်တအ်ဝွံ ကလိဂွံ အဝဵု နကဵု သၞောတ်ဆက်အာဲကၟာဲ နူကဵု မိမဇုဇဗဴလ (Hereditary) တုဲ၊ မလေပ် အုပ်ဓုပ်အာ ဍုင် စဵုကဵု လအိတ်အာယုက် ဟွံသေင်မ္ဂး စဵုကဵု စှ်ေနူ ထာန်နန် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဝင်လောကဓါတ်မ္ဂး သၟိင်ဨကရာဇ် ဝွံ နွံကဵု အဝဵုအာဏာ လတူ ဍုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး၊ ဍုင်မနွံကဵု သၟိင်ဨကရာဇ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပြံင်လှာဲစကာကၠုင် သၞောတ်သၟိင်သၟဝ်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constitutional monarchy) တုဲ၊ သၟိင်တၠဂှ် ဒှ်ဆ သင်္ကေတဍုင် မွဲတုဲ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဇေတ်တ်ဂှ် နွံပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ ရ။

== နိရုတ္တိ (Etymology) ==
ဝေါဟာရ မန် &quot;သၟိင်&quot; ဝွံ ဒှ် မအရေဝ် မန် ဇေတ်တ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်မအုပ်ဓုပ်၊ ညးမဇၞော်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တၠညး ရ။ ဝေါဟာရ &quot;ဨကရာဇ်&quot; ဝွံ ကၠုင်နူကဵု ဘာသာပါဠိ ဟွံသေင်မ္ဂး သက္ကတ &quot;ဧကရာဇ&quot; (Ekarāja) မဒှ် ပရေင်ပံင်သၟဟ် မအရေဝ် &quot;ဨက&quot; (မွဲ) ကေုာံ &quot;ရာဇ&quot; (သၟိင်) တုဲ၊ ဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;သၟိင်တၠ မနွံကဵု အဝဵု ညးမွဲဓဝ်&quot; ရ။

ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Monarch&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ လေတ္တေန် မလောန်ကၠုင် (Late Latin) ''monarcha'' တုဲ၊ မဆက်စပ် ကု ဂရိတ် (Greek) ''monarchēs'' (μονάρχης) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ညးမအုပ်ဓုပ် မွဲဓဝ်&quot; (μόνος &quot;mónos&quot; = မွဲဓဝ်၊ ἄρχων &quot;árkhōn&quot; = ညးမအုပ်ဓုပ်) ရ။

== ဗီုပြင် သၞောတ်သၟိင်ဂမၠိုင် (Types of Monarchy) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် အဓိက ၜါသာ်ရ-
* '''သၞောတ် သၟိင်အဝဵုပေင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပဒေသရာဇ် (Absolute Monarchy):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် ဂှ် နွံကဵု အဝဵုအာဏာ ပေင်ပေင် လတူ ဍုင် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကေုာံ ပရေင်ရုင်ဗစာ ရ။ (ဥပမာ - ဍုင် အဝ်မာန် (Oman)၊ ဍုင် သော်ဒဳအာရေးဗီးယျာ (Saudi Arabia))။
* '''သၞောတ် သၟိင်သၟဝ်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constitutional Monarchy):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် ဂှ် နွံကဵု အဝဵုအာဏာ မဒးဒုင် ပိုင်ခြာလဝ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် (Constitution) ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး သၟိင်ဂှ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် နဒဒှ် သင်္ကေတ (Ceremonial figurehead) မွဲဓဝ်တုဲ၊ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဇေတ်တ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ အလဵုအသဳ ကေုာံ ပါလဳမာန် မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲ ညးဍုင်ကွာန် တအ်ရ။ (ဥပမာ - ဍုင်ဗြိတိန် (UK)၊ ဍုင်ဂျပေန် (Japan)၊ ဍုင်သေံ (Thailand))။
&lt;/div&gt;

== ပွမဆက်အာဲကၟာဲ (Succession) ==
ပရေင် မဆက်အာဲကၟာဲ ရာထူး သၟိင်ဨကရာဇ် ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ်ရ-
* '''ပွမဆက်အာဲကၟာဲ နူတၞောဝ်ဒတၟအ် (Hereditary succession):''' ဒှ် ဗီုပြင် မစကာဂၠိုင်အိုတ်တုဲ၊ ကာလ သၟိင်မွဲဇကု စုတိ ဟွံသေင်မ္ဂး စှ်ေနူ နန်မ္ဂး၊ ကောန်ဍောတ် (ဗွဲတၟေင် ကောန်တြုံ ဇၞော်အိုတ်) ဆက်ဒုင်ကေတ် အာဲကၟာဲ ရာထူးသၟိင် ရ။ ယဝ်ရ ကောန် ဟွံမဲမ္ဂး၊ ကောဒေအ် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မကြပ်အိုတ် ပ္ဍဲ တၞောဝ်ဨကရာဇ် ဂှ် ဆက်ဒုင်အာဲကၟာဲ ရ။
* '''ပွမရုဲစှ် သၟိင် (Elective monarchy):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် ဂှ် ဒးဒုင် ရုဲစှ်ကေတ် နူကဵု ဂကောံသၟိင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံကံင်သဳ မွဲမွဲရ။ (ဥပမာ - သၟိင်ဨကရာဇ် ဍုင် မလေရှာ (Malaysia) ကေုာံ သၟိင်သင်ပုပ် ပုပ်ဖရန်စစ် ပ္ဍဲ ဗာတဳကာန် (Vatican))။

== ဝၚ် ကေုာံ အကာဲအရာ ခေတ်လၟုဟ် ==
ပ္ဍဲခေတ်တြေံ ကေုာံ ခေတ်လဒေါဝ်၊ သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဍုင် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ရ။ သၟိင်တအ်ဝွံ မလေပ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ကလိဂွံလဝ် အဝဵုအာဏာ နူကဵု ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေဝတဴ (Divine right of kings) ရ။ 

ဆဂး စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ကေုာံ ၁၉ မပ္တံကဵု ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ပြင်သေတ် (French Revolution) ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ လညာတ် မဆေင်ကဵု အခေါင်အရာ မၞိဟ် ကေုာံ သၞောတ် [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ် အေန်ပါယာ ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်အာတုဲ သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် ပဒေသရာဇ် တအ် ဒးဒုင် ပြံင်လှာဲထောအ် နဒဒှ် သၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ် သမ္မတ ရ။ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ်ပိုဲဏအ် ဍုင်မစကာ သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် ၄၀ ဍုင် ၜိုတ်ဓဝ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] (Democracy)
* [[ပဒေသရာဇ်]] (Absolute Monarchy)
* [[သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်]] (Constitution)
* [[က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်]] (Head of state)

{{DEFAULTSORT:သၟိင်ဨကရာဇ်}}
[[ကဏ္ဍ:သၟိင်ဨကရာဇ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[ကဏ္ဍ:သၞောတ်အုပ်ဓုပ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>0jdlmd182kliqslrj57btyn5t7ce8sh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53325</id>
      <parentid>53324</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11836" sha1="ta054tvym82a72ot9ocpalix815s6fz" xml:space="preserve">{{Short description|ပူဂိုလ် မဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ်}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; | သၟိင်ဨကရာဇ်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Monarch&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:Imperial Crown.svg|120px|alt=သကိုပ် ဨကရာဇ်]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ၝောအ်ကိုဋ် (Crown) ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် သၟိင်ဨကရာဇ်ရ&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဂကူ ရာထူး
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် (Head of State)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ယၟုစၞး (Style)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | တၠညး၊ ဨကရာဇ်၊ သၟိင်တၠ (Majesty / Highness)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သၞောတ် မရုဲစှ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ဆက်အာဲကၟာဲ (Hereditary) ဟွံသေင်မ္ဂး ရုဲစှ် (Elective)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဒၞာဲဒတန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နန် (Palace)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | မပြာကတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ဨကရာဇ် ဗြိတိန်၊ ဨကရာဇ် ဂျပေန်၊ သၟိင် ဍုင်သေံ၊ သၟိင် သော်ဒဳအာရေးဗီးယျာ
|}

'''သၟိင်ဨကရာဇ်''' ({{lang-en|Monarch}}) ဝွံ ဒှ် ပူဂိုလ် မဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် [[ဍုင်]] (Head of state) ဟွံသေင်မ္ဂး သၟိင်တၠ မအုပ်ဓုပ် ဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး အေန်ပါယာ မွဲ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် (Monarchy) ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး သၟိင်ဨကရာဇ်တအ်ဝွံ ကလိဂွံ အဝဵု နကဵု သၞောတ်ဆက်အာဲကၟာဲ နူကဵု မိမဇုဇဗဴလ (Hereditary) တုဲ၊ မလေပ် အုပ်ဓုပ်အာ ဍုင် စဵုကဵု လအိတ်အာယုက် ဟွံသေင်မ္ဂး စဵုကဵု စှ်ေနူ ထာန်နန် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဝင်လောကဓါတ်မ္ဂး သၟိင်ဨကရာဇ် ဝွံ နွံကဵု အဝဵုအာဏာ လတူ ဍုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး၊ ဍုင်မနွံကဵု သၟိင်ဨကရာဇ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပြံင်လှာဲစကာကၠုင် သၞောတ်သၟိင်သၟဝ်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constitutional monarchy) တုဲ၊ သၟိင်တၠဂှ် ဒှ်ဆ သင်္ကေတဍုင် မွဲတုဲ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဇေတ်တ်ဂှ် နွံပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ ရ။

== နိရုတ္တိ (Etymology) ==
ဝေါဟာရ မန် &quot;သၟိင်&quot; ဝွံ ဒှ် မအရေဝ် မန် ဇေတ်တ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်မအုပ်ဓုပ်၊ ညးမဇၞော်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တၠညး ရ။ ဝေါဟာရ &quot;ဨကရာဇ်&quot; ဝွံ ကၠုင်နူကဵု ဘာသာပါဠိ ဟွံသေင်မ္ဂး သက္ကတ &quot;ဧကရာဇ&quot; (Ekarāja) မဒှ် ပရေင်ပံင်သၟဟ် မအရေဝ် &quot;ဨက&quot; (မွဲ) ကေုာံ &quot;ရာဇ&quot; (သၟိင်) တုဲ၊ ဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;သၟိင်တၠ မနွံကဵု အဝဵု ညးမွဲဓဝ်&quot; ရ။

ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Monarch&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ လေတ္တေန် မလောန်ကၠုင် (Late Latin) ''monarcha'' တုဲ၊ မဆက်စပ် ကု ဂရိတ် (Greek) ''monarchēs'' (μονάρχης) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ညးမအုပ်ဓုပ် မွဲဓဝ်&quot; (μόνος &quot;mónos&quot; = မွဲဓဝ်၊ ἄρχων &quot;árkhōn&quot; = ညးမအုပ်ဓုပ်) ရ။

== ဗီုပြင် သၞောတ်သၟိင်ဂမၠိုင် (Types of Monarchy) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် အဓိက ၜါသာ်ရ-
* '''သၞောတ် သၟိင်အဝဵုပေင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပဒေသရာဇ် (Absolute Monarchy):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် ဂှ် နွံကဵု အဝဵုအာဏာ ပေင်ပေင် လတူ ဍုင် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကေုာံ ပရေင်ရုင်ဗစာ ရ။ (ဥပမာ - ဍုင် အဝ်မာန် (Oman)၊ ဍုင် သော်ဒဳအာရေးဗီးယျာ (Saudi Arabia))။
* '''သၞောတ် သၟိင်သၟဝ်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constitutional Monarchy):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် ဂှ် နွံကဵု အဝဵုအာဏာ မဒးဒုင် ပိုင်ခြာလဝ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် (Constitution) ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး သၟိင်ဂှ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် နဒဒှ် သင်္ကေတ (Ceremonial figurehead) မွဲဓဝ်တုဲ၊ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဇေတ်တ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ အလဵုအသဳ ကေုာံ ပါလဳမာန် မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲ ညးဍုင်ကွာန် တအ်ရ။ (ဥပမာ - ဍုင်ဗြိတိန် (UK)၊ ဍုင်ဂျပေန် (Japan)၊ ဍုင်သေံ (Thailand))။
&lt;/div&gt;

== ပွမဆက်အာဲကၟာဲ (Succession) ==
ပရေင် မဆက်အာဲကၟာဲ ရာထူး သၟိင်ဨကရာဇ် ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ်ရ-
* '''ပွမဆက်အာဲကၟာဲ နူတၞောဝ်ဒတၟအ် (Hereditary succession):''' ဒှ် ဗီုပြင် မစကာဂၠိုင်အိုတ်တုဲ၊ ကာလ သၟိင်မွဲဇကု စုတိ ဟွံသေင်မ္ဂး စှ်ေနူ နန်မ္ဂး၊ ကောန်ဍောတ် (ဗွဲတၟေင် ကောန်တြုံ ဇၞော်အိုတ်) ဆက်ဒုင်ကေတ် အာဲကၟာဲ ရာထူးသၟိင် ရ။ ယဝ်ရ ကောန် ဟွံမဲမ္ဂး၊ ကောဒေအ် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မကြပ်အိုတ် ပ္ဍဲ တၞောဝ်ဨကရာဇ် ဂှ် ဆက်ဒုင်အာဲကၟာဲ ရ။
* '''ပွမရုဲစှ် သၟိင် (Elective monarchy):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် ဂှ် ဒးဒုင် ရုဲစှ်ကေတ် နူကဵု ဂကောံသၟိင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံကံင်သဳ မွဲမွဲရ။ (ဥပမာ - သၟိင်ဨကရာဇ် ဍုင် မလေရှာ (Malaysia) ကေုာံ သၟိင်သင်ပုပ် ပုပ်ဖရန်စစ် ပ္ဍဲ ဗာတဳကာန် (Vatican))။

== ဝၚ် ကေုာံ အကာဲအရာ ခေတ်လၟုဟ် ==
ပ္ဍဲခေတ်တြေံ ကေုာံ ခေတ်လဒေါဝ်၊ သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဍုင် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ရ။ သၟိင်တအ်ဝွံ မလေပ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ကလိဂွံလဝ် အဝဵုအာဏာ နူကဵု ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေဝတဴ (Divine right of kings) ရ။ 

ဆဂး စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ကေုာံ ၁၉ မပ္တံကဵု ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ပြင်သေတ် (French Revolution) ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ လညာတ် မဆေင်ကဵု အခေါင်အရာ မၞိဟ် ကေုာံ သၞောတ် [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ် အေန်ပါယာ ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်အာတုဲ သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် ပဒေသရာဇ် တအ် ဒးဒုင် ပြံင်လှာဲထောအ် နဒဒှ် သၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ် သမ္မတ ရ။ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ်ပိုဲဏအ် ဍုင်မစကာ သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် ၄၀ ဍုင် ၜိုတ်ဓဝ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] (Democracy)
* [[ပဒေသရာဇ်]] (Absolute Monarchy)
* [[သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်]] (Constitution)
* [[က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်]] (Head of state)

{{DEFAULTSORT:သၟိင်ဨကရာဇ်}}
[[ကဏ္ဍ:သၟိင်ဨကရာဇ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[ကဏ္ဍ:သၞောတ်အုပ်ဓုပ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>ta054tvym82a72ot9ocpalix815s6fz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53326</id>
      <parentid>53325</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11840" sha1="0i3o9fjcqbo4jlncb5l59qk1ch6sb7y" xml:space="preserve">{{Short description|ပူဂိုလ် မဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ်}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; | သၟိင်ဨကရာဇ်&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Monarch&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:Imperial Crown.svg|120px|alt=သကိုပ် ဨကရာဇ်]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ၝောအ်ကိုဋ် (Crown) ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် သၟိင်ဨကရာဇ်ရ&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဂကူ ရာထူး
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် (Head of State)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ယၟုစၞး (Style)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | တၠညး၊ ဨကရာဇ်၊ သၟိင်တၠ (Majesty / Highness)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | သၞောတ် မရုဲစှ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ဆက်အာဲကၟာဲ (Hereditary) ဟွံသေင်မ္ဂး ရုဲစှ် (Elective)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဒၞာဲဒတန်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | နန် (Palace)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | မပြာကတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ဨကရာဇ် ဗြိတိန်၊ ဨကရာဇ် ဂျပေန်၊ သၟိင် ဍုင်သေံ၊ သၟိင် သော်ဒဳအာရေးဗီးယျာ
|}

'''သၟိင်ဨကရာဇ်''' ({{lang-en|Monarch}}) ဝွံ ဒှ် ပူဂိုလ် မဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် [[ဍုင်]] (Head of state) ဟွံသေင်မ္ဂး [[သၟိင်တၠ]] မအုပ်ဓုပ် ဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး အေန်ပါယာ မွဲ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် (Monarchy) ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး သၟိင်ဨကရာဇ်တအ်ဝွံ ကလိဂွံ အဝဵု နကဵု သၞောတ်ဆက်အာဲကၟာဲ နူကဵု မိမဇုဇဗဴလ (Hereditary) တုဲ၊ မလေပ် အုပ်ဓုပ်အာ ဍုင် စဵုကဵု လအိတ်အာယုက် ဟွံသေင်မ္ဂး စဵုကဵု စှ်ေနူ ထာန်နန် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဝင်လောကဓါတ်မ္ဂး သၟိင်ဨကရာဇ် ဝွံ နွံကဵု အဝဵုအာဏာ လတူ ဍုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး၊ ဍုင်မနွံကဵု သၟိင်ဨကရာဇ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပြံင်လှာဲစကာကၠုင် သၞောတ်သၟိင်သၟဝ်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constitutional monarchy) တုဲ၊ သၟိင်တၠဂှ် ဒှ်ဆ သင်္ကေတဍုင် မွဲတုဲ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဇေတ်တ်ဂှ် နွံပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ ရ။

== နိရုတ္တိ (Etymology) ==
ဝေါဟာရ မန် &quot;သၟိင်&quot; ဝွံ ဒှ် မအရေဝ် မန် ဇေတ်တ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်မအုပ်ဓုပ်၊ ညးမဇၞော်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တၠညး ရ။ ဝေါဟာရ &quot;ဨကရာဇ်&quot; ဝွံ ကၠုင်နူကဵု ဘာသာပါဠိ ဟွံသေင်မ္ဂး သက္ကတ &quot;ဧကရာဇ&quot; (Ekarāja) မဒှ် ပရေင်ပံင်သၟဟ် မအရေဝ် &quot;ဨက&quot; (မွဲ) ကေုာံ &quot;ရာဇ&quot; (သၟိင်) တုဲ၊ ဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;သၟိင်တၠ မနွံကဵု အဝဵု ညးမွဲဓဝ်&quot; ရ။

ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Monarch&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ လေတ္တေန် မလောန်ကၠုင် (Late Latin) ''monarcha'' တုဲ၊ မဆက်စပ် ကု ဂရိတ် (Greek) ''monarchēs'' (μονάρχης) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ညးမအုပ်ဓုပ် မွဲဓဝ်&quot; (μόνος &quot;mónos&quot; = မွဲဓဝ်၊ ἄρχων &quot;árkhōn&quot; = ညးမအုပ်ဓုပ်) ရ။

== ဗီုပြင် သၞောတ်သၟိင်ဂမၠိုင် (Types of Monarchy) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် အဓိက ၜါသာ်ရ-
* '''သၞောတ် သၟိင်အဝဵုပေင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပဒေသရာဇ် (Absolute Monarchy):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် ဂှ် နွံကဵု အဝဵုအာဏာ ပေင်ပေင် လတူ ဍုင် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် အဓိက သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကေုာံ ပရေင်ရုင်ဗစာ ရ။ (ဥပမာ - ဍုင် အဝ်မာန် (Oman)၊ ဍုင် သော်ဒဳအာရေးဗီးယျာ (Saudi Arabia))။
* '''သၞောတ် သၟိင်သၟဝ်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constitutional Monarchy):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် ဂှ် နွံကဵု အဝဵုအာဏာ မဒးဒုင် ပိုင်ခြာလဝ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် (Constitution) ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး သၟိင်ဂှ် ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် နဒဒှ် သင်္ကေတ (Ceremonial figurehead) မွဲဓဝ်တုဲ၊ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဇေတ်တ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ အလဵုအသဳ ကေုာံ ပါလဳမာန် မရုဲစှ်လဝ် နကဵု မာဲ ညးဍုင်ကွာန် တအ်ရ။ (ဥပမာ - ဍုင်ဗြိတိန် (UK)၊ ဍုင်ဂျပေန် (Japan)၊ ဍုင်သေံ (Thailand))။
&lt;/div&gt;

== ပွမဆက်အာဲကၟာဲ (Succession) ==
ပရေင် မဆက်အာဲကၟာဲ ရာထူး သၟိင်ဨကရာဇ် ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ်ရ-
* '''ပွမဆက်အာဲကၟာဲ နူတၞောဝ်ဒတၟအ် (Hereditary succession):''' ဒှ် ဗီုပြင် မစကာဂၠိုင်အိုတ်တုဲ၊ ကာလ သၟိင်မွဲဇကု စုတိ ဟွံသေင်မ္ဂး စှ်ေနူ နန်မ္ဂး၊ ကောန်ဍောတ် (ဗွဲတၟေင် ကောန်တြုံ ဇၞော်အိုတ်) ဆက်ဒုင်ကေတ် အာဲကၟာဲ ရာထူးသၟိင် ရ။ ယဝ်ရ ကောန် ဟွံမဲမ္ဂး၊ ကောဒေအ် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မကြပ်အိုတ် ပ္ဍဲ တၞောဝ်ဨကရာဇ် ဂှ် ဆက်ဒုင်အာဲကၟာဲ ရ။
* '''ပွမရုဲစှ် သၟိင် (Elective monarchy):''' ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး၊ သၟိင်ဨကရာဇ် ဂှ် ဒးဒုင် ရုဲစှ်ကေတ် နူကဵု ဂကောံသၟိင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံကံင်သဳ မွဲမွဲရ။ (ဥပမာ - သၟိင်ဨကရာဇ် ဍုင် မလေရှာ (Malaysia) ကေုာံ သၟိင်သင်ပုပ် ပုပ်ဖရန်စစ် ပ္ဍဲ ဗာတဳကာန် (Vatican))။

== ဝၚ် ကေုာံ အကာဲအရာ ခေတ်လၟုဟ် ==
ပ္ဍဲခေတ်တြေံ ကေုာံ ခေတ်လဒေါဝ်၊ သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ဍုင် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ရ။ သၟိင်တအ်ဝွံ မလေပ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ကလိဂွံလဝ် အဝဵုအာဏာ နူကဵု ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေဝတဴ (Divine right of kings) ရ။ 

ဆဂး စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ကေုာံ ၁၉ မပ္တံကဵု ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ပြင်သေတ် (French Revolution) ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ လညာတ် မဆေင်ကဵု အခေါင်အရာ မၞိဟ် ကေုာံ သၞောတ် [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ် အေန်ပါယာ ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်အာတုဲ သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် ပဒေသရာဇ် တအ် ဒးဒုင် ပြံင်လှာဲထောအ် နဒဒှ် သၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ် သမ္မတ ရ။ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ်ပိုဲဏအ် ဍုင်မစကာ သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် ၄၀ ဍုင် ၜိုတ်ဓဝ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] (Democracy)
* [[ပဒေသရာဇ်]] (Absolute Monarchy)
* [[သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်]] (Constitution)
* [[က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်]] (Head of state)

{{DEFAULTSORT:သၟိင်ဨကရာဇ်}}
[[ကဏ္ဍ:သၟိင်ဨကရာဇ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[ကဏ္ဍ:သၞောတ်အုပ်ဓုပ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>0i3o9fjcqbo4jlncb5l59qk1ch6sb7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၟိင်တၠ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10320</id>
    <revision>
      <id>53327</id>
      <timestamp>2026-04-27T07:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|ပူဂိုလ် မနွံကဵု အဝဵုအာဏာ သၠုင်အိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမအုပ်ဓုပ် က္ဍိုင်ဗတာင်}} {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5e...&quot;</comment>
      <origin>53327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9813" sha1="o3e4kmibmqhkr1eaupvj0ghm5kdqr6z" xml:space="preserve">{{Short description|ပူဂိုလ် မနွံကဵု အဝဵုအာဏာ သၠုင်အိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမအုပ်ဓုပ် က္ဍိုင်ဗတာင်}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |သၟိင်တၠ
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Sovereign / Ruler&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Royal_Crown.svg|alt=သကိုပ် ဨကရာဇ်|120x120px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ၝောအ်ကိုဋ် (Crown) ဟွံသေင်မ္ဂး လွပ်အဝဵုအာဏာဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် သၟိင်တၠရ&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ ရာထူး
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် (Head of State)၊ ညးမပိုင်ပြဳအဝဵုအာဏာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ယၟုစၞး (Style)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |တၠညး၊ သၟိင်တၠ၊ ဨကရာဇ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တာလျိုင် အဓိက
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |မင်မွဲ ဍုင်ကွာန်၊ ပတန် သၞောဝ်၊ စဵုဒၞာ သာသနာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞောတ် မဆက်အာဲ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဆက်အာဲကၟာဲ နူတၞောဝ်ဒတၟအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကလိဂွံ နကဵု ဒြဟတ်အဝဵု
|}
'''သၟိင်တၠ''' ({{lang-en|Sovereign ဟွံသေင်မ္ဂး Ruler}}) ဝွံ ဒှ် ပူဂိုလ် မနွံကဵု အဝဵုအာဏာ သၠုင်အိုတ်၊ မဒှ် တၠက္ဍိုင်ဗတာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမအုပ်ဓုပ် ဍုင်၊ အေန်ပါယာ၊ ကေုာံ ရးနိဂီု မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်မ္ဂး &quot;သၟိင်တၠ&quot; ဝွံ ဒှ် ဝေါဟာရ မစကာ သွက်ဂွံ ဟီုဂး ကော်ခဴစ ဨကရာဇ် မနွံကဵု ဣဒ္ဓိအနုဘဴ၊ ညာဏ်ပညာ ကေုာံ မဒှ် တၠတိ တၠဍာ် ညးမပိုင်ပြဳလဝ် အလုံအိုတ်သီုရ။

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး သၟိင်တၠ ဝွံ ကလိဂွံ အဝဵုအာဏာ နူကဵု တၞောဝ်ဒတၟအ် ဨကရာဇ် (Hereditary) ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲ ပၞာန် ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တြေံမ္ဂး သၟိင်တၠတအ်ဝွံ နွံကဵု အဝဵုအာဏာ ပေင်ပေင် (Absolute power) လတူ လမျီု ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။

== နိရုတ္တိ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Etymology and Meaning) ==
ဝေါဟာရ &quot;သၟိင်တၠ&quot; ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မအရေဝ် မန် ဇေတ်တ် ၜါမ-

* '''သၟိင်:''' မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမအုပ်ဓုပ်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဨကရာဇ်။
* '''တၠ:''' မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမပိုင်ပြဳ (Owner)၊ အစာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တၠနာဲ (Master / Lord)။

ဟိုတ်ဂှ်ရ &quot;သၟိင်တၠ&quot; မ္ဂးဂှ် ဒှ် &quot;သၟိင် မဒှ် တၠတိ တၠဍာ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;သၟိင် မနွံ လတူ သၟိင်ဂမၠိုင်&quot; (Supreme Lord / Sovereign) ရောင် အဓိပ္ပါယ် ကၠိုဟ်ကေတ် မာန်ရ။ ယၟုဏအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ &quot;တၠညး&quot; မစကာ ပ္ဍဲခေတ် ဟံသာဝတဳ ကီုရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲ ဝင်မန် (Historical Usage in Mon Culture) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဵု ဝင်မန် ခေတ်အဆက်ဆက်၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ခေတ် [[သဓီု]]၊ [[မတ္တမ]] ကေုာံ [[ဟံသာဝတဳ]] မ္ဂး ဝေါဟာရ &quot;သၟိင်တၠ&quot; ကဵု &quot;တၠညး&quot; ဝွံ ဒှ် ယၟုစၞး (Title) အလဵုအသဳ မသၠုင်အိုတ် သွက် ဨကရာဇ် မန် တအ်ရ။

* '''တၠညး ရာဇာဓိရာဇ်:''' သၟိင်မန် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ၄၀ သၞာံဂှ် ဒးဒုင် ကော်ခဴစ နကဵု ယၟု &quot;တၠညး&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၠ (Master) ညး (People) - တၠနာဲ သွက် ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''ပရေင်စဵုဒၞာ သာသနာ:''' ပ္ဍဲအခိုက်မန်၊ သၟိင်တၠ ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ညးမအုပ်ဓုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲဓဝ်တုဲ၊ သီုဒှ် မၞိဟ်မမင်မွဲ စဵုဒၞာ သာသနာ (Defender of the Faith) ရောင် ပတှ်ေကေတ်လဝ်ရ။ ဥပမာ - [[သၟိင်ဓမ္မစေတဳ]] ဝွံ ဒှ် သၟိင်တၠ မဇၞော်မောဝ်လဝ် သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်တၞဟ်ခြာ ဝေါဟာရဂမၠိုင် (Distinction of Terms) ==
ၜိုန်ရ ဝေါဟာရတအ်ဏအ် လဆောဝ်မ္ဂး စကာ နှဴရဴ ညးသကအ် ကီုလေဝ်၊ နကဵု လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး နွံကဵု တင်တၞဟ်ခြာ ညိညရ-

* '''သၟိင် (King / Ruler):''' ဒှ် မအရေဝ် ဓမ္မတာ သွက် ညးမအုပ်ဓုပ် ဍုင်၊ ရး၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေသ မွဲမွဲ။ သၟိင်ဍောတ်တ် တအ်လေဝ် ကော်စ သၟိင် မာန်ရ။
* '''ဨကရာဇ် (Emperor / Monarch):''' ကၠုင်နူ ပါဠိ (ဧကရာဇ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၟိင်မနွံကဵု အဝဵု ညးမွဲဓဝ်။ ဒှ် ဝေါဟာရ ပါဠိ မသၠုင်ပတိုန်လဝ် ကဆံင် သၟိင် မွဲရ။
* '''သၟိင်တၠ / တၠညး (Sovereign / Supreme Lord):''' ဒှ် ဝေါဟာရ မန် ဇေတ်တ် မစၞောန်ထ္ၜး အဝဵုအာဏာ မပိုင်ပြဳ သီုဖအိုတ် (Sovereignty) လတူ တိဍာ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် တအ်ရ။

== အကာဲအရာ ခေတ်လၟုဟ် (Modern Context) ==
ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ၊ သၞောတ် သၟိင်တၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ဨကရာဇ် မပိုင်ပြဳ အဝဵု သီုဖအိုတ် (Absolute Monarchy) ဂှ် အောန်စှ်ေအာ ဗွဲမလောန် တုဲ၊ သၞောတ် [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] (Democracy) မကဵု အဝဵု သၟိင်တၠ ဇရေင် ညးဍုင်ကွာန် (Popular sovereignty) ဂှ် ဒှ်ကၠုင် သၞောတ် အဓိက ရ။

ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဍုင်လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဍုင်ဗြိတိန်၊ ဂျပေန်၊ ကေုာံ ဍုင်သေံ တအ်ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် သၞောတ် သၟိင်သၟဝ်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constitutional monarchy) တုဲ၊ သၟိင်တၠ တအ်ဝွံ ဒှ်ဆ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် နဒဒှ် သင်္ကေတ (Symbolic Head of State) ဓဝ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[သၟိင်ဨကရာဇ်]] (Monarch)
* [[က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်]] (Head of state)
* [[အဝဵုက္ဍိုင်ဗတာင်]] (Sovereignty)
* [[ဝင်မန်]]</text>
      <sha1>o3e4kmibmqhkr1eaupvj0ghm5kdqr6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53328</id>
      <parentid>53327</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်လ္ၚတ် */</comment>
      <origin>53328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10065" sha1="fjo6iragywsk3xzgvisnfcpjj7xe3h1" xml:space="preserve">{{Short description|ပူဂိုလ် မနွံကဵု အဝဵုအာဏာ သၠုင်အိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမအုပ်ဓုပ် က္ဍိုင်ဗတာင်}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |သၟိင်တၠ
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Sovereign / Ruler&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Royal_Crown.svg|alt=သကိုပ် ဨကရာဇ်|120x120px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ၝောအ်ကိုဋ် (Crown) ဟွံသေင်မ္ဂး လွပ်အဝဵုအာဏာဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် သၟိင်တၠရ&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ ရာထူး
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် (Head of State)၊ ညးမပိုင်ပြဳအဝဵုအာဏာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ယၟုစၞး (Style)
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |တၠညး၊ သၟိင်တၠ၊ ဨကရာဇ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တာလျိုင် အဓိက
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |မင်မွဲ ဍုင်ကွာန်၊ ပတန် သၞောဝ်၊ စဵုဒၞာ သာသနာ
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |သၞောတ် မဆက်အာဲ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဆက်အာဲကၟာဲ နူတၞောဝ်ဒတၟအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကလိဂွံ နကဵု ဒြဟတ်အဝဵု
|}
'''သၟိင်တၠ''' ({{lang-en|Sovereign ဟွံသေင်မ္ဂး Ruler}}) ဝွံ ဒှ် ပူဂိုလ် မနွံကဵု အဝဵုအာဏာ သၠုင်အိုတ်၊ မဒှ် တၠက္ဍိုင်ဗတာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမအုပ်ဓုပ် ဍုင်၊ အေန်ပါယာ၊ ကေုာံ ရးနိဂီု မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်မ္ဂး &quot;သၟိင်တၠ&quot; ဝွံ ဒှ် ဝေါဟာရ မစကာ သွက်ဂွံ ဟီုဂး ကော်ခဴစ ဨကရာဇ် မနွံကဵု ဣဒ္ဓိအနုဘဴ၊ ညာဏ်ပညာ ကေုာံ မဒှ် တၠတိ တၠဍာ် ညးမပိုင်ပြဳလဝ် အလုံအိုတ်သီုရ။

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး သၟိင်တၠ ဝွံ ကလိဂွံ အဝဵုအာဏာ နူကဵု တၞောဝ်ဒတၟအ် ဨကရာဇ် (Hereditary) ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲ ပၞာန် ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တြေံမ္ဂး သၟိင်တၠတအ်ဝွံ နွံကဵု အဝဵုအာဏာ ပေင်ပေင် (Absolute power) လတူ လမျီု ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။

== နိရုတ္တိ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Etymology and Meaning) ==
ဝေါဟာရ &quot;သၟိင်တၠ&quot; ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မအရေဝ် မန် ဇေတ်တ် ၜါမ-

* '''သၟိင်:''' မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမအုပ်ဓုပ်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဨကရာဇ်။
* '''တၠ:''' မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမပိုင်ပြဳ (Owner)၊ အစာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တၠနာဲ (Master / Lord)။

ဟိုတ်ဂှ်ရ &quot;သၟိင်တၠ&quot; မ္ဂးဂှ် ဒှ် &quot;သၟိင် မဒှ် တၠတိ တၠဍာ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;သၟိင် မနွံ လတူ သၟိင်ဂမၠိုင်&quot; (Supreme Lord / Sovereign) ရောင် အဓိပ္ပါယ် ကၠိုဟ်ကေတ် မာန်ရ။ ယၟုဏအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု ဝေါဟာရ &quot;တၠညး&quot; မစကာ ပ္ဍဲခေတ် ဟံသာဝတဳ ကီုရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲ ဝင်မန် (Historical Usage in Mon Culture) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဵု ဝင်မန် ခေတ်အဆက်ဆက်၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ခေတ် [[သဓီု]]၊ [[မတ္တမ]] ကေုာံ [[ဟံသာဝတဳ]] မ္ဂး ဝေါဟာရ &quot;သၟိင်တၠ&quot; ကဵု &quot;တၠညး&quot; ဝွံ ဒှ် ယၟုစၞး (Title) အလဵုအသဳ မသၠုင်အိုတ် သွက် ဨကရာဇ် မန် တအ်ရ။

* '''တၠညး ရာဇာဓိရာဇ်:''' သၟိင်မန် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ပၞာန် ၄၀ သၞာံဂှ် ဒးဒုင် ကော်ခဴစ နကဵု ယၟု &quot;တၠညး&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၠ (Master) ညး (People) - တၠနာဲ သွက် ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''ပရေင်စဵုဒၞာ သာသနာ:''' ပ္ဍဲအခိုက်မန်၊ သၟိင်တၠ ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ညးမအုပ်ဓုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲဓဝ်တုဲ၊ သီုဒှ် မၞိဟ်မမင်မွဲ စဵုဒၞာ သာသနာ (Defender of the Faith) ရောင် ပတှ်ေကေတ်လဝ်ရ။ ဥပမာ - [[သၟိင်ဓမ္မစေတဳ]] ဝွံ ဒှ် သၟိင်တၠ မဇၞော်မောဝ်လဝ် သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်တၞဟ်ခြာ ဝေါဟာရဂမၠိုင် (Distinction of Terms) ==
ၜိုန်ရ ဝေါဟာရတအ်ဏအ် လဆောဝ်မ္ဂး စကာ နှဴရဴ ညးသကအ် ကီုလေဝ်၊ နကဵု လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး နွံကဵု တင်တၞဟ်ခြာ ညိညရ-

* '''သၟိင် (King / Ruler):''' ဒှ် မအရေဝ် ဓမ္မတာ သွက် ညးမအုပ်ဓုပ် ဍုင်၊ ရး၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေသ မွဲမွဲ။ သၟိင်ဍောတ်တ် တအ်လေဝ် ကော်စ သၟိင် မာန်ရ။
* '''ဨကရာဇ် (Emperor / Monarch):''' ကၠုင်နူ ပါဠိ (ဧကရာဇ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၟိင်မနွံကဵု အဝဵု ညးမွဲဓဝ်။ ဒှ် ဝေါဟာရ ပါဠိ မသၠုင်ပတိုန်လဝ် ကဆံင် သၟိင် မွဲရ။
* '''သၟိင်တၠ / တၠညး (Sovereign / Supreme Lord):''' ဒှ် ဝေါဟာရ မန် ဇေတ်တ် မစၞောန်ထ္ၜး အဝဵုအာဏာ မပိုင်ပြဳ သီုဖအိုတ် (Sovereignty) လတူ တိဍာ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် တအ်ရ။

== အကာဲအရာ ခေတ်လၟုဟ် (Modern Context) ==
ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ၊ သၞောတ် သၟိင်တၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ဨကရာဇ် မပိုင်ပြဳ အဝဵု သီုဖအိုတ် (Absolute Monarchy) ဂှ် အောန်စှ်ေအာ ဗွဲမလောန် တုဲ၊ သၞောတ် [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] (Democracy) မကဵု အဝဵု သၟိင်တၠ ဇရေင် ညးဍုင်ကွာန် (Popular sovereignty) ဂှ် ဒှ်ကၠုင် သၞောတ် အဓိက ရ။

ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဍုင်လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဍုင်ဗြိတိန်၊ ဂျပေန်၊ ကေုာံ ဍုင်သေံ တအ်ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် သၞောတ် သၟိင်သၟဝ်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constitutional monarchy) တုဲ၊ သၟိင်တၠ တအ်ဝွံ ဒှ်ဆ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် နဒဒှ် သင်္ကေတ (Symbolic Head of State) ဓဝ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[သၟိင်ဨကရာဇ်]] (Monarch)
* [[က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်]] (Head of state)
* [[အဝဵုက္ဍိုင်ဗတာင်]] (Sovereignty)
* [[ဝင်မန်]]

{{DEFAULTSORT:သၟိင်တၠ}} [[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] [[ကဏ္ဍ:သၟိင်ဨကရာဇ်ဂမၠိုင်]] [[ကဏ္ဍ:သၞောတ်အုပ်ဓုပ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>fjo6iragywsk3xzgvisnfcpjj7xe3h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဗျည်မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10321</id>
    <revision>
      <id>53330</id>
      <timestamp>2026-04-27T07:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Cat main|ဗျည်မန်}}ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ပ္ကောံစွံ လိက်ပရေင်၊ မုက်လိက် ကေုာံ ပရူပရာ မဆက်စပ် ကု '''[[ဗျည်မန်]]''' ၃၅ မ ကေုာံ သၞောတ်အက္ခရ်မန် တအ်ရ။  ဗျည်မန် (၃၅) မ ဂှ်- က၊ ခ၊ ဂ...&quot;</comment>
      <origin>53330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="626" sha1="fzqzon1aebrwg1fmblgdvdz2k5ldnyh" xml:space="preserve">{{Cat main|ဗျည်မန်}}ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ပ္ကောံစွံ လိက်ပရေင်၊ မုက်လိက် ကေုာံ ပရူပရာ မဆက်စပ် ကု '''[[ဗျည်မန်]]''' ၃၅ မ ကေုာံ သၞောတ်အက္ခရ်မန် တအ်ရ။

ဗျည်မန် (၃၅) မ ဂှ်- က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ ၚ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ၛ၊ ည ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ၊ သ ဟ၊ ဠ၊ အ၊ ၜ၊ ၝ</text>
      <sha1>fzqzon1aebrwg1fmblgdvdz2k5ldnyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝင်အက္ခရ်မန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10322</id>
    <revision>
      <id>53366</id>
      <timestamp>2026-04-27T07:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာမန် မဆေန်ဆက်ကၠုင် နူ အိန္ဒိယ}} {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot; ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align...&quot;</comment>
      <origin>53366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9792" sha1="cwo52xh1xpibd5yjm4jsy8cb72urg8g" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာမန် မဆေန်ဆက်ကၠုင် နူ အိန္ဒိယ}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |အက္ခရ်မန်
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Mon Script&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Mon_alphabet.svg|alt=ဗျည်မန် ၃၅ မ|250x250px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗျည်မန် ၃၅ မ ကေုာံ ဗီုပြင် မချူလဝ် နကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ အက္ခရ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အဗူဂဳဒါ (Abugida)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဘာသာစကား
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[ဘာသာမန်]]
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အခိင်ကာလ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ၜိုတ် ဗွဝ်ကၠံ ၆ အေဒဳ စဵုကဵု လၟုဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တမ်မူလ တၞောဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ (Brahmi)
↳ အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava)
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;↳ '''အက္ခရ်မန်'''
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အက္ခရ် မဆက်ပ္တိတ်လဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[အက္ခရ်ဗၟာ]]၊ အက္ခရ်လာန်နာ (Tai Tham)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |လၟေင် ဂၠံင်ချူ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |လပါ် ဇွိ ညာတ် (Left-to-right)
|}
'''အက္ခရ်မန်''' ({{lang-en|Mon script}}) ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အက္ခရ် မစကာ သွက်ဂွံ ချူ [[ဘာသာမန်]] တုဲ၊ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအက္ခရ် အဗူဂဳဒါ (Abugida) ရ။ အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် အက္ခရ် မတြေံအိုတ် ကေုာံ သြဇာဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအគ្នေយ် တုဲ၊ ဒှ် တမ်မူလ သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်ဟ် မပ္တံကဵု [[အက္ခရ်ဗၟာ]] ကေုာံ အက္ခရ်လာန်နာ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်ရ။ အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဗျည် (၃၅) မ၊ သဵု ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Origins) ==
ဝင်အက္ခရ်မန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava script) ကေုာံ အက္ခရ် ကဒမ္ဗ (Kadamba script) မကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ ကောန်ဂကူမန်တအ်ဝွံ အခိင်ကာလ ညးတအ် မဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင် ကေုာံ အေန်ပါယာ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအគ្នေយ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဒွါရဝတဳ ([[Dvaravati]]) ဂှ်၊ ညးတအ် ကေတ်နင် လိက်အက္ခရ် နူကဵု အိန္ဒိယ တုဲ ကလေင် ပလေဝ်ပလေတ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ရမ္သာင် ဘာသာမန် ညးတအ်ရ။

ဗီုပြင် အက္ခရ်မန် ဝွံ နူတမ်မူလမ္ဂး နွံကဵု ဗီုပြင် ကၠေင်င် (Square-like) ညိကီုလေဝ်၊ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူ ပရေင်ချူလိက် လတူ သၠရိုတ် နကဵု ကၞေဟ် ပသဲတုဲ၊ သွက် ဟွံဂွံကဵု သၠရိုတ် ကပါ် လီုလာ်အာဂှ် ဗီုပြင် အက္ခရ်တအ် ဒှ်အာ ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် (Rounded shape) ရ။

== ခေတ်အဆက်ဆက် (Historical Periods) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ဝင် မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် အက္ခရ်မန် ဝွံ ပါ်လဝ် ပိခေတ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''ခေတ် မန်တြေံ (Old Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၆ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ အေဒဳ။ လိက်တၟအ် မန်တြေံ အိုတ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ နခန်ပထုံ (Nakhon Pathom) ဍုင်သေံ (ခေတ် ဒွါရဝတဳ) ကေုာံ ဍုင်ဟရိภုဉ္ဇယ (Haripunjaya) တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်လဒေါဝ် (Middle Mon):''' အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ ကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၅ အေဒဳ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ် ဒှ် အခိင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် စကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ မပ်ကေတ် အက္ခရ်မန် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာဗၟာ ညးတအ်ရ။ လိက်တၟအ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]] (Myazedi Inscription) မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၃ ကေုာံ လိက်တၟအ် ခေတ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ မပ္တံကဵု [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]] တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်တၟိ (Modern Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်။ ဗီုပြင် လိက်တၟိဏအ်ဂှ် ဒှ် ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် မချူဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏအ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်သြဇာ လတူ အက္ခရ်တၞဟ် (Influence on Other Scripts) ==
အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ရ-

* '''အက္ခရ်ဗၟာ:''' အခိင် သၟိင်အနဝ်ရထာ မသီကေတ် ဍုင်သဓီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၅၇ ဂှ်၊ ညး ကေတ်ဏာ ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ အစာလိက်မန် တအ် ဇရေင် ဍုင်ဗုကာံ ရ။ နူကဵု ဂှ်မွဲကဆံင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် လ္ၚတ်ကေတ် အက္ခရ်မန် တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် အက္ခရ်ဗၟာ ရ။
* '''အက္ခရ် လာန်နာ (Tai Tham):''' လိက်အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်လေဝ် ကလိဂွံလဝ် ပရေင်သြဇာ နူကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ် ဟရိภုဉ္ဇယ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင် (Characteristics) ==
အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ် ဝွံ နွံကဵု-

* '''ဗျည် ၃၅ မ:''' (က ခ ဂ ဃ ၚ၊ စ ဆ ဇ ၛ ည၊ ... စဵုကဵု ၜ ၝ)
* ဗျည်မန်တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် ရမ္သာင် ၜါ သာ် မတွဟ်ဂး &quot;ရမ္သာင်ဇြိုဟ်&quot; (အဃောသ - ဥပမာ 'က') ကေုာံ &quot;ရမ္သာင်သာ&quot; (ဃောသ - ဥပမာ 'ဂ') ရ။
* '''သဵုဂမၠိုင်:''' သဵုမန် တအ်ဂှ် စုတ် ပ္ဍဲ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် တအ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ရမ္သာင် နာနာသာ် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==

* [[ဘာသာမန်]]
* [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]]
* [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]]
* [[ဝင်မန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>cwo52xh1xpibd5yjm4jsy8cb72urg8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53367</id>
      <parentid>53366</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9987" sha1="7aqv6sblgb8qfp7wmybxcv8q8zcoad1" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာမန် မဆေန်ဆက်ကၠုင် နူ အိန္ဒိယ}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |အက္ခရ်မန်
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Mon Script&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Mon_alphabet.svg|alt=ဗျည်မန် ၃၅ မ|250x250px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗျည်မန် ၃၅ မ ကေုာံ ဗီုပြင် မချူလဝ် နကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ အက္ခရ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အဗူဂဳဒါ (Abugida)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဘာသာစကား
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[ဘာသာမန်]]
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အခိင်ကာလ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ၜိုတ် ဗွဝ်ကၠံ ၆ အေဒဳ စဵုကဵု လၟုဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တမ်မူလ တၞောဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ (Brahmi)
↳ အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava)
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;↳ '''အက္ခရ်မန်'''
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အက္ခရ် မဆက်ပ္တိတ်လဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[အက္ခရ်ဗၟာ]]၊ အက္ခရ်လာန်နာ (Tai Tham)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |လၟေင် ဂၠံင်ချူ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |လပါ် ဇွိ ညာတ် (Left-to-right)
|}
'''အက္ခရ်မန်''' ({{lang-en|Mon script}}) ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အက္ခရ် မစကာ သွက်ဂွံ ချူ [[ဘာသာမန်]] တုဲ၊ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအက္ခရ် အဗူဂဳဒါ (Abugida) ရ။ အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် အက္ခရ် မတြေံအိုတ် ကေုာံ သြဇာဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအគ្នေយ် တုဲ၊ ဒှ် တမ်မူလ သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်ဟ် မပ္တံကဵု [[အက္ခရ်ဗၟာ]] ကေုာံ အက္ခရ်လာန်နာ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်ရ။ အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဗျည် (၃၅) မ၊ သဵု ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Origins) ==
ဝင်အက္ခရ်မန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava script) ကေုာံ အက္ခရ် ကဒမ္ဗ (Kadamba script) မကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ ကောန်ဂကူမန်တအ်ဝွံ အခိင်ကာလ ညးတအ် မဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင် ကေုာံ အေန်ပါယာ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအគ្នေយ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဒွါရဝတဳ ([[Dvaravati]]) ဂှ်၊ ညးတအ် ကေတ်နင် လိက်အက္ခရ် နူကဵု အိန္ဒိယ တုဲ ကလေင် ပလေဝ်ပလေတ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ရမ္သာင် ဘာသာမန် ညးတအ်ရ။

ဗီုပြင် အက္ခရ်မန် ဝွံ နူတမ်မူလမ္ဂး နွံကဵု ဗီုပြင် ကၠေင်င် (Square-like) ညိကီုလေဝ်၊ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူ ပရေင်ချူလိက် လတူ သၠရိုတ် နကဵု ကၞေဟ် ပသဲတုဲ၊ သွက် ဟွံဂွံကဵု သၠရိုတ် ကပါ် လီုလာ်အာဂှ် ဗီုပြင် အက္ခရ်တအ် ဒှ်အာ ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် (Rounded shape) ရ။

== ခေတ်အဆက်ဆက် (Historical Periods) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ဝင် မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် အက္ခရ်မန် ဝွံ ပါ်လဝ် ပိခေတ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''ခေတ် မန်တြေံ (Old Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၆ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ အေဒဳ။ လိက်တၟအ် မန်တြေံ အိုတ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ နခန်ပထုံ (Nakhon Pathom) ဍုင်သေံ (ခေတ် ဒွါရဝတဳ) ကေုာံ ဍုင်ဟရိภုဉ္ဇယ (Haripunjaya) တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်လဒေါဝ် (Middle Mon):''' အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ ကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၅ အေဒဳ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ် ဒှ် အခိင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် စကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ မပ်ကေတ် အက္ခရ်မန် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာဗၟာ ညးတအ်ရ။ လိက်တၟအ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]] (Myazedi Inscription) မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၃ ကေုာံ လိက်တၟအ် ခေတ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ မပ္တံကဵု [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]] တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်တၟိ (Modern Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်။ ဗီုပြင် လိက်တၟိဏအ်ဂှ် ဒှ် ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် မချူဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏအ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်သြဇာ လတူ အက္ခရ်တၞဟ် (Influence on Other Scripts) ==
အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ရ-

* '''အက္ခရ်ဗၟာ:''' အခိင် သၟိင်အနဝ်ရထာ မသီကေတ် ဍုင်သဓီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၅၇ ဂှ်၊ ညး ကေတ်ဏာ ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ အစာလိက်မန် တအ် ဇရေင် ဍုင်ဗုကာံ ရ။ နူကဵု ဂှ်မွဲကဆံင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် လ္ၚတ်ကေတ် အက္ခရ်မန် တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် အက္ခရ်ဗၟာ ရ။
* '''အက္ခရ် လာန်နာ (Tai Tham):''' လိက်အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်လေဝ် ကလိဂွံလဝ် ပရေင်သြဇာ နူကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ် ဟရိภုဉ္ဇယ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင် (Characteristics) ==
အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ် ဝွံ နွံကဵု-

* '''ဗျည် ၃၅ မ:''' (က ခ ဂ ဃ ၚ၊ စ ဆ ဇ ၛ ည၊ ... စဵုကဵု ၜ ၝ)
* ဗျည်မန်တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် ရမ္သာင် ၜါ သာ် မတွဟ်ဂး &quot;ရမ္သာင်ဇြိုဟ်&quot; (အဃောသ - ဥပမာ 'က') ကေုာံ &quot;ရမ္သာင်သာ&quot; (ဃောသ - ဥပမာ 'ဂ') ရ။
* '''သဵုဂမၠိုင်:''' သဵုမန် တအ်ဂှ် စုတ် ပ္ဍဲ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် တအ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ရမ္သာင် နာနာသာ် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==

* [[ဘာသာမန်]]
* [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]]
* [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]]
* [[ဝင်မန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဝင်အက္ခရ်မန်}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရ်မန်ဂမၠိုင်]] [[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>7aqv6sblgb8qfp7wmybxcv8q8zcoad1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53368</id>
      <parentid>53367</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9990" sha1="3twqfbwlkth3h3fr2fktl3pd88w0b5z" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာမန် မဆေန်ဆက်ကၠုင် နူ အိန္ဒိယ}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |အက္ခရ်မန်
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Mon Script&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Mon_alphabet.svg|alt=ဗျည်မန် ၃၅ မ|250x250px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗျည်မန် ၃၅ မ ကေုာံ ဗီုပြင် မချူလဝ် နကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ အက္ခရ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အဗူဂဳဒါ (Abugida)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဘာသာစကား
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[ဘာသာမန်]]
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အခိင်ကာလ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ၜိုတ် ဗွဝ်ကၠံ ၆ အေဒဳ စဵုကဵု လၟုဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တမ်မူလ တၞောဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ (Brahmi)
↳ အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava)
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;↳ '''အက္ခရ်မန်'''
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အက္ခရ် မဆက်ပ္တိတ်လဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[အက္ခရ်ဗၟာ]]၊ အက္ခရ်လာန်နာ (Tai Tham)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |လၟေင် ဂၠံင်ချူ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |လပါ် ဇွိ ညာတ် (Left-to-right)
|}
'''အက္ခရ်မန်''' ({{lang-en|Mon script}}) ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အက္ခရ် မစကာ သွက်ဂွံ ချူ [[ဘာသာမန်]] တုဲ၊ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအက္ခရ် အဗူဂဳဒါ (Abugida) ရ။ အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် အက္ခရ် မတြေံအိုတ် ကေုာံ သြဇာဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှ အာရှအဂၞဴတုဲ၊ ဒှ် တမ်မူလ သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်ဟ် မပ္တံကဵု [[အက္ခရ်ဗၟာ]] ကေုာံ အက္ခရ်လာန်နာ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်ရ။ အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဗျည် (၃၅) မ၊ သဵု ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Origins) ==
ဝင်အက္ခရ်မန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava script) ကေုာံ အက္ခရ် ကဒမ္ဗ (Kadamba script) မကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ ကောန်ဂကူမန်တအ်ဝွံ အခိင်ကာလ ညးတအ် မဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင် ကေုာံ အေန်ပါယာ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအគ្នေយ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဒွါရဝတဳ ([[Dvaravati]]) ဂှ်၊ ညးတအ် ကေတ်နင် လိက်အက္ခရ် နူကဵု အိန္ဒိယ တုဲ ကလေင် ပလေဝ်ပလေတ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ရမ္သာင် ဘာသာမန် ညးတအ်ရ။

ဗီုပြင် အက္ခရ်မန် ဝွံ နူတမ်မူလမ္ဂး နွံကဵု ဗီုပြင် ကၠေင်င် (Square-like) ညိကီုလေဝ်၊ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူ ပရေင်ချူလိက် လတူ သၠရိုတ် နကဵု ကၞေဟ် ပသဲတုဲ၊ သွက် ဟွံဂွံကဵု သၠရိုတ် ကပါ် လီုလာ်အာဂှ် ဗီုပြင် အက္ခရ်တအ် ဒှ်အာ ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် (Rounded shape) ရ။

== ခေတ်အဆက်ဆက် (Historical Periods) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ဝင် မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် အက္ခရ်မန် ဝွံ ပါ်လဝ် ပိခေတ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''ခေတ် မန်တြေံ (Old Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၆ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ အေဒဳ။ လိက်တၟအ် မန်တြေံ အိုတ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ နခန်ပထုံ (Nakhon Pathom) ဍုင်သေံ (ခေတ် ဒွါရဝတဳ) ကေုာံ ဍုင်ဟရိภုဉ္ဇယ (Haripunjaya) တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်လဒေါဝ် (Middle Mon):''' အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ ကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၅ အေဒဳ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ် ဒှ် အခိင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် စကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ မပ်ကေတ် အက္ခရ်မန် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာဗၟာ ညးတအ်ရ။ လိက်တၟအ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]] (Myazedi Inscription) မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၃ ကေုာံ လိက်တၟအ် ခေတ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ မပ္တံကဵု [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]] တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်တၟိ (Modern Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်။ ဗီုပြင် လိက်တၟိဏအ်ဂှ် ဒှ် ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် မချူဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏအ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်သြဇာ လတူ အက္ခရ်တၞဟ် (Influence on Other Scripts) ==
အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ရ-

* '''အက္ခရ်ဗၟာ:''' အခိင် သၟိင်အနဝ်ရထာ မသီကေတ် ဍုင်သဓီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၅၇ ဂှ်၊ ညး ကေတ်ဏာ ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ အစာလိက်မန် တအ် ဇရေင် ဍုင်ဗုကာံ ရ။ နူကဵု ဂှ်မွဲကဆံင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် လ္ၚတ်ကေတ် အက္ခရ်မန် တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် အက္ခရ်ဗၟာ ရ။
* '''အက္ခရ် လာန်နာ (Tai Tham):''' လိက်အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်လေဝ် ကလိဂွံလဝ် ပရေင်သြဇာ နူကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ် ဟရိภုဉ္ဇယ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင် (Characteristics) ==
အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ် ဝွံ နွံကဵု-

* '''ဗျည် ၃၅ မ:''' (က ခ ဂ ဃ ၚ၊ စ ဆ ဇ ၛ ည၊ ... စဵုကဵု ၜ ၝ)
* ဗျည်မန်တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် ရမ္သာင် ၜါ သာ် မတွဟ်ဂး &quot;ရမ္သာင်ဇြိုဟ်&quot; (အဃောသ - ဥပမာ 'က') ကေုာံ &quot;ရမ္သာင်သာ&quot; (ဃောသ - ဥပမာ 'ဂ') ရ။
* '''သဵုဂမၠိုင်:''' သဵုမန် တအ်ဂှ် စုတ် ပ္ဍဲ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် တအ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ရမ္သာင် နာနာသာ် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==

* [[ဘာသာမန်]]
* [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]]
* [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]]
* [[ဝင်မန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဝင်အက္ခရ်မန်}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရ်မန်ဂမၠိုင်]] [[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>3twqfbwlkth3h3fr2fktl3pd88w0b5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53369</id>
      <parentid>53368</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9994" sha1="3l26aoyvlujz7cmsqzs20819rau0j5r" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာမန် မဆေန်ဆက်ကၠုင် နူ အိန္ဒိယ}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |အက္ခရ်မန်
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Mon Script&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Mon_alphabet.svg|alt=ဗျည်မန် ၃၅ မ|250x250px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗျည်မန် ၃၅ မ ကေုာံ ဗီုပြင် မချူလဝ် နကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ အက္ခရ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အဗူဂဳဒါ (Abugida)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဘာသာစကား
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[ဘာသာမန်]]
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အခိင်ကာလ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ၜိုတ် ဗွဝ်ကၠံ ၆ အေဒဳ စဵုကဵု လၟုဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တမ်မူလ တၞောဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ (Brahmi)
↳ အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava)
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;↳ '''အက္ခရ်မန်'''
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အက္ခရ် မဆက်ပ္တိတ်လဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[အက္ခရ်ဗၟာ]]၊ အက္ခရ်လာန်နာ (Tai Tham)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |လၟေင် ဂၠံင်ချူ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |လပါ် ဇွိ ညာတ် (Left-to-right)
|}
'''အက္ခရ်မန်''' ({{lang-en|Mon script}}) ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အက္ခရ် မစကာ သွက်ဂွံ ချူ [[ဘာသာမန်]] တုဲ၊ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအက္ခရ် [[အဗူဂဳဒါ]] (Abugida) ရ။ အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် အက္ခရ် မတြေံအိုတ် ကေုာံ သြဇာဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှ အာရှအဂၞဴတုဲ၊ ဒှ် တမ်မူလ သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်ဟ် မပ္တံကဵု [[အက္ခရ်ဗၟာ]] ကေုာံ အက္ခရ်လာန်နာ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်ရ။ အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဗျည် (၃၅) မ၊ သဵု ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Origins) ==
ဝင်အက္ခရ်မန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava script) ကေုာံ အက္ခရ် ကဒမ္ဗ (Kadamba script) မကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ ကောန်ဂကူမန်တအ်ဝွံ အခိင်ကာလ ညးတအ် မဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင် ကေုာံ အေန်ပါယာ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအគ្នေយ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဒွါရဝတဳ ([[Dvaravati]]) ဂှ်၊ ညးတအ် ကေတ်နင် လိက်အက္ခရ် နူကဵု အိန္ဒိယ တုဲ ကလေင် ပလေဝ်ပလေတ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ရမ္သာင် ဘာသာမန် ညးတအ်ရ။

ဗီုပြင် အက္ခရ်မန် ဝွံ နူတမ်မူလမ္ဂး နွံကဵု ဗီုပြင် ကၠေင်င် (Square-like) ညိကီုလေဝ်၊ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူ ပရေင်ချူလိက် လတူ သၠရိုတ် နကဵု ကၞေဟ် ပသဲတုဲ၊ သွက် ဟွံဂွံကဵု သၠရိုတ် ကပါ် လီုလာ်အာဂှ် ဗီုပြင် အက္ခရ်တအ် ဒှ်အာ ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် (Rounded shape) ရ။

== ခေတ်အဆက်ဆက် (Historical Periods) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ဝင် မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် အက္ခရ်မန် ဝွံ ပါ်လဝ် ပိခေတ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''ခေတ် မန်တြေံ (Old Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၆ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ အေဒဳ။ လိက်တၟအ် မန်တြေံ အိုတ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ နခန်ပထုံ (Nakhon Pathom) ဍုင်သေံ (ခေတ် ဒွါရဝတဳ) ကေုာံ ဍုင်ဟရိภုဉ္ဇယ (Haripunjaya) တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်လဒေါဝ် (Middle Mon):''' အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ ကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၅ အေဒဳ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ် ဒှ် အခိင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် စကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ မပ်ကေတ် အက္ခရ်မန် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာဗၟာ ညးတအ်ရ။ လိက်တၟအ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]] (Myazedi Inscription) မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၃ ကေုာံ လိက်တၟအ် ခေတ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ မပ္တံကဵု [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]] တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်တၟိ (Modern Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်။ ဗီုပြင် လိက်တၟိဏအ်ဂှ် ဒှ် ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် မချူဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏအ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်သြဇာ လတူ အက္ခရ်တၞဟ် (Influence on Other Scripts) ==
အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ရ-

* '''အက္ခရ်ဗၟာ:''' အခိင် သၟိင်အနဝ်ရထာ မသီကေတ် ဍုင်သဓီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၅၇ ဂှ်၊ ညး ကေတ်ဏာ ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ အစာလိက်မန် တအ် ဇရေင် ဍုင်ဗုကာံ ရ။ နူကဵု ဂှ်မွဲကဆံင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် လ္ၚတ်ကေတ် အက္ခရ်မန် တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် အက္ခရ်ဗၟာ ရ။
* '''အက္ခရ် လာန်နာ (Tai Tham):''' လိက်အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်လေဝ် ကလိဂွံလဝ် ပရေင်သြဇာ နူကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ် ဟရိภုဉ္ဇယ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင် (Characteristics) ==
အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ် ဝွံ နွံကဵု-

* '''ဗျည် ၃၅ မ:''' (က ခ ဂ ဃ ၚ၊ စ ဆ ဇ ၛ ည၊ ... စဵုကဵု ၜ ၝ)
* ဗျည်မန်တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် ရမ္သာင် ၜါ သာ် မတွဟ်ဂး &quot;ရမ္သာင်ဇြိုဟ်&quot; (အဃောသ - ဥပမာ 'က') ကေုာံ &quot;ရမ္သာင်သာ&quot; (ဃောသ - ဥပမာ 'ဂ') ရ။
* '''သဵုဂမၠိုင်:''' သဵုမန် တအ်ဂှ် စုတ် ပ္ဍဲ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် တအ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ရမ္သာင် နာနာသာ် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==

* [[ဘာသာမန်]]
* [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]]
* [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]]
* [[ဝင်မန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဝင်အက္ခရ်မန်}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရ်မန်ဂမၠိုင်]] [[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>3l26aoyvlujz7cmsqzs20819rau0j5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53372</id>
      <parentid>53369</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9998" sha1="f2hpb5e8m416yi9q0t0sptzswk4tgae" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာမန် မဆေန်ဆက်ကၠုင် နူ အိန္ဒိယ}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |အက္ခရ်မန်
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Mon Script&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Mon_alphabet.svg|alt=ဗျည်မန် ၃၅ မ|250x250px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗျည်မန် ၃၅ မ ကေုာံ ဗီုပြင် မချူလဝ် နကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ အက္ခရ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အဗူဂဳဒါ (Abugida)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဘာသာစကား
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[ဘာသာမန်]]
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အခိင်ကာလ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ၜိုတ် ဗွဝ်ကၠံ ၆ အေဒဳ စဵုကဵု လၟုဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တမ်မူလ တၞောဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ (Brahmi)
↳ အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava)
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;↳ '''အက္ခရ်မန်'''
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အက္ခရ် မဆက်ပ္တိတ်လဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[အက္ခရ်ဗၟာ]]၊ အက္ခရ်လာန်နာ (Tai Tham)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |လၟေင် ဂၠံင်ချူ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |လပါ် ဇွိ ညာတ် (Left-to-right)
|}
'''အက္ခရ်မန်''' ({{lang-en|Mon script}}) ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အက္ခရ် မစကာ သွက်ဂွံ ချူ [[ဘာသာမန်]] တုဲ၊ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအက္ခရ် [[အဗူဂဳဒါ]] (Abugida) ရ။ အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် အက္ခရ် မတြေံအိုတ် ကေုာံ သြဇာဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှ အာရှအဂၞဴတုဲ၊ ဒှ် တမ်မူလ သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်ဟ် မပ္တံကဵု [[အက္ခရ်ဗၟာ]] ကေုာံ [[အက္ခရ်လာန်နာ]] ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်ရ။ အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဗျည် (၃၅) မ၊ သဵု ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Origins) ==
ဝင်အက္ခရ်မန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava script) ကေုာံ အက္ခရ် ကဒမ္ဗ (Kadamba script) မကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ ကောန်ဂကူမန်တအ်ဝွံ အခိင်ကာလ ညးတအ် မဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင် ကေုာံ အေန်ပါယာ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအគ្នေយ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဒွါရဝတဳ ([[Dvaravati]]) ဂှ်၊ ညးတအ် ကေတ်နင် လိက်အက္ခရ် နူကဵု အိန္ဒိယ တုဲ ကလေင် ပလေဝ်ပလေတ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ရမ္သာင် ဘာသာမန် ညးတအ်ရ။

ဗီုပြင် အက္ခရ်မန် ဝွံ နူတမ်မူလမ္ဂး နွံကဵု ဗီုပြင် ကၠေင်င် (Square-like) ညိကီုလေဝ်၊ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူ ပရေင်ချူလိက် လတူ သၠရိုတ် နကဵု ကၞေဟ် ပသဲတုဲ၊ သွက် ဟွံဂွံကဵု သၠရိုတ် ကပါ် လီုလာ်အာဂှ် ဗီုပြင် အက္ခရ်တအ် ဒှ်အာ ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် (Rounded shape) ရ။

== ခေတ်အဆက်ဆက် (Historical Periods) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ဝင် မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် အက္ခရ်မန် ဝွံ ပါ်လဝ် ပိခေတ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''ခေတ် မန်တြေံ (Old Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၆ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ အေဒဳ။ လိက်တၟအ် မန်တြေံ အိုတ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ နခန်ပထုံ (Nakhon Pathom) ဍုင်သေံ (ခေတ် ဒွါရဝတဳ) ကေုာံ ဍုင်ဟရိภုဉ္ဇယ (Haripunjaya) တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်လဒေါဝ် (Middle Mon):''' အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ ကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၅ အေဒဳ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ် ဒှ် အခိင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် စကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ မပ်ကေတ် အက္ခရ်မန် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာဗၟာ ညးတအ်ရ။ လိက်တၟအ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]] (Myazedi Inscription) မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၃ ကေုာံ လိက်တၟအ် ခေတ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ မပ္တံကဵု [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]] တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်တၟိ (Modern Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်။ ဗီုပြင် လိက်တၟိဏအ်ဂှ် ဒှ် ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် မချူဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏအ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်သြဇာ လတူ အက္ခရ်တၞဟ် (Influence on Other Scripts) ==
အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ရ-

* '''အက္ခရ်ဗၟာ:''' အခိင် သၟိင်အနဝ်ရထာ မသီကေတ် ဍုင်သဓီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၅၇ ဂှ်၊ ညး ကေတ်ဏာ ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ အစာလိက်မန် တအ် ဇရေင် ဍုင်ဗုကာံ ရ။ နူကဵု ဂှ်မွဲကဆံင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် လ္ၚတ်ကေတ် အက္ခရ်မန် တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် အက္ခရ်ဗၟာ ရ။
* '''အက္ခရ် လာန်နာ (Tai Tham):''' လိက်အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်လေဝ် ကလိဂွံလဝ် ပရေင်သြဇာ နူကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ် ဟရိภုဉ္ဇယ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင် (Characteristics) ==
အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ် ဝွံ နွံကဵု-

* '''ဗျည် ၃၅ မ:''' (က ခ ဂ ဃ ၚ၊ စ ဆ ဇ ၛ ည၊ ... စဵုကဵု ၜ ၝ)
* ဗျည်မန်တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် ရမ္သာင် ၜါ သာ် မတွဟ်ဂး &quot;ရမ္သာင်ဇြိုဟ်&quot; (အဃောသ - ဥပမာ 'က') ကေုာံ &quot;ရမ္သာင်သာ&quot; (ဃောသ - ဥပမာ 'ဂ') ရ။
* '''သဵုဂမၠိုင်:''' သဵုမန် တအ်ဂှ် စုတ် ပ္ဍဲ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် တအ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ရမ္သာင် နာနာသာ် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==

* [[ဘာသာမန်]]
* [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]]
* [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]]
* [[ဝင်မန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဝင်အက္ခရ်မန်}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရ်မန်ဂမၠိုင်]] [[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>f2hpb5e8m416yi9q0t0sptzswk4tgae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53375</id>
      <parentid>53372</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T08:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10002" sha1="14i9sm7benjz9py6gxtrss359j7jjj2" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာမန် မဆေန်ဆက်ကၠုင် နူ အိန္ဒိယ}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |အက္ခရ်မန်
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Mon Script&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Mon_alphabet.svg|alt=ဗျည်မန် ၃၅ မ|250x250px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗျည်မန် ၃၅ မ ကေုာံ ဗီုပြင် မချူလဝ် နကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ အက္ခရ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အဗူဂဳဒါ (Abugida)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဘာသာစကား
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[ဘာသာမန်]]
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အခိင်ကာလ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ၜိုတ် ဗွဝ်ကၠံ ၆ အေဒဳ စဵုကဵု လၟုဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တမ်မူလ တၞောဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ (Brahmi)
↳ အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava)
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;↳ '''အက္ခရ်မန်'''
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အက္ခရ် မဆက်ပ္တိတ်လဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[အက္ခရ်ဗၟာ]]၊ အက္ခရ်လာန်နာ (Tai Tham)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |လၟေင် ဂၠံင်ချူ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |လပါ် ဇွိ ညာတ် (Left-to-right)
|}
'''အက္ခရ်မန်''' ({{lang-en|Mon script}}) ဝွံ ဒှ် [[သၞောတ်အက္ခရ်]] မစကာ သွက်ဂွံ ချူ [[ဘာသာမန်]] တုဲ၊ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအက္ခရ် [[အဗူဂဳဒါ]] (Abugida) ရ။ အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် အက္ခရ် မတြေံအိုတ် ကေုာံ သြဇာဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှ အာရှအဂၞဴတုဲ၊ ဒှ် တမ်မူလ သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်ဟ် မပ္တံကဵု [[အက္ခရ်ဗၟာ]] ကေုာံ [[အက္ခရ်လာန်နာ]] ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်ရ။ အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဗျည် (၃၅) မ၊ သဵု ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Origins) ==
ဝင်အက္ခရ်မန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အက္ခရ် ပလ္လဝ (Pallava script) ကေုာံ အက္ခရ် ကဒမ္ဗ (Kadamba script) မကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ ကောန်ဂကူမန်တအ်ဝွံ အခိင်ကာလ ညးတအ် မဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင် ကေုာံ အေန်ပါယာ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အာရှအគ្នေយ် မပ္တံကဵု ဍုင်ဒွါရဝတဳ ([[Dvaravati]]) ဂှ်၊ ညးတအ် ကေတ်နင် လိက်အက္ခရ် နူကဵု အိန္ဒိယ တုဲ ကလေင် ပလေဝ်ပလေတ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ရမ္သာင် ဘာသာမန် ညးတအ်ရ။

ဗီုပြင် အက္ခရ်မန် ဝွံ နူတမ်မူလမ္ဂး နွံကဵု ဗီုပြင် ကၠေင်င် (Square-like) ညိကီုလေဝ်၊ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူ ပရေင်ချူလိက် လတူ သၠရိုတ် နကဵု ကၞေဟ် ပသဲတုဲ၊ သွက် ဟွံဂွံကဵု သၠရိုတ် ကပါ် လီုလာ်အာဂှ် ဗီုပြင် အက္ခရ်တအ် ဒှ်အာ ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် (Rounded shape) ရ။

== ခေတ်အဆက်ဆက် (Historical Periods) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ဝင် မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် အက္ခရ်မန် ဝွံ ပါ်လဝ် ပိခေတ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''ခေတ် မန်တြေံ (Old Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၆ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ အေဒဳ။ လိက်တၟအ် မန်တြေံ အိုတ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ နခန်ပထုံ (Nakhon Pathom) ဍုင်သေံ (ခေတ် ဒွါရဝတဳ) ကေုာံ ဍုင်ဟရိภုဉ္ဇယ (Haripunjaya) တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်လဒေါဝ် (Middle Mon):''' အကြာ ဗွဝ်ကၠံ ၁၁ ကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၅ အေဒဳ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ် ဒှ် အခိင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် စကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ မပ်ကေတ် အက္ခရ်မန် သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာဗၟာ ညးတအ်ရ။ လိက်တၟအ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]] (Myazedi Inscription) မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၃ ကေုာံ လိက်တၟအ် ခေတ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ မပ္တံကဵု [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]] တအ်ရ။
* '''ခေတ် မန်တၟိ (Modern Mon):''' စတမ်နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်။ ဗီုပြင် လိက်တၟိဏအ်ဂှ် ဒှ် ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် မချူဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏအ်ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်သြဇာ လတူ အက္ခရ်တၞဟ် (Influence on Other Scripts) ==
အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ရ-

* '''အက္ခရ်ဗၟာ:''' အခိင် သၟိင်အနဝ်ရထာ မသီကေတ် ဍုင်သဓီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၅၇ ဂှ်၊ ညး ကေတ်ဏာ ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ အစာလိက်မန် တအ် ဇရေင် ဍုင်ဗုကာံ ရ။ နူကဵု ဂှ်မွဲကဆံင် ကောန်ဂကူဗၟာ တအ် လ္ၚတ်ကေတ် အက္ခရ်မန် တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် အက္ခရ်ဗၟာ ရ။
* '''အက္ခရ် လာန်နာ (Tai Tham):''' လိက်အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ သၟဝ်ကျာ တအ်လေဝ် ကလိဂွံလဝ် ပရေင်သြဇာ နူကဵု အက္ခရ်မန် ခေတ် ဟရိภုဉ္ဇယ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

== လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင် (Characteristics) ==
အက္ခရ်မန် ခေတ်လၟုဟ် ဝွံ နွံကဵု-

* '''ဗျည် ၃၅ မ:''' (က ခ ဂ ဃ ၚ၊ စ ဆ ဇ ၛ ည၊ ... စဵုကဵု ၜ ၝ)
* ဗျည်မန်တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် ရမ္သာင် ၜါ သာ် မတွဟ်ဂး &quot;ရမ္သာင်ဇြိုဟ်&quot; (အဃောသ - ဥပမာ 'က') ကေုာံ &quot;ရမ္သာင်သာ&quot; (ဃောသ - ဥပမာ 'ဂ') ရ။
* '''သဵုဂမၠိုင်:''' သဵုမန် တအ်ဂှ် စုတ် ပ္ဍဲ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် တအ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ရမ္သာင် နာနာသာ် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် (See also) ==

* [[ဘာသာမန်]]
* [[လိက်တၟအ် မြစေတဳ]]
* [[လိက်တၟအ် ကလျာဏဳ]]
* [[ဝင်မန်]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ဝင်အက္ခရ်မန်}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရ်မန်ဂမၠိုင်]] [[ကဏ္ဍ:ဝင်မန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>14i9sm7benjz9py6gxtrss359j7jjj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အဗူဂဳဒါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10323</id>
    <revision>
      <id>53370</id>
      <timestamp>2026-04-27T07:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် မနွံကဵု ဗျည် မနွံသဵုအပ္ဍဲ ကေုာံ သင်္ကေတသဵုဂမၠိုင်}} {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot; ! colspan=&quot;2&quot;...&quot;</comment>
      <origin>53370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10730" sha1="bu2lkcwrcz4nrc2wwg1lijesa8tlusz" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် မနွံကဵု ဗျည် မနွံသဵုအပ္ဍဲ ကေုာံ သင်္ကေတသဵုဂမၠိုင်}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |အဗူဂဳဒါ
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Abugida / Alphasyllabary&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Brahmic_scripts_vowels.svg|alt=သၞောတ်အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ|250x250px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗီုပြင် ပွမစုတ် သဵု ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ (ဂကောံအက္ခရ် ဗြဟ္မဳ)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ သၞောတ်အက္ခရ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဗျည် ကေုာံ သဵု (Segmental)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |မခုတ်ယၟု နကဵု
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ပဳတာ တဳ. ဒနေယျလ် (Peter T. Daniels) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အခိင် စကတဵုဒှ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ၜိုတ် ဘဳသဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံ (ခေတ် အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |လက္ချဏ် အဓိက
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဗျည်ဂမၠိုင် နွံကဵု ရမ္သာင်သဵု မပါတုဲသား
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |မပြာကတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[အက္ခရ်မန်]]၊ အက္ခရ်ဗၟာ၊ သေံ၊ ခမေန်၊ ဒေဝနာဂရဳ၊ ဂဳအက်ဇ် (Ge'ez)
|}
'''အဗူဂဳဒါ''' ({{lang-en|Abugida}}) ဟွံသေင်မ္ဂး အာလ်ဖာသဳလာဗရဳ (Alphasyllabary) ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အက္ခရ် မွဲဂကူတုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ဗျည် (Consonant) တအ်ဂှ် ဒှ် အဓိကတုဲ သဵု (Vowel) တအ်ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ မစုတ်ဗပေင် လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် တအ်ရ။

ဗီုပြင် အဓိက သွက် အဗူဂဳဒါ ဂှ် မအက္ခရ် ဗျည်ဇေတ်တ် မွဲမဂှ် နွံကဵု &quot;ရမ္သာင်သဵု မပါတုဲသား&quot; (Inherent vowel) ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲကဵု အက္ခရ်မန် မလိက် &quot;က&quot; ဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင် /ka/ မဒှ် ရမ္သာင် ဗျည် (k) ကေုာံ သဵု (a) မပံင်လဝ်ရ။ ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ရမ္သာင်သဵုမ္ဂး၊ ဒးစုတ် သင်္ကေတသဵု တၞဟ်ဟ် မပ္တံကဵု (ိ, ု, ေ, ော) တအ်ရ။ သၞောတ်အက္ခရ် မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှအគ្នေយ် (မပ္တံကဵု မန်၊ ဗၟာ၊ သေံ၊ ခမေန်) ကေုာံ ဍုင်အိန္ဒိယ တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ သၞောတ်အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ ဏအ်ရ။

== နိရုတ္တိ (Etymology) ==
ဝေါဟာရ &quot;အဗူဂဳဒါ&quot; (Abugida) ဝွံ ဒးဒုင် ခုတ်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ နကဵု အစာသုတေသန ဘာသာဗေဒ အမေရိကာန် မနွံယၟု [[ပဳတာ တဳ. ဒနေယျလ်]] (Peter T. Daniels) ရ။

ညးဝွံ ကေတ်လဝ် သဇိုင် နူကဵု မလိက် ပန်မ ကိုပ်ကၠာအိုတ် နူကဵု အက္ခရ် ဂဳအက်ဇ် (Ge'ez script) မစကာ ပ္ဍဲဍုင် အဳသဳယဝ်ပဳယျာ (Ethiopia) မတွဟ်ဂး '''အ''' (A - አ)၊ '''ဗူ''' (Bu - ቡ)၊ '''ဂဳ''' (Gi - ጊ)၊ ကေုာံ '''ဒါ''' (Da - ዳ) တုဲ ပံင်ပ္ကောံ ခုတ်လဝ် ယၟုဏအ်ရ။ လဒက်ပ္တန် ယၟုဏအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု ယၟု &quot;အာလ်ဖာဗေတ်&quot; (Alphabet) မကေတ်လဝ် နူ အက္ခရ် ဂရိတ် ကိုပ်ကၠာၜါမ A (Alpha) ကဵု B (Beta) ကီုရ။

== လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင်ဂမၠိုင် (Characteristics) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သၞောတ်အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ ဝွံ နွံကဵု လက္ချဏ် တၞဟ်ခြာ အဓိက (၃) သာ်ရ- ၁။ '''ရမ္သာင်သဵု မပါတုဲသား (Inherent vowel):''' ဗျည် ဓမ္မတာ မွဲမ (ဥပမာ - &quot;ခ&quot;) ဂှ် ဟွံမဲကဵု သင်္ကေတသဵုလေဝ် ရမ္သာင်သဵု မွဲမ (ဗွဲမဂၠိုင် ရမ္သာင် 'အ' ဟွံသေင်မ္ဂး 'အာ') ပါဒၟံင် တုဲသားရ။ ၂။ '''သင်္ကေတ သဵုမစုတ်ဗပေင် (Dependent vowels):''' ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ရမ္သာင်သဵုမ္ဂး၊ မလေပ် ထပ်စုတ် သင်္ကေတ (Diacritics) ပ္ဍဲ ဗျည်ဂှ်ရ။ ဥပမာ - စုတ် &quot;ိ&quot; တုဲ ဒှ်အာ &quot;ခိ&quot; ရ။ ၃။ '''အက္ခရ် သဵုအလဵုဇကု (Independent vowels):''' ယဝ်ရ သဵုဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ဂတအိုတ် (တမ်မအရေဝ်) မ္ဂး၊ မလေပ် စကာ အက္ခရ်သဵု တၞဟ်ခြာ (ဥပမာ - ဣ၊ ဥ၊ ဧ) ဟွံသေင်မ္ဂး စကာ ဗျည် &quot;အ&quot; နဒဒှ် သဇိုင်တုဲ စုတ် သဵု ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်တၞဟ်ခြာ ကု သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်ဂမၠိုင် ==
သၞောတ်အက္ခရ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဝွံ ပါ်လဝ် ပိဂကူ အဓိကတုဲ အဗူဂဳဒါ ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူ သၞောတ် ၜါတၞဟ်ဂှ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''အဗူဂဳဒါ (Abugida):''' ဗျည် ဒှ် အဓိက၊ သဵု ဒှ် သင်္ကေတ။ (ဥပမာ - အက္ခရ်မန်၊ ဟိန္ဒဳ၊ သေံ)။
* '''အာလ်ဖာဗေတ် (Alphabet):''' ဗျည် ကဵု သဵု ဂှ် နွံကဵု ကဆံင် တုပ်သၟဟ်တုဲ ဒးချူ ယှိုယ်လဝ် ရေင်သကအ်ရ။ ရမ္သာင်သဵု ဟွံပါ ပ္ဍဲ ဗျည်ရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် အင်္ဂလိက် (Latin)၊ အက္ခရ် ဂရိတ်)။
* '''အဗဂျာဒ် (Abjad):''' သၞောတ်အက္ခရ် မချူလဝ် ဆ ဗျည် သၟးတုဲ၊ ရမ္သာင်သဵု တအ်ဂှ် ညးဗှ်လိက်တအ် ဒးစုတ်ကေတ် ဇကုအပိုင် အတိုင် အဓိပ္ပါယ် မအရေဝ်ရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် အာရာဗဳ (Arabic)၊ အက္ခရ် ဟဳဗရူး (Hebrew))။

== ဂကောံ အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ ဂမၠိုင် (Families of Abugidas) ==
ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ်ဏအ် ဂကောံ အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ မပြာကတ်အိုတ်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နွံ (၃) ဂကောံ အဓိက ရ-

# '''ဂကောံအက္ခရ် ဗြဟ္မဳ (Brahmic scripts):''' ဒှ် ဂကောံအက္ခရ် မဇၞော်အိုတ်တုဲ ကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ ကိုပ်ကၠာခေတ် အေဒဳ ရ။ အက္ခရ်မန်၊ ဗၟာ၊ သေံ၊ ခမေန်၊ တိဗေတ် ကေုာံ အက္ခရ် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ သီုဖအိုတ် (ဒေဝနာဂရဳ၊ တာမဳလ် စသဖြင့်) ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဏအ်ရ။
# '''အက္ခရ် အဳသဳယဝ်ပဳယျာ (Ethiopic scripts):''' ဒှ် အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲကဵု ဍုင် အဳသဳယဝ်ပဳယျာ ကေုာံ အဳရဳထရဳယာ (Eritrea) မပ္တံကဵု အက္ခရ် ဂဳအက်ဇ် (Ge'ez) ကေုာံ အမာရိတ် (Amharic) တအ်ရ။
# '''အက္ခရ် ကနေဒါ တမ်မူလ (Canadian Aboriginal syllabics):''' ဒှ် အက္ခရ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ သွက် ကောန်ဂကူ တမ်မူလ ပ္ဍဲ ဍုင် ကနေဒါ (Canada) တအ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ဝင်အက္ခရ်မန်]]
* [[သၞောတ်အက္ခရ်]]
* [[ဗျည်]]
* [[သဵု]]
* [[အာလ်ဖာဗေတ်]] (Alphabet)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>bu2lkcwrcz4nrc2wwg1lijesa8tlusz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53371</id>
      <parentid>53370</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10943" sha1="i3xff84mhmo4195vruvxdduqvy3vz9s" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် မနွံကဵု ဗျည် မနွံသဵုအပ္ဍဲ ကေုာံ သင်္ကေတသဵုဂမၠိုင်}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |အဗူဂဳဒါ
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Abugida / Alphasyllabary&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Brahmic_scripts_vowels.svg|alt=သၞောတ်အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ|250x250px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗီုပြင် ပွမစုတ် သဵု ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ (ဂကောံအက္ခရ် ဗြဟ္မဳ)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ သၞောတ်အက္ခရ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဗျည် ကေုာံ သဵု (Segmental)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |မခုတ်ယၟု နကဵု
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ပဳတာ တဳ. ဒနေယျလ် (Peter T. Daniels) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အခိင် စကတဵုဒှ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ၜိုတ် ဘဳသဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံ (ခေတ် အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |လက္ချဏ် အဓိက
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ဗျည်ဂမၠိုင် နွံကဵု ရမ္သာင်သဵု မပါတုဲသား
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |မပြာကတ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[အက္ခရ်မန်]]၊ အက္ခရ်ဗၟာ၊ သေံ၊ ခမေန်၊ ဒေဝနာဂရဳ၊ ဂဳအက်ဇ် (Ge'ez)
|}
'''အဗူဂဳဒါ''' ({{lang-en|Abugida}}) ဟွံသေင်မ္ဂး အာလ်ဖာသဳလာဗရဳ (Alphasyllabary) ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အက္ခရ် မွဲဂကူတုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ဗျည် (Consonant) တအ်ဂှ် ဒှ် အဓိကတုဲ သဵု (Vowel) တအ်ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ မစုတ်ဗပေင် လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် တအ်ရ။

ဗီုပြင် အဓိက သွက် အဗူဂဳဒါ ဂှ် မအက္ခရ် ဗျည်ဇေတ်တ် မွဲမဂှ် နွံကဵု &quot;ရမ္သာင်သဵု မပါတုဲသား&quot; (Inherent vowel) ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲကဵု အက္ခရ်မန် မလိက် &quot;က&quot; ဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင် /ka/ မဒှ် ရမ္သာင် ဗျည် (k) ကေုာံ သဵု (a) မပံင်လဝ်ရ။ ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ရမ္သာင်သဵုမ္ဂး၊ ဒးစုတ် သင်္ကေတသဵု တၞဟ်ဟ် မပ္တံကဵု (ိ, ု, ေ, ော) တအ်ရ။ သၞောတ်အက္ခရ် မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှအគ្នေយ် (မပ္တံကဵု မန်၊ ဗၟာ၊ သေံ၊ ခမေန်) ကေုာံ ဍုင်အိန္ဒိယ တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ သၞောတ်အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ ဏအ်ရ။

== နိရုတ္တိ (Etymology) ==
ဝေါဟာရ &quot;အဗူဂဳဒါ&quot; (Abugida) ဝွံ ဒးဒုင် ခုတ်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ နကဵု အစာသုတေသန ဘာသာဗေဒ အမေရိကာန် မနွံယၟု [[ပဳတာ တဳ. ဒနေယျလ်]] (Peter T. Daniels) ရ။

ညးဝွံ ကေတ်လဝ် သဇိုင် နူကဵု မလိက် ပန်မ ကိုပ်ကၠာအိုတ် နူကဵု အက္ခရ် ဂဳအက်ဇ် (Ge'ez script) မစကာ ပ္ဍဲဍုင် အဳသဳယဝ်ပဳယျာ (Ethiopia) မတွဟ်ဂး '''အ''' (A - አ)၊ '''ဗူ''' (Bu - ቡ)၊ '''ဂဳ''' (Gi - ጊ)၊ ကေုာံ '''ဒါ''' (Da - ዳ) တုဲ ပံင်ပ္ကောံ ခုတ်လဝ် ယၟုဏအ်ရ။ လဒက်ပ္တန် ယၟုဏအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု ယၟု &quot;အာလ်ဖာဗေတ်&quot; (Alphabet) မကေတ်လဝ် နူ အက္ခရ် ဂရိတ် ကိုပ်ကၠာၜါမ A (Alpha) ကဵု B (Beta) ကီုရ။

== လက္ချဏ် ကေုာံ ဗီုပြင်ဂမၠိုင် (Characteristics) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
သၞောတ်အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ ဝွံ နွံကဵု လက္ချဏ် တၞဟ်ခြာ အဓိက (၃) သာ်ရ- ၁။ '''ရမ္သာင်သဵု မပါတုဲသား (Inherent vowel):''' ဗျည် ဓမ္မတာ မွဲမ (ဥပမာ - &quot;ခ&quot;) ဂှ် ဟွံမဲကဵု သင်္ကေတသဵုလေဝ် ရမ္သာင်သဵု မွဲမ (ဗွဲမဂၠိုင် ရမ္သာင် 'အ' ဟွံသေင်မ္ဂး 'အာ') ပါဒၟံင် တုဲသားရ။ ၂။ '''သင်္ကေတ သဵုမစုတ်ဗပေင် (Dependent vowels):''' ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ရမ္သာင်သဵုမ္ဂး၊ မလေပ် ထပ်စုတ် သင်္ကေတ (Diacritics) ပ္ဍဲ ဗျည်ဂှ်ရ။ ဥပမာ - စုတ် &quot;ိ&quot; တုဲ ဒှ်အာ &quot;ခိ&quot; ရ။ ၃။ '''အက္ခရ် သဵုအလဵုဇကု (Independent vowels):''' ယဝ်ရ သဵုဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ဂတအိုတ် (တမ်မအရေဝ်) မ္ဂး၊ မလေပ် စကာ အက္ခရ်သဵု တၞဟ်ခြာ (ဥပမာ - ဣ၊ ဥ၊ ဧ) ဟွံသေင်မ္ဂး စကာ ဗျည် &quot;အ&quot; နဒဒှ် သဇိုင်တုဲ စုတ် သဵု ရ။
&lt;/div&gt;

== ပရေင်တၞဟ်ခြာ ကု သၞောတ်အက္ခရ် တၞဟ်ဂမၠိုင် ==
သၞောတ်အက္ခရ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ဝွံ ပါ်လဝ် ပိဂကူ အဓိကတုဲ အဗူဂဳဒါ ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူ သၞောတ် ၜါတၞဟ်ဂှ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

* '''အဗူဂဳဒါ (Abugida):''' ဗျည် ဒှ် အဓိက၊ သဵု ဒှ် သင်္ကေတ။ (ဥပမာ - အက္ခရ်မန်၊ ဟိန္ဒဳ၊ သေံ)။
* '''အာလ်ဖာဗေတ် (Alphabet):''' ဗျည် ကဵု သဵု ဂှ် နွံကဵု ကဆံင် တုပ်သၟဟ်တုဲ ဒးချူ ယှိုယ်လဝ် ရေင်သကအ်ရ။ ရမ္သာင်သဵု ဟွံပါ ပ္ဍဲ ဗျည်ရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် အင်္ဂလိက် (Latin)၊ အက္ခရ် ဂရိတ်)။
* '''အဗဂျာဒ် (Abjad):''' သၞောတ်အက္ခရ် မချူလဝ် ဆ ဗျည် သၟးတုဲ၊ ရမ္သာင်သဵု တအ်ဂှ် ညးဗှ်လိက်တအ် ဒးစုတ်ကေတ် ဇကုအပိုင် အတိုင် အဓိပ္ပါယ် မအရေဝ်ရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် အာရာဗဳ (Arabic)၊ အက္ခရ် ဟဳဗရူး (Hebrew))။

== ဂကောံ အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ ဂမၠိုင် (Families of Abugidas) ==
ပ္ဍဲကဵု လောကဓါတ်ဏအ် ဂကောံ အက္ခရ် အဗူဂဳဒါ မပြာကတ်အိုတ်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နွံ (၃) ဂကောံ အဓိက ရ-

# '''ဂကောံအက္ခရ် ဗြဟ္မဳ (Brahmic scripts):''' ဒှ် ဂကောံအက္ခရ် မဇၞော်အိုတ်တုဲ ကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ ကိုပ်ကၠာခေတ် အေဒဳ ရ။ အက္ခရ်မန်၊ ဗၟာ၊ သေံ၊ ခမေန်၊ တိဗေတ် ကေုာံ အက္ခရ် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ သီုဖအိုတ် (ဒေဝနာဂရဳ၊ တာမဳလ် စသဖြင့်) ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဏအ်ရ။
# '''အက္ခရ် အဳသဳယဝ်ပဳယျာ (Ethiopic scripts):''' ဒှ် အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲကဵု ဍုင် အဳသဳယဝ်ပဳယျာ ကေုာံ အဳရဳထရဳယာ (Eritrea) မပ္တံကဵု အက္ခရ် ဂဳအက်ဇ် (Ge'ez) ကေုာံ အမာရိတ် (Amharic) တအ်ရ။
# '''အက္ခရ် ကနေဒါ တမ်မူလ (Canadian Aboriginal syllabics):''' ဒှ် အက္ခရ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ သွက် ကောန်ဂကူ တမ်မူလ ပ္ဍဲ ဍုင် ကနေဒါ (Canada) တအ်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ဝင်အက္ခရ်မန်]]
* [[သၞောတ်အက္ခရ်]]
* [[ဗျည်]]
* [[သဵု]]
* [[အာလ်ဖာဗေတ်]] (Alphabet)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အဗူဂဳဒါ}} [[ကဏ္ဍ:သၞောတ်အက္ခရ်ဂမၠိုင်]] [[ကဏ္ဍ:အဗူဂဳဒါဂမၠိုင်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]</text>
      <sha1>i3xff84mhmo4195vruvxdduqvy3vz9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အက္ခရ်လာန်နာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10324</id>
    <revision>
      <id>53373</id>
      <timestamp>2026-04-27T07:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲ ဒေသ သေံသၟဝ်ကျာ မဆေန်ဆက်ကၠုင် နူ အက္ခရ်မန်}} {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot; ! colspan=&quot;2...&quot;</comment>
      <origin>53373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11462" sha1="0mgbmn7w482zmcomxtz2zqto0yg12ok" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲ ဒေသ သေံသၟဝ်ကျာ မဆေန်ဆက်ကၠုင် နူ အက္ခရ်မန်}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |အက္ခရ်လာန်နာ (တာဲတာမ်)
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Lanna Script / Tai Tham&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Tai_Tham_alphabet.svg|alt=အက္ခရ်လာန်နာ|250x250px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗီုပြင် ဗျည် အက္ခရ်လာန်နာ (တာဲတာမ်)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ အက္ခရ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[အဗူဂဳဒါ]] (Abugida)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဘာသာစကား
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သေံသၟဝ်ကျာ (Northern Thai)
တာဲလူး (Tai Lü)
တာဲခွန် (Khün)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အခိင်ကာလ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ၜိုတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၃ စဵုကဵု လၟုဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တမ်မူလ တၞောဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ
↳ အက္ခရ် ပလ္လဝ
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;↳ [[အက္ခရ်မန်]] (ဟရိဘုဉ္ဇယ)

&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;↳ '''အက္ခရ်လာန်နာ'''
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဒေသ မစကာဂၠိုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သေံသၟဝ်ကျာ၊ တွဵုရးသေံ (ဍုင်ဗၟာ)၊ ယူနန်၊ လာအဝ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |လၟေင် ဂၠံင်ချူ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |လပါ် ဇွိ ညာတ်
|}
'''အက္ခရ်လာန်နာ''' ({{lang-en|Lanna script}}) ဟွံသေင်မ္ဂး '''အက္ခရ် တာဲတာမ်''' (Tai Tham script) ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အက္ခရ် [[အဗူဂဳဒါ]] မစကာ သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာစကား ဂကူသေံ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ သေံသၟဝ်ကျာ (Northern Thailand)၊ တွဵုရးသေံ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ (Shan State)၊ ဍုင်ယူနန် (Yunnan) ဍုင်ကြုက်၊ ကေုာံ ဍုင်လာအဝ် တအ်ရ။

အက္ခရ်ဝွံ ကလိဂွံလဝ် ပရေင်သြဇာ နူကဵု [[အက္ခရ်မန်]] ခေတ် [[ဟရိဘုဉ္ဇယ]] (Hariphunchai) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်တုဲ၊ ဗီုပြင် လက္ချဏ် မချူလဝ်တအ်ဝွံ ခဍမ်ခဍမ် တုပ်သၟဟ် ကု အက္ခရ်မန် ကေုာံ အက္ခရ်ဗၟာ ဗွဲမလောန်ရ။ ယၟု မဟီုဂး &quot;တာဲတာမ်&quot; ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လိက်ဓမ္မ သွက် ဂကူတာဲ&quot; တုဲ၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး အက္ခရ်ဏအ်ဝွံ စကာလဝ် သွက်ဂွံ ချူ လိက်ပိဋကတ်၊ လိက်ဓမ္မ ကေုာံ ရာဇဝင် မဆေင်ကဵု သာသနာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ဝၚ် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
အက္ခရ်လာန်နာ ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်လာန်နာ (Lanna Kingdom) မနွံ ဗဟဵု ကြပ်ကဵု ဍုင်ဇင်းမာဲ (Chiang Mai) ပ္ဍဲအခိင် ဗွဝ်ကၠံ ၁၃ ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဂကူသေံ (တာဲ) တအ် ဟွံဂွံ ဒက်ပ္တန် ဍုင်လာန်နာ ဏီဂှ်၊ ဒေသဏအ်ဝွံ ဒးဒုင်အုပ်ဓုပ်လဝ် နကဵု ဍုင်မန် မနွံယၟု ဟရိဘုဉ္ဇယ (Hariphunchai / Lamphun) ရ။

ကောန်ဂကူ သေံ (တာဲ) တအ် ပြံင်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသဂှ်တုဲ၊ ညးတအ် ဒုင်ကေတ် ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နူကဵု ကောန်ဂကူမန် တအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတအ် လ္ၚတ်ကေတ် သၞောတ်အက္ခရ်မန် တြေံ (Old Mon script) မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲ ဟရိဘုဉ္ဇယ တုဲ၊ ဖန်ဗဒှ် ပလေဝ်ပလေတ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ရမ္သာင် ဘာသာစကား သေံ ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အက္ခရ်လာန်နာ ဝွံ ဒှ် တၞောဝ်ဆေန်ဆက် တိုက်ရိုက် နူကဵု အက္ခရ်မန် ရ။

== ပွမသုင်စောဲ ကေုာံ ဘာသာစကားဂမၠိုင် (Usage and Languages) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
အက္ခရ်လာန်နာ (တာဲတာမ်) ဝွံ စကာ သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာစကား အဓိက ပိ ဂကူ ရ- ၁။ '''ဘာသာ သေံသၟဝ်ကျာ (Northern Thai):''' ဟွံသေင်မ္ဂး ကော်ခဴစ &quot;ခမ်းမူးအန်&quot; (Kham Mueang)။ မစကာ ပ္ဍဲ ဒေသ ဇင်းမာဲ ကေုာံ တွဵုရး သၟဝ်ကျာ ဍုင်သေံ။ ၂။ '''ဘာသာ တာဲလူး (Tai Lü):''' မစကာ ပ္ဍဲ ဒေသ သစ်ဆောင်ပန်နား (Xishuangbanna) တွဵုရးယူနန် (ဍုင်ကြုက်) ကေုာံ ဒေသ လာအဝ် သၟဝ်ကျာ။ ၃။ '''ဘာသာ တာဲခွန် (Tai Khün):''' မစကာ ပ္ဍဲ ဍုင်ကျိုင်းတုံ (Kengtung)၊ တွဵုရးသေံ (Shan State) ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ ရ။

ၜိုန်ရ အက္ခရ်ဏအ် ဒှ် အက္ခရ် မသုင်စောဲလဝ် ဗွဲမလှဲလး ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဘာသာစကား သေံသၟဝ်ကျာ ဂှ် ပြံင်လှာဲ စကာထောအ် အက္ခရ်သေံ (Thai script) တုဲ အက္ခရ်လာန်နာ ဂှ် စကာ ဆ ပ္ဍဲ ဘာလကျာ်၊ ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲ ယေန်သၞာင် သၟးရ။
&lt;/div&gt;

== လက္ချဏ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Characteristics) ==
အက္ခရ်လာန်နာ ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်အက္ခရ် [[အဗူဂဳဒါ]] တုဲ နွံကဵု လက္ချဏ် ဗီုပြင် မတုပ်သၟဟ် ကု အက္ခရ်မန် ကေုာံ ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ-

* '''ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ်:''' ဟိုတ်နူ မချူ ပ္ဍဲ လတူ သၠရိုတ် နကဵု ကၞေဟ်ပသဲ တုဲ အက္ခရ်တအ် နွံကဵု ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် (Rounded shapes) ရ။
* '''ဗျည်ကွက် / ဗျည်သၟဝ် (Subjoined Consonants):''' တုပ်သၟဟ် ကု လိက်မန် (ဥပမာ- က္က၊ မ္မ၊ ကၠ) ကီု၊ အက္ခရ်လာန်နာ နွံကဵု သၞောတ် မစွံ ဗျည် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ သၟဝ် ဗျည် ပထမ သွက်ဂွံ ပ္တိတ်ရမ္သာင် မွဲစွံ (Consonant clusters) ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ရမ္သာင် ရ။
* '''သဵုဂမၠိုင် (Vowels):''' သဵု တအ်ဂှ် စုတ် ပ္ဍဲ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် ဂမၠိုင်ရ။
* '''သင်္ကေတ ရမ္သာင်သၠုင်သဝ် (Tone marks):''' ဟိုတ်နူ ဘာသာသေံ တအ် ဒှ် ဘာသာ မစကာ ရမ္သာင်သၠုင်သဝ် (Tonal languages) တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု အက္ခရ်လာန်နာ ဂှ် နွံကဵု သင်္ကေတ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ရမ္သာင် (Tones) ညံင်ရဴ အက္ခရ်သေံ ကီုရ။

== အကာဲအရာ ခေတ်လၟုဟ် (Modern Context) ==
ပ္ဍဲကဵု သၞာံ လက္ကရဴဏအ်၊ ပရေင်ကလေင် ကၠောန်ဗဒှ် ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တိုန် ကလေင် (Revival) အက္ခရ်လာန်နာ ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဍုင်သေံသၟဝ်ကျာ တုဲ၊ လိက်ဆိုင်းဘုတ် (Signboards)၊ လိက်အုပ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ အစဳအဇန် ဘာတအ်ဂှ် စကလေင် ဗ္တောန်ကၠုင် အက္ခရ်ဏအ် ရ။

အက္ခရ် တာဲတာမ် (Tai Tham) ဝွံ သီု ဂွံဒုင် စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲကဵု စရင် ယူနဳကုဒ် ([[Unicode]]) စတမ်နူ တိုင် (Version) 5.2 မတိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ တုဲ၊ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး စကာ ချူ ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ မဝ်ဗိုင် ဖုန် တအ် ဂွံကၠုင်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ဝင်အက္ခရ်မန်]]
* [[ဟရိဘုဉ္ဇယ]]
* [[ဘာသာသေံ]]
* [[အဗူဂဳဒါ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>0mgbmn7w482zmcomxtz2zqto0yg12ok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53374</id>
      <parentid>53373</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T07:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11456" sha1="tj2t130n8jddxw6epi4g326cvzu5ywa" xml:space="preserve">{{Short description|သၞောတ်အက္ခရ် မစကာ ပ္ဍဲ ဒေသ သေံသၟဝ်ကျာ မဆေန်ဆက်ကၠုင် နူ အက္ခရ်မန်}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; |အက္ခရ်လာန်နာ (တာဲတာမ်)
&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Lanna Script / Tai Tham&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; |[[ဝှာင်:Tai_Tham_alphabet.svg|alt=အက္ခရ်လာန်နာ|250x250px]]
&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ဗီုပြင် ဗျည် အက္ခရ်လာန်နာ (တာဲတာမ်)&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; |ဂကူ အက္ခရ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |[[အဗူဂဳဒါ]] (Abugida)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဘာသာစကား
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သေံသၟဝ်ကျာ (Northern Thai)
တာဲလူး (Tai Lü)
တာဲခွန် (Khün)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |အခိင်ကာလ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |ၜိုတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၃ စဵုကဵု လၟုဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |တမ်မူလ တၞောဝ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |အက္ခရ် ဗြဟ္မဳ
↳ အက္ခရ် ပလ္လဝ
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;↳ [[အက္ခရ်မန်]] (ဟရိဘုဉ္ဇယ)

&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;↳ '''အက္ခရ်လာန်နာ'''
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |ဒေသ မစကာဂၠိုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |သေံသၟဝ်ကျာ၊ တွဵုရးသေံ (ဍုင်ဗၟာ)၊ ယူနန်၊ လာအဝ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; |လၟေင် ဂၠံင်ချူ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; |လပါ် ဇွိ ညာတ်
|}
'''အက္ခရ်လာန်နာ''' ({{lang-en|Lanna script}}) ဟွံသေင်မ္ဂး '''အက္ခရ် တာဲတာမ်''' (Tai Tham script) ဝွံ ဒှ် သၞောတ်အက္ခရ် [[အဗူဂဳဒါ]] မစကာ သွက်ဂွံ ချူ အရေဝ်ဘာသာ ဂကူသေံ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ သေံသၟဝ်ကျာ (Northern Thailand)၊ တွဵုရးသေံ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ (Shan State)၊ ဍုင်ယူနန် (Yunnan) ဍုင်ကြုက်၊ ကေုာံ ဍုင်လာအဝ် တအ်ရ။

အက္ခရ်ဝွံ ကလိဂွံလဝ် ပရေင်သြဇာ နူကဵု [[အက္ခရ်မန်]] ခေတ် [[ဟရိဘုဉ္ဇယ]] (Hariphunchai) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်တုဲ၊ ဗီုပြင် လက္ချဏ် မချူလဝ်တအ်ဝွံ ခဍမ်ခဍမ် တုပ်သၟဟ် ကု အက္ခရ်မန် ကေုာံ အက္ခရ်ဗၟာ ဗွဲမလောန်ရ။ ယၟု မဟီုဂး &quot;တာဲတာမ်&quot; ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လိက်ဓမ္မ သွက် ဂကူတာဲ&quot; တုဲ၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး အက္ခရ်ဏအ်ဝွံ စကာလဝ် သွက်ဂွံ ချူ လိက်ပိဋကတ်၊ လိက်ဓမ္မ ကေုာံ ရာဇဝင် မဆေင်ကဵု သာသနာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ဝၚ် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
အက္ခရ်လာန်နာ ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်လာန်နာ (Lanna Kingdom) မနွံ ဗဟဵု ကြပ်ကဵု ဍုင်ဇင်းမာဲ (Chiang Mai) ပ္ဍဲအခိင် ဗွဝ်ကၠံ ၁၃ ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဂကူသေံ (တာဲ) တအ် ဟွံဂွံ ဒက်ပ္တန် ဍုင်လာန်နာ ဏီဂှ်၊ ဒေသဏအ်ဝွံ ဒးဒုင်အုပ်ဓုပ်လဝ် နကဵု ဍုင်မန် မနွံယၟု ဟရိဘုဉ္ဇယ (Hariphunchai / Lamphun) ရ။

ကောန်ဂကူ သေံ (တာဲ) တအ် ပြံင်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသဂှ်တုဲ၊ ညးတအ် ဒုင်ကေတ် ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နူကဵု ကောန်ဂကူမန် တအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတအ် လ္ၚတ်ကေတ် သၞောတ်အက္ခရ်မန် တြေံ (Old Mon script) မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲ ဟရိဘုဉ္ဇယ တုဲ၊ ဖန်ဗဒှ် ပလေဝ်ပလေတ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ရမ္သာင် ဘာသာစကား သေံ ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အက္ခရ်လာန်နာ ဝွံ ဒှ် တၞောဝ်ဆေန်ဆက် တိုက်ရိုက် နူကဵု အက္ခရ်မန် ရ။

== ပွမသုင်စောဲ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင် (Usage and Languages) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
အက္ခရ်လာန်နာ (တာဲတာမ်) ဝွံ စကာ သွက်ဂွံ ချူ ဘာသာစကား အဓိက ပိ ဂကူ ရ- ၁။ '''ဘာသာ သေံသၟဝ်ကျာ (Northern Thai):''' ဟွံသေင်မ္ဂး ကော်ခဴစ &quot;ခမ်မူအန်&quot; (Kham Mueang)။ မစကာ ပ္ဍဲ ဒေသ ဇင်မာဲ ကေုာံ တွဵုရး သၟဝ်ကျာ ဍုင်သေံ။ ၂။ '''ဘာသာ တာဲလူ (Tai Lü):''' မစကာ ပ္ဍဲ ဒေသ သစ်ဆောင်ပန်နား (Xishuangbanna) တွဵုရးယူနန် (ဍုင်ကြုက်) ကေုာံ ဒေသ လာအဝ် သၟဝ်ကျာ။ ၃။ '''ဘာသာ တာဲခွန် (Tai Khün):''' မစကာ ပ္ဍဲ ဍုင်ကျိုင်းတုံ (Kengtung)၊ တွဵုရးသေံ (Shan State) ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ ရ။

ၜိုန်ရ အက္ခရ်ဏအ် ဒှ် အက္ခရ် မသုင်စောဲလဝ် ဗွဲမလှဲလး ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဘာသာစကား သေံသၟဝ်ကျာ ဂှ် ပြံင်လှာဲ စကာထောအ် အက္ခရ်သေံ (Thai script) တုဲ အက္ခရ်လာန်နာ ဂှ် စကာ ဆ ပ္ဍဲ ဘာလကျာ်၊ ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲ ယေန်သၞာင် သၟးရ။
&lt;/div&gt;

== လက္ချဏ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Characteristics) ==
အက္ခရ်လာန်နာ ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်အက္ခရ် [[အဗူဂဳဒါ]] တုဲ နွံကဵု လက္ချဏ် ဗီုပြင် မတုပ်သၟဟ် ကု အက္ခရ်မန် ကေုာံ ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ-

* '''ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ်:''' ဟိုတ်နူ မချူ ပ္ဍဲ လတူ သၠရိုတ် နကဵု ကၞေဟ်ပသဲ တုဲ အက္ခရ်တအ် နွံကဵု ဗီုပြင် ခဍမ်ခဍမ် (Rounded shapes) ရ။
* '''ဗျည်ကွက် / ဗျည်သၟဝ် (Subjoined Consonants):''' တုပ်သၟဟ် ကု လိက်မန် (ဥပမာ- က္က၊ မ္မ၊ ကၠ) ကီု၊ အက္ခရ်လာန်နာ နွံကဵု သၞောတ် မစွံ ဗျည် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ သၟဝ် ဗျည် ပထမ သွက်ဂွံ ပ္တိတ်ရမ္သာင် မွဲစွံ (Consonant clusters) ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ရမ္သာင် ရ။
* '''သဵုဂမၠိုင် (Vowels):''' သဵု တအ်ဂှ် စုတ် ပ္ဍဲ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည် ဂမၠိုင်ရ။
* '''သင်္ကေတ ရမ္သာင်သၠုင်သဝ် (Tone marks):''' ဟိုတ်နူ ဘာသာသေံ တအ် ဒှ် ဘာသာ မစကာ ရမ္သာင်သၠုင်သဝ် (Tonal languages) တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု အက္ခရ်လာန်နာ ဂှ် နွံကဵု သင်္ကေတ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ရမ္သာင် (Tones) ညံင်ရဴ အက္ခရ်သေံ ကီုရ။

== အကာဲအရာ ခေတ်လၟုဟ် (Modern Context) ==
ပ္ဍဲကဵု သၞာံ လက္ကရဴဏအ်၊ ပရေင်ကလေင် ကၠောန်ဗဒှ် ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တိုန် ကလေင် (Revival) အက္ခရ်လာန်နာ ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဍုင်သေံသၟဝ်ကျာ တုဲ၊ လိက်ဆိုင်းဘုတ် (Signboards)၊ လိက်အုပ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ အစဳအဇန် ဘာတအ်ဂှ် စကလေင် ဗ္တောန်ကၠုင် အက္ခရ်ဏအ် ရ။

အက္ခရ် တာဲတာမ် (Tai Tham) ဝွံ သီု ဂွံဒုင် စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲကဵု စရင် ယူနဳကုဒ် ([[Unicode]]) စတမ်နူ တိုင် (Version) 5.2 မတိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ တုဲ၊ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး စကာ ချူ ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ မဝ်ဗိုင် ဖုန် တအ် ဂွံကၠုင်ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==

* [[ဝင်အက္ခရ်မန်]]
* [[ဟရိဘုဉ္ဇယ]]
* [[ဘာသာသေံ]]
* [[အဗူဂဳဒါ]]

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>tj2t130n8jddxw6epi4g326cvzu5ywa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိက်စၞောန် ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင် စၟတ် (၈၈)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10325</id>
    <revision>
      <id>53378</id>
      <timestamp>2026-04-27T11:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|လိက်စၞောန် အလဵုအသဳ မဆေင်ကဵု ပရေင်မင်မွဲ အာဲကၟာဲသာသနာ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာ}} {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em...&quot;</comment>
      <origin>53378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12416" sha1="36q3jgco42ebfionoimi7dofxb2e1by" xml:space="preserve">{{Short description|လိက်စၞောန် အလဵုအသဳ မဆေင်ကဵု ပရေင်မင်မွဲ အာဲကၟာဲသာသနာ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာ}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; | လိက်စၞောန်စၟတ် (၈၈)&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Directive No. 88&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 0.5em; background-color: #ffffff;&quot; | '''ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံသမ္မတမြန်မာ&lt;br /&gt;ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင်'''
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဂကူ လိက်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | လိက်စၞောန် (Directive)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ပရူပရာ အဓိက
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ပွမစၞောန်ပ္ကအ် ပရေင်မင်မွဲထိင်ဒဝ် စေတဳပုထဵု ကေုာံ အာဲကၟာဲသာသနာ တြေံတြဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ပ္တိတ် နူ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | စၟတ်တ္ၚဲ ပ္တိတ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ၃ မာတ် ၂၀၂၆&lt;br /&gt;(၁၃၈၇ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၂ စွေက်)
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ညးမထပက်စၟတ်တဲ
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ဘဒ္ဒန္တကုမာရ (ဥက္ကဋ္ဌ)&lt;br /&gt;ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာဘိဝံသ (ညးရေင်တၠုင်ဖိုလ်)
|}

'''လိက်စၞောန် ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင် စၟတ် (၈၈)''' ({{lang-en|State Sangha Maha Nayaka Committee Directive No. 88}}) ဝွံ ဒှ် လိက်စၞောန် သၞောဝ်ဥပဒေ မပ္တိတ်လဝ် နကဵု ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင် (State Sangha Maha Nayaka Committee) ပ္ဍဲကဵု စၟတ်တ္ၚဲ ၃ မာတ် ၂၀၂၆ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ မင်မွဲ အာဲကၟာဲသာသနာ မပ္တံကဵု စေတဳပုထဵု၊ ဘာလကျာ်၊ သီ၊ ဇြပ် ကေုာံ ရုပ်ကျာ် မနွံကဵု ဝင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံသမ္မတမြန်မာ ရ။

လိက်စၞောန်ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် စေတဳပုထဵု ကေုာံ လဒက်ပ္တန် သာသနာ တြေံတြဟ်တအ်ဂှ် ဟွံစှ်ေကဵု နဲကဲ မင်မွဲ အာဲကၟာဲတုဲ ပကဵု ညံင် ကွတ်တဲတမ်မူလ ကေုာံ ဝင်တြေံတအ် ဂွံလီုလာ် ကၠေအ်ကၠက်အာဂှ်ရ၊ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဝေတ်ဗ္စန် လတူ အရာတအ်ဏအ်တုဲ ပ္တိတ်လဝ် လိက်စၞောန်ဏအ် ရ။

== ဝင် ကေုာံ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် (Background and Causes) ==
ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဗၟာဝွံ နွံကဵု လဒက်ပ္တန် သာသနာ မနွံကဵု ဝင် မဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် မပ္တံကဵု ပ္ဍဲ ဗုကာံ၊ သဓီု၊ ဟံသာဝတဳ ကေုာံ မြံက်ဥူ တအ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်ခေတ်လၟုဟ် ပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံလ္ၚဵုတအ်ဂှ် နကဵု သဒ္ဓါ စေတနာ သၟးတုဲ၊ နကဵု ဟိုတ် ပွမပလေဝ်ပလေတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမပြံင်လှာဲဒၞာဲတအ်ဂှ် ကၠောန်ပကဵု ညံင် စေတဳပုထဵု မနွံကဵု ဝင်တြေံ၊ လဒက်ပ္တန်သာသနာ၊ ကေုာံ ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ်တအ် ညံင်ကွတ်တဲတမ်မူလ (Original architectural value) ဂွံလီုလာ်အာ ရ။

အရာဏအ်ဂှ် ပကဵုညံင် စေတနာ သဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ဂွံလရိုအ်လီု သၟးဟွံက သီုကဵု ထိခိုက်ပလီုပလာ် အာဲကၟာဲတြေံတြဟ် (Cultural heritage) တအ်တုဲ လတူ ပရေင်ကမၠောန်တအ်ဏအ်ဂှ် ညံင်ဂွံ ဒစဵုဒစး ဝေတ်ဗ္စန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်အာ အာဲကၟာဲသာသနာဂှ် လိက်စၞောန်ဏအ် မဒးပ္တိတ်လဝ်ရ။

== တင်ဂၞင် စၞောန်ပ္ကအ် အဓိကဂမၠိုင် (Key Provisions) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
အတိုင် လိက်စၞောန် စၟတ် (၈၈) မ္ဂး၊ ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင် စၞောန်ပ္ကအ်လဝ် တင်အဓိက (၄) တင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

၁။ '''ပရေင်ဆဵုဂဗ:''' ကျာ်ဇၞော်အ္စာသင်နာဲ ညးမသ္ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲဒေသနာနာ အပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံသမ္မတမြန်မာ တအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ပူဂိုလ်၊ ဂကောံ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် နကဵု ဟိုတ် ပွမပလေဝ်ပလေတ်၊ ပွမပြံင်လှာဲဒၞာဲတုဲ ကၠောန်ပကဵု ညံင် စေတဳပုထဵု မနွံကဵု ဝင်တြေံ၊ လဒက်ပ္တန်သာသနာ၊ တိသာသနာ ကေုာံ ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ်တအ် ညံင်ကွတ်တဲတမ်မူလ ဂွံလီုလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠေအ်ကၠက်အာဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နကဵု စိုတ်ဟွံမိပ်သၠံင်ရ။

၂။ '''ပရေင်ဒစဵုဒစး:''' ပွမကၠောန်ပသာ်ဏအ်ဂှ် ပကဵုညံင် စေတနာ သဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ဂွံလရိုအ်လီု သၟးဟွံက သီုကဵု ထိခိုက်ပလီုပလာ် အာဲကၟာဲတြေံတြဟ်တအ်တုဲ လတူ ပရေင်ကမၠောန်တအ်ဏအ်ဂှ် ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင် ဒစဵုဒစး ဝေတ်ဗ္စန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

၃။ '''တာလျိုင် မင်မွဲ:''' စေတဳပုထဵု မနွံကဵု ဝင်တြေံ၊ လဒက်ပ္တန်သာသနာ၊ ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ် ကေုာံ တိသာသနာ မနွံ အလုံမွဲဍုင်တအ်ဂှ် ဌာနအလဵုအသဳ မဆက်စပ်၊ ဂကောံအုပ်ဓုပ်၊ ဂကောံဂေါပက ကေုာံ ကောန်ဍုင်ကွာန် ဒေသခံတအ် ညံင်ဂွံ ပံင်ကောံ မင်မွဲထိင်ဒဝ်အာ အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ နဲကဲဥပဒေဂမၠိုင်တုဲ သီုဟွံမဲကဵု အခေါင် မပလီုပလာ်၊ မပထောင်ပလီု ကေုာံ ပွမပြံင်လှာဲ ဗီုပြင်တအ်ဂှ် လ္ပကၠောန်ပ လးလး ရောင် စၞောန်ပ္ကအ်ဏာရ။

၄။ '''ပရေင်စၞောန်ပ္ကအ် ဂကောံသင်:''' နကဵု ဂကောံသံဃနာယက ကဆံင်အဆက်ဆက်တအ်လေဝ် အပ္ဍဲ ပွိုင်ဒေသဇကုဂှ် ညံင်ပရေင်ကမၠောန် မပကဵု ညံင်ဂွံ ထိခိုက် ပရေင်သာသနာ ကေုာံ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် တြေံတြဟ် ဗီုကဵုလၟုဟ်ဏအ် ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ်ဂှ် ညံင်ဂွံ ဗီုဗ္ဂပ် ကောပ်ကာဲအာ ဗွဲတၟေင်ရောင် စၞောန်ပ္ကအ်ဏာရ။
&lt;/div&gt;

== ညးမထပက်စၟတ်တဲ ကေုာံ ပွမတြးပ္တိတ် (Signatories and Distribution) ==
လိက်စၞောန်ဏအ်ဝွံ ဒးဒုင် ထပက်လဝ် စၟတ်တဲ နကဵု ညးမက္ဍိုက်က္ဍိုပ် အဓိက ၜါတၠ နူကဵု ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင် ရ-
* '''ဥက္ကဋ္ဌ:''' အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဘဒ္ဒန္တကုမာရ
* '''ညးရေင်တၠုင်ဖိုလ်:''' အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာဘိဝံသ

လိက်စၞောန်ဏအ်ဝွံ သွက်ဂွံ ကၠောန်သ္ပ ကေုာံ ဗက်အာ အတိုင် သၞောဝ်တုဲ ပလံင်ဗစိုပ် တြးပ္တိတ်လဝ် ဇရေင် ဌာနအလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံမဆက်စပ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* ဂကောံသံဃနာယက ကဆံင်အဆက်ဆက် သီုဖအိုတ်
* ဌာနဝန်ဇၞော် ပရေင်သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်
* ဂကောံအလဵုအသဳ တွဵုရး/ရးဒေသဇၞော် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
* ဒပ်ဗၠာဲရဲ ကၟိန်ဍုင်မြန်မာ (သွက်ဂွံ ရီုဗင် ကၠောန်သ္ပအာ အတိုင် နွံပၟိက်)

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[သာသနာ ဗုဒ္ဓ ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]
* [[ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင်]]
* [[အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင်]]

== နိဿဲ ==
* လိက်စၞောန်စၟတ် (၈၈)၊ ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင် (၃ မာတ် ၂၀၂၆)

{{DEFAULTSORT:လိက်စၞောန် သံဃမဟာနာယက (၈၈)}}
[[ကဏ္ဍ:ဝင်သာသနာ ဍုင်ဗၟာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကောံသံဃမဟာနာယက ဍုင်]]
[[ကဏ္ဍ:သၞောဝ်ဥပဒေ ဍုင်ဗၟာ]]</text>
      <sha1>36q3jgco42ebfionoimi7dofxb2e1by</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပဋိပက္ခ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10326</id>
    <revision>
      <id>53379</id>
      <timestamp>2026-04-27T11:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တဝ်စၞေဟ် အကြာ ပူဂိုလ်၊ ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင်ဂမၠိုင်}} {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9f...&quot;</comment>
      <origin>53379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11782" sha1="fievwvb3uzs2hlb8f4onobbwtv8mmy3" xml:space="preserve">{{Short description|ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တဝ်စၞေဟ် အကြာ ပူဂိုလ်၊ ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင်ဂမၠိုင်}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; | ပဋိပက္ခ&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Conflict&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:Two_people_arguing_silhouette.svg|200px|alt=ပရေင်ကယျာန်ခယျ]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကယျာန်ခယျ ဒှ် လက္ချဏ် သဇိုင် သွက် ပဋိပက္ခ ရ&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | အဓိပ္ပါယ်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ပရေင်ဒစဵုဒစး၊ ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တဝ်စၞေဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဗီုပြင်ဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | အပ္ဍဲပူဂိုလ်၊ အကြာပူဂိုလ်၊ အပ္ဍဲဂကောံ၊ အကြာဂကောံ၊ အကြာဍုင်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | ဟိုတ် အဓိက
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် သွက် အခေါင်အရာ၊ တင်ရန်တၟအ် ဟွံတုပ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဟွံကၠးဖ္ဍး
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | နဲကဲ သောင်က္ဍး
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ပွမပညဳပညပ် (Negotiation)၊ ညးလဒေါဝ် (Mediation)
|}

'''ပဋိပက္ခ''' ({{lang-en|Conflict}}) ဝွံ ဒှ် ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ်၊ ပရေင်ကယျာန်ခယျ၊ ဒစဵုဒစး၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တဝ်စၞေဟ် မကတဵုဒှ် အကြာ ပူဂိုလ် (ၜါတၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်)၊ ဂကောံဂမၠိုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ရးနိဂီု ဍုင်ဂမၠိုင် ရ။ ပဋိပက္ခဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် အခိင်ကာလ လညာတ်၊ ပရေင်နွံပၟိက်၊ တင်ရန်တၟအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး င္ၚုဟ်မး (Values) ညးမွဲကဵုမွဲ ဟွံကိတ်ညဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒစဵုဒစး ဒၟံင် ရေင်သကအ် ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဘဝကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) မ္ဂး၊ ပဋိပက္ခဝွံ ဒှ် အရာဓမ္မတာ မလေပ်ကတဵုဒှ်မာန်လၟိုန်ရ။ ပဋိပက္ခ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ပရေင်ပလီုပလာ် ကေုာံ ပေါဲပၞာန် (Destructive conflict) ကတဵုဒှ်မာန်ကီုလေဝ်၊ ပဋိပက္ခ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ယဝ်ရ သောင်က္ဍး ဗွဲမဒးရးမ္ဂး ဍေံပကဵု ညံင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ခိုဟ်ဟ်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ကသပ်တၟိတၟိ (Constructive conflict) ကတဵုဒှ်ကၠုင် မာန်ကီုရ။

== ဟိုတ် မကတဵုဒှ် ပဋိပက္ခ (Causes of Conflict) ==
ပဋိပက္ခတအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ သဇိုင်အဓိက နာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အခေါင်အရာ ကေုာံ တင်ဂုဏ်ဖိုလ် (Competition for Resources):''' ဒၞာဲတိဍာ်၊ သြန်၊ ဒြပ်ရတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အဝဵုအာဏာ မနွံ အပိုင်အခြာ တအ်ဂှ် ညးမွဲကဵုမွဲ မိက်ဂွံ ကလိဂွံတုဲ ပြိုင်ပ္ကာန် ရေင်သကအ်။
* '''တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ပၟိက်ဆန္ဒ ဟွံတုပ်သၟဟ် (Divergent Goals and Needs):''' ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံတအ် နွံကဵု တင်ရန်တၟအ် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်တုဲ၊ ပရေင်ကမၠောန် မွဲလပါ်ဂှ် အာကၟာတ်လဒဵုဒၟံင် ပရေင်ကမၠောန် မွဲလပါ်။
* '''င္ၚုဟ်မး ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဟွံတုပ် (Value and Cultural Differences):''' ပရေင်ပတှ်ေ၊ ဘာသာ၊ လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင် တၞဟ်ခြာလောန်တုဲ ဒုင်ကေတ် ဟွံမာန် ရေင်သကအ်။
* '''ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဟွံကၠးဖ္ဍး (Communication Breakdown):''' ပွမဟီုဂး ဗၠေတ်၊ ပွမကၠိုဟ်ဗၠေတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမအောပ်ဗ္ဒန် တင်ဂၞင် တအ်ဝွံ ကတဵုဗဒှ်ကဵု ပရေင်ဒွိင်ဒမၠ ကေုာံ ပဋိပက္ခ မာန်ရ။

== ဗီုပြင် ပဋိပက္ခဂမၠိုင် (Types of Conflict) ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဵု ပညာ စိတ္တဗေဒ (Psychology) ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management) မ္ဂး၊ ပဋိပက္ခ ဂှ် ပါ်လဝ် နွံ ၄ ဂကူ အဓိက ရ-

၁။ '''ပဋိပက္ခ အပ္ဍဲပူဂိုလ် (Intrapersonal Conflict):''' 
ဒှ် ပဋိပက္ခ မကတဵုဒှ် အပ္ဍဲ စိုတ် ပူဂိုလ်မွဲဓဝ် ရ။ (ဥပမာ - ပရေင်ဒးရုဲစှ် အကြာ အရာၜါ မနွံကဵု တင်ခိုဟ် ၜါလပါ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးရုဲစှ် အကြာ တာလျိုင် ကဵု ပၟိက်ဆန္ဒဇကု)။

၂။ '''ပဋိပက္ခ အကြာပူဂိုလ် (Interpersonal Conflict):''' 
ဒှ် ပဋိပက္ခ မကတဵုဒှ် အကြာ ပူဂိုလ် ၜါတၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်။ (ဥပမာ - ပရေင်ကယျာန်ခယျ အကြာ သမ္ဘာကဵုတၠသ္ၚိ၊ အကြာ ရဲမိတ်သဟာဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကြာ သၟာကမၠောန် မွဲစွံ)။

၃။ '''ပဋိပက္ခ အပ္ဍဲဂကောံ (Intragroup Conflict):''' 
ဒှ် ပဋိပက္ခ မကတဵုဒှ် အပ္ဍဲ ကောန်ဂကောံ မွဲဂကောံဓဝ်။ (ဥပမာ - ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် အကြာ ကောန်ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အပ္ဍဲ ဂကောံကမၠောန် ကုမ္ပဏဳ မွဲ)။

၄။ '''ပဋိပက္ခ အကြာဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး အကြာဍုင် (Intergroup / International Conflict):''' 
ဒှ် ပဋိပက္ခ ဇၞော် မကတဵုဒှ် အကြာ ဂကောံ ၜါဂကောံ၊ ဂကူ ၜါဂကူ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ရးနိဂီု ဍုင် ၜါဍုင်။ (ဥပမာ - ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် သွက် အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဍုင်၊ ပဋိပက္ခ အကြာ ဘာသာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပေါဲပၞာန် ဂၠးတိ)။
&lt;/div&gt;

== ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ (Conflict Resolution) ==
ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ (Conflict Resolution) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သွက်ဂွံ လဇဟ်ဖျေံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကေုာံ ဂၠာဲသွဟ် မပေင်စိုတ် ၜါလပါ်ရ။ နဲကဲ အဓိက ဂမၠိုင်တအ်ဂှ်-
* '''ပွမပညဳပညပ် (Negotiation):''' ဒှ် နဲကဲ ညးၜါလပါ် ဆဵုဂဗ ဟီုဂး ရေင်သကအ် တိုက်ရိုက် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်တုပ်စိုတ် မွဲ။
* '''ပွမသောင်က္ဍး နကဵု ညးလဒေါဝ် (Mediation):''' ယဝ်ရ ညးၜါလပါ် သောင်က္ဍး ဟွံမာန်မ္ဂး၊ ပါလုပ်ကေတ် ပူဂိုလ် မရနုက်ကဵု ပိ (မဟွံဗက်လပါ်) သွက်ဂွံ ရီုဗင် ပညဳပညပ် ကဵု။
* '''ပွမယှအ်ဖျေံ ညးသကအ် (Compromise):''' ဒှ် ပရေင် မွဲလပါ်မ္ဂး ယှအ်ဖျေံ တင်အာတ်မိက် ဇကု ညိညတုဲ ကလိဂွံ သွဟ် လဒေါဝ် မွဲ။
* '''ပွမစကာ သၞောဝ်ဥပဒေ (Litigation / Arbitration):''' ယဝ်ရ သောင်က္ဍး နကဵု ဂၠံင်တရဴ ၜိုဟ်သြိုဟ် ဟွံမာန်မ္ဂး၊ ဒးအာ ခုံရုင်ဗစာ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ရ။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ်]] (Peace)
* [[ပေါဲပၞာန်]] (War)
* [[စိတ္တဗေဒ]] (Psychology)
* [[ပွမပညဳပညပ်]] (Negotiation)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ပဋိပက္ခ}}
[[ကဏ္ဍ:စိတ္တဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[ကဏ္ဍ:ပဋိပက္ခဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>fievwvb3uzs2hlb8f4onobbwtv8mmy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10327</id>
    <revision>
      <id>53380</id>
      <timestamp>2026-04-27T11:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Short description|နဲကဲ သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျေံ အရာမပလီုပလာ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် အရာမခိုဟ် နူကဵု ပဋိပက္ခ}} {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right...&quot;</comment>
      <origin>53380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13327" sha1="1rac00ftozw1p6y04yi38ndhd91ds6d" xml:space="preserve">{{Short description|နဲကဲ သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျေံ အရာမပလီုပလာ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် အရာမခိုဟ် နူကဵု ပဋိပက္ခ}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; | ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Conflict Management&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:Thomas-Kilmann_Conflict_Mode_Instrument.svg|250px|alt=မဝ်ဒယ် ကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ သဝ်မာတ်-ကဳမာန်]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;မဝ်ဒယ် သဝ်မာတ်-ကဳမာန် (TKI) မထ္ၜးလဝ် နဲကဲ ကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ (၅) သာ်&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[စိတ္တဗေဒ]]၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management)၊ ပရေင်မၞိဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | တင်ရန်တၟအ် အဓိက
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ဖ္အောန်ဖျေံ ပရေင်လီုလာ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် သွဟ်မခိုဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | နဲကဲ အဓိကဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ပွမပံင်တောဲ၊ ပွမပညဳပညပ်၊ ပွမပါဲဒြေပ်၊ ပွမပြိုင်ပ္ကာန်၊ ပွမဒုင်ယှအ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | အစောံစရာဲ နွံပၟိက်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ပွမဆက်စၠောအ်၊ ဓဝ်မေတ္တာ (Empathy)၊ ဉာဏ်စိုတ် (Emotional Intelligence)
|}

'''ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ''' ({{lang-en|Conflict Management}}) ဝွံ ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံ လဇဟ်ဖျေံ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၟာတ်လဒဵု အရာမပလီုပလာ် (Negative aspects) မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပဋိပက္ခ တုဲ၊ သီု ဖန်ဇန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် အရာမခိုဟ် ကေုာံ သွဟ်မတၟေင် (Positive aspects) သွက် ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံဂမၠိုင် ရ။ ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု &quot;ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ&quot; (Conflict resolution) ညိဂှ်၊ ပွမကောပ်ကာဲဝွံ ဟွံရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပိုတ်သကုတ်အာ ပဋိပက္ခ သီုဖအိုတ်လၟိုန်တုဲ၊ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ညံင် ပဋိပက္ခဂှ် ဟွံဂွံ ပလီုပလာ် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ရ။

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်စိတ္တဗေဒ၊ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဂကောံ (Organizational behavior) တအ်မ္ဂး၊ ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ ဂှ် ဒှ် အစောံစရာဲ က္ဍိုပ်သကိုပ် (Leadership skill) မကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲရ။ ပဋိပက္ခ မဒးဒုင် ကောပ်ကာဲလဝ် ဗွဲမဒးရးတအ်ဝွံ ပကဵု ညံင် ပရေင်လ္ၚတ်တၟိ၊ ကသပ်တၟိ (Innovation)၊ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဂကောံ မခိုင်ကၠိုက် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင် မာန်ရ။

== နဲကဲ ကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ (၅) သာ် (Conflict Management Styles) ==
အတိုင် မဝ်ဒယ် သဝ်မာတ်-ကဳမာန် (Thomas-Kilmann Conflict Mode Instrument - TKI) မ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် တုံသွဟ် လတူ ပဋိပက္ခ နကဵု နဲကဲ အဓိက ၅ သာ် မဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ သဇိုင် ၜါ မတွဟ်ဂး '''ပွမစွံအာရီု လတူ ပၟိက်ဇကု''' (Assertiveness) ကေုာံ '''ပွမစွံအာရီု လတူ ပၟိက်ညးတၞဟ်''' (Cooperativeness) ရ-

၁။ '''ပွမပြိုင်ပ္ကာန် (Competing):''' (Assertive &amp; Uncooperative)
ညးမစကာ နဲဏအ်ဝွံ ဂစာန် ဖန်ညံင် ပၟိက်ဇကု ဂွံအံင်ဇၞးတုဲ ဟွံစွံအာရီု လတူ ပၟိက် ညးတၞဟ်ရ။ မလေပ် စကာ ပ္ဍဲအခိင် ကိစ္စမဇၞော် ကေုာံ အခိင်အောန် (ဥပမာ - အခိင် ကပ်ဘဲ)။
၂။ '''ပွမပါဲဒြေပ် (Avoiding):''' (Unassertive &amp; Uncooperative)
ညးမစကာ နဲဏအ်ဝွံ ဟွံစွံအာရီု လတူ ပၟိက်ဇကု ကီု သီုကဵု ပၟိက်ညးတၞဟ်တုဲ၊ ပါဲထောအ် နူကဵု ပဋိပက္ခ ဂှ်ရ။ မလေပ် စကာ ပ္ဍဲအခိင် ပြသၞာဂှ် ဟွံကိစ္စဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင် ဟွံဒးရးဏီ။
၃။ '''ပွမဒုင်ယှအ် (Accommodating):''' (Unassertive &amp; Cooperative)
ညးမစကာ နဲဏအ်ဝွံ ပၠေင်ထောအ် ပၟိက်ဇကုတုဲ ဗက်စ အတိုင် ပၟိက် ညးတၞဟ်ရ။ မလေပ် စကာ ပ္ဍဲအခိင် မိက်ဂွံ မင်မွဲ ပရေင်ဆက်ဆောံ ညံင်ဟွံဂွံလီု ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်ဇကု မတီလဝ် ဒဒှ်ရ ဇကုဗၠေတ်ဒၟံင်။
၄။ '''ပွမပညဳပညပ် (Compromising):''' (Moderate Assertiveness &amp; Cooperativeness)
လပါ် ၜါလပါ် သီုဖအိုတ် ဒးယှအ်ဖျေံ ပၟိက်ဇကု ညိညတုဲ ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် လဒေါဝ် မွဲရ။ မလေပ် စကာ ပ္ဍဲအခိင် ၜါလပါ် နွံကဵု အဝဵု တုပ်သၟဟ် တုဲ မိက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် ဗွဲမပြဟ်။
၅။ '''ပွမပံင်တောဲ (Collaborating):''' (Assertive &amp; Cooperative)
လပါ် သီုဖအိုတ် ပံင်ကောံတုဲ ဂၠာဲ သွဟ် မပေင်စိုတ် သွက် ၜါလပါ် အလုံအိုတ်ရ။ ဒှ် နဲကဲ မခိုဟ်အိုတ်ကီုလေဝ်၊ ဒးစကာ အခိင် ကေုာံ ဒြဟတ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ပဋိပက္ခ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအုပ်ဓုပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာ ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ဂကောံ (Organizational studies) ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင် နာနာ (Multicultural contexts) မ္ဂး၊ ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု တေသြရဳ ကေုာံ သဘဴဓဝ် ခိုဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုင်-

* '''ပွမကၠိုဟ်ခၠင် အဓိပ္ပါယ် (Organizational Sensemaking):''' 
အခိင်ကာလ ပဋိပက္ခ ကတဵုဒှ်မ္ဂး၊ ပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံတအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် လၟေင်ကမၠောန် &quot;Sensemaking&quot; (ပွမကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် လတူ အကာဲအရာ မဟွံကၠးဖ္ဍး) ရ။ ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ မခိုဟ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင် ကောန်ဂကောံတအ် ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် လညာတ် စိတ္တဗေဒ ညးသကအ် ကေုာံ သၞောတ်အုပ်ဓုပ် တအ် ဂွံတုပ်သၟဟ် ကၠုင် ရေင်သကအ်ရ။
* '''ပရေင်တန်တဴ ခိုင်ကၠိုက် (Institutional Resilience):''' 
ပဋိပက္ခ ဝွံ ယဝ်ရ ကောပ်ကာဲလဝ် ဗွဲမဒးရးမ္ဂး ဍေံ ဒှ်ကၠုင် ဒြဟတ် သွက် ဂကောံ မွဲ ဂွံ တန်တဴ ခိုင်ကၠိုက် (Resilience) မာန်ရ။ ဍေံပကဵု ညံင် ဂကောံဂှ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ဗီုပြင် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု အကာဲအရာ တၟိတၟိ။
* '''ယေန်သၞာင် နာနာ (Multicultural Contexts):'''
ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မနွံကဵု ယေန်သၞာင် နာနာသာ် မ္ဂး၊ င္ၚုဟ်မး ကေုာံ အခိုက်ဆက်ဆောံ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ ပဋိပက္ခ မလေပ် ကတဵုဒှ် လောဲသွာရ။ ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဒးသုင်စောဲ ဓဝ်မေတ္တာ၊ ပွမပံက်လဝ် စိုတ် (Open-mindedness)၊ ကေုာံ နဲကဲ သောင်က္ဍး မကိတ်ညဳ ကု ယေန်သၞာင် ၜါလပါ် (Cross-cultural bridging) ရ။
&lt;/div&gt;

== အစောံစရာဲ နွံပၟိက်ဂမၠိုင် (Required Skills) ==
သွက်ဂွံ ကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ ဗွဲမအံင်ဇၞးဂှ် နွံပၟိက်ကဵု အစောံစရာဲ ပူဂိုလ် အဓိက နာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''ပွမဆက်စၠောအ် (Communication):''' ပွမဟီုဂး ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ကေုာံ ပွမကလင် ဗွဲမစွံအာရီု (Active listening)။
* '''ဉာဏ်စိုတ် (Emotional Intelligence - EQ):''' ပွမတီကၠိုဟ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် စိုတ်ဇကု သီုကဵု မတီကၠိုဟ် စိုတ်ဒွိင် ညးတၞဟ်။
* '''ဓဝ်မေတ္တာ (Empathy):''' ပွမစွံဇကု ပ္ဍဲဒၞာဲ ညးတၞဟ်တုဲ ရံင်အကာဲအရာ နူကဵု လညာတ် ညးတၞဟ်။
* '''ပွမသောင်က္ဍး ပြသၞာ (Problem Solving):''' ပွမဂၠာဲ ဟိုတ်ရိုဟ်ကၞက် ကေုာံ ဖန်ဇန် သွဟ် မခိုဟ်အိုတ်။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ပဋိပက္ခ]] (Conflict)
* [[စိတ္တဗေဒ]] (Psychology)
* [[ပရေင်အုပ်ဓုပ်]] (Management)
* [[ပွမပညဳပညပ်]] (Negotiation)
* [[ယေန်သၞာင် နာနာ]] (Multiculturalism)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ}}
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်အုပ်ဓုပ်]]
[[ကဏ္ဍ:စိတ္တဗေဒ ဂကောံဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပဋိပက္ခဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:အစောံစရာဲ က္ဍိုပ်သကိုပ်]]</text>
      <sha1>1rac00ftozw1p6y04yi38ndhd91ds6d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53381</id>
      <parentid>53380</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T11:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နဲကဲ ကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ (၅) သာ် (Conflict Management Styles) */</comment>
      <origin>53381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13336" sha1="hnlhbta2lkzk1kvtwwvur7mdptne071" xml:space="preserve">{{Short description|နဲကဲ သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျေံ အရာမပလီုပလာ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် အရာမခိုဟ် နူကဵု ပဋိပက္ခ}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 1em 1em;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 125%; padding: 0.4em; background-color: #e6e6fa; color: #000000;&quot; | ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;Conflict Management&lt;/span&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; border-top: 1px solid #a2a9b1; border-bottom: 1px solid #a2a9b1; padding: 1em; background-color: #ffffff;&quot; | [[File:Thomas-Kilmann_Conflict_Mode_Instrument.svg|250px|alt=မဝ်ဒယ် ကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ သဝ်မာတ်-ကဳမာန်]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 90%; color: #555;&quot;&gt;မဝ်ဒယ် သဝ်မာတ်-ကဳမာန် (TKI) မထ္ၜးလဝ် နဲကဲ ကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ (၅) သာ်&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top; width: 40%;&quot; | ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | [[စိတ္တဗေဒ]]၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management)၊ ပရေင်မၞိဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | တင်ရန်တၟအ် အဓိက
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ဖ္အောန်ဖျေံ ပရေင်လီုလာ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် သွဟ်မခိုဟ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | နဲကဲ အဓိကဂမၠိုင်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ပွမပံင်တောဲ၊ ပွမပညဳပညပ်၊ ပွမပါဲဒြေပ်၊ ပွမပြိုင်ပ္ကာန်၊ ပွမဒုင်ယှအ်
|-
! style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0; vertical-align: top;&quot; | အစောံစရာဲ နွံပၟိက်
| style=&quot;padding: 0.4em; border-bottom: 1px solid #eaecf0;&quot; | ပွမဆက်စၠောအ်၊ ဓဝ်မေတ္တာ (Empathy)၊ ဉာဏ်စိုတ် (Emotional Intelligence)
|}

'''ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ''' ({{lang-en|Conflict Management}}) ဝွံ ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံ လဇဟ်ဖျေံ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၟာတ်လဒဵု အရာမပလီုပလာ် (Negative aspects) မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပဋိပက္ခ တုဲ၊ သီု ဖန်ဇန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် အရာမခိုဟ် ကေုာံ သွဟ်မတၟေင် (Positive aspects) သွက် ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံဂမၠိုင် ရ။ ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု &quot;ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ&quot; (Conflict resolution) ညိဂှ်၊ ပွမကောပ်ကာဲဝွံ ဟွံရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပိုတ်သကုတ်အာ ပဋိပက္ခ သီုဖအိုတ်လၟိုန်တုဲ၊ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ညံင် ပဋိပက္ခဂှ် ဟွံဂွံ ပလီုပလာ် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ရ။

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်စိတ္တဗေဒ၊ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဂကောံ (Organizational behavior) တအ်မ္ဂး၊ ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ ဂှ် ဒှ် အစောံစရာဲ က္ဍိုပ်သကိုပ် (Leadership skill) မကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲရ။ ပဋိပက္ခ မဒးဒုင် ကောပ်ကာဲလဝ် ဗွဲမဒးရးတအ်ဝွံ ပကဵု ညံင် ပရေင်လ္ၚတ်တၟိ၊ ကသပ်တၟိ (Innovation)၊ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဂကောံ မခိုင်ကၠိုက် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင် မာန်ရ။

== နဲကဲ ကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ (၅) သာ် (Conflict Management Styles) ==
အတိုင် မဝ်ဒယ် သဝ်မာတ်-ကဳမာန် (Thomas-Kilmann Conflict Mode Instrument - TKI) မ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် တုံသွဟ် လတူ ပဋိပက္ခ နကဵု နဲကဲ အဓိက ၅ သာ် မဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ သဇိုင် ၜါ မတွဟ်ဂး '''ပွမစွံအာရီု လတူ ပၟိက်ဇကု''' (Assertiveness) ကေုာံ '''ပွမစွံအာရီု လတူ ပၟိက်ညးတၞဟ်''' (Cooperativeness) ရ-

၁။ '''ပွမပြိုင်ပ္ကာန် (Competing):''' (Assertive &amp; Uncooperative)

ညးမစကာ နဲဏအ်ဝွံ ဂစာန် ဖန်ညံင် ပၟိက်ဇကု ဂွံအံင်ဇၞးတုဲ ဟွံစွံအာရီု လတူ ပၟိက် ညးတၞဟ်ရ။ မလေပ် စကာ ပ္ဍဲအခိင် ကိစ္စမဇၞော် ကေုာံ အခိင်အောန် (ဥပမာ - အခိင် ကပ်ဘဲ)။

၂။ '''ပွမပါဲဒြေပ် (Avoiding):''' (Unassertive &amp; Uncooperative)

ညးမစကာ နဲဏအ်ဝွံ ဟွံစွံအာရီု လတူ ပၟိက်ဇကု ကီု သီုကဵု ပၟိက်ညးတၞဟ်တုဲ၊ ပါဲထောအ် နူကဵု ပဋိပက္ခ ဂှ်ရ။ မလေပ် စကာ ပ္ဍဲအခိင် ပြသၞာဂှ် ဟွံကိစ္စဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင် ဟွံဒးရးဏီ။

၃။ '''ပွမဒုင်ယှအ် (Accommodating):''' (Unassertive &amp; Cooperative)

ညးမစကာ နဲဏအ်ဝွံ ပၠေင်ထောအ် ပၟိက်ဇကုတုဲ ဗက်စ အတိုင် ပၟိက် ညးတၞဟ်ရ။ မလေပ် စကာ ပ္ဍဲအခိင် မိက်ဂွံ မင်မွဲ ပရေင်ဆက်ဆောံ ညံင်ဟွံဂွံလီု ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်ဇကု မတီလဝ် ဒဒှ်ရ ဇကုဗၠေတ်ဒၟံင်။

၄။ '''ပွမပညဳပညပ် (Compromising):''' (Moderate Assertiveness &amp; Cooperativeness)

လပါ် ၜါလပါ် သီုဖအိုတ် ဒးယှအ်ဖျေံ ပၟိက်ဇကု ညိညတုဲ ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် လဒေါဝ် မွဲရ။ မလေပ် စကာ ပ္ဍဲအခိင် ၜါလပါ် နွံကဵု အဝဵု တုပ်သၟဟ် တုဲ မိက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် ဗွဲမပြဟ်။

၅။ '''ပွမပံင်တောဲ (Collaborating):''' (Assertive &amp; Cooperative)

လပါ် သီုဖအိုတ် ပံင်ကောံတုဲ ဂၠာဲ သွဟ် မပေင်စိုတ် သွက် ၜါလပါ် အလုံအိုတ်ရ။ ဒှ် နဲကဲ မခိုဟ်အိုတ်ကီုလေဝ်၊ ဒးစကာ အခိင် ကေုာံ ဒြဟတ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ပဋိပက္ခ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအုပ်ဓုပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာ ==
&lt;div style=&quot;background:#f4f6f6; border-left: 5px solid #2980b9; padding: 15px; margin-bottom: 20px;&quot;&gt;
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ဂကောံ (Organizational studies) ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင် နာနာ (Multicultural contexts) မ္ဂး၊ ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု တေသြရဳ ကေုာံ သဘဴဓဝ် ခိုဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုင်-

* '''ပွမကၠိုဟ်ခၠင် အဓိပ္ပါယ် (Organizational Sensemaking):''' 
အခိင်ကာလ ပဋိပက္ခ ကတဵုဒှ်မ္ဂး၊ ပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံတအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် လၟေင်ကမၠောန် &quot;Sensemaking&quot; (ပွမကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် လတူ အကာဲအရာ မဟွံကၠးဖ္ဍး) ရ။ ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ မခိုဟ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု ညံင် ကောန်ဂကောံတအ် ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် လညာတ် စိတ္တဗေဒ ညးသကအ် ကေုာံ သၞောတ်အုပ်ဓုပ် တအ် ဂွံတုပ်သၟဟ် ကၠုင် ရေင်သကအ်ရ။
* '''ပရေင်တန်တဴ ခိုင်ကၠိုက် (Institutional Resilience):''' 
ပဋိပက္ခ ဝွံ ယဝ်ရ ကောပ်ကာဲလဝ် ဗွဲမဒးရးမ္ဂး ဍေံ ဒှ်ကၠုင် ဒြဟတ် သွက် ဂကောံ မွဲ ဂွံ တန်တဴ ခိုင်ကၠိုက် (Resilience) မာန်ရ။ ဍေံပကဵု ညံင် ဂကောံဂှ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ဗီုပြင် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု အကာဲအရာ တၟိတၟိ။
* '''ယေန်သၞာင် နာနာ (Multicultural Contexts):'''
ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မနွံကဵု ယေန်သၞာင် နာနာသာ် မ္ဂး၊ င္ၚုဟ်မး ကေုာံ အခိုက်ဆက်ဆောံ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ ပဋိပက္ခ မလေပ် ကတဵုဒှ် လောဲသွာရ။ ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဒးသုင်စောဲ ဓဝ်မေတ္တာ၊ ပွမပံက်လဝ် စိုတ် (Open-mindedness)၊ ကေုာံ နဲကဲ သောင်က္ဍး မကိတ်ညဳ ကု ယေန်သၞာင် ၜါလပါ် (Cross-cultural bridging) ရ။
&lt;/div&gt;

== အစောံစရာဲ နွံပၟိက်ဂမၠိုင် (Required Skills) ==
သွက်ဂွံ ကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ ဗွဲမအံင်ဇၞးဂှ် နွံပၟိက်ကဵု အစောံစရာဲ ပူဂိုလ် အဓိက နာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''ပွမဆက်စၠောအ် (Communication):''' ပွမဟီုဂး ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ကေုာံ ပွမကလင် ဗွဲမစွံအာရီု (Active listening)။
* '''ဉာဏ်စိုတ် (Emotional Intelligence - EQ):''' ပွမတီကၠိုဟ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် စိုတ်ဇကု သီုကဵု မတီကၠိုဟ် စိုတ်ဒွိင် ညးတၞဟ်။
* '''ဓဝ်မေတ္တာ (Empathy):''' ပွမစွံဇကု ပ္ဍဲဒၞာဲ ညးတၞဟ်တုဲ ရံင်အကာဲအရာ နူကဵု လညာတ် ညးတၞဟ်။
* '''ပွမသောင်က္ဍး ပြသၞာ (Problem Solving):''' ပွမဂၠာဲ ဟိုတ်ရိုဟ်ကၞက် ကေုာံ ဖန်ဇန် သွဟ် မခိုဟ်အိုတ်။

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ပဋိပက္ခ]] (Conflict)
* [[စိတ္တဗေဒ]] (Psychology)
* [[ပရေင်အုပ်ဓုပ်]] (Management)
* [[ပွမပညဳပညပ်]] (Negotiation)
* [[ယေန်သၞာင် နာနာ]] (Multiculturalism)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ}}
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်အုပ်ဓုပ်]]
[[ကဏ္ဍ:စိတ္တဗေဒ ဂကောံဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:ပဋိပက္ခဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:အစောံစရာဲ က္ဍိုပ်သကိုပ်]]</text>
      <sha1>hnlhbta2lkzk1kvtwwvur7mdptne071</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>