နော်အုံးလှ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>နော်အုံးလှ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>719</id>
    <revision>
      <id>53961</id>
      <parentid>49555</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>53961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15659" sha1="6u1ypanufq59dnk5f8nwcbp4dzwcs6d" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = နဝ်အုမ်လှ &lt;br&gt;Naw Ohn Hla
| native_name = နဝ်အုမ်လှ
| native_name_lang = Burmese
| other_names = 
| image       = Naw Ohn Hla.jpg
| alt         = 
| caption     = 
| birth_name  = 
| birth_date = {{Birth date and age|1963|08|04}}
| birth_place = တွဵုရးကရေင်၊ 
| death_date  = &lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place = 
| nationality = ကောန်ဍုင်ဗၟာ &lt;br&gt; ကရေင်
| ethnicity = ကရေင်
| education   = 
| years_active=
| party      =
| religion    = 
| parents = [[Burmese name#Honorifics|U]] Thein Aung (father)
| children = 
| known_for = Land rights activist, former [[Political prisoner]]
| occupation = Human rights defender, Environmental rights, Democracy activist, Politician
| criminal_charge = 
| alma_mater     = 
| criminal_penalty = 
| criminal_status = 
}}

'''နဝ်အုမ်လှ''' ({{Lang-en|Naw Ohn Hla}}) Burmese; နော်အုံးလှ (ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ၄ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၃) မဒှ်ဂကူ ကရေင်၊ မချဳဓရာင် သွက်အခေါင်ဒဳမဝ်ကရေသဳ၊ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ မၞိဟ်မစဵုဒၞာ သွက်အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ မၞိဟ်မလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်သဘာဝ သၞာံဗွဲမဂၠိုင်။ နဝ်အုမ်လှဝွံ ပ္ဍဲပရေင်ၜံက်ခါဲမာင် လက်ပံတောင်း ပ္ဍဲဒေသဍုင်ဗၟာသၟဝ်ကျာလေဝ် ပါလုပ် ကရောမ်ညးဍုင်ကွာန် လပါ်ဒစဵုဒစးကမၠောန်ၜံက်မာင် ပလီုဂြိုပ်ဒဵုတအ်ကီုရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/inspiring-women-of-burma.html|title=Inspiring Women of Burma/Naw Ohn Hla|work=[[The Irrawaddy]]|date=19 March 2016|accessdate=16 January 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mmtimes.com/national-news/8055-activist-daw-naw-ohn-hla-to-appeal-sentence.html|title=Activist to appeal sentence|author=Ei Ei Toe Lwin|work=[[The Myanmar Times]]|date=1 September 2013|language=en|accessdate=28 September 2019|archivedate=28 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928172803/https://www.mmtimes.com/national-news/8055-activist-daw-naw-ohn-hla-to-appeal-sentence.html}}&lt;/ref&gt;

==ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ==

နဝ်အုမ်လှ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၄ သၞာံ ၁၉၆၃ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ကရေင် ပ္ဍဲဇရေင်မိမဂကူကရေင်၊ အပါညး စောသိန်းအောင်တုဲ ဗွဲကြဴ ညးတအ် ပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aappb.org/2016/03/daw-naw-ohn-hla-profile/|title=Daw Naw Ohn Hla Profile|work=Assistance Association for Political Prisoners (Burma)|date=25 March 2016|accessdate=16 January 2018|language=en|archivedate=16 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116135532/http://aappb.org/2016/03/daw-naw-ohn-hla-profile/}}&lt;/ref&gt;

==တာလျိုင် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင်==

နဝ်အုမ်လှဝွံ ဒှ်မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲအရာမချဳဓရာင် သွက်အခေါင်တိဍာ် ကေုာံ ကောန်ထံင်တအ်တုဲ ပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် နူစသၞာံ ၁၉၈၉ ဟိုတ်နူလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်ဂွံဗလးကဵု ကောန်ထံင် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် သီုကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ၊ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲကဵု ပေါဲဗတိုက်အရံင်ထဝ် (ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး) သၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ်တုဲ သီုဖအိုတ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် ထပှ်အလန်ပြင်င်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် အခေါင်ထ္ၜးဆန္ဒ အခေါင်ပကောံမၞိဟ် အခေါင်ဟီုတွဟ် ဟွံမဲကီုလေဝ် ရန်တၟအ်ကဵု ညံင်အလဵုအသဳပၞာန် ဂွံဗလးကဵု ကောန်ထံင်တုဲ တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒ၊ ဟီုတွဟ်၊ ထ္ၜးဆန္ဒကွာ်ဂၠံင်တအ် ကၠောန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ မဒးကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိခရိုင်ဂှ် ညံင်ဂွံဗလးကဵုဂှ် ညးတိုန်အာ လတူကျာ်လ္ဂုင်တုဲ ကၠောန်သဘင်ရာဒၞာ သွက်ဂွံဗလးကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ အလဵုအသဳပၞာန် ဖျေဟ်ညးထံင် ၆ ဂိတု ကဵုကမၠောန်အကျာန်ရ &lt;ref&gt;Burma campaign UK, June 30, 2015; [http://burmacampaign.org.uk/the-burma-government-must-unconditionally-and-immediately-release-naw-ohn-hla/ The Burma Government Must Unconditionally and Immediately release Naw Ohn Hla]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ဟိုတ်နူကမ္မဏဳကြုက် မကၠောန်ၜံက်ဒဵု လက်ပံတောင်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒစဵုဒစး ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ကုညးဍုင်ကွာန် မဒစဵုဒစးတအ်ဂှ် ဒပ်ဂီုကၠီုဗၟာ ပန်ဂစိုတ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။ နကဵု နဝ်အုမ်လှ ထ္ၜးဆန္ဒ ဂတမုက်ရုင်ကလုတ်ကြုက် ပ္ဍဲလ္ဂုင်၊ အာတ်မိက် သၟိင်ကြုက် ညံင်ဂွံဒေါအ်ထောအ် ပွမၜံက်ခါဲ ပလီုသဘာဝဂြိုပ်ဆုတအ်ဂှ်တုဲ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် အလဵုအသဳတအ် ဖျေဟ်ထံင်ညး ပွိုင်ၜါသၞာံရ။ 

နကဵု ပရေင်သၠးဒုဟ် သမတ သိန်းစိန်းဂှ်တုဲ ပ္ဍဲ ၁၅ နဝ်ဝေန်ပါ ၂၀၁၃ ဂှ် ညးဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင် ကရောံသၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် ၆၉ တၠတအ်ရ။ ဆဂး စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၄ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၂၉ ဂှ်  ညးဒးဒုင်ရပ် ဟိုတ်နူမထ္ၜးဆန္ဒ ဂတမုက် ရုင်ကလုတ်ကြုက် ဍုင်လ္ဂုင် မဒစဵုဒစး ပရေင်ၜံက်မာင် လက်ပံတောင်ဂှ်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၃၀ သၞာံ ၂၀၁၄ဂှ် ညးဒးဒုင်ရပ်တုဲ နကဵုဒုဟ် မစံင် အလာံဍုင်ကြုက်ဂှ် ညးဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် ၜါသၞာံရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/naw-ohn-hla-says-religious-disturbance-case-political.html|title=Naw Ohn Hla Says Religious Disturbance Case is Political|author=Kyaw Hsu Mon|work=[[The Irrawaddy]]|date=10 January 2014|accessdate=16 January 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/burma-activist-naw-ohn-hla-faces-religious-disturbance-complaint.html|title=Burma Activist Naw Ohn Hla Faces 'Religious Disturbance' Complaint|author=Kyaw Hsu Mon|work=[[The Irrawaddy]]|date=11 December 2013|accessdate=16 January 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၅၊ ၂၀၁၅ ဂှ် နူကဵုရုင်ဗစာဒဂုင် ဖျေဟ်ဒုဟ် နကဵုထံင် ၄ သၞာံ ကဵု ၄ ဂိတု။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ရုင်ဗစာဗဟာန် ဖျေဟ်ဒုဟ်ညး ထံင်ပန်ဂိတု ဟိုတ်နူကဵု ထ္ၜးလဝ် ဆန္ဒ ပ္ဍဲ ၂၉ သေတ်တေန်ပါ ၂၀၁၄။ ညးဒးမံင် ပ္ဍဲထံင်အင်စိင် ပွိုင် ၆ သၞာံ ကဵု ၂ ဂိတုတုဲ စိုပ်လက်ထက် သမတထင်ကျော် ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁၇ သၞာံ ၂၀၁၆ဂှ် ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင် နူထံင်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dvb.no/news/naw-ohn-hla-handed-additional-sentence-with-hard-labour-burma-myanmar/53286|title=Naw Ohn Hla handed additional sentence 'with hard labour'|work=[[Democratic Voice of Burma]]|date=29 June 2015|accessdate=16 January 2018|language=en|archivedate=16 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116140023/http://www.dvb.no/news/naw-ohn-hla-handed-additional-sentence-with-hard-labour-burma-myanmar/53286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://karennews.org/2016/03/naw-ohn-hlas-jailing-highlights-ongoing-suppression-of-political-dissent-human-rights-organisation-claims-by-karen-news.html/|title=NAW OHN HLA'S JAILING HIGHLIGHTS ONGOING SUPPRESSION OF POLITICAL DISSENT, HUMAN RIGHTS ORGANISATION CLAIMS|work=Karen News|date=15 March 2016|accessdate=16 January 2018|language=en|archivedate=16 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116141049/http://karennews.org/2016/03/naw-ohn-hlas-jailing-highlights-ongoing-suppression-of-political-dissent-human-rights-organisation-claims-by-karen-news.html/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://globalfreedomofexpression.columbia.edu/cases/the-case-of-naw-ohn-hla-the-chinese-embassy-protest/|title=The Case of Naw Ohn Hla (The Chinese Embassy Protest)|work=Global Freedom of Expression @[[Columbia University]]|date=|accessdate=16 January 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၂ ၂၀၁၉ ဂှ် ဟိုတ်နူကၠောန်သဘင် တ္ၚဲအာဇာနဲကရေင် [[စောဘဥူၐြဳ၊ အာဇာနဲ က္ဍိုပ်သကိုပ်ကရေင်|စောဘဥူဂြဳ]] ပ္ဍဲဂတမုက် ကၠအ်ပ္ကဴမဟာဗန္ဒုလ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ သကိုပ်ဗၠာဲသၟိင်ကျောက်တံတား စုတ်စောဲ နကဵုဒုဟ်ပကောံမၞိဟ်ပိုဒ်ဇၞော် ၂၀ ရ။ သွက်ဂွံကၠောန် သဘင်ဂှ် ၜိုန်ရအာတ်မိက်လဝ်အခေါင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကၠောန် တ္ၚဲအာဇာနဲကရေင်တုဲ ညးတအ် ဟွံကဵုအခေါင်ရ။ စပ်ကဵုကိစ္စဝွံတုဲ နူကဵုဂကောံကရေင်နာနာ သီုကဵုကေအေန်ယူ အာတ်မိက်ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ညးမဒှ်အလဵုအသဳဍုင် ညံင်ဂွံဗလးကဵု နဝ်အုမ်လှရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://risemyanmar.com/2019/09/17/ဖမ်းဆီးခံ-နော်အုံးလှ-နှင/|title=ဖမ်းဆီးခံ နော်အုံးလှ နှင့် ကရင်လူငယ်နှစ်ဦးကို ခြွင်းချက်မရှိ ရုတ်သိမ်းပေးရန် KNU တောင်းဆို|author=|work=Rise Myanmar|date=17 September 2019|accessdate=19 Feb. 2021|language=Burmese}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;နကဵု (ငြိမ်းစုစီဥပဒေ) ပိုဒ်ဇၞော် ၂၀ ဂှ် နူကဵု ရုင်ဗစာ ပွိုင်ဍုင်ကျောက်တံတား ပ္ဍဲအံက်တဝ်ပါ ၂ ဖျေဟ်ဒုဟ် ကုညး ကေုာံ မၞိဟ်သၟတ်ကရေင်ၜါတၠ ထံင် ပွိုင် ၁၅ တ္ၚဲ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://13.251.204.60/story/167685|title=ေနာ္အံုးလွ႐ံုးခ်ိန္းတြင္ ဆႏၵျပသူသံုးဦးအမႈဖြင့္ခံရ|author=စိုင်းကိုကိုထွန်း|work=7Day News|date=4 October 2019|accessdate=19 Feb. 2021|language=Burmese}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ဇာဇၞိက်ညးဗြဴ သွက်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ==

နဝ်အုမ်လှဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဒက်ပတန် ဂကောံဇာဇၞိက်ညးဗြဴ သွက်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ (Democracy and Peace Women Network) သွက်ဂွံ ဆက်လုပ်အာ ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ အခေါင်တိဍာ် ကေုာံ သွက်ဂွံဒစဵုဒစး ပရေင်ပကီုပရာပ် ပ္ဍဲသ္ၚိတအ်ရ။ ဂကောံညးတအ်ဂှ် ကလိဂွံ ဒုင်ပူဇဴ လာပ် N-Peace Awards ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ &quot;Thinking Outside the Box&quot; ပ္ဍဲအံက်တဝ်ပါ ၂၀၁၄။

ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် ညးလုပ်ဒုင်ရုဲစှ် သွက်ဝန်ဇၞော် ဂကူကရေင် ပ္ဍဲအလဵုအသဳ ရးဇၞော်လ္ဂုင် နကဵု ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် (United Nationalities Democracy Party  - UNDP)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Naw Ohn Hla will run for Yangon Karen ethnic affairs minister post |url=http://mizzima.com/article/naw-ohn-hla-will-run-yangon-karen-ethnic-affairs-minister-post |work=Mizzima |date=18 June 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; ဆဂး ဟွံကလိဂွံ ဒုင်ရုဲစှ်ရ။

==နိဿဲ ==


{{DEFAULTSORT:နဝ်အုမ်လှ}}

[[Category:အတ္ထုပ္ပတ္တိ]]
[[Category:ဂကူကရေင်]]
[[Category:BEHM]]
[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]</text>
      <sha1>6u1ypanufq59dnk5f8nwcbp4dzwcs6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဣရှ ဖံင်ဒေရှေန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3553</id>
    <revision>
      <id>53988</id>
      <parentid>42825</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>53988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23170" sha1="j6m3siwgkrsde0ss8p6mje44lgeu1h2" xml:space="preserve">{{Infobox organization
|name = Isha Foundation
|logo = Logo of Isha Foundation.png
|logo_size = 175px
|type = [[Non-Profit Organization]]
|founded_date = {{Start date and age|1992|df=y}}
|founder = [[Sadhguru Jaggi Vasudev]]
|location_city =
|location_country = [[India]]
|location = [[Coimbatore|Coimbatore, Tamil Nadu]]
|area_served = [[India]], [[Lebanon]], [[United States]], [[United Kingdom]], [[Australia]], [[Malaysia]], [[Singapore]]
|key_people = [[Sadhguru Jaggi Vasudev]]
|focus = [[Yoga]], social upliftment, ecological conservation
|method = Yoga programs, [[meditation]], tree planting, Rural upliftment
|num_volunteers =  
|homepage = {{URL|https://isha.sadhguru.org/}}
|dissolved =
|footnotes =
}}

'''ဣရှ ဖံင်ဒေရှေန် (Isha Foundation)''' ဂှ် ဒှ်ဂကောံစေတနာ၊ ဂကောံဓရ် မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ ဗဒါဲ ကောအိမ်ဗတောရ် (Coimbatore) အိန္ဒိယ၊ နကဵု  သာဒ်ဂုရု [[ဇဂ္ဂိ ဝသုဒေဝ်|ဇဂ္ဂိ ဝသုဒေဝ်။]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/the-most-powerful-indians-in-2009-8084/432810/|title=The most powerful Indians in 2009: 80–84|date=9 March 2009|publisher=[[Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ဂကောံဏအ်ဂှ် မင်မဲ ဗဒိုပ်ယောဂဳဣရှ (Isha Yoga Centre) မဒှ်ဒၞာဲ မပံက်လဝ် ဒၞာဲဂဇအ်ဓရ်ယောဂဳ နကဵုယၟု ဣရှယောဂဳ။ ဖံင်ဒေရှေန်ဂှ် ဂေတ်ဒၟံင် နကဵု မၞိဟ်တၠစေတနာဟေင်တုဲ မၞိဟ်စေတနာ မလုပ်ဗိုင်ကၠောန်ဒၟံင် ၉ မဳလဳယာန်ပြင်င်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/09/12/stories/2007091250720200.htm|title='Special Consultative Status' for Isha Foundation|date=12 September 2007}}&lt;/ref&gt; 

ဣရှ ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;တၠဣဓိသက္ကုထ္ၜောမ်ကလင် (the formless divine)&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lifepositive.com/Spirit/Jaggi_Vasudev/Exploring_the_unlimited122004.asp|title=Jaggi Vasudev – Exploring the unlimited|publisher=Life Positive|accessdate=2021-01-18|archivedate=2011-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110505071255/http://www.lifepositive.com/Spirit/Jaggi_Vasudev/Exploring_the_unlimited122004.asp}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template &quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;goutham&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report_in-pursuit-of-peace-of-mind_1496488|title=In pursuit of peace of mind}}&lt;/ref&gt;

== ဣရှ ယောဂဳ ==
[[ဝှာင်:Bse_class.jpg|right|thumb|250x250px|သာဒ်ဂုရု ထ္ၜးဒၟံင် တန်ဗတောန် ဗဂေတ်စက် ဗွဲအပ္ဍဲ  (Inner Engineering class) ပ္ဍဲ BSE Mumbai.]]
ဗဒိုပ်ယောဂဳဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဣရှဖံင်ဒေရှေန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄၊&lt;ref name=&quot;gobalakrishnan-38&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Gobalakrishnan|2019}}&lt;/ref&gt; မဖျေဟ်ထ္ၜး အစဳအဇန်ယောဂဳ (ဂဇအ်ဓရ်) နကဵုယၟု ဣရှယောဂဳ။ အစဳအဇန်ဂဇအ်ဓရ်ဂှ်&lt;ref name=&quot;goutham&quot;/&gt; နွံကဵု ပရေင်ဖ္ဍောတ်ဂါထာ၊ စၟတ်ဓရ် မကော်ဂး ပြာဏာယာမ(''prāṇāyāma''), ကေုာံ ပၟဝ်ဝိဿနာ။&lt;ref name=&quot;waghorne-285&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Waghorne|2013}}&lt;/ref&gt; ဣရှယောဂဳဂှ် ဟွံတုပ် ညံင်နဲယောဂဳတြေံတုဲ ဒှ်နဲကဲတၟေင် မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု သာဒ်ဂုရုဟေင်ရ။

တန်ဗတောန်ယောဂဳ သွက်ညးတၠကမၠောန် (ဝါ) သေဋ္ဌဳတအ်ဂှ် ညးဖျေဟ်ထ္ၜးနဲကဲ ညံင်ဂွံစွံစိုတ်ကရုဏာ ကေုာံ ဇၟာပ်ညးအဲဂွံပါလုပ်သီုဖအိုတ် (ညံင်ဟွံချပ် သွက်ဇကုဟေင်) တအ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://businesstoday.intoday.in/bt/story/3428/1/the-route-to-dharmacracy.html|title=The route to 'dharmacracy'|date=27 November 2008|publisher=[[Business Today (business magazine)|Business Today]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/sadhguru/inclusive-economics-enabl_b_577667.html|title=Inclusive Economics: Enabling the World'|date=17 May 2010|publisher=[[Huffington Post]]}}&lt;/ref&gt;

တန်ဗတောန်ယောဂဳ သွက်ဂကောံလဝေင်ဟံက်ကဳ ဍုင်အိန္ဒိယ ဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ishafoundation.org/component/option,com_newscomponent/Itemid,885/act,view/id,687/|title=Morale-Booster says Bhaskaran|date=26 November 1996|publisher=[[Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; နကဵု ဣရှဖံင်ဒေရှေန် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် အစဳအဇန်ယောဂဳ ပ္ဍဲရးနိဂီုပံင်ကောံအမေရိကာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၇&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ishafoundation.org/news/newsclips/nashville1.pdf|title=Yoga guru touts peace, not religion|date=15 October 1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ishafoundation.org/component/option,com_newscomponent/Itemid,885/act,view/id,897/lang,ta/|title=It doesn't take a guru to know which way the stress flows|date=17 March 1998|publisher=[[Dayton Daily News]]}}&lt;/ref&gt; တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၈ ဂှ် သွက်ကောန်ထံင် ဇမၠိင်အာယုက် ပ္ဍဲကဵုထံင်တွဵုရးတမိလ်နဒူ၊ အိန္ဒိယ။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ishafoundation.org/component/option,com_newscomponent/Itemid,93/act,view/id,883/lang,en/|title=Yoga Brings 'Freedom' to Prisoners|date=16 February 1999}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ချဳဓရာင် ==
နကဵုဖံင်ဒေရှေန်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပကောံမၞိဟ် (သဘင်ဓရ်) ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးတမိလ်နဒူ ကေုာံ ကာနတက မွဲခဏ မွဲခဏ၊ သွက်ဂွံ ဂဇအ်ဓရ်၊ ဒုင်သၟာန်သွဟ် ကုညးမကၠုင်စိုပ်တအ်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2010/12/14/stories/2010121450650300.htm|title=Isha's Green Salem goes on stream|date=14 December 2010|work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; တုဲပၠန် ဇၟာပ်ပ်သၞာံ နကဵု ဖံင်ဒေရှေန် စဳဇန် တိတ်တရဴ ဇရေင်ဒဵုကေလာသ (Mount Kailash) ကေုာံ ဒဵု ဟေမာဝန်။ တရဴဒဵုကေလာသဂှ် အလဵုဇကု သာဒ်ဂုရု ဒှ်ညးပၠတရဴတုဲ မၞိဟ်ဗက်လေဝ်ဂၠိုင်ဗွဲမလောန်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် မၞိဟ်ပါလုပ် ၅၁၄ တၠ။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2009/jun/29/isha-shows-the-way-62983.html|title=Isha shows the way|date=29 June 2009|work=[[Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report_mansarovar-is-beyond-words_1431882|title=Mansarovar is beyond words|date=1 September 2010|work=[[Daily News and Analysis]]}}&lt;/ref&gt;

နကဵုဖံင်ဒေရှေန်ဂှ် သီုကၠောန်သဘင် မဟာသဳဝရတြဳ မဒှ်သဘင်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒု မဒှ်သဘင်မပူဇဴ သဳဝ။ သဘင်ဂှ် ညးကၠောန်ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ပွိုင်ထပှ်ဗတံ ကၠိုဟ်ဗတံ နကဵု ကွိုင်ကွိုက်လှ်ေဒယှ်ေနာနာသာ်ရ။&lt;ref name=&quot;Hudson 2017 2&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Hudson|Hudson|2017}}&lt;/ref&gt;

== ကမၠောန် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ==

=== ပရဝ်ဂျေတ် တဲသၚေက် (Project GreenHands) ===
[[ဝှာင်:PGH_nurseries.jpg|right|thumb|250x250px|Saplings being readied for transportation at a PGH nursery.]]
ပရဝ်ဂျေတ်တဲသၚေက် (PGH) ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄ နကဵုဂကောံလပါ် ပွဳပွူသဘာဝ။ ပရေင်ချဳဓရာင်ဏအ်ဂှ် ချဳဓရာင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးတမိလ်နဒူဂၠိုင်ရ။ ပရေင်ကမၠောန်ဏအ် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ ဂါန္ဒဳပြယဝရာန်ပုရသကာရ် နူကဵု အလဵုအသဳအိန္ဒိယ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀။ နကဵု ဂကောံဏအ်ဂှ် တၞံဆုမနွံဒၟံင်တအ်ဂှ် လွဳလွတ်ရံင်စံင်၊ တုဲပၠန် ဗက်တဵုတၞံဆု၊ ကဵုပညာ ပရေင်တၞံဆု အကြာဘာဗတောန်လိက်ဂမၠိုင်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2018/feb/07/ishas-green-school-movement-kicks-off-in-kanchi-dist-1769618.html|title=Isha's Green School Movement kicks-off in Kanchi dist|work=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/Green-Tiruchi-Movement-seeks-to-rectify-ailing-environment/article15768688.ece|title=Green Tiruchi Movement seeks to rectify ailing environment|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Stalin-inaugurates-Green-Tirupur-Movement/article16539707.ece|title=Stalin inaugurates Green Tirupur Movement|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

=== ကမၠောန် ကလေင်ကတဵုဗဒှ် ဒေသရး Action for Rural Rejuvenation ===
ကမၠောန်ကလေင်ကတဵုဗဒှ်ဒေသရး (ARR) ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်မဗိုင်ဖန်ဇန် ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ စန်ဒက်ညးဒေသရး ညံင်ဘဝ ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသရးတအ် ဂွံတန်တဴ ကလိဂွံပရေင်ဇၞော်မောဝ် ညံင်ရဴ ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်တအ်ကီုရ။ ကမၠောန်ဏအ်လေဝ် ညးတအ်ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးတမိလ်နဒူဂၠိုင်ရ။ ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် စကၠောန်ကၠုင် နူကဵုသၞာံ ၂၀၀၃ တုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ဂွံ ပ္ဍဲကဵု ၄၂၀၀ ကွာန်တုဲ မၞိဟ် ထပှ်မဳလဳယာန် ဂွံဒုင်စသိုင်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2010/10/13/stories/2010101352050300.htm|title=Isha Foundation launches Centre-funded project|date=13 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-21/mysore/28055775_1_isha-foundation-programme-sadguru-jaggi-vasudev|title=Jaggi Vasudev in city on May 7|date=21 April 2010|accessdate=2021-01-18|archivedate=2012-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104003158/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-21/mysore/28055775_1_isha-foundation-programme-sadguru-jaggi-vasudev}}&lt;/ref&gt;

=== ဣရှ ဝိဒျာ Isha Vidhya ===
ဣရှဝိဒျာ ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ပရေင်ပညာ သွက်ဂွံသၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ပရေင်ပညာ ကေုာံ သွက်ညးဒေသရးတအ် ဂွံလေပ်လိက်အင်္ဂလိက်၊ ကေုာံ ရပ်စပ်ကောန်ပျူတာရ။ နကဵုဖံင်ဒေရှေန်ဂှ် သီုဖအိုတ် ပံက်လဝ် ဘာ နကဵုယၟု ဣရှဝိဒျာသကူလ် နွံထပှ်ဘာတုဲ ကွးဘာ နွံၜိုတ် ၃၀၀၀ ဒှ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hindu.com/2010/04/07/stories/2010040751230200.htm|title=LIC gives grant to Isha|date=7 April 2010|work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
[[ဝှာင်:Isha_Home_School.jpg|right|thumb|300x300px|Isha Home School premises.]]

=== ကလေင်ဗဒှ်ကြုင်ဂမၠိုင် Rally for Rivers ===
ကမၠောန်ကလေင်ဗဒှ်ကြုင်ဂမၠိုင်ဂှ် နကဵု ဣရှဖံင်ဒေရှေန် စကၠောန်ကၠုင် နူကဵုသၞာံ ၂၀၁၇၊ သွက်ကြုင် ပ္ဍဲအိန္ဒိယ ဂွံဇွောဝ်ခိုဟ်၊ တုဲ ကဵုပညာညးဒေသတအ် ညံင်ဂွံစွံအာရီု လတူသဘာဝဍာ် ကေုာံ ကြုင်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://addieu.com/events/rally-for-rivers-our-major-rivers-are-dying-help-save-our-rivers/255/|title=Rally for Rivers|accessdate=2021-01-18|archivedate=2017-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005001858/https://addieu.com/events/rally-for-rivers-our-major-rivers-are-dying-help-save-our-rivers/255/}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template &quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

==အရှာံ Ashram ==
ဒတန်ဗဟဵု ဣရှဖံင်ဒေရှေန်ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲအရှာံဘာကျာ်ဟိန္ဒူ (အရှာံ (ဝါ) အရှရာမ် ဂှ် ဒှ်ဘာကျာ်ဟိန္ဒူ) မနွံပ္ဍဲဇိုင်ဒဵု ဝေလဳယာန်ဂိရိ (Velliangiri Mountains) မကြပ်ညောန် ကုဥဒျာန်နိလဂိရိ (Nilgiri Biosphere Reserve)၊&lt;ref name=&quot;Hudson 2017 2&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Hudson|Hudson|2017}}&lt;/ref&gt; ဇမ္ၚောဲ ပန်စှ်ောကဳလဝ်မဳတာ နူကဵု ဍုင်ကဝ်အိမ်ဗိတောရ် ပ္ဍဲတွဵုရးတမိလ်နဒူ၊ အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ။&lt;ref name=&quot;berghella-69&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Berghella|2018}}&lt;/ref&gt;

===ပဋိမာရုပ် အဒိယောဂဳသဳဝ Adiyogi Shiva statue ===
[[ဝှာင်:Adiyogi Shiva steel burst 2018.jpg|thumb|350x350px|ပဋိမာရုပ် အဒိယောဂဳသဳဝ၊ မနွံပ္ဍဲ အရှာံ ဣရှဖံင်ဒေရှေန် ဗဒါဲ Coimbatore, အိန္ဒိယ]]
သာဒ်ဂုရု ကၠောန်ဒဳဇြာင်တုဲ ကၠောန်လဝ် ပဋိမာရုပ် အဒိယောဂဳသဳဝ မနွံ ၁၁၂ ပေ၊ ပ္ဍဲကဵု ဒတန်ဗဟဵုဣရှဖံင်ဒေရှေန်။ သဘင်ပံက်ရုပ် ပဋိမာရုပ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵု ၂၄ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၇ တုဲ အလဵုဇကုသကိုပ်ဝန်ဇၞော်အိန္ဒိယ နရေနဒြမောဒဳ ပံက်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite news|title=PM Narendra Modi unveils first 112-foot tall Shiva statue in Coimbatore|url=http://www.financialexpress.com/india-news/pm-narendra-modi-to-unveil-first-112-foot-tall-shiva-statue-in-coimbatore-on-mahashivratri-5-interesting-facts-to-know/563295/|publisher=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|date=24 February 2017}}&lt;/ref&gt;
ပဋိမာရုပ်ဂှ် ဒှ်ရုပ် ကျာ်သဳဝ မဒှ်ယောဂဳကိုပ်ကၠာအိုတ် မကော်ဂး အဒိယောဂဳ၊ ကေုာံ ဂုရုကိုပ်ကၠာအိုတ် မကော်ဂး အဒိဂုရု၊ မဒှ် ညးမကဵု ပညာယောဂဳ ကုကောန်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပဋိမာရုပ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုသြန် ဣရှဖံင်ဒေရှေန်၊ နကဵုပသဲခတှ်ေ ၂၀ ၀၀၀ ဂတှ်ေ၊ မထံက်ပင်ကဵု နူကဵု သၟိင်တၠမဆေင်ကဵုပသဲ ဍုင်အိန္ဒိယ (Steel Authority of India)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.covaipost.com/coimbatore/gigantic-statue-of-first-yoga-guru-adiyogi-to-be-unveiled-by-pm/|title=Gigantic statue of first yoga guru Adiyogi to be unveiled by PM|date=8 February 2017|accessdate=18 January 2021|archivedate=17 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210117005122/https://www.covaipost.com/coimbatore/gigantic-statue-of-first-yoga-guru-adiyogi-to-be-unveiled-by-pm/}}&lt;/ref&gt; တုဲ လျိုင် နွံ ၅၀၀ တာန် (490 long tons; 550 short tons)။ ပဋိမာရုပ် အဒိယောဂဳသဳဝ ဂှ် မဂွံစၟတ်သမ္တီ ရုပ်ပသဲဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဝွံရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Largest bust (sculpture)|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/458751-largest-bust-sculpture}}&lt;/ref&gt; သဳဝလင်္ဂ ဂှ် စွံလဝ် ဂတ ရုပ်အဒိယောဂဳသဳဝ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://isha.sadhguru.org/blog/sadhguru/spot/yogeshwar-a-heartless-yogi/|title=Yogeshwar: A Heartless Yogi|publisher=Isha Foundation}}&lt;/ref&gt;

== ပြသၞာ ကေုာံ မဒုင်စောဲဒုဟ် ==
ညးလ္ၚဵု စောဲဒုဟ် ဒဒှ်ရ ဌာန်ဒတန်ဖံင်ဒေရှေန်ဂှ် ဒှ်ဌာန်ဒတုဲ မဟွံလုပ်ကဵုသၞောဝ်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/ahead-isha-foundation-s-maha-shivaratri-event-tn-forest-dept-issues-precaution-list-97734?amp|title=Forest department issues notice to Isha foundation|work=thenewsminute.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Politics/RY0zSYSF8H7qe2qrtr2QfM/Chorus-grows-louder-against-Modis-visit-to-Isha-Foundation.html|title=Chorus grows louder against Modi's visit to Isha Foundation event in Coimbatore|work=Livemint}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/120718/cag-slams-forest-dept-for-isha-foundation-encroachments.html|title=CAG slams forest dept for Isha Foundation 'encroachments'|work=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thequint.com/news/isha-foundation-violation-forest-land|title=CAG Slams TN Govt On ISHA Foundations Unregulated Buildings|work=The Quint}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150419/nation-current-affairs/article/row-over-land-given-isha-foundation|title=Row over land given to Isha foundation|work=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ် စောဲဒုဟ် ဒဒှ်ရ ဣရှဖံင်ဒေရှေန် ရပ်ကြိုင်လဝ်မၞိဟ်။ ဗြဴတြုဟ်မွဲဟီု ဒဒှ်ရ ကောန်ဝုတ်ညးၜါတၠဂှ် ဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲကဵုသေန်တာဂှ်။&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Jaggi Vasudev's Isha Yoga Centre accused by retired professor of holding his daughter captive|work=Firstpost|url=https://www.firstpost.com/india/jaggi-vasudevs-isha-yoga-centre-accused-by-retired-professor-of-holding-his-daughter-captive-2929778.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Captive&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/My-son-is-being-held-captive-in-Isha-Yoga-Centre-woman-says/articleshow/53603325.cms|title=My son is being held captive in Isha Yoga Centre, woman says {{!}} Coimbatore News - Times of India|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ဆဂး နကဵုဖံင်ဒေရှေန် ဒစဵုဒစး လတူစုတ်စောဲဂှ်တုဲ ညးတအ်ဟီု ညးဗြဴၜါဂှ် ပဒတဴ မံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲသေန်တာဂှ် နကဵုပၟိက်ဆန္ဒ ဍေဟ်တအ်ဟေင်။ မၞိဟ်လဵုဟွံဟီု ပ္ဍဲကဵုသေန်တာဂှ် လုပ်မံင် လုပ်ဗိုင်ကၠောန် ဂွံသီုဖအိုတ်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/isha-foundation-denies-allegations-that-yoga-center-is-holding-two-women-captive-2933280.html|title=Isha Foundation denies allegations that yoga centre is holding two women captive|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt; တင်စုတ်စောဲဂှ် နကဵုရုင်ဗစာ တးပါဲထောအ်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Isha Foundation gets reprieve as Madras HC dismisses plea centre is holding two women captive|work=Firstpost|url=https://www.firstpost.com/india/isha-foundation-gets-reprieve-as-madras-hc-dismisses-plea-centre-is-holding-two-women-captive-2952656.html}}&lt;/ref&gt; ညးဗြဴမွဲတၠပၠန် ညးတေအ်ဟီု ကောန်ဗၠာဲညးမွဲဂှ် သေန်တာဂှ် ရပ်ကြိုင်လဝ်၊ လီစကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု သေန်တာဂှ်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/jaggi-vasudevs-isha-yoga-centre-has-brainwashed-my-son/17509171|title='Jaggi Vasudev's Isha Yoga centre has brainwashed my son'|work=mid-day}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/isha-foundation-holding-my-32-year-old-son-hostage-claims-another-parent-47842|title=Isha Foundation is holding my 32-year-old son hostage, claims another parent|work=The News Minute}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ဂကောံ]] [[ကဏ္ဍ:BEHM]]</text>
      <sha1>j6m3siwgkrsde0ss8p6mje44lgeu1h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာရ်သ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3699</id>
    <revision>
      <id>53969</id>
      <parentid>47114</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>53969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="216661" sha1="7ij581mweiprsowm37j3hordllj2te4" xml:space="preserve">{{Infobox planet
| name                   = Mars
| symbol                 = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]]
| image                  = OSIRIS Mars true color.jpg
| image_alt              = Mars appears as a red-orange globe with darker blotches and white icecaps visible on both of its poles.
| caption                = Pictured in natural color in 2007{{efn|This image was taken by the [[Rosetta (spacecraft)|''Rosetta'']] spacecraft's [[Optical, Spectroscopic, and Infrared Remote Imaging System]] (OSIRIS), at a distance of ≈{{convert|240000|km}} during its February 2007 encounter. The view is centered on the [[Aeolis quadrangle]], with [[Gale (crater)|Gale crater]], the landing site of the [[Curiosity (rover)|''Curiosity'' rover]], prominently visible just left of center. The darker, more heavily cratered terrain in the south, [[Terra Cimmeria]], is composed of older terrain than the much smoother and brighter [[Elysium Planitia]] to the north. Geologically recent processes, such as the possible existence of a [[Water on Mars|global ocean]] in Mars's past, could have helped lower-elevated areas, such as Elysium Planitia, retain a more youthful look.}}
| background             = #f8f9fa
| pronounced             = {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}}
| adjectives             = [[Martian]] {{IPAc-en|ˈ|m|ɑr|ʃ|ən}}
| orbit_ref              = &lt;ref name=&quot;VSOP87&quot;/&gt;
| epoch                  = [[J2000]]
| aphelion               = {{convert|249200000|km|mi AU|comma=gaps|abbr=on|disp=x|&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|)&lt;/small&gt;}}
| perihelion             = {{convert|206700000|km|mi AU|comma=gaps|abbr=on|disp=x|&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|)&lt;/small&gt;}}
| time_periastron        = 2020-Aug-03&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&amp;body_group=mb&amp;sstr=499|title=HORIZONS Web-Interface|website=ssd.jpl.nasa.gov}}&lt;/ref&gt;
| semimajor              = {{convert|227939200|km|mi AU|comma=gaps|abbr=on|disp=x|&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|)&lt;/small&gt;}}
| eccentricity           = {{val|0.0934}}
| period                 = {{convert|686.971|d|years|comma=gaps|abbr=on|lk=out|disp=x|&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|; {{val|668.5991}}&amp;nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]])&lt;/small&gt;}}
| synodic_period         = {{convert|779.96|d|years|comma=gaps|abbr=on|lk=out|disp=x|&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|)&lt;/small&gt;}}
| avg_speed              = {{convert|24.007|km/s|km/h mph|comma=gaps|abbr=on|disp=x|&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|)&lt;/small&gt;}}
| inclination            = {{ublist|class=nowrap |{{val|1.850|u=°}} to [[ecliptic]]; |{{val|5.65|u=°}} the [[Sun]]'s [[equator]]; |{{val|1.63|u=°}} to [[invariable plane]]&lt;ref name=Souami_Souchay_2012/&gt;}}
| asc_node               = {{val|49.558|u=°}}
| arg_peri               = {{val|286.502|u=°}}
| mean_anomaly           = 19.412°&lt;ref name=&quot;NasaFactSheet&quot;/&gt;

| satellites             = [[Moons of Mars|2]]
| allsatellites          = yes
| mean_radius            = {{convert|3389.5|±|0.2|km|mi|1|comma=gaps|abbr=on|disp=x|{{efn|name=best-fit ellipsoid}} &lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot;/&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|)&lt;/small&gt;}}
| equatorial_radius      = {{convert|3396.2|±|0.1|km|mi|1|comma=gaps|abbr=on|disp=x|{{efn|name=best-fit ellipsoid}} &lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot;/&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|; 0.533 Earths)&lt;/small&gt;}}
| polar_radius           = {{convert|3376.2|±|0.1|km|mi|1|comma=gaps|abbr=on|disp=x|{{efn|name=best-fit ellipsoid}} &lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot;/&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|; 0.531 Earths)&lt;/small&gt;}}
| flattening             = {{val|0.00589|0.00015}} &lt;!-- calculated from data in ref name=&quot;Seidelmann2007&quot; --&gt;
| surface_area           = {{convert|144798500|km2|sqmi|comma=gaps|abbr=on|disp=x|&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Peter|last1=Grego|title=Mars and How to Observe It |url=https://archive.org/details/marshowtoobserve0000greg|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/marshowtoobserve0000greg/page/3 3]|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|date=6 June 2012|isbn=978-1-4614-2302-7|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|; 0.284 Earths&lt;!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b]--&gt;)&lt;/small&gt;}}
| volume                 = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}&lt;ref name=lodders1998/&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(0.151 Earths)&lt;/small&gt;
| mass                   = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}&lt;ref name=konopliv2011/&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(0.107 Earths)&lt;/small&gt;
| density                = {{convert|3.9335|g/cm3|lb/cuin|4|comma=gaps|abbr=on|disp=x|&lt;ref name=&quot;lodders1998&quot;/&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|)&lt;/small&gt;}}
| surface_grav           = {{convert|3.72076|m/s2|ft/s2|comma=gaps|abbr=on|disp=x|&lt;ref name=&quot;Hirt2012&quot;&gt;{{Cite journal|title=Kilometer-resolution gravity field of Mars: MGM2011|journal=Planetary and Space Science|last1=Hirt|first1=C.|last2=Claessens|first2=S. J.|last3=Kuhn|first3=M.|last4=Featherstone|first4=W. E.|volume=67|issue=1|pages=147–154|date=July 2012|doi=10.1016/j.pss.2012.02.006|bibcode=2012P&amp;SS...67..147H|hdl=20.500.11937/32270|url=https://espace.curtin.edu.au/bitstream/20.500.11937/32270/2/173469_Hirt2012_MGM2011_PSS_av%5b1%5d%20updated.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240301160101/https://espace.curtin.edu.au/bitstream/handle/20.500.11937/32270/173469_Hirt2012_MGM2011_PSS_av&amp;#91;1&amp;#93;%20updated.pdf;jsessionid=1E3221E0465842BF0C2907102AA4216B?sequence=2 |date=2024-03-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|; 0.3794&amp;nbsp;''[[g-force|g]]'')&lt;/small&gt;}}
| moment_of_inertia_factor = {{val|0.3644|0.0005}}&lt;ref name=&quot;konopliv2011&quot;/&gt;
| escape_velocity        = {{convert|5.027|km/s|km/h mph|comma=gaps|abbr=on|disp=x|&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|)&lt;/small&gt;}}
| sidereal_day           = {{val|1.025957|u=day}}&lt;br/&gt;{{RA|24|37|22.7}}&lt;ref name=&quot;lodders1998&quot;/&gt;
| rot_velocity           = {{convert|868.22|km/h|m/s km/h mph|order=out|comma=gaps|abbr=on|disp=x|&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(|)&lt;/small&gt;}}
| axial_tilt             = {{val|25.19|u=°}} to its orbital plane&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;/&gt;
| right_asc_north_pole   = {{val|317.68143|u=°}}&lt;br/&gt;{{RA|21|10|44}}
| declination            = {{val|52.88650|u=°}}
| albedo                 = {{ublist|class=nowrap |0.170 [[Geometric albedo|geometric]]&lt;ref name=&quot;MallamaMars&quot; /&gt; |0.25 [[Bond albedo|Bond]]&lt;ref name=&quot;nssdc&quot; /&gt;}}
| temp_name1             = [[Kelvin]]
| min_temp_1             = 130&amp;nbsp;K
| mean_temp_1            = 210&amp;nbsp;K&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;/&gt;
| max_temp_1             = 308&amp;nbsp;K
| temp_name2             = [[Celsius]]
| min_temp_2             = −143&amp;nbsp;°C&lt;ref name=cold/&gt;
| mean_temp_2            = −63&amp;nbsp;°C
| max_temp_2             = 35&amp;nbsp;°C&lt;ref name=hot/&gt;
| temp_name3             = [[Fahrenheit]]
| min_temp_3             = −226&amp;nbsp;°F&lt;ref name=cold/&gt;
| mean_temp_3            = −82&amp;nbsp;°F
| max_temp_3             = 95&amp;nbsp;°F&lt;ref name=hot/&gt;
| magnitude              = −2.94 to +1.86&lt;ref name=&quot;Mallama_and_Hilton&quot;/&gt;
| angular_size           = 3.5–25.1″&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;/&gt;
| atmosphere_ref         = &lt;ref name=&quot;nssdc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;barlow08&quot;/&gt;
| surface_pressure       = 0.636 (0.4–0.87)&amp;nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]&lt;br/&gt;0.00628&amp;nbsp;[[atmosphere (unit)|atm]]
| atmosphere_composition = {{plainlist|
* 95.97% [[carbon dioxide]]
* 1.93% [[argon]]
* 1.89% [[nitrogen]]
* 0.146% [[oxygen]]
* 0.0557% [[carbon monoxide]]
* 0.0210% [[water vapor]]
* 0.0100% [[nitrogen oxide]]
* 0.00025% [[neon]]
* 0.00008% [[semiheavy water|hydrogen deuterium oxide]]
* 0.00003% [[krypton]]
* 0.00001% [[xenon]]
}}
}}
'''မာရ်သ်''' ({{Lang-en|Mars}}; သင်္ကေတ: [[file:Mars symbol (fixed width).svg|16px|♂]]) ဂှ် ဒှ်ဂြိုဟ် မရနုက်ကဵုပန် နူကဵု တ္ၚဲ တုဲပၠန် ဒှ်ဂြိုဟ်ဍောတ်အိုတ် မရနုက်ဒုတိယ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်တ္ၚဲ၊ မဇၞော်နူ ဂြိုဟ်မာဂျူရဳ (Mercury)။ မာရ်သ်ဂှ် ဒှ်ယၟု မကၠာဲနူ ဘာသာအင်္ဂလိက် (Mars) တုဲ ယၟုဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ ယၟုကျာ်ရဝ်မ မဒှ်ကျာ်ပၞာန်၊ ဟိုတ်နူ မညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်သာမည အသာ်ဗကေတ်တုဲ လဆောဝ် ကော်စ &quot;ဂြိုဟ်ဗကေတ်  ('''Red Planet)'''&quot;။&lt;ref name=&quot;Zubrin1997&quot;&gt;{{Cite book|title=The Case for Mars: The Plan to Settle the Red Planet and Why We Must|publisher=Touchstone|location=New York|date=1997|oclc=489144963|isbn=978-0-684-83550-1|url=https://archive.org/details/caseformarsplant00zubr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rees2012&quot;&gt;{{Cite book|title=Universe: The Definitive Visual Guide|publisher=Dorling Kindersley|location=New York|date=October 2012|isbn=978-0-7566-9841-6}}&lt;/ref&gt; နကဵု နက္ခတ္တဗေဒ မန်ဗၟာမ္ဂး ကော်စ ဂြိုဟ်အင္ၚာ။ အတိုင်မလ္ၚတ်ဆဵု ဗွဲကြဴဏအ် မဟီုလဝ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ အသိင်ဓါတ်ပသဲသြဇြဳဒေ (iron oxide) မနွံ ပ္ဍဲဗလးမုက် မာရ်သ်တုဲ ပိုယ်ဂွံညာတ်ကေတ် မာရ်သ် နကဵုမတ်သာမည အသာ်ဗကေတ်ရ။  မာရ်သ်ဂှ် ဒှ်ဂြိုဟ်တၟအ် (terrestrial planet) မွဲတုဲ နွံကဵု သတီုကျာ (atmosphere) မကြဳ၊ တုဲပၠန် ဗလးမုက်မာရ်သ်ဂှ် နွံကဵု ပၞေတ်ဇမီု (impact craters) ညံင်မဂွံဆဵု ပ္ဍဲကဵု [[ဂိတု]] ၊ ကုန်ဒဵု ဗင်ဇြဟ်ဂမၠိုင်၊ သြင်ဗတဳ ကေုာံ ပၞိဟ်ၜါလပါ် ညံင်ရဲ [[ဂၠးတိ]]ကီုရ။

ပ္ဍဲကဵု ဂြိုဟ်မာရ်သ်ဂှ် နွံကဵု အခိင်တ္ၚဲ အခိင်ဗတံ ကေုာံ ဥတုတၞဟ်ခြာ ညံင်ရဴ ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိပိုယ်ဏအ်ကီုရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဂြိုဟ်မာရ်သ်ဂှ်လေဝ် ဂေတ်ကဝဲဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ရိပၞိဟ်ဇကု ညံင်ရဴ ဂၠးတိပိုယ်ဏအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု မာရ်သ်ဂှ် နွံကဵု သြလုမ်ပုသ်မောန် (Olympus Mons) မဒှ်ဒၞာဲဒဵုခတိုဟ်လဝ်ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ကုန်ဒဵုသၠုင်အိုတ် ၜိုန်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်တ္ၚဲ၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ သီုနွံကဵု ဇြဟ်ဇမၠိင် (Valles Marineris) မဂၠိင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်တ္ၚဲပိုယ်ဏအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲကရေက်သၟဝ်ကျာ ၄၀% ဂှ် နွံကဵု ခလံက်မညဳရ။ မာရ်သ်ဂှ် နွံကဵု ဂိတုၜါမ၊ ဂိတုမွဲမဂှ် ညးကော်စ ပဝ်ဗောသ် (Phobos) တုဲ မွဲမဂှ် ညးကော်စ ဒါဲမောသ် (Deimos)၊ ဂိတုတအ်ဂှ် ဇကုဍောတ်တုဲ မနွံကဵု သဏ္ဌာန်ဗီုပြင် ဟွံညဳ။ ဂိတုၜါဝွံ မဒှ်ဂြိုဟ်ကရေက် (asteroid) လုပ်စိုပ်အာ ဗဝိုင်မာရ်သ်တုဲ ဒှ်အာဂိတု (ဝါ) မဒးဂေတ်ပူဒၟံင် မာရ်သ် မတုပ်ညံင်ရဴ ဂြိုဟ်ကရေက်တၞဟ်ၜါ ၅၂၆၁ ယူရေက (5261 Eureka)၊ ကေုာံ  မာရ်သ် တြဝ်ဇန် (Mars trojan)ကီုရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://space.about.com/od/mars/a/Mars-Moon-Mystery.htm|title=Mars Moon Mystery|work=About.com|first=John P.|last=Millis|accessdate=2021-03-07|archivedate=2018-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060809/http://space.about.com/od/mars/a/Mars-Moon-Mystery.htm%20}}&lt;/ref&gt;

မာရ်သ်ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဂြိုဟ် မတုပ်ညံင်ဂၠးတိပိုယ်ဏအ်တုဲ တၠပညာတအ် ပလံင်ဏာ က္ၜင်ဂြိုဟ်တုဲ အာလ္ၚတ်ကၠုင်ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ က္ၜင်ဂြိုဟ် မာရိနာ ၄ ''Mariner 4''  မဒှ်က္ၜင်ဂြိုဟ် နကဵု ဂကောံနာသာ မပလံင်ဏာ သွက်ဂွံလ္ၚတ်မာရ်သ် ပ္ဍဲ ၂၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၉၆၄ ဂှ် ဒှ်က္ၜင်ဂြိုဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက်ဂွံလ္ၚတ်မာရ်သ်ရ။ က္ၜင်ဂြိုဟ်ဂှ် လုပ်ကြပ်ညောန် ကုမာရ်သ် ပ္ဍဲကဵု ၁၅ ဇူလာင် ၁၉၆၅။ မာရိနာ၄ လ္ၚတ်ကေတ် မပတံ ကဵု ဇမၞော်တၟာ မာရ်သ်ဂှ် နွံ ၜိုတ် 0.1% ကုဂၠးတိ၊ တက်ကေတ် ဗီုရုပ် ဂြိုဟ် မနွံဒၟံင် ဗဒါဲဗဒါဲ မာရ်သ်တအ်ဒှ်တမ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/missions/mariner-04/in-depth|title=In Depth {{!}} Mariner 04|quote=The Mariner 4 mission, the second of two Mars flyby attempts launched in 1964 by NASA, was one of the great early successes of the agency, and indeed the Space Age, returning the very first photos of another planet from deep space.}} {{PD-notice}}; {{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-077A|title=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|quote=Mariner 4...represented the first successful flyby of the planet Mars, returning the first pictures of the martian surface. These represented the first images of another planet ever returned from deep space.|accessdate=2021-03-07|archivedate=2018-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180904174225/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1964-077A}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; နကဵု ဂြိုဟ်သဝ်ဝိတ် မာရ်သ် ၃ ဂှ် စှ်ေလတူ မာရ်သ် ပ္ဍဲကဵု ဒဳသေမ်ဗါ ၁၉၇၁၊ ဆဂး စှ်ေစိုပ်မာရ်သ်တုဲ က္ၜင်ဂြိုဟ်ဏအ် အဆက်ပိုတ်အာ ကုဂၠးတိ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration|url=http://www.nasa.gov/connect/ebooks/beyond_earth_detail.html|quote=Mars 3...Immediately after landing, at 13:50:35 UT, the lander probe began transmitting a TV image of the Martian surface although transmissions abruptly ceased after 14.5 seconds (or 20 seconds according to some sources).}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲ ၂၀ ဇူလာင် ၁၉၇၆၊ က္ၜင်ဂြိုဟ် ဝိကိန်၁ ''Viking 1'' စှ်ေ ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲဗလး မMartian surface။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/missions/viking-1/in-depth|title=In Depth {{!}} Viking 1|quote=NASA's Viking 1 made the first truly successful landing on Mars. The Soviet Mars 3 lander claimed a technical first with a survivable landing in 1971, but contact was lost seconds after it touched down.}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲ ၄ ဇူလာင် ၁၉၉၇၊ က္ၜင်ဂြိုဟ် မာရ်သ် ပါတ်ဖိန်ဒါ  ''Mars Pathfinder'' စှ်ေ ပ္ဍဲလတူမာရ်သ်တုဲ ပ္ဍဲ ဇူလာင် ၅ ဂှ် ကွဳရဝ်ဝေ စတိတ် ဂေတ်လ္ၚတ် လတူမာရ်သ်ရ။ ကွဳရဝ်ဝေ ဏအ်ဂှ် ဒှ်ကွဳရဝ်ဝေ မအာ လတူမာရ်သ် နူဂၠးတိဏအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/missions/mars-pathfinder/in-depth|title=In Depth {{!}} Mars Pathfinder|quote=Landing time for Pathfinder was 16:56:55 UT July 4, 1997, at 19 degrees 7 minutes 48 seconds north latitude and 33 degrees 13 minutes 12 seconds west longitude in Ares Vallis, about 12 miles (19 kilometers) southwest of the original target. The next day, Pathfinder deployed the Sojourner rover on the Martian surface via landing ramps. Sojourner was the first wheeled vehicle to be used on any planet.}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; ဂြိုဟ်သြဗိတ် မာရ်သ် အေက်သပြေသ် ''Mars Express orbiter'' မဒှ် က္ၜင်ဂြိုဟ် နူကဵု အေဂျေန်သဳအကာသဥရောပ (European Space Agency - ESA) အာစိုပ် သြဗိတ် (လၟောဝ်ဂၠံင်) မာရ်သ် ပ္ဍဲ ၂၅ ဒဳသေမ်ဗါ ၂၀၀၃။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Frequently asked questions|url=http://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Mars_Express/Frequently_asked_questions2|quote=Mars Express reached Mars at the end of December 2003. Six days before entering into orbit around Mars, Mars Express ejected the Beagle 2 lander. The orbiter was inserted into orbit around Mars on 25 December 2003.}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲဇာန်နဝါရဳ ၂၀၀၄ နကဵု ဂကောံနာသာ ပ္တိုန်ဏာ ကွဳလ္ၚတ်မာရ်သ် (Mars Exploration Rovers) မကဵုလဝ်ယၟု သပိရိတ် (''Spirit)'' ကဵု အောပ်ပေါတ်တူနိတိ (''Opportunity)'' ဂှ် သီုၜါ စိုပ်အာ လတူမာရ်သ်တုဲ ကွဳသပိရိတ်ဂှ် ဆကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် ပလံင်ကဵုဒၟံင် တင်ဂၞင်ဂမၠိုင် စဵုကဵု ၂၂ မာတ် ၂၀၁၀ တုဲ ကွဳအောပ်ပေါတူနိတိ ဂှ် စဵုကဵု ၁၀ ဂျုန် ၂၀၁၈။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mars.nasa.gov/mer/mission/rover-status/spirit/2010/all/|title=Rover Update: 2010: All}} {{PD-notice}}; {{Cite web|url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-to-share-results-of-effort-to-recover-mars-opportunity-rover|title=NASA to Share Results of Effort to Recover Mars Opportunity Rover}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; ကွဳရဝ်ဝေ နူကဵု ဂကောံနာသာ မကဵုလဝ်ယၟု  ကျူရိသြသိတိ (Curiosity) ဂှ် တိုန်စိုပ် ပ္ဍဲ ၆ သြဂုတ် ၂၀၁၂၊ မဒှ် ပရေင်ကမၠောန် ပါ်ဓါတ်သိပ္ပံမာရ်သ်  (Mars Science Laboratory - MSL) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရာသဳဥတု ကေုာံ ပထဝဳ လတူမာရ်သ်ရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Curiosity Has Landed|url=https://mars.nasa.gov/resources/20060/curiosity-has-landed}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲ ၂၄ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၁၄ နူကဵု ဂကောံသုတေသနအကာသအိန္ဒိယ (Indian Space Research Organisation - ISRO) ဗလးဏာ က္ၜင်ဂြိုဟ် သွက်ဂွံလ္ၚတ် သြဗိတ် (လၟောဝ်ဂၠံင်) မာရ်သ်တုဲ အိန္ဒိယဂှ် ဒှ်ဂကောံ မရနုက်ကဵုပန် မလ္ၚတ်ဒၟံင် မာရ်သ်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/mars-orbiter-mission-completes-1000-days-orbit|title=Mars Orbiter Mission Completes 1000 Days in Orbit - ISRO|quote=Mars Orbiter Mission (MOM), the maiden interplanetary mission of ISRO, launched on November 5, 2013 by PSLV-C25 got inserted into Martian orbit on September 24, 2014 in its first attempt.|accessdate=March 7, 2021|archivedate=July 23, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210723141822/https://www.isro.gov.in/mars-orbiter-mission-completes-1000-days-orbit}}; {{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-24729073|title=India launches spacecraft to Mars|quote=India's space agency will become the fourth in the world after those of the United States, Russia and Europe to undertake a successful Mars mission.}}&lt;/ref&gt; ဨမိရတ် ပံင်ကောံအာရာပ်  (United Arab Emirates) ဂှ် ဒှ်ဂကောံမရနုက်ကဵု မသုန် ကြဴနူ က္ၜင်ဂြိုဟ်ညး စိုပ်သတီုကျာမာရ်သ် ပ္ဍဲကဵု ၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၁။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-55998848|title=UAE successfully inserts orbiter to Mars orbit}}&lt;/ref&gt; ကွဳ နူကဵု ဂကောံနာသာ မကဵုလဝ်ယၟု ပါသေဝါရေန် (Perseverance rover) စှ်ေစိုပ် လတူမာရ်သ် ဗွဲမအံင်ဇၞး ပ္ဍဲကဵု ၁၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၁။ 

တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ဒၟံင် ပရူအရာမတန်တဴလဝ် ပ္ဍဲကဵု မာရ်သ် အခိင်အတိက်တေအ်၊ ဗီုကဵု သတ်လမျီု နွံလဝ် ဒှ်မာန် ဟွံမာန်တအ်ရ။ ကွဳရဝ်ဝေ မကဵုလဝ်ယၟု ရဝ်သလိန် ဖြန်ကၠေန် (Rosalind Franklin rover) မဗလး နူကဵု အေဂျေန်သဳ အကာသ ဥရောပ ဂှ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံလ္ၚတ် အကာသဇဳဝ နွံရ။&lt;ref name=&quot;curiosity search for life&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.marsdaily.com/reports/Using_Curiosity_to_Search_for_Life_999.html|title=Using Curiosity to Search for Life|work=Mars Daily|date=26 February 2015|author=Jarell, Elizabeth M}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MER Search for Life&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mars.nasa.gov/mer/home/resources/MERLithograph.pdf|title=The Mars Exploration Rover Mission|date=November 2013|accessdate=2021-03-07|archivedate=2017-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170201175627/http://mars.nasa.gov/mer/home/resources/MERLithograph.pdf}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ExoMars's search for life&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.euronews.com/2015/05/21/mars-mystery-exomars-mission-to-finally-resolve-question-of-life-on-red-planet/|title=Mars mystery: ExoMars mission to finally resolve question of life on red planet|date=21 May 2015|author=Wilks, Jeremy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mars 2020 search for life&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://www.csmonitor.com/Science/2015/0105/Life-on-Mars-NASA-s-next-rover-aims-to-find-out|title=Life on Mars? NASA's next rover aims to find out.|date=5 January 2015|author=Howell, Elizabeth}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲလတူဗလးမုက် မာရ်သ်ဂှ် ဍာ် နကဵုဗီုပြင်ဍာ်ဍာ်ဂှ် တန်တဴ ဟွံဂွံ၊ ဟိုတ်နူကဵု သတီုကျာအောန်လောန်အာ။ သတီုကျာ လတူမာရ်သ်ဂှ် ပတုပ် ကဵု သတီုကျာ ပ္ဍဲဂၠးတိမ္ဂး နွံအောန်နူ ၁%။&lt;ref name=&quot;nasa.gov&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/msl/news/msl20121102.html|title=NASA – NASA Rover Finds Clues to Changes in Mars' Atmosphere|accessdate=2021-03-07|archivedate=2018-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060801/https://www.nasa.gov/mission_pages/msl/news/msl20121102.html%20}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; ပၞိဟ်ၜါလပါ် မနွံကဵု ဗလးညဳညဳဂှ် ဟိုတ်နူ မွဲအခိင်တေအ် ကေင်နွံကဵု ဍာ်ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်မာန်ရ။ ယဝ်ရ ဍာ်ကြံင် နူကဵုပၞိဟ်ၜါလပါ်ဂှ် လေင်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု ဂြိုဟ်ဂှ် ဍာ်ဗၠိုတ်စိုပ် ၁၁ မဳတာ (၃၆ပေ)။ ပ္ဍဲနဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၁၆ ဂှ် ဂကောံနာသာ ပ္တိတ်လိက်လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဍာ်ကြံင် (ဍာ်ကလောအ်) သၟဝ်တိ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဥတောပိယ ပလနိတိယ (Utopia Planitia region)။ ဂလိုင်ဍာ်ဂှ် နွံၜိုတ် ဍာ်မနွံပ္ဍဲ ကၟာ  Lake Superior မဒှ်ကၟာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု အမေရိကသၟဝ်ကျာ။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2016/11/22/nasa_finds_ice_under_martian_surface/|title=Lake of frozen water the size of New Mexico found on Mars – NASA|work=The Register|date=22 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2016-299|title=Mars Ice Deposit Holds as Much Water as Lake Superior|date=22 November 2016}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NASA-20161122&quot;&gt;{{Cite web|author=Staff|title=Scalloped Terrain Led to Finding of Buried Ice on Mars|url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA21136|date=22 November 2016}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

မာရ်သ်ဂှ် နူကဵု ဂၠးတိဝွံ နကဵု မတ်သာမညလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် မာန် ဗွဲမလောဲသွာကီုရ။

== သဏ္ဌာန်ခန္ဓ ==
မာရ်သ်ဂှ် ဗွဲသၟဟ်မ္ဂး နွံၜိုတ် ကဝက် ဂၠးတိပိုယ်တုဲ၊ သမၠဲဍေဟ်ဂှ် ဍောတ်နူ ဗလးတၞဳ (ဗလးတိသၟး) ဂၠးတိပိုယ်ဏအ်ရ။&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;/&gt; မာရ်သ်ဂှ် ကမၠေတ် (dense) အောန်နူ ဂၠးတိ၊ မနွံ ဂလိုင် volume ၁၅%  ကုဂၠးတိ၊ ၁၁% mass ကုဂၠးတိ၊ မနွံကဵု ဒြဟတ်ဇရောတ် ၜိုတ် ၃၈% ကုဂၠးတိ။  ဟိုတ်မဂွံညာတ်ဒၟံင် အသာ် ဗကေတ်-လဳမဴဂှ် ဒၟာနူ ဓါတ်ပသဲ(III) သြဇြဳဒေ (iron(III) oxide) ဟွံသေင်မ္ဂး အိက်နှိင်။&lt;ref name=&quot;rust&quot;/&gt; မာရ်သ်ဂှ် ရံင်အသာ် မတုပ်ဒၟံင် တင်လာင်၊&lt;ref name=ismars/&gt; ဒၞာဲလ္ၚဵု ဒှ်ဒၟံင်အသာ်ထဝ်၊ အသာ်လမ္စံက်၊ အသာ်ဗရိုတ်၊ အသာ်သ္ၚေက်ညံင်င် တန်တဴကဵု ဒၞာဲလဵု ပ္ဍဲဗလးမုက် ပိုယ်မရံင်ဂှ်ရ။&lt;ref name=ismars&gt;[http://mars.jpl.nasa.gov/msl/multimedia/videos/index.cfm?v=29&amp;a=2 NASA – ''Mars in a Minute: Is Mars Really Red?''] ([http://mars.jpl.nasa.gov/multimedia/videos/movies/miam20111110/miam20111110.pdf Transcript] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106174558/http://mars.jpl.nasa.gov/multimedia/videos/movies/miam20111110/miam20111110.pdf |date=2015-11-06 }}) {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

{{Multiple image|direction=horizontal|align=center|image1=Mars, Earth size comparison.jpg|width1=174|caption1=ၜတ်ကၞာတ်: [[ဂၠးတိ]] ကဵု  မာရ်သ်|image2=Mars.ogv|width2=200|caption2=[[:File:Mars.ogv|ရုပ်ကသဳ (00:40)]] မထၜး ဗီုဗီုရုပ် မာရ်သ် မနွံ|image3=GMM-3 Mars Gravity.webm|width3=200|caption3=[[:File:GMM-3 Mars Gravity.webm|ဝဳဒဳယော (01:28)]] မထၜး ဗီုတိ ဂတှ်ေ ဒြဟတ်ဇရောတ် မာရ်သ် }}

=== လဒက်ပတန် ဗွဲအပ္ဍဲ ===
ညံင်ရဴ ဂၠးတိကီု မာရ်သ်လေဝ် နွံကဵု ကထိုက်တိနာနာ မွဲကထိုက် ကုမွဲကထိုက် ကဆံင်ကမၠေတ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Nimmo 2005&quot;/&gt; တၠပညာသိပ္ပံတအ် ပတှ်ေကေတ် ပၞောဝ်ကဵု ကထိုက်တအ်ဂှ် အောန်အိုတ် ကထိုက်ဍာ်ဍာ် သ္ဒးနွံမွဲကီုရ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Yoder |first1=C. F. |title=Fluid Core Size of Mars from Detection of the Solar Tide |journal=Science |date=April 11, 2003 |volume=300 |issue=5617 |pages=299-303 |doi=10.1126/science.1079645 |url=https://science.sciencemag.org/content/300/5617/299.abstract |access-date=March 9, 2021}}&lt;/ref&gt; အတိုင်ဗ္ၜတ် မာရ်သ် မစၟတ်သမ္တီလဝ်လၟုဟ်မ္ဂး ကထိုက်တအ်ဂှ် နွံကဵု ကဝက်လၞင်ဗဝိုက် (radius) ၜိုတ် {{convert|1794|±|65|km}}၊ တိမာရ်သ်ၜိုတ် ၁၆-၁၇%ဂှ် ဒှ်ပသဲ ကဵု နိက်ကေလ် (nickel)။&lt;ref name=icarus213_2_451/&gt; မာရ်သ်ဂှ် ညံင်ရဴဂၠးတိဏအ်ကီု နွံကဵု ကရေက်တေက်တဝ်နိစ် (tectonic)ဂမၠိုင်တုဲ ဒဵုခမ္တိုဟ် (volcanic)ဂမၠိုင်လေဝ် နွံလဝ်ကီုရ။ ပါဲနူကဵု ဒြပ်သဳလဳကောန် (silicon) ကေုာံ အောက်သဳဂျေန် (oxygen) တုဲ ဓါတ်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလတူ မာရ်သ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပသဲ၊ ဓါတ်ဇရောတ် (magnesium)၊ အလူမဳနဳယာမ် (aluminium)၊ ခပဵု/ကာလ်သဳယာမ် (calcium) ကေုာံ ပဝ်တဿဳယာမ် (potassium) တအ်ရ။ သတီုကထိုက်တိ ဂြိုဟ်ဂှ် ဗွဲသၟဟ် နွံစၜိုတ်{{convert|50|km}}တုဲ သတီု မတီုအိုတ်ဂှ် နွံ{{convert|125|km}}။&lt;ref name=jacque03/&gt; သတီုကထိုက်တိ ဂၠးတိပိုယ်ဂှ် ဗွဲသၟဟ် နွံ{{convert|40|km}}။

မာရ်သ်ဂှ် နွံကဵု ကသဳတိ၊ နကဵုစၟတ် InSight ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ သၟးဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကသဳတိ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲမာတ် ဂၠိုင်နူ ၄၅၀ အလန်။&lt;ref name=&quot;natco&quot;&gt;{{cite journal|title=Geology of the InSight landing site on Mars|date=24 February 2020 |journal=[[Nature Geoscience]]|last1=Golombek|first1=M.|last2=Warner|first2=N. H.|last3=Grant|first3=J. A.|last4=Hauber|first4=E.|last5=Ansan|first5=V.|last6=Weitz|first6=C. M.|last7=Williams|first7=N. |last8=Charalambous|first8=C.|last9=Wilson|first9=S. A.|last10=DeMott|first10=A.|last11=Kopp|first11=M.|last12=Lethcoe-Wilson|first12=H.|last13=Berger|first13=L.|last14=Hausmann|first14=R.|last15=Marteau |first15=E.|last16=Vrettos|first16=C.|last17=Trussell|first17=A.|last18=Folkner|first18=W.|last19=Le Maistre|first19=S.|last20=Mueller|first20=N.|last21=Grott|first21=M.|last22=Spohn|first22=T.|last23=Piqueux |first23=S.|last24=Millour|first24=E.|last25=Forget|first25=F.|last26=Daubar|first26=I.|last27=Murdoch|first27=N.|last28=Lognonné|first28=P.|last29=Perrin|first29=C.|last30=Rodriguez|first30=S.|last31=Pike |first31=W. T.|last32=Parker|first32=T.|last33=Maki|first33=J.|last34=Abarca|first34=H.|last35=Deen|first35=R.|last36=Hall|first36=J.|last37=Andres|first37=P.|last38=Ruoff|first38=N.|last39=Calef|first39=F. |last40=Smrekar|first40=S.|last41=Baker|first41=M. M.|last42=Banks|first42=M.|last43=Spiga|first43=A.|last44=Banfield|first44=D.|last45=Garvin|first45=J.|last46=Newman|first46=C. E.|last47=Banderdt|first47=W. B.|doi=10.1038/s41467-020-14679-1|pmid=32094337|pmc=7039939|bibcode=2020NatCo..11.1014G|volume=11|page=1014|number=1014|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;natgeo&quot;&gt;{{cite journal|doi=10.1038/s41561-020-0544-y |doi-access=free|title=Initial results from the in ''Sight'' mission on Mars|year=2020|last1=Banerdt|first1=W. Bruce|last2=Smrekar|first2=Suzanne E.|last3=Banfield|first3=Don|last4=Giardini|first4=Domenico |last5=Golombek|first5=Matthew|last6=Johnson|first6=Catherine L.|last7=Lognonné|first7=Philippe|last8=Spiga|first8=Aymeric|last9=Spohn|first9=Tilman|last10=Perrin|first10=Clément|last11=Stähler|first11=Simon C. |last12=Antonangeli|first12=Daniele|last13=Asmar|first13=Sami|last14=Beghein|first14=Caroline|last15=Bowles|first15=Neil|last16=Bozdag|first16=Ebru|last17=Chi|first17=Peter|last18=Christensen|first18=Ulrich|last19=Clinton|first19=John|last20=Collins|first20=Gareth S.|last21=Daubar|first21=Ingrid|last22=Dehant|first22=Véronique|last23=Drilleau|first23=Mélanie|last24=Fillingim|first24=Matthew|last25=Folkner |first25=William|last26=Garcia|first26=Raphaël F.|last27=Garvin|first27=Jim|last28=Grant|first28=John|last29=Grott|first29=Matthias|last30=Grygorczuk|first30=Jerzy|journal=Nature Geoscience|volume=13|issue=3 |pages=183–189|bibcode=2020NatGe..13..183B|display-authors=29}}&lt;/ref&gt;

=== ဗလးမုက် ပထဝဳ ===
[[ဝှာင်:Mars-topo-200-fast.gif|thumb|right|ဗီုတိ မထ္ၜးဗလးမုက် မာရ်သ်]]
မာရ်သ်ဂှ် ဒှ်ဂြိုဟ်တၞဳမွဲ (ဂြိုဟ်မနွံကဵုတိ) တုဲ ပ္ဍဲဗလးလတူဂှ် နွံကဵု ဓါတ်သဳလဳကောန်၊ အောက်သဳဂျေန် ကေုာံ ဒြပ်တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် တၟအ်ဂမၠိုင်ရ။ ဗလးလတူ မာရ်သ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံကဵု တၟအ်လမ္စံက် (tholeiitic basalt)ဂမၠိုင်၊&lt;ref name=science324_5928_736/&gt; ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် တၟအ်မနွံကဵု ဓါတ်သဳလဳကောန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုင်ကီုလေဝ် တၟအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တုပ်ကဵု တၟအ်မဂွံဆဵုဒၟံင် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဏအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲဒေသအလ်ဗေဒဝ်အောန် (ဒေသ မဒးလျးတ္ၚဲအောန်) ဂှ် နွံကဵု (plagioclase feldspar)ဂၠိုင်တုဲ၊ ဒေသအလ်ဗေဒဝ်အောန် လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံဂကူတၟအ်ကလိတ်ကလိတ် (sheet silicates and high-silicon glass)ဂၠိုင်။ ဒေသကရေက်သၠုင်ကျာ ဒၞာဲကုန်သမၠုင်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် တၟအ်ခပဵုဂၠိုင်။ တုဲပၠန် ဒၞာဲမနွံကဵု ဓါတ်ဟေမတိတေ (hematite) ကေုာံ ဓါတ်သြလိဝိနေ (olivine) ဂၠိုင်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။&lt;ref name=jgr107_E6/&gt; ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဂြောပ်အုပ်ဒၟံင် နကဵု ခဗိုက်ခၞိက်ဓါတ်ပသဲIII အောက်သဳဒေ (iron(III) oxide dust)ရ။&lt;ref name=sci300a/&gt;&lt;ref name=sci300b/&gt;

[[ဝှာင်:USGS-MarsMap-sim3292-20140714-crop.png|thumb|left|Geology of Mars|ဗီုတိ မာရ်သ် (USGS, 2014)&lt;ref name=&quot;USGS-20140714&quot;&gt;{{cite web |last1=Tanaka |first1=Kenneth L. |last2=Skinner |first2=James A. Jr. |last3=Dohm |first3=James M. |last4=Irwin |first4=Rossman P. III |last5=Kolb |first5=Eric J. |last6=Fortezzo |first6=Corey M. |last7=Platz |first7=Thomas |last8=Michael |first8=Gregory G. |last9=Hare |first9=Trent M. |date=14 July 2014 |title=Geologic Map of Mars – 2014 |publisher=[[USGS]] |url=http://pubs.usgs.gov/sim/3292/ |access-date=22 July 2014}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;]]

ပ္ဍဲကဵု မာရ်သ်ဂှ် ညံင်ရဴဂၠးတိပိုယ်ဏအ် မနွံကဵု ဓါတ်ဇရောတ် (magnetic field) ပ္ဍဲကဵုတၞုင်ပၞိဟ်ၜါလပါ်ဂှ် နကဵုသက်သဳပေင်င် ၜိုန်ရဟွံတီကီုလေဝ်&lt;ref name=&quot;magnetosphere&quot;/&gt; လ္ၚတ်မင်ရံင်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ပရေင်ချဳဓရာင် ဓါတ်ဇရောတ် ပ္ဍဲဒၞာဲလ္ၚဵုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု မာရ်သ်လေဝ် နွံကဵု ဓါတ်ဇရောတ် ညံင်ရဴ ပ္ဍဲဒေသပၞိဟ်ၜါလပါ် ပ္ဍဲဂၠးတိပိုယ်ကီုရောင်ဂှ် ပတှ်ေကေတ်ရ။ လညာတ်တေသြရဳမွဲ မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၉၉ တုဲ လညာတ်တေသြရဳဂှ် ကလေင်စၟဳစၟတ်လဝ် ပ္ဍဲအံက်တဝ်ဗါ ၂၀၀၅ မသ္ဂးလဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု မာရ်သ်ဂှ် ပရေင်ချဳဓရာင် ကမြေက်တေက်တဝ်နိစ် (plate tectonic activity) ကေင်ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင် မတုဲကၠုင် ပန်ဘဳလဳယာန် သၞာံတေအ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဓါတ်ဇရောတ် ပ္ဍဲဂြိုဟ်ဂှ် အသိင်ဍိုန်လျအာရ။&lt;ref name=&quot;plates&quot;/&gt;

အရာမပတှ်ေကေတ်မ္ဂး မာရ်သ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုလၟေင်ဒဒှ် မကောံကလောအ်ကၠုင်ညိညိ နူကဵုခၞိက်ဗဗိုက် ကေုာံ တၟအ် တိ မပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ဂၠံင်သြရ်ဗိတ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲအခိင် သၞောတ်တ္ၚဲမစကတဵုဒှ်ကၠုင်တေအ်ရ။ ဟိုတ်နူ ဒၞာဲဒတန် မာရ်သ်မနွံ အပ္ဍဲကဵု သၞောတ်တ္ၚဲတုဲ ပ္ဍဲမာရ်သ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်နာနာသာ်ရ။ ဓါတ်မတူလေင်လောဲ မပ္တံကဵု ဓါတ်ကလဝ်ရိန် (chlorine)၊ ဓါတ်ဖဝ်သဖဝ်ရုသ် (phosphorus) ကေုာံ ဓါတ်သုလ်ဖုရ် (sulphur)တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဂၠိုင်နူ လတူဂၠးတိဏအ်ဏီရ။&lt;ref name=ssr96_1_4_197/&gt;

ကြဴနူ ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ဂြိုဟ်အိုတ်သီုဂှ် ဒးဒုင်ဇီုကပိုက် နကဵုဗဳသတဳ ညးမကော်စ &quot;မဒးဒုင်ထောအ်ဗုမ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်/Late Heavy Bombardment&quot; ရ။ ပၞေတ် နူကဵုအခိင်တေအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲလတူဗလးမုက် မာရ်သ် ၜိုတ် ၆၀%၊&lt;ref name=zharkov93/&gt;&lt;ref name=icarus165_1/&gt;&lt;ref name=barlow88/&gt; မဒှ်ဒၞာဲ သလံက်ဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကမြေက်သၟဝ်ကျာ မာရ်သ် နွံသလံက် ပၞေတ်ဇမၞော်မွဲ နွံပါင်တၟာ{{convert|10600|by|8500|km}}၊ ဇၞော်နူ သလံက် ပ္ဍဲဂိတု ပ္ဍဲပၞိဟ်သၠုင်ကျာ ပန်ဆ၊ မဒှ် ပၞေတ်ဇၞော်အိုတ် ၜိုတ်မဂွံဆဵုကေတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=northcratersn/&gt;&lt;ref name=northcraterguard/&gt;  ဟိုတ်ဂှ်ရ တေသြရဳဂှ်ဟီု လောန်ကၠုင် သၞာံၜိုတ် ပန်ဘဳလဳယာန်တေအ် မာရ်သ် ဒးဒုင်ဇီုကပိုက်လဝ် ဗဳသတဳမွဲ မနွံတၟာဂြိုဟ်ပလူတဝ် (Pluto)။&lt;ref name=sciam080627/&gt;&lt;ref name=nyt080626/&gt;

[[ဝှာင်:Eso1509a - Mars planet.jpg|thumb|ရုပ်ကသူ မဓဇက်လဝ် ဗီုလဵု မာရ်သ် မညာတ်ကေတ်မာန် ပ္ဍဲသၞာံ မလောန်ကၠုင် ပန်ဗဳလဳယာန်တေအ်။&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Mars: The planet that lost an ocean's-worth of water |publisher=[[ESO]] |url=http://www.eso.org/public/news/eso1509/ |access-date=19 June 2015}}&lt;/ref&gt;]]

ပထဝဳဝင် မာရ်သ်ဂှ် ပါ်ကေတ် နကဵုကာလနာနာသာ်မာန်ရ။ ဆဂး ဗွဲအပြောမ်မ္ဂး ပါ်ကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပိကာလဂွံရ။&lt;ref name=jog91/&gt;&lt;ref name=ssr_96_1_4/&gt;
* '''ကာလနဝ်အကိန် (Noachian period)''': မကၠောန်ဗဒှ် ကရေက်မာရ်သ် တြေံအိုတ်၊ နူကဵု သၞာံမလောန်ကၠုင် ၜိုတ် ၄.၅ ကဵု ၃.၅&amp;nbsp;ဘဳလဳယာန်။ ကရေက်မာရ်သ် နူကဵုလက်ထက်နဝ်အကိန်ဂှ် နွံကဵု ပၞေတ် ကပိုက်ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင်။ က Noachian age surfaces are scarred by many large impact craters. The [[Tharsis]] bulge, a volcanic upland, is thought to have formed during this period, with extensive flooding by liquid water late in the period.
* '''[[Hesperian]] period''' (named after [[Hesperia Planum]]): 3.5 to between 3.3 and 2.9&amp;nbsp;billion years ago. The Hesperian period is marked by the formation of extensive lava plains.
* '''[[Amazonian (Mars)|Amazonian period]]''' (named after [[Amazonis Planitia]]): between 3.3 and 2.9&amp;nbsp;billion years ago to the present. Amazonian regions have few [[impact event|meteorite impact]] craters, but are otherwise quite varied. [[Olympus Mons]] formed during this period, with lava flows elsewhere on Mars.

Geological activity is still taking place on Mars. The [[Athabasca Valles]] is home to sheet-like lava flows created about 200&amp;nbsp;[[Mya (unit)|Mya]]. Water flows in the [[graben]]s called the [[Cerberus Fossae]] occurred less than 20&amp;nbsp;Mya, indicating equally recent volcanic intrusions.&lt;ref name=ag44_4/&gt; On 19&amp;nbsp;February 2008, images from the ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' showed evidence of an avalanche from a {{convert|700|m|ft|adj=mid|-high}} cliff.&lt;ref name=dc080304/&gt;

=== တိ ===
[[File:Spirit Mars Silica April 20 2007.jpg|thumb|Exposure of silica-rich dust uncovered by the ''[[Spirit (rover)|Spirit]]'' rover]]

The ''[[Phoenix (spacecraft)|Phoenix]]'' lander returned data showing Martian soil to be slightly alkaline and containing elements such as [[magnesium]], [[sodium]], [[potassium]] and [[chlorine]]. These nutrients are found in soils on Earth, and they are necessary for growth of plants.&lt;ref name=bbc080627/&gt; Experiments performed by the lander showed that the Martian soil has a [[Base (chemistry)|basic]] [[pH]] of 7.7, and contains 0.6% of the [[salt (chemistry)|salt]] [[perchlorate]].&lt;ref name=&quot;marssalt&quot;/&gt;&lt;ref name=jpl_soil/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Kounaves|first1=S. P.|display-authors=etal|year=2010|title=Wet Chemistry Experiments on the 2007 Phoenix Mars Scout Lander: Data Analysis and Results|journal=J. Geophys. Res.|volume=115|issue=E3|pages=E00–E10|doi=10.1029/2008JE003084|bibcode=2009JGRE..114.0A19K |s2cid=39418301|url=https://semanticscholar.org/paper/a02ba3a032ec172bb56bc962ead0624a606952e5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Kounaves|first1=S. P.|display-authors=etal|year=2010|title=Soluble Sulfate in the Martian Soil at the Phoenix Landing Site|journal=Icarus|volume=37|issue=9|page=L09201|doi=10.1029/2010GL042613|bibcode=2010GeoRL..37.9201K|s2cid=12914422|url=https://semanticscholar.org/paper/37dd9dcf70077223cedce03c4066570ba112301e}}&lt;/ref&gt; This is a very high concentration and makes the Martian soil toxic (see also [[Martian soil#Toxicity|Martian soil toxicity]]).&lt;ref name=&quot;toxicmars&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.space.com/21554-mars-toxic-perchlorate-chemicals.html|title=Toxic Mars: Astronauts Must Deal with Perchlorate on the Red Planet|work=Space.com|first=Leonard|last=David|date=13 June 2013|access-date=26 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toxicsoil1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2017/jul/06/mars-covered-in-toxic-chemicals-that-can-wipe-out-living-organisms-tests-reveal|title=Mars covered in toxic chemicals that can wipe out living organisms, tests reveal|work=The Guardian|first=Ian|last=Sample|date=6 July 2017|access-date=26 November 2018}}&lt;/ref&gt;

[[Dark slope streak|Streaks]] are common across Mars and new ones appear frequently on steep slopes of craters, troughs, and valleys. The streaks are dark at first and get lighter with age. The streaks can start in a tiny area, then spread out for hundreds of metres. They have been seen to follow the edges of boulders and other obstacles in their path. The commonly accepted theories include that they are dark underlying layers of soil revealed after avalanches of bright dust or [[dust devil]]s.&lt;ref name=jpl_dust_devil/&gt; Several other explanations have been put forward, including those that involve water or even the growth of organisms.&lt;ref name=gpl29_23_41/&gt;&lt;ref name=oleb33_4_515/&gt;

=== ဟိဒြဝ်လဝ်ဂျဳ (ဓါတ်ဍာ်) ===
ဍာ်လေင်င်ဂှ် ပ္ဍဲလတူ ဗလးမုက် မာရ်သ်ဂှ် တန်တဴဟွံဂွံ၊ ဟိုတ်နူကဵု ဒြဟတ်ဒမြိုဟ်ကျာ လတူမာရ်သ်ဂှ် ဍိုန်လောန်အာ။ ဒြဟတ်ဒမြိုဟ်ကျာ လတူမာရ်သ် ယဝ်ပတောအ်ၜတ် ကုဒြဟတ်ဒမြိုဟ် လတူဂၠးတိပိုယ်မ္ဂး နွံ အောန်နူ ၁% ဏီ၊ ပ္ဍဲဒၞာဲသဝ်ကွေဟ်ဟ် ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ်အ်မ္ဂး နွံဂၠိုင်ညိရ။&lt;ref name=&quot;h&quot;/&gt;&lt;ref name=jgr110/&gt; ပ္ဍဲကဵု ပၞိဟ်ၜါလပါ်ဂှ် ဍာ်ကမြံင် (ဍာ်ကလောအ်) နွံတုဲ နွံကဵု ဍာ်ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;kostama&quot;/&gt;&lt;ref name=sci299/&gt; ဂလိုင် ဍာ်ကမြံင် ပ္ဍဲကဵု ပၞိဟ်လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် ယဝ်ရလေင်အာမ္ဂး ပ္ဍဲဗလးမုက် ဂြိုဟ်ဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲတိသဝ် နွံၜိုတ်ဇမျိုဟ်{{convert|11|m}}မာန်ရ။&lt;ref name=nasa070315/&gt; ဒၞာဲမဂံက် (permafrost) စဵုကဵု ဍာ်ကြံင် နူကဵု ပၞိဟ် ကဵု လာတဳကျုတ်ဂှ် နွံၜိုတ်60°။&lt;ref name=&quot;kostama&quot;/&gt; ဍာ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် လတူမာရ်သ်ဂှ် ပတှ်ေကေတ် ထိင်လဝ် နကဵု cryosphere မာရ်သ်ရ။ တင်ဂၞင် မကလိဂွံ နူကဵု ကွဳ ''Mars Express'' ကဵု ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' (MRO) ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပၞိဟ်ၜါလပါ်ဂှ် နွံကဵု ဍာ်ကမြံင် ဗွဲမဂၠိုင်၊&lt;ref name=&quot;specials1&quot;/&gt;&lt;ref name=bbc040124/&gt; တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ်လာတိကျုတ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ဍာ်ကမြံင်ကီုရ။&lt;ref name=&quot;jsg.utexas.edu&quot;/&gt; The Phoenix lander directly sampled water ice in shallow Martian soil on 31 July 2008.&lt;ref name=&quot;spacecraft1&quot;/&gt;

[[File:Nasa mars opportunity rock water 150 eng 02mar04.jpg|thumb|left|Photomicrograph by ''[[Opportunity (rover)|Opportunity]]'' showing a gray [[hematite]] [[concretion]], nicknamed &quot;blueberries&quot;, indicative of the past existence of liquid water.]]

[[Geomorphology|Landforms]] visible on Mars strongly suggest that liquid water has existed on the planet's surface. Huge linear swathes of scoured ground, known as [[outflow channels]], cut across the surface in about 25 places. These are thought to be a record of erosion caused by the catastrophic release of water from subsurface aquifers, though some of these structures have been hypothesized to result from the action of glaciers or lava.&lt;ref name=Kerr2005/&gt;&lt;ref name=Jaeger2007/&gt; One of the larger examples, [[Ma'adim Vallis]] is {{convert|700|km}} long, much greater than the Grand Canyon, with a width of {{convert|20|km}} and a depth of {{convert|2|km}} in places. It is thought to have been carved by flowing water early in Mars's history.&lt;ref name=lucchita_rosanova/&gt; The youngest of these channels are thought to have formed as recently as only a few million years ago.&lt;ref name=nature434/&gt; Elsewhere, particularly on the oldest areas of the Martian surface, finer-scale, dendritic [[Valley networks (Mars)|networks of valleys]] are spread across significant proportions of the landscape. Features of these valleys and their distribution strongly imply that they were carved by [[surface runoff|runoff]] resulting from precipitation in early Mars history. Subsurface water flow and [[groundwater sapping]] may play important subsidiary roles in some networks, but precipitation was probably the root cause of the incision in almost all cases.&lt;ref name=CraddockHoward2002/&gt;

Along crater and canyon walls, there are thousands of features that appear similar to terrestrial [[gullies]]. The gullies tend to be in the highlands of the Southern Hemisphere and to face the Equator; all are poleward of 30° latitude. A number of authors have suggested that their formation process involves liquid water, probably from melting ice,&lt;ref name=sci288/&gt;&lt;ref name=nasa061206/&gt; although others have argued for formation mechanisms involving carbon dioxide frost or the movement of dry dust.&lt;ref name=bbc061206/&gt;&lt;ref name=nasa061206b/&gt; No partially degraded gullies have formed by weathering and no superimposed impact craters have been observed, indicating that these are young features, possibly still active.&lt;ref name=nasa061206/&gt; Other geological features, such as [[River delta|deltas]] and [[alluvial fans]] preserved in craters, are further evidence for warmer, wetter conditions at an interval or intervals in earlier Mars history.&lt;ref name=Lewis2006/&gt; Such conditions necessarily require the widespread presence of [[Volcanic crater lake|crater lakes]] across a large proportion of the surface, for which there is independent mineralogical, sedimentological and geomorphological evidence.&lt;ref name=Matsubara2011/&gt;

[[File:Mars exposed subsurface ice.jpg|thumb|A cross-section of underground water ice is exposed at the steep slope that appears bright blue in this enhanced-color view from the [[Mars Reconnaissance Orbiter|MRO]].&lt;ref&gt;[https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7038 Steep Slopes on Mars Reveal Structure of Buried Ice]. NASA Press Release. January 11, 2018. {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; The scene is about 500 meters wide. The scarp drops about 128 meters from the level ground. The ice sheets extend from just below the surface to a depth of 100 meters or more.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1126/science.aao1619 |pmid=29326269|bibcode=2018Sci...359..199D|title=Exposed subsurface ice sheets in the Martian mid-latitudes|journal=Science|volume=359|issue=6372|pages=199–201|year=2018|last1=Dundas|first1=Colin M. |last2=Bramson|first2=Ali M.|last3=Ojha|first3=Lujendra|last4=Wray|first4=James J.|last5=Mellon|first5=Michael T.|last6=Byrne|first6=Shane|last7=McEwen|first7=Alfred S.|last8=Putzig|first8=Nathaniel E. |last9=Viola|first9=Donna|last10=Sutton|first10=Sarah|last11=Clark|first11=Erin|last12=Holt|first12=John W.|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]

Further evidence that liquid water once existed on the surface of Mars comes from the detection of specific minerals such as [[hematite]] and [[goethite]], both of which sometimes form in the presence of water.&lt;ref name=nasa040303 /&gt; In 2004, ''Opportunity'' detected the mineral [[jarosite]]. This forms only in the presence of acidic water, which demonstrates that water once existed on Mars.&lt;ref name=nasa101001/&gt; More recent evidence for liquid water comes from the finding of the mineral [[gypsum]] on the surface by NASA's Mars rover Opportunity in December 2011.&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nationalgeographic&quot;/&gt; It is estimated that the amount of water in the upper mantle of Mars, represented by [[hydroxyl ion]]s contained within the minerals of Mars's geology, is equal to or greater than that of Earth at 50–300 parts per million of water, which is enough to cover the entire planet to a depth of {{convert|200|-|1000|m}}.&lt;ref name=&quot;nationalgeographic1&quot;/&gt;

In 2005, radar data revealed the presence of large quantities of water ice at the poles&lt;ref name=&quot;specials1&quot;/&gt; and at mid-latitudes.&lt;ref name=&quot;jsg.utexas.edu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;esa050221&quot;/&gt; The Mars rover ''[[Spirit rover|Spirit]]'' sampled chemical compounds containing water molecules in March 2007. The ''[[Phoenix (spacecraft)|Phoenix]]'' lander directly sampled water ice in shallow Martian soil on 31 July 2008.&lt;ref name=&quot;spacecraft1&quot;/&gt;

On 18 March 2013, [[NASA]] reported evidence from instruments on the [[Curiosity (rover)|''Curiosity'' rover]] of [[mineral hydration]], likely hydrated [[calcium sulfate]], in several [[Rock (geology)|rock samples]] including the broken fragments of [[Tintina (rock)|&quot;Tintina&quot; rock]] and [[List of rocks on Mars#Curiosity|&quot;Sutton Inlier&quot; rock]] as well as in [[Vein (geology)|veins]] and [[Nodule (geology)|nodules]] in other rocks like [[List of rocks on Mars#Curiosity|&quot;Knorr&quot; rock]] and [[List of rocks on Mars#Curiosity|&quot;Wernicke&quot; rock]].&lt;ref name=&quot;NASA-20130318&quot;&gt;{{cite web|last1=Webster|first1=Guy|last2=Brown|first2=Dwayne|title=Curiosity Mars Rover Sees Trend in Water Presence|url=http://mars.jpl.nasa.gov/msl/news/whatsnew/index.cfm?FuseAction=ShowNews&amp;NewsID=1446|date=18 March 2013|publisher=NASA|access-date=20 March 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6Fz6sDs32?url=http://mars.jpl.nasa.gov/msl/news/whatsnew/index.cfm?FuseAction=ShowNews&amp;NewsID=1446|archive-date=19 April 2013|url-status=dead|accessdate=7 March 2021|archivedate=19 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161219002610/http://mars.jpl.nasa.gov/msl/news/whatsnew/index.cfm?FuseAction=ShowNews&amp;NewsID=1446}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC-20130319&quot;&gt;{{cite news|last=Rincon|first=Paul|title=Curiosity breaks rock to reveal dazzling white interior|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-21340279|date=19 March 2013|publisher=BBC|access-date=19 March 2013|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MSN-20130120&quot;&gt;{{cite web|author=Staff|title=Red planet coughs up a white rock, and scientists freak out|url=http://now.msn.com/white-mars-rock-called-tintina-found-by-curiosity-rover|archive-url=https://web.archive.org/web/20130323164757/http://now.msn.com/white-mars-rock-called-tintina-found-by-curiosity-rover|archive-date=23 March 2013|date=20 March 2013|publisher=[[MSN]]|access-date=20 March 2013|accessdate=7 March 2021|archivedate=23 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130323164757/http://now.msn.com/white-mars-rock-called-tintina-found-by-curiosity-rover}}&lt;/ref&gt; Analysis using the rover's [[Curiosity (rover)#Dynamic Albedo of Neutrons (DAN)|DAN instrument]] provided evidence of subsurface water, amounting to as much as 4% water content, down to a depth of {{convert|60|cm}}, during the rover's traverse from the ''[[Bradbury Landing]]'' site to the ''Yellowknife Bay'' area in the ''[[Glenelg, Mars|Glenelg]]'' terrain.&lt;ref name=&quot;NASA-20130318&quot;/&gt; In September 2015, NASA announced that they had found conclusive evidence of hydrated [[brine]] flows on [[recurring slope lineae]], based on spectrometer readings of the darkened areas of slopes.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bDv4FRHI3J8|title=NASA News Conference: Evidence of Liquid Water on Today's Mars |date=28 September 2015|access-date=28 September 2015|publisher=NASA}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=NASA Confirms Evidence That Liquid Water Flows on Today's Mars |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-confirms-evidence-that-liquid-water-flows-on-today-s-mars|publisher=NASA|access-date=28 September 2015|date=28 September 2015}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name='Ojhaetal2015'&gt;{{cite journal|last1=Ojha|first1=L.|last2=Wilhelm|first2=M. B.|last3=Murchie|first3=S. L.|last4=McEwen|first4=A. S.|last5=Wray|first5=J. J.|last6=Hanley|first6=J.|last7=Massé|first7=M. |last8=Chojnacki|first8=M.|year=2015|title=Spectral evidence for hydrated salts in recurring slope lineae on Mars|journal=Nature Geoscience|doi=10.1038/ngeo2546|bibcode=2015NatGe...8..829O|volume=8|issue=11 |pages=829–832|s2cid=59152931|url=https://semanticscholar.org/paper/b071b71b59dd90ad6935a94d41552eccba5851ee}}&lt;/ref&gt; These observations provided confirmation of earlier hypotheses based on timing of formation and their rate of growth, that these dark streaks resulted from water flowing in the very shallow subsurface.&lt;ref name=&quot;SeasonalFlows&quot;&gt;{{cite journal|last1=McEwen|first1=Alfred|last2=Lujendra|first2=Ojha|last3=Dundas |first3=Colin|last4=Mattson|first4=Sarah|last5=Bryne|first5=S|last6=Wray|first6=J|last7=Cull|first7=Selby|last8=Murchie|first8=Scott|last9=Thomas|first9=Nicholas|date=5 August 2011|title=Seasonal Flows on Warm Martian Slopes|url=https://science.sciencemag.org/content/333/6043/740|journal=Science|volume=333|issue=6043|pages=740–743|bibcode=2011Sci...333..740M|doi=10.1126/science.1204816|pmid=21817049 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929112931/https://sciencescape.org/paper/21817049|archive-date=29 September 2015|access-date=28 September 2015|last10=Gulick|first10=Virginia|s2cid=10460581}}&lt;/ref&gt; The streaks contain hydrated salts, perchlorates, which have water molecules in their crystal structure.&lt;ref&gt;{{cite web|title=NASA Finds 'Definitive' Liquid Water on Mars |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/09/150928-mars-liquid-water-confirmed-surface-streaks-space-astronomy/|website=National Geographic News|access-date=29 September 2015|first=Nadia|last=Drake|date=28 September 2015}}&lt;/ref&gt; The streaks flow downhill in Martian summer, when the temperature is above −23° Celsius, and freeze at lower temperatures.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Water Flows on Mars Today, NASA Announces|url=http://www.scientificamerican.com/article/water-flows-on-mars-today-nasa-announces/|access-date=29 September 2015|first=Clara |last=Moskowitz}}&lt;/ref&gt;

[[File:Perspective view of Korolev crater.jpg|thumb|upright=1.3|Perspective view of Korolev crater shows {{convert|1.9|km}} deep [[Ice|water ice]]. Image taken by [[European Space Agency|ESA]]'s ''[[Mars Express]]''.]]

Researchers suspect that much of the low northern plains of the planet were [[Mars ocean hypothesis|covered with an ocean]] hundreds of meters deep, though this remains controversial.&lt;ref name=Head1999/&gt; In March 2015, scientists stated that such an ocean might have been the size of Earth's [[Arctic Ocean]]. This finding was derived from the ratio of water to [[deuterium]] in the modern Martian atmosphere compared to that ratio on Earth. The amount of Martian deuterium is eight times the amount that exists on Earth, suggesting that ancient Mars had significantly higher levels of water. Results from the ''Curiosity'' rover had previously found a high ratio of deuterium in [[Gale Crater]], though not significantly high enough to suggest the former presence of an ocean. Other scientists caution that these results have not been confirmed, and point out that Martian climate models have not yet shown that the planet was warm enough in the past to support bodies of liquid water.&lt;ref name=&quot;NYT-20150305&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/03/06/science/mars-had-an-ocean-scientists-say-pointing-to-new-data.html|title=Mars Had an Ocean, Scientists Say, Pointing to New Data|work=[[The New York Times]]|last=Kaufman |first=Marc|date=5 March 2015|access-date=5 March 2015}}&lt;/ref&gt;

Near the northern polar cap is the {{convert|81.4|km}} wide [[Korolev (Martian crater)|Korolev Crater]], where the [[Mars Express]] orbiter found it to be filled with approximately {{convert|2200|km3}} of water ice.&lt;ref name=&quot;DLR&quot;&gt;{{cite web|title=A winter wonderland in red and white – Korolev Crater on Mars|url=https://www.dlr.de/dlr/en/desktopdefault.aspx/tabid-10081/151_read-31614/#/gallery/33106|website=German Aerospace Center (DLR)|access-date=20 December 2018|accessdate=7 March 2021|archivedate=13 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200513090947/https://www.dlr.de/EN/Service/about-relaunch/explanation.html?cms_url=https%3A%2F%2Fwww.dlr.de%2Fdlr%2Fen%2Fdesktopdefault.aspx%2Ftabid-10081%2F151_read-31614%2F#/gallery/33106}}&lt;/ref&gt; The crater floor lies about {{convert|2|km}} below the rim, and is covered by a {{convert|1.8|km}} deep central mound of permanent water ice, up to {{convert|60|km}} in diameter.&lt;ref name=&quot;DLR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TG1218&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2018/dec/21/mars-express-beams-back-images-of-ice-filled-korolev-crater|newspaper=The Guardian|access-date=21 December 2018|title=Mars Express beams back images of ice-filled Korolev crater|date=21 December 2018|last1=Editor|first1=Ian Sample Science}}&lt;/ref&gt;

In February 2020, it was found that dark streaks called recurring slope lineae (RSL), which appear seasonably, are caused by briny water flowing for a few days annually.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theweek.in/news/sci-tech/2020/02/13/Salty-water-may-be-running-on-the-surface-of-Mars.html|title=Salty water may be running on the surface of Mars|website=The Week|access-date=2020-02-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://astrobiology.com/2020/02/salt-water-may-periodically-form-on-the-surface-of-mars.html|title=Salt Water May Periodically Form on the Surface of Mars - Astrobiology |website=astrobiology.com|access-date=2020-02-13}}&lt;/ref&gt;

==== ဗလးဒေသပၞိဟ်====
{{multiple image |align=right |direction=horizontal |total_width=400
 |image1=Martian north polar cap.jpg|caption1=North polar early summer water ice cap (1999); a seasonal layer of carbon dioxide ice forms in winter and disappears in summer.
 |image2=South Polar Cap of Mars during Martian South summer 2000.jpg|caption2=South polar midsummer ice cap (2000); the south cap has a permanent carbon dioxide ice cap mixed with water ice.&lt;ref&gt;[http://phoenix.lpl.arizona.edu/mars123.php Mars' Polar Regions.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331001416/http://phoenix.lpl.arizona.edu/mars123.php |date=2019-03-31 }} Phoenix Mars Mission. University of Arizona.&lt;/ref&gt;
}}

Mars has two permanent polar ice caps. During a pole's winter, it lies in continuous darkness, chilling the surface and causing the [[Deposition (phase transition)|deposition]] of 25–30% of the atmosphere into slabs of [[Carbon dioxide|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] ice ([[dry ice]]).&lt;ref name=icarus169/&gt; When the poles are again exposed to sunlight, the frozen CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; [[Sublimation (physics)|sublimes]]. These seasonal actions transport large amounts of dust and water vapor, giving rise to Earth-like frost and large [[cirrus cloud]]s. Clouds of water-ice were photographed by the ''[[Opportunity rover|Opportunity]]'' rover in 2004.&lt;ref name=&quot;clouds&quot;/&gt;

The caps at both poles consist primarily (70%) of water ice. Frozen carbon dioxide accumulates as a comparatively thin layer about one metre thick on the north cap in the northern winter only, whereas the south cap has a permanent dry ice cover about eight metres thick. This permanent dry ice cover at the south pole is peppered by [[Swiss cheese features|flat floored, shallow, roughly circular pits]], which repeat imaging shows are expanding by meters per year; this suggests that the permanent CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; cover over the south pole water ice is degrading over time.&lt;ref name=&quot;malin2001&quot;&gt;{{cite journal|author1=Malin, M.C.|author2=Caplinger, M.A.|author3=Davis, S.D.|year=2001|title=Observational evidence for an active surface reservoir of solid carbon dioxide on Mars|journal=Science|volume=294|pages=2146–2148 |doi=10.1126/science.1066416|url=http://www.mars.asu.edu/christensen/advancedmarsclass/malin_co2_science.pdf|bibcode=2001Sci...294.2146M|issue=5549|pmid=11768358|s2cid=34596403}}&lt;/ref&gt; The northern polar cap has a diameter of about {{convert|1000|km}} during the northern Mars summer,&lt;ref name=mira/&gt; and contains about {{convert|1.6|e6km3}} of ice, which, if spread evenly on the cap, would be {{convert|2|km}} thick.&lt;ref name=&quot;brown&quot;/&gt; (This compares to a volume of {{convert|2.85|e6km3}} for the [[Greenland ice sheet]].) The southern polar cap has a diameter of {{convert|350|km}} and a thickness of {{convert|3|km}}.&lt;ref name=&quot;phillips&quot;/&gt; The total volume of ice in the south polar cap plus the adjacent layered deposits has been estimated at 1.6&amp;nbsp;million cubic km.&lt;ref name=sci315/&gt; Both polar caps show spiral troughs, which recent analysis of [[SHARAD]] ice penetrating radar has shown are a result of [[katabatic wind]]s that spiral due to the [[Coriolis Effect]].&lt;ref name=&quot;Onset and migration of spiral troughs on Mars revealed by orbital radar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mystery Spirals on Mars Finally Explained&quot;/&gt;

The seasonal frosting of areas near the southern ice cap results in the formation of transparent 1-metre-thick slabs of dry ice above the ground. With the arrival of spring, sunlight warms the subsurface and pressure from subliming CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; builds up under a slab, elevating and ultimately rupturing it. This leads to [[Martian geyser|geyser-like eruptions]] of CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; gas mixed with dark basaltic sand or dust. This process is rapid, observed happening in the space of a few days, weeks or months, a rate of change rather unusual in geology – especially for Mars. The gas rushing underneath a slab to the site of a geyser carves a spiderweb-like pattern of radial channels under the ice, the process being the inverted equivalent of an erosion network formed by water draining through a single plughole.&lt;ref name=2006-100/&gt;&lt;ref name=Kieffer2000/&gt;&lt;ref name=Portyankina/&gt;&lt;ref name=Hugh2006/&gt;

=== Geography and naming of surface features ===

[[File:Mars topography (MOLA dataset) with poles HiRes.jpg|thumb|upright=1.5|A [[Mars Orbiter Laser Altimeter|MOLA]]-based topographic map showing highlands (red and orange) dominating the Southern Hemisphere of Mars, lowlands (blue) the northern. Volcanic plateaus delimit regions of the northern plains, whereas the highlands are punctuated by several large impact basins.]]
[[File:PIA11176 - A Recent Cluster of Impacts.jpg|thumb|These new impact craters on Mars occurred sometime between 2008 and 2014, as detected from orbit]]

Although better remembered for mapping the Moon, [[Johann Heinrich Mädler]] and [[Wilhelm Beer]] were the first areographers. They began by establishing that most of Mars's surface features were permanent and by more precisely determining the planet's rotation period. In 1840, Mädler combined ten years of observations and drew the first map of Mars. Rather than giving names to the various markings, Beer and Mädler simply designated them with letters; Meridian Bay (Sinus Meridiani) was thus feature &quot;''a''.&quot;&lt;ref name=sheehan_ch04/&gt;

Today, features on Mars are named from a variety of sources. [[Classical albedo features on Mars|Albedo features]] are named for classical mythology. Craters larger than 60&amp;nbsp;km are named for deceased scientists and writers and others who have contributed to the study of Mars. Craters smaller than 60&amp;nbsp;km are named for towns and villages of the world with populations of less than 100,000. Large valleys are named for the word &quot;Mars&quot; or &quot;star&quot; in various languages; small valleys are named for rivers.&lt;ref name=&quot;usgs&quot;/&gt;

Large [[albedo]] features retain many of the older names, but are often updated to reflect new knowledge of the nature of the features. For example, ''[[Olympus Mons|Nix Olympica]]'' (the snows of Olympus) has become ''[[Olympus Mons]]'' (Mount Olympus).&lt;ref name=viking_1950_2000/&gt; The surface of Mars as seen from Earth is divided into two kinds of areas, with differing albedo. The paler plains covered with dust and sand rich in reddish iron oxides were once thought of as Martian &quot;continents&quot; and given names like [[Arabia Terra]] (''land of Arabia'') or [[Amazonis Planitia]] (''Amazonian plain''). The dark features were thought to be seas, hence their names [[Mare Erythraeum]], Mare Sirenum and [[Aurorae Sinus]]. The largest dark feature seen from Earth is [[Syrtis Major Planum]].&lt;ref name=seds_huygens/&gt; The permanent northern polar ice cap is named [[Planum Boreum]], whereas the southern cap is called [[Planum Australe]].

Mars's equator is defined by its rotation, but the location of its [[Prime Meridian]] was specified, as was Earth's (at [[Greenwich]]), by choice of an arbitrary point; Mädler and Beer selected a line for their first maps of Mars in 1830. After the spacecraft [[Mariner 9]] provided extensive imagery of Mars in 1972, a small crater (later called [[Airy-0]]), located in the [[Sinus Meridiani]] (&quot;Middle Bay&quot; or &quot;Meridian Bay&quot;), was chosen by [[Merton Davies]] of the [[Rand Corporation]]&lt;ref&gt;Davies, M. E., and R. A. Berg, &quot;Preliminary Control Net of Mars,&quot;Journal of Geophysical Research, Vol. 76, No. 2, pp. 373-393, 10 January 1971.&lt;/ref&gt; for the definition of 0.0° longitude to coincide with the original selection.&lt;ref name=archinal_caplinger/&gt;

Because Mars has no oceans and hence no &quot;[[sea level]]&quot;, a zero-elevation surface had to be selected as a reference level; this is called the ''[[areoid]]''&lt;ref name=NASAMola2007/&gt; of Mars, analogous to the terrestrial [[geoid]].&lt;ref name=&quot;ArdalanKarimi2009&quot;&gt;{{cite journal|last1=Ardalan|first1=A. A.|last2=Karimi|first2=R.|last3=Grafarend|first3=E. W.|title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars|journal=Earth, Moon, and Planets|volume=106|issue=1|year=2009|pages=1–13|issn=0167-9295|doi=10.1007/s11038-009-9342-7|s2cid=119952798}}&lt;/ref&gt; Zero altitude was defined by the height at which there is {{convert|610.5|Pa|mbar|abbr=on|lk=on}} of atmospheric pressure.&lt;ref name=pers66/&gt; This pressure corresponds to the [[triple point]] of water, and it is about 0.6% of the sea level surface pressure on Earth (0.006 atm).&lt;ref name=lunine99/&gt;

==== Map of quadrangles ====

For mapping purposes, the [[United States Geological Survey]] divides the surface of Mars into thirty cartographic [[Quadrangle (geography)|quadrangles]], each named for a classical albedo feature it contains. The quadrangles can be seen and explored via the interactive image map below.

==== Impact topography ====
[[File:PIA23304-Mars-ImpactCrater-Sep2016-Feb2019.jpg|thumb|Newly formed impact crater (est 2016 – 2019). False blue color highlights exposed bedrock]]
[[File:PIA15038 Spirit Lander and Bonneville Crater in Color.jpg|thumb|Bonneville crater and ''Spirit'' rover's lander]]

The [[Martian dichotomy|dichotomy]] of Martian topography is striking: northern plains flattened by lava flows contrast with the southern highlands, pitted and cratered by ancient impacts. Research in 2008 has presented evidence regarding a theory proposed in 1980 postulating that, four billion years ago, the Northern Hemisphere of Mars was struck by an object one-tenth to two-thirds the size of Earth's [[Moon]]. If validated, this would make the Northern Hemisphere of Mars the site of an [[impact crater]] {{convert|10600|by|8500|km}} in size, or roughly the area of Europe, Asia, and Australia combined, surpassing the [[South Pole–Aitken basin]] as the largest impact crater in the Solar System.&lt;ref name=northcratersn/&gt;&lt;ref name=northcraterguard/&gt;

[[File:PIA18381-Mars-FreshAsteroidImpact2012-Before27March-After28March.jpg|thumb|left|Fresh [[asteroid]] impact on Mars at {{coord|3.34|N|219.38|E|globe:Mars}}. These before and after images of the same site were taken on the Martian afternoons of 27 and 28 March 2012 respectively ([[Mars Reconnaissance Orbiter|MRO]]).&lt;ref name=&quot;NASA-20140522&quot;&gt;{{cite web|last1=Webster|first1=Guy|last2=Brown|first2=Dwayne|title=NASA Mars Weathercam Helps Find Big New Crater|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-162|date=May 22, 2014|publisher=NASA|access-date=May 22, 2014}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;]]

Mars is scarred by a number of impact craters: a total of 43,000 craters with a diameter of {{convert|5|km}} or greater have been found.&lt;ref name=wright03/&gt; The largest confirmed of these is the [[Hellas Planitia|Hellas impact basin]], a light [[albedo feature]] clearly visible from Earth.&lt;ref name=ucar_geography/&gt; Due to the smaller mass and size of Mars, the probability of an object colliding with the planet is about half that of Earth. Mars is located closer to the [[asteroid belt]], so it has an increased chance of being struck by materials from that source. Mars is more likely to be struck by short-period [[comet]]s, ''i.e.'', those that lie within the orbit of [[Jupiter]].&lt;ref name=emp9/&gt; In spite of this, there are far fewer craters on Mars compared with the Moon, because the atmosphere of Mars provides protection against small meteors and surface modifying processes have erased some craters.

Martian craters can have a morphology that suggests the ground became wet after the meteor impacted.&lt;ref name=emp45/&gt;

==== Volcanoes ====
[[File:Olympus Mons alt.jpg|thumb|[[Viking 1]] image of [[Olympus Mons]]. The volcano and related terrain are approximately {{convert|550|km|abbr=on}} across.]]


The [[shield volcano]] [[Olympus Mons]] (''Mount Olympus'') is an extinct volcano in the vast upland region [[Tharsis]], which contains several other large volcanoes. Olympus Mons is roughly three times the height of [[Mount Everest]], which in comparison stands at just over {{convert|8.8|km}}.&lt;ref name=scsdes49/&gt; It is either the tallest or second-tallest mountain in the Solar System, depending on how it is measured, with various sources giving figures ranging from about {{convert|21|to|27|km}} high.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mountainprofessor.com/olympus-mons.html|title=Olympus Mons |work=mountainprofessor.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glenday09/&gt;

==== Tectonic sites ====
[[File:016vallesmarineris reduced0.25.jpg|thumb|left|[[Valles Marineris]] (''[[2001 Mars Odyssey]]'')]]

The large canyon, [[Valles Marineris]] (Latin for &quot;[[Mariner program|Mariner]] Valleys&quot;, also known as Agathadaemon in the old canal maps), has a length of {{convert|4000|km}} and a depth of up to {{convert|7|km}}. The length of Valles Marineris is equivalent to the length of Europe and extends across one-fifth the circumference of Mars. By comparison, the [[Grand Canyon]] on Earth is only {{convert|446|km}} long and nearly {{convert|2|km}} deep. Valles Marineris was formed due to the swelling of the Tharsis area, which caused the crust in the area of Valles Marineris to collapse. In 2012, it was proposed that Valles Marineris is not just a [[graben]], but a plate boundary where {{convert|150|km}} of [[Transform fault|transverse motion]] has occurred, making Mars a planet with possibly a two-[[tectonic plate]] arrangement.&lt;ref name=&quot;tectonic&quot;&gt;{{cite web|url=http://newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ucla-scientist-discovers-plate-237303.aspx|title=UCLA scientist discovers plate tectonics on Mars |publisher=UCLA|date=9 August 2012|access-date=13 August 2012|author=Wolpert, Stuart|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812215548/http://newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ucla-scientist-discovers-plate-237303.aspx|archive-date=12 August 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lin, An&quot;&gt;{{cite journal|last=Lin|first=An|title=Structural analysis of the Valles Marineris fault zone: Possible evidence for large-scale strike-slip faulting on Mars|journal=Lithosphere|volume=4|issue=4|pages=286–330|date=4 June 2012|doi=10.1130/L192.1|bibcode=2012Lsphe...4..286Y|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

==== Holes ====
Images from the [[Thermal Emission Imaging System]] (THEMIS) aboard NASA's [[2001 Mars Odyssey|Mars Odyssey orbiter]] have revealed seven possible [[cave]] entrances on the flanks of the volcano [[Arsia Mons]].&lt;ref name=cushing_titus_wynn07/&gt; The caves, named after loved ones of their discoverers, are collectively known as the &quot;seven sisters.&quot;&lt;ref name=nau070328/&gt; Cave entrances measure from {{convert|100|to|252|m}} wide and they are estimated to be at least {{convert|73|to|96|m}} deep. Because light does not reach the floor of most of the caves, it is possible that they extend much deeper than these lower estimates and widen below the surface. &quot;Dena&quot; is the only exception; its floor is visible and was measured to be {{convert|130|m}} deep. The interiors of these caverns may be protected from micrometeoroids, UV radiation, [[solar flare]]s and high energy particles that bombard the planet's surface.&lt;ref name=bbc070317/&gt;

=== Atmosphere ===
{{Main|Atmosphere of Mars}}

[[File:Mars atmosphere 2.jpg|thumb|upright|The tenuous [[atmosphere of Mars]] visible on the horizon]]

Mars lost its [[magnetosphere]] 4&amp;nbsp;billion years ago,&lt;ref name=&quot;swind&quot;/&gt; possibly because of numerous asteroid strikes,&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://www.wired.com/2011/01/mars-dynamo-death/|title=Multiple Asteroid Strikes May Have Killed Mars's Magnetic Field|date=20 January 2011|journal=Wired|last1=Grossman|first1=Lisa}}&lt;/ref&gt; so the [[solar wind]] interacts directly with the Martian [[ionosphere]], lowering the atmospheric density by stripping away atoms from the outer layer. Both ''[[Mars Global Surveyor]]'' and ''[[Mars Express]]'' have detected ionised atmospheric particles trailing off into space behind Mars,&lt;ref name=&quot;swind&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;swind2&quot;/&gt; and this atmospheric loss is being studied by the [[MAVEN]] orbiter. Compared to Earth, the [[celestial body atmosphere|atmosphere]] of Mars is quite rarefied. [[Atmospheric pressure]] on the surface today ranges from a low of {{convert|30|Pa|psi|abbr=on|lk=on}} on [[Olympus Mons]] to over {{convert|1155|Pa|psi|abbr=on}} in [[Hellas Planitia]], with a mean pressure at the surface level of {{convert|600|Pa|psi|abbr=on}}.&lt;ref name=bolonkin09/&gt; The highest atmospheric density on Mars is equal to that found {{convert|35|km}}&lt;ref name=atkinson07/&gt; above Earth's surface. The resulting mean surface pressure is only 0.6% of that of Earth  {{convert|101.3|kPa|psi|abbr=on}}. The [[scale height]] of the atmosphere is about {{convert|10.8|km}},&lt;ref name=carr06/&gt; which is higher than Earth's, {{convert|6|km}}, because the surface [[gravity of Mars]] is only about 38% of Earth's, an effect offset by both the lower temperature and 50% higher average molecular weight of the atmosphere of Mars.

The atmosphere of Mars consists of about 96% [[carbon dioxide]], 1.93% [[argon]] and 1.89% [[nitrogen]] along with traces of [[oxygen]] and water.&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;/&gt;&lt;ref name=Abundance&gt;{{cite journal |title=Abundance and Isotopic Composition of Gases in the Martian Atmosphere from the Curiosity Rover|volume=341|issue=6143|pages=263–266|journal=Science|date=19 July 2013|doi=10.1126/science.1237966 |pmid=23869014|last1=Mahaffy|first1=P. R.|last2=Webster|first2=C. R.|last3=Atreya|first3=S. K.|last4=Franz|first4=H.|last5=Wong|first5=M.|last6=Conrad|first6=P. G.|last7=Harpold|first7=D.|last8=Jones|first8=J. J.|last9=Leshin|first9=L. A.|last10=Manning|first10=H.|last11=Owen|first11=T.|last12=Pepin|first12=R. O.|last13=Squyres|first13=S.|last14=Trainer|first14=M.|last15=Kemppinen|first15=O.|last16=Bridges |first16=N.|last17=Johnson|first17=J. R.|last18=Minitti|first18=M.|last19=Cremers|first19=D.|last20=Bell|first20=J. F.|last21=Edgar|first21=L.|last22=Farmer|first22=J.|last23=Godber|first23=A.|last24=Wadhwa |first24=M.|last25=Wellington|first25=D.|last26=McEwan|first26=I.|last27=Newman|first27=C.|last28=Richardson|first28=M.|last29=Charpentier|first29=A.|last30=Peret|first30=L.|display-authors=29 |bibcode=2013Sci...341..263M|s2cid=206548973|url=https://semanticscholar.org/paper/865e88c850bf31d7f48856ab51a9670f9ff924e8}}&lt;/ref&gt; The atmosphere is quite dusty, containing particulates about 1.5 [[µm]] in diameter which give the Martian sky a [[tawny (color)|tawny]] color when seen from the surface.&lt;ref name=&quot;dusty&quot;/&gt; It may take on a [[pink (color)|pink]] hue due to [[iron oxide]] particles suspended in it.&lt;ref name=&quot;Rees2012&quot;/&gt;

==== Methane ====
{{main|Methane on Mars}}

[[File:PIA19088-MarsCuriosityRover-MethaneSource-20141216.png|thumb|left|Potential sources and sinks of [[Atmosphere of Mars#Methane|methane]] ({{chem2|CH4}}) on Mars]]

[[Methane]] has been detected in the [[Atmosphere of Mars#Methane|Martian atmosphere]];&lt;ref name=&quot;methane-me&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;methane&quot;/&gt; it occurs in extended plumes, and the profiles imply that the methane is released from discrete regions. The concentration of methane fluctuates from about 0.24 [[Parts per billion|ppb]] during the northern winter to about 0.65 [[Parts per billion|ppb]] during the summer.&lt;ref name=&quot;Sample2018&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2018/jun/07/nasa-mars-rover-finds-organic-matter-in-ancient-lake-bed|title=Nasa Mars rover finds organic matter in ancient lake bed |work=The Guardian|first=Ian|last=Sample|date=7 June 2018|access-date=12 June 2018}}&lt;/ref&gt;

Estimates of its lifetime range from 0.6 to 4 years,&lt;ref name=plumes/&gt;&lt;ref name=nature460/&gt; so its presence indicates that an active source of the gas must be present. Methane could be produced by non-biological process such as [[serpentinite|serpentinization]] involving water, carbon dioxide, and the mineral [[olivine]], which is known to be common on Mars.&lt;ref name=&quot;olivine&quot;/&gt; [[Methanogen]]ic [[microorganism|microbial]] life forms in the subsurface are among possible sources. But even if rover missions determine that microscopic Martian life is the source of the methane, the life forms likely reside far below the surface, outside of the rover's reach.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Bill|last=Steigerwald|title=Martian Methane Reveals the Red Planet is not a Dead Planet|date=15 January 2009|publisher=NASA/Goddard Space Flight Center|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/marsmethane.html|access-date=24 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090117141425/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/marsmethane.html|archive-date=17 January 2009|url-status=live|accessdate=7 March 2021|archivedate=17 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090117141425/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/marsmethane.html}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

[[File:PIA18613-MarsMAVEN-Atmosphere-3UV-Views-20141014.jpg|thumb|upright=1.35|[[Atmosphere of Mars|Escaping atmosphere]] on Mars ([[carbon]], [[oxygen]], and [[hydrogen]]) by [[MAVEN]] in [[Ultraviolet–visible spectroscopy|UV]]&lt;ref name=&quot;NASA-20141014-NJ&quot;&gt;{{cite web|last1=Jones|first1=Nancy|last2=Steigerwald|first2=Bill|last3=Brown|first3=Dwayne|last4=Webster|first4=Guy|title=NASA Mission Provides Its First Look at Martian Upper Atmosphere|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-351|date=October 14, 2014|publisher=NASA|access-date=October 15, 2014}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;]]

==== Aurora ====
In 1994, the European Space Agency's Mars Express found an ultraviolet glow coming from &quot;magnetic umbrellas&quot; in the Southern Hemisphere. Mars does not have a global magnetic field which guides charged particles entering the atmosphere. Mars has multiple umbrella-shaped magnetic fields mainly in the Southern Hemisphere, which are remnants of a global field that decayed billions of years ago.

In late December 2014, NASA's MAVEN spacecraft detected evidence of widespread auroras in Mars's Northern Hemisphere and descended to approximately 20–30° North latitude of Mars's equator. The particles causing the aurora penetrated into the Martian atmosphere, creating auroras below 100&amp;nbsp;km above the surface, Earth's auroras range from 100&amp;nbsp;km to 500&amp;nbsp;km above the surface. Magnetic fields in the solar wind drape over Mars, into the atmosphere, and the charged particles follow the solar wind magnetic field lines into the atmosphere, causing auroras to occur outside the magnetic umbrellas.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Auroras on Mars – NASA Science|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2015/11may_aurorasonmars/|website=science.nasa.gov|access-date=12 May 2015}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

On 18 March 2015, NASA reported the detection of an [[aurora]] that is not fully understood and an unexplained dust cloud in the [[atmosphere of Mars]].&lt;ref name=&quot;NASA-20150318&quot;&gt;{{cite web|last1=Brown |first1=Dwayne|last2=Neal-Jones|first2=Nancy|last3=Steigerwald|first3=Bill|last4=Scott|first4=Jim|url=http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-spacecraft-detects-aurora-and-mysterious-dust-cloud-around-mars |title=NASA Spacecraft Detects Aurora and Mysterious Dust Cloud around Mars|publisher=NASA|id=Release 15-045|date=18 March 2015|access-date=18 March 2015}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

In September 2017, NASA reported [[radiation]] levels on the surface of the planet Mars were temporarily [[Orders of magnitude (radiation)|doubled]], and were associated with an [[aurora]] 25 times brighter than any observed earlier, due to a massive, and unexpected, [[Coronal mass ejection|solar storm]] in the middle of the month.&lt;ref name=&quot;nasa20170929&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/large-solar-storm-sparks-global-aurora-and-doubles-radiation-levels-on-the-martian-surface|title=Large Solar Storm Sparks Global Aurora and Doubles Radiation Levels on the Martian Surface|publisher=NASA|first1=Guy|last1=Webster|first2=Nancy|last2=Neal-Jones|first3=Jim|last3=Scott|first4=Deb|last4=Schmid|first5=Laurie|last5=Cantillo|first6=Dwayne|last6=Brown|date=29 September 2017|accessdate=7 March 2021|archivedate=1 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171001181055/https://www.nasa.gov/feature/jpl/large-solar-storm-sparks-global-aurora-and-doubles-radiation-levels-on-the-martian-surface/}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

=== Climate ===
{{Main|Climate of Mars}}

Of all the planets in the Solar System, the seasons of Mars are the most Earth-like, due to the similar tilts of the two planets' rotational axes. The lengths of the Martian seasons are about twice those of Earth's because Mars's greater distance from the Sun leads to the Martian year being about two Earth years long. Martian surface temperatures vary from lows of about {{convert|-143|C|F}} at the winter polar caps&lt;ref name=cold&gt;{{cite web|url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html|title=What is the typical temperature on Mars?|work=Astronomycafe.net|access-date=14 August 2012}}&lt;/ref&gt; to highs of up to {{convert|35|C|F}} in equatorial summer.&lt;ref name=hot&gt;{{cite web|url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html|title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight|work=Marsrover.nasa.gov|date=12 June 2007|access-date=14 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html|archive-date=2 November 2013|url-status=dead|accessdate=7 March 2021|archivedate=2 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; The wide range in temperatures is due to the thin atmosphere which cannot store much solar heat, the low atmospheric pressure, and the low [[Volumetric heat capacity|thermal inertia]] of Martian soil.&lt;ref name=nasa_surface/&gt; The planet is 1.52 times as far from the Sun as Earth, resulting in just 43% of the amount of sunlight.&lt;ref name=disc920901/&gt;

If Mars had an Earth-like orbit, its seasons would be similar to Earth's because its [[axial tilt]] is similar to Earth's. The comparatively large [[Orbital eccentricity|eccentricity]] of the Martian orbit has a significant effect. Mars is near [[Apsis|perihelion]] when it is summer in the Southern Hemisphere and winter in the north, and near [[Apsis|aphelion]] when it is winter in the Southern Hemisphere and summer in the north. As a result, the seasons in the Southern Hemisphere are more extreme and the seasons in the northern are milder than would otherwise be the case. The summer temperatures in the south can be warmer than the equivalent summer temperatures in the north by up to {{convert|30|C-change}}.&lt;ref name=goodman97/&gt;

Mars has the largest [[dust storm]]s in the Solar System, reaching speeds of over {{convert|100|mph|km/h|order=flip|abbr=on}}. These can vary from a storm over a small area, to gigantic storms that cover the entire planet. They tend to occur when Mars is closest to the Sun, and have been shown to increase the global temperature.&lt;ref name=philips01/&gt;

[[File:PIA22487-Mars-BeforeAfterDust-20180719.gif|thumb|center|upright=2|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Mars (before/after) global dust storm (July 2018)&lt;/div&gt;]]

{{multiple image |align=center |direction=horizontal |total_width=800 |caption_align=center
 |header=[[Dust storm]]s on Mars
 |image1=PIA16450-MarsDustStorm-20121118.jpg |caption1=18 November 2012
 |image2=PIA16454 Regional Dust Storm Weakening, Nov. 25, 2012.jpg|caption2=25 November 2012
 |image3=PIA22329-Mars-DustStorm-20180606.jpg |caption3=[[Opportunity mission timeline#Dust storm|6 June 2018]]&lt;ref name=&quot;SPC-20180612&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.space.com/40867-nasa-curiosity-rover-mars-dust-storm.html  |title=NASA's Curiosity Rover Is Tracking a Huge Dust Storm on Mars (Photo) |work=[[Space.com]] |last=Wall |first=Mike |date=12 June 2018 |access-date=13 June 2018}}&lt;/ref&gt;
 |footer=Locations of the ''[[Opportunity (rover)|Opportunity]]'' and ''[[Curiosity (rover)|Curiosity]]'' rovers are noted|footer-align=center
}}

== Orbit and rotation ==
{{Main|Orbit of Mars}}

[[File:Marsorbitsolarsystem.gif|thumb|Mars is about {{convert|143|e6mi|e6km|abbr=unit|order=flip}} from the Sun; its orbital period is 687 (Earth) days, depicted in red. Earth's orbit is in blue.]]

Mars's average distance from the Sun is roughly {{convert|143|e6mi|e6km|abbr=unit|order=flip}}, and its orbital period is 687 (Earth) days. The solar day (or [[Sol (day on Mars)|sol]]) on Mars is only slightly longer than an Earth day: 24 hours, 39 minutes, and 35.244 seconds.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BnPE37Ms5awC&amp;pg=PA600|title=Mars: Prospective Energy and Material Resources |edition=illustrated|publisher=Springer Science &amp; Business Media|first1=Viorel|last1=Badescu|page=600|date=2009|isbn=978-3-642-03629-3}}&lt;/ref&gt; A Martian year is equal to 1.8809 Earth years, or 1 year, 320 days, and 18.2 hours.&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;/&gt;

The axial tilt of Mars is 25.19° relative to its [[orbital plane]], which is similar to the axial tilt of Earth.&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;/&gt; As a result, Mars has seasons like Earth, though on Mars they are nearly twice as long because its orbital period is that much longer. In the present day epoch, the orientation of the [[north pole]] of Mars is close to the star [[Deneb]].&lt;ref name=barlow08/&gt;

Mars has a relatively pronounced [[orbital eccentricity]] of about 0.09; of the seven other planets in the Solar System, only [[Mercury (planet)|Mercury]] has a larger orbital eccentricity. It is known that in the past, Mars has had a much more circular orbit. At one point, 1.35&amp;nbsp;million Earth years ago, Mars had an eccentricity of roughly 0.002, much less than that of Earth today.&lt;ref name=mars_eccentricity/&gt; Mars's [[Milankovitch cycles|cycle of eccentricity]] is 96,000 Earth years compared to Earth's cycle of 100,000 years.&lt;ref name=Meeus2003/&gt; Mars has a much longer cycle of eccentricity, with a period of 2.2&amp;nbsp;million Earth years, and this overshadows the 96,000-year cycle in the eccentricity graphs.{{Clarify|reason=last two sentences ''seem'' to contradict each other: one says Mars' cycle of eccentricity is about 96,000 years long, the second says the cycle is about 2.2 million years long; whereas it might be the case that two different cycles may be operating at the same time, the text is not clear on this point|date=August 2020}} For the last 35,000 years, the orbit of Mars has been getting slightly more eccentric because of the gravitational effects of the other planets. The closest distance between Earth and Mars will continue to mildly decrease for the next 25,000 years.&lt;ref name=Baalke2003/&gt;

== Habitability and search for life ==
{{Main|1=Life on Mars}}

[[File:Mars Viking 11d128.png|thumb|upright=1.4|left|''[[Viking 1]]'' lander's sampling arm scooped up soil samples for tests ([[Chryse Planitia]])]]

The current understanding of [[planetary habitability]]{{Snd}}the ability of a world to develop environmental conditions favorable to the emergence of life{{Snd}}favors planets that have liquid water on their surface. Most often this requires the orbit of a planet to lie within the [[Planetary Habitability Index|habitable zone]], which for the Sun extends from just beyond Venus to about the [[semi-major axis]] of Mars.&lt;ref name=Nowack/&gt; During perihelion, Mars dips inside this region, but Mars's thin (low-pressure) atmosphere prevents liquid water from existing over large regions for extended periods. The past flow of liquid water demonstrates the planet's potential for habitability. Recent evidence has suggested that any water on the Martian surface may have been too salty and acidic to support regular terrestrial life.&lt;ref name=saltlife/&gt;

[[File:PIA19673-Mars-AlgaCrater-ImpactGlassDetected-MRO-20150608.jpg|thumb|Detection of [[Impactite|impact glass]] deposits (green spots) at [[List of craters on Mars: A–G|Alga crater]], a possible site for preserved [[Life on Mars|ancient life]]&lt;ref name=&quot;NASA-20150608&quot;&gt;{{cite web|url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA19673|title=PIA19673: Spectral Signals Indicating Impact Glass on Mars|publisher=[[NASA]]|date=June 8, 2015|access-date=June 8, 2015}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;]]

The lack of a magnetosphere and the extremely thin atmosphere of Mars are a challenge: the planet has little [[heat transfer]] across its surface, poor insulation against bombardment of the [[solar wind]] and insufficient atmospheric pressure to retain water in a liquid form (water instead [[Sublimation (phase transition)|sublimes]] to a gaseous state). Mars is nearly, or perhaps totally, geologically dead; the end of volcanic activity has apparently stopped the recycling of chemicals and minerals between the surface and interior of the planet.&lt;ref name=hannsson97/&gt;

''In situ'' investigations have been performed on Mars by the [[Viking program#Viking landers|''Viking'' landers]], [[Spirit (rover)|''Spirit'']] and ''Opportunity'' rovers, [[Phoenix (spacecraft)|''Phoenix'']] lander, and ''Curiosity'' rover. Evidence suggests that the planet was once significantly more habitable than it is today, but whether living [[organism]]s ever existed there remains unknown. The [[Viking probes]] of the mid-1970s carried experiments designed to detect microorganisms in Martian soil at their respective landing sites and had positive results, including a temporary increase of {{chem2|CO2}} production on exposure to water and nutrients. This sign of life was later disputed by scientists, resulting in a continuing debate, with NASA scientist [[Gilbert Levin]] asserting that Viking may have found life. A re-analysis of the Viking data, in light of modern knowledge of [[extremophile]] forms of life, has suggested that the Viking tests were not sophisticated enough to detect these forms of life. The tests could even have killed a (hypothetical) life form.&lt;ref name=WSU2006/&gt; Tests conducted by the Phoenix Mars lander have shown that the soil has an [[alkaline]] [[pH]] and it contains magnesium, sodium, potassium and chloride.&lt;ref name=nutrient/&gt; The soil nutrients may be able to support life, but life would still have to be shielded from the intense ultraviolet light.&lt;ref name=&quot;UV&quot;/&gt; A recent analysis of martian meteorite EETA79001 found 0.6 ppm {{chem2|ClO4-}}, 1.4 ppm {{chem2|ClO3-}}, and 16 ppm {{chem2|NO3-}}, most likely of Martian origin. The {{chem2|ClO3-}} suggests the presence of other highly oxidizing oxychlorines, such as {{chem2|ClO2-}} or {{chem2|ClO}}, produced both by UV oxidation of Cl and X-ray radiolysis of {{chem2|ClO4-}}. Thus, only highly refractory and/or well-protected (sub-surface) organics or life forms are likely to survive.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Kounaves|first1=S. P.|display-authors=etal|year=2014|title=Evidence of martian perchlorate, chlorate, and nitrate in Mars meteorite EETA79001: implications for oxidants and organics|journal=Icarus|volume=229|pages=206–213|doi=10.1016/j.icarus.2013.11.012|bibcode=2014Icar..229..206K}}&lt;/ref&gt;

[[File:Mars-Curiosity-RockStructures-20180102.jpg|thumb|left|This image from Gale crater in 2018 prompted speculation that some shapes were worm-like fossils, but they were geological formations probably formed under water.&lt;ref name=nasa2018-02&gt;{{cite web|url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2018-026|title=Tiny Crystal Shapes Get Close Look From Mars Rover|publisher=NASA/JPL|date=8 February 2018}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;]]

A 2014 analysis of the Phoenix WCL showed that the {{chem2|Ca(ClO4)2}} in the Phoenix soil has not interacted with liquid water of any form, perhaps for as long as 600&amp;nbsp;million years. If it had, the highly soluble {{chem2|Ca(ClO4)2}} in contact with liquid water would have formed only {{chem2|CaSO4}}. This suggests a severely arid environment, with minimal or no liquid water interaction.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kounaves|first1=S. P.|display-authors=etal|year=2014|title=Identification of the perchlorate parent salts at the Phoenix Mars landing site and implications|journal=Icarus|volume=232|pages=226–231 |doi=10.1016/j.icarus.2014.01.016|bibcode=2014Icar..232..226K}}&lt;/ref&gt;

Scientists have proposed that carbonate globules found in [[meteorite]] [[Allan Hills 84001|ALH84001]], which is thought to have originated from Mars, could be fossilized microbes extant on Mars when the meteorite was blasted from the Martian surface by a meteor strike some 15&amp;nbsp;million years ago. This proposal has been met with skepticism, and an exclusively inorganic origin for the shapes has been proposed.&lt;ref name=am89/&gt;

Small quantities of [[methane]] and [[formaldehyde]] detected by Mars orbiters are both claimed to be possible evidence for life, as these [[chemical compound]]s would quickly break down in the Martian atmosphere.&lt;ref name=icarus172/&gt;&lt;ref name=&quot;form&quot;/&gt; Alternatively, these compounds may instead be replenished by volcanic or other geological means, such as [[serpentinite]].&lt;ref name=&quot;olivine&quot;/&gt;

[[File:Mars-SubglacialWater-SouthPoleRegion-20180725.jpg|thumb|upright|Location of subsurface water in [[Planum Australe]]]]

[[Impactite|Impact glass]], formed by the impact of meteors, which on Earth can preserve signs of life, has been found on the surface of the impact craters on Mars.&lt;ref name=&quot;brown20140418&quot;&gt;{{cite news |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass|title=Impact glass stores biodata for millions of years|publisher=Brown University|first=Mark|last=Nickel|date=18 April 2014|access-date=9 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schultz2014&quot;&gt;{{cite journal|title=Preserved flora and organics in impact melt breccias|journal=[[Geology (journal)|Geology]]|first1=P. H.|last1=Schultz|first2=R. Scott|last2=Harris|first3=S. J. |last3=Clemett|first4=K. L.|last4=Thomas-Keprta|first5=M.|last5=Zárate|volume=42|issue=6|pages=515–518|date=June 2014|doi=10.1130/G35343.1|bibcode=2014Geo....42..515S|hdl=2060/20140013110 |s2cid=39019154|url=https://semanticscholar.org/paper/15092cc7a6d687d768bad9d9e3325393d3b3e7ab|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; Likewise, the glass in impact craters on Mars could have preserved signs of life if life existed at the site.&lt;ref name=&quot;nasapr20150608&quot;&gt;{{cite press release|url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars|title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA|first1=Dwayne|last1=Brown|first2=Guy|last2=Webster|first3=Kevin|last3=Stacey|date=8 June 2015|access-date=9 June 2015}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brown20150608&quot;&gt;{{cite news |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass|title=Martian glass: Window into possible past life?|publisher=Brown University|first=Kevin|last=Stacey|date=8 June 2015|access-date=9 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sciam20150612&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/|title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars|work=Scientific American|first=Maria|last=Temming|date=12 June 2015|access-date=15 June 2015}}&lt;/ref&gt;

In May 2017, evidence of the [[Earliest known life forms|earliest known life]] [[Evolutionary history of life#Colonization of land|on land]] on Earth may have been found in 3.48-billion-year-old [[geyserite]] and other related mineral deposits (often found around [[hot spring]]s and [[geyser]]s) uncovered in the [[Pilbara Craton]] of [[Western Australia]]. These findings may be helpful in deciding where best to search for early signs of [[Life on Mars|life on the planet Mars]].&lt;ref name=&quot;PO-20170509&quot;&gt;{{cite web|last1=Smith|first1=Deborah|title=Press release: Oldest evidence of life on land found in 3.48 billion-year-old Australian rocks|url=https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/oldest-evidence-life-land-found-348-billion-year-old-australian-rocks|publisher=University of New South Wales Sydney|date=10 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NC-20170509&quot;&gt;{{cite journal|last1=Djokic|first1=Tara|last2=Van Kranendonk|first2=Martin J.|last3=Campbell|first3=Kathleen A.|last4=Walter|first4=Malcolm R.|last5=Ward|first5=Colin R. |title=Earliest signs of life on land preserved in ca. 3.5 Ga hot spring deposits|journal=[[Nature Communications]]|volume=8|page=15263|date=9 May 2017|doi=10.1038/ncomms15263|pmid=28486437|pmc=5436104 |bibcode=2017NatCo...815263D}}&lt;/ref&gt;

In early 2018, media reports speculated that certain rock features at a site called Jura looked like a type of fossil, but project scientists say the formations likely resulted from a geological process at the bottom of an ancient drying lakebed, and are related to mineral veins in the area similar to [[gypsum]] crystals.&lt;ref name=nasa2018-02/&gt;

On 7 June 2018, NASA announced that the ''Curiosity'' rover had discovered [[organic compound]]s in sedimentary rocks dating to three billion years old,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-finds-ancient-organic-material-mysterious-methane-on-mars|title=NASA Finds Ancient Organic Material, Mysterious Methane on Mars|publisher=NASA|first1=Dwayne|last1=Brown|first2=JoAnna|last2=Wendel |first3=Bill|last3=Steigerwald|first4=Nancy|last4=Jones|first5=Andrew|last5=Good|display-authors=1|date=7 June 2018|access-date=12 June 2018}}&lt;/ref&gt; indicating that some of the building blocks for life were present.&lt;ref name=&quot;SPC-20180607&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.space.com/40819-mars-methane-organics-curiosity-rover.html|title=Curiosity Rover Finds Ancient 'Building Blocks for Life' on Mars|work=[[Space.com]] |last=Wall|first=Mike|date=7 June 2018|access-date=7 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20180607&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/06/07/science/mars-nasa-life.html|title=Life on Mars? Rover's Latest Discovery Puts It 'On the Table'|work=[[The New York Times]]|last=Chang|first=Kenneth|date=7 June 2018|access-date=8 June 2018|quote=The identification of organic molecules in rocks on the red planet does not necessarily point to life there, past or present, but does indicate that some of the building blocks were present.}}&lt;/ref&gt;

In July 2018, scientists reported the discovery of a subglacial lake on Mars, the first known stable body of water on the planet. It sits {{convert|1.5|km|mi|1|abbr=on}} below the surface at the base of the [[Planum Australe|southern polar ice cap]] and is about {{convert|20|km}} wide.&lt;ref name=&quot;SCI-20180725&quot;&gt;{{cite journal|title=Radar evidence of subglacial liquid water on Mars|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=361|issue=6401|pages=490–493|first=R.|last=Orosei|display-authors=etal|date=25 July 2018|doi=10.1126/science.aar7268|pmid=30045881|arxiv=2004.04587|bibcode=2018Sci...361..490O |url=https://iris.uniroma1.it/retrieve/handle/11573/1148029/775761/Orosei_postprint_Radar_2018.pdf|hdl=11573/1148029|s2cid=206666385}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20180725&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2018/07/25/science/mars-liquid-alien-life.html|title=A Watery Lake Is Detected on Mars, Raising the Potential for Alien Life|work=[[The New York Times]]|first1=Kenneth|last1=Chang |first2=Dennis|last2=Overbye|author-link2=Dennis Overbye|date=25 July 2018|access-date=25 July 2018}}&lt;/ref&gt; The lake was discovered using the [[MARSIS]] radar on board the ''[[Mars Express]]'' orbiter, and the profiles were collected between May 2012 and December 2015.&lt;ref name='Suppl material'&gt;{{cite journal|title=Supplementary Materials for: Radar evidence of subglacial liquid water on Mars|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=361|issue=6401|pages=490–493|first=R.|last=Orosei|display-authors=etal|date=25 July 2018|doi=10.1126/science.aar7268|pmid=30045881|bibcode=2018Sci...361..490O |url=https://iris.uniroma1.it/retrieve/handle/11573/1148029/775761/Orosei_postprint_Radar_2018.pdf|hdl=11573/1148029|s2cid=206666385}}&lt;/ref&gt; The lake is centered at 193° East, 81° South, a flat area that does not exhibit any peculiar topographic characteristics. It is mostly surrounded by higher ground except on its eastern side, where there is a depression.&lt;ref name=&quot;SCI-20180725&quot;/&gt;

== Moons ==
{{Main|Moons of Mars|Phobos (moon)|Deimos (moon)}}

{{Multiple image |align=right |direction=horizontal |total_width=350
 |image1=Phobos colour 2008.jpg |caption1=Enhanced-color HiRISE image of [[Phobos (moon)|Phobos]], showing a series of mostly parallel grooves and [[crater chain]]s, with [[Stickney (crater)|Stickney crater]] at right
 |image2=Deimos-MRO.jpg |caption2=Enhanced-color HiRISE image of [[Deimos (moon)|Deimos]] (not to scale), showing its smooth blanket of [[regolith]]
}}

Mars has two relatively small (compared to Earth's) natural moons, [[Phobos (moon)|Phobos]] (about {{convert|22|km}} in diameter) and [[Deimos (moon)|Deimos]] (about {{convert|12|km}} in diameter), which orbit close to the planet. Asteroid capture is a long-favored theory, but their origin remains uncertain.&lt;ref name=esa31031/&gt; Both satellites were discovered in 1877 by [[Asaph Hall]]; they are named after the characters [[Phobos (mythology)|Phobos]] (panic/fear) and [[Deimos (mythology)|Deimos]] (terror/dread), who, in [[Greek mythology]], accompanied their father [[Ares]], god of war, into battle. Mars was the Roman counterpart of Ares.&lt;ref name=theoi/&gt;&lt;ref name=qjras19/&gt; In modern [[Greek language|Greek]], the planet retains its ancient name ''Ares'' (Aris: ''Άρης'').&lt;ref name=&quot;Greek Names of the Planets&quot;/&gt;

From the surface of Mars, the motions of Phobos and Deimos appear different from that of the [[Moon]]. Phobos rises in the west, sets in the east, and rises again in just 11 hours. Deimos, being only just outside [[synchronous orbit]]{{Snd}}where the orbital period would match the planet's period of rotation{{Snd}}rises as expected in the east but slowly. Despite the 30-hour orbit of Deimos, 2.7 days elapse between its rise and set for an equatorial observer, as it slowly falls behind the rotation of Mars.&lt;ref name=&quot;phobos.html&quot;/&gt;

[[File:Orbits of Phobos and Deimos.gif|frame|left|Orbits of Phobos and Deimos (to scale)]]

Because the orbit of Phobos is below synchronous altitude, the [[tidal force]]s from the planet Mars are gradually lowering its orbit. In about 50&amp;nbsp;million years, it could either crash into Mars's surface or break up into a ring structure around the planet.&lt;ref name=&quot;phobos.html&quot;/&gt;

The origin of the two moons is not well understood. Their low albedo and [[carbonaceous chondrite]] composition have been regarded as similar to asteroids, supporting the capture theory. The unstable orbit of Phobos would seem to point towards a relatively recent capture. But both have [[circular orbit]]s, near the equator, which is unusual for captured objects and the required capture dynamics are complex. Accretion early in the history of Mars is plausible, but would not account for a composition resembling asteroids rather than Mars itself, if that is confirmed.

A third possibility is the involvement of a third body or a type of impact disruption.&lt;ref name=ellis07/&gt; More-recent lines of evidence for Phobos having a highly porous interior,&lt;ref name=&quot;Andert&quot;/&gt; and suggesting a composition containing mainly [[phyllosilicates]] and other minerals known from Mars,&lt;ref name=&quot;Giuranna&quot;/&gt; point toward an origin of Phobos from material ejected by an impact on Mars that reaccreted in Martian orbit,&lt;ref name=&quot;Blast&quot;/&gt; similar to the [[Giant impact hypothesis|prevailing theory]] for the origin of Earth's moon. Although the [[VNIR]] spectra of the moons of Mars resemble those of outer-belt asteroids, the [[thermal infrared]] spectra of Phobos are reported to be inconsistent with [[chondrite]]s of any class.&lt;ref name=&quot;Giuranna&quot;/&gt;

Mars may have moons smaller than {{convert|50|to|100|m}} in diameter, and a dust ring is predicted to exist between Phobos and Deimos.&lt;ref name=adler/&gt;

== Exploration ==
{{Main|Exploration of Mars}}

[[File:HiRISE image of MSL during EDL (refined).png|thumb|The descent stage of the [[Mars Science Laboratory]] mission carrying the [[Curiosity (rover)|''Curiosity'' rover]] deploys its parachutes to decelerate itself before landing, photographed by ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]''.]]

Dozens of crewless [[spacecraft]], including [[orbiter]]s, [[Mars lander|landers]], and [[Mars rover|rovers]], have been sent to Mars by the [[Soviet space program|Soviet Union]], the [[NASA|United States]], [[ESA|Europe]], and [[ISRO|India]] to study the planet's surface, climate, and geology.

{{As of|2021}}, Mars is host to eleven functioning [[spacecraft]]: eight in orbit{{Snd}}''[[2001 Mars Odyssey]]'', ''[[Mars Express]]'', ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'', ''[[MAVEN]]'', ''[[Mars Orbiter Mission]]'', ''[[ExoMars Trace Gas Orbiter]]'', [[Emirates Mars Mission]] and ''[[Tianwen-1]]''{{Snd}}and three on the surface{{Snd}} the [[Mars Science Laboratory]] ''[[Curiosity (rover)|Curiosity]]'' rover, the ''[[InSight]]'' lander and the [[Perseverance (rover)|''Perseverance'']] rover. The public can request images of Mars via the ''Mars Reconnaissance Orbiter''{{'s}} [[HiWish program]].

The [[Mars Science Laboratory]], named ''Curiosity'', launched on 26 November 2011, and reached Mars on 6 August 2012 [[UTC]]. It is larger and more advanced than the [[Mars Exploration Rover]]s, with a movement rate up to {{convert|90|m}} per hour.&lt;ref name=&quot;home&quot;&gt;{{cite web|url=http://marsprogram.jpl.nasa.gov/msl/overview/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090730122143/http://marsprogram.jpl.nasa.gov/msl/overview/|archive-date=30 July 2009|title=Mars Science Laboratory – Homepage|publisher=NASA|accessdate=7 March 2021|archivedate=30 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090730122143/http://marsprogram.jpl.nasa.gov/msl/overview/}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; Experiments include a laser chemical sampler that can deduce the make-up of rocks at a distance of {{convert|7|m}}.&lt;ref name=&quot;laser&quot;&gt;{{cite web |url=http://mars.jpl.nasa.gov/msl/mission/instruments/spectrometers/chemcam/|title=Chemistry and Cam (ChemCam)|publisher=NASA}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; On 10 February 2013, the [[Mars Science Laboratory|''Curiosity'' rover]] obtained the first deep rock samples ever taken from another planetary body, using its on-board drill.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-21399857|title=Curiosity Mars rover takes historic drill sample|publisher=BBC|date=10 February 2013|access-date=10 February 2013|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; The same year, it discovered that Mars's soil contains between 1.5% and 3% water by mass (albeit attached to other compounds and thus not freely accessible).&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;/&gt; Observations by the ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' had previously revealed the possibility of flowing water during the warmest months on Mars.&lt;ref name=&quot;nasa20110804&quot;/&gt;

On 24 September 2014, [[Mars Orbiter Mission]] (MOM), launched by the [[Indian Space Research Organisation]] (ISRO), reached Mars orbit. ISRO launched MOM on 5 November 2013, with the aim of analyzing the Martian atmosphere and topography. The Mars Orbiter Mission used a [[Hohmann transfer orbit]] to escape Earth's gravitational influence and catapult into a nine-month-long voyage to Mars. The mission is the first successful Asian interplanetary mission.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.isro.gov.in/mars/home.aspx|title=ISRO: Mars Orbiter Mission|work=isro.gov.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109013110/http://isro.gov.in/mars/home.aspx|archive-date=9 November 2013|accessdate=7 March 2021|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109013110/http://isro.gov.in/mars/home.aspx}}&lt;/ref&gt;

The [[European Space Agency]], in collaboration with [[Roscosmos]], launched the [[ExoMars Trace Gas Orbiter]] and [[Schiaparelli EDM lander|''Schiaparelli'' lander]] on 14 March 2016.&lt;ref name=&quot;bbcnews20160314&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-35799792|title=Mars TGO probe despatched on methane investigation|publisher=BBC News|first=Jonathan|last=Amos|date=14 March 2016|access-date=11 October 2016}}&lt;/ref&gt; While the Trace Gas Orbiter successfully entered Mars orbit on 19 October 2016, ''Schiaparelli'' crashed during its landing attempt.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.sciencemag.org/news/2016/10/update-rip-schiaparelli-crash-site-spotted-european-mars-lander|title=Update: R.I.P. Schiaparelli: Crash site spotted for European Mars lander|work=[[Science (magazine)|Science]]|last=Clery|first=Daniel|date=21 October 2016}}&lt;/ref&gt;

In May 2018, NASA's ''InSight'' lander was launched, along with the twin [[Mars Cube One|MarCO]] [[CubeSat]]s that flew by Mars and acted as [[telemetry]] relays during the landing. The mission arrived at Mars in November 2018.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mars.nasa.gov/news/8392/nasa-insight-lander-arrives-on-martian-surface/|title=NASA InSight Lander Arrives on Martian Surface|publisher=NASA|series=Mars Exploration Program|first1=Dwayne|last1=Brown|first2=JoAnna|last2=Wendel|first3=D. C.|last3=Agle|date=26 November 2018|access-date=27 November 2018}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sfnow20160309&quot;&gt;{{cite news |url=https://spaceflightnow.com/2016/03/09/insight-mars-lander-escapes-cancellation-aims-for-2018-launch/|title=InSight Mars lander escapes cancellation, aims for 2018 launch|work=Spaceflight Now|first=Stephen |last=Clark|date=9 March 2016|access-date=9 March 2016}}&lt;/ref&gt; InSight detected potential seismic activity (a &quot;[[marsquake]]&quot;) in April 2019.&lt;ref name=&quot;NASA-20190423&quot;&gt;{{cite news|last1=Brown|first1=Dwayne|last2=Johnson |first2=Alana|last3=Good|first3=Andrew|title=NASA's InSight Detects First Likely 'Quake' on Mars|url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7383|date=23 April 2019|work=[[NASA]]|access-date=23 April 2019}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SPC-20190423&quot;&gt;{{cite news|last=Bartels|first=Meghan|title=Marsquake! NASA's InSight Lander Feels Its 1st Red Planet Tremor|url=https://www.space.com/insight-mars-lander-first-marsquake.html|date=23 April 2019|work=[[Space.com]]|access-date=23 April 2019}}&lt;/ref&gt;

[[File:PIA23140-Mars-InsightLander-Panorama-12092018.jpg|thumb|center|upright=4|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;InSight Lander – panorama (9 December 2018)&lt;/div&gt;]]

In 2019, [[MAVEN]] spacecraft mapped high-altitude global wind patterns at Mars for the first time.&lt;ref name=&quot;express.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/news/science/1217580/nasa-news-space-news-mars-nasa-space-maven-mars-mission-nasa-goddard-video/amp|title=NASA news: 'Unexpected and surprising' Mars mission discovery shocks scientists {{!}} Science {{!}} News {{!}} Express.co.uk |website=express.co.uk|access-date=2019-12-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sciencenews.org/article/nasa-maven-probe-how-wind-circulates-mars-upper-atmosphere|title=NASA's MAVEN probe shows how wind circulates in Mars' upper atmosphere|date=2019-12-12|website=Science News|access-date=2019-12-21}}&lt;/ref&gt; It was discovered that the winds which are miles above the surface retained information about the land forms below.&lt;ref name=&quot;express.co.uk&quot;/&gt;

=== Future ===
{{Main|Exploration of Mars#Timeline of Mars exploration}}

[[File:Orion docked to Mars Transfer Vehicle.jpg|thumb|Concept for a Bimodal Nuclear Thermal Transfer Vehicle in low Earth orbit]]

[[NASA]] launched the [[Mars 2020]] mission on 30 July 2020.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mars.nasa.gov/mars2020/|title=Mars 2020 Rover |last=mars.nasa.gov|website=mars.nasa.gov|access-date=23 March 2019}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt; The rover ''[[Perseverance (rover)|Perseverance]]'' successfully landed on the surface of Mars on 18 February 2021. The mission will cache samples for future retrieval and return of them to Earth. The current concept for the [[Mars sample-return mission]] would launch in 2026 and feature hardware built by NASA and ESA.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2019/nasa-esa-latest--plan.html|title=NASA, ESA Officials Outline Latest Mars Sample Return Plans|website=planetary.org|access-date=9 September 2019}}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
The [[European Space Agency]] will launch the [[ExoMars rover]] and [[ExoMars 2020 surface platform|surface platform]] sometime between August and October 2022.&lt;ref name=&quot;LaunchMoved2020&quot;&gt;{{cite press release|url=http://www.int/For_Media/Press_Releases/Second_ExoMars_mission_moves_to_next_launch_opportunity_in_2020|title=Second ExoMars mission moves to next launch opportunity in 2020|publisher=European Space Agency|date=2 May 2016|access-date=2 May 2016}}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

The United Arab Emirates' ''[[Emirates Mars Mission|Mars Hope]]'' orbiter was launched on 19 July 2020, and successfully entered orbit around Mars on 9 February 2021.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-55998848|title=Emirates Mars Mission: Hope spacecraft enters orbit |first=Jonathan|last=Amos|date=9 February 2021|access-date=12 February 2021|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; The probe will conduct a global study of the Martian atmosphere.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://apnews.excite.com/article/20150506/ml--emirates-mars_mission-a48c414829.html|title=UAE to explore Mars' atmosphere with probe named 'Hope'|work=Excite News|agency=Associated Press|first=Adam|last=Schreck|date=6 May 2015|access-date=31 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509000206/http://apnews.excite.com/article/20150506/ml--emirates-mars_mission-a48c414829.html|archive-date=9 May 2015|url-status=dead|accessdate=7 March 2021|archivedate=9 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509000206/http://apnews.excite.com/article/20150506/ml--emirates-mars_mission-a48c414829.html}}&lt;/ref&gt; With this accomplishment, UAE became the second country, after India, to reach Mars on its first attempt.

Several plans for a [[human mission to Mars]] have been proposed throughout the 20th and 21st centuries, but no human mission has yet launched. [[SpaceX]] founder [[Elon Musk]] [[SpaceX Mars transportation infrastructure|presented a plan]] in September 2016 to, optimistically, launch a crewed mission to Mars in 2024 at an estimated development cost of US$10&amp;nbsp;billion, but this mission is not expected to take place before 2027.&lt;ref name=&quot;nyt20160927&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/09/28/science/elon-musk-spacex-mars-exploration.html|title=Elon Musk's Plan: Get Humans to Mars, and Beyond|work=[[The New York Times]]|first=Kenneth|last=Chang|date=27 September 2016|access-date=11 October 2016}}&lt;/ref&gt; In October 2016, President [[Barack Obama]] renewed United States policy to pursue the goal of sending humans to Mars in the 2030s, and to continue using the [[International Space Station]] as a technology incubator in that pursuit.&lt;ref name=&quot;CNN-20161011&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/10/11/opinions/america-will-take-giant-leap-to-mars-barack-obama/index.html|title=Barack Obama: America will take the giant leap to Mars|publisher=[[CNN]]|last=Obama|first=Barack|author-link=Barack Obama|date=11 October 2016|access-date=11 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20161011&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/10/12/science/president-obama-nasa-mars.html|title=Obama Gives New Details About Sending People to Mars|work=[[The New York Times]]|last=Victor|first=Daniel|date=11 October 2016|access-date=11 October 2016}}&lt;/ref&gt; The NASA Authorization Act of 2017 directed NASA to get humans near or on the surface of Mars by the early 2030s.&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Galeon|first1=Dom|last2=Creighton|first2=Jolene|author-link2=Jolene Creighton|date=9 March 2017|title=US Government Issues NASA Demand, 'Get Humans to Mars By 2033'|work=Futurism|url=https://futurism.com/us-government-issues-nasa-demand-get-humans-to-mars-by-2033/|url-status=live|access-date=16 February 2018}}&lt;/ref&gt;

== Astronomy on Mars ==
{{Main|Astronomy on Mars}}
{{See also|Solar eclipses on Mars}}

With the presence of various orbiters, landers, and rovers, it is possible to practice [[astronomy]] from Mars. Although Mars's moon [[Phobos (moon)|Phobos]] appears about one-third the [[angular diameter]] of the [[full moon]] on Earth, [[Deimos (moon)|Deimos]] appears more or less star-like, looking only slightly brighter than Venus does from Earth.&lt;ref name=pl_org_deimos/&gt;

Various phenomena seen from Earth have also been observed from Mars, such as [[meteor]]s and [[aurora]]s.&lt;ref name=&quot;aurora&quot;&gt;{{cite journal|last=Bertaux|first=Jean-Loup|display-authors=etal |doi=10.1038/nature03603|title=Discovery of an aurora on Mars|pmid=15944698|journal=Nature|volume=435|issue=7043|pages=790–794|year=2005|bibcode=2005Natur.435..790B|s2cid=4430534}}&lt;/ref&gt; The [[angular diameter|apparent sizes]] of the moons Phobos and Deimos are sufficiently smaller than that of the Sun; thus, their partial &quot;eclipses&quot; of the Sun are best considered [[transit (astronomy)|transits]] (see [[transit of Deimos from Mars|transit of Deimos]] and [[transit of Phobos from Mars|Phobos]] from Mars).&lt;ref name=nature436/&gt;&lt;ref name=sd040317/&gt; [[transit of Mercury from Mars|Transits of Mercury]] and [[transit of Venus|Venus]] have been observed from Mars. A [[transit of Earth from Mars|transit of Earth]] will be seen from Mars on 10 November 2084.&lt;ref name=jbaa93/&gt;

On 19 October 2014, [[C/2013 A1 (Siding Spring)|comet Siding Spring]] passed extremely close to Mars, so close that the [[Coma (cometary)|coma]] may have enveloped Mars.&lt;ref name=&quot;NASA-20141019&quot;&gt;{{cite web |last1=Webster|first1=Guy|last2=Brown|first2=Dwayne|last3=Jones|first3=Nancy|last4=Steigerwald|first4=Bill|title=All Three NASA Mars Orbiters Healthy After Comet Flyby|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4347|date=19 October 2014|publisher=NASA|access-date=20 October 2014}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20141019&quot;&gt;{{cite news|agency=Agence France-Presse|title=A Comet's Brush With Mars |url=https://www.nytimes.com/2014/10/19/science/a-comets-brush-with-mars.html|date=19 October 2014|work=[[The New York Times]]|access-date=20 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ESA-20141020&quot;&gt;{{cite web |last=Denis|first=Michel|title=Spacecraft in great shape – our mission continues|url=http://blogs.esa.int/mex/category/comet-siding-spring/|date=20 October 2014|publisher=[[European Space Agency]] |access-date=21 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISRO MOM safe after Mars comet flyby&quot;&gt;{{cite news|author=Staff|title=I'm safe and sound, tweets MOM after comet sighting|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/science/im-safe-and-sound-tweets-mom-after-comet-sighting/article6520803.ece|date=21 October 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=21 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SD-20131201&quot;&gt;{{cite journal|date=1 December 2013 |last1=Moorhead|first1=Althea|last2=Wiegert|first2=Paul A.|last3=Cooke|first3=William J.|title=The meteoroid fluence at Mars due to comet C/2013 A1 (Siding Spring)|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|doi=10.1016/j.icarus.2013.11.028|bibcode=2014Icar..231...13M|volume=231|pages=13–21|hdl=2060/20140010989|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NS-20131206&quot;&gt;{{cite web|date=6 December 2013|work=[[New Scientist]] |last=Grossman|first=Lisa|title=Fiercest meteor shower on record to hit Mars via comet|url=https://www.newscientist.com/article/dn24715-fiercest-meteor-shower-on-record-to-hit-mars-via-comet.html |access-date=7 December 2013}}&lt;/ref&gt;

{{Multiple image |align=center |direction=horizontal |total_width=800
 |image1=PIA21260 - Earth and Its Moon, as Seen From Mars.jpg|caption1=Earth and the Moon (''[[Mars Reconnaissance Orbiter|MRO]]'' [[HiRISE]], November 2016)&lt;ref name=&quot;NYT-20170109&quot;&gt;{{cite news|last=St. Fleur |first=Nicholas|title=Looking at Your Home Planet from Mars|url=https://www.nytimes.com/2017/01/09/science/earth-from-mars-photo.html|date=9 January 2017|work=[[The New York Times]]|access-date=9 January 2017}}&lt;/ref&gt;
 |image2=15-ml-06-phobos2-A067R1.jpg|caption2=[[Phobos (moon)|Phobos]] [[transit of Phobos from Mars|transits]] the Sun (''[[Opportunity (rover)|Opportunity]]'', 10 March 2004)
 |image3=PIA19801-TrackingSunspotsOnTheSunFromMars-20150708.gif|caption3=Tracking [[sunspot]]s from Mars
}}

== Viewing ==
[[File:Apparent retrograde motion of Mars in 2003.gif|thumb|Animation of the apparent retrograde motion of Mars in 2003 as seen from Earth.]]

The mean [[apparent magnitude]] of Mars is +0.71 with a standard deviation of 1.05.&lt;ref name=&quot;Mallama_and_Hilton&quot;/&gt; Because the orbit of Mars is eccentric, the magnitude at [[opposition (planets)|opposition]] from the Sun can range from about −3.0 to −1.4.&lt;ref name=&quot;MallamaSky&quot;/&gt; The minimum brightness is magnitude +1.86 when the planet is in [[conjunction (astronomy)|conjunction]] with the Sun.&lt;ref name=&quot;Mallama_and_Hilton&quot;/&gt; At its brightest, Mars (along with [[Jupiter]]) is second only to Venus in luminosity.&lt;ref name=&quot;Mallama_and_Hilton&quot;/&gt; Mars usually appears distinctly yellow, orange, or red. [[NASA]]'s ''Spirit'' rover has taken pictures of a greenish-brown, mud-colored landscape with blue-grey rocks and patches of light red sand.&lt;ref name=lloyd06/&gt; When farthest away from Earth, it is more than seven times farther away than when it is closest. When least favorably positioned, it can be lost in the Sun's glare for months at a time. At its most favorable times — at 15-year or 17-year intervals, and always between late July and late September — a lot of surface detail can be seen with a [[telescope]]. Especially noticeable, even at low magnification, are the [[polar ice cap]]s.&lt;ref name=shallowsky/&gt;

As Mars approaches opposition, it begins a period of [[Apparent retrograde motion|retrograde motion]], which means it will appear to move backwards in a looping motion with respect to the background stars. The duration of this retrograde motion lasts for about 72 days, and Mars reaches its peak luminosity in the middle of this motion.&lt;ref name=zeilik02/&gt;

=== Closest approaches ===
==== Relative ====
[[File:Animation of Mars orbit around Earth.gif|thumb|Geocentric animation of Mars's orbit relative to Earth from January 2003 to January 2019&lt;br/&gt;{{legend2|magenta|Mars}}{{·}}{{legend2|RoyalBlue|Earth}}]]
[[File:Mars distance from Earth.svg|thumb|right|Mars distance from Earth in millions of km (Gm).]]

The point at which Mars's geocentric longitude is 180° different from the Sun's is known as [[opposition (planets)|opposition]], which is near the time of closest approach to Earth. The time of opposition can occur as much as 8.5 days away from the closest approach. The distance at close approach varies between about {{convert|54|and|103|e6km|e6mi|abbr=unit}} due to the planets' [[ellipse|elliptical]] orbits, which causes comparable variation in [[angular size]].&lt;ref name=&quot;Laskar2003&quot;/&gt;&lt;ref name=nasa051103/&gt; The last Mars opposition occurred on 27 July 2018,&lt;ref name=&quot;NYT-20180801&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2018/08/01/opinion/editorials/mars-water-life.html|title=Mars Close Up|work=[[The New York Times]]|date=1 August 2018|access-date=1 August 2018}}&lt;/ref&gt; at a distance of about {{convert|58|e6km|e6mi|abbr=unit}}.&lt;ref name=sheehan970202/&gt; The next Mars opposition occurs on 13 October 2020, at a distance of about {{convert|63|e6km|e6mi|abbr=unit}}.&lt;ref name=sheehan970202/&gt; The average time between the successive oppositions of Mars, its [[synodic period]], is 780 days; but the number of days between the dates of successive oppositions can range from 764 to 812.&lt;ref name=&quot;astropro&quot;/&gt;

As Mars approaches opposition it begins a period of [[Apparent retrograde motion|retrograde motion]], which makes it appear to move backwards in a looping motion relative to the background stars. The duration of this retrograde motion is about 72 days.

==== Absolute, around the present time ====
Mars made its closest approach to Earth and maximum apparent brightness in nearly 60,000 years, {{convert|55758006|km|AU mi|abbr=on}}, [[magnitude (astronomy)|magnitude]] −2.88, on 27 August 2003, at 09:51:13 UTC. This occurred when Mars was one day from opposition and about three days from its [[perihelion]], making it particularly easy to see from Earth. The last time it came so close is estimated to have been on 12 September [[Middle Paleolithic|57,617 BC]], the next time being in 2287.&lt;ref name=rao030822/&gt; This record approach was only slightly closer than other recent close approaches. For instance, the minimum distance on 22 August 1924, was {{val|fmt=commas|0.37285|ul=AU}}, and the minimum distance on 24 August 2208, will be {{val|fmt=commas|0.37279|ul=AU}}.&lt;ref name=Meeus2003/&gt;

Every 15 to 17 years, Mars comes into opposition near its perihelion. These perihelic oppositions make a closer approach to earth than other oppositions which occur every 2.1 years. Mars comes into perihelic opposition in 2003, 2018 and 2035, with 2020 and 2033 being close to perihelic opposition.

== Historical observations ==
{{Main|History of Mars observation}}

The history of observations of Mars is marked by the oppositions of Mars, when the planet is closest to Earth and hence is most easily visible, which occur every couple of years. Even more notable are the perihelic oppositions of Mars, which occur every 15 or 17 years and are distinguished because Mars is close to perihelion, making it even closer to Earth.

=== Ancient and medieval observations ===
[[File:Galileo.arp.300pix.jpg|thumb|left|upright|[[Galileo Galilei]], first person to see Mars via telescope in 1610.&lt;ref name=jha15 /&gt;]]

The ancient [[Sumer]]ians believed that Mars was [[Nergal]], the god of war and plague.&lt;ref name=&quot;Rabkin2005&quot;&gt;{{cite book|last1=Rabkin|first1=Eric S.|title=Mars: A Tour of the Human Imagination|date=2005 |publisher=Praeger|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-275-98719-0|pages=9–11|url=https://books.google.com/books?id=a2QP30zybNkC&amp;pg=PA11}}&lt;/ref&gt; During Sumerian times, Nergal was a minor deity of little significance,&lt;ref name=&quot;Rabkin2005&quot;/&gt; but, during later times, his main cult center was the city of [[Nineveh]].&lt;ref name=&quot;Rabkin2005&quot;/&gt; In Mesopotamian texts, Mars is referred to as the &quot;star of judgement of the fate of the dead.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Thompson|first1=Henry O.|title=Mekal: The God of Beth-Shan|date=1970|publisher=E. J. Brill|location=Leiden, Germany|page=125|url=https://books.google.com/books?id=kc0UAAAAIAAJ&amp;pg=PA125}}&lt;/ref&gt; The existence of Mars as a wandering object in the night sky was recorded by the ancient [[Egyptian astronomy|Egyptian astronomers]] and, by 1534 BCE, they were familiar with the [[Apparent retrograde motion|retrograde motion]] of the planet.&lt;ref name=paob85/&gt; By the period of the [[Neo-Babylonian Empire]], the [[Babylonian astronomy|Babylonian astronomers]] were making regular records of the positions of the planets and systematic observations of their behavior. For Mars, they knew that the planet made 37 [[Orbital period|synodic periods]], or 42 circuits of the zodiac, every 79 years. They invented arithmetic methods for making minor corrections to the predicted positions of the planets.&lt;ref name=north08/&gt;&lt;ref name=swerdlow98/&gt; In [[Ancient Greece]], the planet was known as {{lang-grc|Πυρόεις|label=none}}.&lt;ref&gt;{{cite book|title=De Natura Deorum|url=https://archive.org/details/marcitulliicicer00cice|trans-title=On the Nature of the Gods|publisher=Methuen|location=London|first=Marcus Tullius|last=Cicero|translator=Francis Brooks|year=1896}}&lt;/ref&gt;

In the fourth century BCE, [[Aristotle]] noted that Mars disappeared behind the Moon during an [[occultation]], indicating that the planet was farther away.&lt;ref name=poor08/&gt; [[Ptolemy]], a Greek living in [[Alexandria]],&lt;ref name=&quot;google&quot;/&gt; attempted to address the problem of the orbital motion of Mars. Ptolemy's model and his collective work on astronomy was presented in the multi-volume collection ''[[Almagest]]'', which became the authoritative treatise on [[History of astronomy#Medieval Western Europe|Western astronomy]] for the next fourteen centuries.&lt;ref name=&quot;google7&quot;/&gt; Literature from ancient China confirms that Mars was known by [[Chinese astronomy|Chinese astronomers]] by no later than the fourth century BCE.&lt;ref name=needham_ronan85/&gt; In the [[East Asian]] cultures, Mars is traditionally referred to as the &quot;fire star&quot; (Chinese: {{lang|zh|火星}}), based on the [[Five elements (Chinese philosophy)|Five elements]].&lt;ref&gt;{{cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZAaP7dyjCrAC&amp;pg=PA300 |chapter=Fung Shui|title=Religion in China – Universism: A Key to the Study of Taoism and Confucianism|publisher=G. P. Putnam's Sons|series=American Lectures on the History of Religions, volume 10|first=Jan Jakob Maria|last=de Groot|page=300|date=1912|oclc=491180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=mk3vxD3Ib_sC&amp;pg=PT43|title=The Japanese Numbers Game: The Use and Understanding of Numbers in Modern Japan|publisher=Routledge|series=Nissan Institute/Routledge Japanese Studies Series|first=Thomas|last=Crump|pages=39–40|date=1992|isbn=978-0-415-05609-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://archive.org/details/passingkorea01hulbgoog|title=The Passing of Korea|publisher=Doubleday, Page &amp; Company|first=Homer Bezaleel|last=Hulbert|page=[https://archive.org/details/passingkorea01hulbgoog/page/n538 426]|date=1909|orig-year=1906|oclc=26986808}}&lt;/ref&gt;

During the seventeenth century, [[Tycho Brahe]] measured the [[diurnal parallax]] of Mars that [[Johannes Kepler]] used to make a preliminary calculation of the relative distance to the planet.&lt;ref name=taton03 /&gt; When the telescope became available, the diurnal parallax of Mars was again measured in an effort to determine the Sun-Earth distance. This was first performed by [[Giovanni Domenico Cassini]] in 1672. The early parallax measurements were hampered by the quality of the instruments.&lt;ref name=hirschfeld01/&gt; The only [[occultation]] of Mars by Venus observed was that of 13 October 1590, seen by [[Michael Maestlin]] at [[Heidelberg]].&lt;ref name=sat57/&gt; In 1610, Mars was viewed by Italian astronomer [[Galileo Galilei]], who was first to see it via telescope.&lt;ref name=jha15/&gt; The first person to draw a map of Mars that displayed any terrain features was the Dutch astronomer [[Christiaan Huygens]].&lt;ref name=&quot;arizona&quot;/&gt;

=== Martian &quot;canals&quot; ===
{{Multiple image|direction=vertical|width=200|image1=Mars Schiaparelli MKL Bd. 11 1890 (128500338).jpg|image2=Lowell Mars channels.jpg|image3=Mars HST Mollweide map 1999.png|caption1=Map of Mars by Giovanni Schiaparelli|caption2=Mars sketched as observed by Lowell before 1914 (south on top)|caption3=Map of Mars from the ''[[Hubble Space Telescope]]'' as seen near the 1999 opposition (north on top)}}
{{Main|Martian canal}}

By the 19th century, the resolution of telescopes reached a level sufficient for surface features to be identified. A perihelic opposition of Mars occurred on 5 September 1877. In that year, the Italian astronomer [[Giovanni Schiaparelli]] used a {{convert|22|cm}} telescope in [[Milan]] to help produce the first detailed map of Mars. These maps notably contained features he called ''canali'', which were later shown to be an [[optical illusion]]. These ''canali'' were supposedly long, straight lines on the surface of Mars, to which he gave names of famous rivers on Earth. His term, which means &quot;channels&quot; or &quot;grooves&quot;, was popularly mistranslated in English as &quot;canals.&quot;&lt;ref name=snyder01/&gt;&lt;ref name=sagan80/&gt;

Influenced by the observations, the orientalist [[Percival Lowell]] founded an [[Lowell Observatory|observatory]] which had {{convert|30|and|45|cm}} telescopes. The observatory was used for the exploration of Mars during the last good opportunity in 1894 and the following less favorable oppositions. He published several books on Mars and life on the planet, which had a great influence on the public.&lt;ref name=basalla06/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20151001&quot;&gt;{{cite news|last=Dunlap|first=David W.|title=Life on Mars? You Read It Here First.|url=https://www.nytimes.com/2015/09/30/insider/life-on-mars-you-read-it-here-first.html|date=1 October 2015|work=[[The New York Times]]|access-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; The ''canali'' were independently found by other astronomers, like [[Henri Joseph Perrotin]] and [[Louis Thollon]] in Nice, using one of the largest telescopes of that time.&lt;ref name=maria_lane05/&gt;&lt;ref name=ba3/&gt;

The seasonal changes (consisting of the diminishing of the polar caps and the dark areas formed during Martian summer) in combination with the canals led to speculation about life on Mars, and it was a long-held belief that Mars contained vast seas and vegetation. The telescope never reached the resolution required to give proof to any speculations. As bigger telescopes were used, fewer long, straight ''canali'' were observed. During an observation in 1909 by [[Camille Flammarion]] with an {{convert|84|cm}} telescope, irregular patterns were observed, but no ''canali'' were seen.&lt;ref name=zahnle01/&gt;

Even in the 1960s, articles were published on Martian biology, putting aside explanations other than life for the seasonal changes on Mars. Detailed scenarios for the metabolism and chemical cycles for a functional ecosystem have been published.&lt;ref name=science136_3510/&gt;

=== Spacecraft visitation ===
{{Main|Exploration of Mars}}

Once [[spacecraft]] visited the planet during NASA's [[Mariner program|Mariner missions]] in the 1960s and 1970s, these concepts were radically broken. The results of the Viking life-detection experiments aided an intermission in which the hypothesis of a hostile, dead planet was generally accepted.&lt;ref name=ward_brownlee00/&gt;

Mariner 9 and Viking allowed better maps of Mars to be made using the data from these missions, and another major leap forward was the [[Mars Global Surveyor]] mission, launched in 1996 and operated until late 2006, that allowed complete, extremely detailed maps of the Martian topography, magnetic field and surface minerals to be obtained.&lt;ref name=&quot;Distant worlds: milestones in planetary exploration&quot;/&gt; These maps are available online; for example, at [[Google Mars]]. [[Mars Reconnaissance Orbiter]] and [[Mars Express]] continued exploring with new instruments, and supporting lander missions. NASA provides two online tools: [[Mars Trek]], which provides visualizations of the planet using data from 50 years of exploration, and [[Experience Curiosity]], which simulates traveling on Mars in 3-D with Curiosity.&lt;ref&gt;{{cite web|title=New Online Tools Bring NASA's Journey to Mars to a New Generation|url=http://www.nasa.gov/press-release/new-online-tools-bring-nasa-s-journey-to-mars-to-new-generation-of-explorers|access-date=5 August 2015|date=5 August 2015|accessdate=7 March 2021|archivedate=7 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150807234318/http://www.nasa.gov/press-release/new-online-tools-bring-nasa-s-journey-to-mars-to-new-generation-of-explorers/}}&lt;/ref&gt;

== In culture ==
{{Main|Mars in culture|Mars in fiction}}
[[File:Berlin - Brandenburger Tor - Mars.jpg|thumb|upright|Statue of the Roman god of war Mars at the Brandenburg Gate in Berlin]]
[[File:Mars symbol.svg|frameless|upright=0.5|right]]

Mars is named after the [[Ancient Rome|Roman]] [[Mars (mythology)|god of war]]. In different cultures, Mars represents masculinity and youth. [[Gender symbol|Its symbol]], a circle with an arrow pointing out to the upper right, is used as a symbol for the male gender.

The many failures in Mars exploration probes resulted in a satirical counter-culture blaming the failures on an Earth-Mars &quot;[[Bermuda Triangle]]&quot;, a &quot;[[Exploration of Mars#Mars Curse|Mars Curse]]&quot;, or a &quot;Great Galactic Ghoul&quot; that feeds on Martian spacecraft.&lt;ref name=dinerman04/&gt;

=== Intelligent &quot;Martians&quot; ===

The fashionable idea that Mars was populated by intelligent [[Martian]]s exploded in the late 19th century. [[Giovanni Schiaparelli|Schiaparelli's]] &quot;canali&quot; observations combined with [[Percival Lowell]]'s books on the subject put forward the standard notion of a planet that was a drying, cooling, dying world with ancient civilizations constructing irrigation works.&lt;ref name=prion/&gt;

[[File:Kirks Soap Yerkes Mars.jpg|thumb|left|upright|An 1893 soap ad playing on the popular idea that Mars was populated]]

Many other observations and proclamations by notable personalities added to what has been termed &quot;Mars Fever.&quot;&lt;ref name=fergus04/&gt; In 1899, while investigating atmospheric radio noise using his receivers in his Colorado Springs lab, inventor [[Nikola Tesla]] observed repetitive signals that he later surmised might have been radio communications coming from another planet, possibly Mars. In a 1901 interview, Tesla said:

&lt;blockquote&gt;It was some time afterward when the thought flashed upon my mind that the disturbances I had observed might be due to an intelligent control. Although I could not decipher their meaning, it was impossible for me to think of them as having been entirely accidental. The feeling is constantly growing on me that I had been the first to hear the greeting of one planet to another.&lt;ref name=tesla01/&gt;&lt;/blockquote&gt;

Tesla's theories gained support from [[Lord Kelvin]] who, while visiting the United States in 1902, was reported to have said that he thought Tesla had picked up Martian signals being sent to the United States.&lt;ref name=cheney81/&gt; Kelvin &quot;emphatically&quot; denied this report shortly before leaving: &quot;What I really said was that the inhabitants of Mars, if there are any, were doubtless able to see New York, particularly the glare of the electricity.&quot;&lt;ref name=nyt020511/&gt;

In a ''[[New York Times]]'' article in 1901, [[Edward Charles Pickering]], director of the [[Harvard College Observatory]], said that they had received a telegram from [[Lowell Observatory]] in [[Arizona]] that seemed to confirm that Mars was trying to communicate with Earth.&lt;ref name=&quot;nyt2&quot;/&gt;

&lt;blockquote&gt;Early in December 1900, we received from Lowell Observatory in Arizona a telegram that a shaft of light had been seen to project from Mars (the Lowell observatory makes a specialty of Mars) lasting seventy minutes. I wired these facts to Europe and sent out neostyle copies through this country. The observer there is a careful, reliable man and there is no reason to doubt that the light existed. It was given as from a well-known geographical point on Mars. That was all. Now the story has gone the world over. In Europe, it is stated that I have been in communication with Mars, and all sorts of exaggerations have spring up. Whatever the light was, we have no means of knowing. Whether it had intelligence or not, no one can say. It is absolutely inexplicable.&lt;ref name=&quot;nyt2&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;

Pickering later proposed creating a set of mirrors in [[Texas]], intended to signal Martians.&lt;ref name=fradin99/&gt;

[[File:War-of-the-worlds-tripod.jpg|thumb|upright|Martian tripod illustration from the 1906 French edition of ''[[The War of the Worlds]]'' by [[H. G. Wells]]]]

In recent decades, the high-resolution mapping of the surface of Mars, culminating in [[Mars Global Surveyor]], revealed no artifacts of habitation by &quot;intelligent&quot; life, but pseudoscientific speculation about intelligent life on Mars continues from commentators such as [[Richard C. Hoagland]]. Reminiscent of the ''canali'' controversy, these speculations are based on small scale features perceived in the spacecraft images, such as &quot;pyramids&quot; and the &quot;[[Cydonia (Mars)|Face on Mars]].&quot; Planetary astronomer [[Carl Sagan]] wrote:

&lt;blockquote&gt;Mars has become a kind of mythic arena onto which we have projected our Earthly hopes and fears.&lt;ref name=sagan80/&gt;&lt;/blockquote&gt;

The depiction of Mars in fiction has been stimulated by its dramatic red color and by nineteenth century scientific speculations that its surface conditions might support not just life but intelligent life.&lt;ref name=lightman97/&gt; Thus originated a large number of [[science fiction]] scenarios, among which is [[H. G. Wells]]' ''[[The War of the Worlds]]'', published in 1898, in which Martians seek to escape their dying planet by invading Earth.

Influential works included [[Ray Bradbury]]'s ''[[The Martian Chronicles]]'', in which human explorers accidentally destroy a Martian civilization, [[Edgar Rice Burroughs]]' [[Barsoom|''Barsoom'' series]], [[C. S. Lewis]]' novel ''[[Out of the Silent Planet]]'' (1938),&lt;ref name=sanford09/&gt; and a number of [[Robert A. Heinlein]] stories before the mid-sixties.&lt;ref name=buker02/&gt;

[[Jonathan Swift]] made reference to the moons of Mars, about 150 years before their actual discovery by [[Asaph Hall]], detailing reasonably accurate descriptions of their orbits, in the 19th chapter of his novel ''[[Gulliver's Travels]]''.&lt;ref name=&quot;jonathan_swift&quot;&gt;{{cite web|title=Swift, Jonathan and the moons of Mars|first=David|last=Darling|url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/S/Swift.html |access-date=1 March 2007}}&lt;/ref&gt;

A comic figure of an intelligent Martian, [[Marvin the Martian]], appeared in ''[[Haredevil Hare]]'' (1948) as a character in the [[Looney Tunes]] [[animated cartoon]]s of [[Warner Brothers]], and has continued as part of popular culture to the present.&lt;ref name=rabkin05/&gt;

After the [[Mariner program|Mariner]] and [[Viking program|Viking]] spacecraft had returned pictures of Mars as it really is, an apparently lifeless and canal-less world, these ideas about Mars had to be abandoned, and a vogue for accurate, realist depictions of human colonies on Mars developed, the best known of which may be [[Kim Stanley Robinson]]'s [[Mars trilogy|''Mars'' trilogy]]. Pseudo-scientific speculations about the [[Cydonia (Mars)|Face on Mars]] and other enigmatic landmarks spotted by [[space probe]]s have meant that ancient civilizations continue to be a popular theme in science fiction, especially in film.&lt;ref name=miles_peters/&gt;

== Interactive Mars map ==
{{Mars map}}

== See also ==
{{Portal|Solar System}}
{{Wikipedia books| 1 = Mars| 3 = Solar System}}
* [[List of missions to Mars]]
* [[Mars monolith]]
* [[Outline of Mars]]
* [[Timekeeping on Mars]]
* [[List_of_gravitationally_rounded_objects_of_the_Solar_System#Planets|Wikipedia table comparing stats of planets in the Solar System]]

== Notes ==
{{reflist |group=caption}}
{{notes |notes=
{{efn | name=best-fit ellipsoid | Best-fit [[ellipsoid]]}}
}}

== References ==
{{reflist|refs=

&lt;ref name=&quot;Andert&quot;&gt;{{cite journal|last=Andert|first=T. P.|author2=Rosenblatt, P.|author3=Pätzold, M.|author4=Häusler, B.|author5=Dehant, V.|author6=Tyler, G. L.|author7=Marty, J. C.|title=Precise mass determination and the nature of Phobos|journal=[[Geophysical Research Letters]]|volume=37|issue=L09202|pages=L09202|date=7 May 2010|doi=10.1029/2009GL041829|bibcode=2010GeoRL..37.9202A|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Blast&quot;&gt;{{cite web|title=Mars Moon Phobos Likely Forged by Catastrophic Blast|work=Space.com|date=27 September 2010|url=http://www.space.com/scienceastronomy/martian-moon-forged-by-catastrophic-blast-100927.html|access-date=1 October 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Giuranna&quot;&gt;{{cite conference|first=M.|last=Giuranna|author2=Roush, T. L.|author3=Duxbury, T.|author4=Hogan, R. C.|author5=Geminale, A.|author6=Formisano, V.|title=Compositional Interpretation of PFS/MEx and TES/MGS Thermal Infrared Spectra of Phobos|work=European Planetary Science Congress Abstracts, Vol. 5|year=2010|url=http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC2010/EPSC2010-211.pdf |access-date=1 October 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;arizona&quot;&gt;{{cite book|last=Sheehan|first=William|date=1996|chapter-url=http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/chap02.htm|chapter=2: Pioneers|work=uapress.arizona.edu|title=The Planet Mars: A History of Observation and Discovery|place=Tucson|publisher=University of Arizona|bibcode=1996pmho.book.....S|access-date=16 January 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;astropro&quot;&gt;The opposition of 12 February 1995 was followed by one on 17 March 1997. The opposition of 13 July 2065 will be followed by one on 2 October 2067. [http://www.astropro.com/features/tables/geo/su-ma/su-180-ma/SU180MA6.html Astropro 3000-year Sun-Mars Opposition Tables]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Distant worlds: milestones in planetary exploration&quot;&gt;{{cite book|first=Peter|last=Bond|date=2007|title=Distant worlds: milestones in planetary exploration|work=Copernicus Series|page=119 |publisher=Springer|isbn=978-0-387-40212-3}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- &lt;ref name=&quot;Folkner1997&quot;&gt;{{cite journal|author=Folkner, W. M.|title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder|journal=Science|volume=278|issue=5344 |year=1997|pages=1749–1752|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.278.5344.1749|pmid=9388168|bibcode=1997Sci...278.1749F|display-authors=etal |url=http://pdfs.semanticscholar.org/d110/bc04e0f11a7e90c3bbab2b0313769e2e288b.pdf}}&lt;/ref&gt; --&gt;

&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;Harland, David Michael (2007). &quot;''[https://books.google.com/books?id=ScORNbV0E8wC&amp;pg=PA1 Cassini at Saturn: Huygens results]''&quot;. p. 1. {{ISBN|0-387-26129-X}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google7&quot;&gt;Hummel, Charles E. (1986). ''[https://archive.org/details/galileoconnectio00humm/page/38 The Galileo connection: resolving conflicts between science &amp; the Bible].'' InterVarsity Press. pp. 35–38. {{ISBN|0-87784-500-X}}.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Greek Names of the Planets&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.greek-names.info/greek-names-of-the-planets/|archive-url=https://web.archive.org/web/20100509164917/http://www.greek-names.info/greek-names-of-the-planets/|archive-date=9 May 2010|title=Greek Names of the Planets|access-date=14 July 2012|quote=Aris is the Greek name of the planet Mars, the fourth planet from the sun, also known as the Red planet. Aris or Ares was the Greek god of War.|date=25 April 2010}} See also the [[:el:Άρης (πλανήτης)|Greek article about the planet]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{cite news|title=Nasa's Curiosity rover finds water in Martian soil|url=https://www.theguardian.com/science/2013/sep/26/nasa-curiosity-rover-mars-soil-water|work=The Guardian|last=Jha |first=Alok|date=26 September 2013|access-date=6 November 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mystery Spirals on Mars Finally Explained&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.space.com/8494-mystery-spirals-mars-finally-explained.html|publisher=Space.com|title=Mystery Spirals on Mars Finally Explained |date=26 May 2010|access-date=26 May 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/news/mer20111207.html|title=NASA – NASA Mars Rover Finds Mineral Vein Deposited by Water|publisher=NASA|date=7 December 2011|access-date=14 August 2012|accessdate=7 March 2021|archivedate=15 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170615235154/https://www.nasa.gov/mission_pages/mer/news/mer20111207.html}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa20110804&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro20110804.html|title=NASA Spacecraft Data Suggest Water Flowing on Mars|publisher=NASA|first1=Guy|last1=Webster|first2=Steve|last2=Cole|first3=Daniel|last3=Stolte|date=4 August 2011|access-date=19 September 2011|accessdate=7 March 2021|archivedate=17 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110917175505/http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro20110804.html}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nationalgeographic&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/12/111208-mars-water-nasa-rover-opportunity-gypsum-life-space-science/|title=Rover Finds &quot;Bulletproof&quot; Evidence of Water on Early Mars|work=National Geographic|date=8 December 2011|access-date=14 August 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nationalgeographic1&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2012/06/120626-mars-water-mantle-oceans-meteorites-space-science/|title=Mars Has &quot;Oceans&quot; of Water Inside?|work=National Geographic|date=26 June 2012|access-date=14 August 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Onset and migration of spiral troughs on Mars revealed by orbital radar&quot;&gt;{{cite journal|title=Onset and migration of spiral troughs on Mars revealed by orbital radar|author1=Smith, Isaac B. |author2=Holt, J. W.|journal=Nature|volume=465|year=2010|pages=450–453|doi=10.1038/nature09049|bibcode=2010Natur.465..450S|issue=4|pmid=20505722|s2cid=4416144 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;usgs&quot;&gt;[http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Categories Planetary Names: Categories for Naming Features on Planets and Satellites]. Planetarynames.wr.usgs.gov. Retrieved 1 December 2011.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;usra&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lpi.usra.edu/publications/slidesets/redplanet2/slide_2.html|title=Slide 2 Earth Telescope View of Mars|work=The Red Planet: A Survey of Mars|publisher=Lunar and Planetary Institute}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Souami_Souchay_2012&gt;{{cite journal
 | title=The solar system's invariable plane
 | last1=Souami | first1=D. | last2=Souchay | first2=J.
 | journal=Astronomy &amp; Astrophysics
 | volume=543 | id=A133 | pages=11 | date=July 2012
 | doi=10.1051/0004-6361/201219011 | bibcode=2012A&amp;A...543A.133S | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot;&gt;{{cite journal|doi=10.1007/s10569-007-9072-y|last1=Seidelmann|first1=P. Kenneth|last2=Archinal|first2=Brent A.|last3=A'Hearn&lt;!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --&gt; |first3=Michael F.|display-authors=3|last4=Conrad|first4=Albert R.|last5=Consolmagno|first5=Guy J.|last6=Hestroffer|first6=Daniel|last7=Hilton|first7=James L.|last8=Krasinsky|first8=Georgij A.|last9=Neumann |first9=Gregory A.|last10=Oberst|first10=Jürgen|last11=Stooke|first11=Philip J.|last12=Tedesco|first12=Edward F.|last13=Tholen|first13=David J.|last14=Thomas|first14=Peter C.|last15=Williams|first15=Iwan P.
|year=2007|title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006|journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy|volume=98|issue=3|pages=155–180 |bibcode=2007CeMDA..98..155S|ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;lodders1998&quot;&gt;{{cite book|title=The Planetary Scientist's Companion|url=https://archive.org/details/planetaryscienti00lodd_066|url-access=limited|publisher=Oxford University Press|first1=Katharina |last1=Lodders|first2=Bruce|last2=Fegley|page=[https://archive.org/details/planetaryscienti00lodd_066/page/n210 190]|date=1998|isbn=978-0-19-511694-6}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa_hematite&quot;&gt;{{cite web|title=The Lure of Hematite|work=Science@NASA|publisher=NASA|date=28 March 2001|url=https://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast28mar_1.htm|access-date=24 December 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114043500/http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast28mar_1.htm|archive-date=14 January 2010|accessdate=7 March 2021|archivedate=14 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100114043500/http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast28mar_1.htm}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;northcratersn&quot;&gt;{{cite web|date=19 July 2008|title=Impact May Have Transformed Mars|publisher=ScienceNews.org|first=Ashley|last=Yeager|url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/33622/title/Impact_may_have_transformed_Mars_|access-date=12 August 2008|accessdate=7 March 2021|archivedate=14 September 2012|archiveurl=https://archive.ph/20120914153420/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/33622/title/Impact_may_have_transformed_Mars_}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;northcraterguard&quot;&gt;{{cite news|date=26 June 2008|title=Cataclysmic impact created north-south divide on Mars|publisher=Science @ guardian.co.uk|first=Ian|last=Sample |url=https://www.theguardian.com/science/2008/jun/26/mars.asteroid?gusrc=rss&amp;feed=science|access-date=12 August 2008|location=London}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;specials1&quot;&gt;{{cite web|title=Water ice in crater at Martian north pole|date=28 July 2005|publisher=ESA|url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMGKA808BE_0.html|access-date=19 March 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;jsg.utexas.edu&quot;&gt;{{cite web|title=Scientists Discover Concealed Glaciers on Mars at Mid-Latitudes|date=20 November 2008|publisher=University of Texas at Austin|url=http://www.jsg.utexas.edu/news/rels/112008.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725200229/http://www.jsg.utexas.edu/news/rels/112008.html|archive-date=25 July 2011|access-date=19 March 2010|accessdate=7 March 2021|archivedate=25 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725200229/http://www.jsg.utexas.edu/news/rels/112008.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;esa050221&quot;&gt;{{cite news|title=Mars pictures reveal frozen sea|publisher=ESA|author=Staff|date=21 February 2005|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4285119.stm|access-date=19 March 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;spacecraft1&quot;&gt;{{cite web|date=31 July 2008|title=NASA Spacecraft Confirms Martian Water, Mission Extended|publisher=Science @ NASA|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phoenix-20080731.html|access-date=1 August 2008|accessdate=7 March 2021|archivedate=18 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418005710/http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phoenix-20080731.html}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nssdc&quot;&gt;{{cite web|author=Williams, David R.|title=Mars Fact Sheet|work=National Space Science Data Center|publisher=NASA|date=1 September 2004|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html|access-date=24 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html|archive-date=12 June 2010|url-status=dead|accessdate=7 March 2021|archivedate=12 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html%7C}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rust&quot;&gt;{{cite journal|last=Peplow|first=Mark|title=How Mars got its rust|date=6 May 2004|journal=Nature|url=http://www.nature.com/news/2004/040503/full/news040503-6.html|access-date=10 March 2007 |doi=10.1038/news040503-6}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sci300a&quot;&gt;{{cite journal|last=Christensen|first=Philip R.|date=27 June 2003|title=Morphology and Composition of the Surface of Mars: Mars Odyssey THEMIS Results|journal=Science|volume=300|issue=5628 |pages=2056–2061|doi=10.1126/science.1080885|pmid=12791998|bibcode=2003Sci...300.2056C|s2cid=25091239|display-authors=etal|url=https://authors.library.caltech.edu/51864/7/Christensen.pdf}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sci300b&quot;&gt;{{cite journal|last=Golombek|first=Matthew P.|date=27 June 2003|title=The Surface of Mars: Not Just Dust and Rocks|journal=Science|volume=300|issue=5628|pages=2043–2044 |doi=10.1126/science.1082927|pmid=12829771|s2cid=8843743}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;magnetosphere&quot;&gt;{{cite web|date=9 November 2006|title=Magnetic Fields and Mars|publisher=Mars Global Surveyor @ NASA|author1=Valentine, Theresa|author2=Amde, Lishan|url=http://mgs-mager.gsfc.nasa.gov/Kids/magfield.html|access-date=17 July 2009}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;plates&quot;&gt;{{cite web|first1=Nancy|last1=Neal-Jones|first2=Cynthia|last2=O'Carroll|publisher=NASA/Goddard Space Flight Center|title=New Map Provides More Evidence Mars Once Like Earth|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html|access-date=4 December 2011|accessdate=7 March 2021|archivedate=14 September 2012|archiveurl=https://archive.ph/20120914153601/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;jacque03&quot;&gt;{{cite news|last1=Jacqué|first1=Dave|url=http://cars9.uchicago.edu/gsecars/LVP/publication/News/X-rays%20reveal%20secrets%20of%20Mars%27%20core.htm|title=APS X-rays reveal secrets of Mars' core|publisher=Argonne National Laboratory|date=26 September 2003|access-date=1 July 2006|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221180506/http://cars9.uchicago.edu/gsecars/LVP/publication/News/X-rays%20reveal%20secrets%20of%20Mars%27%20core.htm|archive-date=21 February 2009}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;jog91&quot;&gt;{{cite journal|last=Tanaka|first=K. L.|year=1986|title=The Stratigraphy of Mars|journal=[[Journal of Geophysical Research]]|volume=91|issue=B13|pages=E139–E158|doi=10.1029/JB091iB13p0E139 |bibcode=1986JGR....91..139T|url=https://zenodo.org/record/1231412}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;dc080304&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.space.com/5043-avalanche-photographed-mars.html|title=Mars avalanche caught on camera|work=Space.com|date=3 March 2008|access-date=16 August 2018}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sciam080627&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=giant-asteroid-flattened|title=Giant Asteroid Flattened Half of Mars, Studies Suggest|work=Scientific American|access-date=27 June 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nyt080626&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/06/26/science/space/26mars.html?em&amp;ex=1214712000&amp;en=bd0be05a87523855&amp;ei=5087%0A|title=Huge Meteor Strike Explains Mars's Shape, Reports Say |work=The New York Times|access-date=27 June 2008|first=Kenneth|last=Chang|date=26 June 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa051103&quot;&gt;{{cite news|date=3 November 2005|publisher=NASA|title=Close Encounter: Mars at Opposition|url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2005/34/image/l|access-date=19 March 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;bbc080627&quot;&gt;{{cite news|title=Martian soil 'could support life'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7477310.stm|publisher=BBC News|date=27 June 2008|access-date=7 August 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;marssalt&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/tech/science/space/2008-08-04-mars-soil_N.htm|title=Scientists: Salt in Mars soil not bad for life|last=Chang|first=Alicia|agency=Associated Press |access-date=7 August 2008|date=5 August 2008|work=USA Today}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;jpl_soil&quot;&gt;{{cite web|title=NASA Spacecraft Analyzing Martian Soil Data|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/phoenix/release.php?ArticleID=1816|publisher=JPL|access-date=5 August 2008|accessdate=7 March 2021|archivedate=22 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170522063940/https://www.jpl.nasa.gov/news/phoenix/release.php?ArticleID=1816}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;jpl_dust_devil&quot;&gt;{{cite web|url=http://hirise.lpl.arizona.edu/ESP_013751_1115|title=Dust Devil Etch-A-Sketch (ESP_013751_1115)|publisher=NASA/JPL/University of Arizona|date=2 July 2009|access-date=1 January 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;gpl29_23_41&quot;&gt;{{cite journal|author1=Schorghofer, Norbert|author2=Aharonson, Oded|author3=Khatiwala, Samar|title=Slope streaks on Mars: Correlations with surface properties and the potential role of water|journal=Geophysical Research Letters|volume=29|issue=23|pages=41–1|year=2002|doi=10.1029/2002GL015889|bibcode=2002GeoRL..29.2126S|url=https://authors.library.caltech.edu/37133/1/schorghofer2002_grl.pdf}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;oleb33_4_515&quot;&gt;{{cite journal|author=Gánti, Tibor|title=Dark Dune Spots: Possible Biomarkers on Mars?|journal=Origins of Life and Evolution of the Biosphere|volume=33|issue=4|pages=515–557|year=2003 |bibcode=2003OLEB...33..515G|doi=10.1023/A:1025705828948|display-authors=etal|pmid=14604189|s2cid=23727267}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;bbc040124&quot;&gt;{{cite news|first=David|last=Whitehouse|date=24 January 2004|title=Long history of water and Mars|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3426539.stm|access-date=20 March 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;jgr110&quot;&gt;{{cite journal|journal=[[Journal of Geophysical Research]]|date=7 May 2005|last=Heldmann|first=Jennifer L.|title=Formation of Martian gullies by the action of liquid water flowing under current Martian environmental conditions|url=http://daleandersen.seti.org/Dale_Andersen/Science_articles_files/Heldmann%20et%20al.2005.pdf|volume=110|issue=E5|page=Eo5004|doi=10.1029/2004JE002261|access-date=17 September 2008|bibcode=2005JGRE..11005004H|display-authors=etal|citeseerx=10.1.1.596.4087}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001162643/http://daleandersen.seti.org/Dale_Andersen/Science_articles_files/Heldmann%20et%20al.2005.pdf |date=1 October 2008 }} 'conditions such as now occur on Mars, outside of the temperature-pressure stability regime of liquid water'… 'Liquid water is typically stable at the lowest elevations and at low latitudes on the planet because the atmospheric pressure is greater than the [[vapor pressure]] of water and surface temperatures in equatorial regions can reach 273 K for parts of the day [Haberle ''et al''., 2001]'&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kostama&quot;&gt;{{cite journal|journal=Geophysical Research Letters|volume=33|issue=11|page=L11201|date=3 June 2006|author1=Kostama, V.-P.|author2=Kreslavsky, M. A.|author3=Head, J. W.|title=Recent high-latitude icy mantle in the northern plains of Mars: Characteristics and ages of emplacement|url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2006GL025946.shtml|doi=10.1029/2006GL025946|access-date=12 August 2007|bibcode=2006GeoRL..3311201K|citeseerx=10.1.1.553.1127}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318010946/http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2006GL025946.shtml |date=18 March 2009 }} 'Martian high-latitude zones are covered with a smooth, layered ice-rich mantle'.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sci299&quot;&gt;{{cite journal|author1=Byrne, Shane|author2=Ingersoll, Andrew P.|title=A Sublimation Model for Martian South Polar Ice Features|journal=Science|volume=299|issue=5609|pages=1051–1053 |year=2003|pmid=12586939|doi=10.1126/science.1080148|bibcode=2003Sci...299.1051B|s2cid=7819614|url=https://semanticscholar.org/paper/f5f613d7d330b792caa7924f88961bfb7fc38467}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa070315&quot;&gt;{{cite web|publisher=NASA|date=15 March 2007|title=Mars' South Pole Ice Deep and Wide|url=http://jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2007-030|archive-url=https://web.archive.org/web/20090420204127/http://jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2007-030|archive-date=20 April 2009|access-date=16 March 2007|accessdate=7 March 2021|archivedate=20 April 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420204127/http://jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2007-030}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nature434&quot;&gt;{{cite journal|last=Murray|first=John B.|title=Evidence from the Mars Express High Resolution Stereo Camera for a frozen sea close to Mars' equator|journal=Nature|volume=434|pages=352–356 |date=17 March 2005|doi=10.1038/nature03379|pmid=15772653|issue=703|bibcode=2005Natur.434..352M|s2cid=4373323|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kerr2005&quot;&gt;{{cite journal|last=Kerr|first=Richard A.|title=Ice or Lava Sea on Mars? A Transatlantic Debate Erupts|journal=Science|volume=307|issue=5714|pages=1390–1391|date=4 March 2005 |doi=10.1126/science.307.5714.1390a|pmid=15746395|s2cid=38239541}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Jaeger2007&quot;&gt;{{cite journal|last=Jaeger|first=W. L.|title=Athabasca Valles, Mars: A Lava-Draped Channel System|journal=Science|volume=317|pages=1709–1711|date=21 September 2007 |doi=10.1126/science.1143315|pmid=17885126|issue=5845|bibcode=2007Sci...317.1709J|s2cid=128890460|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sci288&quot;&gt;{{cite journal|last1=Malin|first1=Michael C.|last2=Edgett|first2=KS|title=Evidence for Recent Groundwater Seepage and Surface Runoff on Mars|journal=Science|volume=288|issue=5475|pages=2330–2335|date=30 June 2000|pmid=10875910|doi=10.1126/science.288.5475.2330|bibcode=2000Sci...288.2330M|s2cid=14232446|url=https://semanticscholar.org/paper/c7f91d323f8317c41037aa2862f0e5a0f8b6d718}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa061206&quot;&gt;{{cite web|title=NASA Images Suggest Water Still Flows in Brief Spurts on Mars|publisher=NASA|date=6 December 2006|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html|access-date=6 December 2006|accessdate=7 March 2021|archivedate=7 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807005557/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;bbc061206&quot;&gt;{{cite news|title=Water flowed recently on Mars|publisher=BBC|date=6 December 2006|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6214834.stm|access-date=6 December 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa061206b&quot;&gt;{{cite news|publisher=NASA|date=6 December 2006|title=Water May Still Flow on Mars, NASA Photo Suggests|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6587226|access-date=30 April 2006}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa040303&quot;&gt;{{cite press release|publisher=NASA|date=3 March 2004|title=Mineral in Mars 'Berries' Adds to Water Story|url=http://www.jpl.nasa.gov/releases/2004/88.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109185031/http://www.jpl.nasa.gov/releases/2004/88.cfm|archive-date=9 November 2007|access-date=13 June 2006}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa101001&quot;&gt;{{cite web|title=Mars Exploration Rover Mission: Science|publisher=NASA|date=12 July 2007|url=http://marsrover.nasa.gov/science/goal1-results.html|access-date=10 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528175553/http://marsrover.nasa.gov/science/goal1-results.html|archive-date=28 May 2010|url-status=dead|accessdate=7 March 2021|archivedate=28 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528175553/http://marsrover.nasa.gov/science/goal1-results.html}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ag44_4&quot;&gt;{{cite journal|author1=Mitchell, Karl L.|author2=Wilson, Lionel|title=Mars: recent geological activity : Mars: a geologically active planet|journal=[[Astronomy &amp; Geophysics]]|volume=44 |issue=4|pages=4.16–4.20|year=2003|doi=10.1046/j.1468-4004.2003.44416.x|bibcode=2003A&amp;G....44d..16M|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;icarus169&quot;&gt;{{cite journal|author1=Mellon, J. T.|author2=Feldman, W. C.|author3=Prettyman, T. H.|title=The presence and stability of ground ice in the southern hemisphere of Mars|journal=Icarus |year=2003|volume=169|issue=2|pages=324–340|bibcode=2004Icar..169..324M|doi=10.1016/j.icarus.2003.10.022}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;clouds&quot;&gt;{{cite news|date=13 December 2004|title=Mars Rovers Spot Water-Clue Mineral, Frost, Clouds|url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/gallery/press/opportunity/20041213a.html|publisher=NASA|access-date=17 March 2006}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mira&quot;&gt;{{cite web|title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program|publisher=Mira.org|url=http://www.mira.org/fts0/planets/097/text/txt002x.htm|access-date=26 February 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;brown&quot;&gt;{{cite journal|last=Carr|first=Michael H.|title=Oceans on Mars: An assessment of the observational evidence and possible fate|journal=Journal of Geophysical Research|year=2003|volume=108 |issue=5042|page=24|bibcode=2003JGRE..108.5042C|doi=10.1029/2002JE001963|s2cid=16367611|url=https://semanticscholar.org/paper/9c3a363edbe0327caa2891d7bb96aaefb55a9e77}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite web|last=Phillips|first=Tony|title=Mars is Melting, Science at NASA|url=https://science.nasa.gov/headlines/y2003/07aug_southpole.htm|access-date=26 February 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070224153145/https://science.nasa.gov/headlines/y2003/07aug_southpole.htm|archive-date=24 February 2007|accessdate=7 March 2021|archivedate=27 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100327101800/http://science.nasa.gov/headlines/y2003/07aug_southpole.htm}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sci315&quot;&gt;{{cite journal|title=Subsurface Radar Sounding of the South Polar Layered Deposits of Mars|author=Plaut, J. J|journal=Science|volume=316|year=2007|issue=5821|pages=92–95 |doi=10.1126/science.1139672|pmid=17363628|bibcode=2007Sci...316...92P|s2cid=23336149|display-authors=etal|url=https://semanticscholar.org/paper/d2ce5227bdec0b59e02260d7c4459ab19ee1d8d9}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;2006-100&quot;&gt;{{cite news|title=NASA Findings Suggest Jets Bursting From Martian Ice Cap|date=16 August 2006|work=Jet Propulsion Laboratory|publisher=NASA|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2006-100|access-date=11 August 2009|accessdate=7 March 2021|archivedate=10 October 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091010164741/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2006-100}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kieffer2000&quot;&gt;{{cite web|first=H. H.|last=Kieffer|year=2000|title=Mars Polar Science 2000|url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/polar2000/pdf/4095.pdf|access-date=6 September 2009}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Portyankina&quot;&gt;{{cite web|title=Fourth Mars Polar Science Conference|editor=Portyankina, G.|year=2006|url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/polar2006/pdf/8040.pdf|access-date=11 August 2009}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Hugh2006&quot;&gt;{{cite journal|title=CO2 jets formed by sublimation beneath translucent slab ice in Mars' seasonal south polar ice cap|journal=Nature|first=Hugh H.|last=Kieffer|author2=Christensen, Philip R.|author3=Titus, Timothy N.|date=30 May 2006|volume=442|issue=7104|pmid=16915284|pages=793–796|doi=10.1038/nature04945|bibcode=2006Natur.442..793K|s2cid=4418194}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sheehan_ch04&quot;&gt;{{cite web|last=Sheehan|first=William|url=http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/chap04.htm|title=Areographers|work=The Planet Mars: A History of Observation and Discovery|access-date=13 June 2006|accessdate=7 March 2021|archivedate=1 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170701062415/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/MARS/CHAP04.HTM}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;viking_1950_2000&quot;&gt;{{cite web|url=https://history.nasa.gov/monograph21/Chapter%206.pdf|title=Viking and the Resources of Mars|work=Humans to Mars: Fifty Years of Mission Planning, 1950–2000|access-date=10 March 2007|accessdate=7 March 2021|archivedate=14 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190714113836/https://history.nasa.gov/monograph21/Chapter%206.pdf}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;seds_huygens&quot;&gt;{{cite web|author1=Frommert, H.|author2=Kronberg, C.|title=Christiaan Huygens|url=http://messier.seds.org/xtra/Bios/huygens.html|publisher=SEDS/Lunar and Planetary Lab|access-date=10 March 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archinal_caplinger&quot;&gt;{{cite journal|author1=Archinal, B. A.|author2=Caplinger, M.|title=Mars, the Meridian, and Mert: The Quest for Martian Longitude|journal=Abstract #P22D-06|date=Fall 2002 |bibcode=2002AGUFM.P22D..06A|volume=22|pages=P22D–06}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pers66&quot;&gt;{{cite journal|author1=Zeitler, W.|author2=Ohlhof, T.|author3=Ebner, H.|year=2000|title=Recomputation of the global Mars control-point network|journal=Photogrammetric Engineering &amp; Remote Sensing|volume=66|issue=2|pages=155–161|url=http://www.asprs.org/a/publications/pers/2000journal/february/2000_feb_155-161.pdf|access-date=26 December 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113102454/http://www.asprs.org/a/publications/pers/2000journal/february/2000_feb_155-161.pdf|archive-date=13 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113102454/http://www.asprs.org/a/publications/pers/2000journal/february/2000_feb_155-161.pdf |date=13 November 2011 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;lunine99&quot;&gt;{{cite book|first=Cynthia J.|last=Lunine|date=1999|title=Earth: evolution of a habitable world|url=https://archive.org/details/earthevolutionof0000luni|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/earthevolutionof0000luni/page/183 183]|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64423-5}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;wright03&quot;&gt;{{cite web|last=Wright|first=Shawn|date=4 April 2003|url=http://ivis.eps.pitt.edu/projects/MC/|title=Infrared Analyses of Small Impact Craters on Earth and Mars|publisher=University of Pittsburgh|access-date=26 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612190405/http://ivis.eps.pitt.edu/projects/MC/|archive-date=12 June 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ucar_geography&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/mars/interior/Martian_global_geology.html|title=Mars Global Geography|work=Windows to the Universe|publisher=University Corporation for Atmospheric Research|date=27 April 2001|access-date=13 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060615161453/http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/mars/interior/Martian_global_geology.html|archive-date=15 June 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;emp9&quot;&gt;{{cite journal|last=Wetherill|first=G. W.|title=Problems Associated with Estimating the Relative Impact Rates on Mars and the Moon|journal=Earth, Moon, and Planets|year=1999|volume=9|issue=1–2 |pages=227–231|bibcode=1974Moon....9..227W|doi=10.1007/BF00565406|s2cid=120233258}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;emp45&quot;&gt;{{cite journal|last=Costard|first=Francois M.|year=1989|title=The spatial distribution of volatiles in the Martian hydrolithosphere|bibcode=1989EM&amp;P...45..265C|journal=Earth, Moon, and Planets |volume=45|issue=3|pages=265–290|doi=10.1007/BF00057747|s2cid=120662027}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;glenday09&quot;&gt;{{cite book|first=Craig|last=Glenday|date=2009|page=[https://archive.org/details/guinnessworldrec0000unse/page/12 12]|title=Guinness World Records|publisher=Random House, Inc.|isbn=978-0-553-59256-6|url=https://archive.org/details/guinnessworldrec0000unse/page/12}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;scsdes49&quot;&gt;{{cite journal|first=Junyong|last=Chen|title=Progress in technology for the 2005 height determination of Qomolangma Feng (Mt. Everest)|journal=Science in China Series D: Earth Sciences |volume=49|issue=5|year=2006|pages=531–538|doi=10.1007/s11430-006-0531-1|bibcode=2006ScChD..49..531C|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;lucchita_rosanova&quot;&gt;{{cite web|author1=Lucchitta, B. K.|author2=Rosanova, C. E.|date=26 August 2003|url=https://astrogeology.usgs.gov/Projects/VallesMarineris/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611053821/http://astrogeology.usgs.gov/Projects/VallesMarineris/|archive-date=11 June 2011|title=Valles Marineris; The Grand Canyon of Mars|publisher=USGS|access-date=11 March 2007}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cushing_titus_wynn07&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2007/pdf/1371.pdf|title=Themis Observes Possible Cave Skylights on Mars|author1=Cushing, G. E.|author2=Titus, T. N. |author3=Wynne, J. J.|author4=Christensen, P. R.|publisher=Lunar and Planetary Science XXXVIII|year=2007|access-date=2 August 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nau070328&quot;&gt;{{cite news|url=http://www4.nau.edu/insidenau/bumps/2007/3_28_07/mars.htm|title=NAU researchers find possible caves on Mars|work=Inside NAU|publisher=[[Northern Arizona University]] |volume=4|issue=12|date=28 March 2007|access-date=28 May 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;bbc070317&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6461201.stm|title=Researchers find possible caves on Mars|work=Paul Rincon of [[BBC News]]|access-date=28 May 2007|date=17 March 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;swind&quot;&gt;{{cite web|last=Philips|first=Tony|title=The Solar Wind at Mars|publisher=Science@NASA|year=2001|url=https://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast31jan_1.htm|access-date=8 October 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061010015908/http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast31jan_1.htm|archive-date=10 October 2006|accessdate=7 March 2021|archivedate=10 October 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061010015908/http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast31jan_1.htm}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;swind2&quot;&gt;{{cite journal|author=Lundin, R|title=Solar Wind-Induced Atmospheric Erosion at Mars: First Results from ASPERA-3 on Mars Express|journal=Science|year=2004|volume=305|pages=1933–1936 |doi=10.1126/science.1101860|pmid=15448263|issue=5692|bibcode=2004Sci...305.1933L|s2cid=28142296|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;bolonkin09&quot;&gt;{{cite book|first=Alexander A.|last=Bolonkin|date=2009|title=Artificial Environments on Mars|publisher=Springer|place=Berlin Heidelberg|pages=599–625|isbn=978-3-642-03629-3}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;atkinson07&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.universetoday.com/7024/the-mars-landing-approach-getting-large-payloads-to-the-surface-of-the-red-planet/|title=The Mars Landing Approach: Getting Large Payloads to the Surface of the Red Planet|access-date=18 September 2007|author=Atkinson, Nancy|date=17 July 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;dusty&quot;&gt;{{cite journal|last=Lemmon|first=M. T.|title=Atmospheric Imaging Results from Mars Rovers|journal=Science|volume=306|pages=1753–1756|year=2004|doi=10.1126/science.1104474|pmid=15576613 |issue=5702|bibcode=2004Sci...306.1753L|s2cid=5645412|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;carr06&quot;&gt;{{cite book|first=Michael H.|last=Carr|date=2006|title=The surface of Mars|page=16|volume=6|work=Cambridge planetary science series|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87201-0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;methane-me&quot;&gt;{{cite journal|author1=Formisano, V.|author2=Atreya, S.|author3=Encrenaz, T.|author4=Ignatiev, N.|author5=Giuranna, M.|title=Detection of Methane in the Atmosphere of Mars|journal=[[Science (journal)|Science]]|year=2004|volume=306|issue=5702|pages=1758–1761|doi=10.1126/science.1101732|pmid=15514118|bibcode=2004Sci...306.1758F |s2cid=13533388|url=https://semanticscholar.org/paper/99447ba34310ad77be8aeaa95559afb41a97af72}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;methane&quot;&gt;{{cite news|date=30 March 2004|title=Mars Express confirms methane in the Martian atmosphere|publisher=[[ESA]]|url=http://www.esa.int/esaMI/Mars_Express/SEMZ0B57ESD_0.html|access-date=17 March 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;plumes&quot;&gt;{{cite journal|title=Strong Release of Methane on Mars in Northern Summer 2003|journal=Science|date=20 February 2009|first=Michael J.|last=Mumma|volume=323|issue=5917|pages=1041–1045 |doi=10.1126/science.1165243|url=http://images.spaceref.com/news/2009/Mumma_et_al_Methane_Mars_wSOM_accepted2.pdf|pmid=19150811|bibcode=2009Sci...323.1041M|s2cid=25083438|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nature460&quot;&gt;{{cite journal|title=Observed variations of methane on Mars unexplained by known atmospheric chemistry and physics|journal=Nature|date=6 August 2009|first=Lefèvre|last=Franck |author2=Forget, François|volume=460|pages=720–723|doi=10.1038/nature08228|pmid=19661912|issue=7256|bibcode=2009Natur.460..720L|s2cid=4355576}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;olivine&quot;&gt;{{cite journal|author1=Oze, C.|author2=Sharma, M.|title=Have olivine, will gas: Serpentinization and the abiogenic production of methane on Mars|journal=Geophysical Research Letters |year=2005|volume=32|issue=10|page=L10203|doi=10.1029/2005GL022691|bibcode=2005GeoRL..3210203O|s2cid=28981740|url=https://semanticscholar.org/paper/64d96aeca2ecf5d5b5cdb36963cfaf19c4d6b628}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;h&quot;&gt;{{cite web|url=http://solarsystem.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mars&amp;Display=Facts|title=NASA, Mars: Facts &amp; Figures|access-date=28 January 2010}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa_surface&quot;&gt;{{cite web|title=Mars' desert surface...|work=MGCM Press release|publisher=NASA|url=http://www-mgcm.arc.nasa.gov/mgcm/HTML/WEATHER/surface.html|access-date=25 February 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707084938/http://www-mgcm.arc.nasa.gov/mgcm/HTML/WEATHER/surface.html|archive-date=7 July 2007|accessdate=7 March 2021|archivedate=7 July 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070707084938/http://www-mgcm.arc.nasa.gov/mgcm/HTML/WEATHER/surface.html}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;disc920901&quot;&gt;{{cite journal|first=Jeffrey|last=Kluger|date=1 September 1992|journal=Discover Magazine|title=Mars, in Earth's Image|volume=13|issue=9|page=70 |url=http://discovermagazine.com/1992/sep/marsinearthsimag105|access-date=3 November 2009|bibcode=1992Disc...13...70K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;goodman97&quot;&gt;{{cite web|last=Goodman|first=Jason C.|date=22 September 1997|url=https://www.mit.edu/people/goodmanj/terraforming/terraforming.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110051940/http://www.mit.edu/people/goodmanj/terraforming/terraforming.html|archive-date=10 November 2010|title=The Past, Present, and Possible Future of Martian Climate|publisher=[[MIT]]|access-date=26 February 2007|accessdate=7 March 2021|archivedate=10 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101110051940/http://www.mit.edu/people/goodmanj/terraforming/terraforming.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;philips01&quot;&gt;{{cite web|last=Philips|first=Tony|date=16 July 2001|url=https://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast16jul_1.htm|title=Planet Gobbling Dust Storms|work=Science @ NASA|access-date=7 June 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060613062647/https://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast16jul_1.htm|archive-date=13 June 2006|accessdate=7 March 2021|archivedate=13 June 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060613062647/https://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast16jul_1.htm}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;barlow08&quot;&gt;{{cite book|first=Nadine G.|last=Barlow|date=2008|title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere|series=Cambridge planetary science|page=21|volume=8|isbn=978-0-521-85226-5|publisher=Cambridge University Press}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mars_eccentricity&quot;&gt;{{cite web|first=Aldo|last=Vitagliano|url=http://main.chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/MarsDist.html|title=Mars' Orbital eccentricity over time|work=Solex|publisher=Universita' degli Studi di Napoli Federico II|year=2003|access-date=20 July 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070907013516/http://main.chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/MarsDist.html|archive-date=7 September 2007|accessdate=7 March 2021|archivedate=7 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070907013516/http://main.chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/MarsDist.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NasaFactSheet&quot;&gt;{{cite web|first=David|last=Williams|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html|title=Mars Fact Sheet|publisher=NASA Goddard Space Flight Center|year=2018|access-date=22 Mar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317184127/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html|archive-date=17 March 2020|accessdate=7 March 2021|archivedate=25 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230725104939/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html}}; Mean Anomaly (deg) 19.412 = (Mean Longitude (deg) 355.45332) - (Longitude of perihelion (deg) 336.04084) {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Meeus2003&quot;&gt;{{cite web|date=March 2003|title=When Was Mars Last This Close?|publisher=International Planetarium Society|first=Jean|last=Meeus|url=http://www.ips-planetarium.org/planetarian/articles/whenmars.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516013312/http://www.ips-planetarium.org/planetarian/articles/whenmars.html|archive-date=16 May 2011|access-date=18 January 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Baalke2003&quot;&gt;{{cite web|date=22 August 2003|title=Mars Makes Closest Approach in Nearly 60,000 Years|publisher=meteorite-list|first=Ron|last=Baalke|url=http://www.mail-archive.com/meteorite-list@meteoritecentral.com/msg14044.html|access-date=18 January 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;esa31031&quot;&gt;{{cite web|url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=31031|title=Close Inspection for Phobos|work=ESA website|access-date=13 June 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;theoi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.theoi.com/Olympios/AresAttendants.html|title=Ares Attendants: Deimos &amp; Phobos|work=Greek Mythology|access-date=13 June 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;qjras19&quot;&gt;{{cite journal|author1=Hunt, G. E.|author2=Michael, W. H.|author3=Pascu, D.|author4=Veverka, J.|author5=Wilkins, G. A.|author6=Woolfson, M.|title=The Martian satellites—100 years on |journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|volume=19|year=1978|pages=90–109|bibcode=1978QJRAS..19...90H}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;phobos.html&quot;&gt;{{cite web|author=Arnett, Bill|url=http://www.nineplanets.org/phobos.html|title=Phobos|work=nineplanets|date=20 November 2004|access-date=13 June 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ellis07&quot;&gt;{{cite web|url=http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070517181817/http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html|archive-date=17 May 2007|title=Geological History: Moons of Mars|publisher=CalSpace|first=Scott|last=Ellis|access-date=2 August 2007|accessdate=7 March 2021|archivedate=17 May 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070517181817/http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Nowack&quot;&gt;{{cite web|title=Estimated Habitable Zone for the Solar System|publisher=Department of Earth and Atmospheric Sciences at Purdue University|first=Robert L.|last=Nowack |url=http://web.ics.purdue.edu/~nowack/geos105/lect14-dir/lecture14_files/image022.jpg|access-date=10 April 2009}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;saltlife&quot;&gt;{{cite news|date=15 February 2008|title=Early Mars 'too salty' for life|publisher=BBC News|first=Helen|last=Briggs|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7248062.stm|access-date=16 February 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;hannsson97&quot;&gt;{{cite book|last=Hannsson|first=Anders|title=Mars and the Development of Life|publisher=Wiley|date=1997|isbn=978-0-471-96606-7}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=WSU2006&gt;{{cite web|title=Press release: New Analysis of Viking Mission Results Indicates Presence of Life on Mars|url=https://news.wsu.edu/2006/01/05/new-analysis-of-viking-mission-results-points-to-the-presence-of-life-on-mars/|publisher=Washington State University|date=5 January 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nutrient&quot;&gt;{{cite web|title=Phoenix Returns Treasure Trove for Science|date=6 June 2008|publisher=NASA/JPL|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phoenix-20080626.html|access-date=27 June 2008|accessdate=7 March 2021|archivedate=13 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113100938/http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phoenix-20080626.html}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;UV&quot;&gt;{{cite web|first=John|last=Bluck|date=5 July 2005|title=NASA Field-Tests the First System Designed to Drill for Subsurface Martian Life|publisher=NASA|url=http://www.nasa.gov/centers/ames/research/exploringtheuniverse/marsdrill_prt.htm|access-date=2 January 2010|accessdate=7 March 2021|archivedate=29 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629122238/http://www.nasa.gov/centers/ames/research/exploringtheuniverse/marsdrill_prt.htm}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;am89&quot;&gt;{{cite journal|first=D. C.|last=Golden|title=Evidence for exclusively inorganic formation of magnetite in Martian meteorite ALH84001|journal=American Mineralogist|year=2004|volume=89|issue=5–6 |pages=681–695|url=http://epswww.unm.edu/facstaff/brearley/Golden_p681-695_04%5B1%5D.pdf|access-date=25 December 2010|display-authors=etal|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512155638/http://epswww.unm.edu/facstaff/brearley/Golden_p681-695_04%5B1%5D.pdf|archive-date=12 May 2011|bibcode=2004AmMin..89..681G|doi=10.2138/am-2004-5-602|s2cid=53315162}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;icarus172&quot;&gt;{{cite journal|author1=Krasnopolsky, Vladimir A.|author2=Maillard, Jean-Pierre|author3=Owen, Tobias C.|title=Detection of methane in the Martian atmosphere: evidence for life?|journal=[[Icarus (journal)|Icarus]]|year=2004|volume=172|issue=2|pages=537–547|doi=10.1016/j.icarus.2004.07.004|bibcode=2004Icar..172..537K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;form&quot;&gt;{{cite journal|title=Formaldehyde claim inflames Martian debate|journal=Nature|first=Mark|last=Peplow|date=25 February 2005|doi=10.1038/news050221-15|s2cid=128986558}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;dinerman04&quot;&gt;{{cite web|last=Dinerman|first=Taylor|url=http://www.thespacereview.com/article/232/1|title=Is the Great Galactic Ghoul losing his appetite?|work=The space review|date=27 September 2004 |access-date=27 March 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;zharkov93&quot;&gt;{{cite book|last=Zharkov|first=V. N.|title=Evolution of the Earth and Planets|date=1993|chapter=The role of Jupiter in the formation of planets|journal=Washington DC American Geophysical Union Geophysical Monograph Series |volume=74|book-title=Evolution of the Earth and planets|pages=7–17|bibcode=1993GMS....74....7Z|doi=10.1029/GM074p0007|series=Geophysical Monograph Series|isbn=978-1-118-66669-2}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;icarus165_1&quot;&gt;{{cite journal|author1=Lunine, Jonathan I.|author2=Chambers, John|author3=Morbidelli, Alessandro|author4=Leshin, Laurie A.|title=The origin of water on Mars|journal=Icarus|volume=165 |issue=1|pages=1–8|year=2003|doi=10.1016/S0019-1035(03)00172-6|bibcode=2003Icar..165....1L}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;barlow88&quot;&gt;{{cite conference|author=Barlow, N. G.|date=5–7 October 1988|title=Conditions on Early Mars: Constraints from the Cratering Record|work=MEVTV Workshop on Early Tectonic and Volcanic Evolution of Mars. LPI Technical Report 89-04|page=15|publisher=Lunar and Planetary Institute|location=Easton, Maryland|editor=H. Frey|bibcode=1989eamd.work...15B}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pl_org_deimos&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.planetary.org/explore/topics/mars/deimos.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605084317/http://www.planetary.org/explore/topics/mars/deimos.html|archive-date=5 June 2011|title=Deimos|work=Planetary Societies's Explore the Cosmos|access-date=13 June 2006|accessdate=7 March 2021|archivedate=7 May 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060507050759/http://www.planetary.org/explore/topics/mars/deimos.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;jbaa93&quot;&gt;{{cite journal|author1=Meeus, J.|author2=Goffin, E.|year=1983|title=Transits of Earth as seen from Mars|journal=Journal of the British Astronomical Association|volume=93|issue=3|pages=120–123 |bibcode=1983JBAA...93..120M}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nature436&quot;&gt;{{cite journal|first=J. F., III|last=Bell|title=Solar eclipses of Phobos and Deimos observed from the surface of Mars|journal=Nature|volume=436|issue=7047|pages=55–57|date=7 July 2005 |pmid=16001060|doi=10.1038/nature03437|bibcode=2005Natur.436...55B|s2cid=4424182|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sd040317&quot;&gt;{{cite web|author=Staff|date=17 March 2004|work=SpaceDaily|title=Martian Moons Block Sun in Unique Eclipse Images From Another Planet|url=http://www.spacedaily.com/news/mars-mers-04zzzd.html|access-date=13 February 2010|accessdate=7 March 2021|archivedate=23 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111123164841/http://www.spacedaily.com/news/mars-mers-04zzzd.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;lloyd06&quot;&gt;{{cite book|title=The QI Book of General Ignorance|last=Lloyd|first=John|author-link=John Lloyd (writer)|author2=John Mitchinson|date=2006|pages=102, 299|publisher=Faber and Faber Limited |location=Britain|isbn=978-0-571-24139-2}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;shallowsky&quot;&gt;{{cite web|first=Akkana|last=Peck|url=http://www.shallowsky.com/mars.html|title=Mars Observing FAQ|work=Shallow Sky|access-date=15 June 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sheehan970202&quot;&gt;{{cite web|first=William|last=Sheehan|date=2 February 1997|title=Appendix 1: Oppositions of Mars, 1901–2035|work=The Planet Mars: A History of Observation and Discovery|publisher=University of Arizona Press|url=http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/MARS/APPENDS.HTM|access-date=30 January 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100625043926/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/appends.htm|archive-date=25 June 2010|accessdate=7 March 2021|archivedate=25 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100625043926/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/appends.htm}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;zeilik02&quot;&gt;{{cite book|first=Michael|last=Zeilik|date=2002|title=Astronomy: the Evolving Universe|page=14|edition=9th|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-80090-7}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rao030822&quot;&gt;{{cite web|date=22 August 2003|last=Rao|first=Joe|url=http://www.space.com/spacewatch/mars_10_closest_030822.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090520075032/http://www.space.com/spacewatch/mars_10_closest_030822.html|archive-date=20 May 2009|title=NightSky Friday—Mars and Earth: The Top 10 Close Passes Since 3000 B.C.|work=Space.com|access-date=13 June 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;paob85&quot;&gt;{{cite journal|last=Novakovic|first=B.|year=2008|title=Senenmut: An Ancient Egyptian Astronomer|journal=Publications of the Astronomical Observatory of Belgrade|volume=85|pages=19–23 |bibcode=2008POBeo..85...19N|arxiv=0801.1331}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;north08&quot;&gt;{{cite book|first=John David|last=North|date=2008|title=Cosmos: an illustrated history of astronomy and cosmology|publisher=University of Chicago Press|pages=48–52|isbn=978-0-226-59441-5}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;swerdlow98&quot;&gt;{{cite book|first=Noel M.|last=Swerdlow|date=1998|pages=[https://archive.org/details/babyloniantheory00swer/page/n20 34]–72|title=The Babylonian theory of the planets |url=https://archive.org/details/babyloniantheory00swer|url-access=limited|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-01196-7|chapter=Periodicity and Variability of Synodic Phenomenon}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;needham_ronan85&quot;&gt;{{cite book|author1=Needham, Joseph|author2=Ronan, Colin A.|date=1985|title=The Shorter Science and Civilisation in China: An Abridgement of Joseph Needham's Original Text|work=The shorter science and civilisation in China|page=187|publisher=Cambridge University Press|volume=2|edition=3rd|isbn=978-0-521-31536-4}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;poor08&quot;&gt;{{cite book|first=Charles Lane|last=Poor|date=1908|title=The solar system: a study of recent observations|page=193|volume=17|work=Science series|publisher=G. P. Putnam's sons}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;taton03&quot;&gt;{{cite book|first=Reni|last=Taton|date=2003|title=Planetary Astronomy from the Renaissance to the Rise of Astrophysics, Part A, Tycho Brahe to Newton|editor=Reni Taton|editor2=Curtis Wilson |editor3=Michael Hoskin|page=109|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-54205-0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;hirschfeld01&quot;&gt;{{cite book|first=Alan|last=Hirshfeld|date=2001|title=Parallax: the race to measure the cosmos|pages=[https://archive.org/details/parallax00alan/page/60 60–61]|publisher=Macmillan |isbn=978-0-7167-3711-7|url=https://archive.org/details/parallax00alan/page/60}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sat57&quot;&gt;{{cite journal|last=Breyer|first=Stephen|year=1979|title=Mutual Occultation of Planets|journal=Sky and Telescope|volume=57|issue=3|page=220|bibcode=1979S&amp;T....57..220A}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;jha15&quot;&gt;{{cite journal|last=Peters|first=W. T.|year=1984|title=The Appearance of Venus and Mars in 1610|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=15|issue=3|pages=211–214 |bibcode=1984JHA....15..211P|doi=10.1177/002182868401500306|s2cid=118187803}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;snyder01&quot;&gt;{{cite web|last=Snyder|first=Dave|date=May 2001|title=An Observational History of Mars|url=http://www.umich.edu/~lowbrows/reflections/2001/dsnyder.7.html|access-date=26 February 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sagan80&quot;&gt;{{cite book|last=Sagan|first=Carl|title=Cosmos|url=https://archive.org/details/cosmos00saga|url-access=registration|publisher=Random House|date=1980|location=New York City|page=[https://archive.org/details/cosmos00saga/page/107 107]|isbn=978-0-394-50294-6}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;basalla06&quot;&gt;{{cite book |first=George |last=Basalla |date=2006 |title=Civilized Life in the Universe: Scientists on Intelligent Extraterrestrials |pages=[https://archive.org/details/civilizedlifeinu0000basa/page/67 67–88] |publisher=Oxford University Press US |isbn=978-0-19-517181-5 |chapter=Percival Lowell: Champion of Canals |chapter-url=https://archive.org/details/civilizedlifeinu0000basa/page/67 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;maria_lane05&quot;&gt;{{cite journal |author1=Maria, K. |author2=Lane, D. |year=2005 |title=Geographers of Mars |journal=Isis |volume=96 |pages=477–506 |doi=10.1086/498590 |pmid=16536152 |issue=4|s2cid=33079760 |url=https://semanticscholar.org/paper/84cf3fa8d922be06eeb66d59509bdb4a28f2b5ca }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ba3&quot;&gt;{{cite journal |last=Perrotin |first=M. |year=1886 |title=Observations des canaux de Mars |journal=Bulletin Astronomique |series=Série I |volume=3 |pages=324–329 |bibcode=1886BuAsI...3..324P |language=fr}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;zahnle01&quot;&gt;{{cite journal |title=Decline and fall of the Martian empire |last=Zahnle |first=K. |journal=Nature |volume=412 |year=2001 |issue=6843 |pmid=11449281 |doi=10.1038/35084148 |pages=209–213|s2cid=22725986 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;science136_3510&quot;&gt;{{cite journal |title=Martian Biology |last=Salisbury |first=F. B. |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=136 |issue=3510 |year=1962 |pages=17–26 |jstor=1708777 |bibcode=1962Sci...136...17S |doi=10.1126/science.136.3510.17 |pmid=17779780|s2cid=39512870 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ward_brownlee00&quot;&gt;{{cite book |author1=Ward, Peter Douglas |author2=Brownlee, Donald |title=Rare earth: why complex life is uncommon in the universe |work=Copernicus Series |page=253 |edition=2nd |publisher=Springer |date=2000 |isbn=978-0-387-95289-5}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ssr_96_1_4&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1023/A:1011945222010 |title=Cratering Chronology and the Evolution of Mars |author1=Hartmann, William K. |author2=Neukum, Gerhard |journal=Space Science Reviews |volume=96 |issue=1/4 |pages=165–194 |year=2001 |bibcode=2001SSRv...96..165H|s2cid=7216371 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ssr96_1_4_197&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1023/A:1011997206080 |author1=Halliday, A. N. |author2=Wänke, H. |author3=Birck, J.-L. |author4=Clayton, R. N. |year=2001 |title=The Accretion, Composition and Early Differentiation of Mars |journal=Space Science Reviews |volume=96 |issue=1/4 |pages=197–230 |bibcode=2001SSRv...96..197H|s2cid=55559040 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref Name=&quot;MallamaMars&quot;&gt;{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |year=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Laskar2003&quot;&gt;{{cite web |date=14 August 2003 |title=Primer on Mars oppositions |publisher=IMCCE, Paris Observatory |author=Jacques Laskar |url=http://www.imcce.fr/Equipes/ASD/mars/oppo_en.html |access-date=1 October 2010}} [http://home.surewest.net/kheider/astro/SolexMars.txt (Solex results)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120809014619/http://home.surewest.net/kheider/astro/SolexMars.txt |date=9 August 2012 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref Name=&quot;MallamaSky&quot;&gt;{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |year=2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;CraddockHoward2002&quot;&gt;{{cite journal |author1=Craddock, R.A. |author2=Howard, A.D. |title=The case for rainfall on a warm, wet early Mars |journal=Journal of Geophysical Research |volume=107 |issue=E11 |pages=21–1 |year=2002 |doi=10.1029/2001JE001505 |bibcode=2002JGRE..107.5111C|citeseerx=10.1.1.485.7566 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lewis2006&quot;&gt;{{cite journal |author1=Lewis, K.W. |author2=Aharonson, O. |title=Stratigraphic analysis of the distributary fan in Eberswalde crater using stereo imagery |journal=Journal of Geophysical Research |volume=111 |issue=E06001 |pages=E06001 |year=2006 |doi=10.1029/2005JE002558 |bibcode=2006JGRE..111.6001L|url=https://authors.library.caltech.edu/15921/1/LEWjgre06.pdf }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Matsubara2011&quot;&gt;{{cite journal |author1=Matsubara, Y. |author2=Howard, A.D. |author3=Drummond, S.A. |title=Hydrology of early Mars: Lake basins |journal=Journal of Geophysical Research |volume=116 |issue=E04001 |pages=E04001 |year=2011 |doi=10.1029/2010JE003739 |bibcode=2011JGRE..116.4001M|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Head1999&quot;&gt;{{cite journal |author=Head, J.W. |title=Possible Ancient Oceans on Mars: Evidence from Mars Orbiter Laser Altimeter Data |journal=Science |volume=286 |issue=5447 |year=1999 |doi=10.1126/science.286.5447.2134 |bibcode=1999Sci...286.2134H |pages=2134–7 |pmid=10591640 |s2cid=35233339 |display-authors=etal|url=https://semanticscholar.org/paper/6ce41b696a1511e7ef820c41df3f53eb16680f06 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NASAMola2007&quot;&gt;{{cite web |date=19 April 2007 |title=Mars Global Surveyor: MOLA MEGDRs |publisher=geo.pds.nasa.gov |author=NASA |url=http://geo.pds.nasa.gov/missions/mgs/megdr.html |access-date=24 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113104943/http://geo.pds.nasa.gov/missions/mgs/megdr.html |archive-date=13 November 2011 |accessdate=7 March 2021 |archivedate=13 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113104943/http://geo.pds.nasa.gov/missions/mgs/megdr.html }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;miles_peters&quot;&gt;{{cite web |title=Unmasking the Face |author1=Miles, Kathy |author2=Peters II, Charles F. |publisher=StarrySkies.com |url=http://starryskies.com/Artshtml/dln/5-98/mars.html |access-date=1 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926225222/http://starryskies.com/Artshtml/dln/5-98/mars.html |archive-date=26 September 2007 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rabkin05&quot;&gt;{{cite book |first=Eric S. |last=Rabkin |date=2005 |title=Mars: a tour of the human imagination |pages=141–142 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-275-98719-0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;prion&quot;&gt;{{cite web |title=Percivel Lowell's Canals |url=http://prion.bchs.uh.edu/Mars/Percival_Lowell.htm |access-date=1 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070219093537/http://prion.bchs.uh.edu/Mars/Percival_Lowell.htm |archive-date=19 February 2007 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fergus04&quot;&gt;{{cite journal |url=http://www.rps.psu.edu/0305/mars.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030831084133/http://www.rps.psu.edu/0305/mars.html |url-status=dead |archive-date=31 August 2003 |title=Mars Fever |first=Charles |last=Fergus |journal=Research/Penn State |year=2004 |volume=24 |issue=2 |access-date=2 August 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030831084133/http://www.rps.psu.edu/0305/mars.html |date=31 August 2003 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;tesla01&quot;&gt;{{cite magazine |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112109670726;view=1up;seq=157 |title=Talking with the Planets |magazine=[[Collier's]] |first=Nikola |last=Tesla |volume=26 |issue=19 |pages=4–5 |date=9 February 1901}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cheney81&quot;&gt;{{cite book |last=Cheney |first=Margaret |title=Tesla: Man Out of Time |url=https://archive.org/details/teslamanouttime00chen_507 |url-access=limited |publisher=Prentice-Hall |location=Englewood Cliffs, New Jersey |page=[https://archive.org/details/teslamanouttime00chen_507/page/n177 162] |date=1981 |isbn=978-0-13-906859-1 |oclc=7672251}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nyt2&quot;&gt;{{cite news |first=Edward Charles |last=Pickering |title=The Light Flash From Mars |work=The New York Times |date=16 January 1901 |url=https://www.nytimes.com/1901/01/16/archives/the-light-flash-from-mars-prof-pickering-makes-a-statement-in.html |access-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070605105717/http://nbgoku23.googlepages.com/marslight.pdf |format=PDF |archive-date=5 June 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fradin99&quot;&gt;{{cite book |first=Dennis Brindell |last=Fradin |date=1999 |title=Is There Life on Mars? |page=62 |publisher=McElderry Books |isbn=978-0-689-82048-9}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;lightman97&quot;&gt;{{cite book |first=Bernard V. |last=Lightman |date=1997 |title=Victorian Science in Context |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-48111-1 |pages=268–273}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;buker02&quot;&gt;{{cite book |first=Derek M. |last=Buker |date=2002 |title=The science fiction and fantasy readers' advisory: the librarian's guide to cyborgs, aliens, and sorcerers |series=ALA readers' advisory series |page=[https://archive.org/details/sciencefictionfa00buke_0/page/26 26] |publisher=ALA Editions |isbn=978-0-8389-0831-0 |url=https://archive.org/details/sciencefictionfa00buke_0/page/26 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nyt020511&quot;&gt;{{cite news |title=Departure of Lord Kelvin |work=The New York Times |date=11 May 1902 |page=29}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sanford09&quot;&gt;{{cite book |first=Sanford |last=Schwartz |date=2009 |title=C. S. Lewis on the Final Frontier: Science and the Supernatural in the Space Trilogy |url=https://archive.org/details/cslewisonfinalfr00schw |url-access=limited |pages=[https://archive.org/details/cslewisonfinalfr00schw/page/n35 19]–20 |publisher=Oxford University Press US |isbn=978-0-19-537472-8}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;jgr107_E6&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bandfield |first1=Joshua L. |title=Global mineral distributions on Mars |journal=Journal of Geophysical Research: Planets |volume=107 |issue=E6 |pages=9–1–9–20 |date=June 2002 |doi=10.1029/2001JE001510 |bibcode=2002JGRE..107.5042B|citeseerx=10.1.1.456.2934 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Nimmo 2005&quot;&gt;{{cite journal |last1=Nimmo |first1=Francis |last2=Tanaka |first2=Ken |doi=10.1146/annurev.earth.33.092203.122637 |title=Early Crustal Evolution of Mars |year=2005 |pages=133–161 |issue=1 |volume=33 |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |bibcode=2005AREPS..33..133N|s2cid=45843366 |url=https://semanticscholar.org/paper/b213a6234bb52448addb3f155b8663c1e63924a4 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;icarus213_2_451&quot;&gt;{{cite journal |last1=Rivoldini |first1=A. |last2=Van Hoolst |first2=T. |last3=Verhoeven |first3=O. |last4=Mocquet |first4=A. |last5=Dehant |first5=V. |title=Geodesy constraints on the interior structure and composition of Mars |journal=Icarus |volume=213 |issue=2 |pages=451–472 |date=June 2011 |doi=10.1016/j.icarus.2011.03.024 |bibcode=2011Icar..213..451R|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00756913/document }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;science324_5928_736&quot;&gt;{{cite journal |last1=McSween |first1=Harry Y. |last2=Taylor |first2=G. Jeffrey |last3=Wyatt |first3=Michael B. |title=Elemental Composition of the Martian Crust |journal=Science |volume=324 |issue=5928 |pages=736–739 |date=May 2009 |doi=10.1126/science.1165871 |pmid=19423810 |bibcode=2009Sci...324..736M|citeseerx=10.1.1.654.4713 |s2cid=12443584 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=VSOP87&gt;{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663–683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&amp;A...282..663S}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;konopliv2011&quot;&gt;{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mallama_and_Hilton&quot;&gt;{{cite journal |title=Computing apparent planetary magnitudes for The Astronomical Almanac |journal=Astronomy and Computing |first1=Anthony |last1=Mallama |first2=James L. |last2=Hilton |volume=25 |pages=10–24 |date=October 2018 |doi=10.1016/j.ascom.2018.08.002 |bibcode=2018A&amp;C....25...10M |arxiv=1808.01973|s2cid=69912809 }}&lt;/ref&gt;

}}

== External links ==
{{Wiktionary|Mars}}
{{Sister project links}}
* {{curlie|Science/Astronomy/Solar_System/Planets/Mars/}}
* [https://web.archive.org/web/20100216233133/http://mars.jpl.nasa.gov/ Mars Exploration Program] at NASA.gov
* [https://trek.nasa.gov/mars/ Mars Trek – An integrated map browser of maps and datasets for Mars]
* [http://www.google.com/mars/ Google Mars] and [https://www.google.com/maps/space/mars/ Google Mars 3D], interactive maps of the planet
* [http://www.geody.com/?world=mars Geody Mars], mapping site that supports [[NASA World Wind]], [[Celestia]], and other applications
* [https://gravitysimulator.org/spaceflight/operational-spacecraft-in-orbit-around-mars Interactive 3D Gravity simulation of the Martian system and all the operational spacecraft in orbit around it as of the 12'th of June 2020]

===Images===
* [http://photojournal.jpl.nasa.gov/targetFamily/Mars Mars images] by NASA's Planetary Photojournal
* [http://mars.jpl.nasa.gov/multimedia/ Mars images] by NASA's Mars Exploration Program
* [http://www.msss.com/science-images/ Mars images] by Malin Space Science Systems
* [http://hirise.lpl.arizona.edu/ HiRISE image catalog] by the University of Arizona

===Videos===
* [http://sos.noaa.gov/Datasets/dataset.php?id=224 Rotating color globe of Mars] by the National Oceanic and Atmospheric Administration
* [https://www.usgs.gov/media/videos/rotating-globe-mars-geology Rotating geological globe of Mars] by the United States Geological Survey
* {{YouTube|Jr1Xu2i-Uc0|NASA's ''Curiosity'' Finds Ancient Streambed – First Evidence of Water on Mars}} by The Science Channel (2012, 4:31)
* [http://themis.mars.asu.edu/node/5470 Flight Into Mariner Valley] by Arizona State University
* [https://www.flickr.com/photos/136797589@N04/32657197761/in/photostream/ High resolution video] simulation of rotating Mars by Seán Doran, showing [[Arabia Terra]], [[Valles Marineris]] and [[Tharsis]] (see [https://www.flickr.com/photos/136797589@N04/albums/72157680411399285 album] for more)
* [https://edition.cnn.com/videos/us/2020/03/04/curiosity-rover-panorama-mars-yn-orig.cnn Mars rover captures high-resolution panorama of its home] ([[NASA]])

===Cartographic resources===
* [http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/MARS/target Mars nomenclature] and [https://web.archive.org/web/20140308115343/http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/mars1to5mTHEMIS quadrangle maps with feature names] by the United States Geological Survey
* [http://pubs.usgs.gov/sim/3292/ Geological map of Mars] by the United States Geological Survey
* [http://planetologia.elte.hu/terkep/mars-viking-en.pdf Viking orbiter photomap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224211834/http://planetologia.elte.hu/terkep/mars-viking-en.pdf |date=2009-02-24 }} by Eötvös Loránd University
* [https://web.archive.org/web/20131027185557/http://planetologia.elte.hu/terkep/mars-mola-en.pdf Mars Global Surveyor topographical map] by Eötvös Loránd University</text>
      <sha1>7ij581mweiprsowm37j3hordllj2te4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စရင်ဍုင် မနွံကဵု အဝဵုစၟိန်ပြမာန်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6001</id>
    <revision>
      <id>53960</id>
      <parentid>48171</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>53960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="183620" sha1="drhpnulxemwf2gxuo4a9fo91orp15a5" xml:space="preserve">[[File:Palais des Nations unies, à Genève.jpg|alt=A long row of flags|thumb|upright=1.2|အလာံဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ အလာံဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဟွံသေင်၊ ဆဂး ဂွံလဝ် အခေါင်လ္ၚတ် ပ္ဍဲဂတမုက် သ္ၚိစၠတ်ဍုင်ဂမၠိုင် (Palace of Nations) ပ္ဍဲဂျာနေဝါ (Geneva)၊ သွိတ်ဇြာလာန်။]]

စရင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ရးနိဂီု (ဝါ) ဍုင် မနွံ  ကဵုအဝဵုစၟိန်ပြမာန် ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိ ကေုာံ ကဆံင် မဂွံဒုင် စၟတ်သမ္တီ အဝဵုစၟိန်ပြမာန်ညးတအ်။ 

သီုဖအိုတ် နွံရးနိဂီု (ဝါ) ဍုင် ၂၀၆။ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုသၞောတ်ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂတုဲ ပါ်ပိကဏ္ဍဂွံမာန်ရ။ ၁၉၃ မဂွံဒှ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ၊&lt;ref name=&quot;unms&quot;&gt;{{cite web|title=United Nations Member States|url=https://www.un.org/en/members/index.shtml|publisher=United Nations|author=Press Release ORG/1469|access-date=November 3, 2019|date=3 July 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230101646/http://www.un.org/en/members/index.shtml|archive-date=30 December 2013|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ၂ မဂွံအခေါင်လမ္ၚတ် ပ္ဍဲ အသာမ်ဗလဳနာနာ ကုလသမဂ္ဂ၊ ၁၁ မဒှ်ဂကူဍုင်တၞဟ်ခြာ။

== တင်မဒးပေင် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ရးနိဂီုမွဲ ==
သၞောဝ်ဥပဒေဂၠးကဝ် မဆေင်ကဵု ပ္ဍဲအရာမဂွံစၟတ်သမ္တီ ဍုင်မနွံကဵု အခေါင်စၟိန်ပြမာန်ဂှ် ထ္ၜုတ်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော်မောန်တေဝိဒေအဝ် (Montevideo Convention) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၃ ဂှ်ရ။ ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဍုင်မွဲဂှ် နဒဒှ် ညံင်ရဴထ္ၜောမ်ကဠင် သၞောဝ်ဂၠးကဝ်မွဲရ။ ယဝ်ရ ဍုင်ဂှ် ဍိုက်ပေင်တဴ ကုဍာ်ဒကေဝ် မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်မ္ဂး ညးစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ရးနိဂီု (ဝါ) ဍုင်မနွံကဵု အခေါင်စၟိန်ပြမာန် မွဲရ။
(က) ဒဒှ် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ်ထာဝရ၊&lt;br&gt;
(ခ) ဒဒှ် မနွံကဵု စၟတ်သမ္တီပယျဵုတိဍာ်၊&lt;br&gt;
(ဂ) ဒဒှ် မနွံကဵု အလဵုအသဳ&lt;br&gt;
(ဃ) ဒဒှ်မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံ ဆက်ဆောံ ကုရးနိဂီုတၞဟ်သအာင်၊&lt;br&gt;
လုကဴ စဵုကဵု မဟွံဒးဒုင် အုပ်ဓလီုထောအ် နကဵုဍုင်တၞဟ်သအာင် နကဵုဒြဟတ်ပၞာန်ကီု ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ဒြဟတ်ဂတိလိက်ကသုက်ကီုရ။&lt;ref&gt;{{cite book|author=Hersch Lauterpacht|title=Recognition in International Law|url=https://books.google.com/books?id=EWgEv1Qq2TwC&amp;pg=PA419|year=2012|publisher=[[Cambridge University Press]]|page=419|isbn=9781107609433}}&lt;/ref&gt;

စပ်ကဵု တင်မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံဆက်ဆောံ ကုရးနိဂီုတၞဟ်သအာင်ဂှ် စုတ်ပ္ဍဲတင်မသ္ဒးနွံဟေင် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ရးနိဂီုမွဲဂှ် ကေင်နွံကၠုင်လဝ်ရ။ နကဵုလညာတ်မ္ဂး တင်ဏအ်ဂှ် ဟွံမဲပၟိက်ရ။ ကၞောတ်တဲ တေသြရဳမဒက်ပ္တန် ရးနိဂီုမွဲဂှ် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဍုင်မွဲ တုပ်သၟဟ် ညံင်ရဴပူဂိုလ်မွဲ မနွံအပ္ဍဲ သၞောဝ်ဂၠးကဝ်၊ ယဝ်ရ ဍုင်တၞဟ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဍုင်မနွံကဵု အခေါင်စၟိန်ပြမာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု စရင်ဍုင်ဏအ်ဂှ် ဍုင်နကဵုအလဵုဇကုညးတအ် လလောင်တြးလဝ် ဍုင်သၠးပွးတုဲပၠန် အောန်အိုတ် ဍုင်မဒှ်ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂမွဲ ပလဝ်ဒတန် အခေါင်စၟိန်ပြမာန်ညးတအ်ရ။ 

ဒုင်သဇိုင် ကုတင်ဗွဲလတူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲစရင်ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံ ၂၀၆ ဍုင် -&lt;ref&gt;The following bullets are grouped according to the availability of sources for the two criteria ((a) and/or (b)). This arrangement is not intended to reflect the relative importance of the two theories. Additional details are discussed in the state's individual entries.&lt;/ref&gt;{{efn|name=&quot;micros&quot;|The [[Sovereign Military Order of Malta]] is not included, as despite being a sovereign entity it lacks territory and does not claim statehood. Entities considered to be [[micronation]]s are not included. It is often up to debate whether a micronation truly controls its claimed territory. Also omitted from this list are all [[uncontacted peoples]], either who live in [[stateless society|societies that cannot be defined as states]] or whose statuses as such are not definitively known.}}
* ၂၀၃ ဍုင် ဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ အောန်အိုတ် နကဵု ဍုင်ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂ။
* ၂ ဍုင် ကိတ်ညဳ ကုတေသြရဳလလောင်တြးဗၠးၜး တုဲပၠန် ဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ ဆဍုင် သက္ကု-ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂ ဟေင်။
* ၁ ဍုင် ကိတ်ညဳ ကုတေသြရဳလလောင်တြးဗၠးၜး ဆဂး ဍုင်ညးတၞဟ်လဵုလေဝ် ဟွံပစၟတ်သမ္တီလဝ်။ 

ပ္ဍဲကဵု ဇရာဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပ္ဍဲကဝ်လာမ်လပါ်တဲပုင်ဂှ် နွံကဵု ဗိန္ဒုဂမၠိုင် မလဴထ္ၜး အကာဲအရာဍုင်ဂှ် ကေုာံ ဍုင်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ရးမနွံကဵု အခေါင်ပကင်ရင်ဇကုအပိုင်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲစရင်ဂှ် နွံကဵု

* ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်ဆက်ဆောမ် ကုဍုင်သအာင်တၞဟ်
* ၂ ဒေသ မအုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု ပါကိသတာန် မဒှ်ဒေသ ဍုင်မနွံကဵု အခေါင်စၟိန်ပြမာန်လေဝ် ဟွံသေင်၊ ဍုင်မနွံ သၟဝ်ဍုင်ညးတၞဟ်လေဝ် ဟွံသေင်၊ တုဲပၠန် နွံဒၟံင် အပ္ဍဲဍုင်ညးတၞဟ်မွဲလေဝ် ဟွံသေင် မဒှ်ဒေသ (ဝါ) ဍုင် အဇြေတ် ကဿမဳယျာ (Azad Kashmir) ကဵု ဂိလ်ဂိတ်-ဗလ်တိသတာန် (Gilgit-Baltistan)
* ဒေသမနွံ အပ္ဍဲရးနိဂီုတၞဟ်။ 
* ဍုင်လစှ်ေ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုတင်လတုပ်စိုတ် သၞောဝ်ဂၠးကဝ်။

== စရင် ရးနိဂီုဂမၠိုင် ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;background:white; text-align:left;&quot;
|-
! style=&quot;width:325pt;&quot;| ယၟုဓမ္မတာ ကေုာံ ယၟုပ္ဍဲသၞောဝ် နကဵု ဘာသာမန်
! style=&quot;width:325pt;&quot;| ယၟုဓမ္မတာ ကေုာံ ယၟုပ္ဍဲသၞောဝ် နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက်
! style=&quot;width:150pt;&quot;| ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲသၞောတ်ကုလသမဂ္ဂ {{efn|This column indicates whether or not a state is a member of the [[United Nations]].&lt;ref name=&quot;unms&quot;/&gt; It also indicates which non-member states participate in the [[United Nations System]] through membership in the [[International Atomic Energy Agency]] or one of the [[List of specialized agencies of the United Nations|specialized agencies of the United Nations]]. All United Nations members belong to at least one specialized agency and are parties to the statute of the [[International Court of Justice]].}}
! style=&quot;width:150pt;&quot;| အဝဵုစၟိန်ပြမာန် မနွံကဵု တးပါဲ {{efn|This column indicates whether or not a state is the subject of a major sovereignty dispute. Only states whose entire sovereignty is disputed by another state are listed.}}
! class=&quot;unsortable&quot;| တင်ဂၞင် မဆေင်စပ် ကုကဆံင် မဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ အဝဵုစၟိန်ပြမာန် {{efn|Information is included on:
* The extent to which a state's sovereignty is recognised internationally. More information can be found at [[List of states with limited recognition]],
* Membership in the [[European Union]],{{efn|name=&quot;EU&quot;}} where applicable,
* Any [[Dependent territory#Summary by country|dependencies]], if applicable, which are generally not part of the territory of the sovereign state,
* [[Federation|federal structure]] of the state, where applicable. More information can be found at [[Federated state]],
* Any [[List of autonomous areas by country|autonomous areas]] inside the territory of the sovereign state,
* Any situations where one person is the Head of State of more than one state,
* Any [[Government in exile|governments in exile]] recognised by at least one state.}}
|- style=&quot;background:Darkgrey;&quot;
|
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A AAA&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A AAA&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A AAA&lt;/span&gt;
|
|- style=&quot;background:Lightgrey;&quot;
|
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;↓ [[Member states of the United Nations|ဍုင် ကောန်ဂကူ ကုလသမဂ္ဂ]] and [[United Nations General Assembly observers#Present non-member observers|ဍုင်မဂွံအခေါင်တိုန်စိုပ်လ္ၚတ် အသေမ်ဗလဳကုလသမဂ္ဂ]] ↓
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A AAA&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;
|
|-
&lt;!--This is not Abkhazia's entry, but just a link to the &quot;non-UN members&quot; part below. The &quot;UN member state&quot; text keeps this link in place when sorting; it is not visible.--&gt;
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''အာဗ်ခေဇြဳယျာ (Abkhazia) → [[#Abkhazia|ရံင် စရင် အာဗ်ခေဇြဳယျာ]]''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အဖဃာန္နိသတာန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Afghanistan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Afghanistan}}'''&lt;!--Please leave this alone, consensus is WP:NPOV requires the name of the country here to simply be Afghanistan, without a flag. The situation is explained in the further information column.--&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}အလဵုအသဳ မသိမ်ကေတ်လဝ်အဝဵု ({{flag|Afghanistan|name= အလဵုအသဳ အေဿလာမ္မေတ် အဖဂါန္နိသတာန် (Islamic Emirate of Afghanistan)}}) ဂှ် ဟွံက္လိဂွံ စၟတ်သမ္တီ နူကဵု ဍုင်တၞဟ်မွဲမွဲဏီရ။ နကဵု ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဆက်တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် အလဵုအသဳ သမ္မတ အေဿလာမ္မေတ် အဖဃာန္နိသတာန် ({{flag|Islamic Republic of Afghanistan}}) နဒဒှ် အလဵုအသဳ အဖဂါန္နိသတာန် ဖိုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;akhund2&quot;&gt;{{Cite news|date=7 September 2021|title=Taliban announce new government for Afghanistan|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN_Seats_Denied&quot;&gt;{{Cite news|date=1 December 2021|title=U.N. Seats Denied, for Now, to Afghanistan's Taliban and Myanmar's Junta|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/world/americas/united-nations-taliban-myanmar.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အာလ်ဗနဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ အာလ်ဗနဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Albania&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Albania}}'''&amp;nbsp;– Republic of Albania
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အာလ်ဂျေရဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဒဳမဝ်ကရေတ္တေတ် ညးဍုင်ကွာန် အာလ်ဂျေရဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Algeria&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Algeria}}'''&amp;nbsp;– People's Democratic Republic of Algeria
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အာန္ဒောရ်ရာ]]''' - ဍုင်ဥပ္ပရာဇာ အာန္ဒောရ်ရာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Andorra&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Andorra}}'''&amp;nbsp;– Principality of Andorra
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}အာန္ဒောရ်ရာ ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဥပ္ပရာဇာ မပံင်တောဲ ဥပဓိဍုင် ကုသမ္မတပြင်သေတ်၊ တုဲပၠန် သၟိင်သင် ကာတ္တလေတ်ရဝ်မ။&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/992562.stm#leaders |title=Andorra country profile |work=BBC News |access-date=8 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215064605/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/992562.stm#leaders |archive-date=15 February 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အင်္ဂေါလာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ အင်္ဂေါလာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Angola&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Angola}}'''&amp;nbsp;– Republic of Angola
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အာန္တိဂူ ကဵု ဗါဗူဒါ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Antigua and Barbuda&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Antigua and Barbuda}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}Antigua and Barbuda is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name=&quot;realm&quot;|Commonwealth realm refers to any member state of the [[Commonwealth of Nations]] whose head of state is King [[Charles III]]. Each realm is separate, independent, and a sovereign state; see [[Commonwealth realm#Relationship of the realms|Relationship of the realms]].}} with one autonomous region, [[Barbuda]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;|For more information on divisions with a high degree of autonomy, see [[List of autonomous areas by country]].&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = Government of Antigua and Barbuda
 |title        = Chapter 44: The Barbuda Local Government Act
 |work         = Laws of Antigua and Barbuda
 |url          = http://www.laws.gov.ag/acts/chapters/cap-44.pdf
 |access-date  = 10 November 2010
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110706071022/http://www.laws.gov.ag/acts/chapters/cap-44.pdf
 |archive-date = 6 July 2011
 |url-status   = dead
 |df           = dmy-all
 |accessdate   = 10 November 2022
 |archivedate  = 6 July 2011
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20110706071022/http://www.laws.gov.ag/acts/chapters/cap-44.pdf
}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| '''[[အာဂျေန္တဳနာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ အာဂျေန္တဳနာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Argentina&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Argentina}}'''&amp;nbsp;– Argentine Republic{{efn|The Argentine Constitution (Art. 35) recognises the following denominations for Argentina: &quot;United Provinces of the Río de la Plata&quot;, &quot;Argentine Republic&quot; and &quot;Argentine Confederation&quot;; furthermore, it establishes the usage of &quot;Argentine Nation&quot; for purposes of legislation.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} အာဂျေန္တဳနာဂှ် ဒှ်ကၟိန်ဍုင်ဖေဒ္ဒရာတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ရး ၂၃ ကဵု ၁ ဍုင်မအုပ်ဓုပ်အပိုင်။{{efn|name=&quot;ArgentineAntarctica&quot;|Argentina's [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic territory of ''[[Argentine Antarctica]]'' (''Antártida Argentina'') is one of five constituent [[Departments of Argentina|departments]] of the province [[Tierra del Fuego Province, Argentina|Tierra del Fuego]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.patagonia-argentina.com/en/tierradelfuego/|title=Tierra del Fuego and Antarctica|website=Patagonia-Argentina|access-date=September 12, 2020}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အာမေနဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ အမေနဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Armenia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Armenia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Armenia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
| style=&quot;background:#fcc;&quot;|ဟွံဂွံဒုင်သမ္တီ နကဵု ပါကိသတာန်
{{extent}}အာမေနဳယျာဂှ် ဟွံဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ နကဵုပါကိသတာန် ဟိုတ်နူကဵု ပြသၞာကောန်ဂကူ [[#Artsakh|Artsakh]]။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf|title=Pakistan Worldview, Report 21, Visit to Azerbaijan|publisher=Senate of Pakistan Foreign Relations Committee|date=2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219074354/http://foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf|archive-date=19 February 2009|accessdate=10 November 2022|archivedate=19 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219074354/http://www.foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.today.az/news/politics/30102.html Nilufer Bakhtiyar: &quot;For Azerbaijan Pakistan does not recognise Armenia as a country&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813064453/http://www.today.az/news/politics/30102.html |date=13 August 2011 }} 13 September 2006 [14:03] – Today.Az&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.az/articles/armenia/86325|title=Pakistan the only country not recognizing Armenia – envoy|publisher=News.Az|date=5 February 2014|access-date=17 February 2014|quote=We are the only country not recognizing Armenia as a state.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223095734/http://news.az/articles/armenia/86325|archive-date=23 February 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Artsakh → [[#Artsakh|See Artsakh listing]]''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သြသ္တြာလဳယျာ]]''' - ဓနသဟာယ သြသ္တြာလဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Australia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Australia}}'''&amp;nbsp;– Commonwealth of Australia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}သြသ္တြာလဳယျာ ဂှ် ဒှ်ရးဓနသဟာယ ကေုာံ သၞောတ်ဖေဒ္ဒရာ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ရးဂမၠိုင် ကေုာံ ဒေသဂမၠိုင်ရ။ သီုဖအိုတ် နွံ တြဴ ရး၊ ပိ ဒေသအပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ တြဴ ဒေသမ္ၚးဍုင် ကေုာံ မွဲ ကမြေက်အာန္တာတိစ် ဒေသမ္ၚးဍုင်။ ဒေသမ္ၚးဍုင် သြသ္တြာလဳယျာ ဂှ် -

* တကအ်အသမောရ် ကဵု ခါတဳယျာ ({{noflag|Ashmore and Cartier Islands}})
* တကအ်ခရေတ်သမာတ် ({{flag|Christmas Island}})
* တကအ်ကဝ်ကဝ် ({{flag|Cocos (Keeling) Islands}})
* ဒေသတကအ်ၜဳကဝ်ရာ ({{noflag|Coral Sea Islands Territory}})
* တကအ်ဟာဒ် ကဵု တကအ်မက်ဒဝ်နေလ် ({{noflag|Heard Island and McDonald Islands}})
* တကအ်နဝ်သွောက် ({{flag|Norfolk Island}}
* ဒေသအာန္တာတိစ် သြသ္တြာလဳယျာ ''{{noflag|Australian Antarctic Territory}}''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သြသ္တြဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ သြသ္တြဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Austria&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Austria}}'''&amp;nbsp;– Republic of Austria
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} ကောန်ဂကောံသမဂ္ဂဥရောပ၊{{efn|The member states of the [[European Union]] have transferred part of their sovereignty in the form of legislative, executive, and judicial powers to the institutions of the EU, which is an example of [[supranational union]]. The EU has 27 member states.&lt;ref&gt;[http://europa.eu/abc/european_countries/eu_members/index_en.htm Europa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518074450/http://europa.eu/abc/european_countries/eu_members/index_en.htm |date=18 May 2011 }}, retrieved 28 February 2011&lt;/ref&gt;|name=&quot;EU&quot;}} အဝ်သတြဳယျာဂှ် ဒှ်ဍုင်သၞောတ်ဖေဒ္ဒရာ မနွံကဵု ဒစိတ်ရး။
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အာဇြာဗါဲဂျာန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ အာဇြာဗါဲဂျာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Azerbaijan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Azerbaijan}}'''&amp;nbsp;– Republic of Azerbaijan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}အာဇြာဗါဲဂျာန် နွံကဵု ဒေသပကင်ရင်အပိုင် မွဲ - နခ်ချိဝါန် (Nakhchivan) {{efn|name=&quot;autonomous&quot;}} ရးအာသေခ် (Artsakh) ဒက်ပ္တန်ပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲကရေက်လပါ်နေရတိ မွဲ။ 
|-
| '''[[ဗဟမာသ်]]''' - ဓနသဟာယ ဗဟမာသ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Bahamas&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Bahamas|name=Bahamas, The}}'''&amp;nbsp;– Commonwealth of The Bahamas&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bahamas, The {{!}} The Commonwealth|url=http://thecommonwealth.org/our-member-countries/bahamas|website=thecommonwealth.org|date=15 August 2013|access-date=12 March 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309082734/http://www.thecommonwealth.org/our-member-countries/bahamas|archive-date=9 March 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} ဗဟမာသ်ဂှ် ဒှ်ရးဓနသဟာယမွဲရ။{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|-
| '''[[ဗါရုင်]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် ဗါရုင်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Bahrain&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Bahrain}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Bahrain
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗင်္ဂလာဒေသ်]]''' - ဍုင်သမ္မတညးဍုင်ကွာန် ဗင်္ဂလာဒေသ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Bangladesh&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Bangladesh}}'''&amp;nbsp;– People's Republic of Bangladesh
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗါဗေဒေါသ်]]''' 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Barbados&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Barbados}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗေလရုသ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဗေလရုသ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Belarus&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Belarus}}'''&amp;nbsp;– Republic of Belarus
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} ကြဴနူ သဘင်မာဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ်တုဲ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံစၟတ်သမ္တီ Alexander Lukashenko နဒဒှ် သမ္မတ။ ဍုင်လိတ္ထိုယ်နဳယျာ စၟတ်သမ္တီ Sviatlana Tsikhanouskaya နဒဒှ် အလဵုအသဳဍုင်ဗေလရုသ်။&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Lithuania |author1-link=Ministry of Foreign Affairs (Lithuania) |title=Lithuanian Foreign Ministry's statement on the situation in Belarus |url=https://www.mfa.lt/default/en/news/lithuanian-foreign-ministrys-statement-on-the-situation-in-belarus |access-date=14 March 2022 |date=23 September 2020 }}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗေလ်ဂျဳယာမ်]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် ဗေလ်ဂျဳယာမ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Belgium&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Belgium}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Belgium
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကောံ အဳယူ။{{efn|name=&quot;EU&quot;}} ဗေလ်ဂျဳယာမ်ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဖေဒ္ဒရာ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုဂကောံဂကူအရေဝ်ပိဘာသာ ကေုာံ ဒေသပိ။ 
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗေလိဇ်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Belize&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Belize}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Belize is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗေနိန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဗေနိန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Benin&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Benin}}'''&amp;nbsp;– Republic of Benin
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဘူတာန်]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် ဘူတာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Bhutan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Bhutan}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Bhutan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗဝ်လိဝဳယျာ]]''' - ဍုင်ဗဟုနဂရ ဗဝ်လိဝဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Bolivia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Bolivia}}'''&amp;nbsp;– Plurinational State of Bolivia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗဝ်သနဳယျာ ကဵု ဟေရ်ဇြေဂဝ်ဝဳနာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Bosnia and Herzegovina&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Bosnia and Herzegovina}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ဗဝ်သနဳယျာ ကဵု ဟေရ်ဇြေဂဝ်ဝဳနာဂှ် နွံကဵု သၞောဝ်ဍုင်ၜါ Bosnia and Herzegovina has two constituent ''entities'':

* ဍုင်ဖေဒ္ဒရာ ဗဝ်သနဳယျာ ကဵု ဟေရ်ဇြေဂဝ်ဝဳနာ {{noflag|[[Federation of Bosnia and Herzegovina]]}}
* ဍုင်သမ္မတ သာဗဳယျာ {{flag|Republika Srpska}}

ကေုာံ ခရိုင်ဗြိတ်ချ်ကဝ် (Brčko District) မဒှ်ခရိုင် မနွံကဵု အဝဵုပကင်ရင်အပိုင်။&lt;ref name=&quot;Stjepanović2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Dual Substate Citizenship as Institutional Innovation: The Case of Bosnia's Brčko District |journal=Nationalism and Ethnic Politics |date=2015 |pages=382–383 |first=Dejan |last=Stjepanović |volume=21 |issue=4 |doi=10.1080/13537113.2015.1095043 |s2cid=146578107 |issn=1353-7113 |eissn=1557-2986 |oclc=5927465455 }}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗောတ်သွာနာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဗောတ်သွာနာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Botswana&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Botswana}}'''&amp;nbsp;– Republic of Botswana
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗြာဇြိလ်]]'''] - ဍုင်သမ္မတဖေဒ္ဒရာ ဗြာဇြိလ် 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Brazil&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Brazil}}'''&amp;nbsp;– Federative Republic of Brazil
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} ဗြာဇြိလ်ဂှ် ဒှ်ဍုင်သၞောတ်ဖေဒ္ဒရာ မနွံကဵု တွဵုရး ၂၆ ကေုာံ ခရိုင်ဖေဒ္ဒရာမွဲ။
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗြူနာယ်]]''' - ဗြူနာယ် ဒရုဿလာမ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Brunei&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Brunei}}'''&amp;nbsp;– Brunei Darussalam
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗူလ်ဂါရိယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဗူလ်ဂါရိယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Bulgaria&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Bulgaria}}'''&amp;nbsp;– Republic of Bulgaria
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကောံအဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗူကဳဏး သွာသဝ်]]''' 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Burkina Faso&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Burkina Faso}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Burma → [[#Myanmar|See Myanmar listing]]''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗူရုန်ဒဳ|ဗူရုန္ဒဳ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဗူရန်ဒဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Burundi&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Burundi}}'''&amp;nbsp;– Republic of Burundi
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကမ္ဗောဒဳယျာ]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် ကမ္ဗောဒဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Cambodia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Cambodia}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Cambodia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ခမေရောန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ခမေရောန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Cameroon&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Cameroon}}'''&amp;nbsp;– Republic of Cameroon
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ခနဒါ]]''' - 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Canada&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Canada}}'''{{efn|The legal name for Canada is the sole word; an officially sanctioned, though disused, name is Dominion of Canada (which includes its legal title); see: [[Name of Canada]], [[Dominion]].}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} ခနဒါ ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဂကောံဓနသဟာယ{{efn|name=&quot;realm&quot;}} တုဲပၠန် ဒှ်ဍုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုသၞောတ်ဖေဒ္ဒရာ မနွံကဵု စှ်ရး ကေုာံ ပိဒေသ။ 
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ခေပ်ဝေရ်ဒါ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ခေပ်ဝေရ်ဒါ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Cape Verde&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Cape Verde}}'''&amp;nbsp;– Republic of Cabo Verde{{efn|The government of Cape Verde declared &quot;Cabo Verde&quot; to be the official English name of the country in 2013.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://news.nationalgeographic.com/news/2013/12/131212-maps-cabo-verde-cartography-science-cape-verde-africa/|title=Cape Verde Gets New Name: 5 Things to Know About How Maps Change|author=Tanya Basu|magazine=[[National Geographic]]|date=14 December 2013|access-date=8 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020000546/https://news.nationalgeographic.com/news/2013/12/131212-maps-cabo-verde-cartography-science-cape-verde-africa/|archive-date=20 October 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဍုင်သမ္မတ လဒေါဝ်အဖရိက]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Central African Republic&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Central African Republic}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ချာဒ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ချာဒ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Chad&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Chad}}'''&amp;nbsp;– Republic of Chad
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ချဳလေ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ချဳလေ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Chile&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Chile}}'''&amp;nbsp;– Republic of Chile
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} ချဳလေ နွံကဵု ဒေသတၟေင်မွဲ မကော်ဂး တကအ်အိဿ္တာ [[Easter Island]]။{{efn|name=&quot;ChileanAntarctic&quot;|Chile's [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic territory of the ''[[Chilean Antarctic Territory|Chilean Antarctic]]'' (''Antártica Chilena'') is a [[Communes of Chile|commune]] of the [[Antártica Chilena Province]] of the [[Magallanes Region]].}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကြုက်]]''' ဍုင်သမ္မတညးဍုင်ကွာန် ကြုက်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;China&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|China}}'''&amp;nbsp;– People's Republic of China{{efn|name=&quot;ChinaTaiwan&quot;|The [[China|People's Republic of China]] (PRC) is commonly referred to as &quot;China&quot;, while the [[Taiwan|Republic of China]] (ROC) is commonly referred to as &quot;Taiwan&quot;. The ROC is also occasionally known diplomatically as [[Chinese Taipei]], or by another [[Abbreviation of Republic of China|alternative name]].}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံစၟတ်သမ္တီ၊ စၞးဂှ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ ဍုင်သမ္မတကြုက်
[[Foreign relations of China#International recognition of the People's Republic of China|Partially unrecognised]]. {{claimedby|ROC}}
{{extent}}ဍုင်ကြုက်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဒေသပကင်ရင်အပိုင် မသုန် မတွဟ်ဂး ဂွာန်သဳ (Guangxi)၊ အေန်နာမောန်ဂဝ်လဳယျာ (Inner Mongolia)၊ နေင်ရှ (Ningxia)၊ တိဗေတ် (Tibet)၊ ကေုာံ ရှေန်ဂျင် (Xinjiang)။{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}} ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒေသမနွံကဵု အဝဵုစၟိန်ပြမာန်တၟေင် ၜါ 

* ဟံင်ကံင် {{flag|Hong Kong}}
* မခဴ {{flag|Macao}}

ထာဲဝါန် ဂှ် နကဵုဍုင်ကြုင် ၜိုန်ရ ဟီု မဒှ်တကအ် သၟဝ်ဇကုကီုလေဝ်၊ အဝဵုသြဇာကြုက် ဟွံလုပ်စိုပ် ပ္ဍဲထာဲဝါန်။{{efn|name=&quot;TAI2&quot;|In 1949, the Republic of China government led by the [[Kuomintang]] (KMT) lost the [[Chinese Civil War]] to the [[Chinese Communist Party]] (CCP) and set up a provisional capital in [[Taipei]]. The CCP established the PRC. As such, the [[political status of Taiwan|political status of the ROC and legal status of Taiwan]] (alongside the [[Free area of the Republic of China|territories]] under ROC jurisdiction) are in dispute. In 1971, the United Nations gave the [[China and the United Nations|China seat]] to the PRC. In the view of the United Nations, no member of the organisation withdrew as a consequence of this but the ROC representatives declared that they were withdrawing. Most states recognise the PRC to be the [[One-China policy|sole legitimate representative]] of all China, and the UN classifies Taiwan as &quot;[[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan, Province of China]]&quot;. The ROC has de facto relations with most sovereign states. A significant political movement within Taiwan advocates [[Taiwan independence movement|Taiwan independence]].}}

ဍုင်မဒှ်ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂ ၁၄ ဍုင် သီုကဵု ဍုင်ဝါတိခေန် (Vatican City) ဂှ် ဟွံစၟတ်သမ္တီ ဍုင်ကြုက်၊ စၞး ဍုင်သမ္မတညးဍုင်ကွာန်ကြုက်ဂှ် ညးတအ် ပစၟတ်သမ္တီ ဍုင်သမ္မကြုက် (ထာဲဝါန်)။ {{efn|See also [[Dates of establishment of diplomatic relations with the People's Republic of China]] and [[Foreign relations of China]].}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''China, Republic of → [[#Taiwan|See Taiwan listing]]''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ခဝ်လောမ္ဗဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ခဝ်လောမ္ဗဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Colombia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Colombia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Colombia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ခဝ်မဝ်ရောသ်]]''' - ဍုင်ပံင်ကောံ ခဝ်မဝ်ရောသ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Comoros&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Comoros}}'''&amp;nbsp;– Union of the Comoros
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} ခဝ်မဝ်ရောသ်ဂှ် ဒှ်ဍုင်သၞောတ်ဖေဒ္ဒရာ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တကအ် ပိတကအ်။{{efn|name=&quot;federal&quot;|More information on more or less [[federation|federal]] structures can be found at a [[List of federations]].&lt;ref&gt;Constitution of Comoros, Art. 1.&lt;/ref&gt;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ခေါန်ဂေါ]]''' - ဍုင်သမ္မတဒဳမဝ်ကရေတ်တေတ် ခေါန်ဂေါ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Congo, Democratic Republic of the&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Democratic Republic of the Congo|name=Congo, Democratic Republic of the}}'''{{efn|Also known as Congo-Kinshasa. Formerly referred to as [[Zaire]], its official name from 1971 to 1997.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
| '''[[ခေါန်ဂေါ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ခေါန်ဂေါ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Congo, Republic of the&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Republic of the Congo|name=Congo, Republic of the}}'''{{efn|Also known as Congo-Brazzaville.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Cook Islands → [[#Cook Islands|See Cook Islands listing]]''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ခေါဿ္တာရဳခါ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ခေါဿ္တာရဳခါ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Costa Rica&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Costa Rica}}'''&amp;nbsp;– Republic of Costa Rica
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Côte d'Ivoire → [[#Ivory Coast|See Ivory Coast listing]]''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ခြဝ်အေရှာ]]''' – ဍုင်သမ္မတ ခြဝ်အေရှာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Croatia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Croatia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Croatia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကောံအဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂျူဗါ]]''' – ဍုင်သမ္မတ ဂျူဗါ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Cuba&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Cuba}}'''&amp;nbsp;– Republic of Cuba
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သဳပြုသ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သဳပြုသ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Cyprus&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Cyprus}}'''&amp;nbsp;– Republic of Cyprus
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |ဟွံဂွံ ဒုင်စၟတ်သမ္တီ နကဵုတူရကဳ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2010/OPINION/07/07/kakouris.cyprus/|publisher=CNN|title=Cyprus is not at peace with Turkey|author=Andreas S. Kakouris|date=9 July 2010|access-date=17 May 2014|quote=Turkey stands alone in violation of the will of the international community. It is the only country to recognize the &quot;TRNC&quot; and is the only country that does not recognize the Republic of Cyprus and its government.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518074323/http://www.cnn.com/2010/OPINION/07/07/kakouris.cyprus/|archive-date=18 May 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- and [[#Northern Cyprus|Northern Cyprus]]{{cn|date=17 May 2014}} --&gt;
{{extent}}ကောန်ဂကောံအဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}} တကအ်ကရေက်လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဒှ်ဍုင်ဒဳဖက်တဝ်သဳပြုသ် (the de facto state of [[#Northern Cyprus|Northern Cyprus]])။
သဳပြုသ်ဂှ် ဟွံဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ ကုတူရကဳ၊ ဟိုတ်နူကဵု တူရကဳ စၟတ်သမ္တီ သဳပြုသ်သၟဝ်ကျာ။
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|ချေခ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Czech Republic&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Czech Republic}}'''{{efn|An official short name in English has been adopted by the Czech government, &quot;''Czechia''&quot;. This variant remains uncommon, but has been adopted by several companies and organisations including the United Nations. See [[Name of the Czech Republic]].}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကောံအဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Democratic People's Republic of Korea → [[#Korea North|See Korea, North listing]]''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Democratic Republic of the Congo → [[#Congo, Democratic Republic of the|See Congo, Democratic Republic of the listing]]''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဒေန်မက်]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် ဒေန်မက်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Denmark&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Denmark}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Denmark
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကောံအဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}} ဍုင်ဨကရာဇ် ဒေန်မက်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဒေသပကင်ရင်အပိုင် ၂  
* တကအ်သွဴအဝ် {{flag|Faroe Islands}}
* ဂရိန်လာန် {{flag|Greenland}}
ဍုင်ဨကရာဇ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုဥပဒေသဇိုင် ပိဍုင် မတွဟ်ဂး ဒေသဂြိုဟ်ဒေသ ဒေန်မက်၊ တကအ်သွဴအဝ် ကေုာံ ဂရိန်လာန်။{{efn|The designation &quot;Denmark&quot; can refer either to metropolitan Denmark or to the entire Danish Realm (for example in international organizations).}} ဍုင်ဨကရာဇ် ဒေန်မက် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍုင်ကောန်ဂကောံအဳယူ၊ ဆဂး သၞောဝ်အဳယူ (ပ္ဍဲကိစ္စတၟေင် လ္ၚဵု)တအ်ဂှ် ဟွံဆက်စပ် ကုတကအ်သွဴအဝ် ကေုာံ ဂရိန်လာန်။ မိက်ဂွံတီလှဲလှဲလးလးမ္ဂး လုပ်ဗှ်ကေတ် ပ္ဍဲမုက်လိက် [[Greenland and the European Union]]၊ ကေုာံ [[Faroe Islands and the European Union]] ညိ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stm.dk/_p_12710.html |title=Home Rule Act of the Faroe Islands : No. 137 of March 23, 1948 |website=Statsministeriat |location=Copenhagen |access-date=20 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910005827/http://www.stm.dk/_p_12710.html |archive-date=10 September 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stm.dk/_p_12712.html |title=The Greenland Home Rule Act : Act No. 577 of 29 November 1978 |website=Statsministeriat |location=Copenhagen |access-date=20 May 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140214060548/http://www.stm.dk/_p_12712.html |archive-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂျဳဗဝ်တဳ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဂျဳဗဝ်တဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Djibouti&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Djibouti}}'''&amp;nbsp;– Republic of Djibouti
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဒဝ်မိနိခါ]]''' - ဍုင်ဓနသဟာယ ဒဝ်မိနိခါ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Dominica&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Dominica}}'''&amp;nbsp;– Commonwealth of Dominica
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဍုင်သမ္မတ ဒဝ်မိနိခါန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Dominican Republic&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Dominican Republic}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တဳမောရ်ဗၟံက်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဒဳမဝ်ကရေတ် တဳမောရ်-လာဿတေ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;East Timor&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|East Timor}}'''&amp;nbsp;– Democratic Republic of Timor-Leste{{efn|The government of East Timor uses &quot;Timor-Leste&quot; as the official English name of the country.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အက်ကွာဒေါရ်]]''' – ဍုင်သမ္မတ အက်ကွာဒေါရ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Ecuador&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Ecuador}}'''&amp;nbsp;– Republic of Ecuador
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အဳဂျိပ်]]''' - ဍုင်သမ္မတအာရာပ် အဳဂျိပ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Egypt&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Egypt}}'''&amp;nbsp;– Arab Republic of Egypt
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သလွာဒေါရ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သလွာဒေါရ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;El Salvador&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|El Salvador}}'''&amp;nbsp;– Republic of El Salvador
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အက်ကွာတဝ်ရဳယျလ် ဂိနဳ]]''' - ဍုင်သမ္မတ အက်ကွာတဝ်ရဳယျလ် ဂိနဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Equatorial Guinea&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Equatorial Guinea}}'''&amp;nbsp;– Republic of Equatorial Guinea
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အဳရိတြဳယျာ]]''' – ဍုင် အဳရိတြဳယျာ 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Eritrea&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Eritrea}}'''&amp;nbsp;– State of Eritrea
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အေဿတဝ်နဳယျာ]]''' – ဍုင်သမ္မတ အေဿတဝ်နဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Estonia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Estonia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Estonia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကောံအဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အေဿွတဳနဳ]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် အေဿွတဳနဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Eswatini&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Eswatini}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Eswatini{{efn|Formerly referred to as the Kingdom of Swaziland, its official name until 2018.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အဳထဳအဝ်ပဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဖေဒ္ဒရာ ဒဳမဝ်ကရေသဳ အဳထဳအဝ်ပဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Ethiopia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Ethiopia}}'''&amp;nbsp;– Federal Democratic Republic of Ethiopia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}အဳထဳအဝ်ပဳယျာဂှ် ဒှ်ဍုင်သၞောတ်ဖေဒ္ဒရာ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ထပှ်ဒေသ ကေုာံ နာဂရၜါ။
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သွဳဇဳ]]''' - ဍုင်သမ္မတ သွဳဇဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Fiji&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Fiji}}'''&amp;nbsp;– Republic of Fiji
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} သွဳဇဳဂှ် နွံကဵု ဒေသပကင်ရင်အပိုင်မွဲ၊ ရဝ်တူမာ (Rotuma)။{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}&lt;ref&gt;{{Cite book
 | title = Laws of Fiji
 | place = Suva, Fiji
 | publisher = Government of Fiji
 | year = 1927
 | edition = 1978
 | chapter = Rotuma Act
 | chapter-url = http://www.itc.gov.fj/lawnet/fiji_act/cap122.html
 | access-date = 10 July 2010
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100621140255/http://www.itc.gov.fj/lawnet/fiji_act/cap122.html |archive-date=21 June 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = Government of Fiji, Office of the Prime Minister
 |title        = Chapter 122: Rotuma Act
 |work         = Laws of Fiji
 |publisher    = [[University of the South Pacific]]
 |year         = 1978
 |url          = http://www.paclii.org/fj/legis/consol_act/ra103/
 |access-date  = 10 November 2010
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110301163146/http://www.paclii.org/fj/legis/consol_act/ra103/
 |archive-date = 1 March 2011
 |url-status   = live
 |df           = dmy-all
 |accessdate   = 10 November 2022
 |archivedate  = 1 March 2011
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20110301163146/http://www.paclii.org/fj/legis/consol_act/ra103/
}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သွိန်လာန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သွိန်လာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Finland&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Finland}}'''&amp;nbsp;– Republic of Finland
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}ကောန်ဂကောံအဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}}

* အောအ်လာန် {{flag|Åland}} ဂှ် ဒှ်ဒေသပကင်ရင်အပိုင် မမံင်လဒေါဝ် ကေုာံ မသက္ကုဒပ်ပၞာန် ဍုင်သွိန်လာန်။{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}{{efn|[[Åland]] was demilitarised by the [[Treaty of Paris (1856)|Treaty of Paris]] in 1856, which was later affirmed by the [[League of Nations]] in 1921, and in a somewhat different context reaffirmed in the treaty on Finland's admission to the European Union in 1995.}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ပြင်သေတ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ပြင်သေတ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;France&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|France}}'''&amp;nbsp;– French Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကောံအဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}} ပြင်သေတ်ဂှ် နွံကဵု ဒေသဇမ္ၚောဲ မသုန် - [[French Guiana]], [[Guadeloupe]], [[Martinique]], [[Mayotte]], ကေုာံ [[Réunion]]။ တုဲပၠန် ဒေသဇမ္ၚောဲ ဗွဲသၟဝ်ဝွံလေဝ် တၞီလုပ်လၟိဟ် ပြင်သေတ်ကီုရ။

* {{noflag|[[Clipperton Island]]}}
* {{flag|French Polynesia}}
* {{flag|New Caledonia}}
* {{noflag|[[Saint Barthélemy]]}}
* {{noflag|[[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]]}}
* {{noflag|[[Saint Pierre and Miquelon]]}}
* {{noflag|[[Wallis and Futuna]]}}
* {{flag|French Southern and Antarctic Lands}}{{efn|name=&quot;Adélie&quot;|France's [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic territory of ''[[Adélie Land]]'' (''Terre Adélie'') is one of five constituent districts of the French Southern and Antarctic Lands.}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂဗောန်]]''' – ဍုင်သမ္မတ ဂဗောန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Gabon&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Gabon}}'''&amp;nbsp;– Gabonese Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|[[ဂါမ္ဗဳယျာ]] – ဍုင်သမ္မတ ဂါမ္ဗဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Gambia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Gambia|name=Gambia, The}}'''&amp;nbsp;– Republic of The Gambia&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Gambia profile|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13376517|website=BBC News|access-date=12 March 2018|date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311064543/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13376517|archive-date=11 March 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂျရ်ဂျဳယျာ]]''' - 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Georgia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Georgia (country)|name=Georgia}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ဂျရ်ဂျဳယျာဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဍုင်သမ္မတပကင်ရင်အပိုင် ၜါ၊ [[Adjara]] ကဵု [[Government of the Autonomous Republic of Abkhazia|Abkhazia]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}} ပ္ဍဲ [[#Abkhazia|Abkhazia]] ကဵု [[#South Ossetia|South Ossetia]]ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်ဒဳသွက်တဝ် ''de facto''။
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂျာမနဳ]]''' – ဍုင်သမ္မတဖေဒ္ဒရာ ဂျာမနဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Germany&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Germany}}'''&amp;nbsp;– Federal Republic of Germany
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကောံ အဳယူ။{{efn|name=&quot;EU&quot;}} ဂျာမနဳဂှ် ဒှ်ဍုင်ဖေဒ္ဒရာ မနွံကဵု ၁၆ တွဵုရး။
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂါနာ]]''' – ဍုင်သမ္မတ ဂါနာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Ghana&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Ghana}}'''&amp;nbsp;– Republic of Ghana
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂရိတ်]]''' ဍုင်သမ္မတ ဂရိတ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Greece&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Greece}}'''&amp;nbsp;– Hellenic Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကောံ အဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}} ဂရိန်ဂှ် နွံကဵု ဒေသပကင်ရင်အပိုင်မွဲ- [[Mount Athos]]။&lt;ref&gt;Constitution of Greece, Art. 105.&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂြေန္နာဒါ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Grenada&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Grenada}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ဂြေန္နာဒါဂှ် ဒှ်ဍုင်ဂကောံရးဓနသဟာယ{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂွာတေမာလာ]]'''- ဍုင်သမ္မတ ဂွာတေမာလာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Guatemala&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Guatemala}}'''&amp;nbsp;– Republic of Guatemala
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂိနဳ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဂိနဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Guinea&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Guinea}}'''&amp;nbsp;– Republic of Guinea{{efn|Also known as Guinea-Conakry.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂိနဳ-ဗိဿဴ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဂိနဳ-ဗိဿဴ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Guinea-Bissau&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Guinea-Bissau}}'''&amp;nbsp;– Republic of Guinea-Bissau
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဂါဲယျာဏာ]]'''- ဍုင်သမ္မတပံင်ကောံ ဂါဲယျာဏာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Guyana&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Guyana}}'''&amp;nbsp;– Co-operative Republic of Guyana
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဟာဲတဳ]]''' – ဍုင်သမ္မတ ဟာဲတဳ 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Haiti&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Haiti}}'''&amp;nbsp;– Republic of Haiti
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Holland → [[#Netherlands|See the Netherlands listing]]''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Holy See → [[#Vatican City|See Vatican City listing]]''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဟောန်ဂျာရာသ်]]'''- ဍုင်သမ္မတ ဟောန်ဂျာရာသ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Honduras&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Honduras}}'''&amp;nbsp;– Republic of Honduras
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဟင်္ဂေရဳ]]''' 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Hungary&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Hungary}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}ကောန်ဂကောံ အဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အာက်သလာန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ အာက်သလာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Iceland&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Iceland}}'''{{efn|name=&quot;Republic&quot;|While sometimes referred to as the &quot;Republic of Iceland&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/281235/Iceland|title=Iceland - Culture, History, &amp; People|access-date=2 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718220132/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/281235/Iceland|archive-date=18 July 2011|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/26th-gegn-docs/WP/WP54_UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%202011.pdf |title=Working Paper No. 54 : UNGEGN list of country names (Prepared by the United Nations Group of Experts on Geographical Names) |location=Vienna |date=May 2011 |access-date=2 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811023432/https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/26th-gegn-docs/WP/WP54_UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%202011.pdf |archive-date=11 August 2011 |url-status=live |df=dmy-all |website=unstats.un.org }}&lt;/ref&gt; and sometimes its counterpart ''Lýðveldið Ísland'' in Icelandic, the official name of the country is simply &quot;Iceland&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=54970|title=Hvert er formlegt heiti landsins okkar?|access-date=2 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722022935/http://visindavefur.is/svar.php?id=54970|archive-date=22 July 2011|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; One example of the former is the name of the [[Constitution of Iceland]], which in Icelandic is ''Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands'' and literally means &quot;the Constitution of the republic of Iceland&quot;. However, note that in this usage &quot;republic&quot; is not capitalised.}} – Republic of Iceland
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အိန္ဒိယ]]''' - ဍုင်သမ္မတ အိန္ဒိယ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;India&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|India}}'''&amp;nbsp;– Republic of India
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}အိန္ဒိယဂှ် ဒှ်ဍုင်ဖေဒ္ဒရာ မနွံကဵု ၂၈ တွဵုရး ကေုာံ ၈ ဒေသကၟိန်ဍုင်။ 
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အိန္ဒောနေသဳယျာ|အိန္ဒောနေရှာ]]''' – ဍုင်သမ္မတ အိန္ဒောနေသဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Indonesia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Indonesia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Indonesia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}အိန္ဒောနေသဳယျာ နွံကဵု ၈ ရးပကင်ရင်အပိုင် [[အာဆေ]], [[ဂျာကာတာ]], [[ပါပဴလဒေါဝ်]], [[ပါပဴကုန်သမၠုင်]], [[ပါပဴ]], [[ပါပဴသၟဝ်ကျာ]], [[ပါပဴပလိုတ်]], ကေုာံ [[ယောဂျာကာတာ]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အဳရာန်]]''' - ဍုင်သမ္မတအေဿလာမ္မေတ် အဳရာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Iran&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Iran}}'''&amp;nbsp;– Islamic Republic of Iran
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အဳရက်]]''' – ဍုင်သမ္မတအဳရက်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Iraq&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Iraq}}'''&amp;nbsp;– Republic of Iraq
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}အဳရက် ဒှ်ဍုင်ဖေဒ္ဒရာ{{efn|name=&quot;federal&quot;}}&lt;ref&gt;[http://portal.unesco.org/ci/en/files/20704/11332732681iraqi_constitution_en.pdf/iraqi_constitution_en.pdf Iraqi constitution] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160518175432/http://portal.unesco.org/ci/en/files/20704/11332732681iraqi_constitution_en.pdf/iraqi_constitution_en.pdf |date=18 May 2016 }}&lt;/ref&gt; မနွံကဵု ၁၉ အလဵုအသဳဒေသ၊ ၄ အပ္ဍဲကဵု ၁၉ ဂှ် ဒှ်ဒေသပကင်ရင်အပိုင် ကူဒေဿတာန်{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အာဲရေလာန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Ireland&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Ireland}}'''{{efn|&quot;Ireland&quot; is the official name of the country in English. &quot;Republic of Ireland&quot; (the official ''description'' in English) and &quot;Éire&quot; (the official name in Irish) have sometimes been used unofficially to distinguish the state from the larger [[Ireland|island of Ireland]], however, this is officially deprecated.&lt;ref&gt;{{cite journal |journal=Journal of British Studies |volume=46 |pages=72–90 |number=1 |date=January 2007 |publisher=Cambridge University Press on behalf of The North American Conference on British Studies |doi=10.1086/508399 |jstor=10.1086/508399 |title=The Irish Free State/Éire/Republic of Ireland/Ireland: &quot;A Country by Any Other Name&quot;? |last=Daly |first=Mary E. |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; See [[names of the Irish state]].}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကူ အဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အေဿရေလ်]]''' - ဍုင်အေဿရေလ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Israel&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Israel}}'''&amp;nbsp;– State of Israel
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |[[International recognition of Israel|ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံစၟတ်သမ္တီ]]
{{extent}}အေဿရေလ် ဂ္စာန်ဓလီုဒၟံင် ဒေသပကင်ရင် ပါလေဿတာင်။ ပါလေဿတာင် ကရေက်ဍုင်ဂျေရုသလေန် လပါ်ဗၟံက်ဂှ် အေဿရေလ် လုပ်သီကေတ်လဝ်၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.knesset.gov.il/laws/special/eng/basic10_eng.htm|title=Basic Law: Jerusalem, Capital of Israel|website=www.knesset.gov.il|access-date=7 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905144734/http://www.knesset.gov.il/laws/special/eng/basic10_eng.htm|archive-date=5 September 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; an act not recognised by the international community.&lt;ref name=dis&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |title=Disputes: International |publisher=CIA World Factbook |access-date=8 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |archive-date=14 May 2011 |url-status=dead |df=dmy-all |accessdate=10 November 2022 |archivedate=14 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html }}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲဒေသ သြင်လပါ်ပလိုတ် မကော်ဂး West Bank ဂှ် အေဿရေလ် ထိင်ဂွံ ၜိုတ်ဒးရး၊ ဒေသဂါဇာ Gaza Strip ဂှ် ၜိုန်ရ ပၞာန်တုဲဒှ်အာ ဟီုကီုလေဝ် အဝဵုအေဿရေလ် ဟွံအိုတ်အာ နူဒေသဂှ်ဏီရ။&lt;ref&gt;{{cite web
 |last         = Bell
 |first        = Abraham
 |title        = International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense
 |work         = Jerusalem Issue Brief, Vol. 7, No. 29
 |publisher    = Jerusalem Center for Public Affairs
 |date         = 28 January 2008
 |url          = http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm
 |access-date  = 16 July 2010
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm
 |archive-date = 21 June 2010
 |url-status   = live
 |df           = dmy-all
 |accessdate   = 10 November 2022
 |archivedate  = 21 June 2010
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | last = Salih
 | first = Zak M.
 | title = Panelists Disagree Over Gaza's Occupation Status
 | publisher = [[University of Virginia School of Law]]
 | date = 17 November 2005
 | url = http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm
 | access-date = 16 July 2010
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm
 | archive-date = 3 March 2016
 | url-status = dead
 | df = dmy-all
 | accessdate = 10 November 2022
 | archivedate = 3 March 2016
 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title        = Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation
 |publisher    = Human Rights Watch
 |date         = 29 October 2004
 |url          = https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm
 |access-date   = 16 July 2010
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm
 |archive-date = 1 November 2008
 |url-status   = live
 |df           = dmy-all
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=occ&gt;{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=hYiIWVlpFzEC&amp;pg=PA429|page=429|first=Andrew|last=Sanger|title=The Contemporary Law of Blockade and the Gaza Freedom Flotilla|journal=Yearbook of International Humanitarian Law 2010|volume=13|editor=M.N. Schmitt |editor2=Louise Arimatsu |editor3=Tim McCormack|publisher=Springer Science &amp; Business Media|date=2011|isbn=978-90-6704-811-8|quote=It is this direct external control over Gaza and indirect control over life within Gaza that has led the United Nations, the UN General Assembly, the UN Fact Finding Mission to Gaza, International human rights organisations, US Government websites, the UK Foreign and Commonwealth Office and a significant number of legal commentators, to reject the argument that Gaza is no longer occupied.|doi=10.1007/978-90-6704-811-8_14|series=Yearbook of International Humanitarian Law}}&lt;br /&gt;* {{cite book|title=International Law and the Classification of Conflicts|editor=Elizabeth Wilmshurst|first=Iain|last=Scobbie|author-link=Iain Scobbie|publisher=Oxford University Press|date=2012|isbn=978-0-19-965775-9|page=295|url=https://books.google.com/books?id=GM90Xp03uuEC&amp;pg=PA295|quote=Even after the accession to power of Hamas, Israel's claim that it no longer occupies Gaza has not been accepted by UN bodies, most States, nor the majority of academic commentators because of its exclusive control of its border with Gaza and crossing points including the effective control it exerted over the Rafah crossing until at least May 2011, its control of Gaza's maritime zones and airspace which constitute what Aronson terms the 'security envelope' around Gaza, as well as its ability to intervene forcibly at will in Gaza.}}&lt;br /&gt;* {{cite book|title=Prefiguring Peace: Israeli-Palestinian Peacebuilding Partnerships|first=Michelle|last= Gawerc|publisher=Lexington Books|date=2012|isbn=9780739166109|page=44|url=https://books.google.com/books?id=Hka8FZ4UdWUC&amp;pg=PA44|quote= In other words, while Israel maintained that its occupation of Gaza ended with its unilateral disengagement Palestinians – as well as many human right organizations and international bodies – argued that Gaza was by all intents and purposes still occupied.}}&lt;/ref&gt; 
Israel is not recognised as a state by [[International recognition of Israel|28 UN members]] and the [[#SADR|Sahrawi Arab Democratic Republic]]. The [[Palestine Liberation Organization]], recognised by a majority of ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂs as the representative of the Palestinian people, [[Israel–Palestine Liberation Organization letters of recognition|recognised Israel in 1993]]. 
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အဳတလဳ]]''' - ဍုင်သမ္မတ အဳတလဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Italy&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Italy}}'''&amp;nbsp;– Italian Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}ကောန်ဂကောံ အဳယူ{{efn|name=&quot;EU&quot;}} အဳတလဳဂှ် နွံကဵု ဒေသပကင်ရင်အပိုင် ၅ [[Aosta Valley]], [[Friuli-Venezia Giulia]], [[Sardinia]], [[Sicily]] ကေုာံ [[Trentino-Alto Adige/Südtirol]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အဳဝဝ်ရဳ ကောတ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ကဝ်တေအဳဝဝ်ရဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Ivory Coast&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Ivory Coast}}'''&amp;nbsp;– Republic of Côte d'Ivoire{{efn|The government of Ivory Coast uses &quot;Côte d'Ivoire&quot; as the official English name of the country.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဇမိကာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Jamaica&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Jamaica}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}Jamaica is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဇပါန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Japan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Japan}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဇောရ်ဒါန်]]''' - ရးနိဂီုဨကရာဇ် ဂျောရ်ဒါန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Jordan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Jordan}}'''&amp;nbsp;– Hashemite Kingdom of Jordan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကဇြေခ်သတာန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ကဇြေခ်သတာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Kazakhstan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Kazakhstan}}'''&amp;nbsp;– Republic of Kazakhstan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကေန်ညာ]]''' -ဍုင်သမ္မတ ကေန်ညာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Kenya&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Kenya}}'''&amp;nbsp;– Republic of Kenya
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ခဳရဳဗတဳ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ခဳရဳဗတဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Kiribati&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Kiribati}}'''&amp;nbsp;– Republic of Kiribati
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကဝ်ရေယျာ သၟဝ်ကျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတကဝ်ရေယျာ ဒဳမဝ်ကရေသဳညးဍုင်ကွာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Korea North&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|North Korea|name=Korea, North}}'''&amp;nbsp;– Democratic People's Republic of Korea
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|SKOREA}}
{{extent}} ကဝ်ရေယျာ သၟဝ်ကျာဂှ် ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီ ဍုင်ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂ ပိ ပြင်သေတ်၊ ဂျပေန်၊ ကေုာံ ကဝ်ရေယျာသၟဝ်ကျာ။&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = http://www.ioc.u-tokyo.ac.jp/~worldjpn/documents/texts/docs/19650622.T1E.html
 |title        = Treaty on Basic Relations between Japan and the Republic of Korea
 |access-date   = 27 October 2008
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20090313123054/http://www.ioc.u-tokyo.ac.jp/~worldjpn/documents/texts/docs/19650622.T1E.html
 |archive-date = 13 March 2009
 |url-status   = live
 |df           = dmy-all
}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကဝ်ရေယျာ သၠုင်ကျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ကဝ်ရေယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Korea South&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|South Korea|name=Korea, South}}'''&amp;nbsp;– Republic of Korea
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|NKOREA}}
{{extent}}ကဝ်ရေယျာ သၠုင်ကျာ နွံကဵု ဒေသပကင်ရင်အပိုင်မွဲ တကအ်ဇေဇူ (Jeju Island)။{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=Keun Min|title=Greetings|publisher=Jeju Special Self-Governing Province|url=http://english.jeju.go.kr/contents/index.php?mid=02|access-date=10 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502123553/http://english.jeju.go.kr/contents/index.php?mid=02|archive-date=2 May 2013|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
ကဝ်ရေယျာ သၠုင်ကျာဂှ် ဟွံဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ နူကဵု ကဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ၊ ကဝ်ရေယျာသၟဝ်ကျာ ဟီု ဍုင်ဂှ် နွံသၟဝ်ပကင်ရင်အလဵုအသဳကဝ်ရဳယျာ
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကဝ်သဝ်ဗဝ်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Kosovo → [[#Kosovo|See Kosovo listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကူဝိတ်]]''' -ဍုင်ကူဝိတ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Kuwait&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Kuwait}}'''&amp;nbsp;– State of Kuwait
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ခိရ်ဂိဇ်သတာန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Kyrgyzstan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Kyrgyzstan}}'''&amp;nbsp;– Kyrgyz Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[လဴ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Laos&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Laos}}'''&amp;nbsp;– Lao People's Democratic Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[လာတ်ဝဳယျာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Latvia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Latvia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Latvia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[လေဗနောန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Lebanon&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Lebanon}}'''&amp;nbsp;– Lebanese Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[လေသ္သူထူ]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် လေသ္သူထူ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Lesotho&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Lesotho}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Lesotho
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[လိဗေရဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတလိဗေရဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Liberia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Liberia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Liberia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[လဳဗျာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Libya&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Libya}}'''&amp;nbsp;– State of Libya
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[လေတ္တေန်သတာင်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Liechtenstein&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Liechtenstein}}'''&amp;nbsp;– Principality of Liechtenstein
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[လိတ္တူဝေနဳယျာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Lithuania&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Lithuania}}'''&amp;nbsp;– Republic of Lithuania
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[လုဇြေမ်ဗရ်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Luxembourg&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Luxembourg}}'''&amp;nbsp;– Grand Duchy of Luxembourg
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Macedonia → [[#North Macedonia|See North Macedonia listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မဒါဂါသကာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Madagascar&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Madagascar}}'''&amp;nbsp;– Republic of Madagascar
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မလဝဳ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Malawi&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Malawi}}'''&amp;nbsp;– Republic of Malawi
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မလေရှာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Malaysia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Malaysia}}'''&amp;nbsp;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}Malaysia is a [[federation]] of [[States and federal territories of Malaysia|13 states and three federal territories]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မလ်ဒိဝ်သ်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Maldives&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Maldives}}'''&amp;nbsp;– Republic of Maldives
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မာလဳ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Mali&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Mali}}'''&amp;nbsp;– Republic of Mali
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မာလ်တာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Malta&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Malta}}'''&amp;nbsp;– Republic of Malta
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တကအ် မာရှလ်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Marshall Islands&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Marshall Islands}}'''&amp;nbsp;– Republic of the Marshall Islands
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[#United States|United States]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မဝ်ရိတေနိယျာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Mauritania&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Mauritania}}'''&amp;nbsp;– Islamic Republic of Mauritania
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မဝ်ရိရှေသ်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Mauritius&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Mauritius}}'''&amp;nbsp;– Republic of Mauritius
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}မဝ်ရိရှေသ် နွံကဵု တကအ် ပကင်ရင်အပိုင်မွဲ မနွံယၟု Rodrigues{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မေက်သဳကဝ်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Mexico&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Mexico}}'''&amp;nbsp;– United Mexican States
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}မေက်သဳကဝ်ဂှ် ဒှ်ဍုင်သၞောဝ်ဖေဝ်ဒရေဝ် မနွံကဵု တွဵုရး ၃၁ ကေုာံ ဍုင်မအုပ်ဓုပ်အပိုင် မွဲ။ ဒေသမအုပ်ဓုပ်အပိုင် Rebel Zapatista ဂှ် နွံကဵုအဝဵု ဇကုအပိုင်ရ။ 
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မိခြဝ်နေသဳယျာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Micronesia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Federated States of Micronesia|name=Micronesia, Federated States of}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} မပံင်တောဲ ကုကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန်။ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ် မိခြဝ်နေသဳယျာဂှ် ဒှ်ဍုင် သၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ရးပန်ရ။
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မောလ်ဒဝ်ဝါ]]''' - ဍုင်သမ္မတမောလ်ဒဝ်ဝါ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Moldova&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Moldova}}'''&amp;nbsp;– Republic of Moldova
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}} မောလ်ဒဝ်ဝါဂှ် နွံကဵု ဒေသမအုပ်ဓုပ်အပိုင် ဂဂေဇြဳယျာ (Gagauzia) ကေုာံ the Dniester။ ဍုင်ဗေန်ဒါ (တိက်ဟဳန) ဂှ် ဒှ်မပကင်ရင်အပိုင် နကဵု တြာန်သနဳသတြဳယျာ (Transnistria)။
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မဝ်နကဝ်]]''' - ဍုင်သၟိင်တၠမဝ်နကဝ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Monaco&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Monaco}}'''&amp;nbsp;– Principality of Monaco
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မောန်ဂေါလဳယျာ|မောန္ဂောလဳယျာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Mongolia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Mongolia}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မောန္တေနေဂြော]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Montenegro&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Montenegro}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မဝ်ရောက်ကဝ်|မဝ်ရောက္ကဝ်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Morocco&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Morocco}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Morocco
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}Part of the Moroccan-claimed [[Western Sahara]] is controlled by the partially recognised [[#SADR|Sahrawi Arab Democratic Republic]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[မဝ်ဇြာမ်ဗိခ်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Mozambique&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Mozambique}}'''&amp;nbsp;– Republic of Mozambique
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဗၟာ၊ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ|ဗၟာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Myanmar&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Myanmar}}'''&amp;nbsp;– Republic of the Union of Myanmar{{efn|The country's official name of Myanmar, adopted in 1989, has been mixed and controversial, with the former name Burma still being used in many cases. See [[Names of Myanmar]].}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဟွံမဲ
{{extent}}[[Wa State]] is a de facto autonomous state within Myanmar. The United Nations has not recognized the {{lang|la|de facto}} ruling government of Myanmar, the [[State Administration Council]].&lt;ref name=&quot;UN_Seats_Denied&quot; /&gt; &lt;!--France has only begun the process of recognizing the NUG by passing a bill in the Senate--&gt;
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Nagorno-Karabakh → [[#Artsakh|See Artsakh listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[နမိဗဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ နမိဗဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Namibia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Namibia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Namibia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[နာဥူရူ]]''' - ဍုင်သမ္မတနာဥူရူ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Nauru&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Nauru}}'''&amp;nbsp;– Republic of Nauru
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[နဳပဝ်]]''' - ဍုင်ဖေဒ္ဒရေဝ်ဒဳမဝ်ကရေတ်တေတ် နဳပဝ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Nepal&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Nepal}}'''&amp;nbsp;– Federal Democratic Republic of Nepal
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Nepal is a [[federation]] composed of [[Provinces of Nepal|7 provinces]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[နေတာလာန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Netherlands&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Kingdom of the Netherlands|name=Netherlands}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of the Netherlands
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} The [[Kingdom of the Netherlands]] includes four areas with substantial autonomy:

* {{flag|Aruba}}
* {{flag|Curaçao}}
* {{flag|Netherlands}}
* {{flag|Sint Maarten}}

Metropolitan Netherlands, Aruba, Curaçao and Sint Maarten form the four constituent countries of the Kingdom. Three overseas parts of the Netherlands ([[Bonaire]], [[Saba (island)|Saba]] and [[Sint Eustatius]]) are [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] of metropolitan Netherlands.{{efn|The designation &quot;Netherlands&quot; can refer either to metropolitan [[Netherlands]] or to the entire [[Kingdom of the Netherlands|Kingdom]] (e.g. in international organizations).}} The Kingdom of the Netherlands as a whole is a member of the EU, but EU law only wholly applies to parts within Europe.
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[နျူဇြဳလာန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;New Zealand&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|New Zealand}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}New Zealand is a [[Commonwealth realm]],{{efn|name=&quot;realm&quot;}} and has one dependent territory and one [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic dependent territory:

* {{flag|Tokelau}}
* ''{{noflag|[[Ross Dependency]]}}''

The [[New Zealand Government]] acts for the entire [[Realm of New Zealand]] in all international contexts, which has responsibilities for (but no rights of control over) two freely [[associated state]]s:

* {{flag|Cook Islands}}
* {{flag|Niue}}

The Cook Islands and Niue have diplomatic relations with {{Numrel|CK|alt2= |}} and {{Numrel|Niue|alt2= |}} UN members respectively.&lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = Federal Foreign Office of Germany
 |title        = Beziehungen zu Deutschland
 |publisher    = Government of Germany
 |date         = November 2009
 |url          = http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Cookinseln/Bilateral.html
 |access-date   = 16 July 2010
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100723070259/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Cookinseln/Bilateral.html
 |archive-date = 23 July 2010
 |url-status   = live
 |df           = dmy-all
}} For more information, see [[Foreign relations of the Cook Islands]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |author=Republic of Nauru Permanent Mission to the United Nations
 |title=Foreign Affairs
 |publisher=United Nations
 |url=http://www.un.int/nauru/foreignaffairs.html
 |access-date=16 July 2010
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004083335/http://www.un.int/nauru/foreignaffairs.html
 |archive-date=4 October 2014
}}&lt;/ref&gt; They have full treaty-making capacity in the UN,&lt;ref name=&quot;untreaty1&quot;&gt;{{cite web |url=http://untreaty.un.org/cod/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf |title=Article 102, Repertory of Practice of United Nations Organs, Supplement No. 8, Volume VI (1989–1994) |website=untreaty.un.org |access-date=15 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403031600/http://untreaty.un.org/cod/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf |archive-date=3 April 2012 |df=mdy-all |accessdate=10 November 2022 |archivedate=23 July 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040723045746/http://untreaty.un.org/cod/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf }}&lt;/ref&gt; and are members of some [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[နိကရာဂိဝး]]''' - ဍုင်သမ္မတ နိကရာဂိဝး
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Nicaragua&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Nicaragua}}'''&amp;nbsp;– Republic of Nicaragua
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Nicaragua contains two autonomous regions, [[Región Autónoma del Atlántico Sur|Atlántico Sur]] and [[Región Autónoma del Atlántico Norte|Atlántico Norte]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[နိဂျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ နိဂျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Niger&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Niger}}'''&amp;nbsp;– Republic of the Niger
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[နိဂျေရိယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတဖေဒ္ဒရာ နိဂျေရိယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Nigeria&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Nigeria}}'''&amp;nbsp;– Federal Republic of Nigeria
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Nigeria is a [[federation]] of [[States of Nigeria|36 states and one federal territory]].
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Niue → [[#Niue|See Niue listing]]''
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''North Korea → [[#Korea North|See Korea, North listing]]''
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;North Macedonia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|North Macedonia}}'''&amp;nbsp;– Republic of North Macedonia{{efn|Formerly known constitutionally as the &quot;Republic of Macedonia&quot; from 1991 to 2019 and under the international designation of &quot;the former Yugoslav Republic of Macedonia&quot; (FYROM) from 1993 to 2019 due to the [[Macedonia naming dispute]] with [[Greece]]. Following the [[Prespa agreement]] going into effect in February 2019, the country was renamed &quot;North Macedonia&quot;.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Northern Cyprus → [[#Northern Cyprus|See Northern Cyprus listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[နဝ်ဝေ]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် နဝ်ဝေ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Norway&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Norway}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Norway
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Norway has two [[Unincorporated area|unincorporated areas]] in Europe:

* {{noflag|[[Svalbard]]}} is an integral part of Norway, but has a special status due to the [[Svalbard Treaty]].
* {{noflag|[[Jan Mayen]]}} is an uninhabited island that is an integral part of Norway, although unincorporated.

Norway has one [[Dependencies of Norway|dependent territory]] and two [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic dependent territories in the [[Southern Hemisphere]]:

* {{noflag|[[Bouvet Island]]}}
* ''{{noflag|[[Peter I Island]]}}''
* ''{{noflag|[[Queen Maud Land]]}}''
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အဝ်မာန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Oman&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Oman}}'''&amp;nbsp;– Sultanate of Oman
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ပါကိသတာန်]]''' - ဍုင်သမ္မတအိဿလာမ် ပါကိသတာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Pakistan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Pakistan}}'''&amp;nbsp;– Islamic Republic of Pakistan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Pakistan is a [[federation]] of [[Subdivisions of Pakistan|four provinces and one capital territory]]. Pakistan exercises control over certain portions of [[Kashmir]], but has not officially annexed any of it,&lt;ref&gt;Constitution of Pakistan, Art. 1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
 |author       = Aslam, Tasnim
 |title        = Pakistan Does Not Claim Kashmir As An Integral Part...
 |url          = http://www.outlookindia.com/article.aspx?233374
 |newspaper    = Outlook India
 |publisher    = The Outlook Group
 |date         = 11 December 2006
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20111213213928/http://www.outlookindia.com/article.aspx?233374
 |archive-date = 13 December 2011
 |url-status   = live
 |df           = dmy-all
 |access-date  = 27 February 2011
}}&lt;/ref&gt; instead regarding it as a disputed territory.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last = Williams
 | first = Kristen P.
 | title = Despite nationalist conflicts: theory and practice of maintaining world peace
 | publisher = Greenwood Publishing Group
 | year = 2001
 | pages = 154–155
 | url = https://books.google.com/books?id=OYmurpH3ahsC
 | isbn = 978-0-275-96934-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last = Pruthi
 | first = R.K.
 | title = An Encyclopaedic Survey Of Global Terrorism In 21St Century
 | publisher = Anmol Publications Pvt. Ltd.
 | year = 2001
 | pages = 120–121
 | url = https://books.google.com/books?id=C3yDkKDbZ3YC
 | isbn = 978-81-261-1091-9}}&lt;/ref&gt; The portions that it controls are divided into two territories, administered separately from Pakistan proper:

* {{flag|Azad Kashmir}}
* {{flag|Gilgit-Baltistan}}

Azad Kashmir describes itself as a &quot;self-governing state under Pakistani control&quot;, while Gilgit-Baltistan is described in its governance order as a group of &quot;areas&quot; with self-government.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://home.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=72&amp;catid=14 |title=Azad Kashmir Day |access-date=2014-07-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812174212/http://home.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=72&amp;catid=14 |archive-date=12 August 2014 |df=dmy-all |accessdate=2022-11-10 |archivedate=2014-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812174212/http://home.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=72&amp;catid=14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gbtribune.files.wordpress.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://gbtribune.files.wordpress.com/2012/09/self-governance-order-2009.pdf |title=To Be Published In The Next Issue Of The |access-date=28 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905063539/http://gbtribune.files.wordpress.com/2012/09/self-governance-order-2009.pdf |archive-date=5 September 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ&amp;KHistory&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ajk.gov.pk/history.php|title=AJ&amp;K History|access-date=6 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106174235/http://www.ajk.gov.pk/history.php|archive-date=6 January 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; These territories are not usually regarded as sovereign, as they do not fulfil the criteria set out by the declarative theory of statehood (for example, their current laws do not allow them to engage independently in relations with other states). Several state functions of these territories (such as foreign affairs and defence) are performed by Pakistan.&lt;ref name=&quot;gbtribune.files.wordpress.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=z-aRAwAAQBAJ&amp;q=azad+kashmir+gilgit+baltistan&amp;pg=PA1100|title=Political Handbook of the World 2014|access-date=5 October 2014|isbn=9781483333281|last1=Lansford|first1=Tom|date=2014-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ajkassembly.gok.pk/AJK_Interim_Constitution_Act_1974.pdf# |title=The Azad Jammu And Kashmir Interim Constitution Act, 1974 |format=PDF |access-date=28 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013171853/http://www.ajkassembly.gok.pk/AJK_Interim_Constitution_Act_1974.pdf |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ပဠဴ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ပဠဴ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Palau&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Palau}}'''&amp;nbsp;– Republic of Palau
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[#United States|United States]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ပါလေဿတာင်]]''' - ဍုင်ပါလေဿတာင်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Palestine&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Palestine}}'''&amp;nbsp;– State of Palestine
| style=&quot;background:#ddf;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; [[United Nations General Assembly observers#Present non-member observers|UN General Assembly observer state]]; member of two [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]&lt;!-- {{cn|date=April 2021}} -- it appears that the convention on this page is to keep details and citations to the last column, which is where the details and citations for this claim can be found --&gt;
| style=&quot;background:#fcc;&quot; | [[International recognition of the State of Palestine|Partially unrecognised]].
{{extent}}The State of Palestine, declared in 1988, is not recognised as a state by Israel but has received diplomatic recognition from {{Numrec|Palestine}} states.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Palestine Liberation Organization|title=Road For Palestinian Statehood: Recognition and Admission|url=http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=5|publisher=Negotiations Affairs Department|access-date=28 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110818214013/http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=5|archive-date=18 August 2011|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; The proclaimed state has no agreed territorial borders, or effective control over much of the territory that it proclaimed.&lt;ref&gt;See the following on statehood criteria:
* {{cite web|author=Mendes, Errol|title=Statehood and Palestine for the purposes of Article 12 (3) of the ICC Statute|url=http://uclalawforum.com/media/background/gaza/2010-03-30_Mendes-Memo.pdf|pages=28, 33|date=30 March 2010|access-date=17 April 2011|postscript=:|archive-url=https://web.archive.org/web/20110831190057/http://uclalawforum.com/media/background/gaza/2010-03-30_Mendes-Memo.pdf|archive-date=31 August 2011|url-status=live|df=dmy-all}} &quot;...the Palestinian State also meets the traditional criteria under the Montevideo Convention...&quot;; &quot;...the fact that a majority of states have recognised Palestine as a State should easily fulfil the requisite state practice&quot;.
* {{cite journal|author=McKinney, Kathryn M.|title=The Legal Effects of the Israeli-PLO Declaration ofPrinciples: Steps Toward Statehood for Palestine|url=http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&amp;context=sulr&amp;sei-redir=1#search=%22palestine+%22constitutive+theory%22+statehood%22|journal=Seattle University Law Review|volume=18|issue=93|year=1994|page=97|publisher=Seattle University|access-date=17 April 2011|postscript=:|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722063030/http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&amp;context=sulr&amp;sei-redir=1#search=%22palestine+%22constitutive+theory%22+statehood%22|archive-date=22 July 2011|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722063030/http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&amp;context=sulr&amp;sei-redir=1#search=%22palestine+%22constitutive+theory%22+statehood%22 |date=22 July 2011 }} &quot;It is possible, however, to argue for Palestinian statehood based on the constitutive theory&quot;.
* {{cite journal|author=McDonald, Avril|title=Operation Cast Lead: Drawing the Battle Lines of the Legal Dispute|url=https://litigation-essentials.lexisnexis.com/webcd/app?action=DocumentDisplay&amp;crawlid=1&amp;doctype=cite&amp;docid=16+Hum.+Rts.+Br.+25&amp;srctype=smi&amp;srcid=3B15&amp;key=74ccae52ba220673512e7784449388f0|journal=Human Rights Brief|volume=25|date=Spring 2009|publisher=Washington College of Law, Center for Human Rights and Humanitarian Law|access-date=17 April 2011|postscript=:|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329201731/https://litigation-essentials.lexisnexis.com/webcd/app?action=DocumentDisplay&amp;crawlid=1&amp;doctype=cite&amp;docid=16+Hum.+Rts.+Br.+25&amp;srctype=smi&amp;srcid=3B15&amp;key=74ccae52ba220673512e7784449388f0|archive-date=29 March 2012|url-status=live|df=dmy-all}} &quot;Whether one applies the criteria of statehood set out in the Montevideo Convention or the more widely accepted constitutive theory of statehood, Palestine might be considered a state.&quot;&lt;/ref&gt; The [[Palestinian National Authority]] is an interim administrative body formed as a result of the [[Oslo Accords]] that exercises limited autonomous jurisdiction within the [[Palestinian territories]]. In foreign relations, Palestine is represented by the [[Palestine Liberation Organization]].&lt;ref name=&quot;unnms&quot;/&gt; The State of Palestine is a member state of UNESCO,&lt;ref&gt;{{cite web|author=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|title=Arab States: Palestine|url=http://www.unesco.org/new/en/unesco/worldwide/arab-states/palestine/|publisher=United Nations|access-date=3 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104131813/http://www.unesco.org/new/en/unesco/worldwide/arab-states/palestine/|archive-date=4 January 2012|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; UNIDO and other international organizations.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Palestinians: Background and U.S. Relations|url=https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL34074.pdf|pages=40–41|date=18 March 2021|accessdate=10 November 2022|archivedate=13 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513163558/https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL34074.pdf}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ပဏမာ]]''' - ဍုင်သမ္မတပဏမာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Panama&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Panama}}'''&amp;nbsp;– Republic of Panama
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ပါပွာ နျူဂေနဳ]]''' - ဍုင်သၠးပွး ပါပွာ နျူဂေနဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Papua New Guinea&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Papua New Guinea}}'''&amp;nbsp;– Independent State of Papua New Guinea
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Papua New Guinea is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name=&quot;realm&quot;}} with one autonomous region, [[Autonomous Region of Bougainville|Bougainville]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ပါရဂွာဲ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ပါရဂွာဲ - ဍုင်သမ္မတ ပါရဂွာဲ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Paraguay&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Paraguay}}'''&amp;nbsp;– Republic of Paraguay
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ပေရူ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ပေရူ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Peru&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Peru}}'''&amp;nbsp;– Republic of Peru
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဖိလိပ္ပိန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဖိလိပ္ပိန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Philippines&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Philippines}}'''&amp;nbsp;– Republic of the Philippines
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}The Philippines contains one autonomous region, [[Bangsamoro]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ပဝ်လာန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ပဝ်လာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Poland&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Poland}}'''&amp;nbsp;– Republic of Poland
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ပဝ်တူဂြဳ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ပဝ်တူဂြဳ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Portugal&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Portugal}}'''&amp;nbsp;– Portuguese Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} Portugal contains two autonomous regions, [[Azores|the Azores]] and [[Madeira]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Pridnestrovie → [[#Transnistria|See Transnistria listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကွာတာ]]''' - ဍုင်ကွာတာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Qatar&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Qatar}}'''&amp;nbsp;– State of Qatar
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Republic of Korea → [[#Korea South|See Korea, South listing]]''
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Republic of the Congo → [[#Congo, Republic of the|See Congo, Republic of the listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ရဝ်မာန္နဳယျာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Romania&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Romania}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ရုရှာ]]''' - ကၟိန်ဍုင်ဖေဒ္ဒရေဝ် ရုရှာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Russia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Russia}}'''&amp;nbsp;– Russian Federation
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Russia is a [[federation]] of 83&amp;nbsp; internationally recognised [[federal subjects of Russia|federal subjects]] (republics, oblasts, krais, autonomous okrugs, federal cities, and an autonomous oblast). Several of the federal subjects are ethnic republics.{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ရွာန်ဒါ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ရွာန်ဒါ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Rwanda&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Rwanda}}'''&amp;nbsp;– Republic of Rwanda
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Sahrawi Arab Democratic Republic → [[#SADR|See Sahrawi Arab Democratic Republic listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သင်ခိတ် ကဵု နေဝိသ်]]''' - ဍုင်ဖေဒ္ဒရေဝ် သင်ခြိသ္သတဝ်ဖါ ကဵု နေဝိသ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Saint Kitts and Nevis&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Saint Kitts and Nevis}}'''&amp;nbsp;– Federation of Saint Christopher and Nevis
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Saint Kitts and Nevis is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name=&quot;realm&quot;}} and is a [[federation]]{{efn|name=&quot;federal&quot;}} of two islands, [[St. Kitts]] and [[Nevis]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သင်လူသဳယျာ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Saint Lucia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Saint Lucia}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Saint Lucia is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သင်ဝိန်သေန် ကဵု ဂြေန်နဒိန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Saint Vincent and the Grenadines&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Saint Vincent and the Grenadines}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Saint Vincent and the Grenadines is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သမဝ်ဝး]]''' - ဍုင်ဗၠးၜး သမဝ်ဝး
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Samoa&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Samoa}}'''&amp;nbsp;– Independent State of Samoa
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သင်မာရိနဝ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သင်မာရိနဝ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;San Marino&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|San Marino}}'''&amp;nbsp;– Republic of San Marino
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သဴတဝ်မေ ကဵု ပြိန်သဳပေ]]''' - ဍုင်သမ္မတဒဳမဝ်ကရေတ်တေတ် သဴတဝ်မေ ကဵု ပြိန်သဳပေ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;São Tomé and Príncipe&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|São Tomé and Príncipe}}'''&amp;nbsp;– Democratic Republic of São Tomé and Príncipe
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}São Tomé and Príncipe contains one autonomous province, [[Príncipe]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သဴဒဳ အရေဗဳယျာ]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် သဴဒဳ အရေဗဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Saudi Arabia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Saudi Arabia}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Saudi Arabia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
&lt;!--Sealand is not a sovereign state according to the definition in the introduction of this article and should not be included--&gt;
&lt;!--Scotland is not a sovereign state according to the definition in the introduction of this article and should not be included--&gt;
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သေန္နေဂလ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သေန္နေဂလ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Senegal&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Senegal}}'''&amp;nbsp;– Republic of Senegal
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သေရ်ဗဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ သေရ်ဗဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Serbia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Serbia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Serbia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Serbia contains two autonomous regions, [[Vojvodina]] and [[Kosovo and Metohija]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}} The latter is under the de facto control of [[#Kosovo|Kosovo]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သေရှေလ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သေရှေလ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Seychelles&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Seychelles}}'''&amp;nbsp;– Republic of Seychelles
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သဳရာလေယောန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သဳရာလေယောန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Sierra Leone&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Sierra Leone}}'''&amp;nbsp;– Republic of Sierra Leone
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သိင်္ဂပူရ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သိင်္ဂပူရ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Singapore&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Singapore}}'''&amp;nbsp;– Republic of Singapore
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သၠဝ်ဝါကဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ သၠဝ်ဝက်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Slovakia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Slovakia}}'''&amp;nbsp;– Slovak Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သၠဝ်ဝေနဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ သၠဝ်ဝေနဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Slovenia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Slovenia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Slovenia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တကအ်သဝ်လဝ်မောန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Solomon Islands&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Solomon Islands}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Solomon Islands is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သဝ်မာလဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတဖေဒ္ဒရာ သဝ်မာလဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Somalia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Somalia}}'''&amp;nbsp;– Federal Republic of Somalia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Somalia is a federation of [[states and regions of Somalia|six states]]. Two, [[Puntland]] and [[Galmudug]], have self-declared autonomy, while one, [[#Somaliland|Somaliland]], is de facto independent.
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Somaliland → [[#Somaliland|See Somaliland listing]]''
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;South Africa&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|South Africa}}'''&amp;nbsp;– Republic of South Africa
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''South Korea → [[#Korea South|See Korea, South listing]]''
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''South Ossetia → [[#South Ossetia|See South Ossetia listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သုဒါန်သၠုင်ကျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ သုဒါန်သၠုင်ကျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;South Sudan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|South Sudan}}'''&amp;nbsp;– Republic of South Sudan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}South Sudan is a [[federation]] of [[States of South Sudan|10 states and three administrative areas]].

* The [[Abyei|Abyei Area]] is a zone with &quot;special administrative status&quot; established by the [[Comprehensive Peace Agreement]] in 2005. It is ''de jure'' a condominium of South Sudan and Sudan, but de facto administered by two competing administrations and the United Nations.&lt;ref name=UNISFA2017&gt;{{cite web|url=https://unisfa.unmissions.org/statement-unisfa-recent-spate-attacks-abyei|title=Statement from UNISFA on the recent spate of attacks in Abyei|website=UNmissions.org|date=18 October 2017|access-date=12 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213022254/https://unisfa.unmissions.org/statement-unisfa-recent-spate-attacks-abyei|archive-date=13 February 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AbyeiName&gt;{{cite web|url=http://www.gurtong.net/ECM/Editorial/tabid/124/ctl/ArticleView/mid/519/articleId/17103/Abyei-Administration-Area-Changes-Name.aspx|title=Abyei Administration Area Changes Name|website=Gurtong.net|date=29 July 2015|access-date=12 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213022037/http://www.gurtong.net/ECM/Editorial/tabid/124/ctl/ArticleView/mid/519/articleId/17103/Abyei-Administration-Area-Changes-Name.aspx|archive-date=13 February 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သပိန်]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် သပိန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Spain&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Spain}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Spain
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} Spain is divided into [[Autonomous communities of Spain|17 autonomous communities and two special autonomous cities]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}{{efn|name=&quot;Plazas&quot;|Spain holds several small overseas territories scattered along the Mediterranean coast bordering [[Morocco]], known as the [[plazas de soberanía]].}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သဳရိလင်္ကာ]]''' - ဍုင်သမ္မတသဵုရှေလ္လေတ်ဒဳမဝ်ကရေတ်တေတ် သဳရိလင်္ကာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Sri Lanka&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Sri Lanka}}'''&amp;nbsp;– Democratic Socialist Republic of Sri Lanka{{efn|Formerly known as [[Dominion of Ceylon|Ceylon]] until 1972.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သုဒါန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သုဒါန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Sudan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Sudan}}'''&amp;nbsp;– Republic of the Sudan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Sudan is a [[federation]] of [[States of Sudan|18 states]].

* The [[Abyei|Abyei Area]] is a zone with &quot;special administrative status&quot; established by the [[Comprehensive Peace Agreement]] in 2005. It is ''de jure'' a condominium of South Sudan and Sudan, but de facto administered by two competing administrations and the United Nations.&lt;ref name=UNISFA2017/&gt;&lt;ref name=AbyeiName/&gt;
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Sudan, South → [[#South Sudan|See South Sudan listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သုရိနာမ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သုရိနာမ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Suriname&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Suriname}}'''&amp;nbsp;– Republic of Suriname
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Swaziland → [[#Eswatini|See Eswatini listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သဝေဒ္ဒန်|သွေဒ္ဒေန်]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် သွေဒ္ဒေန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Sweden&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Sweden}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Sweden
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သွိတ်သာလာန်]]''' - ဍုင်ကောန်ဖေဒါရိတ်ရှေန် သွိတ်သလာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Switzerland&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Switzerland}}'''&amp;nbsp;– Swiss Confederation
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Switzerland is a [[federation]] of [[Cantons of Switzerland|26 cantons]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သဳရိယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ အာရာပ်သဳရိယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Syria&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Syria}}'''&amp;nbsp;– Syrian Arab Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}The [[National Coalition for Syrian Revolutionary and Opposition Forces|Syrian National Coalition]], which is [[International recognition of the Syrian National Coalition|recognised]] as the legitimate representative of the Syrian people by 20 UN members, has established an [[Syrian Interim Government|interim government]] to rule rebel controlled territory during the [[Syrian civil war]].
Syria has one self-declared autonomous region: [[Autonomous Administration of North and East Syria|Rojava]].
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Taiwan (Republic of China) → [[#Taiwan|See Taiwan listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တာဇိကိသတာန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ တာဇိကိသတာန် 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Tajikistan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Tajikistan}}'''&amp;nbsp;– Republic of Tajikistan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Tajikistan contains one autonomous region, [[Gorno-Badakhshan Autonomous Province]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တာန်သာနဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတပံင်ကောံ တာန်သာနဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Tanzania&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Tanzania}}'''&amp;nbsp;– United Republic of Tanzania
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Tanzania contains one autonomous region, [[Zanzibar]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သေံ]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် သေံ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Thailand&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Thailand}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Thailand
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''The Bahamas → [[#Bahamas|See Bahamas, The listing]]''
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''The Gambia → [[#Gambia|See Gambia, The listing]]''
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Timor-Leste → [[#East Timor|See East Timor listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တဝ်ဂေါ]]''' - ဍုင်သမ္မတ တဝ်ဂေါလေသ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Togo&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Togo}}'''&amp;nbsp;– Togolese Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တံင်ဂါ]]''' - ဍုင်ဨကရာဇ် တံင်ဂါ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Tonga&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Tonga}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Tonga
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Transnistria → [[#Transnistria|See Transnistria listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တြိနိဒါဒ် ကဵု တဝ်ဗဂေါ]]''' - ဍုင်သမ္မတ တြိနိဒါဒ် ကဵု တဝ်ဗဂေါ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Trinidad and Tobago&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Trinidad and Tobago}}'''&amp;nbsp;– Republic of Trinidad and Tobago
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Trinidad and Tobago contains one autonomous region, [[Tobago]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တူနဳသဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ တူနဳသဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Tunisia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Tunisia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Tunisia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တူရကဳ]]''' - ဍုင်သမ္မတ တူရကဳယေ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Turkey&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Turkey}}'''&amp;nbsp;– Republic of Türkiye{{efn|The government of Turkey uses &quot;Türkiye&quot; as the official English name of the country.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ထက်မေန္နဳသတာန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Turkmenistan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Turkmenistan}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တူဝလူ]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Tuvalu&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Tuvalu}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Tuvalu is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ယူဂါန္ဒာ|ဥူဂါန္ဒာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ယူဂါန္ဒာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Uganda&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Uganda}}'''&amp;nbsp;– Republic of Uganda
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ယူကြိန်|ဥူကြိန်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Ukraine&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Ukraine}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Ukraine contains one autonomous region, the [[Autonomous Republic of Crimea]],{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}} which is under the control of [[#Russia|Russia]]. Five other areas of Ukraine are under full or partial Russian control, including [[Donetsk Oblast|Donetsk]], [[Kherson Oblast|Kherson]], [[Luhansk Oblast|Luhansk]], [[Sevastopol]], and [[Zaporizhzhia Oblast|Zaporizhzhia]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အဳမိရာသ်]]''' - ဍုင်ပံင်ကောံအာရာပ် အဳမိရာသ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;United Arab Emirates&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|United Arab Emirates}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}The United Arab Emirates is a [[federation]] of [[Emirates of the United Arab Emirates|seven emirates]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဍုင်ပံင်ကောံဨကရာဇ် (ယူကေ)|သဟရာဇ်ဗြိတိန်]]''' - ဍုင်ပံင်ကောံဨကရာဇ် ဂရိတ်ဗြိတိန် ကဵု အာဲယျာလာန်သၟဝ်ကျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;United Kingdom&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|United Kingdom}}'''&amp;nbsp;– United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}The United Kingdom is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name=&quot;realm&quot;||group=}} consisting of [[countries of the United Kingdom|four constituent countries]]; [[England]], [[Northern Ireland]], [[Scotland]], and [[Wales]]. The United Kingdom has the following 13 [[British Overseas Territories|overseas territories]] and one [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic dependent territory:

* {{noflag|[[Akrotiri and Dhekelia]]}}
* {{flag|Anguilla}}
* {{flag|Bermuda}}
* {{flag|British Indian Ocean Territory}}
* {{flag|British Virgin Islands}}
* {{flag|Cayman Islands}}
* {{flag|Falkland Islands}}
* {{flag|Gibraltar}}
* {{flag|Montserrat}}
* {{flag|Pitcairn Islands}}
* {{noflag|[[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]}}
* {{flag|South Georgia and the South Sandwich Islands}}
* {{flag|Turks and Caicos Islands}}
* ''{{flag|British Antarctic Territory}}''

The [[The Crown|British monarch]] also has direct sovereignty over three self-governing [[Crown Dependencies]]:

* {{flag|Bailiwick of Guernsey|name=Guernsey}}
* {{flag|Isle of Man}}
* {{flag|Jersey}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ (အမေရိကာန်)]]''' - ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;United States&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|United States}}'''&amp;nbsp;– United States of America
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}The United States is a [[federation]] of [[Political divisions of the United States#States and their subdivisions|50 states]], one [[Washington, D.C.|federal district]], and one [[Palmyra Atoll|incorporated territory]]. Additionally, the [[Federal government of the United States]] has sovereignty over 13 [[unincorporated territories]]. Of these territories, the following five are inhabited possessions:

* {{flag|American Samoa}}
* {{flag|Guam}}
* {{flag|Northern Mariana Islands}}
* {{flag|Puerto Rico}}
* {{flag|U.S. Virgin Islands}}

It also has sovereignty over several uninhabited territories:

* [[Baker Island]]
* [[Howland Island]]
* [[Jarvis Island]]
* [[Johnston Atoll]]
* [[Kingman Reef]]
* [[Midway Atoll]]
* [[Navassa Island]]
* [[Wake Island]]

It also disputes sovereignty over the following two territories:

* ''[[Bajo Nuevo Bank]]''
* ''[[Serranilla Bank]]''

Three sovereign states have become [[associated state]]s of the United States under the [[Compact of Free Association]]:

* {{flag|Marshall Islands}} – Republic of the Marshall Islands
* {{flag|Federated States of Micronesia|name=Micronesia}} – Federated States of Micronesia
* {{flag|Palau}} – Republic of Palau
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ယူရုကွာဲ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ယူရုကွာဲ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Uruguay&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Uruguay}}'''&amp;nbsp;– Oriental Republic of Uruguay
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဥဇဗေက္ကိသတာန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဥဇဗေက္ကိသတာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Uzbekistan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Uzbekistan}}'''&amp;nbsp;– Republic of Uzbekistan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Uzbekistan contains one autonomous region, [[Karakalpakstan]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဝါနုအာတူ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဝါနုအာတူ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Vanuatu&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Vanuatu}}'''&amp;nbsp;– Republic of Vanuatu
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဝါတိကာန်]]''' - နာဂရပူရ် ဝါတိကာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Vatican City&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Vatican City}}'''&amp;nbsp;– Vatican City State
| style=&quot;background:#ddf;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; [[United Nations General Assembly observers#Present non-member observers|UN General Assembly observer state]] under the designation of &quot;[[Holy See]]&quot;; member of three [[list of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Administered by the [[Holy See]], a sovereign entity with diplomatic relations to {{Numrec|Holy See|N=3||states}}. This figure consists of {{Numrec|Holy See|link=N}} ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂs, the Cook Islands, the Republic of China (Taiwan), and the State of Palestine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|title=Bilateral relations of the Holy See|publisher=Holy See website|access-date=5 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709142833/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|archive-date=9 July 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; In addition, the European Union and the Sovereign Military Order of Malta maintain diplomatic relations with the Holy See. The Holy See is a member of three [[list of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]] ([[International Telecommunication Union|ITU]], [[Universal Postal Union|UPU]], and [[World Intellectual Property Organization|WIPO]]) and the [[International Atomic Energy Agency|IAEA]], as well as being a permanent observer of the UN (in the category of &quot;Non-member State&quot;)&lt;ref name=&quot;unnms&quot;&gt;{{cite web|title=Non-member States and Entities |url=https://www.un.org/en/members/nonmembers.shtml |publisher=United Nations |access-date=30 August 2010 |date=29 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090509204646/http://www.un.org/en/members/nonmembers.shtml |archive-date=9 May 2009 }}&lt;/ref&gt; and [[Foreign relations of the Holy See#Participation in international organizations|multiple other UN System organizations]]. The Vatican City is governed by officials appointed by the [[Pope]], who is the Bishop of the Diocese of Rome and ''[[ex officio member|ex officio]]'' sovereign of Vatican City.
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဝေနေဇြူလာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဗဝ်လဳဝါရဳယာန် ဝေနေဇြူလာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Venezuela&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Venezuela}}'''&amp;nbsp;– Bolivarian Republic of Venezuela
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}Venezuela is a [[federation]] of [[States of Venezuela|23 states]], [[Administrative divisions of Venezuela|one capital district, and federal dependencies]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဝဳယေတ်နာမ်]]''' - ဍုင်သမ္မတသဵုရှေလ္လေတ် ဝဳယေတ်နာမ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Vietnam&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Vietnam}}'''&amp;nbsp;– Socialist Republic of Vietnam
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Western Sahara → [[#SADR|See Sahrawi Arab Democratic Republic listing]]''
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ယေမေန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ယေမေန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Yemen&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Yemen}}'''&amp;nbsp;– Republic of Yemen
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဇြာမ္ဗဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဇြာမ္ဗဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Zambia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Zambia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Zambia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ဇြိမ္ဗာဗွေ]]''' - ဍုင်သမ္မတ ဇြိမ္ဗာဗွေ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Zimbabwe&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Zimbabwe}}'''&amp;nbsp;– Republic of Zimbabwe
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none
{{extent}}
|
|- style=&quot;background:Lightgrey;&quot;
|
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;↑ [[Member states of the United Nations|ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂs]] and [[United Nations General Assembly observers#Present non-member observers|General Assembly observer states]] ↑
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A ZZZ&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;
|
|- style=&quot;background:Darkgrey;&quot;
|
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;AB&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
|
|- style=&quot;background:Lightgrey;&quot;
|
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;↓ Other states ↓
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D AAA&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;
|{{Anchor|Other states}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အာဗ်ခါဇြဳယျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ အာဗ်ခါဇြဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Abkhazia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Abkhazia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Abkhazia
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|GEORGIA}}
{{extent}}[[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|Recognised by]] Russia, Nauru, Nicaragua, Syria, Venezuela, Artsakh, South Ossetia and Transnistria.&lt;ref name=ASOTREC&gt;{{cite web|url=http://www.newsru.com/russia/17nov2006/aup.html|date=17 November 2006|access-date=5 June 2011|script-title=ru:Абхазия, Южная Осетия и Приднестровье признали независимость друг друга и призвали всех к этому же|publisher=newsru.com|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416050525/http://www.newsru.com/russia/17nov2006/aup.html|archive-date=16 April 2009|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Claimed in whole by [[#Georgia|Georgia]] as the [[Government of the Autonomous Republic of Abkhazia|Autonomous Republic of Abkhazia]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[အာတ်သး]]''' - ဍုင်သမ္မတ အာတ်သး
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Artsakh&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Republic of Artsakh|name=Artsakh}}'''&amp;nbsp;– Republic of Artsakh{{efn|Formerly known as the Nagorno-Karabakh Republic, its official name from 1991 to 2017}}
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|AZERBAIJAN}}
{{extent}}A de facto independent state,&lt;ref name=montevideo/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Krüger, Heiko|title=The Nagorno-Karabakh Conflict: A Legal Analysis|url=https://books.google.com/books?id=7JDCQu-Us8sC&amp;pg=PA55|page=55|publisher=Springer|year=2010|isbn=978-3-642-11787-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Nikoghosyan, Hovhannes|title=Kosovo ruling implications for Armenia and Azerbaijan|url=http://www.huliq.com/1/803-kosovo-ruling-implications-armenia-and-azerbaijan|newspaper=HULIQ.com|publisher=Hareyan Publishing, LLC|date=August 2010|access-date=17 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123044441/http://www.huliq.com/1/803-kosovo-ruling-implications-armenia-and-azerbaijan|archive-date=23 November 2011|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; [[Foreign relations of Artsakh|recognised only by]] [[Abkhazia]],&lt;ref name=&quot;NKRrecognition&quot;&gt;[http://ararat-online.ru/news/984-2025-vice-spiker-parlamenta-abxazii-vybory-v-nkr-sootvetstvuyut-vsem-mezhdunarodnym-standartam.html Вице-спикер парламента Абхазии: Выборы в НКР соответствуют всем международным стандартам] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811164310/http://ararat-online.ru/news/984-2025-vice-spiker-parlamenta-abxazii-vybory-v-nkr-sootvetstvuyut-vsem-mezhdunarodnym-standartam.html |date=11 August 2011 }}: &quot;Абхазия, Южная Осетия, НКР и Приднестровье уже давно признали независимость друг друга и очень тесно сотрудничают между собой&quot;, – сказал вице-спикер парламента Абхазии. ... &quot;...Абхазия признала независимость Нагорно-Карабахской Республики...&quot; – сказал он.&quot;&lt;/ref&gt; [[South Ossetia]]&lt;ref name=&quot;NKRrecognition&quot;/&gt; and [[Transnistria]].&lt;ref name=&quot;NKRrecognition&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;transgovt&quot;&gt;{{cite web |url=http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html |title=In detail: The foreign policy of Pridnestrovie |publisher=Pridnestrovie |date=26 May 2010 |access-date=29 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511144044/http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html |archive-date=11 May 2008 |accessdate=10 November 2022 |archivedate=11 May 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511144044/http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html }}&lt;/ref&gt; Claimed in whole by [[#Azerbaijan|Azerbaijan]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/3658938.stm Regions and territories: Nagorno-Karabakh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823113424/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/3658938.stm |date=23 August 2007 }} (17 January 2006). BBC News. Retrieved 17 January 2006.&lt;/ref&gt;
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တကအ်ခေါက်]]'''
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Cook Islands&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Cook Islands}}'''
| style=&quot;background:#e2efda;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; Member of eight [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(See [[Political status of the Cook Islands and Niue|political status]])&lt;/small&gt;
{{extent}}A state in [[associated state|free association]] with [[#New Zealand|New Zealand]], {{Numrel|CK|alt2=the Cook Islands maintains |diplomatic relations with|other states|O=Y}}. The Cook Islands is a member of [[list of specialized agencies of the United Nations|multiple UN agencies]] with full treaty making capacity.&lt;ref name=&quot;untreaty1&quot;/&gt; It shares a [[Monarchy of New Zealand|head of state]] with New Zealand as well as having [[New Zealand nationality law|shared citizenship]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ကဝ်သဝ်ဗဝ်]]''' - ဍုင်သမ္မတ ကဝ်သဝ်ဗဝ်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Kosovo&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Kosovo}}'''&amp;nbsp;– Republic of Kosovo
| style=&quot;background:#e2efda;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; Member of two [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|SERBIA}}
{{extent}}Pursuant to [[United Nations Security Council Resolution 1244]], Kosovo was placed under the administration of the [[United Nations Interim Administration Mission in Kosovo]] in 1999.&lt;ref&gt;{{cite web|title=United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/unmik/|website=UN|access-date=8 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225015010/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/unmik/|archive-date=25 December 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Kosovo [[2008 Kosovo declaration of independence|declared independence in 2008]], and it has {{Numrec|Kosovo|received diplomatic recognition from|ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂs}} and the [[Republic of China]], while 18 states have recognized Kosovo only to later withdraw their recognition.&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.rs/sr/index.php/pres-servis/saopstenja/22340--18-k-sl03032020?lang=lat ''&quot;Sijera Leone je 18. država koja je povukla priznanje tzv. Kosova&quot;'' − http://www.mfa.gov.rs/]&lt;/ref&gt; Serbia continues to maintain its sovereignty claim over Kosovo. Other ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂs and non ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂs continue to recognise Serbian sovereignty or have taken no position on the question. Kosovo is a member of the [[International Monetary Fund]] and the [[World Bank Group]]. The Republic of Kosovo has de facto control over most of the territory, with limited control in [[North Kosovo]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[နဳဝေ]]''' 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Niue&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Niue}}'''
| style=&quot;background:#e2efda;&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; Member of five [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; none&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(See [[Political status of the Cook Islands and Niue|political status]])&lt;/small&gt;
{{extent}}A state in [[associated state|free association]] with [[#New Zealand|New Zealand]], {{Numrel|Niue|alt2=Niue maintains |diplomatic relations with|other states|O=Y}}. Niue is a member of [[list of specialized agencies of the United Nations|multiple UN agencies]] with full treaty making capacity.&lt;ref name=&quot;untreaty1&quot;/&gt; It shares a [[Monarchy of New Zealand|head of state]] with New Zealand as well as having [[New Zealand nationality law|shared citizenship]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သဳပြုသ်သၟဝ်ကျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတတူရကဳ သဳပြုသ်သၟဝ်ကျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Northern Cyprus&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Northern Cyprus}}'''&amp;nbsp;– Turkish Republic of Northern Cyprus
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|CYPRUS}}
{{extent}} [[Foreign relations of Northern Cyprus|Recognised only by]] [[#Turkey|Turkey]]. Under the name &quot;Turkish Cypriot State&quot;, it is an observer state of the [[Organisation of Islamic Cooperation]] and the [[Economic Cooperation Organization]]. Northern Cyprus is claimed in whole by the [[#Cyprus|Republic of Cyprus]].&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cyprus/ The World Factbook|Cyprus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109202203/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cyprus/ |date=2021-01-09 }}  (10 January 2006). Central Intelligence Agency. Retrieved 17 January 2006.&lt;/ref&gt;
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သးရဝဳ]]''' 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;SADR&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Sahrawi Arab Democratic Republic}}'''
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|MOROCCO}}
{{extent}}Recognised at some stage by {{Numrec|Sahrawi Arab Democratic Republic||ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂs}}, {{Numrec|Sahrawi Arab Democratic Republic|W=Y|link=N}} of which have since withdrawn or frozen their recognition. It is a founding member of the [[African Union]] and the Asian–African Strategic Partnership formed at the 2005 [[Asian–African Conference]]. The territories under its control, the so-called [[Free Zone (region)|Free Zone]], are claimed in whole by [[#Morocco|Morocco]] as part of its [[Southern Provinces]]. In turn, the Sahrawi Arab Democratic Republic claims the part of [[Western Sahara]] to the west of the [[Moroccan Western Sahara Wall|Moroccan Wall]] controlled by Morocco. Its government resides in exile in [[Tindouf]], [[#Algeria|Algeria]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သဝ်မာလဳလာန်]]''' - ဍုင်သမ္မတ သဝ်မာလဳလာန်
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Somaliland&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Somaliland}}'''&amp;nbsp;– Republic of Somaliland
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|SOMALIA}}
{{extent}}A de facto independent state,&lt;ref name=montevideo&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4PwmeRG9QsUC|last1=Ker-Lindsay|first1=James|title=The Foreign Policy of Counter Secession: Preventing the Recognition of Contested States|page=53|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2012|quote=In addition to the four cases of contested statehood described above, there are three other territories that have unilaterally declared independence and are generally regarded as having met the Montevideo criteria for statehood but have not been recognized by any states: Transnistria, Nagorny Karabakh, and Somaliland.|access-date=24 September 2013|df=dmy-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20131009041217/http://books.google.com/books?id=4PwmeRG9QsUC|archive-date=9 October 2013|url-status=live|isbn=9780199698394}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FailureofStates&gt;{{cite journal|url=http://minnjil.org/wp-content/uploads/2010/04/kreuterweb-pdf.pdf|last1=Kreuter|first1=Aaron|title=Self-Determination, Sovereignty, and the Failure of States: Somaliland and the Case for Justified Secession|journal=[[Minnesota Journal of International Law]]|volume=19:2|pages=380–381|publisher=[[University of Minnesota Law School]]|year=2010|quote=Considering each of these factors, Somaliland has a colorable argument that it meets the theoretical requirements of statehood. ... On these bases, Somaliland appears to have a strong claim to statehood.|access-date=24 September 2013|df=dmy-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927082111/http://minnjil.org/wp-content/uploads/2010/04/kreuterweb-pdf.pdf|archive-date=27 September 2013|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927082111/http://minnjil.org/wp-content/uploads/2010/04/kreuterweb-pdf.pdf |date=27 September 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AfricaReport&gt;{{cite journal|url=http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf|author=International Crisis Group|title=Somaliland: Time for African Union leadership|journal=[[The Africa Report]]|issue=110|pages=10–13|publisher=[[Jeune Afrique|Groupe Jeune Afrique]]|date=23 May 2006|access-date=19 April 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720022321/http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf|archive-date=20 July 2011|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720022321/http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf |date=20 July 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=PolSomaliland&gt;{{cite journal|url=http://www.somalilandtimes.net/sl/2009/403/P200.pdf|last1=Mesfin|first1=Berouk|title=The political development of Somaliland and its conflict with Puntland|journal=ISS Paper|issue=200|page=8|publisher=[[Institute for Security Studies]]|date=September 2009|access-date=19 April 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123043040/http://www.somalilandtimes.net/sl/2009/403/P200.pdf|archive-date=23 November 2011|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=StrangeCase&gt;{{cite journal|url=http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf|last1=Arieff|first1=Alexis|title=De Facto Statehood? The Strange Case of Somaliland|journal=[[Yale Journal of International Affairs]]|issue=Spring/Summer 2008|pages=1–79|publisher=International Affairs Council at Yale|access-date=17 April 2011|df=dmy-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20111213214545/http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf|archive-date=13 December 2011|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111213214545/http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf |date=13 December 2011 }}&lt;/ref&gt; [[Foreign relations of Somaliland|not diplomatically recognised by]] any other state, claimed in whole by the [[#Somalia|Federal Republic of Somalia]].&lt;ref name=&quot;Somalilandprofile&quot;&gt;{{cite web|title=Somaliland profile|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14115069|website=[[BBC News]]|date=14 December 2017|access-date=27 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170423054426/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14115069|archive-date=23 April 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[သြသ္သေတဳယျာသၠုင်ကျာ]]''' - ဍုင်သမ္မတ သြသ္သေတဳယျာသၠုင်ကျာ ဍုင်အလာန္နဳယျာ
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;South Ossetia&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|South Ossetia}}'''&amp;nbsp;– Republic of South Ossetia–the State of Alania
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|GEORGIA}}
{{extent}}A de facto independent state,&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Jansen, Dinah|title=The Conflict between Self-Determination and Territorial Integrity: the South Ossetian Paradigm|url=https://es.scribd.com/document/31659924/The-Conflict-between-Self-Determination-and-Territorial-Integrity-The-South-Ossetian-Paradigm|journal=Geopolitics Vs. Global Governance: Reinterpreting International Security|pages=222–242|year=2009|publisher=Centre for Foreign Policy Studies, University of Dalhousie|isbn=978-1-896440-61-3|access-date=14 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819063355/https://es.scribd.com/document/31659924/The-Conflict-between-Self-Determination-and-Territorial-Integrity-The-South-Ossetian-Paradigm|archive-date=19 August 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|recognised by]] Russia, Nicaragua, Nauru, Syria, Venezuela, Abkhazia, Artsakh, and Transnistria. Claimed in whole by [[#Georgia|Georgia]] as the [[Provisional Administration of South Ossetia]].&lt;ref name=&quot;cnnAbSO&quot;&gt;{{Cite news|title=Russia condemned for recognizing rebel regions|url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/europe/08/26/russia.vote.georgia/index.html|newspaper=CNN.com|publisher=Cable News Network|date=26 August 2008|access-date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829045537/http://www.cnn.com/2008/WORLD/europe/08/26/russia.vote.georgia/index.html|archive-date=29 August 2008|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[ထာဲဝါန်]]''' 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Taiwan&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Republic of China|name=Taiwan}}'''&amp;nbsp;– Republic of China{{efn|name=&quot;ChinaTaiwan&quot;}}
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership, former membership until 1971
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |[[Foreign relations of Taiwan|Partially unrecognised]]. {{claimedby|PRC}}
{{extent}}A state competing (nominally) for recognition with the [[China|People's Republic of China]] (PRC) as the government of China since 1949. The Republic of China (ROC) controls the island of [[geography of Taiwan|Taiwan]], [[Penghu]], [[Kinmen]], the [[Matsu Islands]], and [[Pratas Island]], as well as [[Taiping Island]] and [[Zhongzhou Reef]] of the [[Spratly Islands]], and has not renounced claims over its annexed territories on the [[Mainland China|mainland]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Ma refers to China as ROC territory in magazine interview |work=[[Taipei Times]] |date=8 October 2008 |url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2008/10/08/2003425320 |access-date=13 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603213128/http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2008/10/08/2003425320 |archive-date=3 June 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; The ROC is recognised by {{Numrec|Republic of China|asof=E|alt=ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂs and the Holy See as of}}, none of which recognise the PRC. Additionally, one UN member ([[Bhutan]]) has [[Foreign relations of Taiwan#Relations with neither the ROC nor the PRC|refrained from recognising]] either the ROC or the PRC.

In addition to these relations, the ROC also maintains unofficial relations&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ey.gov.tw/state/News_Content3.aspx?n=A88B8E342A02AD0A&amp;s=F1B6AD3B065E43D8|script-title=zh:中華民國國情介紹|date=22 March 2017|website=2.16.886.101.20003}}&lt;/ref&gt; with 58 ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂs, one [[list of states with limited recognition|self-declared state]] ([[Somaliland]]), three territories ([[Guam]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]), and the [[European Union]] via its [[Taipei Economic and Cultural Representative Office|representative offices and consulates]] under the [[One China]] principle. Taiwan has the 31st-largest diplomatic network in the world with 110 offices.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=van der Wees |first1=Gerrit |title=Is Taiwan's International Space Expanding or Contracting? |url=https://thediplomat.com/2021/12/is-taiwans-international-space-expanding-or-contracting/ |website=thediplomat.com |publisher=The Diplomat |access-date=16 December 2021}}&lt;/ref&gt;

The territory of the ROC is claimed in whole by the PRC.{{efn|name=&quot;TAI2&quot;}} The ROC [[Foreign relations of Taiwan#Relations with international organizations|participates in international organizations]] under a variety of pseudonyms, most commonly &quot;[[Chinese Taipei]]&quot; and in the [[World Trade Organization|WTO]] it has full membership under the designation of &quot;Separate Customs Territory of Taiwan, Penghu, Kinmen and Matsu&quot;. The ROC was a founding member of the UN and enjoyed membership from 1945 to 1971, with veto power in the [[United Nations Security Council|UN Security Council]]. See [[China and the United Nations]].
|
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|'''[[တြာန်နိသ္တြဳယျာ]]''' 
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;|&lt;span id=&quot;Transnistria&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Transnistria}}'''&amp;nbsp;– Pridnestrovian Moldavian Republic
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|MOLDOVA}}
{{extent}}A de facto independent state,&lt;ref name=montevideo/&gt; [[Foreign relations of Transnistria|recognised only by]] Abkhazia, Artsakh and South Ossetia.&lt;ref name=ASOTREC /&gt; Claimed in whole by [[#Moldova|Moldova]].&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-18286268 Regions and territories: Trans-Dniester]&lt;/ref&gt;
|
|- style=&quot;background:Lightgrey;&quot;
|
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;↑ Other states ↑
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D ZZZ&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;
|
|- style=&quot;background:Darkgrey;&quot;
|
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZZ&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZZ&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZZ&lt;/span&gt;
|
|}
{{col-begin|width=760px}}
{{col-2}}
'''&quot;Membership within the UN System&quot; column legend'''
{{legend|white|ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ}}
{{legend|#ddf|UN General Assembly observer state}}
{{legend|#e2efda|Member state of a UN Specialized Agency}}
{{legend|lemonchiffon|No membership}}
{{col-2}}
'''&quot;Sovereignty dispute&quot; column legend''' 
{{legend|white|Undisputed sovereignty}}
{{legend|#fcc|Disputed sovereignty}}
{{col-end}}

== ဆက်ဗှ် ==
{{div col}}
* [[Armorial of sovereign states]]
* [[Gallery of sovereign state flags]]
* [[ISO 3166-1]]
* [[List of adjectival and demonymic forms for countries and nations]]
* [[List of administrative divisions by country]]
* [[Associated state|List of associated states]]
* [[Condominium (international law)|List of condominiums]]
* [[List of countries and dependencies and their capitals in native languages]]
* [[List of countries and dependencies by area]]
* [[List of countries and dependencies by population]]
* [[List of countries by United Nations geoscheme]]
* [[List of country-name etymologies]]
* [[Dependent territory|List of dependent territories]]
* [[List of international rankings]]
* [[List of ISO 3166 country codes]]
* [[List of micronations]]
* [[List of national capitals]]
* [[List of rebel groups that control territory]]
* [[List of states with limited recognition]]
* [[List of territorial disputes]]
* [[List of territories governed by the United Nations]]
* [[Lists of political entities by century]]
* [[Lists of state leaders by century]]
* [[Member states of the United Nations]]
* [[Sovereign state]]
** [[List of former sovereign states]]
** [[List of sovereign states and dependent territories by continent]]
** [[List of sovereign states by date of formation]]
* [[Template:Clickable world map]]
* [[Terra nullius]]
* [[United Nations list of non-self-governing territories]]
{{div col end}}

== တင်စၟတ် ==
{{notelist|30em}}

== နိဿဲ ==
{{reflist|30em}}

== ပြကိုဟ် ==
* {{cite book |title=The World: A Third World Guide: 1995/96 |editor1-last=Bissio |editor1-first=Roberto Remo |publisher=Instituto del Tercer Mundo |year=1995 |location=Montevideo |isbn=978-0-85598-291-1 |oclc=476299738}}
* {{cite web |title=Countries or areas, codes and abbreviations|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49alpha.htm|publisher=Statistics Division, United Nations|date=1 April 2010}}
* {{cite web |last=Davis|first=Tim|title=World Countries and States List |url=http://www.timdavis.com.au/data/|work=TimDavis.com.au|date=19 February 2009}}
* {{cite web |title=Geographic Names|url=https://www.un.org/Depts/Cartographic/english/geoinfo/geoname.pdf|publisher=Department of Public Information, Cartographic Section, United Nations|date=7 September 2000}}
* {{cite web |title=ISO 3166-1 Country names and code elements|url=http://www.iso.org/iso/country_codes/iso_3166_code_lists/country_names_and_code_elements.htm|publisher=International Organization for Standardization|year=2010}}
* {{cite web |title=List of countries, territories and currencies|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm|publisher=Publications Office of the European Union|date=4 May 2010}}
* {{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070607060922/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html|url-status=dead|archive-date=7 June 2007|publisher=Central Intelligence Agency|location=United States|year=2010|accessdate=10 November 2022|archivedate=7 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107142508/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html}}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=NYszJtC66FAC&amp;q=%22official%20name%22%20palestine&amp;pg=PA161 |page=161 |title=Middle East Review 2003/04: The Economic and Business Report |author=World of Information (Firm), and International Chamber of Commerce |edition=27th |location=London |publisher=Kogan Page |year=2003 |isbn=978-0-7494-4066-4 |oclc=51992589}}
* {{cite web |url=https://peakbagger.com/PBGeog/countries.aspx|title=The Countries of the World|website=PeakBagger.com|last1=Slayden|first1=Greg|access-date=24 July 2020|df=dmy-all}}

{{Earth}}
{{Lists of sovereign states and dependent territories by continent}}
{{Lists of political entities by century}}
{{States with limited recognition}}</text>
      <sha1>drhpnulxemwf2gxuo4a9fo91orp15a5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အံင်ဇေယျ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6204</id>
    <revision>
      <id>53987</id>
      <parentid>42274</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>53987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45868" sha1="2c7srttnqgx4xgn6e5ig50h77xowlho" xml:space="preserve">{{
Infobox royalty
|name=အံင်ဇဲယျ &lt;br/&gt; {{my|အလောင်းဘုရား}}
|image=Alaungpaya.JPG
|caption=Statue of Alaungpaya in front of the [[National Museum of Myanmar (Yangon)|National Museum, Yangon]]
|succession=[[List of Burmese monarchs|King of Burma]]|reign=29 February 1752{{snd}}11 May 1760&lt;ref name=mmt-1-52&gt;Maung Maung Tin Vol. 1 1905: 52&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cb-1&gt;Buyers, Alaungpaya&lt;/ref&gt;
|coronation=17 April 1752
|predecessor=[[Mahadhammaraza Dipadi]]
|regent=
|reg-type=
|successor=[[Naungdawgyi]]
|suc-type=Successor
|birth_date={{OldStyleDate|24 August|1714|13 August}} &lt;br&gt; Friday, 1st waning of Tawthalin 1076 [[Burmese calendar|ME]]&lt;ref name=mmt-1-246&gt;Maung Maung Tin Vol. 1 1905: 246&lt;/ref&gt;
|birth_place=[[Shwebo|Moksobo]]
|death_date={{death date and age|1760|5|11|1714|9|24|df=y}} &lt;br&gt; Sunday, 12th waning of Kason 1122 [[Burmese calendar|ME]]&lt;ref name=mmt-1-246/&gt;
|death_place=Kinywa, [[Mottama|Martaban]]
|burial_date=May 1760
|burial_place=[[Shwebo]]
|spouse=[[Yun San]]
|issue=[[Naungdawgyi]] &lt;br/&gt; [[Hsinbyushin]] &lt;br/&gt; [[Bodawpaya]]
|issue-link=#Family
|issue-pipe=among others...
|full name=Sīri Pavara Vijaya Nanda Jatha Mahādhammarāja  &lt;br/&gt; {{my|သီရိ ပဝရ ဝိဇယ နန္ဒ ဇဌ မဟာ ဓမ္မရာဇ}}
|house=[[Konbaung dynasty|Konbaung]]
|father=[[Min Nyo San]]
|mother=[[Saw Nyein Oo]]
|signature=
|religion=[[Theravada|Theravada Buddhism]]
|type=monarch.
}}

'''အံင်ဇဲယျ (Alaungpaya)''' ({{Lang-my|အလောင်းဘုရား}}, {{IPA-my|ʔəláʊɰ̃ pʰəjá|pron}}; သီုကဵု မကော်စ အလံင်ဖယျာ (၂၄ အဝ်ဂေတ် [လဆောဝ်ဟီု ၁၃ အဝ်ဂေတ်]၁၇၁၄ {{Snd}} ၁၁ မေ ၁၇၆၀) ဂှ် ဒှ်သၟိင်ဨကရာဇ်ဂကူဗၟာ ညးမစံင်ပလီု ဍုင်မန်ဂမၠိုင်၊ ဂစိုတ်ပဠက် ဂကူမန်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် တၞောဝ်သၟိင်ဗၟာကုံဗံင်။ ကိုပ်ကၠာညးဟွံဂွံချိုတ် ဟိုတ်နူ ဘဲအခိင်မဗတိုက်ဒၟံင် နိဂီုသေံဝွံ နူဘဝ ညးဇၞော်ကွာန်မွဲဂှ် ဂွံဒှ်သၟိင်ဂကူဗၟာတုဲ အာဗတိုက်ပလီုလဝ် မဏိပူရ်၊ သီကေတ် ဍုင်လာန်နာ၊ ဗတိုက်ပလီုကၠေအ် ဍုင်မန် သီုဂွံဂစိုတ်ပဠက်ဏာလဝ် ဂကူမန်တအ်ကီုရ။ အခိင်မဗတိုက် နိဂီုသေံဂှ် ဒးသေနတ် လပါ်လက်ကြဴတုဲ ဂရေက်စဴ စိုပ်ဗဒါဲမုတ္တမဂှ် ချိုတ်အာရ။ ဍုင်လ္ဂုင် နူကဵု ဒၞာဲမဒှ်ဒၟံင်ကွာန်တမ္ၚာဂှ် လုပ်သီကေတ်တုဲ ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်တုဲ သၠာဲထောအ်ယၟုဍုင် ဍုင်ယာန်ဂုန် နကဵု ဘာသာဗၟာ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင်သၞအိုတ် (ဝါ) သၞ မဒှ်ဂကူမန် အိုတ်ရ။

နကဵု ဂကူဗၟာတအ်မ္ဂး ပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲစရင် သၟိင်ဨကရာဇ်ဗၟာ ဇၞော်အိုတ် မွဲကရောမ် ကု သၟိင်အနဝ်ရထာ ကေုာံ သၟိင်ဖရင်နံင် မဒှ်သၟိင် မသီကေတ် ရးနိဂီုမန်ဂမၠိုင်တုဲ စုတ်ပၠုပ်လဝ် သၟဝ်တဲ ဂကူဗၟာညးတအ်ရ။

== ဝင်အတိက် ==
အံင်ဇဲယျ မဂွံအဓိပ္ပါယ် (ဇမၞးလတူဇမၞး) က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်မုသုဲဗဝ်၊ မဒှ်ကွာန်လၟ မနွံဗဒါဲကြုင်မူ နူဍုင်ဇၞော်အင်ဝ ဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ် နွံၜိုတ် ၁၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ (၆၂ တိုင်) ပ္ဍဲ ၂၄ အဝ်ဂေတ် ၁၇၁၄ ဇရေင် မအံက် မင်ညိုသာန် (မင်းညိုစံ) မိအံက် စောညိင်ဥူ (စောငြိမ်းဦး) ရ။ ညးဒှ် ကောန်မရနုက်ကဵု ၜါ။ အပါညးဂှ် ဒှ်ဇမၞော်ကွာန် ကွာန်မုသဝ်ဗဝ်၊ အနာဲညး ကျဝ်သောဲထေန် (ကျော်စွာထင်)၊ ဗွဲကြဴ ကလိဂွံ ယၟု စဳတာမင်ဂျဳ (စည်သာမင်းကြီး)၊ မဒှ် သၟိင်စဍုင် ခရိုင်မူ။ နကဵု အံင်ဇဲယျမ္ဂး ညးဟီု ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တၞောဝ်သၟိင်ဗၟာ ဍုင်အင်ဝ မဝ်ညှေန်သတဝ် (မိုးညှင်း သတိုး)၊ သၟိင်နရပတိ ပထမ ကေုာံ သၟိင်သဳဟသူရ မစောန်ဆက်ကၠုင် နူကဵု တၞောဝ်သၟိင် ဍုင်ဗုကာံရ။ သၞာံ ၁၇၃၀ အံင်ဇဲယျ သၞက်ကရောဲ ကု ကောန်ၝောအ်ကောန်ဒေအ်ညးယောန်သာန်  1730 (ယွန်းစံ)၊ မဒှ် ကောန်ဝုတ် ညးဇၞော် ကွာန်စဳပုတ္တရာ မဒှ်ကွာန် ဗဒါဲကွာန်မုသဝ်ဗဝ် ရ။ ညးတအ် က္လိဂွံ ကောန်တြုဟ် တြဴ ကောန်ဗြဴ ပိ (ကောန်ဗြဴစတုတ္တဂှ် ချိုတ်နူဍောတ်တ်)။

== ညးဇၞော် ကွာန်မုသဝ်ဗဝ် ကေုာံ ဒု-ညးဇၞော် ဒေသကွာန်မူ ==
အံင်ဇဲယျ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲလက်ထက် တၞောဝ်သၟိင်တံင်ငူ အဝဵုသြဇာသၠုင်တုဲ ဍုင်အင်ဝဂှ် ဒြဟတ်ဍိုန်လျ၊ စဵုဒၞာ သၞဍုင်မဏိပူရ်တုဲ နူ သၞာံ ၁၇၂၄ ဂှ် အလုံမွဲ ဒေသဍုင်ဗၟာသကုတ်လတူဂှ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ရ။ ဍုင်ဇင်မာဲ မပုန်တိတ် နူအင်ဝ နူသၞာံ ၁၇၂၇ ဂှ် နကဵုအင်ဝ က္လေင်သီကေတ် ဟွံမာန်၊ ဍုင်သေံဇၞော်ဂမၠိုင် မဒးဒုင် သီဏာလဝ် ကုကြုက်မာန်ဆူ နူကဵု သၞာံ ၁၇၃၀တအ်ဂှ်လေဝ် စဵုဒၞာကဵု ဟွံမာန်။ 

ဒေသမူဂှ်လေဝ် အဝဵုသြဇာ မဏိပူရ် ဓလီုဂွံကီုရ။ ၜိုန်ရ နကဵုဍုင်ဂှ် ဍုင်ဗၟာဂှ် ဇၞော်နူ မဏိပူရ် တၟာဂလိုင်ကီုလေဝ် နကဵုအင်ဝ စဵုဒၞာဗတိုက်ကဵု မဏိပူရ် ဟွံမာန်ရ။ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးဒုင်ဒၟံင် ဘဲပၞာန်မဏိပူရ် ကေုာံ ဒးဒုင်သီထ္ၜောဝ်ဏာ ဒြပ်ရတ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ်လေဝ် မုဟွံဂံင်ဟီုအိုတ်ရ။

ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဗီုဏအ်ဂှ် မၞိဟ် ဗီုကဵုအံင်ဇဲယျတအ် သွက်ဂွံလုပ်ကေတ်တာလျိုင်ဂှ် ဖန်ဇန်ကၠုင်ရ။ နကဵုညးတေအ် ညးတေအ် ဂွစၞးအပါညးတေအ် ပမၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်မွဲတုဲ မုလေဝ် စဵုဒၞာကဵု ဍုင်ကွာန် ဟွံမာန်။ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် သမၠုင်မွဲ မနွံသမၠုင် ၅ ပေ ၁၁ ၝောအ်တဲ (၁,၈၀ သေတ္တဳမဳတာ) (အတိုင်ကလုတ်အင်္ဂလိက် မချူဗၟံက်လဝ်)  ညးပ္ကောံမၞိဟ်တုဲ စဵုဒၞာကွာန်၊ ဗတိုက်ကဵု ရဲသပုန်ဂမၠိုင်၊ ဒမၠဂမၠိုင်ရ။

နကဵုသၟိင်ဍုင်အင်ဝ ဒှ်ကၠုင် ဂဝိင် သပုန်အပ္ဍဲအကြာဂကူဇကု ညံင်ဟွံဂွံမံက်တိုန်ကၠုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၃၆၊ သၟိင်တံင်ငူရာဇာ ညးမဒှ် သကိုပ်ပၞာန်ဍုင်အင်ဝ ကော်ဆဵု အံင်ဇဲယျ သွက်ဂွံစၟဳစၟတ် ဒဒှ်ရ ညးဇၞော်ကွာန်တအ်ဂှ် ဂစာန်ပုန်ဒၟံင် ကုဍုင်ဟာရ။ တံင်ငူရာဇာ ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အံင်ဇဲယျ ဟွံကဵု ဘဲကုဍုင်တုဲ ပ္အပ်ကဵု မဟိမုဗလနန္ဒကျဝ် ကုအံင်ဇဲယျရ။ အံင်ဇဲယျ ဂွံဒှ် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ဒေသမူ မွဲစွံ ကုအနာဲညး နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌဒေသဂှ်ရ။ ညးဂွံဒှ် သၟိင်အခေါန် မကော်စ ဗီုဗၟာ ကျေကိုင် (ကြေးကိုင်, {{IPA-my|tɕéɡàɪɰ̃|}})၊ မဒှ်မၞိဟ် မဂွံအခေါင် ကံက်အခေါန် ကေုာံ ကဵုအမိင် ပ္ဍဲအရာအကံက်အခေါန်ရ။

== မဒက်ပ္တန် တၞောဝ်သၟိင်ကုံဗံင်==
အဝဵုသြဇာ အင်ဝဂှ် ဆက်တုဲ ဍိုန်လျစှ်ေဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၄၀ မန် နူကဵု ဒေသသၟဝ် လလောင်တြး ဍုင်ဗၠးၜးတုဲ က္လေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဨကရာဇ်ဟံသာဝတဳ မစွံလဝ် ရာဇဌာနဳ ပ္ဍဲဗဂေါ။ နကဵု အင်ဝ ၜိုန်ရကၠုင်ဗတိုက်ဒၟံင် ဟံသာဝတဳဂၠိုင် ကဵုအလန် ကီုလေဝ် က္လေင်သီကေတ် ဟံသာဝတဳ ဟွံမာန်။ သၞာံ ၁၇၅၁ ဂှ် နကဵုမန် ဇက်တိုန် ဍုင်အင်ဝ နကဵုဒြဟတ်ဇၞော်ဇၞော်၊ သၞာံ ၁၇၅၂ ဂှ် နကဵုမန် က္လိဂွံအရီုအဗင်သေနာတ် အမၠံက် နူပြင်သေတ် ကမ္မဏဳ ပြင်သေတ်-အိန္ဒိယဗမံက် (French East India Company) ကေုာံ ဒါတ် ကေုာံ ပဝ်တူဂြဳတုဲ သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝတုဲ အလုံမွဲ ဒေသဍုင်ဗၟာဂှ် ဒးဒုင်သစ္စာ ကုသၟိင်မန်ရ။ ဆဂး ညးလ္ၚဵု ဗီုကဵု အံင်ဇဲယျဂှ် ဟွံဒုင်သစ္စာ စၞးဂှ် တဝ်စၞေဟ် ကုမန်ရ။

အံင်ဇဲယျ ပ္ကောံဂွံ သီုဖအိုတ် ၄၅ ကွာန် ပ္ဍဲကဵု ဒေသမူ သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ်ကဵုမန်ရ။&lt;ref name=&quot;Damrong&quot;&gt;Rajanubhab, D., 2001, Our Wars With the Burmese, Bangkok: White Lotus Co. Ltd., {{ISBN|9747534584}}&lt;/ref&gt;{{Rp|291–292}} ညးတအ် ပ္ကောံလဝ် မၞိဟ်ဂမၠိုင်တုဲ ပခိုင်လဝ် ဒပ်ပ္ဍဲကဵု မုသဝ်ဗဝ်ဂှ်ရ။&lt;ref name=&quot;Damrong&quot; /&gt;{{Rp|291–292}} ပ္ဍဲ ၂၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၇၅၂ (ဂိတုပေင်ဖဝ်ရဂိုန် ၁၁၁၃) ဂှ် ကၟာင်ဍုင်အင်ဝ လပါ်မ္ၚး သရိုဟ်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် အံင်ဇဲယျ ခပ္တိုန် ဇကုဇကု နဒဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ်မွဲတုဲ ကဵုယၟုဇကု အလံင်ဖယျာ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဗောဓိသတ် အလံင်ကျာ်တုဲ ဒက်ပ္တန် တၞောဝ်သၟိင်ကုံဗံင်ရ။ မဟိမုသၟိင်တၠညး ပေင်ပေင်ဂှ် သဳရိပဝရ ဝိဇယနန္ဒဇာထ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇာ အလောင်းမင်းတရားကြီး။&lt;ref name=&quot;Damrong&quot; /&gt;{{Rp|291–292}}

ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ဒုင်တဲ ညးသီုဖအိုတ် ဟွံသေင်ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်မန် သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝ ပ္ဍဲ ၂၃ မာတ် ၁၇၅၂ ဂှ်တုဲ အလဵုဇကု အပါညး ညိုသာန် ဒုင်ကျကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲညးတအ် လွဟ် ကေုာံ မကမ် နွံဆ ညိညဓဝ်တုဲ နကဵု နဲလဵုလေဝ် ဂွံတဝ်စၞေဟ် ကုပၞာန်ဟံသာဝတဳ ဟွံမာန်ရ။ နကဵု လညာတ်အံင်ဇဲယျမ္ဂး &quot;မၞိဟ်ဂၠိုင်အောန် ဒြဟတ်ဂၠိုင်အောန်ဂှ် အဓိက ဟွံသေင်၊ ကောန်ပၞာန်ဇကု မနွံကဵု ဂြိုဟ်ဇေတ်ဇေတ် ကေုာံ စိုတ်ထတ်ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်ဟေင် အဓိကရ။&quot; တုဲ ညးပခိုင်ဗဗိုန်လဝ် ကၟာင်ကွာန်မုသဝ်ဗဝ်ဂှ်ရ။ ဂြိုပ်ဒဵု မနွံမ္ၚးကွာန်တအ်ဂှ် ညးကဵု သ္အးပသောင် ဖလာတ်လဝ်၊ တုဲပၠန် ကၟာဍာ်ဂမၠိုင်လေဝ် ညးကဵု ပလီုထောအ်ဖအိုတ်ရ။

== ကလေင်ပ္ကောံ နိဂီုဗၟာ (၁၇၅၂ - ၁၇၅၉) ==

=== ဍုင်ဗၟာ လတူ (၁၇၅၂ - ၁၇၅၄) ===
ကုံဗံင်ဂှ် ဒှ်ဂကောံသပုန်ညိည မပြးဇးဒၟံင် အတေအ်မွဲဂကောံ အဏအ်မွဲဂကောံ ပ္ဍဲဒေသဍုင်ဗၟာလတူဂှ်ရ။ နကဵုမန်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ တော်ဗၠေတ် ပတှ်ေကေတ် သၟိင်တၠဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာတအ်ဂှ် ဒုင်သစ္စာဇကုအိုတ်တုဲ ကောန်ပၞာန်ဇကု ပိစွံၜါစွံဂှ် ကဵုက္လေင်ဖျဴနင် ဍုင်ဗဂေါတုဲ ပ္ဍဲအင်ဝဂှ် ကောန်ပၞာန်သှ်ေဒၟံင် ဟွံပေင် မွဲလက်၊ သွက်ဂွံ ဗတိုက် ကုရဲသပုန်တအ်ဂှ်ရ။&lt;ref name=&quot;Damrong&quot;&gt;Rajanubhab, D., 2001, Our Wars With the Burmese, Bangkok: White Lotus Co. Ltd., {{ISBN|9747534584}}&lt;/ref&gt;{{Rp|291–292}}

ပၞာန်ဟံသာဝတဳ ဖျေဟ်လဝ်ဒပ် မ္ၚးဍုင် ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ အခိင်လၟုဟ် နွံ သၠုင်ကျာသေတ်ကိုင်တုဲ ဒက်လဝ် မိတ် ကုသေံကွေဟ် ဍုင်မဒယ အခိင်လၟုဟ် မနွံပ္ဍဲရးမာန္တလေ လပါ်သၟဝ်ကျာ။

ပၞာန်ဟံသာဝတဳ မဗလးနင် ဒပ်ပၞာန်ဇကု သွက်အံင်ဇဲယျ ဂွံယဵုဒုင်သစ္စာ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ၜါဒပ်ဂှ် နကဵု ဒပ်အံင်ဇဲယျ နကဵု နဲပြယာဲဂှ် လၞိန်ဗပိန်မာန်အာရ။ တုဲဂှ် ဒပ်ဟံသာဝတဳ နကဵုအလဵုဇကု သကိုပ်ပၞာန် တၠဗန် ကၠုင်ဗတိုက် နကဵု ဒြဟတ်ပၞာန်မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီကီုလေဝ် ကေတ်ဇၞးအံင်ဇဲယျ ဟွံမာန်၊ ဒးက္လေင်စဴကၠုင်ရ။ ပရိုင်ဂှ် ပြးဇးအာ အလုံဒေသမွဲတုဲ အံင်ဇဲယျ ပ္ကောံဂွံအာ မၞိဟ်အလုံမွဲဒေသမူဂှ်ကီု သီုကဵု ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ နကဵု မခပ္တိုန် ကလောကောဒေအ်ဇကု နဒဒှ် သကိုပ်ဒပ်တုဲ ဒက်ပ္တိုန် ဒပ်နာနာသာ်ရ။ တုဲဂှ် ဗၟာဒေသတၞဟ်တအ်လေဝ် ကၠုင်ကောံ ကုအံင်ဇဲယျ၊ တုဲပၠန် ပၞာန်ဗၟာ နူကဵု နန်အင်ဝတြေံဂှ်လေဝ် ကၠုင်ပံင် ကုအံင်ဇဲယျကီုရ။ ၜိုတ် အံက်တဝ်ဗါ ၁၇၅၂ ညးဗ္တိုက် ကုဒပ်မန်ဟံသာဝတဳ မနွံပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ဍုင်အင်ဝတုဲ ဒပ်ပၞာန်မန် မနွံလတူဍုင်အင်ဝတအ်ဂှ်ကီု သီုကဵု ဒပ်သေံကွေဟ်တအ်ဂှ် ဒးဆုတ်စှ်ေကၠုင် ပဒတဴ ပ္ဍဲအင်ဝအိုတ်ရ။

ၜိုန်ရ ပၞာန်မန်တအ် ဒးကျဒၟံင် ဂၠိုင်ကဵုအလန်ကီုလေဝ် နကဵု ဗဂေါဂှ် ဟွံဗလးဏာ ဒပ်ပၞာန်နူကဵု ဟံသာဝတဳဏီဖိုဟ်ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၅၄ ဇာန္နဝါရဳ ၃ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်က
(ဝါ) ဒပ်အံင်ဇဲယျ သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝရ။ အံင်ဇဲယျ သီဂွံ ဍုင်အင်ဝတုဲ သၟိင်သေံဂမၠိုင် စဵုကဵု စိုပ်မဝ်မိတ်ဂှ် ကၠုင်ခစ အံင်ဇဲယျ ဖအိုတ်ရ။

ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၇၅၄ ဂှ် ဟံသာဝတဳ ဗလးဏာ ဒပ်ဇကု သွက်ဂွံအာ ဗ္တိုက်အင်ဝရ။ ဆဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဂိတုမေဂှ် ဒပ်ပၞာန်မန်တအ် ဒးဆုတ်စှ်ေကၠုင်တုဲ အံင်ဇဲယျ ဂွံပိုင်အာ အလုံမွဲ ဒေသလတူဂှ်ရ။

=== ဍုင်ဗၟာ သၟဝ် (၁၇၅၅–၁၇၅၇) ===
[[ဝှာင်:Konbaung-hanthawaddy-war-1755-1757.png|thumb|ပၞာန်ကုံဗံင်အံင်ဇဲယျ မလုပ်သီကေတ် ဍုင်မန်၊ ကြဴနူ သီဂွံ ဍုင်ဗဂေါတုဲ သီုအာဗတိုက်လဝ် ဇင်မာဲ၊ မုတ္တမ၊ ထဝါဲ။ ]]
နကဵု ပၞာန်အကြာ ဍုင်ဗဂေါ ကဵု ဍုင်အင်ဝဂှ် အံင်ဇဲယျ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗၟာတအ် ဖန်ဗဒှ် အဓိကဵုဂကူ အကြာ ဂကူဗၟာ ကဵု ဂကူမန်ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ်မန် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ ဒၞာဲဂကူဗၟာဂၠိုင်တအ်ဂှ် ပါဲဘဲလမျီုတုဲ ဒးဒြေပ်ဒဴစှ်ေကၠုင် လပါ်ဍုင်မန်အိုတ်ရ။ ဍုင်တံင်ငူဂှ်လေဝ် အံက်တဝ်ဗါ ၁၇၅၄ဂှ် ဂကူဗၟာတအ် သီကေတ်အဝဵု နူမန်တုဲ ပံင်ကဵု အံင်ဇဲယျကီုရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု သွက်ဒြဟတ်ပၞာန်ဗၟာအံင်ဇဲယျ ဂွံဇၞော်တိုန် ဗွဲမလောန်ကီုရ။

ပါဲနူ ဂကူဗၟာတုဲ ဂကူသေံ၊ ကချေင်၊ ကုကဳတအ်လေဝ် နဒဒှ် ဍိက်ဗၟာဂှ် ဒးလုပ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်အံင်ဇဲယျတုဲ ကၠုင်ဗတိုက် ဍုင်မန် ပ္ဍဲဇာန္နဝါရဳ ၁၇၅၅ ဂှ်ရ။ ၜိုတ် ဂိတုမေဂှ် ပၞာန်အံင်ဇဲယျ သီဂွံအာ ရးဖာသီ ကေုာံ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ဍုင်လ္ဂုင် (ဒဂုင်) ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု ဂကူမန် မဒှ်သၞဗၟာအိုတ်တုဲ ညးသၠာဲထောအ် ယၟု နကဵုဘာသာဗၟာ ယာန်ကုန် (ရန်ကုန်) (ရန် = သၞ/မန်၊ ကုန် = အိုတ်) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲဍုင်သြေင်ဂှ် ဟိုတ်နူဒပ်ပၞာန်ပြင်သေတ်တအ်လေဝ် နွံဒၟံင်ကီုတုဲ နကဵု ဒပ်အံင်ဇဲယျ ဗတိုက်သီကေတ် ဟွံမာန်ရ။

အံင်ဇဲယျ ဒက်မိတ် ကုကုမ္မဏဳအိန္ဒိယဗမံက် (East India Company) မဒှ် ကုမ္မဏဳအင်္ဂလိက်တုဲ တုပ်လဝ်စိုတ် ဗတိုက်ကဵုမန်တုဲ နကဵုဗၟာ ကဵုတိဍာ် ကုအင်္ဂလိက်တုဲ အံင်ဇဲယျ က္လိဂွံ ဒြဟတ်လွဟ်၊ သေနာတ်၊ ကေုာံ ကောန်ပၞာန် အင်္ဂလိက် သွက်ဂွံဗတိုက်ကဵုမန်ရ။ ၜိုန်ဂှ်ရ ဒပ်ပၞာန်အံင်ဇဲယျ ဒးဗတိုက် ကဵုဒပ်မန် ပ္ဍဲသြေင် ပွိုင် ၁၄ ဂိတုတုဲ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၁၇၅၆ ဂှ် သီဂွံအာ ဍုင်သြေင်ရ။ ဍုင်သြေင် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အံင်ဇဲယျတုဲ ဒပ်ပၞာန်အံင်ဇဲယျ နကဵု ဒြဟတ်ပၞာန်အင်္ဂလိက်၊ ကေုာံ ကောန်ဒဵုဂမၠိုင် အာဗတိုက်ဍုင်ဗဂေါတုဲ ဂိတုမေ ၁၇၅၇ ဂှ် အံင်ဇဲယျ သီဂွံအာ ဍုင်ဗဂေါတုဲ ဍုင်ဗၠးၜးမန်တၟိတၟိ မဒက်ပ္တန်ဂွံ ဆ ၁၇ သၞာံဓဝ်ဂှ်လေဝ် ဒးဒုင်စံင်၊ ဂကူမန်လေဝ် ဒးဒုင်စံင်ယဇ် လၟိဟ်ဂၠိုင်ကဵုကိုဋ်ရ။

နူဂှ် ပၞာန်အံင်ဇဲယျ ဆက်ဗ္တိုက်အာ ဍုင်ဇင်မာဲ ကေုာံ ဍုင်သေံတၞဟ်တုဲ ဇင်မာဲ ဒးဒုင်မံင်သၟဝ် ပလံင်အခေါင်ရ။ သၟိင်ဍုင်မတ္တမ ကဵု သၟိင်ထဝါဲလေဝ် ဒုင်ပလံင်အခေါင်ကီုရ။

=== ဍုင်သေံဇၞော် သၟေဟ်ဂမၠိုင် (၁၇၅၈ - ၁၇၅၉) ===
ပ္ဍဲ ၁၇၅၈ ဂှ် အံင်ဇဲယျ ဇက်ပၞာန် လပါ်သၟဝ်ကျာ မဒှ်သၟိင်ဍုင်သေံဇၞော် (အခိင်လၟုဟ် တွဵုရးကချေင် လပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု လပါ်ဗမံက်) မဒှ် ဒၞာဲကြုက်တအ် မသီကေတ်လဝ် နူ ၁၇၃၀တအ်ဂှ်ရ။ ၜိုတ် ၁၇၅၉ လပါ်စဂှ် ဒေသတအ်ဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲဗၟာ သီုဖအိုတ်ပၠန်ရ။ ဗွဲကြဴ ဒေသတအ်ဂှ် ကြုက်ကလေင်သီကေတ်ပၠန်ရ။ 

=== Cape Negrais (1759) ===
Alaungpaya then turned his attention to the East India Company (EIC) outpost at Cape Negrais at the southwestern tip of the Irrawaddy Delta. The British, concerned with the success of French-backed Hanthawaddy, had landed the island back in 1753, constructing a fort there. During the war with Hanthawaddy, Alaungpaya offered to cede the island to the British in return for military help. However, the British turned down Alaungpaya's offer, as they claimed they could not spare any arms because they too were engaged in their own war against the French. In 1758, Alaungpaya got the news that the East India Company's agents had sold ammunition and arms (500 muskets) to Mon rebels. (Historian GE Harvey claims that the news was a fabrication of Alaungpaya's advisers and that the arms provided were ''five'' muskets, not 500.) On 6 October 1759, a 2000-strong Konbaung battalion overran the fort, demolishing it as they withdrew.&lt;ref name=&quot;geh-240&quot; /&gt;

== External wars ==

=== Manipur (1756, 1758) ===
[[ဝှာင်:Cassay_horseman.gif|thumb|A Manipuri Cassay horseman in the service of Konbaung army]]

=== Siam (1759–1760) ===
[[ဝှာင်:Burmese-siamese-war-1759-1760.png|thumb|The main battle route in the Burmese-Siamese War]]
The Ayutthaya Kingdom was one of Southeast Asia's most wealthiest and most cosmopolitan polities in the 18th century. Prior to the Konbaung dynasty's rise, Ayutthaya Siam and Taungoo Burma had been relatively peaceful for over 150 years, with a brief period of hostilities when King Narai of Ayutthaya launched an ill-fated expedition to vassalize Burmese-aligned Lan Na in the mid 17th century. The Konbaung dynasty had harbored to seize Ayutthaya's wealth and resources for the benefit of its own rulers.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A History of Ayutthaya|date=11 May 2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-19076-4|url=https://books.google.com/books?id=GHiuDgAAQBAJ|language=en}}&lt;/ref&gt;

Siamese and Burmese interests in the Tenasserim have clashed on and off since the 16th century. Since the Burmese reconquest of Northern Tenasserim in the early 17th century, control of the economically lucreative Tenasserim coast was shared between Siam and Burma: Burma controlling the Northern Tenasserim ports of Mawlamyine and Tavoy while Siam controlled the Southern Tenasserim ports of Mergui and Tenasserim.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A History of Ayutthaya|date=11 May 2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-19076-4|url=https://books.google.com/books?id=GHiuDgAAQBAJ|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayutthaya's support of the Mon rebels against Upper Burma, particularly in the aftermath of the fall of Lower Burma  encouraged Alaungpaya to attempt an all-out attack on Ayutthaya in order to end Ayutthaya as a formidable opponent against Alaungpaya's interests for internal security and in an attempt to recreate Bayinnaung's conquests.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A History of Siam|date=1924|publisher=T. Fisher Unwin|url=https://archive.org/details/ost-history-historyofsiam035038mbp/page/n269/mode/2up?view=theater|language=English}}&lt;/ref&gt;

=== Invasion of Ayutthaya ===
After the rainy season of 1759, Alaungpaya and his armies returned to the south to deal with the still-unstable Lower Burma. One year back, a major Mon rebellion broke out, temporarily driving out the Konbaung governor of Pegu (Bago). Although the rebellion was put down, Mon resistance was still operating in the [[တွဵုရးဍုင်မန်|upper Tenasserim coast]] (present-day Mon State), where Konbaung control was still largely nominal. Siam provided shelter to the rebel leaders and their resistance troops. Alaungpaya sought assurances from the Siamese king that they would not intervene in the Burmese affairs and to surrender rebel leadership. But the Siamese king refused Burmese demands and prepared for war.

In December 1759, Alaungpaya's 40,000-strong Burmese army left Martaban to invade Siam via Tenasserim. His second son, Hsinbyushin was his deputy. The Burmese occupied the town of Tenasserim, moved eastward over the Tenasserim Hills to the shore of the Gulf of Siam, turned north and captured the coastal towns, Kuwi, Pran Buri, and Phetchaburi. Siamese resistance stiffened as the Burmese approached the capital of Ayutthaya, but nonetheless, they were driven back with heavy losses in men, guns, and ammunition.

The Burmese armies reached Ayutthaya in April 1760. Only five days into the siege, however, Alaungpaya suddenly fell ill. Thai sources say he was wounded by a cannon shell explosion while he was inspecting the cannon corps at the front, but Burmese sources state clearly that he fell ill, and given the inglorious nature of death by illness it is unlikely they were trying to hide the truth. His ailment has been stated as &quot;dysentery&quot; or &quot;scrofula&quot;

The Burmese began their retreat on 17 April 1760 (3rd waxing of Kason 1122 ME). Only Minkhaung Nawrahta's 6000 men and 500 Cassay cavalrymen remained as the rearguard, successfully fending off Siamese attacks along the route of retreat.

Although the Burmese did not achieve the ultimate objective of toppling Ayutthaya, they formally annexed the upper Tenasserim coast and shifted the border down the coast at least to the Dawei-Myeik corridor.

== Death ==
[[ဝှာင်:Alaungpaya's_tomb,_Shwebo.jpg|thumb|Alaungpaya's tomb in Shwebo.]]
Alaungpaya died on Sunday, 11 May 1760 (12th waning of Kason 1122 ME) at the dawn, at Kinywa, near Martaban, after being rushed back from the Siamese front by the advance guard. He had longed for the sights and sounds of home, Shwebo for one last time but it was not to be. His death was made public at Yangon, and his body was taken upstream on a state barge. At Kyaukmyaung landing stage near Shwebo, the whole court came out to meet it, and bore it solemnly through the Hlaingtha Gate of Shwebo. He was buried with the ritual of the kings in the palace city, which once had been his lowly village, amid the mourning of an entire people. He had reigned only eight years, and was not yet 46 when he died. Historian Harvey writes that &quot;men are remembered by the years they use, not by the years they last&quot;.

Alaungpaya was succeeded by his eldest son, Naungdawgyi, despite his second son Hsinbyushin's attempt to take over the throne.

== Administration ==

=== Government ===
Alaungpaya spent most of his reign in the military campaigns. For the administration of his newly acquired territories, he largely continued the policies of the Restored Taungoo kings—the most important aspect of which was to reduce the number of hereditary viceroyships. Aware that hereditary viceroyships were a constant cause of instability, the king appointed governors in most of his newly conquered territories throughout the Irrawaddy valley. By and large, he reappointed existing governors if they submitted to him without a fight. In fact, most ethnic Mon governors of the south retained their position. He appointed only three viceroys: one at the Seven Hill Districts (present-day Magway Region centered around Mindon), another at Taungoo and the other at Bago, and none of them was hereditary. He made the viceroyships only because of his special personal relationships with those men. (The viceroy of Taungoo was his younger brother, for example. After the death of the incumbents, the offices automatically became governorships.) In accordance with the Taungoo policy, he allowed hereditary viceroyships only in the peripheral regions like the Shan States and Lan Na. (Later Konbaung kings would gradually reduce the number of hereditary viceroyships even in the Shan States.)

One key policy change that Alaungpaya initiated, and followed by latter Konbaung kings, was the establishment of military colonies and civilian settlement in Lower Burma. This policy would prove instrumental in eclipsing the Mon civilization by the early 19th century.

=== Infrastructure ===
[[ဝှာင်:Shwebo_Palace.jpg|thumb|Shwebo Palace]]
[[ဝှာင်:Yangon_at_night.jpg|thumb|Yangon today]]
Most of the non-military work he commissioned came during a few brief hiatuses between campaigns. In 1752, he designated Shwebo as the capital of his kingdom and enlarged what once was a mid-size village into a sizable city. He built a palace on the model of those erected by the ancient kings. In 1758, he built the Mahananda Lake to supply Shwebo with water. He also built canals by damming the Mu river for agriculture but the work decayed after his death.

His most significant and enduring work was the founding of Yangon. After he conquered the pagoda town of Dagon in 1755, he added settlements with people from his home region. (The Mu-valley place names like Ahlon and Kyaukmyaung still endure to this date in Yangon.) By the eve of the First Anglo-Burmese War, Yangon had replaced Syriam (Thanlyin) as the chief port city of the kingdom.

=== Judiciary ===
For the land of the law, in 1755 he commissioned the ''Manu Kye dhammathat'' (lit. Manu Kye Law Book), a compilation of existing laws and customs, and of the rulings preserved in previous law books. Although the law book was poorly arranged and offered little explanations on contradictory passages, it attained enormous popularity, owing to its encyclopedic nature and to its being written in simple [[ဘာသာဗၟာ|Burmese]] with little Pali.

=== Leadership style ===
Alaungpaya was a charismatic military &quot;leader of the first quality&quot; who deeply inspired his people to do greater things. He was lavish in his praise and rewards but also merciless in  failure. According to GE Harvey, &quot;men felt that when he led them they could not fail&quot;, and &quot;to be named at one of his investitures was the ambition of men's lives.&quot;

== Legacy ==
[[ဝှာင်:Pyinoolwin_--_DSA_Alaungpaya.JPG|left|thumb|Statue of Alaungpaya in front of the DSA]]

=== Rise of Konbaung Dynasty ===
The most important legacy of Alaungpaya was the restoration of central rule in Burma for the first time in four decades, and the rise of the Konbaung Dynasty. Alaungpaya, according to the Burmese historian Htin Aung, led a people &quot;divided and broken, humiliated and ashamed&quot; and &quot;left to his successors a people united and confident, holding up their heads again in pride and in glory&quot;. But Htin Aung also cautions that Alaungpaya &quot;had led his people in waging war but his leadership was still sorely needed to wage a peace. He had roused his people to the fever heat of nationalism but he was denied the time and the opportunity to calm them down to tolerance and restraint&quot;. Indeed, overconfident Konbaung kings that followed him would go to war with all the neighbors in the next seven decades on their way to founding the second-largest Burmese empire, until they were defeated by the British in present-day northeastern India.{{Citation needed|date=December 2020}}

=== Charges of Bamar nationalism ===
Alaungpaya has also been named as the first king of Burma to consciously manipulate ethnic identity as a means to military and political domination. To date, Mon nationalists hold him accountable for the utter destruction of the Mon country, and the end of centuries-long Mon dominance of Lower Burma. According to one Mon nationalist historian, &quot;the racial oppression practiced by Alaungpaya was worse than that of previous kings. He ended the cultural autonomy adopted by the Burmese rulers of the Pagan era, and by kings Tabinshwehti and Bayinnaung, and colonized the Mon state&quot;.

The charges need to be balanced with the fact that Alaungpaya was merely reacting to what historian Victor Lieberman calls &quot;dismally self-defeating&quot; policy of ethnic polarization of the Restored Hanthawaddy. It was the self-professed Mon kingdom that first attacked his homeland in 1752 and had begun persecutions and pogroms against Bamars in the south since 1740. The upstart southern kingdom had portrayed itself &quot;as a quintessentially Mon kingdom, ordained by prophecy, wherein Mon language and cultural symbols would enjoy pride of place, and the Burman north would become a tributary&quot;. About 8,000 Bamars were massacred in 1740 alone. After executing scores of Avan captives in 1754, the Hanthawaddy leadership obliged all Bamars to wear an earring with the stamp of the Bago heir-apparent and to cut their hair in Mon fashion as a sign of loyalty to the southern kingdom. Moreover, while Alaungpaya was merciless in his sacks of Thanlyin and Bago where the moats &quot;ran red with gore&quot;, elsewhere he reappointed Mon governors who submitted.

In all, Alaungpaya's rule of Lower Burma lasted less than two years, most of which he spent elsewhere fighting. Indeed, it was the latter kings of Konbaung that increasingly suppressed Mon culture with each rebellion in 1762, 1774, 1783, 1792, and 1824–1826.

=== မရှ်ေသှ်ေ ===
[[ဝှာင်:Pyinoolwin_--_DSA_Front_Gate.JPG|left|thumb|300x300px|Statue of Alaungpaya (far right) along with the statues of Anawrahta (far left) and Bayinnaung (middle) in front of the DSA.]]
Alaungpaya, as the founder of the Third Burmese Empire, is considered one of the three greatest Burmese kings, alongside Anawrahta and Bayinnaung, the founders of the First and Second Burmese Empires, respectively.

* Team Alaungpaya, one of the five student teams in Burmese schools
* Statue of Alaungpaya is one of three statues of kings that towers over the Naypyidaw square. The other two are the statues of Anawrahta and Bayinnaung.
* Statue of Alaungpaya is one of three statues of kings in front of the Defence Services Academy. The other two are the statues of Anawrahta and Bayinnaung.
* UMS Aung Zeya, Myanmar Navy Frigate
* [[Aung Zeya Bridge]], a suspension bridge in Yangon
* [[Aung Zeya Road]], a road in Yangon
* The Golden Letter of King Alaungpaya to King George ll of Great Britain of 7 May 1756 was inscribed into the UNESCO Memory of the World register. It contains a proposal for trade between the two countries, with text engraved on a pure gold leaf, decorated with 24 rubies, which is the sole surviving golden letter from Burma.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Golden Letter of the Burmese King Alaungphaya to King George II of Great Britain {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|url=http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/memory-of-the-world/register/full-list-of-registered-heritage/registered-heritage-page-8/the-golden-letter-of-the-burmese-king-alaungphaya-to-king-george-ii-of-great-britain/}}&lt;/ref&gt;

== ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ==

=== ဂၞကျာ်ဂမၠိုင် ===

# Me Yun San, Chief Queen
# Shin Pyei
# Shin Min Du
# Thida Mahay
# Shin Kla
# Shin Shwe Kho Gyi
# Shin Shwe Kho Gale

=== ကောန်တြုဟ်ဂမၠိုင် ===

# Naungdawgyi, 1734–1763
# Hsinbyushin, 1736–1776
# [[Amyint Mintha]], 1743–1777
# Bodawpaya, 1745–1819
# [[Pakhan Mintha]], 1749–1802
# [[Sitha Mintha]], 1753–1782
# [[Pindale Mintha]], 1754–1785
# [[Myingun Mintha]], d. 1804
# Kodaw-gyi, died young
# Myawaddy Mintha, d. 1792

=== ကောန်ဝုတ်ဂမၠိုင် ===

# Khin Myat Hla, died young
# Me Tha, Sri Maha Mangala Devi, Princess of Kanni, b. 1738
# Me Myat Hla, 1745–1788
# Me Sin, Princess of Bago, 1747–1767
# Me Minkhaung, Princess of Pandaung
# Min Shwe Hmya, Princess of Zindaw, b. 1754
# Me Nyo Mya, Princess of Pin

== တင်စၟတ် ==
{{Reflist|group=note}}

== နိဿဲ ==
{{Reflist|30em}}

== ပြကိုဟ် ==

* {{Cite book|last=Charney|first=Michael W.|title=Powerful Learning: Buddhist Literati and the Throne in Burma's Last Dynasty, 1752–1885|year=2006|publisher=University of Michigan|location=Ann Arbor}}
* {{Cite book|last=Hall|first=D.G.E.|title=Burma|year=1960|publisher=Hutchinson University Library}}
* {{Cite book|last=Harvey|first=G. E.|title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824|publisher=Frank Cass &amp; Co. Ltd|year=1925|location=London}}
* {{Cite book|last=Htin Aung|first=Maung|title=A History of Burma|publisher=Cambridge University Press|location=New York and London|year=1967}}
* {{Cite book|last=James|first=Helen|title=Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 2|year=2004|publisher=ABC-CLIO}}
* {{Cite book|last=Koenig, William J.|title=&quot;The Burmese Polity, 1752–1819: Politics, Administration, and Social Organization in the early Kon-baung Period&quot;, Michigan Papers on South and Southeast Asia, Number 34|year=1990|publisher=University of Michigan|location=Ann Arbor}}
* {{Cite book|last=Kyaw Thet|title=History of Union of Burma|year=1962|publisher=Yangon University Press|location=Yangon}}
* {{Cite book|last=Letwe Nawrahta|title=Alaungpaya Ayedawbon|publisher=Ministry of Culture, Union of Burma|year=1961}}
*  
* {{Cite book|last=Lieberman|first=Victor B.|title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland|year=2003|publisher=Cambridge University Press}}
* {{Cite book|last=Maung Maung Tin|first=U|title=Konbaung Hset Maha Yazawin|year=1905|publisher=Department of Universities History Research, University of Yangon|location=Yangon}}
* {{Cite book|last=Myint-U|first=Thant|title=The River of Lost Footsteps—Histories of Burma|year=2006|publisher=Farrar, Straus and Giroux}}
* {{Cite book|last=Phayre|first=Lt. Gen. Sir Arthur P.|title=History of Burma|year=1883|publisher=Susil Gupta|location=London}}
* {{Cite book|last=Royal Historical Commission of Burma|title=[[Hmannan Yazawin]]|year=1832|location=Yangon|publisher=Ministry of Information, Myanmar}}
* {{Cite book|last=South|first=Ashley|title=Mon Nationalism and Civil War in Burma: the Golden Sheldrake|publisher=Psychology Press|year=2003}}

== လေန် မ္ၚး ==

* [http://eprints.soas.ac.uk/10288/1/Baker_Account.pdf Capt. George Baker, Observations at Persaim and in the Journey to Ava and Back in 1755]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} SOAS
* [[iarchive:TreatyBetweenAlaung-hpayaAndTheBritishEastIndiaCompanyIn1757|Treaty between Alaung-hpaya and the British East India Company in 1757]] SOAS
* {{Cite web|url=http://web.soas.ac.uk/burma/pdf/Lester.pdf|title=Robert Lester, Proceedings of an Embassy to the King of Ava, Pegu, &amp;C. in 1757}} SOAS
* {{Cite web|url=http://web.soas.ac.uk/burma/pdf/Alves1.pdf|title=Capt. Walter Alves, Diary of the Proceedings of an Embassy to Burma in 1760|accessdate=2023-02-28|archivedate=2007-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070103042208/http://web.soas.ac.uk/burma/pdf/Alves1.pdf}} SOAS
* Michael Symes, [http://www.burmalibrary.org/docs09/4.1Symes-red.pdf An Account of an Embassy to the Kingdom of Ava, sent by the Governor-General of India, in the year 1795], detailed descriptions of Alaungpaya's military campaigns in the south during the 1750s.
* [http://der-goldene-brief.gwlb.de/index.php?id=280 The Golden Letter of King Alaungphaya to King Georg II.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220323135035/http://der-goldene-brief.gwlb.de/index.php?id=280 |date=2022-03-23 }}, 7 May 1756, description by the Lower Saxony State Library, owner of the letter (German)
{{s-start}}
{{s-hou|[[Konbaung Dynasty]]|24 August|1714|11 May|1760}}
{{s-reg}}
{{s-bef|before=[[Mahadhammaraza Dipadi]]}}
{{s-ttl|title=[[List of Burmese monarchs|King of Burma]]|years=29 February 1752{{snd}}11 May 1760}}
{{s-aft|after=[[Naungdawgyi]]}}
{{s-end}}
[[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]]</text>
      <sha1>2c7srttnqgx4xgn6e5ig50h77xowlho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6225</id>
    <revision>
      <id>53958</id>
      <parentid>38912</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26687-35</username>
        <id>5313</id>
      </contributor>
      <origin>53958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14320" sha1="qkgwl7weqt391elhrntqasc9rl22iyu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
|official_name = Kyain Saikgyi Township
|settlement_type =  ပွိုင်ဍုင်
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = Myanmar
|pushpin_map_caption = ဒၞာဲဍုင်လှာဒကှ် မနွံ
|subdivision_type = ကၟိန်ဍုင်
|subdivision_name = {{flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = တွဵုရး
|subdivision_name1 = တွဵုရးဍုင်ကရေက်
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = ခရိုင်လှာဒကှ်
|subdivision_type3 = ဍုင်ဒတန်ရုင်သၟိင်ပွိုင်ဍုင်
|subdivision_name3 = ဍုင်လှာဒကှ်
|unit_pref = Imperial
|area_total_sq_mi = 3031.01
|area_rural_sq_mi = 3027.80
|area_urban_sq_mi = 3.21
|population_footnotes = &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;
|population = 246065
|population_as_of = မတ် ၂၀၁၇
|population_rural = 217885
|population_urban = 28180
|population_density_sq_mi = auto
|population_density_rural_sq_mi = auto
|population_density_urban_sq_mi = auto
|coordinates = {{coord|15|54|N|98|11|E|region:MM|display=inline,title}}
|timezone = 
|utc_offset = +6:30
|website =
}}

'''ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်''' ({{Lang-my|ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်}},{{Lang-en|Kyain Seikgyi Township}}) ဂှ် နွံပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ ခရိုင်လှာဒကှ်ရ။ အပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် နွံဍုင်လှာဒကှ်၊ ဍုင်ကျာ်ပိ၊ ဍုင်ကျာ်ဍုင်တုဲ ရုင်သၟိင်ဂမၠိုင်ဂှ် နွံပ္ဍဲဍုင်လှာဒကှ်ရ။ 

ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဝွံ ကရေက်လပါ် ဗမံက် ကဵု သၠုင်ကျာဂှ် နွံကဵု ဂြိုပ်ဒဵုဂမၠိုင်တုဲ ကရေက်လပါ် ပလိုတ် ကဵု သၟဝ်ကျာဂှ် နွံကဵု ၜဳကြုင်ဂမၠိုင်ရ။ 

ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဝွံ အတိုင်စရင်မၞိဟ် နူသၞာံ ၂၀၁၇ မ္ဂး ဂကူကရေင် နွံဂၠိုင်တုဲ ဂကူမန် ကဵု ဂကူဗၟာ နွံလၟိဟ် ကြပ်တုပ် ရေင်သကအ်ရ။

== ဝင် ==
ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် သၞာံ ၁၈၂၆ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၄ တုဲ ကြဴနူ ပၞာန်အင်္ဂလိက်-ဗၟာအလန်ပထမ တုဲအာတုဲ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ ပကင်ရင်အင်္ဂလိက်ဂှ် ဒေသဝွံ လုပ်လၟိဟ် အပ္ဍဲခရိုင်ကျာ်ခမဳရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ အခန်း (၁) နိဒါန်း နှင့် ဒေသသမိုင်း|url=https://web.archive.org/web/20180311140825/http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf|publisher=မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|month=မေ|year=၂၀၁၇|date=၃၁|page=၃}}&lt;/ref&gt; နူဂှ် မွဲကရောမ် ကုဍုင်ကအ်ကြိက်ဂှ် နွံအပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဟောင်သရောတုဲ ပကင်ရင်ကၠုင် နကဵု ဂအုပ်ဍုင်မွဲတၠရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၁၁ဂှ် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ် အပ္ဍဲခရိုင်လပါ် ကအ်ကြိက်တုဲ ပကင်ရင်ကၠုင် နကဵု ညးဇမၞော်ဒေသ (နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်) မွဲတၠရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒေသဂှ် ဒှ်ဒေသဂြိုပ်တုဲ ကမၠေတ်မၞိဟ် နွံ ပ္ဍဲမွဲတိုင်ဂှ် မၞိဟ်နွံ ၂၀ တၠဟေင်ရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; သၞာံ ၁၉၅၅၊ ဂိတုဂျူလာင် ၁ ဂှ် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ် အပ္ဍဲခရိုင်ဘာအင်။ နူဂှ်ပၠန် သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗါ ၆ ဂှ် နူအပ္ဍဲ ခရိုင်ဘာအင်ဂှ် ပါ်ပ္တိတ်တုဲ ပၠုပ်စုတ် အပ္ဍဲ ခရိုင်ကအ်ကြိက်ရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ဒှ်အာ ခရိုင်လှာဒကှ်ရ။  

== ယၟု ==
နကဵု ဘာသာဗၟာ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဟိုတ်မဂွံကော် ဆိပ်ကြီး (= သၞေဟ်ဇၞော်) ဂှ် ရံင်ကဵု သၞေဟ်က္ၜင် ဂၠုင်ဇၞော် ပ္ဍဲ သၞေဟ်ဆု (ကမ်းနဖူးသစ်ဆိပ်) မနွံ ပ္ဍဲၜဳဇမိဂှ်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ယၟု ကြာအင်းဆိပ်ကြီး။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; နကဵု ဘာသာမန်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုယၟုဍုင်လှာဒကှ် တုဲ ကော်စ လှာဒကှ်ရ။ လှာဒကှ် ဂှ် နွံဒၟံင် အပ္ဍဲအရှာံ ရုင်ပရေင်တဵုလွဳ အရာပ် ၂။ စဵုကဵုအခိင်လၟုဟ် ပ္ဍဲအင်လှာဂှ် တၞံဒကှ်တိုန်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ပထဝဳ ==
ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဒတန်ဒၞး လေတ္တဳကျုတ်သၠုင်ကျာ ၁၅ ဒဳဂရဳ ၁၃ မိနေတ် ၁၅ စက္က ကဵု ၁၆ ဒဳဂရဳ ၀၂ မိနေတ် ၀၀ စက္က၊ လေတ္တဳကျုတ်ဗမံက် ၉၇ ဒဳဂရဳ၊ ၄၅ မိနေတ် ၃၀ စက္က ကဵု ၉၈ ဒဳဂရဳ ၀၇ မိနေတ် ၀၀ စက္ကတုဲ ဗွဲသၟဟ်မ္ဂး နွံလတူ ဗလးၜဳ ၃၇ ပေ။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ အခန်း (၂) ပထဝီဝင် အနေအထား|url=https://web.archive.org/web/20180311140825/http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf|publisher=မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|month=မေ|year=၂၀၁၇|date=၃၁|page=၃}}&lt;/ref&gt; ဇမၞော်သမၠဲ ပွိုင်ဍုင်ဂှ် နွံ ၃၀၃၁,၀၁ စတုရံတိုင်၊ ၁၉၃၉၈၄၇ ဨက ရ။ ဗမံက် ကဵု ပလိုတ်ဂှ် နွံဇမၠိင် ၅၀ တိုင်၊ သၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာဂှ် နွံဇမၠိင် ၈၂ တိုင်။&lt;ref name=&quot;:1/&gt;

နူကဵု ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် လပါ်ဗမံက်မ္ဂး ဒးပွိုင်ဍုင်ဗြဝတဳ ကဵု ရးနိဂီုသေံ၊ လပါ်သၠုင်ကျာမ္ဂး ဒးပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ လပါ်ပလိုတ်မ္ဂး ဒးပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ကဵု ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ လပါ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး ဒးပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက် မြဴသာ်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ရ။&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ အခန်း (၂) ပထဝီဝင် အနေအထား|url=https://web.archive.org/web/20180311140825/http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf|publisher=မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|month=မေ|year=၂၀၁၇|date=၃၁|page=၃}}&lt;/ref&gt;

=== ဒဵုသဘာဝ ===
ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် နွံကဵု ဂြိုပ်ဒဵု ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် လပါ်ဒိုဟ်ဨသာန် ပ္ဍဲဒေသ ကျာ်ဍုင်ဂှ်မ္ဂး နွံ ဓရေင်ဒဵု၊ ဓလဲဒဵု၊ ဒတဲဒဵု ဒဵုဒၞး (ဒေါနတောင်တန်း)တုဲ ဗွဲသၟဟ် နွံသမၠုင် ၃၇၀၀ ပေဒှ်ရ။ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် လပါ်ဒိုဟ်ဗမံက် ၜိုတ် ၁၀ တိုင်ဂှ် နွံကဵု ဓရေင်ဒဵု (ခုတ်ခွား) မပါ်ခြာလဝ် ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ဍုင် ကဵု ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ရ။&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် နွံကဵု ၜဳဇမိ၊ ၜဳဝင်ရာဲ၊ ၜဳ(ဟောင်သရော)တုဲ ၜဳတအ်ဂှ် ဒှ်ၜဳမဇွောဝ်ဒၟံင် နူသၠုင်ကျာ စှ်ေအာ လပါ်သၟဝ်ကျာအိုတ်ရ။ ၜဳဇမိ ကဵု ၜဳဝင်ရာဲ ၜဳၜါဝွံ အာပံင်ကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲဗဒါဲကွာန်ၜါသွာင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်တုဲ ဒှ်အာ ၜဳကဍတ် (အတ္ထရံမြစ်) တုဲ ဇွောဝ်တိတ်အာ ပ္ၚံက်ၜဳမုတ္တမရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဝွံ လပါ်ဗမံက် ကဵု လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် နွံကဵု ဒဵုဂမၠိုင်တုဲ လပါ်ပလိုတ် ကဵု လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံကဵု စောဝ်ကြုင်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

=== ဂမ္တဴ ===
ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် ဒှ်ဒေသဂမ္တဴတုဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ နွံစဵုစိုပ် ၃၉C• မာန်တုဲ အခိင်ဂံက်မ္ဂး ဂမ္တဴသဝ်စှ်ေ စဵုကဵု ၂၉C• နွံရ။ 

== လၟိဟ်မၞိဟ် ==
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် အတိုင်စရင်မၞိဟ် စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၁၇ ဂိတုမေ ၃၁ ဂှ်မ္ဂး မၞိဟ်ပ္ဍဲစရင် နွံ ၂၄၆,၀၆၅။ ပ္ဍဲဂှ် ဂကူကရေင် နွံ ၅၂%၊ ဂကူမန် နွံ ၁၉% တုဲ ဂကူဗၟာ နွံ ၁၉% ရ။ မၞိဟ်မရှ်ေသှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာ နွံ ၂၁၈၅၆၆၊ ခရေတ်ယာန် နွံ ၂၄၆၄၀ ဟိန္ဒူ နွံ ၂၀၀ တုဲ မူသလေန် နွံ ၂၆၅၉။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ အခန်း (၄) လူဦးရေဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ|url=https://web.archive.org/web/20180311140825/http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf|publisher=မြို့နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|month=မေ|year=၂၀၁၇|date=၃၁|page=၉-၁၄}}&lt;/ref&gt;


{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!လၟေင်
!ဂကူ
!လၟိဟ်
!တၟအ်ကၠံ
|-
|၁
|ကရေင်
|၁၂၇၆၈၂
|၅၁,၈၉%
|-
|၂
|ချေင်
|၁၄
|၀,၀၁%
|-
|၃
|မန်
|၄၅၉၂၉
|၁၈,၆၇%
|-
|၄
|ဗၟာ
|၄၅၈၅၁
|၁၈,၆၃%
|-
|၅
|ယခေင်
|၉၆
|၀,၀၄%
|-
|၆
|သေံ
|၁၅၂၄၄
|၆,၂၀%
|-
|၇
|ပအိုအ်
|၈၇၉၆
|၃,၆၅%
|-
|၈
|ဂကူသအာင်
|၂၄၅၃
|၀,၉၉%
|-
|
|
|၂၄၆၀၆၅
|
|}

== ဆက်ဗှ် ==

[[ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်|ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်]]

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{တွဵုရးဍုင်မန်}}</text>
      <sha1>qkgwl7weqt391elhrntqasc9rl22iyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6255</id>
    <revision>
      <id>53990</id>
      <parentid>48180</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26687-35</username>
        <id>5313</id>
      </contributor>
      <comment>/* သၞေဟ်ကင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ */</comment>
      <origin>53990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10719" sha1="j97odq5jyb6seajpqutt3tlu7bgtpol" xml:space="preserve">=== [[ကွာန်ကြုၚ်ကၠအ်သတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်|ကွာ]]န်မန် [[လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်|ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်]] အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ===

ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် နွံပ္ဍဲတွဵုရးက​ရေင်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင်ညးကော်ခဴစ ဒေသလှာဒကှ် အကြာၜဳၜါ ဒုင်သ္ဇိုင်ကဵု ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝင်ရောတုဲ ဒှ်ဒေသ​ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဩဇာတဴရ။ 

ဗီုပြင်ဒက်ပ္တန်လဝ် ကွာန်မန်ဒေသလှာဒကှ် သၟဝ်အုပ်ဓုပ် [[ဗော်ဍုင်မန်တၟိ]]

ပါ်လဝ်နကဵုသ္ကုတ်ပွိုင်တိုက် နွံ (၄) ပွိုင်တိုက်ရ။

ပွိုင်တိုက် (၁) ပွိုင်တိုက် (၂) ပွိုင်တိုက် (၃) ပွိုင်တိုက် (၄)

=== ကွာန်မၞုံပ္ဍဲ သ္ကုတ်ပွိုင်တိုက် (၁) ===
၁။ [[ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်|ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်]] (ဝေသာလီအရှေ့ကျေးရွာ)

၂။ [[ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်]]        (ဘိုကတော်ကျေးရွာ)

၃။ [[ကွာန်ကအ်အၚ်ထဝ်|ကွာန်ကအ်အင်ထဝ်]]  (တံတားပြတ်)

၄။ [[ကွာန်ဖဴခပဵု#:~:text=to top.-,ကွာန်ဖဴခပဵု,ဘာသာစကားများ ထည့်သွင်းရန်,-မုက်လိက်|ကွာန်ဖဴခပဵု]]              (ဖာကပို)

၅။ [[ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်#:~:text=Wikipedia and win!-,ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်,ဘာသာစကားများ ထည့်သွင်းရန်,-မုက်လိက်|ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်]]   (ဝေသာလီအနောက်)

၆။ [[ကွာန်ဝင်ဂွိ]]              (လိပ်ပျော့)

၇။ [[သံၚ်သၟဴတ္ၚေက်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်#:~:text=သွက်ပူဂဵု-,သံၚ်သၟဴတ္ၚေက်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်,-စုတ် အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင်|သံၚ်သၟဴတ္ၚေက်]] (ကြက်တူးရွေသောင်)

၈။ [[ဗေဒါဇၞော်၊ ပွိုုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်|ကွာန်ဗေဒါဇၞော် (ဗေဒါရီ)]]

၉။ [[ကွာန်ကြုၚ်ကၠအ်သတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်|ကွာန်ကြုင်ကၠအ်သတ်]]    (ကွမ်သီးခြံ)

၁၀။ [[ဝါသ၊ ကွာန်|ကွာန်ဝါသ]]       (ဝဲစ)

=== ကွာန်မၞုံပ္ဍဲ သ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက် (၂) ===
၁။ ကွာန်ကအ်ပှ်လှ်  (ပေါလောကုန်)

၂။ [[ကွာန်ဒဵုထောၚ်|ကွာန်ဒဵုထောင်]]   (တောင်ပေါက်)

၃။ [[ကွာန်ကအ်ဒုန်မြေင်]]  (မျှင်ဝါးကုန်း)

၄။ [[လှာၜိုပ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်|ကွာန်လှာၜိုပ်]]  (နောင်ပရေ့)

၅။ ကွာန်တၟံဒတုံ  (ကျောက်ကျ)

၆။ ကွာန်ကွိက်ခွိ     (အင်းခွ)

၇။ [[ကွာန်ဝါကၠောၚ်|ကွာန်ဝါကၠောင်]] (ဝဲကလွန်)

=== ကွာန်မၞုံပ္ဍဲပွိုင်တိုက် (၃) ===
၁။ ကွာန်ကြုင်ခယာင်  (ထီးပေါ့ကလို)

၂။ ကွာန်အုံခ​တောန်  (ကတွန်းစု)

၃။ ကွာန်ကအ်ကြုက် (သရက်ကုန်)

၄။ ကွာန်ဝါဂြာဲ   (ဒရယ်ကွင်း)

၅။ [[ကွာန်တၟအ်ဂအုမ်]] (ကျောက်ပုံ)

၆။ [[ကွာန်အၚ်လှာထဝ်|ကွာန်အင်လှာထဝ် (ရွှေလအင်း)]]

၇။ ကွာန်ကုန်မိပ်ဇြိပ် (ပျော်ရာကုန်)

၈။ ကွာန်ကုန်ကြေဟ် (ဝင်က)

၉။ ကွာန်ကအ်ပၞဴ  (သံပုရာကုန်)

၁၀။ ကွာန်ဝါဂၠိင်  (နန်ပါဖော့)

=== ကွာန်မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ် ပွိုင်တိုက် (၄) ===
၁။ ကွာန်သၞေဟ်သြောံ (ဝင်ရော်ဆိပ်ကြီး) (ပလိုတ်ၜဳ ဝ​ရော)

၂။ ကွာန်လိုၚ်ကၞုဲ   (လိုင်ကနီ)

၃။ ကွာန်ဝင်သ္ပဝ် (ဝင်္ကပါ)

၄။ ကွာန်သၞေဟ်ဝ  (လက်ဝါဆိပ်)

၅။ ကွာန်ကၠအ်ဗြာတ် (ငှက်ပျောတော)

၆။ ကွာန်မိပြင်  (မိပရင်)(ပလိုတ်ၜဳဝင်ရော)

၇။ ကွာန်ဝါဇြပ် (ထီးဖိုနိုင်) (ပလိုတ်ၜဳဝင်ရော)

၈။ ကွာန်ကျာ်မသုန် (ဘုရားငါဆူ) (ပလိုတ်ၜဳဝင်ရော)

၉။ ကွာန်ကြုင်တူ (ပလိုတ်ၜဳဝင်ရော)

=== ကွာန်မၞုံကဵုဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင် ===
၁။ ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ် တန်မူလ

၂။ ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ် တန်မူလ​လောန်

၃။ ကွာန်ကအ်အင်ထဝ် တန်မူလ​လောန်

၄။ ကွာန်ဝင်ဂွိ တန်မူလ

၅။ ကွာန်ဖဴခပဵု တန်မူလ

၆။ ကွာန်ကြုင်ကၠအ်သတ် တန်မူလ

၇။ ကွာန်ဝါသ တန်မူလ

၈။ ကွာန်ကွိက်ခွိ တန်မူလ

၉။ ကွာန်ဝါကၠောင် တန်မူလ

၁၀။ ကွာန်တၟအ်ဒတုံ တန်မူလ

၁၁။ ကွာန်အုံခ​တောန် တန်မူလ

၁၂။ ကွာန်ကအ်ကြုက် တန်မူလ

၁၃။ ကွာန်ကုန်မိပ်ဇြိပ် တန်မူလ

၁၄။ ကွာန်ဝင်သ္ပဝ် တန်မူလ၊ ဘာတန်သၠုင်

၁၅။ ကွာန်သၞေဟ်ဝ တန်မူလ

၁၆။ ကွာန်မိပြင် တန်မူလ

၁၇။ ကွာန်ကၠအ်ဗြာတ် တန်မူလ

ဖအိုတ်ဘာကောန်မန် နွံ (၁၇) ဘာ ကွာန်သှ်ေတအ်ဂှ် ဒှ်ဘာပံင်နှဴအလဵုအသဳမဒှ်ရ။

=== ဂၠံင်ဍာန်ဆက်စၠောံ အာကၠုင်နကဵုကွဳစက်ဂွံတအ်ဂှ် ===
၁။ သၞေဟ်ဖံင် ကွာန်ကအ်ပၞဴ ဆက်စၠောံ ကျာ်မြဟ်၊ မုဟ်ဍုင်

၂။ ဒဒန်ဆု ကွာန်သၞေဟ်သြောံ ဆက်စၠောံ ကျာ်မြဟ်၊ မုဟ်ဍုင်၊ ဇြပ်ဗု

၃။ ဒဒန် ဖာတလဲ၊ ကွာန်ဝါဂြာဲ ဆက်စၠောံ ကျာ်မြဟ်၊မုဟ်ဍုင် 

၄။ သၞေဟ်ဖံင် ဍုင်လှာဒကှ် ဆက်စၠောံ ကျာ်မြဟ်၊ ကျာ်ဍုင်၊ မုဟ်ဍုင်၊ကျာ်ပိ

၅။ ဒဒန် (ရေဲလဲ၊ဓနုံ) လ္ပာ်ကွာန်ဝင်ဂွိ၊ ကုန်ဗ္ဒဝ်၊ ဆက်စၠောံ ကျာ်ပိ ဖအိုတ်နွံမသုန်ပၞော်ရ။ 

၆။ သၞေဟ်ဖံၚ် ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက် ဆက်စၠောံ ကျာ်ပိ 

၇။ သၞေဟ်ဖံၚ် ကွာန်ဗေဒါဇၞော် ဆက်စၠောံ ကျာ်ပိ 

=== က​မၠောန်ဂယိုင်လမျီု ===
၁။ ကၠအ်ထၜိုတ်

၂။ တဵုလ္ၚဴ

၃။ တဵုကွာဲၜင်

=== ပ​ရေင်ပလံင်ဗ္စိုပ် ===
ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ကျာ်ပိ

=== ပ​ရေင်ထတ်ယုက် ===
ရုင်ဂဥုဲပွိုင်တိုက် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် ခရိုင်မတ်မလီု

လၟိဟ် (၁၆) 

မၞုံသ္ကုတ်ပွိုင်တိုက် (၂) အကြာကွာန်ဒဵုထောင်ကဵု ကွာန်ကွိက်ခွိ

=== ပရေင်အုပ်ဓုပ် ===
ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ခရိုင်မတ်မလီု တမ်ဒပ်လၟိဟ် (၁)               မၞုံကွာန်ကွိက်ခွိ

ရုင်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် မၞုံကွာန်ဒဵုထောင်

=== သၞေဟ်ကင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ===
၁။ ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်

၂။ ကွာန်ကအ်ပှ်လှ်

၃။ ကွာန်သၞေဟ်သြောံ 

၄။ ကွာန်ဝါဂၠိင်

၅။ ကွာန်ဝါဇြပ်

၆။ ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်

==နိဿဲ==
[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
{{DEFAULTSORT:ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်}}
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;</text>
      <sha1>j97odq5jyb6seajpqutt3tlu7bgtpol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝေသာလဳပလိုတ်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6274</id>
    <revision>
      <id>53955</id>
      <parentid>48031</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26687-35</username>
        <id>5313</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဝၚ်ကွာန် */</comment>
      <origin>53955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5418" sha1="cuympr57mv77e5btn7sq6eg3wnazmxx" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်
|official_name = 
|pushpin_label_position = bottom
|settlement_type = ကွာန်
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ဒၞာဲကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ် မၞုံ
|subdivision_type = ကၟိန်ဍုင်
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = တွဵုရး
|subdivision_name1 = တွဵုရးဍုင်ကရေင်
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = ခရိုင်လှာဒကှ်
|subdivision_type3 = ပွိုင်ဍုင်
|subdivision_name3 = ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population_total =
|population_urban =
|population_rural =
|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{Coord|15.943243|98.101293|region:MM|display=inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
'''ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်''' ({{lang-my|ဝေသာလီအနောက်ရွာ}}၊ {{lang-en|Waitharli (West)}}) ဝွံ မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးကရေၚ်) တုဲဒှ် ကွာန်မန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော။ ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁)။&lt;ref&gt;[[လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်#:~:text=နိဿဲ-,လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်,၆ အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင်,-မုက်လိက်|လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်]]&lt;/ref&gt; ကောဒ်ဂၞန်ကွာန် ဝေသာလဳပလိုတ်ဂှ် ၁၇၀၆၉၄။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|accessdate=2020-12-20|archivedate=2020-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes}}&lt;/ref&gt;

== ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ် ==
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၂၈၉ သၞာံ၊ အခိၚ်ဂှ် နာဲဖောအ် မိဝေအ် ကေုာံ သ္ကံအဖဝ်ဂမၠိုၚ် နူကွာန်ဆက်တဲ ဒဵုမာဲ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်တေံ က္တဵုဒှ်ပေါဲပၞာန်တုဲ ညးတအ်ဂြပ်ပါဲဒဴဘဲပၞာန် စပ်ကၠုၚ်ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် ပ္ဍဲကွာန်ဝါဂြာဲရ။ ညးတအ်ဇူတန်တဴကွာန်ဝါဂြာဲမွဲ အံၚ်တုဲ နူဂှ် သွက်ဂွံဗက်ဂၠာဲရံၚ် ဒၞာဲဌာန်ဒၟံၚ်ဗၠးဘဲတုဲ ဆဵုဒးဒၞာဲဌာန်ချောဲၜတ်ဍာ်ကေဝ်ခိုဟ် ရံၚ်အာလ္ပာ်ဗၟံက်တေံ ဂွံညာတ် ကေတ်ကုန်ဒဵုသၠုၚ် သီုကဵုဍာ်ကြုၚ်လ္ဂောဝ် ဟဳဇွောဝ်မံၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ် နွံမံၚ်ဗ္ဒာဲဝါဗ္ၚနာဲဇျှာလဳဂှ်ရ။ &lt;ref&gt;ဒွက်ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်&lt;/ref&gt;

နာဲဖောအ်ဂွံသ္ကံခိုဟ် ကော်ထောံဇွာကဵုနာဲဇျှာလဳတုဲ တက်တာဲမံၚ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဝါဝွံရ။ နူဂှ် နာဲဖောအ်ပ္ကောံကၠုၚ်ဂြပ်ရတ်ပိုန်ဟာန် ကၠောန်ဗ္ၚ ကပှ်သၠ ဂမျိုၚ်ကၠုၚ်လမျီုသာ်ဝွံတုဲ ညးအဲနူဒိုဟ်စုၚ် ကောံကၠုၚ်ညဳသၟဟ်တုဲ ညးတအ်ဗဒှ်ကၠုၚ်သ္ၚိဌာန်ရ။ မၞိဟ်ဂၠိုၚ် ကၠုၚ်တုဲ ညးတအ်ချပ်ဂၞန်ကၠုၚ် သွက်ဂွံဗဒှ်ကွာန်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၉၁ သၞာံ ဟိုတ်နူဝါဗ္ၚနာဲဇျှာလဳတုဲ ကွာန်ဝါသာလဳ ညးတအ်ကော်ခဴကၠုၚ်ရ။ &lt;ref group=&quot;ဒွက်ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်&quot;&gt;ဒွက်ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်&lt;/ref&gt;{{ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်}}</text>
      <sha1>cuympr57mv77e5btn7sq6eg3wnazmxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53957</id>
      <parentid>53955</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26603-24</username>
        <id>5314</id>
      </contributor>
      <comment>ဒွက်ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်</comment>
      <origin>53957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5509" sha1="05gk8j71vjvfablcbt2eb9kxxw80cnh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်
|official_name = 
|pushpin_label_position = bottom
|settlement_type = ကွာန်
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ဒၞာဲကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ် မၞုံ
|subdivision_type = ကၟိန်ဍုင်
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = တွဵုရး
|subdivision_name1 = တွဵုရးဍုင်ကရေင်
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = ခရိုင်လှာဒကှ်
|subdivision_type3 = ပွိုင်ဍုင်
|subdivision_name3 = ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population_total =
|population_urban =
|population_rural =
|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{Coord|15.943243|98.101293|region:MM|display=inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ
|utc_offset = +6.30
|website =
}}
'''ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်''' ({{lang-my|ဝေသာလီအနောက်ရွာ}}၊ {{lang-en|Waitharli (West)}}) ဝွံ မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးကရေၚ်) တုဲဒှ် ကွာန်မန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော။ ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁)။&lt;ref&gt;[[လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်#:~:text=နိဿဲ-,လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်,၆ အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင်,-မုက်လိက်|လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်]]&lt;/ref&gt; ကောဒ်ဂၞန်ကွာန် ဝေသာလဳပလိုတ်ဂှ် ၁၇၀၆၉၄။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|accessdate=2020-12-20|archivedate=2020-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes}}&lt;/ref&gt;

== ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ် ==
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၂၈၉ သၞာံ၊ အခိၚ်ဂှ် နာဲဖောအ် မိဝေအ် ကေုာံ သ္ကံအဖဝ်ဂမၠိုၚ် နူကွာန်ဆက်တဲ ဒဵုမာဲ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်တေံ က္တဵုဒှ်ပေါဲပၞာန်တုဲ ညးတအ်ဂြပ်ပါဲဒဴဘဲပၞာန် စပ်ကၠုၚ်ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် ပ္ဍဲကွာန်ဝါဂြာဲရ။ ညးတအ်ဇူတန်တဴကွာန်ဝါဂြာဲမွဲ အံၚ်တုဲ နူဂှ် သွက်ဂွံဗက်ဂၠာဲရံၚ် ဒၞာဲဌာန်ဒၟံၚ်ဗၠးဘဲတုဲ ဆဵုဒးဒၞာဲဌာန်ချောဲၜတ်ဍာ်ကေဝ်ခိုဟ် ရံၚ်အာလ္ပာ်ဗၟံက်တေံ ဂွံညာတ် ကေတ်ကုန်ဒဵုသၠုၚ် သီုကဵုဍာ်ကြုၚ်လ္ဂောဝ် ဟဳဇွောဝ်မံၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ် နွံမံၚ်ဗ္ဒာဲဝါဗ္ၚနာဲဇျှာလဳဂှ်ရ။ &lt;ref&gt;ဒွက်ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်&lt;/ref&gt;

နာဲဖောအ်ဂွံသ္ကံခိုဟ် ကော်ထောံဇွာကဵုနာဲဇျှာလဳတုဲ တက်တာဲမံၚ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဝါဝွံရ။ နူဂှ် နာဲဖောအ်ပ္ကောံကၠုၚ်ဂြပ်ရတ်ပိုန်ဟာန် ကၠောန်ဗ္ၚ ကပှ်သၠ ဂမျိုၚ်ကၠုၚ်လမျီုသာ်ဝွံတုဲ ညးအဲနူဒိုဟ်စုၚ် ကောံကၠုၚ်ညဳသၟဟ်တုဲ ညးတအ်ဗဒှ်ကၠုၚ်သ္ၚိဌာန်ရ။ မၞိဟ်ဂၠိုၚ် ကၠုၚ်တုဲ ညးတအ်ချပ်ဂၞန်ကၠုၚ် သွက်ဂွံဗဒှ်ကွာန်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၉၁ သၞာံ ဟိုတ်နူဝါဗ္ၚနာဲဇျှာလဳတုဲ ကွာန်ဝါသာလဳ ညးတအ်ကော်ခဴကၠုၚ်ရ။ [[ဒွက်ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်]]&lt;ref group=&quot;ဒွက်ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်&quot;&gt;ဒွက်ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်&lt;/ref&gt;{{ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်}}
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>05gk8j71vjvfablcbt2eb9kxxw80cnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကုန်ဗ္ဒဝ်၊ကွာန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6275</id>
    <revision>
      <id>53956</id>
      <parentid>48179</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26603-24</username>
        <id>5314</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပရေၚ်ပညာ */</comment>
      <origin>53956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4586" sha1="04mjeeqpugmnyjqyd1ib8eu8xkcypzq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်|official_name=|pushpin_label_position=bottom|settlement_type=ကွာန်|image_skyline=|image_map=|map_caption=|pushpin_map=မြန်မာနိုင်ငံ|pushpin_map_caption=ဒၞာဲကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ် မၞုံ|subdivision_type=ကၟိန်ဍုင်|subdivision_name={{Flag|Myanmar}}|subdivision_type1=တွဵုရး|subdivision_name1=တွဵုရးကရေၚ်|subdivision_type2=ခရိုင်|subdivision_name2=ခရိုင်လှာဒကှ်|subdivision_type3=ပွိုင်ဍုင်|subdivision_name3=ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်|unit_pref=Imperial|area_total_km2=|population_total=|population_urban=|population_rural=|population_as_of=|population_footnotes=|population_density_km2=auto|coordinates={{Coord|15.908976| 98.081654|region:MM|display=inline,title}}|elevation_ft=|elevation_m=|timezone=အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ|utc_offset=+6.30|website=}}


ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်ဝွံ ([[ဘာသာဗၟာ|ဗၟာ]]: ဗိုလ်ကတော်ကျေးရွာ)  မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးကရေၚ်) တုဲဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) မဒှ်ရ။&lt;ref&gt;[[လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်#:~:text=နိဿဲ-,လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်,၆ အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင်,-မုက်လိက်|လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်]]&lt;/ref&gt;

== ဝၚ်ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ် (ဂၞကျာ်သၟိၚ်) ==
ကၠာတေံဗၟာကြီုကြသ္ပမာန်ဍဵုဍိုက် မန်ပိုဲတအ် ဒးလရိုအ်ယာံကၠၚ်ဟဳ ကွာန်မန်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဒးဘဲပၞာန် ဍောၚ်ၜတ်အိုတ်ဇိုၚ်  စိုပ်ကၠုၚ်တိလှာဒကှ်တုဲ ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၅ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠစဴဂလာ ကေုာံ နာဲသုခေန် (တၟံကၞေၚ်) အာဂတတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်ဝွံရ။ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;ဒွက်ဝၚ်ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်&lt;/ref&gt;

ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်ဝွံ တုဲကၠုၚ်တေံ မၞုံကဵုနူလျုၚ် ဆုဒုန်ဍိုပ်ဍဴတုဲ ဟိုတ်ဗိုလ်ပၞာန် ကေုာံ သမ္ဘာဗိုလ်ပၞာန်တအ်မဖျေံဗဒိုပ်ဇူတန်တဴမံၚ်ဌာန်ဝွံတုဲ သမ္ဘာဗိုလ်ပၞာန်ဝွံ ဟိုတ်မစုတိချိုတ်အာလဝ်ပ္ဍဲကွာန်ဝွံဂှ်ရ နကဵုယၟု ကွာန်ဗိုလ်ကတော် ညးကော်ခဴကၠုၚ်ရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၅၄ သၞာံ ဂှ် နူကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာသုမန ကေုာံ တၠပညာ ဒါယကာဂမၠိုၚ် ဗွဲမညဳသၟဟ် ခုတ်ဗဒှ်ကၠုၚ်ယၟုတၟိ နကဵုယၟု ကွာန်ဂၞကျာ်သၟိၚ် ရ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ပရေၚ်ပညာ ==
ပ္ဍဲကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်ဝွံ ဘာကောန်မန် တန်လ္ဒောဝ် နွံရ။

==နိဿဲ==
[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
{{DEFAULTSORT:ကုန်ဗ္ဒဝ်၊ကွာန်}}
&lt;references /&gt;
&lt;ref&gt;ဒွက်ဝၚ်ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>04mjeeqpugmnyjqyd1ib8eu8xkcypzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>GNU Free Documentation License</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6622</id>
    <revision>
      <id>53959</id>
      <parentid>47129</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T23:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>53959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26839" sha1="enrreeuhzs4e6a6xdfwhn7zngw5iyfr" xml:space="preserve">{{Infobox software license
| name            = GNU Free Documentation License
| image           = [[File:GFDL Logo.svg|160px]]
| caption         = The GFDL logo
| author          = [[Free Software Foundation]]
| version         = 1.3
| publisher       = Free Software Foundation, Inc.
| date            = '''Current version''':&lt;br /&gt;November 3, 2008
| spdx            = {{Unbulleted list|GFDL-1.3-or-later
  |GFDL-1.3-only
  |GFDL-1.2-or-later
  |GFDL-1.2-only
  |GFDL-1.1-or-later
  |GFDL-1.1-only
  }} 
([https://spdx.org/licenses/ see list for more])

| Debian approved = Yes, with no invariant sections (see below)
| GPL compatible  = No
| copyleft        = Yes
}}
The '''GNU Free Documentation License''' ('''GNU FDL''' or simply '''GFDL''') is a [[copyleft]] [[license]] for free documentation, designed by the [[Free Software Foundation]] (FSF) for the [[GNU Project]]. It is similar to the [[GNU General Public License]], giving readers the rights to copy, redistribute, and modify (except for &quot;invariant sections&quot;) a work and requires all copies and derivatives to be available under the same license. Copies may also be sold commercially, but, if produced in larger quantities (greater than 100), the original document or source code must be made available to the work's recipient.

The GFDL was designed for [[User guide|manual]]s, textbooks, other reference and instructional materials, and documentation which often accompanies GNU software. However, it can be used for any text-based work, regardless of subject matter. For example, the free online encyclopedia [[Wikipedia]] uses the GFDL&lt;ref&gt;{{Citation|title=Wikipedia:About|date=2018-07-26|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:About&amp;oldid=852074540#Trademarks_and_copyrights|work=Wikipedia|language=en|access-date=2018-09-07}}&lt;/ref&gt; (coupled with the [[Creative Commons Attribution Share-Alike License]]) for much of its text, excluding text that was imported from other sources after the 2009 licensing update that is only available under the Creative Commons license.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Licensing_update|title=Wikipedia:Licensing update|date=2009-06-14|quote=With the transition, the Wikipedia community will now be allowed to import CC-BY-SA text from external sources into articles. If you do this, the origin of the material and its license should be explicitly noted in the edit summary. If the source text is dual- or multi-licensed, it is only necessary that at least one of the licenses is compatible with CC-BY-SA. It is not necessary that external content be dual licensed under the GFDL.}}&lt;/ref&gt;{{Circular reference|date=September 2023}}

== History ==
The GFDL was released in draft form for feedback in September 1999.&lt;ref&gt;{{cite newsgroup |title=New Documentation License--Comments Requested |author=Richard Stallman |date=12 September 1999 |newsgroup=gnu.misc.discuss |message-id=gnusenet199909120759.DAA04152@psilocin.gnu.org |url=http://tech-insider.org/free-software/research/1999/0912.html |access-date=August 17, 2017}}&lt;/ref&gt; After revisions, version 1.1 was issued in March 2000, version 1.2 in November 2002, and version 1.3 in November 2008. The current state of the license is version 1.3.&lt;ref name=&quot;onepoint3faq&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.gnu.org/licenses/fdl-1.3-faq.html |title=FDL 1.3 FAQ |publisher=Gnu.org |access-date=2011-11-07}}&lt;/ref&gt;

The first discussion draft of the GNU Free Documentation License version 2 was released on September 26, 2006, along with a draft of the new [[GNU Simpler Free Documentation License]].

On December 1, 2007, Wikipedia founder [[Jimmy Wales]] announced that a long period of discussion and negotiation between and amongst the Free Software Foundation, Creative Commons, the [[Wikimedia Foundation]] and others had produced a proposal supported by both the FSF and Creative Commons to modify the Free Documentation License in such a fashion as to allow the possibility for the Wikimedia Foundation to migrate the projects to the similar [[Creative Commons Attribution 2.5|Creative Commons Attribution Share-Alike]] (CC BY-SA) license.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lessig |first=Lawrence |url=http://lessig.org/blog/2007/12/some_important_news_from_wikip.html |title=Some important news from Wikipedia to understand clearly (Lessig Blog) |publisher=Lessig.org |date=2007-12-01 |access-date=2011-11-07 |archive-date=2011-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026061623/http://lessig.org/blog/2007/12/some_important_news_from_wikip.html |url-status=dead |accessdate=2023-09-15 |archivedate=2011-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111026061623/http://lessig.org/blog/2007/12/some_important_news_from_wikip.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |title=Wikimediafoundation.org |publisher=Wikimediafoundation.org |access-date=2011-11-07}}&lt;/ref&gt; These changes were implemented on version 1.3 of the license, which includes a new provision allowing certain materials released under the (GFDL) license to be used under a Creative Commons Attribution Share-Alike license also.&lt;ref name=&quot;onepoint3faq&quot;/&gt;

== Conditions ==
Material licensed under the current version of the license can be used for any purpose, as long as the use meets certain conditions.
* All previous authors of the work must be [[Attribution (copyright)|attributed]].
* All changes to the work must be logged.
* All [[derivative work]]s must be licensed under the same license.
* The full text of the license, unmodified invariant sections as defined by the author if any, and any other added warranty disclaimers (such as a general disclaimer alerting readers that the document may not be accurate for example) and copyright notices from previous versions must be maintained.
* Technical measures such as [[digital rights management|DRM]] may not be used to control or obstruct distribution or editing of the document.

=== Secondary sections ===
The license explicitly separates any kind of &quot;Document&quot; from &quot;Secondary Sections&quot;, which may not be integrated with the Document, but exist as front-matter materials or appendices. Secondary sections can contain information regarding the author's or publisher's relationship to the subject matter, but not any subject matter itself. While the Document itself is wholly editable and is essentially covered by a license equivalent to (but mutually incompatible with) the [[GNU General Public License]], some of the secondary sections have various restrictions designed primarily to deal with proper attribution to previous authors.

Specifically, the authors of prior versions have to be acknowledged and certain &quot;invariant sections&quot; specified by the original author and dealing with his or her relationship to the subject matter may not be changed. If the material is modified, its title has to be changed (unless the prior authors permit to retain the title).

The license also has provisions for the handling of front-cover and back-cover texts of books, as well as for &quot;History&quot;, &quot;Acknowledgements&quot;, &quot;Dedications&quot; and &quot;Endorsements&quot; sections. These features were added in part to make the license more financially attractive to commercial publishers of software documentation, some of whom were consulted during the drafting of the GFDL.&lt;ref name=why&gt;Richard Stallman: [https://www.gnu.org/licenses/why-gfdl.html Why publishers should use the GNU FDL]  Accessed on 2009-07-17&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gnufaq&quot;&gt;GNU project: [https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.html#WhyNotGPLForManuals Frequently Asked Questions about the GNU Licenses: Why don't you use the GPL for manuals?]&lt;/ref&gt; &quot;Endorsements&quot; sections are intended to be used in official standard documents, where the distribution of modified versions should only be permitted if they are not labeled as that standard anymore.&lt;ref name=&quot;gnufaq&quot;/&gt;

=== Commercial redistribution ===
The GFDL requires the ability to &quot;copy and distribute the Document in any medium, either commercially or noncommercially&quot; and therefore is incompatible with material that excludes commercial re-use. As mentioned above, the GFDL was designed with commercial publishers in mind, as Stallman explained:{{quote|The GFDL is meant as a way to enlist commercial publishers in funding free documentation without surrendering any vital liberty. The 'cover text' feature, and certain other aspects of the license that deal with covers, title page, history, and endorsements, are included to make the license appealing to commercial publishers for books whose authors are paid.&lt;ref name=why/&gt;}} Material that restricts commercial re-use is incompatible with the license and cannot be incorporated into the work. However, incorporating such restricted material may be [[fair use]] under United States copyright law (or [[fair dealing]] in some other countries) and does not need to be licensed to fall within the GFDL if such fair use is covered by all potential subsequent uses. One example of such liberal and commercial fair use is [[parody]].

===Compatibility with Creative Commons licensing terms===
Although the two licenses work on similar copyleft principles, the GFDL is not compatible with the [[Creative Commons]] [[Creative Commons licenses|Attribution-ShareAlike]] license.

However, at the request of the [[Wikimedia Foundation]],&lt;ref name=&quot;onepoint3faq&quot;/&gt; version 1.3 added a time-limited section allowing specific types of websites using the GFDL to additionally offer their work under the CC BY-SA license. These exemptions allow a GFDL-based collaborative project with multiple authors to transition to the CC BY-SA 3.0 license, without first obtaining the permission of every author, if the work satisfies several conditions:&lt;ref name=&quot;onepoint3faq&quot;/&gt;
* The work must have been produced on a &quot;Massive Multiauthor Collaboration Site&quot; (MMC), such as a public [[wiki]] for example.
* If external content originally published on a MMC is present on the site, the work must have been licensed under Version 1.3 of the GNU FDL, or an earlier version but with the &quot;or any later version&quot; declaration, with no cover texts or invariant sections. If it was not originally published on an MMC, it can only be [[Software relicensing|relicensed]] if it were added to an MMC before November 1, 2008.

To prevent the clause from being used as a general compatibility measure, the license itself only allowed the change to occur before August 1, 2009. At the release of version 1.3, the FSF stated that all content added before November 1, 2008, to Wikipedia as an example satisfied the conditions. The Wikimedia Foundation itself after a public referendum, invoked this process to [[dual-license]] content released under the GFDL under the [[CC BY-SA]] license in June 2009, and adopted a foundation-wide attribution policy for the use of content from Wikimedia Foundation projects.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |title=Wikimedia community approves license migration |work=Wikimedia Foundation|publisher=Wikimedia Foundation |access-date=2009-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:Licensing_update_approval Wikimedia license update approval]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://blog.wikimedia.org/2009/06/30/licensing-update-rolled-out-in-all-wikimedia-wikis/ Licensing update rolled out in all Wikimedia wikis] on wikimedia.org by Erik Moeller on June 30th, 2009 ''&quot;Perhaps the most significant reason to choose CC-BY-SA as our primary content license was to be compatible with many of the other admirable endeavors out there to share and develop free knowledge&quot;''&lt;/ref&gt;

==Enforcement==
There have currently been no cases involving the GFDL in a court of law, although its sister license for software, the [[GNU General Public License]], has been successfully enforced in such a setting.&lt;ref&gt;{{cite web |title=BusyBox and the GPL Prevail Again - Updated 4Xs |url=http://www.groklaw.net/article.php?story=20100803132055210 |first=Pamela |last=Jones |work=[[Groklaw]] |date=2010-08-03 |access-date=2019-05-17 |accessdate=2023-09-15 |archivedate=2010-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804000246/http://www.groklaw.net/article.php?story=20100803132055210 }}&lt;/ref&gt; Although the content of [[Wikipedia]] has been plagiarized and used in violation of the GFDL by other sites, such as [[Baidu Baike]], no contributors have ever tried to bring an organization to court due to violation of the GFDL. In the case of Baidu, Wikipedia representatives asked the site and its contributors to respect the terms of the licenses and to make proper attributions.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.pcworld.com/article/135550/article.html
|title=Baidu May Be Worst Wikipedia Copyright Violator
|publisher=[[PC World (magazine)|PC World]]
|date=6 August 2007
|access-date=10 September 2007
|archive-date=April 21, 2016
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421051401/http://www.pcworld.com/article/135550/article.html
|url-status=dead
|accessdate=15 September 2023
|archivedate=21 April 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160421051401/http://www.pcworld.com/article/135550/article.html
}}&lt;/ref&gt;

==Criticism==
Some critics consider the GFDL a non-free license. Some reasons for this are that the GFDL allows &quot;invariant&quot; text which cannot be modified or removed, and that its prohibition against [[digital rights management]] (DRM) systems applies to valid usages, like for &quot;private copies made and not distributed&quot;.&lt;ref name=&quot;nerode2007&quot;&gt;{{cite web |url=http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071210175219/http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html |archive-date=2007-12-10 |title=Why You Shouldn't Use the GNU FDL |date=2007-12-10 |access-date=2011-11-07 |first=Nathanael |last=Nerode |accessdate=2023-09-15 |archivedate=2007-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210175219/http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html }}&lt;/ref&gt;

Notably, the [[Debian]] project,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://people.debian.org/~srivasta/Position_Statement.xhtml |title=Draft Debian Position Statement about the GNU Free Documentation License (GFDL)|year=2006|access-date=2007-09-25 |first=Manoj |last=Srivastava |quote=''It is not possible to borrow text from a GFDL'd manual and incorporate it in any free software program whatsoever. This is not a mere license incompatibility. It's not just that the GFDL is incompatible with this or that free software license: it's that it is fundamentally incompatible with any free software license whatsoever. So if you write a new program, and you have no commitments at all about what license you want to use, saving only that it be a free license, you cannot include GFDL'd text. The GNU FDL, as it stands today, does not meet the Debian Free Software Guidelines. There are significant problems with the license, as detailed above; and, as such, we cannot accept works licensed under the GNU FDL into our distribution.''}}&lt;/ref&gt; [[Thomas Bushnell]],&lt;ref name=&quot;lwn&quot;&gt;{{cite web |url=https://lwn.net/Articles/59147/ |archive-url=https://archive.today/20120713142623/http://lwn.net/Articles/59147/ |archive-date=2012-07-13 |title=Thomas Bushnell dismissed from Hurd project for criticizing GFDL |publisher=archive.is |access-date=2017-04-16 |date=2003-11-19 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nathanael Nerode,&lt;ref name=&quot;nerode2003&quot;&gt;{{cite web |url=http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009105046/http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html |archive-date=2003-10-09 |title=Why You Shouldn't Use the GNU FDL |access-date=2011-11-07 |first=Nathanael |last=Nerode |date=2003-09-24 |accessdate=2023-09-15 |archivedate=2007-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210175219/http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html }}&lt;/ref&gt; and [[Bruce Perens]]&lt;ref name=&quot;Bruceperens2003&quot;&gt;{{cite web|url=https://lists.debian.org/debian-legal/2003/09/msg00091.html |publisher=lists.debian.org/debian-legal |title=stepping in between Debian and FSF |author=Bruce Perens |author-link=Bruce Perens |date=2 Sep 2003 |access-date=2016-03-20 |quote=''FSF, a Free Software organization, isn't being entirely true to the Free Software ethos while it is promoting a license that allows invariant sections to be applied to anything but the license text and attribution. FSF is not Creative Commons:the documentation that FSF handles is an essential component of FSF's Free Software, and should be treated as such. In that light, the GFDL isn't consistent with the ethos that FSF has promoted for 19 years.''}}&lt;/ref&gt; have raised objections. Bruce Perens saw the GFDL even outside the &quot;Free Software ethos&quot;:&lt;ref name=&quot;Bruceperens2003&quot;/&gt;
{{quote|&quot;FSF, a Free Software organization, isn't being entirely true to the [[Free Software]] ethos while it is promoting a license that allows invariant sections to be applied to anything but the license text and attribution. [...] the GFDL isn't consistent with the ethos that FSF has promoted for 19 years.&quot;}}

In 2006, Debian developers voted to consider works licensed under the GFDL to comply with their [[Debian Free Software Guidelines]] provided that the invariant section clauses are not used.&lt;ref name=debianresolution&gt;Debian Project: [http://www.debian.org/vote/2006/vote_001.en.html#amendmenttexta Resolution: Why the GNU Free Documentation License is not suitable for Debian]. Voted February–March 2006. (Accessed June 20, 2009)&lt;/ref&gt; However, their resolution stated that even without invariant sections, GFDL-licensed software documentation is considered to be &quot;still not free of trouble&quot; by the project, namely because of its incompatibility with the major free software licenses.&lt;ref name=debianresolution/&gt;

Those opposed to the GFDL have recommended the use of alternative licenses such as the [[BSD License]] or the GNU GPL.&lt;ref name=debianresolution/&gt;

The [[FLOSS Manuals]] foundation, an organization devoted to creating manuals for free software, decided to eschew the GFDL in favor of the GPL for its texts in 2007, citing the incompatibility between the two, difficulties in implementing the GFDL, and the fact that the GFDL &quot;does not allow for easy duplication and modification&quot;, especially for digital documentation.&lt;ref&gt;{{cite web|author1=FLOSS Manuals Foundation|author-link1=FLOSS Manuals|title=License Change|url=http://en.flossmanuals.net/bin/view/Blog/LicenseChange/|archive-url=https://archive.today/20080228211105/http://en.flossmanuals.net/bin/view/Blog/LicenseChange/|url-status=dead|archive-date=28 February 2008|website=FLOSS Manuals Blog|publisher=FLOSS Manuals Foundation|access-date=20 June 2009|date=6 June 2007|accessdate=15 September 2023|archivedate=28 February 2008|archiveurl=https://archive.is/20080228211105/http://flossmanuals.net/bin/view/Blog/LicenseChange}}&lt;/ref&gt;

===DRM clause===
The GNU FDL contains the statement:

{{quotation|You may not use technical measures to obstruct or control the reading or further copying of the copies you make or distribute.}}

A criticism of this language is that it is too broad, because it applies to private copies made but not distributed. This means that a licensee is not allowed to save document copies &quot;made&quot; in a proprietary file format or using encryption.

In 2003, [[Richard Stallman]] said about the above sentence on the debian-legal mailing list:&lt;ref&gt;Richard Stallman (2003-09-06), [http://lists.debian.org/debian-legal/2003/09/msg00212.html Re: A possible GFDL compromise]. Accessed on 2007-09-25.&lt;/ref&gt;

{{quotation|This means that you cannot publish them under DRM systems to restrict the possessors of the copies. It isn't supposed to refer to use of encryption or file access control on your own copy. I will talk with our lawyer and see if that sentence needs to be clarified.}}

===Invariant sections===
A GNU FDL work can quickly be encumbered because a new, different title must be given and a list of previous titles must be kept. This could lead to the situation where there are a whole series of title pages, and dedications, in each and every copy of the book if it has a long lineage. These pages cannot be removed until the work enters the [[public domain]] after [[copyright]] expires.

[[Richard Stallman]] said about invariant sections on the ''debian-legal'' mailing list:&lt;ref&gt;Richard Stallman, (2003-08-23), [http://lists.debian.org/debian-legal/2003/08/msg00807.html Re: A possible GFDL compromise]. Accessed on 2007-09-25.&lt;/ref&gt;

{{quotation|The goal of invariant sections, ever since the 80s when we first made the GNU Manifesto an invariant section in the Emacs Manual, was to make sure they could not be removed. Specifically, to make sure that distributors of Emacs that also distribute non-free software could not remove the statements of our philosophy, which they might think of doing because those statements criticize their actions.}}

===GPL incompatible in both directions===
The GNU FDL is [[License compatibility|incompatible]] in both directions with the GPL—material under the GNU FDL cannot be put into GPL code and GPL code cannot be put into a GNU FDL manual.&lt;ref&gt;[http://lists.debian.org/debian-legal/2003/04/msg00258.html Richard Braakman on Debian-legal] about GFDL/GPL incompatibility&lt;/ref&gt; At the June 22nd and 23rd 2006 international GPLv3 conference in Barcelona, [[Eben Moglen]] hinted that a future version of the GPL could be made suitable for documentation:&lt;ref&gt;[http://fsfe.org/projects/gplv3/barcelona-moglen-transcript#lgpl Transcript of Eben Moglen at the 3rd international GPLv3 conference; 22nd June 2006]: LGPL, like merging electronic weak. Accessed on 2009-06-20.&lt;/ref&gt;

{{quotation|By expressing LGPL as just an additional permission on top of GPL we simplify our licensing landscape drastically. It's like for physics getting rid of a force, right? We just unified electro-weak, ok? The grand unified field theory still escapes us until the document licences too are just additional permissions on top of GPL. I don't know how we'll ever get there, that's gravity, it's really hard.}}

===Burdens when printing===
The GNU FDL requires that licensees, when printing a document covered by the license, must also include &quot;this License, the copyright notices, and the license notice saying this License applies to the Document&quot;. This means that if a licensee prints out a copy of an article whose text is covered under the GNU FDL, they must also include a copyright notice and a physical printout of the GNU FDL, which is a significantly large document in itself. Worse, the same is required for the standalone use of just one (for example, Wikipedia) image.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://notablog.notafish.com/post/2005/04/21/26-why-the-wikimedia-projects-should-not-use-gfdl-as-a-stand-alone-license-for-images |title=Why the Wikimedia projects should not use GFDL as a stand alone license for images |publisher=Notablog.notafish.com |date=2005-04-21 |access-date=2021-03-14}}&lt;/ref&gt; Several Wikimedia projects have over the years abandoned the use of GFDL, among them the English Wikipedia, which has relicensed the files.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://lwn.net/Articles/305892/ |first=Jonathan |last=Corbet |title=GFDL 1.3: Wikipedia's exit permit |date=5 November 2008 |access-date=2023-06-08 |newspaper=LWN.net}}&lt;/ref&gt; [[Wikivoyage]], a web site dedicated to [[free content]] travel guides, chose not to use the GFDL from the beginning because it considers it unsuitable for short printed texts.&lt;ref&gt;[[Wikivoyage:Project:Why Wikivoyage isn't GFDL]]&lt;/ref&gt;

== Other licenses for free works ==
Some of these were developed independently of the GNU FDL, while others were developed in response to perceived flaws in the GNU FDL.
* [[GNU Simpler Free Documentation License]]
* [[Creative Commons licenses]]
* [[Design Science License]]
* [[Free Art license]]
* [[FreeBSD Documentation License]]
* [[Open Content License]]
* [[Open Game License]]
* [[Open Publication License]]
* [[WTFPL]]

== List of projects that use the GFDL ==
{{Expand list|date=August 2008}}
* Most projects of the [[Wikimedia Foundation]], including [[Wikipedia]] (excluding [[Wikivoyage]] and [[Wikinews]]) - On June 15, 2009, the Section 11 clauses were used to dual-license the content of these wikis under the Creative Commons Attribution Share-Alike license and GFDL.
* An Anarchist FAQ
* [[Citizendium]] - the project uses GFDL for articles originally from Wikipedia.
* [[Free On-line Dictionary of Computing]]
* [[Last.fm]] - artists descriptions are under GFDL
* [[Marxists Internet Archive]]
* [[PlanetMath]] (now uses CC-BY-SA license)
* [[Rosetta Code]]
* [[SourceWatch]]
* The specification documents that define [[TRAK]], an [[enterprise architecture framework]], are released under the GFDL.
* ''Abstract Algebra'' by Thomas W. Judson.&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Judson | first1=Thomas W. | title=Abstract Algebra: Theory and Applications | year=2015 | url=http://abstract.ups.edu/ | accessdate=2023-09-15 | archivedate=2013-07-01 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130701030707/http://abstract.ups.edu/ }}&lt;/ref&gt;
* the [[Baseball-Reference]]'s BR Bullpen, a free user-contributed baseball wiki

== See also ==
{{Portal|Free and open-source software}}
&lt;!-- Please keep entries in alphabetical order &amp; add a short description [[WP:SEEALSO]] --&gt;
{{div col|small=yes|colwidth=20em}}
* [[BSD license]]
* [[Copyleft]]
* [[Copyright]]
* [[Free software license]]
* [[GNU]]
* [[Non-commercial educational]]
* [[Open content]]
* [[Share-alike]]
* [[Software licensing]]
{{div col end}}
&lt;!-- please keep entries in alphabetical order --&gt;

== References ==
{{Reflist|35em}}

==External links==
{{listen|filename=GFDL (English).ogg|title=Listen to the GFDL (0:23:28) version 1.2, November 2002, (recorded 2005-05-28)|description=Audio recording of the full text of the GNU Free Documentation License.|format=[[Ogg]]}}
* [http://gplv3.fsf.org/doclic-dd1-guide.html FSF guide to the new drafts of documentation licenses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205175357/http://gplv3.fsf.org/doclic-dd1-guide.html |date=2012-02-05 }}
* [https://gnu.org/licenses/fdl.html GFDL official text]
* [https://www.gnu.org/philosophy/free-doc.html Free Software and Free Manuals], essay by Richard Stallman
* [https://opensource.apple.com/cdl/ Apple's Common Documentation License] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090331154525/http://www.opensource.apple.com/cdl/ |date=2009-03-31 }}, an alternative license

{{GNU}}

{{DEFAULTSORT:Gnu Free Documentation License}}
[[Category:GNU Project]]
[[Category:Free content licenses]]
[[Category:Software documentation]]
[[Category:Copyleft]]
[[Category:Free Software Foundation]]
[[Category:Free and open-source software licenses]]
[[Category:Copyleft software licenses]]</text>
      <sha1>enrreeuhzs4e6a6xdfwhn7zngw5iyfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေန်ဒရေဒ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7494</id>
    <revision>
      <id>53999</id>
      <parentid>48760</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26726-09</username>
        <id>5316</id>
      </contributor>
      <comment>အသုံးပြု ကင်မရာ</comment>
      <origin>53999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6857" sha1="fqm1ge308di67w2eex3n4okazadxxfd" xml:space="preserve">{{Infobox software
| name                   = အေန်ဒရေဒ် (Android)
| logo                   = Android robot.svg
| caption                = တင်္ကေတ အေန်ဒရွောဒ်
| developer              = [[ဂူဂလ်]] (Google), Open Handset Alliance
| initial_release        = ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၀၈
| latest_release_version = [[အေန်ဒရွောဒ် ၁၅]] (Android 15)
| latest_release_date    = ၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၄
| programming_language   = [[Java]], [[Kotlin]], [[C++]], [[Rust]]
| kernel_type            = Monolithic ([[Linux kernel]])
| license                = [[Apache License]] 2.0, [[GNU GPL]] v2
| website                = [https://www.android.com android.com]
}}
&lt;references /&gt;
'''အေန်ဒရေဒ်''' ({{lang-en|Android}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သၞောတ်ဗပေၚ် (Operating System - OS) မနွံကဵုအစောံဗၠးၜး (Open source) မခၞံဗဒှ်လဝ် သွက်ဂွံသုင်စောဲ ပ္ဍဲစက်မနွံကဵု Touchscreen မပ္တံကဵု [[သမာတ်ဖုန်]] (Smartphones) ကေုာံ [[တက်ဗလက်]] (Tablets) ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်လဝ်ကဵု [[Linux kernel]] တုဲ ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵုကုမ္ပဏဳ [[ဂူဂလ်]] (Google) ရ။&lt;ref&gt;Google Inc. &quot;Android History and Versions&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

လၟုဟ်မ္ဂး အေန်ဒရေဒ် ဒှ်သၞောတ်ဗပေၚ် မၞိဟ်သုၚ်စောဲဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ (Market share ၇၀% လ္တူ) တုဲ စက်မနွံကဵုသၞောတ်ဏအ် နွံဗဳလဳယာန်နိူတ်ရ။&lt;ref&gt;Statcounter (2024). &quot;Mobile Operating System Market Share Worldwide&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== ဝၚ်ပ္ဍဲမခၞံဗဒှ် ==
ဝၚ်ပ္ဍဲမခၞံဗဒှ် အေန်ဒရေဒ်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူတၚ်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ်စက်ကိမ်မရာ (Digital Cameras) မနွံကဵု AI၊ ဆဂး ဂတဏအ် ပြံၚ်လှာဲအာ သွက်ဂွံပြိုၚ်ပ္ကာန်ကဵု [[iPhone]] ရ။

=== အစ (၂၀၀၃–၂၀၀၅) ===
ကုမ္ပဏဳ **Android Inc.** ဂှ် စဒက်ပတန်ကၠုၚ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ပ္ဍဲ Palo Alto, California နကဵု Andy Rubin, Rich Miner, Nick Sears ကေုာံ Chris White ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ ဂှ် ကုမ္ပဏဳ [[ဂူဂလ်]] ရာန်ကေတ် Android Inc. တုဲ စခၞံဗဒှ်သၞောတ်ဗပေၚ် သွက်သမာတ်ဖုန် နကဵုနဲကဲ Linux ရ။&lt;ref&gt;Business Insider (2015). &quot;The History of Android&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

=== ပေါဲပြိုၚ်အလန်ပထမ (၂၀၀၈) ===
ပ္ဍဲ ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၀၈ ဂှ် သမာတ်ဖုန်အေန်ဒရေဒ် အလန်ပထမအိုတ် **T-Mobile G1** (HTC Dream) စပတိတ်ကဵုရ။ သၞောတ်ဗပေၚ်ဏအ်ဝွံ တၟေၚ်ဗွဲမလောန် ဟိုတ်နူပွမစုတ်လဝ် [[Google Play]] (Android Market) သွက်ဂွံဒေါန်လောတ် (Download) အပ်ပလဳကေရှေန်ဂမၠိုၚ်ရ။

== သၞောတ်ဗွဗွံ (Architecture) ==
အေန်ဒရေဒ်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ၄ ထပ် (Layers) အဓိက:
၁. '''Linux Kernel:''' သ္ဇိုၚ်အဓိက သွက်ဂွံထိၚ်ဒဝ် Hardware (ဥပမာ- CPU, Display, Camera)။
၂. '''Hardware Abstraction Layer (HAL):''' ညံၚ် Software ဂွံဆက်စၠောအ်ကဵု Hardware ဂွံ။
၃. '''Android Runtime (ART):''' ဒၞာဲသွက်ဂွံ Run အပ်ပလီကေရှေန် (Apps) ဂမၠိုၚ်။
၄. '''Application Framework:''' ဒၞာဲသွက်ညးချူ App (Developers) တအ် ဂွံအသုံးပြုနဲကဲနာနာ (ဥပမာ- GPS, Window Manager)။

== စရၚ်ဗားရှင်းဂမၠိုၚ် (Version History) ==
ဗားရှင်း အေန်ဒရေဒ်တအ်ဂှ် ကိုပ်ကၠာတေအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵုနာမ &quot;ကပေါတ်ဝေၚ်စ&quot; (Dessert names) အတိုၚ်အက္ခရ A–Z ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|-
! ဗားရှင်း (Version) !! နာမ (Codename) !! သၞာံမပတိတ်
|-
| 1.5 || Cupcake || ၂၀၀၉
|-
| 2.3 || Gingerbread || ၂၀၁၀
|-
| 4.0 || Ice Cream Sandwich || ၂၀၁၁
|-
| 5.0 || Lollipop || ၂၀၁၄
|-
| 10.0 || Android 10 (စဒေံါနာမ Dessert) || ၂၀၁၉
|-
| 15.0 || [[အေန်ဒရွောဒ် ၁၅]] || ၂၀၂၄
|}

== တၚ်ခိုဟ် ကေုာံ တၚ်ဍိုန်လျ ==

=== တၚ်ခိုဟ် (Advantages) ===
* **Open Source:** ညးလဵုမွဲမ္ဂးလေဝ် ပလေဝ်လိက်၊ သုၚ်စောဲ ကေုာံ ခၞံဗဒှ်စက်အလဵုဇကုဂွံ။
* **Customization:** ညးအသုံးပြုတအ် ပြံၚ်လှာဲဗီုပြင် (Theme, Launcher) ဂွံဗွဲမလှဲလး။
* **Multi-tasking:** ကၠောန်ကမၠောန် ဂၠိုၚ်နူမွဲမွဲစွံ (ဥပမာ- Split screen) ဂွံခိုဟ်။

=== တၚ်ဍိုန်လျ (Disadvantages) ===
* **Fragmentation:** ဟိုတ်နူစက်နွံဂၠိုၚ်လောန်တုဲ ပွမကလိဂွံ Update ပြဟ်ပြဟ်ဂှ် ဝါတ်ဒၟံၚ် သွက်စက်တန်တန်တအ်ရ။
* **Security:** ဟိုတ်နူဒှ် Open source တုဲ ဗဗေၚ်စိုတ် (Malware) လုပ်စလောဲသွာနူ iOS ညိ။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဂူဂလ်]]
* [[ဂူဂလ် ပိက်သေလ်]]
* [[သမာတ်ဖုန်]]

[[Category:အေန်ဒရေဒ်]]
[[Category:သၞောတ်ဗပေၚ်ဂမၠိုၚ်]]
[[Category:ဂူဂလ်]]
[[Category:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>fqm1ge308di67w2eex3n4okazadxxfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သဒ္ဒါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7544</id>
    <revision>
      <id>53976</id>
      <parentid>48830</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3711" sha1="p4icbpve713ws5ezkw6fkr9nq0yxor2" xml:space="preserve">

[[File:Syntax tree.svg|thumb|300px|ဗီုပြင်ပွမပါ်ခြာ သဒ္ဒါဝါကျ (Syntax tree) ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာ]]

'''သဒ္ဒါ''' (အၚ်္ဂလိက်: '''Grammar''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''Syntax''') ဝွံ ဒှ်အစိတ်အပိုင်းပညာသၞောတ်ဘာသာ မလ္ၚတ်ပရူသၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် (Sentence structure) ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ မနွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ရ။ သဒ္ဒါဝွံ ဒှ်သၞောတ်အဓိက မဖန်ဗဒှ်ကဵု အဆက်အစပ်အကြာ မလိက်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ညးမွဲကဵုမွဲ ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်ရေၚ်သကအ်ရ။&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica (2026). &quot;Grammar: rules of language structure&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== အဝဲသ္ကုတ် သဒ္ဒါ ==
ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာခေတ်တၟိမ္ဂး သဒ္ဒါဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ၂ ကဆံၚ်အဓိက:
၁. '''[[ဗီုပြင်မလိက်]] (Morphology):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမဒက်ပတန်မလိက်။
၂. '''ဝါကျဗေဒ (Syntax):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ။

== လၟေၚ်မလိက် (Word Order) ==
အရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ နွံကဵုလၟေၚ်မလိက် တၟေၚ်ခြာရေၚ်သကအ်ရ။ လၟေၚ်မလိက်အဓိက ၃ ဂကူဂှ်:
* '''SVO (Subject-Verb-Object):''' ကမ္မကတု + ကြိယာ + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာမန်]], [[ဘာသာအေန်ဂလိက်]], [[ဘာသာသေံ]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) စ (V) ပုၚ် (O)။
* '''SOV (Subject-Object-Verb):''' ကမ္မကတု + ကမ် + ကြိယာ (ဥပမာ- [[ဘာသာဗၟာ]], [[ဘာသာဂျပန်]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) ပုၚ် (O) စ (V)။
* '''VSO (Verb-Subject-Object):''' ကြိယာ + ကမ္မကတု + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာအာရဗဳ]])။

[Image showing a comparison of SVO SOV and VSO word orders in different languages]

== သဒ္ဒါမန် (Mon Grammar) ==
[[ဘာသာမန်]] ပိုဲဝွံ ဒှ်ဘာသာမဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုလၟေၚ်မလိက် **SVO** ရ။ တၚ်တၟေၚ်သဒ္ဒါမန်ဂှ်:
* ဟွံမွဲကဵု ပွမပြံၚ်လှာဲမလိက် အတိုၚ်အခိၚ် (No Tense markers on verbs)။
* အသုံးပြုမလိက်အကြာ (Infixes) သွက်ဂွံသၠာဲကဵု ကဆံၚ်မလိက် (ဥပမာ- နူကြိယာ အာကဵု နာမ်)။
* နွံကဵုမလိက်လက်ကရဴဝါကျ (Sentence particles) သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အာရီု ကေုာံ အမျိုးအစားဝါကျ။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
* [[ဗီုပြင်မလိက်]]
* [[ရမ္သာၚ်ဗေဒ]]

{{DEFAULTSORT:သဒ္ဒါ}}
[[Category:ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>p4icbpve713ws5ezkw6fkr9nq0yxor2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53977</id>
      <parentid>53976</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="lmduas7flrrk0021ygp72ct3m076isr" xml:space="preserve">

[[File:Syntax tree.svg|thumb|300px|ဗီုပြင်ပွမပါ်ခြာ သဒ္ဒါဝါကျ (Syntax tree) ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာ]]

'''သဒ္ဒါ''' (အၚ်္ဂလိက်: '''Grammar''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''Syntax''') ဝွံ ဒှ်အဝဲသ္ကုတ်ပညာသၞောတ်ဘာသာ မလ္ၚတ်ပရူသၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် (Sentence structure) ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ မနွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ရ။ သဒ္ဒါဝွံ ဒှ်သၞောတ်အဓိက မဖန်ဗဒှ်ကဵု အဆက်အစပ်အကြာ မလိက်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ညးမွဲကဵုမွဲ ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်ရေၚ်သကအ်ရ။&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica (2026). &quot;Grammar: rules of language structure&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== အဝဲသ္ကုတ် သဒ္ဒါ ==
ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာခေတ်တၟိမ္ဂး သဒ္ဒါဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ၂ ကဆံၚ်အဓိက:
၁. '''[[ဗီုပြင်မလိက်]] (Morphology):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမဒက်ပတန်မလိက်။
၂. '''ဝါကျဗေဒ (Syntax):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ။

== လၟေၚ်မလိက် (Word Order) ==
အရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ နွံကဵုလၟေၚ်မလိက် တၟေၚ်ခြာရေၚ်သကအ်ရ။ လၟေၚ်မလိက်အဓိက ၃ ဂကူဂှ်:
* '''SVO (Subject-Verb-Object):''' ကမ္မကတု + ကြိယာ + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာမန်]], [[ဘာသာအေန်ဂလိက်]], [[ဘာသာသေံ]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) စ (V) ပုၚ် (O)။
* '''SOV (Subject-Object-Verb):''' ကမ္မကတု + ကမ် + ကြိယာ (ဥပမာ- [[ဘာသာဗၟာ]], [[ဘာသာဂျပန်]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) ပုၚ် (O) စ (V)။
* '''VSO (Verb-Subject-Object):''' ကြိယာ + ကမ္မကတု + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာအာရဗဳ]])။

[Image showing a comparison of SVO SOV and VSO word orders in different languages]

== သဒ္ဒါမန် (Mon Grammar) ==
[[ဘာသာမန်]] ပိုဲဝွံ ဒှ်ဘာသာမဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုလၟေၚ်မလိက် **SVO** ရ။ တၚ်တၟေၚ်သဒ္ဒါမန်ဂှ်:
* ဟွံမွဲကဵု ပွမပြံၚ်လှာဲမလိက် အတိုၚ်အခိၚ် (No Tense markers on verbs)။
* အသုံးပြုမလိက်အကြာ (Infixes) သွက်ဂွံသၠာဲကဵု ကဆံၚ်မလိက် (ဥပမာ- နူကြိယာ အာကဵု နာမ်)။
* နွံကဵုမလိက်လက်ကရဴဝါကျ (Sentence particles) သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အာရီု ကေုာံ အမျိုးအစားဝါကျ။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
* [[ဗီုပြင်မလိက်]]
* [[ရမ္သာၚ်ဗေဒ]]

{{DEFAULTSORT:သဒ္ဒါ}}
[[Category:ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>lmduas7flrrk0021ygp72ct3m076isr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53978</id>
      <parentid>53977</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* အဝဲသ္ကုတ် သဒ္ဒါ */</comment>
      <origin>53978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3704" sha1="7d4sbqfwvg29bdashkn350yopvwxe30" xml:space="preserve">

[[File:Syntax tree.svg|thumb|300px|ဗီုပြင်ပွမပါ်ခြာ သဒ္ဒါဝါကျ (Syntax tree) ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာ]]

'''သဒ္ဒါ''' (အၚ်္ဂလိက်: '''Grammar''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''Syntax''') ဝွံ ဒှ်အဝဲသ္ကုတ်ပညာသၞောတ်ဘာသာ မလ္ၚတ်ပရူသၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် (Sentence structure) ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ မနွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ရ။ သဒ္ဒါဝွံ ဒှ်သၞောတ်အဓိက မဖန်ဗဒှ်ကဵု အဆက်အစပ်အကြာ မလိက်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ညးမွဲကဵုမွဲ ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်ရေၚ်သကအ်ရ။&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica (2026). &quot;Grammar: rules of language structure&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== အဝဲသ္ကုတ် သဒ္ဒါ ==
ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာခေတ်တၟိမ္ဂး သဒ္ဒါဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ၂ ကဆံၚ်အဓိက:

၁. '''[[ဗီုပြင်မလိက်]] (Morphology):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမဒက်ပတန်မလိက်။

၂. '''ဝါကျဗေဒ (Syntax):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ။

== လၟေၚ်မလိက် (Word Order) ==
အရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ နွံကဵုလၟေၚ်မလိက် တၟေၚ်ခြာရေၚ်သကအ်ရ။ လၟေၚ်မလိက်အဓိက ၃ ဂကူဂှ်:
* '''SVO (Subject-Verb-Object):''' ကမ္မကတု + ကြိယာ + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာမန်]], [[ဘာသာအေန်ဂလိက်]], [[ဘာသာသေံ]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) စ (V) ပုၚ် (O)။
* '''SOV (Subject-Object-Verb):''' ကမ္မကတု + ကမ် + ကြိယာ (ဥပမာ- [[ဘာသာဗၟာ]], [[ဘာသာဂျပန်]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) ပုၚ် (O) စ (V)။
* '''VSO (Verb-Subject-Object):''' ကြိယာ + ကမ္မကတု + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာအာရဗဳ]])။

[Image showing a comparison of SVO SOV and VSO word orders in different languages]

== သဒ္ဒါမန် (Mon Grammar) ==
[[ဘာသာမန်]] ပိုဲဝွံ ဒှ်ဘာသာမဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုလၟေၚ်မလိက် **SVO** ရ။ တၚ်တၟေၚ်သဒ္ဒါမန်ဂှ်:
* ဟွံမွဲကဵု ပွမပြံၚ်လှာဲမလိက် အတိုၚ်အခိၚ် (No Tense markers on verbs)။
* အသုံးပြုမလိက်အကြာ (Infixes) သွက်ဂွံသၠာဲကဵု ကဆံၚ်မလိက် (ဥပမာ- နူကြိယာ အာကဵု နာမ်)။
* နွံကဵုမလိက်လက်ကရဴဝါကျ (Sentence particles) သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အာရီု ကေုာံ အမျိုးအစားဝါကျ။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
* [[ဗီုပြင်မလိက်]]
* [[ရမ္သာၚ်ဗေဒ]]

{{DEFAULTSORT:သဒ္ဒါ}}
[[Category:ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>7d4sbqfwvg29bdashkn350yopvwxe30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53979</id>
      <parentid>53978</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* အဝဲသ္ကုတ် သဒ္ဒါ */</comment>
      <origin>53979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3708" sha1="m1hflv7fy3ok98hrxez9mvxtvacqcyu" xml:space="preserve">

[[File:Syntax tree.svg|thumb|300px|ဗီုပြင်ပွမပါ်ခြာ သဒ္ဒါဝါကျ (Syntax tree) ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာ]]

'''သဒ္ဒါ''' (အၚ်္ဂလိက်: '''Grammar''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''Syntax''') ဝွံ ဒှ်အဝဲသ္ကုတ်ပညာသၞောတ်ဘာသာ မလ္ၚတ်ပရူသၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် (Sentence structure) ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ မနွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ရ။ သဒ္ဒါဝွံ ဒှ်သၞောတ်အဓိက မဖန်ဗဒှ်ကဵု အဆက်အစပ်အကြာ မလိက်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ညးမွဲကဵုမွဲ ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်ရေၚ်သကအ်ရ။&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica (2026). &quot;Grammar: rules of language structure&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== အဝဲသ္ကုတ် သဒ္ဒါ ==
ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာခေတ်တၟိမ္ဂး သဒ္ဒါဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ၂ ကဆံၚ်အဓိက:

၁. '''[[ဗီုပြင်မလိက်]] (Morphology):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမဒက်ပတန်မလိက်။

၂. '''[[ဝါကျဗေဒ]] (Syntax):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ။

== လၟေၚ်မလိက် (Word Order) ==
အရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ နွံကဵုလၟေၚ်မလိက် တၟေၚ်ခြာရေၚ်သကအ်ရ။ လၟေၚ်မလိက်အဓိက ၃ ဂကူဂှ်:
* '''SVO (Subject-Verb-Object):''' ကမ္မကတု + ကြိယာ + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာမန်]], [[ဘာသာအေန်ဂလိက်]], [[ဘာသာသေံ]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) စ (V) ပုၚ် (O)။
* '''SOV (Subject-Object-Verb):''' ကမ္မကတု + ကမ် + ကြိယာ (ဥပမာ- [[ဘာသာဗၟာ]], [[ဘာသာဂျပန်]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) ပုၚ် (O) စ (V)။
* '''VSO (Verb-Subject-Object):''' ကြိယာ + ကမ္မကတု + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာအာရဗဳ]])။

[Image showing a comparison of SVO SOV and VSO word orders in different languages]

== သဒ္ဒါမန် (Mon Grammar) ==
[[ဘာသာမန်]] ပိုဲဝွံ ဒှ်ဘာသာမဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုလၟေၚ်မလိက် **SVO** ရ။ တၚ်တၟေၚ်သဒ္ဒါမန်ဂှ်:
* ဟွံမွဲကဵု ပွမပြံၚ်လှာဲမလိက် အတိုၚ်အခိၚ် (No Tense markers on verbs)။
* အသုံးပြုမလိက်အကြာ (Infixes) သွက်ဂွံသၠာဲကဵု ကဆံၚ်မလိက် (ဥပမာ- နူကြိယာ အာကဵု နာမ်)။
* နွံကဵုမလိက်လက်ကရဴဝါကျ (Sentence particles) သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အာရီု ကေုာံ အမျိုးအစားဝါကျ။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
* [[ဗီုပြင်မလိက်]]
* [[ရမ္သာၚ်ဗေဒ]]

{{DEFAULTSORT:သဒ္ဒါ}}
[[Category:ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>m1hflv7fy3ok98hrxez9mvxtvacqcyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53980</id>
      <parentid>53979</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် */</comment>
      <origin>53980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3708" sha1="9d2rgjm9jkgnsrqn1ol17p6zvo8atz0" xml:space="preserve">

[[File:Syntax tree.svg|thumb|300px|ဗီုပြင်ပွမပါ်ခြာ သဒ္ဒါဝါကျ (Syntax tree) ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာ]]

'''သဒ္ဒါ''' (အၚ်္ဂလိက်: '''Grammar''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''Syntax''') ဝွံ ဒှ်အဝဲသ္ကုတ်ပညာသၞောတ်ဘာသာ မလ္ၚတ်ပရူသၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် (Sentence structure) ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ မနွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ရ။ သဒ္ဒါဝွံ ဒှ်သၞောတ်အဓိက မဖန်ဗဒှ်ကဵု အဆက်အစပ်အကြာ မလိက်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ညးမွဲကဵုမွဲ ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်ရေၚ်သကအ်ရ။&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica (2026). &quot;Grammar: rules of language structure&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== အဝဲသ္ကုတ် သဒ္ဒါ ==
ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာခေတ်တၟိမ္ဂး သဒ္ဒါဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ၂ ကဆံၚ်အဓိက:

၁. '''[[ဗီုပြင်မလိက်]] (Morphology):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမဒက်ပတန်မလိက်။

၂. '''[[ဝါကျဗေဒ]] (Syntax):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ။

== လၟေၚ်မလိက် (Word Order) ==
အရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ နွံကဵုလၟေၚ်မလိက် တၟေၚ်ခြာရေၚ်သကအ်ရ။ လၟေၚ်မလိက်အဓိက ၃ ဂကူဂှ်:
* '''SVO (Subject-Verb-Object):''' ကမ္မကတု + ကြိယာ + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာမန်]], [[ဘာသာအေန်ဂလိက်]], [[ဘာသာသေံ]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) စ (V) ပုၚ် (O)။
* '''SOV (Subject-Object-Verb):''' ကမ္မကတု + ကမ် + ကြိယာ (ဥပမာ- [[ဘာသာဗၟာ]], [[ဘာသာဂျပန်]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) ပုၚ် (O) စ (V)။
* '''VSO (Verb-Subject-Object):''' ကြိယာ + ကမ္မကတု + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာအာရဗဳ]])။

[Image showing a comparison of SVO SOV and VSO word orders in different languages]

== သဒ္ဒါမန် (Mon Grammar) ==
[[ဘာသာမန်]] ပိုဲဝွံ ဒှ်ဘာသာမဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုလၟေၚ်မလိက် **SVO** ရ။ တၚ်တၟေၚ်သဒ္ဒါမန်ဂှ်:
* ဟွံမွဲကဵု ပွမပြံၚ်လှာဲမလိက် အတိုၚ်အခိၚ် (No Tense markers on verbs)။
* အသုံးပြုမလိက်အကြာ (Infixes) သွက်ဂွံသၠာဲကဵု ကဆံၚ်မလိက် (ဥပမာ- နူကြိယာ အာကဵု နာမ်)။
* နွံကဵုမလိက်လက်ကရဴဝါကျ (Sentence particles) သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အာရီု ကေုာံ အမျိုးအစားဝါကျ။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
* [[ဗီုပြင်မလိက်]]
* [[ရမျှာင်ဗေဒ]]

{{DEFAULTSORT:သဒ္ဒါ}}
[[Category:ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>9d2rgjm9jkgnsrqn1ol17p6zvo8atz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53981</id>
      <parentid>53980</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* သဒ္ဒါမန် (Mon Grammar) */</comment>
      <origin>53981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3672" sha1="n69382kdi2bggl8hukud8spg3i4oieh" xml:space="preserve">

[[File:Syntax tree.svg|thumb|300px|ဗီုပြင်ပွမပါ်ခြာ သဒ္ဒါဝါကျ (Syntax tree) ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာ]]

'''သဒ္ဒါ''' (အၚ်္ဂလိက်: '''Grammar''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''Syntax''') ဝွံ ဒှ်အဝဲသ္ကုတ်ပညာသၞောတ်ဘာသာ မလ္ၚတ်ပရူသၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် (Sentence structure) ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ မနွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ရ။ သဒ္ဒါဝွံ ဒှ်သၞောတ်အဓိက မဖန်ဗဒှ်ကဵု အဆက်အစပ်အကြာ မလိက်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ညးမွဲကဵုမွဲ ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်ရေၚ်သကအ်ရ။&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica (2026). &quot;Grammar: rules of language structure&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== အဝဲသ္ကုတ် သဒ္ဒါ ==
ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာခေတ်တၟိမ္ဂး သဒ္ဒါဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ၂ ကဆံၚ်အဓိက:

၁. '''[[ဗီုပြင်မလိက်]] (Morphology):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမဒက်ပတန်မလိက်။

၂. '''[[ဝါကျဗေဒ]] (Syntax):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ။

== လၟေၚ်မလိက် (Word Order) ==
အရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ နွံကဵုလၟေၚ်မလိက် တၟေၚ်ခြာရေၚ်သကအ်ရ။ လၟေၚ်မလိက်အဓိက ၃ ဂကူဂှ်:
* '''SVO (Subject-Verb-Object):''' ကမ္မကတု + ကြိယာ + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာမန်]], [[ဘာသာအေန်ဂလိက်]], [[ဘာသာသေံ]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) စ (V) ပုၚ် (O)။
* '''SOV (Subject-Object-Verb):''' ကမ္မကတု + ကမ် + ကြိယာ (ဥပမာ- [[ဘာသာဗၟာ]], [[ဘာသာဂျပန်]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) ပုၚ် (O) စ (V)။
* '''VSO (Verb-Subject-Object):''' ကြိယာ + ကမ္မကတု + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာအာရဗဳ]])။

[Image showing a comparison of SVO SOV and VSO word orders in different languages]

== သဒ္ဒါမန် (Mon Grammar) ==
[[ဘာသာမန်]] ပိုဲဝွံ ဒှ်ဘာသာမဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုလၟေၚ်မလိက် **SVO** ရ။ တၚ်တၟေၚ်သဒ္ဒါမန်ဂှ်:
* ဟွံမွဲကဵု ပွမပြံၚ်လှာဲမလိက် အတိုၚ်အခိၚ် (No Tense markers on verbs)။
* စကာမလိက်အကြာ (Infixes) သွက်ဂွံသၠာဲကဵု ကဆံၚ်မလိက် (ဥပမာ- နူကြိယာ အာကဵု နာမ်)။
* နွံကဵုမလိက်လက်ကရဴဝါကျ (Sentence particles) သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အာရီု ကေုာံ ဂကူဝါကျ။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
* [[ဗီုပြင်မလိက်]]
* [[ရမျှာင်ဗေဒ]]

{{DEFAULTSORT:သဒ္ဒါ}}
[[Category:ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>n69382kdi2bggl8hukud8spg3i4oieh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53982</id>
      <parentid>53981</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* လၟေၚ်မလိက် (Word Order) */</comment>
      <origin>53982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3675" sha1="no3zfrg1w7u6bi24rpkge6wq95eq99c" xml:space="preserve">

[[File:Syntax tree.svg|thumb|300px|ဗီုပြင်ပွမပါ်ခြာ သဒ္ဒါဝါကျ (Syntax tree) ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာ]]

'''သဒ္ဒါ''' (အၚ်္ဂလိက်: '''Grammar''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''Syntax''') ဝွံ ဒှ်အဝဲသ္ကုတ်ပညာသၞောတ်ဘာသာ မလ္ၚတ်ပရူသၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် (Sentence structure) ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ မနွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ရ။ သဒ္ဒါဝွံ ဒှ်သၞောတ်အဓိက မဖန်ဗဒှ်ကဵု အဆက်အစပ်အကြာ မလိက်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ညးမွဲကဵုမွဲ ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်ရေၚ်သကအ်ရ။&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica (2026). &quot;Grammar: rules of language structure&quot;. Retrieved 2026-04-01.&lt;/ref&gt;

== အဝဲသ္ကုတ် သဒ္ဒါ ==
ပ္ဍဲပညာသၞောတ်ဘာသာခေတ်တၟိမ္ဂး သဒ္ဒါဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ၂ ကဆံၚ်အဓိက:

၁. '''[[ဗီုပြင်မလိက်]] (Morphology):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမဒက်ပတန်မလိက်။

၂. '''[[ဝါကျဗေဒ]] (Syntax):''' လ္ၚတ်သၞောဝ်ပွမစဳရေၚ်မလိက် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဝါကျ။

== လၟေၚ်မလိက် (Word Order) ==
အရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ နွံကဵုလၟေၚ်မလိက် တၟေၚ်ခြာရေၚ်သကအ်ရ။ လၟေၚ်မလိက်အဓိက ၃ ဂကူဂှ်:
* '''SVO (Subject-Verb-Object):''' ကမ္မကတု + ကြိယာ + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာမန်]], [[ဘာသာအေင်္ဂလိက်]], [[ဘာသာသေံ]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) စ (V) ပုၚ် (O)။
* '''SOV (Subject-Object-Verb):''' ကမ္မကတု + ကမ် + ကြိယာ (ဥပမာ- [[ဘာသာဗၟာ]], [[ဘာသာဂျပန်]])။
** ''ဥပမာ:'' အဲ (S) ပုၚ် (O) စ (V)။
* '''VSO (Verb-Subject-Object):''' ကြိယာ + ကမ္မကတု + ကမ် (ဥပမာ- [[ဘာသာအာရဗဳ]])။

[Image showing a comparison of SVO SOV and VSO word orders in different languages]

== သဒ္ဒါမန် (Mon Grammar) ==
[[ဘာသာမန်]] ပိုဲဝွံ ဒှ်ဘာသာမဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုလၟေၚ်မလိက် **SVO** ရ။ တၚ်တၟေၚ်သဒ္ဒါမန်ဂှ်:
* ဟွံမွဲကဵု ပွမပြံၚ်လှာဲမလိက် အတိုၚ်အခိၚ် (No Tense markers on verbs)။
* စကာမလိက်အကြာ (Infixes) သွက်ဂွံသၠာဲကဵု ကဆံၚ်မလိက် (ဥပမာ- နူကြိယာ အာကဵု နာမ်)။
* နွံကဵုမလိက်လက်ကရဴဝါကျ (Sentence particles) သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အာရီု ကေုာံ ဂကူဝါကျ။

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
* [[ဗီုပြင်မလိက်]]
* [[ရမျှာင်ဗေဒ]]

{{DEFAULTSORT:သဒ္ဒါ}}
[[Category:ပညာသၞောတ်ဘာသာ]]
[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>no3zfrg1w7u6bi24rpkge6wq95eq99c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာရခေင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9045</id>
    <revision>
      <id>53983</id>
      <parentid>51093</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>53983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4665" sha1="exzjvk0zk8scn1ugockft1vb3oqm3p0" xml:space="preserve">{{Infobox website
| name           = ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာရခေင်
| native_name    = ရခိုင်ဝီကီပီးဒီးယား
| logo           = [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|100px]]
| caption        = အလာံ ဝဳကဳပဳဒဳယာ
| url            = [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rki incubator.wikimedia.org/Wp/rki]
| commercial     = ဟွံသေင်
| type           = [[အေန်သိုက်ကလိုပဳဒဳယာ]] အေန်တာနက်
| language       = [[ဘာသာရခေင်]]
| owner          = [[Wikimedia Foundation]]
| status         = Incubator (အကာဲအရာ စံကာတ်)
}}

'''ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာရခေင်''' ({{lang-en|Rakhine Wikipedia}}) ဝွံ ဒှ်ပရဝ်ဂျေတ် အေန်သိုက်ကလိုပဳဒဳယာ ဗၠးၜး မချူလဝ်နကဵု [[ဘာသာရခေင်]] ရ။ ပရဝ်ဂျေတ်ဏအ်ဝွံ နွံဒၟံင်အပ္ဍဲ [[Wikimedia Incubator]] (ဝဳကဳမဳဒဳယာ အေန်ကျူဗေတာ) နဒဒှ်ကဆံင်စံကာတ် သွက်ဂွံဒက်ပတန်အာ နဒဒှ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ မနွံကဵုဒဝ်မိန်း (Domain) သီးခြားမွဲရ။

== တင်ရန်တၟအ် (Objectives) ==
တင်ရန်တၟအ် အဓိက ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာရခေင် ဂှ်-
* သွက်ဂွံပကောံပကေဝ် ဗဟုသုတနာနာ နကဵုဘာသာရခေင်။
* သွက်ဂွံမိန်ထေပ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် အရေဝ်ဘာသာ၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ရခေင် ပ္ဍဲလတူအေန်တာနက်။
* သွက်ညးမဟီုအရေဝ်ရခေင်တအ် ဂွံဗှ်လ္ၚတ်ပရူပရာနာနာ နကဵုအရေဝ်မိဇကု ဗွဲမလောဲသွာ။

== အကာဲအရာ လၟုဟ် (Current Status) ==
ပရဝ်ဂျေတ်ဏအ်ဝွံ စတင်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံဗွဲမလအ်တုဲ၊ နွံဒၟံင်အပ္ဍဲကဆံင် စံကာတ် (Incubation) ဏီရ။ သွက်ဂွံတိတ်နူ Incubator တုဲ ဂွံဒှ်ဝဳကဳပဳဒဳယာ အလဵုအလဵု (ဥပမာ- rki.wikipedia.org) မ္ဂး သ္ဒးနွံကဵု-
# ညးမပလေဝ်ဒါန်မုက်လိက် (Active editors) ဗွဲမဂၠိုင် ကေုာံ ဍာံပြ။
# မုက်လိက်ပရူပရာ (Content pages) မနွံကဵုတမ်နိဿဲ ခိုင်ကၠိုက်။
# ပရေင်ချဳဒရာင် (Activity) မနွံဒၟံင် အဆက်ဆက် လုကဴအခိင်ကာလမွဲ။

== အခက်အခုဲဂမၠိုင် (Challenges) ==
* '''သၞောတ်အက္ခရ်:''' ပ္ဍဲပရေင်ချူလိက်ရခေင်ဂှ် သုင်စောဲအက္ခရ် မတုပ်ကုဗၟာကီုလေဝ် ရမ္သာင် ကေုာံ ဝေါဟာရတၞဟ်ခြာဒၟံင်တုဲ၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီယူနဳကုဒ် (Unicode) ညံင်ဂွံကိတ်ညဳဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။
* '''ညးမလုပ်ချူ:''' လၟိဟ်ညးမပလေဝ်ဒါန်မုက်လိက် နကဵုဘာသာရခေင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် နွံအောန်ဒၟံင်ဏီရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်]]
* [[ဘာသာရခေင်]]
* [[ရးနိဂီုဗၟာ]]
* [[Wikimedia Incubator]]

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;
* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rki/Main_Page မုက်လိက်အဓိက ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာရခေင် (Incubator)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Wikimedia Foundation. &quot;Language proposal policy&quot;.

[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာဂမၠိုင် ပါ်လဝ် နကဵုဘာသာ]]
[[Category:ဘာသာရခေင်]]
[[Category:Wp/rki]]</text>
      <sha1>exzjvk0zk8scn1ugockft1vb3oqm3p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သလာတ်-ဒံက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9131</id>
    <revision>
      <id>53984</id>
      <parentid>51215</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>53984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4938" sha1="rrumsf89hnafzva9tlxfat7v7k2bwa1" xml:space="preserve">{{Infobox computing term
| name = /doc
| type = [[Command]], [[API Endpoint]], [[Directory]]
| context = [[သိပ္ပံကောမ်ပျူတာ]], [[Software Engineering]]
| purpose = သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပံက်ဗှ် လိက်စၞောန်လမ်း (Documentation)
| related = [[API]], [[Swagger]], [[Linux]], [[AI Coding Assistant]]
}}

'''/doc''' (မပတိတ်ရမ္သာင် ''သလာတ်-ဒေါက်'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''သလာတ်-ဒံက်'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဏ္ဍသိပ္ပံကောမ်ပျူတာ ကေုာံ ပရေင်ချူကုဒ် (Software Engineering) မ္ဂး ဒှ်သင်္ကေတ အသံစက် (Slash Command) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠံင်တရဴအေန်တာနက် (URL endpoint) မစၞောန်ထ္ၜးကဵု &quot;လိက်စရင်သမ္တီ ကေုာံ လိက်စၞောန်လမ်း&quot; ([[Documentation]]) ရ။ 

အလိုက်လညာတ် နဲကဲဗေဒခေတ်တၟိမ္ဂး ဝေါဟာရ &quot;/doc&quot; ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍအဓိက (၃) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

== ၁. နဒဒှ် အသံစက် ပ္ဍဲ AI ကေုာံ ပရဝ်ဂရာမ်ချူကုဒ် (AI Slash Command) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပရဝ်ဂရာမ်ချူကုဒ် (IDE) မပါလုပ်ကဵု [[ဉာဏ်ပ္တောအ်]] ညံင်ရဴ Cursor, GitHub Copilot ဟွံသေင်မ္ဂး AI Chatbot တအ်မ္ဂး၊ `/doc` ဂှ် ဒှ်အသံစက် ဗွဲမပြဟ်မွဲရ။
* '''လၟေင်ကမၠောန်:''' ကာလသၟာချူကုဒ်တအ် (Programmers) ရုဲစှ်လဝ် ကုဒ်မွဲကဏ္ဍတုဲ တက်စုတ် `/doc` မ္ဂး၊ စက် AI ဂှ် ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု လိက်သောင်ကလးကုဒ် (Docstrings ဟွံသေင်မ္ဂး Comments) ဗွဲအလဵုအလဵုရ။ 
* '''ဖိုလ်ဂုဏ်:''' ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဂွံချူ လိက်စၞောန်လမ်း Javadoc, ဒေါက်သထြေန် (Docstrings) ပ္ဍဲ Python ကေုာံ JavaScript တအ် ပြဟ်ပြေဟ်ရ။

== ၂. နဒဒှ် ဂၠံင်တရဴ Web API (API Endpoint) ==
ပ္ဍဲပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဝက်ဘ် (Web Development) ကေုာံ ပရေင်စဳဇန် [[API]] (Application Programming Interface) မ္ဂး၊ တၠပညာတအ် လေပ်သုင်စောဲ ဂၠံင်တရဴ `/doc` ဟွံသေင်မ္ဂး `/docs` သွက်ဂွံထ္ၜး လိက်စၞောန်လမ်း သၞောတ် API ရ။
* '''ဥပမာ:''' `https://api.example.com/doc`{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ဟွံသေင်မ္ဂး `http://localhost:8000/docs`
* '''နဲကဲဆက်စပ်:''' ဗွဲမဂၠိုင် ဂၠံင်တရဴဏအ်ဂှ် ပံင်စပ်လဝ် ကုသၞောတ် '''Swagger UI''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''OpenAPI''' တုဲ ဖန်ကဵု ညးသုင်စောဲတအ် ဂွံစံၜတ် ကေုာံ ဗှ်ကၠိုဟ်သၞောတ် API ဗွဲမလောဲသွာမာန်ရ။

== ၃. နဒဒှ် တိုက်ဝှာင် ပ္ဍဲသၞောတ် Linux (Directory Path) ==
ပ္ဍဲသၞောတ်ကောမ်ပျူတာ [[Unix]] ကေုာံ [[Linux]] မ္ဂး၊ `/doc` ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု တိုက်ဝှာင် (Directory) `/usr/share/doc` ရ။ 
* '''ကမၠောန်:''' ဒှ်ဒၞာဲ ဗဟဵု သွက်ဂွံဂိုင်ဒေပ်လဝ် လိက်ကၞပ်စၞောန်လမ်း (Manuals)၊ တင်ဆဵုဗ္ဒ သၞောဝ်အခေါင်အရာ (License agreements) ကေုာံ လိက်ပရိုင် Readme သွက်ပရဝ်ဂရာမ်နာနာ မစုတ်လဝ် ပ္ဍဲစက်ဂှ်ရ။

== နိဿဲ ==
* OpenAPI Specification. (2021). ''Swagger Documentation Guidelines''.
* Linux Foundation. ''Filesystem Hierarchy Standard (FHS)''.
* Documentation, [[Wikipedia]].

[[Category:သိပ္ပံကောမ်ပျူတာ]]
[[Category:Software Engineering]]
[[Category:API]]
[[Category:ဝေါဟာရသိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>rrumsf89hnafzva9tlxfat7v7k2bwa1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သမ္ဗန္ဓ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9723</id>
    <revision>
      <id>53962</id>
      <parentid>52268</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[သမ္ဗန်]] ဇရေင် [[သမ္ဗန္ဓ]]: typo</comment>
      <origin>52268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6634" sha1="o1cgmhk5zf6n9p2t49prchg0qlsz2uf" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = သမ္ဗန် / သမ္ဗန္ဓ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Conjunction)&lt;/small&gt;
| image = [[File:Chain_link_icon_slanted.svg|100px|Conjunction Icon]]
| caption = သမ္ဗန်ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မပံင်ဆက်ကဵု မလိက်၊ ကလင်စကား ကေုာံ ဝါကျတအ်ရ
| label1 = ဂကူဝေါဟာရ
| data1 = အဝဲစကား (Part of speech)
| label2 = တာလျိုင် အဓိက
| data2 = ဆက်စပ် ပံင်ကောံကဵု ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ ၜါ
| label3 = လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲမန်
| data3 = နွံအကြာ ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ မဆက်စပ်လဝ်ဂှ်
| label4 = ဆက်စပ် ကု
| data4 = [[ဝါကျ]] (Sentence), [[ဝါကျဍောတ်]] (Clause)
}}

'''သမ္ဗန်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သမ္ဗန္ဓ''' ({{lang-en|Conjunction}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲ[[သဒ္ဒါ]] (Grammar) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဆက်စပ်၊ ပံင်ကောံကဵု မလိက် (Words)၊ ကလင်စကား (Phrases) ဟွံသေင်မ္ဂး [[ဝါကျဍောတ်]] (Clauses) တအ် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲစွံရ။ နကဵုအရီုအဗင် သမ္ဗန်တုဲ ပိုဲတအ် သ္ဂောံဒက်ပ္တန် ဝါကျဇမၠိင် ကေုာံ ဝါကျမၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် လှဲလးမာန်ရ။

== ဂကူ သမ္ဗန် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ==
ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန်မ္ဂး သမ္ဗန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူဗီုပြင်ဍေံတအ် မဆက်စပ်လဝ် ဝါကျတအ်တုဲ ပါ်လဝ် ဂကူ အဓိက (၃) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

=== ၁။ သမ္ဗန် ကဆံင်တုပ် (Coordinating Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ သွက်ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဝေါဟာရ၊ ကလင်စကား ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျဍောတ် မၞုံကဵု ကဆံင်သဒ္ဒါ တုပ်ရေင်သကအ် (Independent clauses) ရ။ ဍေံတအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပွမထပ်စုတ်၊ ပွမတၞဟ်ခြာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမရုဲစှ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' ကေုာံ (And)၊ ကဵု (And/With)၊ သီု (Also/And)၊ ဆဂး (But)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး (Or)၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ (So/Therefore)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' 
** အဲ '''ကေုာံ''' မၞး ဒးအာ ဘာ။ (ဆက်စပ် မနာမ် ၜါ)
** ဍေံ အာ ဖျာ '''ဆဂး''' ဟွံရာန် ကပေါတ်။ (ဆက်စပ် ဝါကျဍောတ် ၜါ)

=== ၂။ သမ္ဗန် အထံက်အပင် (Subordinating Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ သွက်ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဝါကျဍောတ် မနွံပၟိက် အထံက်အပင် (Dependent clause) ကု ဝါကျအဓိက (Independent clause) ရ။ သမ္ဗန်ဂကူဏအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဟိုတ်၊ အခိင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာမွဲမွဲရ။
* '''ဥပမာ -''' ဟိုတ်နူ / ဟိုတ်မ္ဂး (Because/Since)၊ ယဝ်ရ / ယဝ် (If)၊ ၜိုန်ရ ... ကီုလေဝ် (Although/Even though)၊ အခိင် / ကာလ (When/While)၊ ညံင်ဂွံ (So that)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' 
** '''ဟိုတ်နူ''' ဗြဲဂူတုဲ အဲ ဟွံအာ ကမၠောန်ရ။
** '''ယဝ်ရ''' မၞးဟီုမ္ဂး အဲ ပတှ်ေရ။

=== ၃။ သမ္ဗန် ဇမောဝ် / သမ္ဗန် ဆက်စပ် (Correlative Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ နကဵု အစုံ (Pairs) သွက်ဂွံ ဆက်စပ်ကဵု ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ မၞုံကဆံင်တုပ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' သီု...သီု... (Both...and...)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး...ဟွံသေင်မ္ဂး... (Either...or...)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' ညးဝွံ '''သီု'''လေပ်ပညာ၊ '''သီု'''နွံကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ရ။

== ဒၞာဲဒတန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Syntax and Usage) ==
ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဒၞာဲဒတန် သမ္ဗန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ဂကူသမ္ဗန်ဂှ်ရ-
* သွက် '''သမ္ဗန် ကဆံင်တုပ်''' (ဥပမာ - ကေုာံ၊ ဆဂး) မ္ဂး ဍေံတအ် လေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ '''အကြာ''' ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ ၜါ မဆက်စပ်လဝ်ဂှ် လၟိုန်ရ။
* သွက် '''သမ္ဗန် အထံက်အပင်''' (ဥပမာ - ဟိုတ်နူ၊ ယဝ်ရ) မ္ဂး ဍေံတအ် လေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ '''ဂတ''' ဝါကျဍောတ် (Dependent clause) ဂှ်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး နွံအကြာ ဝါကျၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး နွံဂတ ဝါကျလတူအိုတ်လေဝ် ဂွံရ။

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သဒ္ဒါမန်]]
* [[အဝဲအရေဝ်]] (Parts of Speech)
* [[ကြိယာဆက်]] (Preposition)
* [[ဝါကျ]] (Sentence)

[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါ]]
[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အရေဝ်ဘာသာမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝဲအရေဝ်]]</text>
      <sha1>o1cgmhk5zf6n9p2t49prchg0qlsz2uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53964</id>
      <parentid>53962</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6634" sha1="2i4jb2v2w8m4puk9d09f7ovjkude4lu" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = သမ္ဗန္ဓ / သမ္ဗန်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Conjunction)&lt;/small&gt;
| image = [[File:Chain_link_icon_slanted.svg|100px|Conjunction Icon]]
| caption = သမ္ဗန်ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မပံင်ဆက်ကဵု မလိက်၊ ကလင်စကား ကေုာံ ဝါကျတအ်ရ
| label1 = ဂကူဝေါဟာရ
| data1 = အဝဲစကား (Part of speech)
| label2 = တာလျိုင် အဓိက
| data2 = ဆက်စပ် ပံင်ကောံကဵု ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ ၜါ
| label3 = လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲမန်
| data3 = နွံအကြာ ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ မဆက်စပ်လဝ်ဂှ်
| label4 = ဆက်စပ် ကု
| data4 = [[ဝါကျ]] (Sentence), [[ဝါကျဍောတ်]] (Clause)
}}

'''သမ္ဗန္ဓ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သမ္ဗန်''' ({{lang-en|Conjunction}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲ[[သဒ္ဒါ]] (Grammar) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဆက်စပ်၊ ပံင်ကောံကဵု မလိက် (Words)၊ ကလင်စကား (Phrases) ဟွံသေင်မ္ဂး [[ဝါကျဍောတ်]] (Clauses) တအ် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲစွံရ။ နကဵုအရီုအဗင် သမ္ဗန်တုဲ ပိုဲတအ် သ္ဂောံဒက်ပ္တန် ဝါကျဇမၠိင် ကေုာံ ဝါကျမၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် လှဲလးမာန်ရ။

== ဂကူ သမ္ဗန် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ==
ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန်မ္ဂး သမ္ဗန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူဗီုပြင်ဍေံတအ် မဆက်စပ်လဝ် ဝါကျတအ်တုဲ ပါ်လဝ် ဂကူ အဓိက (၃) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

=== ၁။ သမ္ဗန် ကဆံင်တုပ် (Coordinating Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ သွက်ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဝေါဟာရ၊ ကလင်စကား ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျဍောတ် မၞုံကဵု ကဆံင်သဒ္ဒါ တုပ်ရေင်သကအ် (Independent clauses) ရ။ ဍေံတအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပွမထပ်စုတ်၊ ပွမတၞဟ်ခြာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမရုဲစှ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' ကေုာံ (And)၊ ကဵု (And/With)၊ သီု (Also/And)၊ ဆဂး (But)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး (Or)၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ (So/Therefore)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' 
** အဲ '''ကေုာံ''' မၞး ဒးအာ ဘာ။ (ဆက်စပ် မနာမ် ၜါ)
** ဍေံ အာ ဖျာ '''ဆဂး''' ဟွံရာန် ကပေါတ်။ (ဆက်စပ် ဝါကျဍောတ် ၜါ)

=== ၂။ သမ္ဗန် အထံက်အပင် (Subordinating Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ သွက်ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဝါကျဍောတ် မနွံပၟိက် အထံက်အပင် (Dependent clause) ကု ဝါကျအဓိက (Independent clause) ရ။ သမ္ဗန်ဂကူဏအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဟိုတ်၊ အခိင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာမွဲမွဲရ။
* '''ဥပမာ -''' ဟိုတ်နူ / ဟိုတ်မ္ဂး (Because/Since)၊ ယဝ်ရ / ယဝ် (If)၊ ၜိုန်ရ ... ကီုလေဝ် (Although/Even though)၊ အခိင် / ကာလ (When/While)၊ ညံင်ဂွံ (So that)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' 
** '''ဟိုတ်နူ''' ဗြဲဂူတုဲ အဲ ဟွံအာ ကမၠောန်ရ။
** '''ယဝ်ရ''' မၞးဟီုမ္ဂး အဲ ပတှ်ေရ။

=== ၃။ သမ္ဗန် ဇမောဝ် / သမ္ဗန် ဆက်စပ် (Correlative Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ နကဵု အစုံ (Pairs) သွက်ဂွံ ဆက်စပ်ကဵု ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ မၞုံကဆံင်တုပ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' သီု...သီု... (Both...and...)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး...ဟွံသေင်မ္ဂး... (Either...or...)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' ညးဝွံ '''သီု'''လေပ်ပညာ၊ '''သီု'''နွံကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ရ။

== ဒၞာဲဒတန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Syntax and Usage) ==
ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဒၞာဲဒတန် သမ္ဗန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ဂကူသမ္ဗန်ဂှ်ရ-
* သွက် '''သမ္ဗန် ကဆံင်တုပ်''' (ဥပမာ - ကေုာံ၊ ဆဂး) မ္ဂး ဍေံတအ် လေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ '''အကြာ''' ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ ၜါ မဆက်စပ်လဝ်ဂှ် လၟိုန်ရ။
* သွက် '''သမ္ဗန် အထံက်အပင်''' (ဥပမာ - ဟိုတ်နူ၊ ယဝ်ရ) မ္ဂး ဍေံတအ် လေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ '''ဂတ''' ဝါကျဍောတ် (Dependent clause) ဂှ်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး နွံအကြာ ဝါကျၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး နွံဂတ ဝါကျလတူအိုတ်လေဝ် ဂွံရ။

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သဒ္ဒါမန်]]
* [[အဝဲအရေဝ်]] (Parts of Speech)
* [[ကြိယာဆက်]] (Preposition)
* [[ဝါကျ]] (Sentence)

[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါ]]
[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အရေဝ်ဘာသာမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝဲအရေဝ်]]</text>
      <sha1>2i4jb2v2w8m4puk9d09f7ovjkude4lu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53965</id>
      <parentid>53964</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6628" sha1="hkir3wv556qjukn68uei8al5i7rs6xe" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = သမ္ဗန္ဓ / သမ္ဗန်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Conjunction)&lt;/small&gt;
| image = [[File:Chain_link_icon_slanted.svg|100px|Conjunction Icon]]
| caption = သမ္ဗန်ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မပံင်ဆက်ကဵု မလိက်၊ ကလင်စကား ကေုာံ ဝါကျတအ်ရ
| label1 = ဂကူဝေါဟာရ
| data1 = အဝဲစကား (Part of speech)
| label2 = တာလျိုင် အဓိက
| data2 = ဆက်စပ် ပံင်ကောံကဵု ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ ၜါ
| label3 = လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲမန်
| data3 = နွံအကြာ ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ မဆက်စပ်လဝ်ဂှ်
| label4 = ဆက်စပ် ကု
| data4 = [[ဝါကျ]] (Sentence), [[ဝါကျဍောတ်]] (Clause)
}}

'''သမ္ဗန္ဓ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သမ္ဗန်''' ({{lang-en|Conjunction}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲ[[သဒ္ဒါ]] (Grammar) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဆက်စပ်၊ ပံင်ကောံကဵု မလိက် (Words)၊ ကလင်စကာ (Phrases) ဟွံသေင်မ္ဂး [[ဝါကျဍောတ်]] (Clauses) တအ် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲစွံရ။ နကဵုအရီုအဗင် သမ္ဗန်တုဲ ပိုဲတအ် သ္ဂောံဒက်ပ္တန် ဝါကျဇမၠိင် ကေုာံ ဝါကျမၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် လှဲလးမာန်ရ။

== ဂကူ သမ္ဗန် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ==
ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန်မ္ဂး သမ္ဗန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူဗီုပြင်ဍေံတအ် မဆက်စပ်လဝ် ဝါကျတအ်တုဲ ပါ်လဝ် ဂကူ အဓိက (၃) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

=== ၁။ သမ္ဗန် ကဆံင်တုပ် (Coordinating Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ သွက်ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဝေါဟာရ၊ ကလင်စကာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျဍောတ် မၞုံကဵု ကဆံင်သဒ္ဒါ တုပ်ရေင်သကအ် (Independent clauses) ရ။ ဍေံတအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပွမထပ်စုတ်၊ ပွမတၞဟ်ခြာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမရုဲစှ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' ကေုာံ (And)၊ ကဵု (And/With)၊ သီု (Also/And)၊ ဆဂး (But)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး (Or)၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ (So/Therefore)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' 
** အဲ '''ကေုာံ''' မၞး ဒးအာ ဘာ။ (ဆက်စပ် မနာမ် ၜါ)
** ဍေံ အာ ဖျာ '''ဆဂး''' ဟွံရာန် ကပေါတ်။ (ဆက်စပ် ဝါကျဍောတ် ၜါ)

=== ၂။ သမ္ဗန် အထံက်အပင် (Subordinating Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ သွက်ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဝါကျဍောတ် မနွံပၟိက် အထံက်အပင် (Dependent clause) ကု ဝါကျအဓိက (Independent clause) ရ။ သမ္ဗန်ဂကူဏအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဟိုတ်၊ အခိင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာမွဲမွဲရ။
* '''ဥပမာ -''' ဟိုတ်နူ / ဟိုတ်မ္ဂး (Because/Since)၊ ယဝ်ရ / ယဝ် (If)၊ ၜိုန်ရ ... ကီုလေဝ် (Although/Even though)၊ အခိင် / ကာလ (When/While)၊ ညံင်ဂွံ (So that)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' 
** '''ဟိုတ်နူ''' ဗြဲဂူတုဲ အဲ ဟွံအာ ကမၠောန်ရ။
** '''ယဝ်ရ''' မၞးဟီုမ္ဂး အဲ ပတှ်ေရ။

=== ၃။ သမ္ဗန် ဇမောဝ် / သမ္ဗန် ဆက်စပ် (Correlative Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ နကဵု အစုံ (Pairs) သွက်ဂွံ ဆက်စပ်ကဵု ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ မၞုံကဆံင်တုပ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' သီု...သီု... (Both...and...)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး...ဟွံသေင်မ္ဂး... (Either...or...)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' ညးဝွံ '''သီု'''လေပ်ပညာ၊ '''သီု'''နွံကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ရ။

== ဒၞာဲဒတန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Syntax and Usage) ==
ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဒၞာဲဒတန် သမ္ဗန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ဂကူသမ္ဗန်ဂှ်ရ-
* သွက် '''သမ္ဗန် ကဆံင်တုပ်''' (ဥပမာ - ကေုာံ၊ ဆဂး) မ္ဂး ဍေံတအ် လေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ '''အကြာ''' ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ ၜါ မဆက်စပ်လဝ်ဂှ် လၟိုန်ရ။
* သွက် '''သမ္ဗန် အထံက်အပင်''' (ဥပမာ - ဟိုတ်နူ၊ ယဝ်ရ) မ္ဂး ဍေံတအ် လေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ '''ဂတ''' ဝါကျဍောတ် (Dependent clause) ဂှ်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး နွံအကြာ ဝါကျၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး နွံဂတ ဝါကျလတူအိုတ်လေဝ် ဂွံရ။

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သဒ္ဒါမန်]]
* [[အဝဲအရေဝ်]] (Parts of Speech)
* [[ကြိယာဆက်]] (Preposition)
* [[ဝါကျ]] (Sentence)

[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါ]]
[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အရေဝ်ဘာသာမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝဲအရေဝ်]]</text>
      <sha1>hkir3wv556qjukn68uei8al5i7rs6xe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53966</id>
      <parentid>53965</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6712" sha1="4mxw5v6yzperwwscahujsea5zecg4si" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = သမ္ဗန္ဓ / သမ္ဗန်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Conjunction)&lt;/small&gt;
| image = [[File:Chain_link_icon_slanted.svg|100px|Conjunction Icon]]
| caption = သမ္ဗန်ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မပံင်ဆက်ကဵု မလိက်၊ ကလင်စကား ကေုာံ ဝါကျတအ်ရ
| label1 = ဂကူဝေါဟာရ
| data1 = အဝဲစကား (Part of speech)
| label2 = တာလျိုင် အဓိက
| data2 = ဆက်စပ် ပံင်ကောံကဵု ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ ၜါ
| label3 = လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲမန်
| data3 = နွံအကြာ ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ မဆက်စပ်လဝ်ဂှ်
| label4 = ဆက်စပ် ကု
| data4 = [[ဝါကျ]] (Sentence), [[ဝါကျဍောတ်]] (Clause)
}}

'''သမ္ဗန္ဓ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သမ္ဗန်''' ({{lang-en|Conjunction}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲ[[သဒ္ဒါ]] (Grammar) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဆက်စပ်၊ ပံင်ကောံကဵု မလိက် (Words)၊ ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrases) ဟွံသေင်မ္ဂး [[ဝါကျဍောတ်]] (Clauses) တအ် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲစွံရ။ နကဵုအရီုအဗင် သမ္ဗန်တုဲ ပိုဲတအ် သ္ဂောံဒက်ပ္တန် ဝါကျဇမၠိင် ကေုာံ ဝါကျမၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် လှဲလးမာန်ရ။

== ဂကူ သမ္ဗန် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ==
ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန်မ္ဂး သမ္ဗန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူဗီုပြင်ဍေံတအ် မဆက်စပ်လဝ် ဝါကျတအ်တုဲ ပါ်လဝ် ဂကူ အဓိက (၃) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

=== ၁။ သမ္ဗန် ကဆံင်တုပ် (Coordinating Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ သွက်ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဝေါဟာရ၊ ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျဍောတ် မၞုံကဵု ကဆံင်သဒ္ဒါ တုပ်ရေင်သကအ် (Independent clauses) ရ။ ဍေံတအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပွမထပ်စုတ်၊ ပွမတၞဟ်ခြာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမရုဲစှ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' ကေုာံ (And)၊ ကဵု (And/With)၊ သီု (Also/And)၊ ဆဂး (But)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး (Or)၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ (So/Therefore)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' 
** အဲ '''ကေုာံ''' မၞး ဒးအာ ဘာ။ (ဆက်စပ် မနာမ် ၜါ)
** ဍေံ အာ ဖျာ '''ဆဂး''' ဟွံရာန် ကပေါတ်။ (ဆက်စပ် ဝါကျဍောတ် ၜါ)

=== ၂။ သမ္ဗန် အထံက်အပင် (Subordinating Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ သွက်ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဝါကျဍောတ် မနွံပၟိက် အထံက်အပင် (Dependent clause) ကု ဝါကျအဓိက (Independent clause) ရ။ သမ္ဗန်ဂကူဏအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဟိုတ်၊ အခိင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာမွဲမွဲရ။
* '''ဥပမာ -''' ဟိုတ်နူ / ဟိုတ်မ္ဂး (Because/Since)၊ ယဝ်ရ / ယဝ် (If)၊ ၜိုန်ရ ... ကီုလေဝ် (Although/Even though)၊ အခိင် / ကာလ (When/While)၊ ညံင်ဂွံ (So that)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' 
** '''ဟိုတ်နူ''' ဗြဲဂူတုဲ အဲ ဟွံအာ ကမၠောန်ရ။
** '''ယဝ်ရ''' မၞးဟီုမ္ဂး အဲ ပတှ်ေရ။

=== ၃။ သမ္ဗန် ဇမောဝ် / သမ္ဗန် ဆက်စပ် (Correlative Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ နကဵု အစုံ (Pairs) သွက်ဂွံ ဆက်စပ်ကဵု ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ မၞုံကဆံင်တုပ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' သီု...သီု... (Both...and...)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး...ဟွံသေင်မ္ဂး... (Either...or...)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' ညးဝွံ '''သီု'''လေပ်ပညာ၊ '''သီု'''နွံကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ရ။

== ဒၞာဲဒတန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Syntax and Usage) ==
ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဒၞာဲဒတန် သမ္ဗန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ဂကူသမ္ဗန်ဂှ်ရ-
* သွက် '''သမ္ဗန် ကဆံင်တုပ်''' (ဥပမာ - ကေုာံ၊ ဆဂး) မ္ဂး ဍေံတအ် လေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ '''အကြာ''' ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ ၜါ မဆက်စပ်လဝ်ဂှ် လၟိုန်ရ။
* သွက် '''သမ္ဗန် အထံက်အပင်''' (ဥပမာ - ဟိုတ်နူ၊ ယဝ်ရ) မ္ဂး ဍေံတအ် လေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ '''ဂတ''' ဝါကျဍောတ် (Dependent clause) ဂှ်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး နွံအကြာ ဝါကျၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး နွံဂတ ဝါကျလတူအိုတ်လေဝ် ဂွံရ။

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သဒ္ဒါမန်]]
* [[အဝဲအရေဝ်]] (Parts of Speech)
* [[ကြိယာဆက်]] (Preposition)
* [[ဝါကျ]] (Sentence)

[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါ]]
[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အရေဝ်ဘာသာမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝဲအရေဝ်]]</text>
      <sha1>4mxw5v6yzperwwscahujsea5zecg4si</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53967</id>
      <parentid>53966</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6716" sha1="saalt8rlibka7gdjb4j9qi3keokorh5" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = သမ္ဗန္ဓ / သမ္ဗန်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Conjunction)&lt;/small&gt;
| image = [[File:Chain_link_icon_slanted.svg|100px|Conjunction Icon]]
| caption = သမ္ဗန်ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မပံင်ဆက်ကဵု မလိက်၊ ကလင်စကား ကေုာံ ဝါကျတအ်ရ
| label1 = ဂကူဝေါဟာရ
| data1 = အဝဲစကား (Part of speech)
| label2 = တာလျိုင် အဓိက
| data2 = ဆက်စပ် ပံင်ကောံကဵု ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ ၜါ
| label3 = လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲမန်
| data3 = နွံအကြာ ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ မဆက်စပ်လဝ်ဂှ်
| label4 = ဆက်စပ် ကု
| data4 = [[ဝါကျ]] (Sentence), [[ဝါကျဍောတ်]] (Clause)
}}

'''သမ္ဗန္ဓ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သမ္ဗန်''' ({{lang-en|Conjunction}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲ[[သဒ္ဒါ]] (Grammar) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဆက်စပ်၊ ပံင်ကောံကဵု [[မလိက်]] (Words)၊ ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrases) ဟွံသေင်မ္ဂး [[ဝါကျဍောတ်]] (Clauses) တအ် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲစွံရ။ နကဵုအရီုအဗင် သမ္ဗန်တုဲ ပိုဲတအ် သ္ဂောံဒက်ပ္တန် ဝါကျဇမၠိင် ကေုာံ ဝါကျမၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် လှဲလးမာန်ရ။

== ဂကူ သမ္ဗန် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ==
ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန်မ္ဂး သမ္ဗန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူဗီုပြင်ဍေံတအ် မဆက်စပ်လဝ် ဝါကျတအ်တုဲ ပါ်လဝ် ဂကူ အဓိက (၃) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

=== ၁။ သမ္ဗန် ကဆံင်တုပ် (Coordinating Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ သွက်ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဝေါဟာရ၊ ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျဍောတ် မၞုံကဵု ကဆံင်သဒ္ဒါ တုပ်ရေင်သကအ် (Independent clauses) ရ။ ဍေံတအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပွမထပ်စုတ်၊ ပွမတၞဟ်ခြာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမရုဲစှ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' ကေုာံ (And)၊ ကဵု (And/With)၊ သီု (Also/And)၊ ဆဂး (But)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး (Or)၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ (So/Therefore)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' 
** အဲ '''ကေုာံ''' မၞး ဒးအာ ဘာ။ (ဆက်စပ် မနာမ် ၜါ)
** ဍေံ အာ ဖျာ '''ဆဂး''' ဟွံရာန် ကပေါတ်။ (ဆက်စပ် ဝါကျဍောတ် ၜါ)

=== ၂။ သမ္ဗန် အထံက်အပင် (Subordinating Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ သွက်ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဝါကျဍောတ် မနွံပၟိက် အထံက်အပင် (Dependent clause) ကု ဝါကျအဓိက (Independent clause) ရ။ သမ္ဗန်ဂကူဏအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဟိုတ်၊ အခိင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာမွဲမွဲရ။
* '''ဥပမာ -''' ဟိုတ်နူ / ဟိုတ်မ္ဂး (Because/Since)၊ ယဝ်ရ / ယဝ် (If)၊ ၜိုန်ရ ... ကီုလေဝ် (Although/Even though)၊ အခိင် / ကာလ (When/While)၊ ညံင်ဂွံ (So that)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' 
** '''ဟိုတ်နူ''' ဗြဲဂူတုဲ အဲ ဟွံအာ ကမၠောန်ရ။
** '''ယဝ်ရ''' မၞးဟီုမ္ဂး အဲ ပတှ်ေရ။

=== ၃။ သမ္ဗန် ဇမောဝ် / သမ္ဗန် ဆက်စပ် (Correlative Conjunctions) ===
ဒှ်သမ္ဗန် မစကာ နကဵု အစုံ (Pairs) သွက်ဂွံ ဆက်စပ်ကဵု ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ မၞုံကဆံင်တုပ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' သီု...သီု... (Both...and...)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး...ဟွံသေင်မ္ဂး... (Either...or...)။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' ညးဝွံ '''သီု'''လေပ်ပညာ၊ '''သီု'''နွံကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ရ။

== ဒၞာဲဒတန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Syntax and Usage) ==
ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဒၞာဲဒတန် သမ္ဗန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ဂကူသမ္ဗန်ဂှ်ရ-
* သွက် '''သမ္ဗန် ကဆံင်တုပ်''' (ဥပမာ - ကေုာံ၊ ဆဂး) မ္ဂး ဍေံတအ် လေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ '''အကြာ''' ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါကျ ၜါ မဆက်စပ်လဝ်ဂှ် လၟိုန်ရ။
* သွက် '''သမ္ဗန် အထံက်အပင်''' (ဥပမာ - ဟိုတ်နူ၊ ယဝ်ရ) မ္ဂး ဍေံတအ် လေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲ '''ဂတ''' ဝါကျဍောတ် (Dependent clause) ဂှ်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး နွံအကြာ ဝါကျၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး နွံဂတ ဝါကျလတူအိုတ်လေဝ် ဂွံရ။

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သဒ္ဒါမန်]]
* [[အဝဲအရေဝ်]] (Parts of Speech)
* [[ကြိယာဆက်]] (Preposition)
* [[ဝါကျ]] (Sentence)

[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါ]]
[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အရေဝ်ဘာသာမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝဲအရေဝ်]]</text>
      <sha1>saalt8rlibka7gdjb4j9qi3keokorh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာမေဍိက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9724</id>
    <revision>
      <id>53992</id>
      <parentid>52271</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5794" sha1="8gimg4iv7nbhcnjj9doz8vqnbyrnlmm" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = အာမေဍိတ်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Interjection)&lt;/small&gt;
| image = [[File:Exclamation mark red.svg|80px|Exclamation mark]]
| caption = သင်္ကေတ အာမေဍိတ် (Exclamation mark) မလေပ်စကာလက္ကရဴ ဝေါဟာရအာမေဍိတ်
| label1 = ဂကူဝေါဟာရ
| data1 = အဝဲဂလာန် (Part of speech)
| label2 = တာလျိုင် အဓိက
| data2 = ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အသံ
| label3 = လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲမန်
| data3 = ဗွဲမဂၠိုင် နွံဂတ ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး တန်တဴဒၟံင် အလဵုအလဵုဍေံ
| label4 = သင်္ကေတ
| data4 = '''!''' (Exclamation mark)
}}

'''အာမေဍိက်''' ({{lang-en|Interjection}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲ[[သဒ္ဒါ]] (Grammar) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင် မပတိတ်လဝ် မွဲတဲဓဝ် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပရေင်စိုတ် မကတဵုဒှ် ဗွဲမရမ္မသမ္မ (ဥပမာ - အမ်သဝ်၊ ညှိုးငယ်၊ ဂိသကေဝ်၊ အိုဟ်တၟိုဟ်) ရ။ ဝေါဟာရ အာမေဍိက်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံမွဲကဵု အဆက်အစပ် သဒ္ဒါ (Grammatical connection) ကုဝေါဟာရတၞဟ် ပ္ဍဲ[[ဝါကျ]]တုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် နကဵု အလဵုအလဵုဍေံ မာန်ရ။

== ဂကူ အာမေဍိက် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ==
ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန်မ္ဂး ဝေါဟာရ အာမေဍိက်တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူပရေင်စိုတ် မဗၟံက်ထ္ၜးတုဲ ပါ်လဝ် ဂကူ အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

=== ၁။ အာမေဍိက် အမ်သဝ် (Interjections of Surprise) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် ပ္ဍဲအခိင် မဆဵုညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မိင်အရာမွဲမွဲတုဲ စိုတ်အမ်သဝ်အာရ။
* '''ဥပမာ -''' ဩဝ်!၊ အဵု!၊ ဟှေ!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''ဩဝ်!''' ကျာ်စေတဳဏအ် ဇၞော်ကွေဟ်။

=== ၂။ အာမေဍိက် ဂိသကေဝ် ကေုာံ လၞီ (Interjections of Pain/Sorrow) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် ပ္ဍဲအခိင် မဒးဒုင်စသိုင် ဝေဒနာ ဂိသကေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်ဟွံမိပ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' အိက်!၊ အဟာဲ!၊ ဩ!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''အိက်!''' ဇိုင်အဲ ဒးအာ တၟအ်။

=== ၃။ အာမေဍိက် အိုဟ်တၟိုဟ် / ထိုင်သး (Interjections of Joy/Praise) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေင်စိုတ် မိပ်သ္ၚိပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမထိုင်သးရ။
* '''ဥပမာ -''' သာဓု!၊ ဒးရး!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''သာဓု သာဓု သာဓု!''' ကမၠောန်ကုသိုလ်ဏအ် ခိုဟ်ကွေဟ်။

=== ၄။ အာမေဍိက် ကော်ဟီု / ကဵုသတိ (Interjections of Calling/Attention) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မစကာ သွက်ဂွံ ကော်မၞိဟ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကဵုသတိ ညံင်ဂွံရံင်/ကလင်ရ။
* '''ဥပမာ -''' ဟေ!၊ ယွံ!၊ အလဵု!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''ဟေ!''' လ္ပအာ လပါ်တေအ်။ 

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ သင်္ကေတ (Syntax and Punctuation) ==
ပ္ဍဲအရာမချူလိက်မ္ဂး လက္ကရဴ ဝေါဟာရ အာမေဍိက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်စုတ် '''သင်္ကေတ အာမေဍိက်''' (Exclamation mark: '''!''') လၟိုန်ရ။ အာမေဍိက်ဝွံ မလေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂတဝါကျ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဍေံမွဲဓဝ်လေဝ် သ္ပစၞး ဝါကျမွဲဍောတ် (Standalone utterance) မာန်ရ။

* '''ဥပမာ:''' 
** '''အဵု!''' ဍေံ စိုပ်ကၠုင်ယျ။ (နွံဂတ ဝါကျ)
** '''ဩဝ်!''' (တန်တဴဒၟံင် ဍေံမွဲဓဝ်)

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သဒ္ဒါမန်]]
* [[အဝဲအရေဝ်]] (Parts of Speech)
* [[ဝါကျ]] (Sentence)
* [[သင်္ကေတ အာမေဍိတ်|သင်္ကေတ အာမေဍိက်]] (Exclamation mark)

[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါ]]
[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝဲအရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:အရေဝ်ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>8gimg4iv7nbhcnjj9doz8vqnbyrnlmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53993</id>
      <parentid>53992</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အာမေဍိတ်]] ဇရေင် [[အာမေဍိက်]]: typo</comment>
      <origin>53992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5794" sha1="8gimg4iv7nbhcnjj9doz8vqnbyrnlmm" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = အာမေဍိတ်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Interjection)&lt;/small&gt;
| image = [[File:Exclamation mark red.svg|80px|Exclamation mark]]
| caption = သင်္ကေတ အာမေဍိတ် (Exclamation mark) မလေပ်စကာလက္ကရဴ ဝေါဟာရအာမေဍိတ်
| label1 = ဂကူဝေါဟာရ
| data1 = အဝဲဂလာန် (Part of speech)
| label2 = တာလျိုင် အဓိက
| data2 = ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အသံ
| label3 = လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲမန်
| data3 = ဗွဲမဂၠိုင် နွံဂတ ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး တန်တဴဒၟံင် အလဵုအလဵုဍေံ
| label4 = သင်္ကေတ
| data4 = '''!''' (Exclamation mark)
}}

'''အာမေဍိက်''' ({{lang-en|Interjection}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲ[[သဒ္ဒါ]] (Grammar) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင် မပတိတ်လဝ် မွဲတဲဓဝ် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပရေင်စိုတ် မကတဵုဒှ် ဗွဲမရမ္မသမ္မ (ဥပမာ - အမ်သဝ်၊ ညှိုးငယ်၊ ဂိသကေဝ်၊ အိုဟ်တၟိုဟ်) ရ။ ဝေါဟာရ အာမေဍိက်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံမွဲကဵု အဆက်အစပ် သဒ္ဒါ (Grammatical connection) ကုဝေါဟာရတၞဟ် ပ္ဍဲ[[ဝါကျ]]တုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် နကဵု အလဵုအလဵုဍေံ မာန်ရ။

== ဂကူ အာမေဍိက် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ==
ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန်မ္ဂး ဝေါဟာရ အာမေဍိက်တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူပရေင်စိုတ် မဗၟံက်ထ္ၜးတုဲ ပါ်လဝ် ဂကူ အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

=== ၁။ အာမေဍိက် အမ်သဝ် (Interjections of Surprise) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် ပ္ဍဲအခိင် မဆဵုညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မိင်အရာမွဲမွဲတုဲ စိုတ်အမ်သဝ်အာရ။
* '''ဥပမာ -''' ဩဝ်!၊ အဵု!၊ ဟှေ!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''ဩဝ်!''' ကျာ်စေတဳဏအ် ဇၞော်ကွေဟ်။

=== ၂။ အာမေဍိက် ဂိသကေဝ် ကေုာံ လၞီ (Interjections of Pain/Sorrow) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် ပ္ဍဲအခိင် မဒးဒုင်စသိုင် ဝေဒနာ ဂိသကေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်ဟွံမိပ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' အိက်!၊ အဟာဲ!၊ ဩ!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''အိက်!''' ဇိုင်အဲ ဒးအာ တၟအ်။

=== ၃။ အာမေဍိက် အိုဟ်တၟိုဟ် / ထိုင်သး (Interjections of Joy/Praise) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေင်စိုတ် မိပ်သ္ၚိပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမထိုင်သးရ။
* '''ဥပမာ -''' သာဓု!၊ ဒးရး!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''သာဓု သာဓု သာဓု!''' ကမၠောန်ကုသိုလ်ဏအ် ခိုဟ်ကွေဟ်။

=== ၄။ အာမေဍိက် ကော်ဟီု / ကဵုသတိ (Interjections of Calling/Attention) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မစကာ သွက်ဂွံ ကော်မၞိဟ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကဵုသတိ ညံင်ဂွံရံင်/ကလင်ရ။
* '''ဥပမာ -''' ဟေ!၊ ယွံ!၊ အလဵု!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''ဟေ!''' လ္ပအာ လပါ်တေအ်။ 

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ သင်္ကေတ (Syntax and Punctuation) ==
ပ္ဍဲအရာမချူလိက်မ္ဂး လက္ကရဴ ဝေါဟာရ အာမေဍိက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်စုတ် '''သင်္ကေတ အာမေဍိက်''' (Exclamation mark: '''!''') လၟိုန်ရ။ အာမေဍိက်ဝွံ မလေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂတဝါကျ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဍေံမွဲဓဝ်လေဝ် သ္ပစၞး ဝါကျမွဲဍောတ် (Standalone utterance) မာန်ရ။

* '''ဥပမာ:''' 
** '''အဵု!''' ဍေံ စိုပ်ကၠုင်ယျ။ (နွံဂတ ဝါကျ)
** '''ဩဝ်!''' (တန်တဴဒၟံင် ဍေံမွဲဓဝ်)

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သဒ္ဒါမန်]]
* [[အဝဲအရေဝ်]] (Parts of Speech)
* [[ဝါကျ]] (Sentence)
* [[သင်္ကေတ အာမေဍိတ်|သင်္ကေတ အာမေဍိက်]] (Exclamation mark)

[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါ]]
[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝဲအရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:အရေဝ်ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>8gimg4iv7nbhcnjj9doz8vqnbyrnlmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53995</id>
      <parentid>53993</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5799" sha1="47klnjeroqtrrr0ijk6baso65zfp975" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = အာမေဍိတ်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Interjection)&lt;/small&gt;
| image = [[File:Exclamation mark red.svg|80px|Exclamation mark]]
| caption = သင်္ကေတ အာမေဍိတ် (Exclamation mark) မလေပ်စကာလက္ကရဴ ဝေါဟာရအာမေဍိတ်
| label1 = ဂကူဝေါဟာရ
| data1 = အဝဲဂလာန် (Part of speech)
| label2 = တာလျိုင် အဓိက
| data2 = ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အသံ
| label3 = လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲမန်
| data3 = ဗွဲမဂၠိုင် နွံဂတ ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး တန်တဴဒၟံင် အလဵုအလဵုဍေံ
| label4 = သင်္ကေတ
| data4 = '''!''' (Exclamation mark)
}}

'''အာမေဍိက်''' ({{lang-en|Interjection}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲ[[သဒ္ဒါ]] (Grammar) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင် မပတိတ်လဝ် မွဲတဲဓဝ် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပရေင်စိုတ် မကတဵုဒှ် ဗွဲမရမ္မသမ္မ (ဥပမာ - အမ်သဝ်၊အောန်စိုတ်၊ ဂိသကေဝ်၊ အိုဟ်တၟိုဟ်) ရ။ ဝေါဟာရ အာမေဍိက်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံမွဲကဵု အဆက်အစပ် သဒ္ဒါ (Grammatical connection) ကုဝေါဟာရတၞဟ် ပ္ဍဲ[[ဝါကျ]]တုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် နကဵု အလဵုအလဵုဍေံ မာန်ရ။

== ဂကူ အာမေဍိက် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ==
ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန်မ္ဂး ဝေါဟာရ အာမေဍိက်တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူပရေင်စိုတ် မဗၟံက်ထ္ၜးတုဲ ပါ်လဝ် ဂကူ အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

=== ၁။ အာမေဍိက် အမ်သဝ် (Interjections of Surprise) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် ပ္ဍဲအခိင် မဆဵုညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မိင်အရာမွဲမွဲတုဲ စိုတ်အမ်သဝ်အာရ။
* '''ဥပမာ -''' ဩဝ်!၊ အဵု!၊ ဟှေ!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''ဩဝ်!''' ကျာ်စေတဳဏအ် ဇၞော်ကွေဟ်။

=== ၂။ အာမေဍိက် ဂိသကေဝ် ကေုာံ လၞီ (Interjections of Pain/Sorrow) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် ပ္ဍဲအခိင် မဒးဒုင်စသိုင် ဝေဒနာ ဂိသကေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်ဟွံမိပ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' အိက်!၊ အဟာဲ!၊ ဩ!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''အိက်!''' ဇိုင်အဲ ဒးအာ တၟအ်။

=== ၃။ အာမေဍိက် အိုဟ်တၟိုဟ် / ထိုင်သး (Interjections of Joy/Praise) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေင်စိုတ် မိပ်သ္ၚိပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမထိုင်သးရ။
* '''ဥပမာ -''' သာဓု!၊ ဒးရး!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''သာဓု သာဓု သာဓု!''' ကမၠောန်ကုသိုလ်ဏအ် ခိုဟ်ကွေဟ်။

=== ၄။ အာမေဍိက် ကော်ဟီု / ကဵုသတိ (Interjections of Calling/Attention) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မစကာ သွက်ဂွံ ကော်မၞိဟ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကဵုသတိ ညံင်ဂွံရံင်/ကလင်ရ။
* '''ဥပမာ -''' ဟေ!၊ ယွံ!၊ အလဵု!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''ဟေ!''' လ္ပအာ လပါ်တေအ်။ 

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ သင်္ကေတ (Syntax and Punctuation) ==
ပ္ဍဲအရာမချူလိက်မ္ဂး လက္ကရဴ ဝေါဟာရ အာမေဍိက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်စုတ် '''သင်္ကေတ အာမေဍိက်''' (Exclamation mark: '''!''') လၟိုန်ရ။ အာမေဍိက်ဝွံ မလေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂတဝါကျ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဍေံမွဲဓဝ်လေဝ် သ္ပစၞး ဝါကျမွဲဍောတ် (Standalone utterance) မာန်ရ။

* '''ဥပမာ:''' 
** '''အဵု!''' ဍေံ စိုပ်ကၠုင်ယျ။ (နွံဂတ ဝါကျ)
** '''ဩဝ်!''' (တန်တဴဒၟံင် ဍေံမွဲဓဝ်)

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သဒ္ဒါမန်]]
* [[အဝဲအရေဝ်]] (Parts of Speech)
* [[ဝါကျ]] (Sentence)
* [[သင်္ကေတ အာမေဍိတ်|သင်္ကေတ အာမေဍိက်]] (Exclamation mark)

[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါ]]
[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝဲအရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:အရေဝ်ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>47klnjeroqtrrr0ijk6baso65zfp975</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53996</id>
      <parentid>53995</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5869" sha1="fivgrtffc72ggsqa9td8kfu4sxg4gcz" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = အာမေဍိတ်&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Interjection)&lt;/small&gt;
| image = [[ဝှာင်:အာမေဍိက်.png|thumb|သင်္ကေတ-အာမေဍိက်]]|80px|Exclamation mark]]
| caption = သင်္ကေတ အာမေဍိတ် (Exclamation mark) မလေပ်စကာလက္ကရဴ ဝေါဟာရအာမေဍိတ်
| label1 = ဂကူဝေါဟာရ
| data1 = အဝဲဂလာန် (Part of speech)
| label2 = တာလျိုင် အဓိက
| data2 = ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အသံ
| label3 = လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲမန်
| data3 = ဗွဲမဂၠိုင် နွံဂတ ဝါကျ ဟွံသေင်မ္ဂး တန်တဴဒၟံင် အလဵုအလဵုဍေံ
| label4 = သင်္ကေတ
| data4 = '''!''' (Exclamation mark)
}}

'''အာမေဍိက်''' ({{lang-en|Interjection}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲ[[သဒ္ဒါ]] (Grammar) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင် မပတိတ်လဝ် မွဲတဲဓဝ် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပရေင်စိုတ် မကတဵုဒှ် ဗွဲမရမ္မသမ္မ (ဥပမာ - အမ်သဝ်၊အောန်စိုတ်၊ ဂိသကေဝ်၊ အိုဟ်တၟိုဟ်) ရ။ ဝေါဟာရ အာမေဍိက်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံမွဲကဵု အဆက်အစပ် သဒ္ဒါ (Grammatical connection) ကုဝေါဟာရတၞဟ် ပ္ဍဲ[[ဝါကျ]]တုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် နကဵု အလဵုအလဵုဍေံ မာန်ရ။

== ဂကူ အာမေဍိက် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ==
ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန်မ္ဂး ဝေါဟာရ အာမေဍိက်တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူပရေင်စိုတ် မဗၟံက်ထ္ၜးတုဲ ပါ်လဝ် ဂကူ အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

=== ၁။ အာမေဍိက် အမ်သဝ် (Interjections of Surprise) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် ပ္ဍဲအခိင် မဆဵုညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မိင်အရာမွဲမွဲတုဲ စိုတ်အမ်သဝ်အာရ။
* '''ဥပမာ -''' ဩဝ်!၊ အဵု!၊ ဟှေ!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''ဩဝ်!''' ကျာ်စေတဳဏအ် ဇၞော်ကွေဟ်။

=== ၂။ အာမေဍိက် ဂိသကေဝ် ကေုာံ လၞီ (Interjections of Pain/Sorrow) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် ပ္ဍဲအခိင် မဒးဒုင်စသိုင် ဝေဒနာ ဂိသကေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်ဟွံမိပ်ရ။
* '''ဥပမာ -''' အိက်!၊ အဟာဲ!၊ ဩ!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''အိက်!''' ဇိုင်အဲ ဒးအာ တၟအ်။

=== ၃။ အာမေဍိက် အိုဟ်တၟိုဟ် / ထိုင်သး (Interjections of Joy/Praise) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မပတိတ်ရမ္သာင် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေင်စိုတ် မိပ်သ္ၚိပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမထိုင်သးရ။
* '''ဥပမာ -''' သာဓု!၊ ဒးရး!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''သာဓု သာဓု သာဓု!''' ကမၠောန်ကုသိုလ်ဏအ် ခိုဟ်ကွေဟ်။

=== ၄။ အာမေဍိက် ကော်ဟီု / ကဵုသတိ (Interjections of Calling/Attention) ===
ဒှ်ဝေါဟာရ မစကာ သွက်ဂွံ ကော်မၞိဟ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကဵုသတိ ညံင်ဂွံရံင်/ကလင်ရ။
* '''ဥပမာ -''' ဟေ!၊ ယွံ!၊ အလဵု!။
* '''ဥပမာ ဝါကျ -''' '''ဟေ!''' လ္ပအာ လပါ်တေအ်။ 

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ သင်္ကေတ (Syntax and Punctuation) ==
ပ္ဍဲအရာမချူလိက်မ္ဂး လက္ကရဴ ဝေါဟာရ အာမေဍိက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်စုတ် '''သင်္ကေတ အာမေဍိက်''' (Exclamation mark: '''!''') လၟိုန်ရ။ အာမေဍိက်ဝွံ မလေပ်ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂတဝါကျ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဍေံမွဲဓဝ်လေဝ် သ္ပစၞး ဝါကျမွဲဍောတ် (Standalone utterance) မာန်ရ။

* '''ဥပမာ:''' 
** '''အဵု!''' ဍေံ စိုပ်ကၠုင်ယျ။ (နွံဂတ ဝါကျ)
** '''ဩဝ်!''' (တန်တဴဒၟံင် ဍေံမွဲဓဝ်)

== တင်နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[သဒ္ဒါမန်]]
* [[အဝဲအရေဝ်]] (Parts of Speech)
* [[ဝါကျ]] (Sentence)
* [[သင်္ကေတ အာမေဍိတ်|သင်္ကေတ အာမေဍိက်]] (Exclamation mark)

[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါ]]
[[ကဏ္ဍ:သဒ္ဒါမန်]]
[[ကဏ္ဍ:အဝဲအရေဝ်]]
[[ကဏ္ဍ:အရေဝ်ဘာသာမန်]]</text>
      <sha1>fivgrtffc72ggsqa9td8kfu4sxg4gcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခရဝ်အေရှာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10582</id>
    <revision>
      <id>53953</id>
      <parentid>53910</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9662" sha1="igktgym11bqiibacjohrid2p9v4r5rr" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = သမ္မတဍုင် ခရဝ်အေရှာ
| native_name = Republika Hrvatska
| common_name = ခရဝ်အေရှာ
| image_flag = Flag of Croatia.svg
| image_coat = Coat of arms of Croatia.svg
| image_map = Europe-Croatia.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ခရဝ်အေရှာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[ဇဂရက်]]
| coordinates = 45°48′N 15°58′E
| largest_city = [[ဇဂရက်]]
| official_languages = ဘာသာ ခရဝ်အေရှာ
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ဇဝ်ရန် မဳလာနဝ်ဗေတ်
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = အာန်ဒရေး ပလေန်ကဝ်ဗေတ်
| area_km2 = ၅၆,၅၉၄
| population_estimate = ၃.၈ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၂)
| currency = ယူရဝ် (EUR)
| time_zone = CET (UTC+1)
}}

'''ခရဝ်အေရှာ''' ({{lang-en|Croatia}})၊ ယၟု အလဵုအသဳ '''သမ္မတဍုင် ခရဝ်အေရှာ''' ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ကေုာံ အဂၞဲ ရးဥရောပ တုဲ၊ ဍေံ နွံ ကု ဇိုင်ၜဳ မဆက်စပ် ကု ၜဳ အေဒရဳယာတေတ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်ဗာယပ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]]၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဟန်ဂေရဳ]] ကဵု [[သာဗဳယာ]]၊ ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ ကဵု အဂၞဲ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဗဝ်သနဳယျာ ကေုာံ ဟာဇဳဂဝ်ဗဳနာ]] ကေုာံ [[မောန်တဳနဳဂရဝ်]] ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[ဇြာဂရာဗ်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ခရဝ်အေရှာ ဝွံ ဍေံ ပါ်လဝ် ပထဝဳ သဘာဝ အဓိက ပိ သာ် ရ။
* '''ဇိုင်ၜဳ ကေုာံ တကအ်:''' လပါ်ပလိုတ် မဆက်စပ် ကု ၜဳ အေဒရဳယာတေတ် ဂှ် ဍေံ နွံ ကု ပြင်ၜဳ မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ တကအ် သၟတ် အကြာ လ္ၚီ ပြင် ရ။
* '''ဒဵု:''' လဒေါဝ် ဍုင် ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု ဒဳနာရေတ် ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု တၞဟ်ခြာ ၜါ သာ် ရ။ ဒေသ ဇိုင်ၜဳ ဂှ် နွံ ကု ဥတု မေဒဳတေရာနဳယေန် မကမ္တဴ ပ္ဍဲ ကညင် တုဲ၊ ဒေသ လဒေါဝ် ဍုင် ဂှ် နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
* '''ဍာ် ကေုာံ ဂြိုပ်:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ ဍာ် သ္အးဇ္ၚး ဗွဲမဂၠိုင် ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု မပေင်င် ရ။
* '''သတ္တု ကေုာံ ဓါတ်:''' နွံ ကု သယံဇာတ ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ ညိနာင်၊ သီုကဵု သတ္တု ဗံက်သိုက် တအ် ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဒေသ အာဲကၟာဲ:''' ဍုင် ဏအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ဂြိုပ်သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ ၈ ဒၞာဲ ရ။ ဥယျာဉ် သဘာဝ ကၟာဍာ် ပလေတ်ဗဳချေ ဂှ် ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ပရေင် စဵုဒၞာ:''' အလဵုအသဳ ဂစာန် မင်မဲ ဒၟံင် ၜဳ အေဒရဳယာတေတ် ညံင် ဟွံဂွံ ဒးဒုင် ဘဲ ဓါတ်ဂျိ နူကဵု ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ မလောန်ကာဲ တအ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
* '''ခေတ် ယူဂဝ်သလာဗဳယာ:''' ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ [[ယူဂဝ်သလာဗဳယာ]] ရ။ 
* '''ပရေင် သၠးပွး:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ ဍုင် ခရဝ်အေရှာ လလောင်တြး ပရေင်သၠးပွး တုဲ၊ ပၞာန် သၠးပွး ခရဝ်အေရှာ က္တဵုဒှ် လုကဴ ပန် သၞာံ ပြင် ရ။
* '''ပရေင် ဆက်စပ် ဂၠးကဝ်:''' လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ နေတဝ်၊ ကေုာံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ ဥရောပ (စနူ သၞာံ ၂၀၁၃) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ဍေံတအ် စကာ ကၠုင် သြန် ယူရဝ် ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၉၁%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ခရဝ်အေရှာ တုဲ လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ရ။ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ [[သာဗဳယာ]] ကေုာံ ဂကူ တၞဟ်ဟ် ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ယေန်သၞာင် ခရဝ်အေရှာ ဂှ် ဍေံ ဒှ် ယေန်သၞာင် မပံင်နှဴ အကြာ ဒေသ လဒေါဝ် ဥရောပ ကေုာံ ဒေသ မေဒဳတေရာနဳယေန် ရ။ ကၟက်ကအ် မကော်စ ဋာဲ ဂှ် ဍေံ စက္တဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ဂကူ ဏအ် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ဘာတန် မူလ ကေုာံ တန် လဒေါဝ် လုကဴ ၈ သၞာံ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် [[ဇဂရက်]] မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၆၉ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ကေုာံ ဒေသ ဗော်လ်ကန် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
* '''ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ:''' ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက အိုတ် သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ဏအ် ရ။ ဍုင် တြေံ မပ္တံကဵု ဒူဗရဝ်ဗ်နေတ် ကေုာံ သပလေတ် တအ် ဂှ် ညးလ္ၚတ်တရဴ နူကဵု ဂၠးကဝ် ပြာပ် ကၠုင် ဝေင် ဂၠိုင် ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ပါဲနူ ဂှ် ကမၠောန် စက်ယန္တရား (ပတိတ် ကပေါတ် ဆု၊ စက် ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ)၊ ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ ကမၠောန် ဆက်ဆောံ တအ် လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် ရ။
* '''သြန်:''' နူကဵု သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် စကာ ကၠုင် သြန် ယူရဝ် နဒဒှ် သြန် အလဵုအသဳ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[ယူဂဝ်သလာဗဳယာ]]
* [[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]]
* [[ဟန်ဂေရဳ]]
* [[သာဗဳယာ]]
* [[ဗဝ်သနဳယျာ ကေုာံ ဟာဇဳဂဝ်ဗဳနာ]]
* [[မောန်တဳနဳဂရဝ်]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Croatia Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Croatia&quot;. CIA.
* Croatia, [[Wikipedia]] (English).

[[Category:ခရဝ်အေရှာ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ အဂၞဲ]]</text>
      <sha1>igktgym11bqiibacjohrid2p9v4r5rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟန်ဂေရဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10590</id>
    <revision>
      <id>53932</id>
      <parentid>53918</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12860" sha1="qge5e176gdiq3dte2m85y9chxt6z4lo" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = သမ္မတဍုင် ဟန်ဂေရဳ
| native_name = Magyarország
| common_name = ဟန်ဂေရဳ
| image_flag = Flag of Hungary.svg
| image_coat = Coat of arms of Hungary.svg
| image_map = Europe-Hungary.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဟန်ဂေရဳ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[ဗူဒါပေတ်သ်]]
| coordinates = 47°29′N 19°02′E
| largest_city = [[ဗူဒါပေတ်သ်]]
| official_languages = ဘာသာ ဟန်ဂေရဳ
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = တာမာတ်သ် သျှူယံက်
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ဗစ်တာ အဝ်ဗာန်
| area_km2 = ၉၃,၀၃၀
| population_estimate = ၉.၆ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃)
| currency = ဖဝ်ရေန် ဟန်ဂေရဳ (HUF)
| time_zone = CET (UTC+1)
}}

'''ဟန်ဂေရဳ''' ({{lang-en|Hungary}})၊ ယၟု အလဵုအသဳ '''သမ္မတဍုင် ဟန်ဂေရဳ''' ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ မွဲ မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]]၊ လပါ်အီသာန် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ယူကရေန်]]၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ရဝ်မေနဳယျာ]]၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[သာဗဳယာ]]၊ လပါ်နေရတိ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ခရဝ်အေရှာ]] ကဵု [[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]]၊ ကေုာံ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[အဝ်သထရဳယျာ]] ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[ဗူဒါပေတ်သ်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ဟန်ဂေရဳ ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် မလှဲလး ရ။
* '''တွိုက်တိ ကေုာံ ၜဳ:''' ဒေသ တွိုက်တိ သဝ် ပန်နဝ်နဳယေန် ဂှ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ရ။ ၜဳ ဒါန်ညု ကေုာံ ၜဳ တဳသာ တအ် ဂှ် ဒှ် ၜဳ အဓိက မဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ဏအ် ရ။ 
* '''ကၟာဍာ်:''' ကၟာဍာ် ဗလာတန် မနွံ ပ္ဍဲ လပါ်ပလိုတ် ဍုင် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကၟာဍာ် ဍာ်သ္အး မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ် တုဲ မၞိဟ်တအ် ကော်စ &quot;ၜဳ ဟန်ဂေရဳ&quot; ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ ဍိုတ်စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု လမၠိုင် ဥတု ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
* '''တိဗ္ၚ ကေုာံ တဵုလွဳ:''' ဟန်ဂေရဳ ဝွံ နွံ ကု တိဍာ် မခိုဟ် သွက် ပရေင် တဵုလွဳ ဗွဲမလောန် တုဲ၊ ပရေင် တဵုလွဳ သြောအ်မ ကေုာံ သတ်ဆု တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သယံဇာတ အဓိက ရ။
* '''ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ:''' ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု သယံဇာတ ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ မတိတ် နူ သၟဝ် တိ တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ပရေင် ထတ်ယုက် ရ။
* '''သတ္တု:''' နွံ ကု သတ္တု ဗံက်သိုက် ကေုာံ တၟအ်ဆု ညိနာင် ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဒေသ အာဲကၟာဲ:''' ဍုင် ဏအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ဥယျာဉ် သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ ၁၀ ဒၞာဲ ရ။ ဥယျာဉ် သဘာဝ ဟဝ်တဝ်ဗာဂျ် မဒှ် ဒေသ တွိုက်တိ ချောဲ သဝ် တအ် ဂှ် ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ပရေင် ဍာ် သ္အးဇ္ၚး:''' အလဵုအသဳ တအ် ဖန်ဇန် မင်မဲ ဒၟံင် ကဆံင် ဍာ် ပ္ဍဲ ကၟာဍာ် ဗလာတန် ကေုာံ ၜဳ ဒါန်ညု ညံင် ဟွံဂွံ ဒးဒုင် ဘဲ ဓါတ်ဂျိ နူကဵု ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ ရုင်စက် တအ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
* '''ခေတ် ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ အေန်ပါယာ:''' ဂကူ မာဂျာ တအ် စိုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ပ္ဍဲ ၉ ဗွဝ်ကၠံ တုဲ ဒက်ပ္တန် ကၟိုန်ဍုင် ဨကရာဇ် ဟန်ဂေရဳ ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဍေံတအ် ပံင်ကောံ ကု အဝ်သထရဳယျာ တုဲ ဒက်ပ္တန် [[အေန်ပါယာ အဝ်သထရဳယျာ-ဟန်ဂေရဳ]] ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၆၇ ရ။
* '''ကြဴနူ ပၞာန် အလန် ပထမ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ဟိုတ်နူ လိက်ကသုက် တရဳယာနန် တုဲ၊ ဟန်ဂေရဳ ဒး ကၠေအ် အာ တိဍာ် ဇကု ၜိုတ် ၇၀% ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ဇရေင် ဍုင် မဆက်စပ် တအ် ရ။
* '''ခေတ် ကောန်မျူနေတ်:''' ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် သၟဝ် ဩဇာ ရုရှ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂှ် ပရေင် ပၠန်ဂတး ဟန်ဂေရဳ က္တဵုဒှ် ကီု လေဝ်၊ ဒပ်ပၞာန် သဵုဗဳယေတ် တအ် ကၠုင် ဗတိုက် ပလီု ထောအ် ရ။
* '''ခေတ် ခေတ်တၟိ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် လီုလာ် အာ တုဲ ဍုင် ဏအ် ပြံင်လှာဲ ကၠုင် သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ နေတဝ် ကေုာံ သမဂ္ဂ ဥရောပ (စနူ သၞာံ ၂၀၀၄) ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ဟန်ဂေရဳ (မကော်စ ဇကု ညးတအ် မာဂျာ) တုဲ ဟီု အရေဝ် ဘာသာ ဟန်ဂေရဳ မဒှ် အရေဝ် မဟွံတုပ် ကု ဂကူ သလာဗ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူ ဂျာမာန် တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် တုဲ၊ သာသနာ ခရေတ်ယာန် ပရဝ်တေတ်သတာန် လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု အခိုက်အလိုက် စၞစ မပ္တံကဵု ဂူလာတ်သ်၊ မသုင်စောဲ မြိတ်ခမိဟ် ပါပရဳကာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ယေန်သၞာင် ဟုံ ဍာ်ဂမ္တဴ လတူ ဍုင် လေဝ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ဘာတန် မူလ ကေုာံ တန် လဒေါဝ် ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် နွံ ၉၉% ပြင် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် အဳအတ်ဗတ်သ် လဝ်ရန် မနွံ ပ္ဍဲ [[ဗူဒါပေတ်သ်]] ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အလဵုအသဳ မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် တက္ကသိုလ် သေတ်ဂေတ် ကေုာံ တက္ကသိုလ် ဒေဗရက်သေန် တအ် လေဝ် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် သွက် ပရေင် ပညာ ဂဥုဲ ကေုာံ သိပ္ပံ ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဟန်ဂေရဳ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သၠုင် ကေုာံ တန်တဴ လတူ ကမၠောန် စက်ယန္တရား ပတိတ် ကပေါတ် ဇရေင် ဍုင် မ္ၚး ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ပတိတ် ကွဳစက် (မပ္တံကဵု ရုင်စက် Audi, Mercedes-Benz)၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဂဥုဲ ကေုာံ ကပေါတ် အဳလေတ်ထရဝ်နေတ် တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရ။
* '''ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ:''' ဍုင်ဇၞော် [[ဗူဒါပေတ်သ်]] ကေုာံ ကၟာဍာ် ဗလာတန် တအ် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ မဂြဲ ဓရောတ် စိုတ် ညးလ္ၚတ်တရဴ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''သြန်:''' ၜိုန်ရ ပါလုပ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ ဥရောပ ကီု လေဝ်၊ ဟန်ဂေရဳ ဂှ် ဆက် သုင်စောဲ ဒၟံင် သြန် ဖဝ်ရေန် နဒဒှ် သြန် အလဵုအသဳ ဏီ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[အဝ်သထရဳယျာ]]
* [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]]
* [[ယူကရေိန်]]
* [[ရဝ်မေနဳယျာ]]
* [[သာဗဳယာ]]
* [[ခရဝ်အေရှာ]]
* [[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]]
* [[အေန်ပါယာ အဝ်သထရဳယျာ-ဟန်ဂေရဳ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Hungary Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Hungary&quot;. CIA.
* Hungary, [[Wikipedia]].

[[Category:ဟန်ဂေရဳ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ လဒေါဝ်]]</text>
      <sha1>qge5e176gdiq3dte2m85y9chxt6z4lo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သလဝ်ဗာကဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10591</id>
    <revision>
      <id>53936</id>
      <parentid>53919</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12601" sha1="kt6bhdwdo1zt0o9w9n99j6ccxhf8o0q" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = သမ္မတဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ
| native_name = Slovenská republika
| common_name = သလဝ်ဗာကဳယျာ
| image_flag = Flag of Slovakia.svg
| image_coat = Coat of arms of Slovakia.svg
| image_map = Europe-Slovakia.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[ဗရတ္တဳသလာဗာ]]
| coordinates = 48°08′N 17°06′E
| largest_city = [[ဗရတ္တဳသလာဗာ]]
| official_languages = ဘာသာ သလဝ်ဗာကဳယျာ
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ပဳတာ ပေလဳဂရဳနဳ
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ရဝ်ဗတ် ဖဳကဝ်
| area_km2 = ၄၉,၀၃၅
| population_estimate = ၅.၄ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃)
| currency = ယူရဝ် (EUR)
| time_zone = CET (UTC+1)
}}

'''သလဝ်ဗာကဳယျာ''' ({{lang-en|Slovakia}})၊ ယၟု အလဵုအသဳ '''သမ္မတဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ''' ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ မွဲ မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်ဗာယပ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[ချေက်သဳယျာ]]၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ပဝ်လာန်]]၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ယူကရေန်]]၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဟန်ဂေရဳ]]၊ ကေုာံ လပါ်နေရတိ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[အဝ်သထရဳယျာ]] ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[ဗရတ္တဳသလာဗာ]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် သလဝ်ဗာကဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ကေုာံ ခလံက် တိ မကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' လပါ် သၟဝ်ကျာ ကဵု လဒေါဝ် ဍုင် ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု ကာပါသဳယေန် ရ။ ဒဵု တာထရာ သၠုင် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ မသၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် တုဲ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု သဘာဝ မကျေဝ်ဂေါဝ် ရ။ လပါ် သၠုင်ကျာ ကဵု နေရတိ ဂှ် ဒှ် တွိုက်တိ သဝ် တုဲ ၜဳ ဒါန်ညု ဇွောဝ် ဖြတ် အာ ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ ဍိုတ်စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု ဗြဲစၟိန် ရ။ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ နွံ စ ညိနာင် ရ။ ဒေသ ဒဵု သၠုင်သၠုင် တအ် ဂှ် နွံ ကု ဥတု အာလ်ป์ မဂံက်သြိုဟ် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
* '''ဂြိုပ်ဆု:''' ၜိုတ် ၄၀% အလုံ မွဲ ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု မတၞဟ်ဟ် သာ် ရ။ ပရေင် ပတိတ် ဆု ကေုာံ ကမၠောန် စက္ခော တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် ကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။
* '''သတ္တု ကေုာံ ဍာ်:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ ပသဲ၊ ဗရိုတ် ကေုာံ ခဲ ညိနာင် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် နွံ ကု ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ ကေုာံ သယံဇာတ ဍာ် သ္အးဇ္ၚး ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဒေသ အာဲကၟာဲ:''' အလဵုအသဳ တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဥယျာဉ် သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ ၉ ဒၞာဲ သွက်ဂွံ မင်မဲ သဘာဝ ရ။ ဥယျာဉ် သဘာဝ တာထရာ ဂှ် ဒှ် ဥယျာဉ် သဘာဝ မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် မွဲ တုဲ၊ ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် လေဝ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒေသ ထီု သဘာဝ ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ပရေင် စဵုဒၞာ:''' လၟုဟ် မ္ဂး ဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ ဂစာန် ဖ္အောန် ဖျေဟ် ပွမသုင်စောဲ တၟအ်ဆု တုဲ ပြံင်လှာဲ စကာ ဒြဟတ် ညူကလဳယျာ ကေုာံ ဒြဟတ် သ္အးဇ္ၚး သွက်ဂွံ ဖ္အောန် ပရေင် ဓါတ်ဂျိ လတူ ကျာ ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
* '''ခေတ် ကိုပ်ကၠာ:''' ပ္ဍဲ ၉ ဗွဝ်ကၠံ တေအ် ဍုင် ဏအ် ဒှ်လဝ် ဗဟဵု အေန်ပါယာ မဝ်ရာဗဳယျာ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။ ကြဴနူ ဂှ် လုကဴ လ္ၚီ သၞာံ ပြင်၊ တိဍာ် သလဝ်ဗာကဳယျာ ဝွံ ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် သၟဝ် ကၟိုန်ဍုင် ဨကရာဇ် [[ဟန်ဂေရဳ]] ကေုာံ [[အေန်ပါယာ အဝ်သထရဳယျာ-ဟန်ဂေရဳ]] ရ။
* '''ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ:''' ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၈၊ ဍေံ ပံင်ကောံ ကု ချေက် တုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုင် [[ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ]] ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် ရ။
* '''ပရေင် ပါ် ဍုင်:''' ကြဴနူ ပၠန်ဂတး ဗဲလ်ဗေတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ တုဲ သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် လီုလာ် အာ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ် ဍုင် ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ ဝွံ ပါ်တိတ် အာ နဒဒှ် ဍုင် [[ချေက်သဳယျာ]] ကေုာံ ဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ နကဵု ပရေင် ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ နေတဝ် ကေုာံ သမဂ္ဂ ဥရောပ စနူ သၞာံ ၂၀၀၄ ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၈၃%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ သလဝ်ဗာကဳယျာ တုဲ၊ ဒုတိယ ဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၈%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဟန်ဂေရဳ]] မမံင် ပ္ဍဲ ဒေသ လပါ် သၠုင်ကျာ ရ။ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ရဝ်မာ ကေုာံ ဂကူ [[ချေက်သဳယျာ|ချေက်]] တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု လှ်ေ ဒယှ်ေ အခိုက်ကၞာ တြေံ (Folk culture) ကေုာံ နန် ကျာ်ဇၞော် တြေံတြဟ် မၞုံ ပ္ဍဲ လတူ ဒဵု တအ် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ဘာတန် မူလ ကေုာံ တန် လဒေါဝ် ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် ကဝ်မဳနဳယတ်သ် မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော် [[ဗရတ္တဳသလာဗာ]] ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် (ဒက်ပ္တန် သၞာံ ၁၉၁၉) ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
သလဝ်ဗာကဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သၠုင် ကေုာံ ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ကမၠောန် စက်ယန္တရား ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ် ရ။
* '''ကမၠောန် ပတိတ် ကွဳစက်:''' ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ကွဳစက် ဂၠိုင် အိုတ် လတူ ဂၠးကဝ် (ယဝ်ရ ရိုဟ် နကဵု အချိုး လၟိဟ်မၞိဟ် မ္ဂး) ရ။ ရုင်စက် ဇၞော် မပ္တံကဵု Volkswagen, Kia, Peugeot, ကေုာံ Jaguar Land Rover တအ် နွံ ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက တၞဟ်:''' ပါဲနူ ကွဳစက် တုဲ ကမၠောန် ပတိတ် ကပေါတ် အဳလေတ်ထရဝ်နေတ် ကေုာံ ကပေါတ် ပသဲ တအ် လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''သြန် ကေုာံ ဇိုင်တရဴ:''' ဍုင် ဏအ် စကာ သြန် ယူရဝ် စနူကဵု သၞာံ ၂၀၀၉ တေအ် ရ။ ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု တာထရာ ဂှ် လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက မွဲ ကီု ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[ချေက်သဳယျာ]]
* [[ပဝ်လာန်]]
* [[ယူကရေိန်]]
* [[ဟန်ဂေရဳ]]
* [[အဝ်သထရဳယျာ]]
* [[ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ]]
* [[အေန်ပါယာ အဝ်သထရဳယျာ-ဟန်ဂေရဳ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Slovakia Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Slovakia&quot;. CIA.
* Slovakia, [[Wikipedia]].

[[Category:သလဝ်ဗာကဳယျာ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ လဒေါဝ်]]</text>
      <sha1>kt6bhdwdo1zt0o9w9n99j6ccxhf8o0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရဝ်မေနဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10604</id>
    <revision>
      <id>53933</id>
      <timestamp>2026-05-01T13:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ရဝ်မေနဳယျာ | native_name = România | common_name = ရဝ်မေနဳယျာ | image_flag = Flag of Romania.svg | image_coat = Coat of arms of Romania.svg | image_map = Europe-Romania.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ရဝ်မေနဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ  | c...&quot;</comment>
      <origin>53933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11652" sha1="bsfi1sruad18nyz7p89bquvkie4fpbp" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ရဝ်မေနဳယျာ
| native_name = România
| common_name = ရဝ်မေနဳယျာ
| image_flag = Flag of Romania.svg
| image_coat = Coat of arms of Romania.svg
| image_map = Europe-Romania.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ရဝ်မေနဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[ဗူခါရေတ်]]
| coordinates = 44°26′N 26°06′E
| largest_city = [[ဗူခါရေတ်]]
| official_languages = ဘာသာ ရဝ်မေနဳယျာ
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ကလောတ်သ် ယဝ်ဟာန်နဳတ်သ်
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = မာသေဝ် ချဝ်လာကူ
| area_km2 = ၂၃၈,၃၉၇
| population_estimate = ၁၉.၀ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃)
| currency = သြန် လျူ ရဝ်မေနဳယျာ (RON)
| time_zone = EET (UTC+2)
}}

'''ရဝ်မေနဳယျာ''' ({{lang-en|Romania}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ကေုာံ အဂၞဲ ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု ဗမံက် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[ယူကရေိန်]]၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[မဝ်ဒဝ်ဗာ]] ကေုာံ ၜဳ လမ္စံက်၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဗူဂေရဳယျာ]]၊ လပါ်နေရတိ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[သာဗဳယာ]]၊ ကေုာံ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဟန်ဂေရဳ]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု တိဍာ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဥရောပ အဂၞဲ ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[ဗူခါရေတ်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ရဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သဘာဝ မတၞဟ်ခြာ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဒဵု သၠုင်သၠုင်၊ တွိုက်တိ သဝ် ကေုာံ ပြင်ၜဳ တအ် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ဓရိုင်ဒဵု ကာပါသဳယေန် ဂှ် ဍေံ ကဝိုင် ဗိုင် လဝ် လဒေါဝ် ဍုင် နကဵု ဗီုပြင် တ္ၚံက်က် ရ။ ၜဳ ဒါန်ညု ဂှ် ဒှ် ပယျဵု သဘာဝ အကြာ ရဝ်မေနဳယျာ ကဵု [[ဗူဂေရဳယျာ]] လပါ် သၠုင်ကျာ တုဲ ဇွောဝ် စှ်ေ အာ ၜဳ လမ္စံက် ရ။ 
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဍိုတ်စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု ဗြဲစၟိန် ရ။ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ အခိင် လဒေါဝ် တ္ၚဲ နွံ စ ဂၠိုင် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
ရဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် မာန် ထံက်ပင် ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။
* '''ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ:''' ဍုင် ဏအ် ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
* '''ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ တိဗ္ၚ:''' ဂြိုပ်ဆု မဇၞော် လှဲလး တအ် နွံ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ကာပါသဳယေန် တုဲ၊ ဒေသ တွိုက်တိ သဝ် တအ် ဂှ် နွံ ကု တိဍာ် မခိုဟ် သွက် ပရေင် တဵုလွဳ သြောအ်မ ကေုာံ သတ်ဆု ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဒေသ အာဲကၟာဲ ၜဳ ဒါန်ညု:''' ဒေသ ဍာ်ပါ် ၜဳ ဒါန်ညု မဇွောဝ် လုပ် ၜဳ လမ္စံက် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒေသ မၞုံကဵု သဘာဝ ဂစေံ ကေုာံ တိရစ္ဆာန် မဂၠိုင်ဂၠေင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ၊ ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ဂြိုပ် သဘာဝ တြေံ:''' ရဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ သ္ၚိကၟိန် သွက် ဂြိုပ် တမ်မူလ တြေံ အိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ ကေုာံ ဒှ် ဒၞာဲ ကၠဵုကၠိက် ကေုာံ ကၠဟ် ဒဵု တအ် မံင် သ္ၚေက် ဂၠိုင် အိုတ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
* '''အေန်ပါယာ ရဝ်မာန်:''' ယၟု &quot;ရဝ်မေနဳယျာ&quot; ဂှ် ဍေံ ကၠုင် နူကဵု မအရေဝ် &quot;ရဝ်မာန်&quot; တုဲ၊ ကောန်ဍုင် တအ် ဂှ် ဍေံတအ် စှ်ေ ကၠုင် တၞောဝ် နူကဵု ဂကူ ဒါသဳယေန် ကေုာံ အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် မကၠုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် ပ္ဍဲ ခေတ် တြေံ တေအ် ရ။
* '''ခေတ် ကောန်မျူနေတ်:''' ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် သၟဝ် သမ္မတ နဳကဝ်လာ ချဴသေတ်သကူ လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။
* '''ပၠန်ဂတး ကေုာံ ခေတ်တၟိ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် ပၠန်ဂတး က္တဵုဒှ် တုဲ သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် လီုလာ် အာ ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ နေတဝ် (သၞာံ ၂၀၀၄) ကေုာံ သမဂ္ဂ ဥရောပ (သၞာံ ၂၀၀၇) ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၈၉%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ရဝ်မေနဳယျာ တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဟန်ဂေရဳ]] ကေုာံ ဂကူ ရဝ်မာ တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် လတူ ဍုင် ရ။
* '''အရေဝ် ဘာသာ:''' ဘာသာ ရဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဘာသာ ရဝ်မာန် (Romance languages) မတုပ် ကု ဘာသာ အဳတလဳ၊ ပရိုင်သေတ်၊ ကေုာံ သပိန် ရ။ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ ရဝ်မာန် အဓိက မွဲ ဓဝ် မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသ ဥရောပ အဂၞဲ ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ဘာတန် မူလ ကေုာံ တန် လဒေါဝ် ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် ဗူခါရေတ် ကေုာံ တက္ကသိုလ် ဗာဗေတ်သ်-ဗဝ်ယာဲ (မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် ကလူတ်ဂျ်) တအ် ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ရဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဂစာန် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမပြဟ် ကြဴနူ မပါလုပ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ ဥရောပ တုဲ ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ပတိတ် ကွဳစက် (မပ္တံကဵု ရုင်စက် ကွဳစက် ဒါသဳယာ - Dacia)၊ စက်ယန္တရား ကေုာံ ပရေင် တဵုလွဳ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ဍုင် ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) လေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော် ဗူခါရေတ် ကေုာံ ကလူတ်ဂျ် ရ။
* '''ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ:''' ဒေသ ထရန်သဳဗေနဳယျာ (Transylvania) ဂှ် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု ဝင် မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ နန် တြေံတြဟ် မပ္တံကဵု နန် ဗရန် (မပြာကတ် နကဵု ယၟု နန် ဒရက်ကျူလာ) တအ် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[ဗူဂေရဳယျာ]]
* [[ယူကရေိန်]]
* [[ဟန်ဂေရဳ]]
* [[သာဗဳယာ]]
* [[မဝ်ဒဝ်ဗာ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Romania Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Romania&quot;. CIA.
* Romania, [[Wikipedia]].

[[Category:ရဝ်မေနဳယျာ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ အဂၞဲ]]</text>
      <sha1>bsfi1sruad18nyz7p89bquvkie4fpbp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53934</id>
      <parentid>53933</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11649" sha1="i67q9s7u8talsd401c48qin2oxrx1yf" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ရဝ်မေနဳယျာ
| native_name = România
| common_name = ရဝ်မေနဳယျာ
| image_flag = Flag of Romania.svg
| image_coat = Coat of arms of Romania.svg
| image_map = Europe-Romania.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ရဝ်မေနဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[ဗူခါရေတ်]]
| coordinates = 44°26′N 26°06′E
| largest_city = [[ဗူခါရေတ်]]
| official_languages = ဘာသာ ရဝ်မေနဳယျာ
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ကလောတ်သ် ယဝ်ဟာန်နဳတ်သ်
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = မာသေဝ် ချဝ်လာကူ
| area_km2 = ၂၃၈,၃၉၇
| population_estimate = ၁၉.၀ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃)
| currency = သြန် လျူ ရဝ်မေနဳယျာ (RON)
| time_zone = EET (UTC+2)
}}

'''ရဝ်မေနဳယျာ''' ({{lang-en|Romania}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ကေုာံ အဂၞဲ ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု ဗမံက် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[ယူကရေန်]]၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[မဝ်ဒဝ်ဗာ]] ကေုာံ ၜဳ လမ္စံက်၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဗူဂေရဳယျာ]]၊ လပါ်နေရတိ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[သာဗဳယာ]]၊ ကေုာံ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဟန်ဂေရဳ]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု တိဍာ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဥရောပ အဂၞဲ ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[ဗူခါရေတ်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ရဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သဘာဝ မတၞဟ်ခြာ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဒဵု သၠုင်သၠုင်၊ တွိုက်တိ သဝ် ကေုာံ ပြင်ၜဳ တအ် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ဓရိုင်ဒဵု ကာပါသဳယေန် ဂှ် ဍေံ ကဝိုင် ဗိုင် လဝ် လဒေါဝ် ဍုင် နကဵု ဗီုပြင် တ္ၚံက်က် ရ။ ၜဳ ဒါန်ညု ဂှ် ဒှ် ပယျဵု သဘာဝ အကြာ ရဝ်မေနဳယျာ ကဵု [[ဗူဂေရဳယျာ]] လပါ် သၠုင်ကျာ တုဲ ဇွောဝ် စှ်ေ အာ ၜဳ လမ္စံက် ရ။ 
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဍိုတ်စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု ဗြဲစၟိန် ရ။ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ အခိင် လဒေါဝ် တ္ၚဲ နွံ စ ဂၠိုင် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
ရဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် မာန် ထံက်ပင် ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။
* '''ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ:''' ဍုင် ဏအ် ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
* '''ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ တိဗ္ၚ:''' ဂြိုပ်ဆု မဇၞော် လှဲလး တအ် နွံ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု ကာပါသဳယေန် တုဲ၊ ဒေသ တွိုက်တိ သဝ် တအ် ဂှ် နွံ ကု တိဍာ် မခိုဟ် သွက် ပရေင် တဵုလွဳ သြောအ်မ ကေုာံ သတ်ဆု ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဒေသ အာဲကၟာဲ ၜဳ ဒါန်ညု:''' ဒေသ ဍာ်ပါ် ၜဳ ဒါန်ညု မဇွောဝ် လုပ် ၜဳ လမ္စံက် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဒေသ မၞုံကဵု သဘာဝ ဂစေံ ကေုာံ တိရစ္ဆာန် မဂၠိုင်ဂၠေင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ၊ ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ဂြိုပ် သဘာဝ တြေံ:''' ရဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ သ္ၚိကၟိန် သွက် ဂြိုပ် တမ်မူလ တြေံ အိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ ကေုာံ ဒှ် ဒၞာဲ ကၠဵုကၠိက် ကေုာံ ကၠဟ် ဒဵု တအ် မံင် သ္ၚေက် ဂၠိုင် အိုတ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
* '''အေန်ပါယာ ရဝ်မာန်:''' ယၟု &quot;ရဝ်မေနဳယျာ&quot; ဂှ် ဍေံ ကၠုင် နူကဵု မအရေဝ် &quot;ရဝ်မာန်&quot; တုဲ၊ ကောန်ဍုင် တအ် ဂှ် ဍေံတအ် စှ်ေ ကၠုင် တၞောဝ် နူကဵု ဂကူ ဒါသဳယေန် ကေုာံ အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် မကၠုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် ပ္ဍဲ ခေတ် တြေံ တေအ် ရ။
* '''ခေတ် ကောန်မျူနေတ်:''' ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် သၟဝ် သမ္မတ နဳကဝ်လာ ချဴသေတ်သကူ လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။
* '''ပၠန်ဂတး ကေုာံ ခေတ်တၟိ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် ပၠန်ဂတး က္တဵုဒှ် တုဲ သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် လီုလာ် အာ ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ နေတဝ် (သၞာံ ၂၀၀၄) ကေုာံ သမဂ္ဂ ဥရောပ (သၞာံ ၂၀၀၇) ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၈၉%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ရဝ်မေနဳယျာ တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဟန်ဂေရဳ]] ကေုာံ ဂကူ ရဝ်မာ တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် လတူ ဍုင် ရ။
* '''အရေဝ် ဘာသာ:''' ဘာသာ ရဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဘာသာ ရဝ်မာန် (Romance languages) မတုပ် ကု ဘာသာ အဳတလဳ၊ ပရိုင်သေတ်၊ ကေုာံ သပိန် ရ။ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ ရဝ်မာန် အဓိက မွဲ ဓဝ် မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသ ဥရောပ အဂၞဲ ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ဘာတန် မူလ ကေုာံ တန် လဒေါဝ် ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် ဗူခါရေတ် ကေုာံ တက္ကသိုလ် ဗာဗေတ်သ်-ဗဝ်ယာဲ (မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် ကလူတ်ဂျ်) တအ် ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ရဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဂစာန် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမပြဟ် ကြဴနူ မပါလုပ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ ဥရောပ တုဲ ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ပတိတ် ကွဳစက် (မပ္တံကဵု ရုင်စက် ကွဳစက် ဒါသဳယာ - Dacia)၊ စက်ယန္တရား ကေုာံ ပရေင် တဵုလွဳ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ဍုင် ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) လေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော် ဗူခါရေတ် ကေုာံ ကလူတ်ဂျ် ရ။
* '''ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ:''' ဒေသ ထရန်သဳဗေနဳယျာ (Transylvania) ဂှ် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု ဝင် မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ နန် တြေံတြဟ် မပ္တံကဵု နန် ဗရန် (မပြာကတ် နကဵု ယၟု နန် ဒရက်ကျူလာ) တအ် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[ဗူဂေရဳယျာ]]
* [[ယူကရေိန်]]
* [[ဟန်ဂေရဳ]]
* [[သာဗဳယာ]]
* [[မဝ်ဒဝ်ဗာ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Romania Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Romania&quot;. CIA.
* Romania, [[Wikipedia]].

[[Category:ရဝ်မေနဳယျာ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ အဂၞဲ]]</text>
      <sha1>i67q9s7u8talsd401c48qin2oxrx1yf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယူကရေန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10605</id>
    <revision>
      <id>53935</id>
      <timestamp>2026-05-01T13:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ဍုင် ယူကရေန် | native_name = Україна | common_name = ယူကရေန် | image_flag = Flag of Ukraine.svg | image_coat = Coat of arms of Ukraine.svg | image_map = Europe-Ukraine.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ယူကရေန် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ  | capital =...&quot;</comment>
      <origin>53935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13186" sha1="5a3qnuwa1900ysys6d9kcgsn7hilqta" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ဍုင် ယူကရေန်
| native_name = Україна
| common_name = ယူကရေန်
| image_flag = Flag of Ukraine.svg
| image_coat = Coat of arms of Ukraine.svg
| image_map = Europe-Ukraine.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ယူကရေန် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[ကဳယေဗ်]]
| coordinates = 50°27′N 30°31′E
| largest_city = [[ကဳယေဗ်]]
| official_languages = ဘာသာ ယူကရေန်
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ဗဝ်လဝ်ဒဳမဳယာ ဇေလဳန်သကဳ
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ဒေနစ်သ် သျှမဳဟာလ်
| area_km2 = ၆၀၃,၆၂၈
| population_estimate = ၃၈ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၂ - ဟွံရိုဟ်လၟိဟ် ညးဒဴပၞာန်)
| currency = ဟရဳဗနဳယာ (UAH)
| time_zone = EET (UTC+2)
}}

'''ယူကရေန်''' ({{lang-en|Ukraine}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ကေုာံ ဗမံက် ရးဥရောပ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု တိဍာ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ မနွံ အလုံ မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်ဗမံက် ကဵု သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[ရုရှ]]၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဗေလာရုသ်]]၊ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ပဝ်လာန်]]၊ [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]] ကေုာံ [[ဟန်ဂေရဳ]]၊ လပါ်နေရတိ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ရဝ်မေနဳယျာ]] ကဵု [[မဝ်ဒဝ်ဗာ]] ရ။ လပါ်သၠုင်ကျာ ဂှ် ဍေံ နွံ ကု ပြင်ၜဳ မဆက်စပ် ကု ၜဳ လမ္စံက် ကေုာံ ၜဳ အာဇဝ် တအ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[ကဳယေဗ်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ယူကရေန် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် ကေုာံ တိဗ္ၚ မလှဲလး ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ဒေသ လပါ်ပလိုတ် ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု ကာပါသဳယေန် တုဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲ တကအ် ခရိုင်မဳယျာ လေဝ် နွံ ကု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ညိနာင် ရ။ ၜဳ ဒနဳပါ ဂှ် ဒှ် ၜဳ အဓိက မဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် နူ သၟဝ်ကျာ စဵုကဵု စိုပ် ၜဳ လမ္စံက် ရ။ 
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဒေသ သၠုင်ကျာ (ခရိုင်မဳယျာ) ဂှ် နွံ ကု ဥတု သမၠဲ ၜဳ လမ္စံက် မကမ္တဴ ညိ ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
ယူကရေန် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု သယံဇာတ ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ သတ္တု ရ။
* '''တိ လမ္စံက်:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု &quot;တိ လမ္စံက်&quot; မဒှ် တိ မခိုဟ် အိုတ် သွက် ပရေင် တဵုလွဳ တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက်ဂွံ ပတိတ် သြောအ်မ ကေုာံ မသတ်နာနာ ရ။ ညးတအ် ကော်စ ဍုင် ဏအ် &quot;တိုက် သြောအ် ရးဥရောပ&quot; ရ။
* '''သတ္တု ကေုာံ ဓါတ်:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ ပသဲ၊ တၟအ်ဆု ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဒေသ လပါ် ဗမံက် (ဒေသ ဒောန်ဗာတ်သ်)၊ ကေုာံ ယူရေနဳယမ်၊ တိုက်တေနဳယမ် တအ် ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ပြသၞာ သဘာဝ ချာနဝ်ဗဳလ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၆ ဂှ် ရုင်စက် ဒြဟတ် ညူကလဳယျာ ချာနဝ်ဗဳလ် ခတိုဟ် အာ တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် ဘဲအန္တရာယ် သဘာဝ မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ဥရောပ ရ။ ဒေသ မဆက်စပ် တအ် ဂှ် လၟုဟ် လေဝ် ဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵု လဝ် နဒဒှ် ဒေသ ဓါတ် ရေဒဳယဝ် သက်သဳ ဏီ ရ။
* '''ဒေသ အာဲကၟာဲ:''' အလဵုအသဳ တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဥယျာဉ် သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ သွက်ဂွံ မင်မဲ ဒေသ ဂြိုပ်၊ ကၟာဍာ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ပရေင် မင်မဲ ဂြိုပ် ကာပါသဳယေန် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဝင် ယူကရေန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မၞုံကဵု ပရေင် ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင် ဗတိုက်ပၠန် သွက် ဗၠးၜး ဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။
* '''ခေတ် ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ကဳယေဗ် ရူတ်သ်:''' ပ္ဍဲ ၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဍုင် [[ကဳယေဗ်]] ဂှ် ဒှ်လဝ် ဗဟဵု အေန်ပါယာ ကဳယေဗ် ရူတ်သ် မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဍေံ ဒးဒုင် သီ ကေတ် လဝ် နကဵု ဍုင် ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု [[ပဝ်လာန်]] ကေုာံ အေန်ပါယာ ရုရှ ရ။
* '''ခေတ် သဵုဗဳယေတ်:''' ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် [[ရုရှ|သဵုဗဳယေတ်]] ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၂-၁၉၃၃ ဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင် အုပ်ဓလံက် သတာလဳန် တုဲ ပရေင် ကၞောဝ် ဇၞော် (Holodomor) က္တဵုဒှ် တုဲ မၞိဟ် ဒး ချိုတ် အာ ဂၠိုင် ကု မဳလဳယာန် ရ။
* '''ပရေင် သၠးပွး ကေုာံ ပၠန်ဂတး:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ ယူကရေန် လလောင်တြး သၠးပွး ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ပရေင် ပၠန်ဂတး အရံင် လဳမဴ (သၞာံ ၂၀၀၄) ကေုာံ ပၠန်ဂတး ယေန်သၞာင် (Euromaidan သၞာံ ၂၀၁၄) က္တဵုဒှ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ တုဲ ပါလုပ် ဂကောံ ဥရောပ ရ။
* '''ပၞာန် ကေုာံ ပရေင် ကျူးကျော်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၄ [[ရုရှ]] သီ ကေတ် တကအ် ခရိုင်မဳယျာ တုဲ ပၞာန် က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသ ဗမံက် ရ။ ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် [[ရုရှ]] လုပ် ဗတိုက် ဍုင် ယူကရေန် နကဵု ဒြဟတ် ပၞာန် ပေင်င် တုဲ၊ စဵုကဵု လၟုဟ် ပၞာန် ဆက် က္တဵုဒှ် ဒၟံင် ဏီ ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၇၇%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ယူကရေန် တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ရုရှ]]၊ ဗေလာရုသ် ကေုာံ တာတာ တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်:''' ဘာသာ ယူကရေန် ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ရ။ ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု လှ်ေ အခိုက်ကၞာ၊ ကွတ်တဲ ဗီုပြင် ရုပ် ပါန်ခဳ လတူ ခၟာဲစာင် (Pysanka) ကေုာံ စၞစ မပ္တံကဵု ဘဝ်သျှ် (Borscht) တအ် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ အလဵုအသဳ ကဵု လဝ် လဟိင် တုဲ၊ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ၜိုတ် ၉၉% ပြင် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် အလုံကောန်ဂကူ တာရာတ်သ် သျှေဗ်ချေန်ကဝ် (Taras Shevchenko National University of Kyiv) မနွံ ပ္ဍဲ [[ကဳယေဗ်]] ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မပြာကတ် အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဒှ် ပၞာန် သၞာံ ၂၀၂၂ တေအ်၊ ယူကရေန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် လဒေါဝ် တုဲ ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် လပါ် ကမၠောန် သြောအ်မ ကေုာံ ကွတ်ပညာ ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် တဵုလွဳ (ပတိတ် သြောအ်၊ သြောအ်က္ၜင် ကေုာံ ကၠေင် ပ္ကဴတ္ၚဲ ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ်)၊ ပတိတ် ပသဲ၊ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက ရ။
* '''အကာဲအရာ လၟုဟ်:''' ဟိုတ်နူ ပၞာန် လုပ် ဗတိုက် နူကဵု [[ရုရှ]] တုဲ၊ ရုင်စက်၊ ဂၠံင်တရဴ ကေုာံ ဍုင် ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင် လီုလာ် အာ တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ဏအ် လေဝ် ဒး စှ်ေ အာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[ရုရှ]]
* [[ဗေလာရုသ်]]
* [[ပဝ်လာန်]]
* [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]]
* [[ဟန်ဂေရဳ]]
* [[ရဝ်မေနဳယျာ]]
* [[မဝ်ဒဝ်ဗာ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Ukraine Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Ukraine&quot;. CIA.
* Ukraine, [[Wikipedia]].

[[Category:ယူကရေန်]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ ဗမံက်]]</text>
      <sha1>5a3qnuwa1900ysys6d9kcgsn7hilqta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပဝ်လာန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10606</id>
    <revision>
      <id>53937</id>
      <timestamp>2026-05-01T13:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = သမ္မတဍုင် ပဝ်လာန် | native_name = Rzeczpospolita Polska | common_name = ပဝ်လာန် | image_flag = Flag of Poland.svg | image_coat = Coat of arms of Poland.svg | image_map = Europe-Poland.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ပဝ်လာန် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရေ...&quot;</comment>
      <origin>53937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13500" sha1="nnh7bgxb2sdk4k4vgvuq4w7z8048qur" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = သမ္မတဍုင် ပဝ်လာန်
| native_name = Rzeczpospolita Polska
| common_name = ပဝ်လာန်
| image_flag = Flag of Poland.svg
| image_coat = Coat of arms of Poland.svg
| image_map = Europe-Poland.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ပဝ်လာန် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[ဝါသဝ်]]
| coordinates = 52°14′N 21°01′E
| largest_city = [[ဝါသဝ်]]
| official_languages = ဘာသာ ပဝ်လာန်
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = အာန်ဒရေး ဒူဒါ
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ဒဝ်နယ် တာတ်သ်
| area_km2 = ၃၁၂,၆၉၆
| population_estimate = ၃၇.၆ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃)
| currency = ဇလဝ်တဳ ပဝ်လာန် (PLN)
| time_zone = CET (UTC+1)
}}

'''ပဝ်လာန်''' ({{lang-en|Poland}})၊ ယၟု အလဵုအသဳ '''သမ္မတဍုင် ပဝ်လာန်''' ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ ဗောလ်တေတ် ကေုာံ ဍုင် [[ရုရှ]] (ဒေသ ကာလဳနဳန်ဂရတ်)၊ လပါ်အီသာန် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[လဳသူယေနဳယျာ]]၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဗေလာရုသ်]] ကဵု [[ယူကရေန်]]၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]] ကဵု [[ချေက်သဳယျာ]]၊ ကေုာံ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဂျာမနဳ]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု တိဍာ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[ဝါသဝ်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ပဝ်လာန် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဒဵု သၠုင်သၠုင် ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' လပါ် သၠုင်ကျာ ဍုင် ဂှ် နွံ ကု ဓရိုင်ဒဵု ကာပါသဳယေန် ကေုာံ ဒဵု သူဒေတေန် ရ။ ၜဳ ဗဳသတူလာ ကေုာံ ၜဳ အဝ်ဒါ တအ် ဂှ် ဒှ် ၜဳ အဓိက မဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် နူ သၠုင်ကျာ စဵုကဵု စိုပ် ၜဳ ဗောလ်တေတ် ရ။ 
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ သြောတ် စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု မာတ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ အခိင် လဒေါဝ် တ္ၚဲ နွံ စ ဂၠိုင် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
ပဝ်လာန် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု သယံဇာတ တၟအ်ဆု ကေုာံ သတ္တု ရ။
* '''သတ္တု ကေုာံ တၟအ်ဆု:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ တၟအ်ဆု လမ္စံက် ကေုာံ တၟအ်ဆု သာ်မံက် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဒေသ သၠုင်ကျာ (ဒေသ သဳလေသဳယျာ) ရ။ ပါဲနူ ဂှ် နွံ ကု ဗရိုတ် ကေုာံ သြန်လာဲ မဂၠိုင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ကီု ရ။
* '''တိဗ္ၚ ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု:''' ၜိုတ် ၃၀% အလုံ ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု တုဲ၊ တိဍာ် သွက် ပရေင် တဵုလွဳ လေဝ် လှဲလး ဗွဲမလောန် ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ပြသၞာ ကျာ လီုလာ်:''' ဟိုတ်နူ ဍုင် ဏအ် တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ပွမသုင်စောဲ တၟအ်ဆု သွက်ဂွံ ဍိုက် ပၟတ် ဂၠိုင် လောန် အာ တုဲ၊ ပရေင် ကျာလီုလာ် ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ သဘာဝ မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ အခိင် ကသီု ရ။
* '''ဒေသ အာဲကၟာဲ ဗဳယဴလဝ်ဗဳဇာ:''' ဂြိုပ် သဘာဝ ဗဳယဴလဝ်ဗဳဇာ (Białowieża Forest) မနွံ ပ္ဍဲ ပယျဵု အကြာ ပဝ်လာန် ကဵု ဗေလာရုသ် ဂှ်၊ ဍေံ ဒှ် ဂြိုပ် တမ်မူလ တြေံ အိုတ် ကေုာံ အလက္ကရဴ အိုတ် မသှ်ေ သိဟ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ၊ ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဝင် ပဝ်လာန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မၞုံကဵု ဇြဟတ် မဇၞော် ကေုာံ ပရေင် ဒးဒုင် လီုလာ် မဂၠိုင် ကု ကၠံ သၞာံ ရ။
* '''ခေတ် ဨကရာဇ် ကေုာံ ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ:''' ပ္ဍဲ ၁၆ ကဵု ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ တေအ်၊ &quot;ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ ပဝ်လာန်-လဳသူယေနဳယျာ&quot; ဂှ် ဍေံ ဒှ်လဝ် ကၟိုန်ဍုင် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ဇြဟတ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
* '''ခေတ် ဒးဒုင် ပါ် တိဍာ်:''' ပ္ဍဲ နှုတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဍုင် ပဝ်လာန် ဝွံ ဒးဒုင် ပါ် ကေတ် တိဍာ် နကဵု အေန်ပါယာ ရုရှ၊ ပရတ်သျှာ ကေုာံ အဝ်သထရဳယျာ တုဲ ဍုင် ဏအ် ကၠေအ် အာ နူကဵု ဗီုတိ ဂၠးကဝ် လုကဴ ၁၂၃ သၞာံ ရ။
* '''ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ:''' ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၈ တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၉ ဂှ် ဂျာမနဳ ကဵု သဵုဗဳယေတ် တအ် လုပ် ဗတိုက် ဍုင် ပဝ်လာန် တုဲ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]] စ က္တဵုဒှ် လဝ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ဏအ် မၞိဟ် ဒး ချိုတ် အာ ၜိုတ် ၆ မဳလဳယာန် ပြင် (မပ္တံကဵု ဂကူ ဂျူး ၃ မဳလဳယာန်) ရ။
* '''ပၠန်ဂတး ကေုာံ ခေတ်တၟိ:''' ကြဴနူ ပၞာန်၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် ပၠန်ဂတး နူကဵု ဂကောံ သဝ်လဳဒါရဳတဳ (Solidarity) က္တဵုဒှ် တုဲ သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် လီုလာ် အာ ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ နေတဝ် (သၞာံ ၁၉၉၉) ကေုာံ သမဂ္ဂ ဥရောပ (သၞာံ ၂၀၀၄) ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၉၇%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ပဝ်လာန် ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နဒဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် (Catholic) ဂၠိုင် အိုတ် ကေုာံ ကြံင်မ္ၚုဟ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
* '''ယေန်သၞာင် ကေုာံ သိပ္ပံ:''' ဍုင် ပဝ်လာန် ဂှ် ဒှ် ဍုင် တွိုက် သၠးဂၠံဂဝ် သွက် တၠပညာ ဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု အစာ နက္ခတ် နဳကဝ်လာတ်သ် ကဝ်ပါနဳကတ်သ် (Nicolaus Copernicus) ကေုာံ အစာ သိပ္ပံ မာရဳ ကျူရဳ (Marie Curie) တအ် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် ယာဂဳလဝ်နဳယေန် (Jagiellonian University) မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် ကရာကဝ် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၃၆၄ တုဲ ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။ တက္ကသိုလ် [[ဝါသဝ်]] လေဝ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အဓိက ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် မွဲ ကီု ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ပဝ်လာန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သၠုင် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပြဟ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ အကြာ ဍုင် ကောန်မျူနေတ် တြေံ တအ် ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် စက်ယန္တရား၊ ကမၠောန် ပတိတ် ကွဳစက်၊ ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ဍုင် ရ။ ဍုင် ဏအ် လေဝ် ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) ကေုာံ ပရေင် ကမၠောန် ဗဳဒဳယဝ် ဂေမ် (Video Games) ပ္ဍဲ ဥရောပ ကီု ရ။
* '''သြန်:''' ၜိုန်ရ ပါလုပ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ ဥရောပ ကီု လေဝ်၊ ပဝ်လာန် ဂှ် ဆက် သုင်စောဲ ဒၟံင် သြန် ဇလဝ်တဳ (Złoty) နဒဒှ် သြန် အလဵုအသဳ ဏီ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[ရုရှ]]
* [[လဳသူယေနဳယျာ]]
* [[ဗေလာရုသ်]]
* [[ယူကရေန်]]
* [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]]
* [[ချေက်သဳယျာ]]
* [[ဂျာမနဳ]]
* [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Poland Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Poland&quot;. CIA.
* Poland, [[Wikipedia]].

[[Category:ပဝ်လာန်]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ လဒေါဝ်]]</text>
      <sha1>nnh7bgxb2sdk4k4vgvuq4w7z8048qur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လူဗလျာနာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10607</id>
    <revision>
      <id>53938</id>
      <timestamp>2026-05-01T13:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox settlement | name = ဍုင် လူဗလျာနာ | native_name = Ljubljana | image_skyline = Ljubljana_collage_2017.png | image_flag = Flag of Ljubljana.svg | image_coat = Coat of arms of Ljubljana.svg | image_map = Map of municipality of Ljubljana.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် လူဗလျာနာ ပ္ဍဲ ဍုင် သလဝ်ဗ...&quot;</comment>
      <origin>53938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10687" sha1="40t4339qnm2vxprplhhdxxmzyv84clq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဍုင် လူဗလျာနာ
| native_name = Ljubljana
| image_skyline = Ljubljana_collage_2017.png
| image_flag = Flag of Ljubljana.svg
| image_coat = Coat of arms of Ljubljana.svg
| image_map = Map of municipality of Ljubljana.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် လူဗလျာနာ ပ္ဍဲ ဍုင် သလဝ်ဗဳနဳယျာ
| subdivision_type = ဍုင်
| subdivision_name = [[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]]
| leader_title = ကိုပ်ဍုင် (Mayor)
| leader_name = ဇဝ်ရာန် ယာန်ကဝ်ဗဳတ်
| area_total_km2 = ၁၆၃.၈
| population_total = ၂၉၃,၈၂၂ (သၞာံ ၂၀၂၂)
| timezone = CET (UTC+1)
}}

'''လူဗလျာနာ''' ({{lang-en|Ljubljana}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ဍုင် သလဝ်ဗဳနဳယျာ ကွက်က် တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင် ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် အလုံ မွဲ ဍုင် ရ။ ဍုင် လူဗလျာနာ ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု ဍုင် မၞုံကဵု သဘာဝ သ္ၚေက် ကေုာံ ဍုင် မၜိုဟ်သြိုဟ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ရးဥရောပ ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ဍုင် လူဗလျာနာ ဝွံ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ခလံက် တိ လူဗလျာနာ ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ဍုင် ဏအ် နွံ အကြာ ဒဵု အာလ်ป์ ကေုာံ ဒေသ ကာတ်သ် (Karst) တုဲ ၜဳ လူဗလျာနဳကာ (Ljubljanica) ဂှ် ဇွောဝ်ဖြတ် အာ လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ 
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် ကေုာံ ဥတု ၜဳ သမၠဲ ညိနာင် ရ။ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ မာတ် နွံ စ ဂၠိုင် ရ။ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ လဆောဝ် မ္ဂး ဗြဲ ကျာ ထတ် က္တဵုဒှ် စ နွံ ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
* '''ဍာ် ကေုာံ သဘာဝ:''' ဟိုတ်နူ ၜဳ လူဗလျာနဳကာ ကေုာံ ဍာ် သၟဝ် တိ မခိုဟ် တုဲ ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ ဍာ် သ္အးဇ္ၚး ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ဂြိုပ် ကေုာံ တိဗ္ၚ:''' ဗွဳဗွိုင် ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု၊ တိဗ္ၚ ကေုာံ ဒၞာဲ ဇိုင်တရဴ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဍုင်ဇၞော် သ္ၚေက်:''' လူဗလျာနာ ဝွံ ဍေံ ကလိဂွံ လဝ် လာပ် &quot;ဍုင်ဇၞော် သ္ၚေက် ဥရောပ&quot; (European Green Capital) ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၆ ဟိုတ်နူ ပရေင် ဂစာန် ဖ္အောန် ဖျေဟ် ထၟိက် ကေုာံ စဵုဒၞာ သဘာဝ ရ။ 
* '''ဂၠံင်တရဴ သ္အးဇ္ၚး:''' ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဍုင် အဓိက ဂှ် ညးတအ် ကၟာတ်လဒဵု လဝ် ဟွံကဵု ကွဳစက် စက်ယန္တရား တအ် လုပ် ဍိုက် တုဲ၊ ကဵု လဝ် အခေါင် ဆ ကွာ် ဇိုင် ကေုာံ ဍိုက် ကွဳလိုန်ဓါတ် သၟး ရ။ ဥယျာဉ် တဳဗဝ်လဳ (Tivoli City Park) မဒှ် ဥယျာဉ် ဇၞော် အိုတ် ဂှ် လေဝ် နွံ လဒေါဝ် ဍုင် ဏအ် ကီု ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဝင် ဍုင် လူဗလျာနာ ဝွံ ဍေံ ဇၞော်မောဝ် ကၠုင် နူကဵု ခေတ် တြေံ တေအ် ရ။
* '''ခေတ် ရဝ်မာန် ကေုာံ အဝ်သထရဳယျာ:''' ခေတ် အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် တေအ်၊ ဍုင် ဏအ် ဍေံ ပြာကတ် နကဵု ယၟု ဍုင် အဳမဝ်နာ (Emona) ရ။ ကြဴနူ ဂှ် လုကဴ မဂၠိုင် ကု ကၠံ သၞာံ၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် သၟဝ် အေန်ပါယာ ဟာပ်သဗာက် ([[အဝ်သထရဳယျာ]]) ရ။
* '''ယူဂဝ်သလာဗဳယာ:''' ကြဴနူ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ]]၊ ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် [[ယူဂဝ်သလာဗဳယာ]] တုဲ ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော် သွက် တွဵုရး သလဝ်ဗဳနဳယျာ ရ။
* '''ခေတ် သၠးပွး:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ အခိင် ဍုင် [[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]] လလောင်တြး သၠးပွး ဂှ်၊ လူဗလျာနာ ဂှ် ဒှ် ကၠုင် ဍုင်ဇၞော် အဓိက သွက် ကၟိုန်ဍုင် သမ္မတ တၟိ ဏအ် ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''မှာဇန်:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ သလဝ်ဗဳနဳယျာ တုဲ၊ ညးလ္ၚဵု တအ် ဂှ် ပြံင် ကၠုင် နူကဵု ဍုင် ယူဂဝ်သလာဗဳယာ တြေံ မပ္တံကဵု [[ဗဝ်သနဳယျာ ကေုာံ ဟာဇဳဂဝ်ဗဳနာ]]၊ [[ခရဝ်အေရှာ]] ကေုာံ [[သာဗဳယာ]] တအ် ရ။
* '''သင်္ကေတ နဂါ:''' သင်္ကေတ အဓိက သွက် ဍုင် လူဗလျာနာ ဂှ် ဒှ် &quot;ဇြုံနဂါ&quot; ရ။ ဒဒန် နဂါ (Dragon Bridge) မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''လဒက်ပ္တန် ကေုာံ အစာ ဗိသုကာ:''' ဗီုပြင် ဍုင် လူဗလျာနာ လၟုဟ် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် နကဵု လဒက်ပ္တန် ကွတ်ဗိသုကာ မကျေဝ်ဂေါဝ် မဖန်ဇန် လဝ် နကဵု အစာ ဗိသုကာ ယဝ်ဇေ ပလေတ်ချ်နေတ် (Jože Plečnik) ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''တက္ကသိုလ် လူဗလျာနာ:''' &quot;တက္ကသိုလ် လူဗလျာနာ&quot; (University of Ljubljana) မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၉ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အလဵုအသဳ မတြေံ အိုတ်၊ ဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]] ရ။ လၟိဟ် ကွးဘာ နွံ ၜိုတ် ၄၀,၀၀၀ ပြင် တုဲ ဍေံ ပကဵု ညံင် ဍုင် ဏအ် ဂွံ ဒှ် ဍုင် ကွးဘာ မဂျိုင်လမျီု ထတ်စောမ် မွဲ ရ။
* '''ပရေင် သုတေသန:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု အေန်သတဳကျုတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သုတေသန အလုံကောန်ဂကူ မပ္တံကဵု Jozef Stefan Institute ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
လူဗလျာနာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန် စက်ယန္တရား သွက် ဍုင် [[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]] ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ပတိတ် ဂဥုဲ (Lek/Sandoz)၊ ကမၠောန် ပတိတ် ကပေါတ် ဓါတုဗေဒ၊ ပရေင် စက်ယန္တရား ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး ကမၠောန် သၞောတ်ဝ် ပရေင် ဆက်ဆောံ ကေုာံ ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT) တအ် လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် ရ။
* '''ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ:''' ဟိုတ်နူ သဘာဝ ဍုင် ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ ဝင် နန် လူဗလျာနာ တုဲ၊ ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမပြဟ် လတူ ဍုင် ဏအ် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]]
* [[ယူဂဝ်သလာဗဳယာ]]
* [[ဥရောပ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Ljubljana&quot;. Encyclopedia Britannica.
* &quot;History of Ljubljana&quot;. City Municipality of Ljubljana Official Website.
* Ljubljana, [[Wikipedia]].

[[Category:လူဗလျာနာ]]
[[Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:သလဝ်ဗဳနဳယျာ]]</text>
      <sha1>40t4339qnm2vxprplhhdxxmzyv84clq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗူဒါပေတ်သ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10608</id>
    <revision>
      <id>53939</id>
      <timestamp>2026-05-01T13:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox settlement | name = ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် | native_name = Budapest | image_skyline = Budapest_collage.jpg | image_flag = Flag of Budapest.svg | image_coat = Coat of arms of Budapest.svg | image_map = Budapest in Hungary.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဟန်ဂေရဳ | s...&quot;</comment>
      <origin>53939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12213" sha1="euwkgjg5ezdkmq18np048jqkcwq5fwg" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ်
| native_name = Budapest
| image_skyline = Budapest_collage.jpg
| image_flag = Flag of Budapest.svg
| image_coat = Coat of arms of Budapest.svg
| image_map = Budapest in Hungary.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဟန်ဂေရဳ
| subdivision_type = ဍုင်
| subdivision_name = [[ဟန်ဂေရဳ]]
| leader_title = ကိုပ်ဍုင် (Mayor)
| leader_name = ဂါဂါဲ ကာရတ်ဆောန် (Gergely Karácsony)
| area_total_km2 = ၅၂၅.၂
| population_total = ၁,၇၀၆,၈၅၁ (သၞာံ ၂၀၂၃)
| timezone = CET (UTC+1)
}}

'''ဗူဒါပေတ်သ်''' ({{lang-en|Budapest}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[ဟန်ဂေရဳ]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင် ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် အလုံ မွဲ ဍုင် ရ။ ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ဍုင် ဟန်ဂေရဳ တုဲ၊ ၜဳ ဒါန်ညု ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် ပါ် လဝ် ဍုင် ဏအ် နဒဒှ် လပါ် &quot;ဗူဒါ&quot; (လပါ် ပလိုတ် မၞုံကဵု ဒဵု) ကေုာံ &quot;ပေတ်သ်&quot; (လပါ် ဗမံက် မဒှ် တွိုက်တိ သဝ်) ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု ဍုင် မကျေဝ်ဂေါဝ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ရးဥရောပ ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ မပံင်ကောံ အကြာ ဒဵု ကေုာံ တွိုက်တိ သဝ် ပန်နဝ်နဳယေန် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ၜဳ ဒါန်ညု ဇၞော် ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ လပါ် ပလိုတ် (ဗူဒါ) ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဒဵု သၠုင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဒဵု ယေလာတ် (Gellért Hill) ကေုာံ ဒဵု နန် (Castle Hill) ရ။ လပါ် ဗမံက် (ပေတ်သ်) ဂှ် ဒှ် တွိုက်တိ သဝ် ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ မာတ် နွံ စ ညိနာင် ရ။ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ သဘာဝ ကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
* '''ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ:''' ဗူဒါပေတ်သ် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု သယံဇာတ ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ (Thermal springs) မတိတ် နူ သၟဝ် တိ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ဍာ်ဂမ္တဴ မၞုံကဵု ကၟာ ဟုံ ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ထီု သဘာဝ:''' သၟဝ် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ဂှ် နွံ ကု သၞောတ်ဝ် ထီု ဍာ်ဂမ္တဴ မဇၞော် အိုတ် မွဲ ကီု ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''တကအ် မာဂရက် (Margaret Island):''' ဍေံ ဒှ် တကအ် သဘာဝ မနွံ လဒေါဝ် ၜဳ ဒါန်ညု တုဲ အလဵုအသဳ တအ် ဖန်ဇန် လဝ် နဒဒှ် ဥယျာဉ် ဍုင် မဇၞော် အိုတ် မွဲ သွက် မှာဇန် တအ် ဂွံ ပြာပ် အာ ဇူဒီု ရ။ ဍေံ ကၟာတ်လဒဵု လဝ် ကွဳစက် စက်ယန္တရား ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင် ဍာ် သ္အးဇ္ၚး:''' ဟိုတ်နူ ၜဳ ဒါန်ညု ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက တုဲ၊ ပရေင် မင်မဲ သ္အးဇ္ၚး ဍာ် ၜဳ ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ ကိစ္စဇၞော် မွဲ သွက် ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဝင် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မၞုံကဵု လဒက်ပ္တန် ပံင်ကောံ ကေုာံ ပရေင် ပြံင်လှာဲ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။
* '''ခေတ် ရဝ်မာန် ကေုာံ တြေံ:''' ခေတ် အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် တေအ်၊ ဍုင် ဏအ် ဒှ်လဝ် ဍုင် အကွေန်ကုမ် (Aquincum) ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဂကူ မာဂျာ ([[ဟန်ဂေရဳ]]) တအ် စိုပ် ကၠုင် ရ။
* '''ပရေင် ပံင်ကောံ ဍုင် (သၞာံ ၁၈၇၃):''' ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဍုင် ဏအ် ဒှ် ဍုင် ပိ သာ် မတွဟ်ဂး ဗူဒါ (Buda)၊ အဝ်ဗူဒါ (Óbuda) ကေုာံ ပေတ်သ် (Pest) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၃ ဂှ် ဍုင် ပိ ဏအ် ပံင်ကောံ ထောအ် မွဲ တုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ရ။
* '''အေန်ပါယာ အဝ်သထရဳယျာ-ဟန်ဂေရဳ:''' ပ္ဍဲ ခေတ် ဏအ် ဍုင် ဏအ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော် ဒုတိယ သွက် အေန်ပါယာ မွဲ ကရောမ် ကု ဍုင် [[ဗဳယေန်နာ]] (အဝ်သထရဳယျာ) တုဲ ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပၞာန် ကေုာံ ပၠန်ဂတး:''' ပ္ဍဲ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]] ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် ပၠေင်ပၠေတ် လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂှ် ပရေင် ပၠန်ဂတး ဟန်ဂေရဳ က္တဵုဒှ် လတူ ဍုင် ဏအ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''မှာဇန် ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ဟန်ဂေရဳ တုဲ သာသနာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် သာသနာ ဂျူး လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ဘာကျာ် ဂျူး ဒဝ်ဟာန် (Dohány Street Synagogue) ဂှ် ဒှ် ဘာကျာ် ဂျူး ဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
* '''ယေန်သၞာင် ဟုံ ဍာ်ဂမ္တဴ:''' ယေန်သၞာင် ပရေင် ထတ်ယုက် ဟုံ ဍာ်ဂမ္တဴ ပ္ဍဲ ဗူဒါပေတ်သ် ဂှ် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် ရ။ ကၟာဍာ် သေတ်ချေနဳ (Széchenyi Thermal Bath) ကေုာံ ကၟာဍာ် ယေလာတ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ညးလ္ၚတ်တရဴ တအ် ပြာပ် အာ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''လဒက်ပ္တန် ဗိသုကာ:''' ရုင် ပါလဳမာန် ဟန်ဂေရဳ (Hungarian Parliament Building) မနွံ ဇိုင် ၜဳ ဒါန်ညု ဂှ် ဍေံ ပြာကတ် နကဵု ကွတ်ဗိသုကာ ဂေါတေတ် (Gothic) မကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''တက္ကသိုလ်:''' ဍုင် ဗူဒါပေတ်သ် ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပညာ အဓိက သွက် ဍုင် ရ။ &quot;တက္ကသိုလ် အဳအတ်ဗတ်သ် လဝ်ရန်&quot; (Eötvös Loránd University) ကေုာံ &quot;တက္ကသိုလ် သေမ်မေဝ်ဝါဲ&quot; (Semmelweis University - မပြာကတ် လပါ် ဂဥုဲ) တအ် ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အလဵုအသဳ မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် လတူ ဂၠးကဝ် ရ။ 
* '''ကွတ်ပညာ:''' &quot;တက္ကသိုလ် ကွတ်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗူဒါပေတ်သ်&quot; လေဝ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အဓိက သွက် ကမၠောန် အေန်ဂျေန်နဳယျာ ကေုာံ စက်ယန္တရား တအ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဗူဒါပေတ်သ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သြန်ဘဏ္ဍာ အဓိက သွက် ဍုင် [[ဟန်ဂေရဳ]] ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ဘဏ်၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဂဥုဲ၊ ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT)၊ ကေုာံ ပရေင် ဆက်ဆောံ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ရ။ ဍုင် ဏအ် ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ် တိုန် ပြဟ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ် ရ။
* '''ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ:''' ဟိုတ်နူ သဘာဝ ဍုင် မကျေဝ်ဂေါဝ်၊ ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် စၞစ မပြာကတ် တုဲ၊ ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက မွဲ ကီု ရ။ ညးလ္ၚတ်တရဴ နူကဵု ဂၠးကဝ် ပြာပ် ကၠုင် ဝေင် ဂၠိုင် တိုန် ဇၟာပ် သၞာံ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဟန်ဂေရဳ]]
* [[ဥရောပ]]
* [[အေန်ပါယာ အဝ်သထရဳယျာ-ဟန်ဂေရဳ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Budapest&quot;. Encyclopedia Britannica.
* &quot;History of Budapest&quot;. Budapest.com.
* Budapest, [[Wikipedia]].

[[Category:ဗူဒါပေတ်သ်]]
[[Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဟန်ဂေရဳ]]</text>
      <sha1>euwkgjg5ezdkmq18np048jqkcwq5fwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗရတ္တဳသလာဗာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10609</id>
    <revision>
      <id>53940</id>
      <timestamp>2026-05-01T13:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox settlement | name = ဍုင် ဗရတ္တဳသလာဗာ | native_name = Bratislava | image_skyline = Bratislava_Montage_2020.jpg | image_flag = Flag of Bratislava.svg | image_coat = Coat of arms of Bratislava.svg | image_map = Map of Bratislava.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဗရတ္တဳသလာဗာ ပ္ဍဲ ဍုင် သလ...&quot;</comment>
      <origin>53940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12008" sha1="jpdr1g3of7ftjpjxxp2ktkj2nzmzqxq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဍုင် ဗရတ္တဳသလာဗာ
| native_name = Bratislava
| image_skyline = Bratislava_Montage_2020.jpg
| image_flag = Flag of Bratislava.svg
| image_coat = Coat of arms of Bratislava.svg
| image_map = Map of Bratislava.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဗရတ္တဳသလာဗာ ပ္ဍဲ ဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ
| subdivision_type = ဍုင်
| subdivision_name = [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]]
| leader_title = ကိုပ်ဍုင် (Mayor)
| leader_name = မာတူတ်သ် ဗာလဝ် (Matúš Vallo)
| area_total_km2 = ၃၆၇.၅၈
| population_total = ၄၇၅,၅၀၃ (သၞာံ ၂၀၂၁)
| timezone = CET (UTC+1)
}}

'''ဗရတ္တဳသလာဗာ''' ({{lang-en|Bratislava}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ် နေရတိ အလုံ ဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ တုဲ၊ ဍေံ ပြာကတ် ဗွဲမလောန် နကဵု ပထဝဳဝင် မတၞဟ်ခြာ ရ။ ဍုင် ဗရတ္တဳသလာဗာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် မွဲ ဓဝ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် မနွံ ပ္ဍဲ ပယျဵု မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် ၜါ ဍုင် မတွဟ်ဂး ဍုင် [[အဝ်သထရဳယျာ]] ကေုာံ ဍုင် [[ဟန်ဂေရဳ]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင် ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက် ဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ဍုင် ဗရတ္တဳသလာဗာ ဝွံ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဇိုင် ၜဳ ဇၞော် မကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ ဒေသ ဓရိုင်ဒဵု ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ၜဳ ဒါန်ညု မဒှ် ၜဳ ကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ၜဳ မဝ်ရာဗာ လေဝ် ဇွောဝ် လုပ် ပံင်ကောံ ကု ၜဳ ဒါန်ညု ပ္ဍဲ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ကီု ရ။ လပါ် သၟဝ်ကျာ ဍုင် ဂှ် နွံ ကု ဓရိုင်ဒဵု ကာပါသဳယေန် သၟတ် (Little Carpathians) မဒှ် ဒၞာဲ မၞုံကဵု သဘာဝ ဂြိုပ်ဆု မကျေဝ်ဂေါဝ် ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ ကျာ ထတ် စ နွံ ရ။ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ အခိင် လဒေါဝ် တ္ၚဲ နွံ စ ညိနာင် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
* '''ဍာ် ကေုာံ တဵုလွဳ:''' ဟိုတ်နူ ၜဳ ဒါန်ညု ကေုာံ ၜဳ မဝ်ရာဗာ နွံ တုဲ၊ သယံဇာတ ဍာ် သွက် ပရေင် သွံရာန် ဆက်စၠောအ် ဍာ် ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက ရ။ ဒေသ မဆက်စပ် ကု ဓရိုင်ဒဵု လပါ် သၟဝ်ကျာ ဂှ် ဍေံ ပြာကတ် နကဵု ပရေင် တဵုလွဳ ကၠအ် ဇဗျေတ် ကေုာံ ကမၠောန် ပတိတ် ဍာ်ဇဗျေတ် (Wine) ရ။
* '''ဂြိုပ်ဆု:''' သယံဇာတ ဂြိုပ်ဆု ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဥယျာဉ် ဍုင်:''' ဗရတ္တဳသလာဗာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ဥယျာဉ် ကေုာံ သဘာဝ သ္ၚေက် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဂြိုပ် ဥယျာဉ် ဗရတ္တဳသလာဗာ (Bratislava Forest Park) ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ဇၞော် အိုတ် သွက် မှာဇန် တအ် ပြာပ် အာ ဇူဒီု၊ တိုန် ဒဵု ကေုာံ ဍိုက် ကွဳလိုန်ဓါတ် ရ။
* '''ပရေင် ဍာ် သ္အးဇ္ၚး:''' အလဵုအသဳ ဍုင် ဂစာန် မင်မဲ ဍာ် ၜဳ ဒါန်ညု ညံင် ဟွံဂွံ ဒးဒုင် ဘဲ ဓါတ်ဂျိ နူကဵု ကမၠောန် စက်ယန္တရား တအ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဝင် ဍုင် ဗရတ္တဳသလာဗာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မပံင်နှဴ ဒၟံင် ကု ဍုင် မဆက်စပ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ယၟု တြေံ ကေုာံ အေန်ပါယာ:''' ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၁၉၁၉ တေအ်၊ ဍုင် ဏအ် ဍေံ ပြာကတ် လဝ် နကဵု ယၟု &quot;ပရက်သ်ဗာက်&quot; (Pressburg - ဘာသာ ဂျာမနဳ) ကေုာံ &quot;ပဝ်ဇောန်&quot; (Pozsony - ဘာသာ ဟန်ဂေရဳ) ရ။ ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၁၅၃၆ စဵုကဵု ၁၇၈၃ ဂှ်၊ ဍုင် ဏအ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော် သွက် ကၟိုန်ဍုင် ဨကရာဇ် [[ဟန်ဂေရဳ]] ရ။
* '''ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ:''' ကြဴနူ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ]]၊ ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် [[ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ]] ကေုာံ ဒှ် ကၠုင် ဍုင်ဇၞော် သွက် တွဵုရး သလဝ်ဗာကဳယျာ ရ။
* '''ခေတ် သၠးပွး:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃ အခိင် ဍုင် ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ ပါ်တိတ် အာ ၜါ ဂှ်၊ ဍုင် ဗရတ္တဳသလာဗာ ဏအ် လေဝ် ဒှ် ကၠုင် ဍုင်ဇၞော် အဓိက သွက် ကၟိုန်ဍုင် [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]] သၠးပွး တၟိ ဏအ် ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''မှာဇန် ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ သလဝ်ဗာကဳယျာ တုဲ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ဟန်ဂေရဳ]]၊ ဂကူ [[ချေက်သဳယျာ|ချေက်]] ကေုာံ ဂကူ ဂျာမာန် တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''လဒက်ပ္တန် ဗိသုကာ:''' နန် ဗရတ္တဳသလာဗာ (Bratislava Castle) မနွံ လတူ က္ဍဟ် ဒဵု မရံင် စှ်ေ ဆဵု ၜဳ ဒါန်ညု ဂှ် ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက အိုတ် သွက် ဍုင် ဏအ် ရ။ ဘာကျာ် မာတင် (St. Martin's Cathedral) လေဝ် ပြာကတ် နကဵု ဝင် မစဝ် အဘိသိက် ဨကရာဇ် ဟန်ဂေရဳ တအ် ကီု ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''တက္ကသိုလ်:''' ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပညာ မဇၞော် အိုတ် သွက် ဍုင် ရ။ &quot;တက္ကသိုလ် ကဝ်မဳနဳယတ်သ်&quot; (Comenius University) မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၉ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အလဵုအသဳ မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]] ရ။ 
* '''ကွတ်ပညာ:''' &quot;တက္ကသိုလ် ကွတ်ပညာ သလဝ်ဗာကဳယျာ&quot; လေဝ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အဓိက သွက် ကမၠောန် အေန်ဂျေန်နဳယျာ ကေုာံ ကွတ်ပညာ သၟတ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဗရတ္တဳသလာဗာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒေသ မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သၠုင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ် တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် သြန်ဘဏ္ဍာ သွက် ဍုင် [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]] ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ပတိတ် ကွဳစက် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက အိုတ် ရ။ ရုင်စက် ပတိတ် ကွဳစက် Volkswagen မဇၞော် ဗွဲမလောန် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) ကေုာံ ကမၠောန် ရုင်သြန် တအ် လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ပရေင် ဆက်စၠောအ်:''' ဟိုတ်နူ ဍုင် ဏအ် နွံ ကြပ် ကု ဍုင်ဇၞော် [[ဗဳယေန်နာ]] (အဝ်သထရဳယျာ) ဗွဲမလောန် (ၜိုတ် ၆၀ ကဳလဝ်မဳတာ ဓဝ်) တုဲ၊ ပရေင် ဆက်စၠောအ် သွံရာန် ကေုာံ ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ အကြာ ဍုင် ၜါ ဏအ် ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ မၞိဟ် အာကၠုင် ဒၟံင် ရေင်သ္ကအ် လၟိုန် တ္ၚဲ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သလဝ်ဗာကဳယျာ]]
* [[ချေက်သလဝ်ဗာကဳယျာ]]
* [[ဟန်ဂေရဳ]]
* [[အဝ်သထရဳယျာ]]
* [[ဗဳယေန်နာ]]
* [[ဥရောပ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Bratislava&quot;. Encyclopedia Britannica.
* &quot;History of Bratislava&quot;. Bratislava City Official Website.
* Bratislava, [[Wikipedia]].

[[Category:ဗရတ္တဳသလာဗာ]]
[[Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:သလဝ်ဗာကဳယျာ]]</text>
      <sha1>jpdr1g3of7ftjpjxxp2ktkj2nzmzqxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရုရှ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10610</id>
    <revision>
      <id>53941</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိုန်ဍုင် ဖေတ်ဒရေရှေန် ရုရှ | native_name = Российская Федерация | common_name = ရုရှ | image_flag = Flag of Russia.svg | image_coat = Coat of arms of Russia.svg | image_map = Europe-Russia.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ရုရှ ပ္...&quot;</comment>
      <origin>53941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13011" sha1="meh1sqesg8w4fxd7g0zuol9hjbpyw0a" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိုန်ဍုင် ဖေတ်ဒရေရှေန် ရုရှ
| native_name = Российская Федерация
| common_name = ရုရှ
| image_flag = Flag of Russia.svg
| image_coat = Coat of arms of Russia.svg
| image_map = Europe-Russia.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ရုရှ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ ကေုာံ အာရှ
| capital = [[မဝ်သကဝ်]]
| coordinates = 55°45′N 37°37′E
| largest_city = [[မဝ်သကဝ်]]
| official_languages = ဘာသာ ရုရှ
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ ဖေတ်ဒရေဝ်
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = ဗလာဒဳမဳယာ ပူတေန်
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = မဳခါယေဝ် မဳသျှူသတေန်
| area_km2 = ၁၇,၀၉၈,၂၄၆
| population_estimate = ၁၄၃.၄ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃)
| currency = ရူဗေဝ် ရုရှ (RUB)
| time_zone = UTC+2 စဵုကဵု UTC+12
}}

'''ရုရှ''' ({{lang-en|Russia}})၊ ယၟု အလဵုအသဳ '''ကၟိုန်ဍုင် ဖေတ်ဒရေရှေန် ရုရှ''' ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲ ဥရောပ ဗမံက် ကေုာံ အာရှ သၟဝ်ကျာ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု တိဍာ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် တုဲ နွံ ကု အခိင် ဇြောန် မဂၠိုင် ကု စှ် မွဲ သာ် ရ။ ပယျဵု ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် မဂၠိုင် ကု စှ် မပ္တံကဵု [[နဝ်ဝေ]]၊ [[ဖေန်လာန်]]၊ [[အေတ်သတဝ်နဳယျာ]]၊ [[လာတ်ဗဳယျာ]]၊ [[လဳသူယေနဳယျာ]]၊ [[ပဝ်လာန်]]၊ [[ဗေလာရုသ်]]၊ [[ယူကရေန်]]၊ [[ဂျဝ်ဂျဳယျာ]]၊ [[အာဇာဗိုင်ဂျာန်]]၊ [[ကာဇာတ်သတာန်]]၊ [[ကြုက်]]၊ [[မန်ဂဝ်လဳယျာ]]၊ ကေုာံ [[ကဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ]] တအ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[မဝ်သကဝ်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ရုရှ ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် ဗွဲမလှဲလး၊ ဓရိုင်ဒဵု၊ ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု ဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ဓရိုင်ဒဵု ယူရဝ် ဂှ် ပါ် လဝ် တိဍာ် ရုရှ နဒဒှ် လပါ် ဥရောပ ကေုာံ လပါ် အာရှ (ဒေသ သိုက်ဗဳရဳယျာ) ရ။ ၜဳ ဗဝ်ဂါ ဂှ် ဒှ် ၜဳ မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ၊ ကၟာဍာ် ဗိုင်ကာလ် ဂှ် ဒှ် ကၟာဍာ် သ္အး မဇြိုဟ် အိုတ် ကေုာံ တြေံ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု မတၞဟ်ခြာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဒေသ သိုက်ဗဳရဳယျာ ဂှ် ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ သြောတ် စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု မာတ် ရ။ ဒေသ လပါ် သၠုင်ကျာ ကဵု ပလိုတ် ဂှ် နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
ရုရှ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု သယံဇာတ သဘာဝ ဂၠိုင် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ:''' ရုရှ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ အဓိက မွဲ တုဲ၊ သွံရာန် ဇရေင် ဍုင် ဥရောပ ကေုာံ အာရှ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''သတ္တု ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ ထဝ်၊ ဗိုတ်၊ ကေုာံ သတ္တု တၞဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဂြိုပ် တာဲဂါ မဒှ် ဂြိုပ်ဆု မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ပြသၞာ သဘာဝ:''' ဟိုတ်နူ ပရေင် ကမၠောန် စက်ယန္တရား မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ပ္ဍဲ ခေတ် သဵုဗဳယေတ် တုဲ၊ ဒေသ လ္ၚဵု တအ် ဒးဒုင် ဘဲ ဍာ် ကေုာံ ကျာ လီုလာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။ ပြသၞာ သဘာဝ ချာနဝ်ဗဳလ် ဂှ် လေဝ် ဒှ်လဝ် ဘဲအန္တရာယ် ဇၞော် မွဲ သွက် ဒေသ မဆက်စပ် တအ် ရ။
* '''ဒေသ မင်မဲ သဘာဝ:''' ကၟာဍာ် ဗိုင်ကာလ် ကေုာံ ဥယျာဉ် သဘာဝ မၞုံ ပ္ဍဲ ဒေသ ကာမ်ချာတ်ကာ တအ် ဂှ် ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဝင် ရုရှ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မၞုံကဵု အေန်ပါယာ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ကေုာံ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဇၞော် လတူ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ခေတ် အေန်ပါယာ:''' နူကဵု ခေတ် [[ကဳယေဗ်]] ရူတ်သ် စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် အေန်ပါယာ ရုရှ၊ ဍုင် ဏအ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ သီ ကေတ် တိဍာ် ဗွဲမလှဲလး ရ။ သၟိင် ဇာ တအ် အုပ်ဓလံက် လဝ် လုကဴ မဂၠိုင် ကု ကၠံ သၞာံ ရ။
* '''ခေတ် သဵုဗဳယေတ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၇ ပၠန်ဂတး ရုရှ က္တဵုဒှ် တုဲ သၞောတ်ဝ် ဨကရာဇ် လီုလာ် အာ ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဗလာဒဳမဳယာ လေနဳန် ကေုာံ သတာလဳန် တအ် ဒက်ပ္တန် ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ သဵုဗဳယေတ် မဒှ် ဍုင် ကောန်မျူနေတ် ပထမ အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။ ကြဴနူ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]]၊ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ဩဇာ ဇၞော် အိုတ် မွဲ ကရောမ် ကု [[အမေရိကာန်]] ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ၜိုဟ် ရ။
* '''ခေတ် ဖေတ်ဒရေရှေန်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ ရုရှ ဒှ် ကၠုင် ဍုင် သမ္မတ မွဲ ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ဍေံ နွံ ကု ပရေင် ပြိုင်ပ္ကာန် ကေုာံ ပၞာန် (ဥပမာ - ပၞာန် ကု [[ယူကရေန်]]) မက္တဵုဒှ် ဒၟံင် ကု ဍုင် ရးပလိုတ် တအ် ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၈၀%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ရုရှ တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ တာတာ၊ [[ယူကရေန်]]၊ ချေချေန် ကေုာံ ဂကူ ကောန်ရးတမ်မူလ တၞဟ်ဟ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။ သာသနာ အေတ်သလာမ် လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဒေသ ကဝ်ကေသာတ် ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ရုရှ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု လိက်ပတ်၊ ကွတ်ဂဳတ၊ ကေုာံ လှ်ေ ဗဲလ်လေ ရ။ အစာ ချူလိက် ဒယှ် မပ္တံကဵု လဳယဝ် တဝ်သတိုင် ကေုာံ ဒဝ်သတဝ်ယေတ်သကဳ တအ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မကၠုင် နူ ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ၜိုတ် ၉၉% ပြင် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' &quot;တက္ကသိုလ် အလုံကောန်ဂကူ မဝ်သကဝ်&quot; မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် [[မဝ်သကဝ်]] ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် လတူ ဂၠးကဝ် ရ။ ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင် ပညာ သိပ္ပံ၊ သင်္ချာ ကေုာံ အာကာသ ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ရုရှ ဝွံ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ပရေင် သွံရာန် သယံဇာတ သဘာဝ ကေုာံ ကမၠောန် စက်ယန္တရား ဇၞော် ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ပတိတ် ကၠေင်ဓါတ်၊ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ၊ ကပေါတ် ပသဲ ကေုာံ လွဟ် ပၞာန် တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။
* '''အကာဲအရာ လၟုဟ်:''' ဟိုတ်နူ ပၞာန် လတူ [[ယူကရေန်]] တုဲ ဍုင် ရးပလိုတ် တအ် ကၟာတ်လဒဵု လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် တုဲ၊ ရုရှ ဂစာန် ဆက်စပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကု ဍုင် [[ကြုက်]] ကေုာံ ဍုင် ပ္ဍဲ [[အာရှ]] ဂၠိုင် တိုန် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[အာရှ]]
* [[မဝ်သကဝ်]]
* [[ယူကရေန်]]
* [[ဗေလာရုသ်]]
* [[ကြုက်]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Russia Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Russia&quot;. CIA.
* Russia, [[Wikipedia]].

[[Category:ရုရှ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာရှ]]</text>
      <sha1>meh1sqesg8w4fxd7g0zuol9hjbpyw0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗေလာရုသ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10611</id>
    <revision>
      <id>53942</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = သမ္မတဍုင် ဗေလာရုသ် | native_name = Рэспубліка Беларусь | common_name = ဗေလာရုသ် | image_flag = Flag of Belarus.svg | image_coat = National emblem of Belarus.svg | image_map = Europe-Belarus.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဗေလာရုသ် ပ္...&quot;</comment>
      <origin>53942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13687" sha1="k87hk8be3pkpmfmlear0v0dia4k4m34" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = သမ္မတဍုင် ဗေလာရုသ်
| native_name = Рэспубліка Беларусь
| common_name = ဗေလာရုသ်
| image_flag = Flag of Belarus.svg
| image_coat = National emblem of Belarus.svg
| image_map = Europe-Belarus.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဗေလာရုသ် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[မေန်သ်]]
| coordinates = 53°54′N 27°34′E
| largest_city = [[မေန်သ်]]
| official_languages = ဘာသာ ဗေလာရုသ်၊ ဘာသာ ရုရှ
| government_type = သၞောတ် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = အာလေက်သာန်ဒါ လူကာရှေန်ကဝ်
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ရဝ်မာန် ဂဝ်လဝ်ချေန်ကဝ်
| area_km2 = ၂၀၇,၅၉၅
| population_estimate = ၉.၂ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃)
| currency = ရူဗေဝ် ဗေလာရုသ် (BYN)
| time_zone = MSK (UTC+3)
}}

'''ဗေလာရုသ်''' ({{lang-en|Belarus}})၊ ယၟု အလဵုအသဳ '''သမ္မတဍုင် ဗေလာရုသ်''' ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ မွဲ မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဗမံက် ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်ဗမံက် ကဵု အီသာန် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[ရုရှ]]၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ယူကရေန်]]၊ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ပဝ်လာန်]]၊ ကေုာံ လပါ်ဗာယပ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[လဳသူယေနဳယျာ]] ကဵု [[လာတ်ဗဳယျာ]] ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[မေန်သ်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ဗေလာရုသ် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ်၊ ကၟာဍာ် ကေုာံ ဒေသ ခြုံတိ ဍာ် (Marshes) ဗွဲမလှဲလး ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ရ။ ၜဳ ဇၞော် မပ္တံကဵု ၜဳ ဒနဳပါ ကေုာံ ၜဳ ဒဗဳနာ ပလိုတ် တအ် ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ လပါ် သၠုင်ကျာ ဍုင် ဂှ် နွံ ကု ဒေသ ခြုံတိ ဍာ် ပဝ်လေသဳယျာ မဇၞော် လှဲလး အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် ကေုာံ ဥတု သမၠဲ တွိုက်တိ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဍိုတ်စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု မာတ် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ စ နွံ ညိနာင် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
ဗေလာရုသ် ဝွံ ဍေံ ဟွံမွဲ ကု သယံဇာတ ကၠေင်ဓါတ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီု လေဝ်၊ နွံ ကု သယံဇာတ သဘာဝ တၞဟ်ဟ် မာန် ထံက်ပင် ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။
* '''ဂြိုပ်ဆု:''' ၜိုတ် ၄၀% အလုံ ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု တုဲ၊ ပရေင် ပတိတ် ဆု ကေုာံ ကပေါတ် ဆု တအ် ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ ကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။
* '''သတ္တု:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ ဓါတ် ပဝ်တက်သဳယမ် (Potash) မဂၠိုင် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ကမၠောန် ပတိတ် ဝဲသဘာဝ (Fertilizer) ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဒေသ အာဲကၟာဲ ဗေလဝ်ဗေတ်ဇာ:''' ဂြိုပ် သဘာဝ ဗေလဝ်ဗေတ်ဇာသကာယာ ပူသျှာ (Belovezhskaya Pushcha) မနွံ ပ္ဍဲ ပယျဵု အကြာ ဗေလာရုသ် ကဵု [[ပဝ်လာန်]] ဂှ်၊ ဍေံ ဒှ် ဂြိုပ် တမ်မူလ တြေံ မသှ်ေ သိဟ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ၊ ဒှ် ဒၞာဲ ဇြုံမင် ဂၠဴကၟာ် ဥရောပ (Bison) မမံင် သ္ၚေက် အိုတ် တုဲ ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ဘဲအန္တရာယ် ချာနဝ်ဗဳလ်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၆ အခိင် ရုင်စက် ညူကလဳယျာ ချာနဝ်ဗဳလ် ခတိုဟ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[ယူကရေန်]] ဂှ်၊ ဍုင် ဗေလာရုသ် လပါ် သၠုင်ကျာ ဂှ် ဒးဒုင် ဘဲ ဓါတ် ရေဒဳယဝ် ဇၞော် အိုတ် (ၜိုတ် ၇၀% နူကဵု ဓါတ် မပြးဇး အာ သီုဖအိုတ်) တုဲ စဵုကဵု လၟုဟ် ဒေသ လ္ၚဵု တအ် ဂှ် မၞိဟ် မံင် ဟွံဂွံ ဏီ ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
* '''ခေတ် ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ဨကရာဇ်:''' ပ္ဍဲ ခေတ် လဒေါဝ် တေအ်၊ တိဍာ် ဗေလာရုသ် ဝွံ ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် [[ကဳယေဗ်]] ရူတ်သ်၊ ကြဴနူ ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် လဳသူယေနဳယျာ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ကေုာံ ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ [[ပဝ်လာန်]]-လဳသူယေနဳယျာ ရ။ ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ လက္ကရဴ ဂှ် ဍေံ ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု အေန်ပါယာ [[ရုရှ]] ရ။
* '''ခေတ် သဵုဗဳယေတ်:''' ကြဴနူ ပၠန်ဂတး ရုရှ၊ ဍုင် ဏအ် ဒှ် ကၠုင် တွဵုရး သမ္မတ မွဲ ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် သဵုဗဳယေတ် ရ။ ပ္ဍဲ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]] ဂှ် ဍုင် ဗေလာရုသ် ဒးဒုင် လီုလာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် မွဲ ဂအုံ ပိ ဂအုံ ဒး ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ပၞာန် ရ။
* '''ခေတ် သၠးပွး ကေုာံ သမ္မတ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ ဗေလာရုသ် လလောင်တြး သၠးပွး ရ။ စနူ သၞာံ ၁၉၉၄ စဵုကဵု လၟုဟ် ဂှ် သမ္မတ အာလေက်သာန်ဒါ လူကာရှေန်ကဝ် အုပ်ဓလံက် ကၠုင် လဝ် ဍုင် နကဵု အဝဵု သြဇာ မကြံင်မ္ၚုဟ် တုဲ၊ ဍုင် ဏအ် နွံ ကု ပရေင် ဆက်စပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပၞာန် မကြပ်ညောန် ဗွဲမလောန် ကု ဍုင် [[ရုရှ]] ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၈၃%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ဗေလာရုသ် တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ရုရှ]]၊ [[ပဝ်လာန်]] ကေုာံ [[ယူကရေန်]] တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''အရေဝ် ဘာသာ:''' ၜိုန်ရ ဘာသာ ဗေလာရုသ် ကေုာံ ဘာသာ ရုရှ ၜါ သာ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ကီု လေဝ်၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင် ကေုာံ ပ္ဍဲ ရုင် အလဵုအသဳ တအ် ဂှ် သုင်စောဲ ဘာသာ ရုရှ ဂၠိုင် ရ။ 
* '''ယေန်သၞာင်:''' ယေန်သၞာင် ဗေလာရုသ် ဂှ် ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ယေန်သၞာင် ဂကူ သလာဗ် လပါ် ဗမံက် ရ။ ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု စၞစ မကၠောန် လဝ် နူကဵု ခဒမ် မပ္တံကဵု ဒရာနဳကဳ (Draniki) ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ၜိုတ် ၉၉% ပြင် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် တွဵုရး ဗေလာရုသ် (Belarusian State University) မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် [[မေန်သ်]] ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဗေလာရုသ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မအုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု အလဵုအသဳ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ မသှ်ေ သိဟ် ဒၟံင် သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗီုပြင် သဵုဗဳယေတ် တြေံ ဏီ ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် စက်ယန္တရား ဇၞော် (မပ္တံကဵု ကွဳစက် ထရက်တာ တဆိပ် MTZ ကေုာံ ကွဳစက် ဇၞော် တဆိပ် BelAZ)၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဝဲသဘာဝ ပဝ်တက်သဳယမ်၊ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ရ။
* '''ပရေင် ဆက်စပ်:''' ဍုင် ဏအ် တန်တဴ လတူ ဍုင် [[ရုရှ]] ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ၊ ကၠေင်ဓါတ် နကဵု ၚုဟ် မတန် တုဲ သွက်ဂွံ သွံ ကပေါတ် ဇကု ရ။ 
* '''အကာဲအရာ လၟုဟ်:''' ဟိုတ်နူ ပရေင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပွမပါလုပ် ထံက်ပင် ပ္ဍဲ ပၞာန် [[ရုရှ]]-[[ယူကရေန်]] တုဲ၊ ဗေလာရုသ် ဂှ် ဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နူကဵု ဍုင် ရးပလိုတ် တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[ရုရှ]]
* [[ယူကရေန်]]
* [[ပဝ်လာန်]]
* [[လဳသူယေနဳယျာ]]
* [[လာတ်ဗဳယျာ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Belarus Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Belarus&quot;. CIA.
* Belarus, [[Wikipedia]].

[[Category:ဗေလာရုသ်]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ ဗမံက်]]</text>
      <sha1>k87hk8be3pkpmfmlear0v0dia4k4m34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝါသဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10612</id>
    <revision>
      <id>53943</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox settlement | name = ဍုင် ဝါသဝ် | native_name = Warszawa | image_skyline = Warsaw_Montage_2022.jpg | image_flag = Flag of Warsaw.svg | image_coat = Coat of arms of Warsaw.svg | image_map = Map of Warsaw.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဝါသဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် ပဝ်လာန် | subdivision_type = ဍုင် | subd...&quot;</comment>
      <origin>53943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10783" sha1="j957smja49ha6f7d2ib18db62drci89" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဍုင် ဝါသဝ်
| native_name = Warszawa
| image_skyline = Warsaw_Montage_2022.jpg
| image_flag = Flag of Warsaw.svg
| image_coat = Coat of arms of Warsaw.svg
| image_map = Map of Warsaw.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဝါသဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် ပဝ်လာန်
| subdivision_type = ဍုင်
| subdivision_name = [[ပဝ်လာန်]]
| leader_title = ကိုပ်ဍုင် (Mayor)
| leader_name = ရာဖာဝ် ချာတ်သကဝ်သကဳ (Rafał Trzaskowski)
| area_total_km2 = ၅၁၇.၂
| population_total = ၁,၈၆၂,၀၀၀ (သၞာံ ၂၀၂၃)
| timezone = CET (UTC+1)
}}

'''ဝါသဝ်''' ({{lang-en|Warsaw}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[ပဝ်လာန်]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ဍုင် ပဝ်လာန် ကွက်က် တုဲ ၜဳ ဗဳသတူလာ (Vistula) ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ ဝါသဝ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင် ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက် ဍုင် ပဝ်လာန် အလုံ မွဲ ဍုင် ရ။ ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နဒဒှ် &quot;ဍုင် ဟင်္သာ&quot; (Phoenix City) ဟိုတ်နူ ဍေံ ကလေင် ဒက်ပ္တန် လဝ် ဍုင် တၟိ အလုံ မွဲ ဍုင် ကြဴနူ မဒးဒုင် ပလီုပလာ် လဝ် ပ္ဍဲ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]] တုဲ ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ဍုင် ဝါသဝ် ဝွံ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ တွိုက်တိ သဝ် မာဇဝ်ဗဳယျာ (Mazovia) ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ဍုင် ဏအ် ဒှ် တွိုက်တိ သဝ် မလှဲလး တုဲ ဒဵု သၠုင်သၠုင် ဟွံမွဲ ရ။ ၜဳ ဗဳသတူလာ မဒှ် ၜဳ အဓိက သွက် ဍုင် [[ပဝ်လာန်]] ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် တုဲ ပါ် လဝ် ဍုင် ဏအ် ၜါ ကရေက် ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ သြောတ် စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု မာတ် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ အခိင် လဒေါဝ် တ္ၚဲ နွံ စ ညိနာင် ရ။

== ၂။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဍုင်ဇၞော် သ္ၚေက်:''' ဝါသဝ် ဝွံ ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ စရင် ဍုင်ဇၞော် မၞုံကဵု သဘာဝ ဥယျာဉ် ကေုာံ ဒၞာဲ သ္ၚေက် ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။ ၜိုတ် မွဲ စတုတ္ထ အလုံ တိ ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဥယျာဉ် ဍုင် ရ။ ဥယျာဉ် ဝါဇဳယေန်ကဳ (Łazienki Park) ဂှ် ဒှ် ဥယျာဉ် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ကျေဝ်ဂေါဝ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။
* '''သဘာဝ ဇိုင် ၜဳ:''' ပြင် ၜဳ ဗဳသတူလာ လပါ် ဗမံက် ဂှ် အလဵုအသဳ တအ် ဟွံကဵု သြိုင် သ္ၚိ ဇၞော်ဇၞော် တုဲ မင်မဲ လဝ် နဒဒှ် သဘာဝ ဂြိုပ် ဍောတ်တ် သွက် တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ဂစေံ တအ် ရ။

== ၃။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဝင် ဍုင် ဝါသဝ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မၞုံကဵု ဇြဟတ် မဇၞော် ကေုာံ ပရေင် ဒးဒုင် လီုလာ် မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။
* '''ဒှ် ဍုင်ဇၞော်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၅၉၆ ဂှ် ဨကရာဇ် သိဂိတ်သမာန် အလန် ပိ (Sigismund III) ပြံင် ကေတ် ဍုင်ဇၞော် နူကဵု ဍုင် ကရာကဝ် (Kraków) တုဲ စွံ လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဝါသဝ် ဏအ် ရ။
* '''ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ:''' ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန်၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် သီ ကေတ် လဝ် နကဵု ဂျာမနဳ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၄ ဂှ် ကောန်ဍုင် ဝါသဝ် တအ် က္တဵု ပၠန်ဂတး (Warsaw Uprising) သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ဒပ် ဂျာမနဳ ကီု လေဝ် ကျ အာ တုဲ၊ ဒပ် ဂျာမနဳ တအ် ဗတိုက် ပလီု ထောအ် လဒက်ပ္တန် ဍုင် ၜိုတ် ၈၅% ရ။ 
* '''ကလေင် ဒက်ပ္တန်:''' ကြဴနူ ပၞာန်၊ မှာဇန် ပဝ်လာန် တအ် ဂစာန် ကလေင် ဒက်ပ္တန် လဝ် ဍုင် တြေံ (Old Town) ဏအ် ညံင် ဂွံ တုပ် ဗီုပြင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဒှ် ပၞာန် တေအ် မွဲ ဝါ ပၠန် တုဲ၊ ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒေသ ဍုင် တြေံ ဏအ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။

== ၄။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''သင်္ကေတ ဍုင်:''' သင်္ကေတ အဓိက သွက် ဍုင် ဝါသဝ် ဂှ် ဒှ် &quot;ကဝက် မၞိဟ်ဗြဴ ကဝက် က မၞုံကဵု သၞာ်&quot; (Mermaid of Warsaw / Syrenka) ရ။ ရုပ် တၟအ် ဏအ် နွံ ဒၟံင် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဍုင် တြေံ ရ။
* '''မှာဇန်:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ပဝ်လာန်]] တုဲ သာသနာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် (Catholic) ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ဝါသဝ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် သၠးဂၠံဂဝ် အစာ ကွတ်ဂဳတ ဒယှ် ဖရေတ်ဒရေတ် ချဝ်ပေန် (Frédéric Chopin) ရ။ ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု တိုက်ထ္ၜးပျး ဝင်၊ တိုက်ထ္ၜးပျး ချဝ်ပေန် ကေုာံ နန် ဨကရာဇ် (Royal Castle) တအ် ရ။

== ၅။ ပရေင်ပညာ ==
* '''တက္ကသိုလ် ဝါသဝ်:''' &quot;တက္ကသိုလ် ဝါသဝ်&quot; (University of Warsaw) မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၁၆ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[ပဝ်လာန်]] ရ။
* '''ကွတ်ပညာ:''' &quot;တက္ကသိုလ် ကွတ်ပညာ ဝါသဝ်&quot; (Warsaw University of Technology) လေဝ် ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ကမၠောန် အေန်ဂျေန်နဳယျာ ကေုာံ သုတေသန သိပ္ပံ ပ္ဍဲ ရးဥရောပ လဒေါဝ် ကီု ရ။ လၟိဟ် ကွးဘာ အလုံ မွဲ ဍုင် ဏအ် နွံ ၜိုတ် ၂၀၀,၀၀၀ ပြင် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဝါသဝ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ် ကေုာံ ဗမံက် ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ဍုင် ဏအ် ဒှ် ဗဟဵု သြန်ဘဏ္ဍာ အဓိက တုဲ၊ ရုင် သွံရာန် သြန် ပဝ်လာန် (Warsaw Stock Exchange) ဂှ် ဒှ် ရုင် မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT)၊ ကမၠောန် ဘဏ်၊ ကေုာံ ကမၠောန် ပရေင် ဆက်ဆောံ တအ် ဇၞော်မောဝ် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''လဒက်ပ္တန် ဍုင်:''' လဒေါဝ် ဍုင် ဝါသဝ် ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု သ္ၚိ ဇၞော် မသၠုင်သၠုင် (Skyscrapers) ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ &quot;Varso Tower&quot; ဂှ် ဒှ် သ္ၚိ မသၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ [[ဥရောပ]] ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ပဝ်လာန်]]
* [[ဥရောပ]]
* [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Warsaw&quot;. Encyclopedia Britannica.
* &quot;History of Warsaw&quot;. Official Tourist Website of Warsaw.
* Warsaw, [[Wikipedia]].

[[Category:ဝါသဝ်]]
[[Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ပဝ်လာန်]]</text>
      <sha1>j957smja49ha6f7d2ib18db62drci89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10613</id>
    <revision>
      <id>53944</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ''' ({{lang-en|Capitals in Europe}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် သွက် ဍုင် ညး ကဵု ညး မနွံ ပ္ဍဲ တွိ...&quot;</comment>
      <origin>53944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7866" sha1="0964zat3pdk9s296yf34uxcd91xkh8c" xml:space="preserve">'''ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ''' ({{lang-en|Capitals in Europe}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် သွက် ဍုင် ညး ကဵု ညး မနွံ ပ္ဍဲ တွိုက် [[ဥရောပ]] တအ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် တအ် ဏအ် ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင် အိုတ်၊ ဇၞော်မောဝ် အိုတ် ကေုာံ နွံ ကု ဝင် မဇြိုဟ်နက် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် တအ် ဂှ် ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ အခန်ကဏ္ဍ ==
* '''ဗဟဵု အလဵုအသဳ:''' ဍုင်ဇၞော် တအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ ရုင် အလဵုအသဳ၊ ပါလဳမာန်၊ ရုင် သမ္မတ ကေုာံ နန် ဨကရာဇ် တအ် တန်တဴ ဒၟံင် ရ။ 
* '''ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' ဍုင်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ဗဟဵု သြန်ဘဏ္ဍာ ကေုာံ ကမၠောန် သွံရာန် မဇၞော် အိုတ် သွက် ဍုင် ရ။
* '''ဗဟဵု ယေန်သၞာင်:''' တိုက်ထ္ၜးပျး အလုံကောန်ဂကူ၊ တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ကွတ်ဗိသုကာ မကျေဝ်ဂေါဝ် တအ် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော် တအ် ဂၠိုင် ရ။

== ၂။ ဍုင်ဇၞော် အဓိက အတိုင် ဒေသ ပ္ဍဲ ဥရောပ ==
တွိုက် ဥရောပ ဝွံ ဍေံ လှဲလး တုဲ နွံ ကု ဍုင်ဇၞော် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သ္ကအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

=== ဥရောပ လဒေါဝ် ===
* '''[[ဝါသဝ်]]''' ([[ပဝ်လာန်]]): ဍုင် ဟင်္သာ မကလေင် ဂျိုင် က္တဵု နူကဵု ပၞာန်။
* '''[[ပရာဂ်]]''' ([[ချေက်သဳယျာ]]): ဍုင် မၞုံကဵု တိုင် ခဒံင် မဂၠိုင် ကု ကၠံ ကေုာံ ဝင် မကျေဝ်ဂေါဝ်။
* '''[[ဗဳယေန်နာ]]''' ([[အဝ်သထရဳယျာ]]): ဍုင်ဇၞော် ကွတ်ဂဳတ ကေုာံ နန် အေန်ပါယာ တြေံ။
* '''[[ဗူဒါပေတ်သ်]]''' ([[ဟန်ဂေရဳ]]): ဍုင် ဍာ်ဂမ္တဴ သဘာဝ မနွံ လတူ ၜဳ ဒါန်ညု။
* '''[[ဗရတ္တဳသလာဗာ]]''' ([[သလဝ်ဗာကဳယျာ]]): ဍုင်ဇၞော် မနွံ လတူ ပယျဵု ဍုင် ပိ။

=== ဥရောပ ဗမံက် ===
* '''[[မဝ်သကဝ်]]''' ([[ရုရှ]]): ဍုင်ဇၞော် မၞုံကဵု နန် ကရေမ်လဳန် (Kremlin) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ ဗမံက်။
* '''[[ကဳယေဗ်]]''' ([[ယူကရေန်]]): ဍုင် မတြေံ အိုတ် မွဲ မၞုံ လတူ ၜဳ ဒနဳပါ တုဲ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ယေန်သၞာင် သလာဗ်။
* '''[[မေန်သ်]]''' ([[ဗေလာရုသ်]]): ဍုင် မၞုံကဵု လဒက်ပ္တန် ဗိသုကာ ဗီုပြင် သဵုဗဳယေတ် မသ္အးဇ္ၚး။

=== ဥရောပ သၠုင်ကျာ ===
* '''[[ရဝ်မ]]''' (အဳတလဳ): ဍုင် မၞုံကဵု ဝင် အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် ကေုာံ ကွတ်ဗိသုကာ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ်။
* '''[[မာဒရေတ်]]''' (သပိန်): ဍုင် မၞုံကဵု ယေန်သၞာင် မဂျိုင်လမျီု ထတ်စောမ် ကေုာံ တိုက်ထ္ၜးပျး ကွတ်တဲ ဇၞော်ဇၞော် တအ်။
* '''[[လူဗလျာနာ]]''' ([[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]]): ဍုင်ဇၞော် သ္ၚေက် ကေုာံ ဍုင် ဇြုံနဂါ မၜိုဟ်သြိုဟ် အိုတ် မွဲ။

=== ဥရောပ ပလိုတ် ===
* '''[[လောန်ဒါန်]]''' (ဨကရာဇ် ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ - UK): ဗဟဵု ပရေင် သြန်ဘဏ္ဍာ ဂၠးကဝ် ကေုာံ ဍုင် ဝင် မဇၞော်ကဵုဇြဟတ်။
* '''[[ပါရဳ]]''' (ပရိုင်သေတ်): ဍုင်ဇၞော် ပရေင် ဆာန် ကေုာံ ကွတ်တဲ မၞုံကဵု တိုင် ပသဲ အဳဖေဝ် (Eiffel Tower)။
* '''[[ဘာလဳန်]]''' ([[ဂျာမနဳ]]): ဍုင်ဇၞော် မၞုံကဵု ဝင် ပရေင် ပါ် ကရေက် ကေုာံ ကလေင် ပံင်ကောံ ပ္ဍဲ ခေတ် တၟိ။

=== ဥရောပ သၟဝ်ကျာ ===
* '''[[သတော့က်ဟဝ်]]''' (သဝဳဒေန်): ဍုင် မဒက်ပ္တန် လဝ် လတူ တကအ် သၟတ် ဂမၠိုင် မၞုံကဵု ဍာ် မသ္အးဇ္ၚး။
* '''[[အဝ်သလဝ်]]''' (နဝ်ဝေ): ဍုင် မဆက်စပ် ကု သဘာဝ ၜဳ ဖယောတ် (Fjord) ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ။

== ၃။ ပရေင် ဆက်စပ် ကေုာံ ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ==
ဍုင်ဇၞော် ပ္ဍဲ ဥရောပ တအ် ဝွံ ဍေံတအ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သ္ကအ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကွဳပၟတ် ကေုာံ က္ၜင်ကျာ မခိုဟ် ဗွဲမလောန် ရ။ ဍုင် မပ္တံကဵု [[ပါရဳ]]၊ [[လောန်ဒါန်]] ကေုာံ [[ရဝ်မ]] တအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ညးလ္ၚတ်တရဴ တအ် ပြာပ် အာ ဝေင် ဂၠိုင် အိုတ် လတူ ဂၠးကဝ် တုဲ၊ ပရေင် ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဇၞော် တအ် ဏအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ဍုင်ဇၞော် ဗရပ်သေဝ် (Brussels) မနွံ ပ္ဍဲ ဗဴဂျဳယောမ် ဂှ် ဍေံ တန်တဴ နဒဒှ် ဍုင်ဇၞော် အဓိက သွက် ဂကောံ [[သမဂ္ဂ ဥရောပ]] (EU) ကီု ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[သမဂ္ဂ ဥရောပ]]

[[Category:ကဏ္ဍဂမၠိုင်]]
[[Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ]]</text>
      <sha1>0964zat3pdk9s296yf34uxcd91xkh8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10614</id>
    <revision>
      <id>53945</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်စိ မဆေင်စပ် ကု ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု တွိုက် [[ဥရောပ]] ({{lang-en|Capitals in Europe}}) ရ။  {{Commonscat|Capitals in Europe}}  Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်|...&quot;</comment>
      <origin>53945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="171v0nt381c1u03b8q6a8bjtcte2cch" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်စိ မဆေင်စပ် ကု ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု တွိုက် [[ဥရောပ]] ({{lang-en|Capitals in Europe}}) ရ။

{{Commonscat|Capitals in Europe}}

[[Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်|ဥရောပ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ| ဍုင်ဇၞော်]]
[[Category:ဥရောပ]]</text>
      <sha1>171v0nt381c1u03b8q6a8bjtcte2cch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10615</id>
    <revision>
      <id>53946</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်စိ မဆေင်စပ် ကု ဍုင်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု တွိုက် [[ဥရောပ]] ({{lang-en|Countries in Europe}}) ရ။  {{Commonscat|Countries of Europe}}  [[Category:ဍုင်ဂမၠိုင်|ဥရောပ]] Category:...&quot;</comment>
      <origin>53946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="437" sha1="4ol5odo45pnsuf65r5un7kyxr1vlxup" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်စိ မဆေင်စပ် ကု ဍုင်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု တွိုက် [[ဥရောပ]] ({{lang-en|Countries in Europe}}) ရ။

{{Commonscat|Countries of Europe}}

[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင်|ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ]]</text>
      <sha1>4ol5odo45pnsuf65r5un7kyxr1vlxup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဥရောပ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10616</id>
    <revision>
      <id>53947</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်စိ မဆေင်စပ် ကု တွိုက် [[ဥရောပ]] ({{lang-en|Europe}}) ရ။  {{Commonscat|Europe}}  [[Category:တိုက်ဂမၠိုင်]] [[Category:ပထဝဳ]]&quot;</comment>
      <origin>53947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="326" sha1="t9ew0bjlbdrbojk1jr48b9l74d106eb" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်စိ မဆေင်စပ် ကု တွိုက် [[ဥရောပ]] ({{lang-en|Europe}}) ရ။

{{Commonscat|Europe}}

[[Category:တိုက်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပထဝဳ]]</text>
      <sha1>t9ew0bjlbdrbojk1jr48b9l74d106eb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လာတ်ဗဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10617</id>
    <revision>
      <id>53948</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = သမ္မတဍုင် လာတ်ဗဳယျာ | native_name = Latvijas Republika | common_name = လာတ်ဗဳယျာ | image_flag = Flag of Latvia.svg | image_coat = Coat of arms of Latvia.svg | image_map = Europe-Latvia.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် လာတ်ဗဳယျာ ပ္ဍဲကဵု...&quot;</comment>
      <origin>53948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12101" sha1="k4jslu1cun4wny3c4op83rbw7kv3rle" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = သမ္မတဍုင် လာတ်ဗဳယျာ
| native_name = Latvijas Republika
| common_name = လာတ်ဗဳယျာ
| image_flag = Flag of Latvia.svg
| image_coat = Coat of arms of Latvia.svg
| image_map = Europe-Latvia.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် လာတ်ဗဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[ရဳဂါ]]
| coordinates = 56°57′N 24°06′E
| largest_city = [[ရဳဂါ]]
| official_languages = ဘာသာ လာတ်ဗဳယျာ
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = အေတ်ဒ်ဂါတ်သ် ရေန်ကေဗဳချ်သ်
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = အဳဗဳကာ သဳလေန်ညာ
| area_km2 = ၆၄,၅၈၉
| population_estimate = ၁.၈ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃)
| currency = ယူရဝ် (EUR)
| time_zone = EET (UTC+2)
}}

'''လာတ်ဗဳယျာ''' ({{lang-en|Latvia}})၊ ယၟု အလဵုအသဳ '''သမ္မတဍုင် လာတ်ဗဳယျာ''' ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ဗောလ်တေတ် (Baltic region) မဒှ် လပါ် သၟဝ်ကျာ ရးဥရောပ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မွဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ ဍုင် ဗောလ်တေတ် ပိ ဍုင် တုဲ၊ ပယျဵု ဍေံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[အေတ်သတဝ်နဳယျာ]]၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[လဳသူယေနဳယျာ]]၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ရုရှ]]၊ လပါ်အဂၞဲ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဗေလာရုသ်]] တုဲ လပါ်ပလိုတ် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ ဗောလ်တေတ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[ရဳဂါ]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် လာတ်ဗဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် မလှဲလး၊ ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ ကၟာဍာ် သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ဍုင် ဏအ် ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ရ။ ၜဳ ဇၞော် မပ္တံကဵု ၜဳ ဒါတ်ဂါဗာ (Daugava) ကေုာံ ၜဳ ဂါဝူယျာ (Gauja) တအ် ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ လပါ် ပလိုတ် ဂှ် နွံ ကု ပြင် ၜဳ ဗောလ်တေတ် မလှဲလး မွဲ ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ၜဳ သမၠဲ ကေုာံ ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တွိုက်တိ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ မာတ် နွံ စ ဂၠိုင် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ ၜိုတ်ရုံဂံင် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
လာတ်ဗဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် နကဵု သယံဇာတ ဂြိုပ်ဆု ကေုာံ ဍာ် သဘာဝ ရ။
* '''ဂြိုပ်ဆု:''' ၜိုတ် ၅၄% အလုံ တိဍာ် ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ဂြိုပ်ဆု ထပ်သ္တိုက် ဂၠိုင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။ ဆု ဂှ် ဒှ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရ။
* '''တိ လမ္စံက် ကေုာံ မသတ္တု:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု တိ ခြုံ (Peat) မဂၠိုင် တုဲ သုင်စောဲ သွက် ကမၠောန် တဵုလွဳ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ ကီု ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဥယျာဉ် သဘာဝ:''' လာတ်ဗဳယျာ ဝွံ ဍေံ မင်မဲ လဝ် ပွဳပွူသဘာဝ ဗွဲမခိုဟ် ရ။ ဥယျာဉ် သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ ဂါဝူယျာ (Gauja National Park) ဂှ် ဒှ် ဥယျာဉ် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ တြေံ အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် တုဲ ပြာကတ် နကဵု သဘာဝ ဇိုင် ၜဳ ကေုာံ ထီု သဘာဝ တအ် ရ။
* '''ပရေင် ဇၞော်မောဝ် သ္ၚေက်:''' ဍုင် ဏအ် ဂစာန် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် ပရေင် ကမၠောန် ပတိတ် ဒြဟတ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ဒြဟတ် ဍာ် ကေုာံ ဒြဟတ် ကျာ တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲ စရင် ဍုင် မၞုံကဵု ပွဳပွူသဘာဝ သ္အးဇ္ၚး အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
* '''ခေတ် ကိုပ်ကၠာ:''' ပ္ဍဲ ခေတ် လဒေါဝ် တေအ်၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု ဂကောံ သၟာပၞာန် ဂျာမာန် (Livonian Order) တုဲ ကြဴနူ ဂှ် ဒးဒုင် သီ ကေတ် လဝ် နကဵု [[ပဝ်လာန်]]၊ သဝဳဒေန်၊ ကေုာံ အေန်ပါယာ [[ရုရှ]] တအ် အဆက်က် ရ။
* '''ပရေင် သၠးပွး အလန် ပထမ:''' ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ ကေုာံ ပၠန်ဂတး ရုရှ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၈၊ လာတ်ဗဳယျာ လလောင်တြး သၠးပွး အလန် ပထမ ရ။
* '''ခေတ် သဵုဗဳယေတ်:''' ပ္ဍဲ အခိင် [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]]၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် သီ ကေတ် လဝ် နကဵု သဵုဗဳယေတ် (ရုရှ) တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် သဵုဗဳယေတ် လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။
* '''ကလေင် ကလိဂွံ သၠးပွး:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ လာတ်ဗဳယျာ ကလေင် ကလိဂွံ သၠးပွး မွဲ ဝါ ပၠန် ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ နေတဝ် (NATO) ကေုာံ သမဂ္ဂ [[ဥရောပ]] (EU) စနူ သၞာံ ၂၀၀၄ ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၆၃%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ လာတ်ဗဳယျာ တုဲ၊ ဂကူ [[ရုရှ]] လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် (ၜိုတ် ၂၄%) ကီု ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် လူသာရန် (Lutheran) ကေုာံ ကဲသလိတ် (Catholic) ဂှ် ဒှ် သာသနာ အဓိက ရ။
* '''အရေဝ် ဘာသာ:''' ဘာသာ လာတ်ဗဳယျာ ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ရ။ ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဘာသာ ဗောလ်တေတ် (Baltic languages) မွဲ ကရောမ် ကု ဘာသာ လဳသူယေနဳယျာ ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ယေန်သၞာင် ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု သဘင် ဒယှ်ေဒွက် ကေုာံ လှ်ေ အလုံကောန်ဂကူ (Latvian Song and Dance Festival) မကၠောန် ဗဒှ် ဇၟာပ် ၅ သၞာံ မွဲ ဝါ ရ။ သဘင် ယျာနဳ (Jāņi) မဒှ် သဘင် တ္ၚဲ ကညင် လဒေါဝ် (Midsummer) ဂှ် လေဝ် ဒှ် သဘင် ကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် လာတ်ဗဳယျာ (University of Latvia) ကေုာံ တက္ကသိုလ် ကွတ်ပညာ ရဳဂါ (Riga Technical University) တအ် ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော် [[ရဳဂါ]] ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
လာတ်ဗဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သၠုင် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် တုဲ သုင်စောဲ သြန် ယူရဝ် ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ပတိတ် ဆု ကေုာံ ကပေါတ် ဆု၊ ကမၠောန် စၞစ၊ ကေုာံ ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ဍုင် ရ။
* '''ပရေင် ဆက်စၠောအ် ကေုာံ ထဝ်ဂြင်:''' ဟိုတ်နူ ဍုင် ဏအ် နွံ လတူ ပြင် ၜဳ ဗောလ်တေတ် တုဲ၊ ဂၠံင်တရဴ ဆက်စၠောအ် ဇရေင် သၞေဟ်က္ၜင် မပ္တံကဵု သၞေဟ်က္ၜင် ရဳဂါ ကေုာံ သၞေဟ်က္ၜင် ဗေန်သပဳလ်သ် (Ventspils) တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက မွဲ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[ရဳဂါ]]
* [[လဳသူယေနဳယျာ]]
* [[အေတ်သတဝ်နဳယျာ]]
* [[ရုရှ]]
* [[ဗေလာရုသ်]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Latvia Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Latvia&quot;. CIA.
* Latvia, [[Wikipedia]].

[[Category:လာတ်ဗဳယျာ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ သၟဝ်ကျာ]]</text>
      <sha1>k4jslu1cun4wny3c4op83rbw7kv3rle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေတ်သတဝ်နဳယျာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10618</id>
    <revision>
      <id>53949</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = သမ္မတဍုင် အေတ်သတဝ်နဳယျာ | native_name = Eesti Vabariik | common_name = အေတ်သတဝ်နဳယျာ | image_flag = Flag of Estonia.svg | image_coat = Coat of arms of Estonia.svg | image_map = Europe-Estonia.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် အေတ်သတဝ်န...&quot;</comment>
      <origin>53949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11824" sha1="4u1zl1szxotk16pvbd0ofmyu5vgioj4" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = သမ္မတဍုင် အေတ်သတဝ်နဳယျာ
| native_name = Eesti Vabariik
| common_name = အေတ်သတဝ်နဳယျာ
| image_flag = Flag of Estonia.svg
| image_coat = Coat of arms of Estonia.svg
| image_map = Europe-Estonia.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် အေတ်သတဝ်နဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[တာလာန်]]
| coordinates = 59°26′N 24°45′E
| largest_city = [[တာလာန်]]
| official_languages = ဘာသာ အေတ်သတဝ်နဳယျာ
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = အလာ ကာရဳတ်သ်
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ခရဳတ်သတေန် မဳခါယ်
| area_km2 = ၄၅,၃၃၉
| population_estimate = ၁.၃၇ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃)
| currency = ယူရဝ် (EUR)
| time_zone = EET (UTC+2)
}}

'''အေတ်သတဝ်နဳယျာ''' ({{lang-en|Estonia}})၊ ယၟု အလဵုအသဳ '''သမ္မတဍုင် အေတ်သတဝ်နဳယျာ''' ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ဗောလ်တေတ် မဒှ် လပါ် သၟဝ်ကျာ ရးဥရောပ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မွဲ ပ္ဍဲ ဂကောံ ဍုင် ဗောလ်တေတ် ပိ ဍုင် တုဲ၊ ပယျဵု ဍေံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳပ္ၚံက် ဖေန်လာန် ကေုာံ ဍုင် [[ဖေန်လာန်]]၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[လာတ်ဗဳယျာ]]၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ရုရှ]] ကေုာံ ကၟာဍာ် ပေပူတ်သ်၊ တုဲ လပါ်ပလိုတ် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ ဗောလ်တေတ် ကေုာံ ဍုင် သဝဳဒေန် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[တာလာန်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် အေတ်သတဝ်နဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ်၊ ကၟာဍာ် မဂၠိုင် ကု လ္ၚီ ကေုာံ တကအ် သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ဍုင် ဏအ် ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ရ။ ဍေံ နွံ ကု တကအ် ၜိုတ် ၂,၂၂၂ တကအ် တုဲ၊ တကအ် သာရေမာ ကေုာံ ဟဳယူမာ တအ် ဂှ် ဒှ် တကအ် ဇၞော် အိုတ် ရ။ လပါ် ဗမံက် ဍုင် ဂှ် နွံ ကု ကၟာဍာ် ပေပူတ်သ် မဒှ် ကၟာဍာ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ၜဳ သမၠဲ ကေုာံ ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တွိုက်တိ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဗြဲစၟိန် မာတ် နွံ စ ဂၠိုင် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ ၜိုတ်ရုံဂံင် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
* '''ဂြိုပ်ဆု:''' ၜိုတ် မွဲ ကဝက် (၅၀% ပြင်) အလုံ တိဍာ် ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု တုဲ၊ ဆု ဂှ် ဒှ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရ။
* '''တိကၠေင် ကေုာံ တၟအ်:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ တိကၠေင် ကေုာံ တၟအ် ထပဵု ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ တိကၠေင် ဂှ် ညးတအ် သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လျးပၟတ် အဓိက ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဥယျာဉ် သဘာဝ:''' ဍုင် ဏအ် မင်မဲ လဝ် ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ တိစိုတ် ဗွဲမခိုဟ် ရ။ ဥယျာဉ် သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ လာဟေမာ ဂှ် ဒှ် ဥယျာဉ် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် တုဲ ဍေံ မင်မဲ လဝ် သဘာဝ ဇိုင် ၜဳ ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု တြေံ တအ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
* '''ခေတ် ကိုပ်ကၠာ:''' ပ္ဍဲ ခေတ် လဒေါဝ် တေအ်၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု ဍုင် ဒိန်မက်၊ ဂကောံ သၟာပၞာန် ဂျာမာန်၊ သဝဳဒေန်၊ ကေုာံ အေန်ပါယာ [[ရုရှ]] တအ် အဆက်က် ရ။
* '''ပရေင် သၠးပွး အလန် ပထမ:''' ကြဴနူ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ]] ကေုာံ ပၠန်ဂတး ရုရှ၊ အေတ်သတဝ်နဳယျာ လလောင်တြး သၠးပွး အလန် ပထမ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၈ ရ။
* '''ခေတ် သဵုဗဳယေတ်:''' ပ္ဍဲ အခိင် [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]]၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် သီ ကေတ် လဝ် နကဵု သဵုဗဳယေတ် (ရုရှ) တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် သဵုဗဳယေတ် လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။
* '''ကလေင် ကလိဂွံ သၠးပွး:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ ဍုင် ဏအ် ကလေင် ကလိဂွံ သၠးပွး မွဲ ဝါ ပၠန် ပ္ဍဲ ပၠန်ဂတး ဒယှ်ေဒွက် ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ နေတဝ် ကေုာံ သမဂ္ဂ [[ဥရောပ]] စနူ သၞာံ ၂၀၀၄ ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၆၉%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ အေတ်သတဝ်နဳယျာ တုဲ၊ ဂကူ [[ရုရှ]] လေဝ် နွံ ၜိုတ် ၂၄% ကီု ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု မၞိဟ် ဟွံလျိုင်ပတှ်ေ သာသနာ မွဲသာ် ဂၠိုင် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် ရ။ မၞိဟ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ကေုာံ လူသာရန် ရ။
* '''အရေဝ် ဘာသာ:''' ဘာသာ အေတ်သတဝ်နဳယျာ ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ရ။ ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဘာသာ ဖေန်နဝ်-ဥဂရေတ် တုဲ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဘာသာ [[ဖေန်လာန်]] ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ယေန်သၞာင် ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု သဘင် ဒယှ်ေဒွက် အလုံကောန်ဂကူ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ကဆံင် ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲ ဍုင် အေတ်သတဝ်နဳယျာ ဝွံ ဍေံ နွံ လတူ ကဆံင် သၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ အတိုင် စရင် ပဳသာ ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် တာတူ မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၃၂ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ်၊ ဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။ တက္ကသိုလ် ကွတ်ပညာ တာလာန် လေဝ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ကီု ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ ==
အေတ်သတဝ်နဳယျာ ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နဒဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ် လပါ် ကွတ်ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး အဳ-အေတ်သတဝ်နဳယျာ မွဲ ရ။
* '''ကမၠောန် ဒဳဂျဳတေဝ်:''' ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက အိုတ် သွက် ဍုင် ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် သၠးဂၠံဂဝ် သွက် ကမ္မဏဳ ဒယှ် မပ္တံကဵု သကာက်ပ ကေုာံ ဗောလ် တအ် ရ။ ဇၟာပ်ပ် ကမၠောန် အလဵုအသဳ မပ္တံကဵု ပရေင် မဲ၊ ပရေင် အခေါန် တအ် ဂှ် ကၠောန် ကေတ် လတူ အေန်တာနေတ် မာန် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''သြန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:''' ဍုင် ဏအ် သုင်စောဲ သြန် ယူရဝ် ရ။ ကမၠောန် ပတိတ် စက်ယန္တရား၊ ကပေါတ် ဆု၊ ကေုာံ ပရေင် ဆက်စၠောအ် တအ် လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[တာလာန်]]
* [[လာတ်ဗဳယျာ]]
* [[လဳသူယေနဳယျာ]]
* [[ဖေန်လာန်]]
* [[ရုရှ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Estonia Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Estonia&quot;. CIA.
* Estonia, [[Wikipedia]].

[[Category:အေတ်သတဝ်နဳယျာ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ သၟဝ်ကျာ]]</text>
      <sha1>4u1zl1szxotk16pvbd0ofmyu5vgioj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဝ်ဒဝ်ဗာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10619</id>
    <revision>
      <id>53950</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = သမ္မတဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ | native_name = Republica Moldova | common_name = မဝ်ဒဝ်ဗာ | image_flag = Flag of Moldova.svg | image_coat = Coat of arms of Moldova.svg | image_map = Europe-Moldova.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ ပ္ဍဲကဵု ရး...&quot;</comment>
      <origin>53950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13113" sha1="k6gp87es8mj0qr3bwv5f3lr7x0qfcq8" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = သမ္မတဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ
| native_name = Republica Moldova
| common_name = မဝ်ဒဝ်ဗာ
| image_flag = Flag of Moldova.svg
| image_coat = Coat of arms of Moldova.svg
| image_map = Europe-Moldova.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[ချဳရှဳနဴ]]
| coordinates = 47°00′N 28°51′E
| largest_city = [[ချဳရှဳနဴ]]
| official_languages = ဘာသာ ရဝ်မေနဳယျာ
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ
| leader_title1 = သမ္မတ
| leader_name1 = မာယာ သာန်ဒူ
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ဒဝ်ရေန် ရေချာန်
| area_km2 = ၃၃,၈၄၆
| population_estimate = ၂.၅ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃ - ဟွံရိုဟ်လၟိဟ် ဒေသ ထရန်သနဳသတြဳယျာ)
| currency = သြန် လျူ မဝ်ဒဝ်ဗာ (MDL)
| time_zone = EET (UTC+2)
}}

'''မဝ်ဒဝ်ဗာ''' ({{lang-en|Moldova}})၊ ယၟု အလဵုအသဳ '''သမ္မတဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ''' ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ မွဲ မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဥရောပ ဗမံက် ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[ရဝ်မေနဳယျာ]] တုဲ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဗမံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ တအ် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[ယူကရေန်]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု တိဍာ် သၟတ် မွဲ ပ္ဍဲ ရးဥရောပ တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[ချဳရှဳနဴ]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် မဝ်ဒဝ်ဗာ ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် ကေုာံ ဒဵု သၟတ် မၞုံကဵု ဗီုပြင် လှိုင်းဍာ် (Hilly terrain) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ဍုင် ဏအ် ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ရ။ ၜဳ ပရုတ် (Prut) ဂှ် ဒှ် ပယျဵု သဘာဝ အကြာ ဍုင် ဏအ် ကဵု [[ရဝ်မေနဳယျာ]] လပါ် ပလိုတ် တုဲ၊ ၜဳ ဒနဳသတာ (Dniester) ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လပါ် ဗမံက် ဍုင် ရ။ 
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တွိုက်တိ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ တုဲ ပရေင် တဵုလွဳ သွက် သြောအ်မ ကေုာံ သတ်ဆု ဗွဲမခိုဟ် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
မဝ်ဒဝ်ဗာ ဝွံ ဍေံ ဟွံမွဲ ကု သယံဇာတ ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ သတ္တု ဗွဲမဂၠိုင် ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု သယံဇာတ ပရေင် တဵုလွဳ ရ။
* '''တိ လမ္စံက် ကေုာံ တဵုလွဳ:''' ဍုင် ဏအ် နွံ ကု &quot;တိ လမ္စံက်&quot; (Chernozem) မဒှ် တိ မခိုဟ် အိုတ် သွက် ပရေင် တဵုလွဳ တုဲ၊ တိဍာ် ၜိုတ် ၇၅% ဂှ် ညးတအ် သုင်စောဲ သွက် ကမၠောန် တဵုလွဳ ရ။
* '''ဍာ်ဇဗျေတ် (Wine):''' မဝ်ဒဝ်ဗာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ဍာ်ဇဗျေတ် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် ရ။ ထီု မသိုင် လဝ် သွက်ဂွံ စွံ ဍာ်ဇဗျေတ် မပ္တံကဵု ထီု မဳလေသတဳ မဳချ် (Milestii Mici) တအ် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ စရင် ထီု ဍာ်ဇဗျေတ် မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဂြိုပ် သဘာဝ ကဝ်ဒရဳ:''' ဥယျာဉ် သဘာဝ ကဝ်ဒရဳ (Codri) မနွံ လဒေါဝ် ဍုင် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ဂြိုပ်ဆု တြေံ မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် တုဲ၊ အလဵုအသဳ တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ ဇြုံမင် သဘာဝ သွက် ဂစေံ ကေုာံ တိရစ္ဆာန် တအ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
* '''ခေတ် ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ အေန်ပါယာ:''' ပ္ဍဲ ခေတ် တြေံ တေအ်၊ တိဍာ် ဏအ် ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် မဝ်ဒါဗဳယျာ (Moldavia) ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု အေန်ပါယာ အဝ်တဝ်မာန် တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၁၂ ဂှ် အေန်ပါယာ [[ရုရှ]] သီ ကေတ် လဝ် ဒေသ ဗေသသာရေဗဳယျာ (Bessarabia) မဒှ် တိဍာ် ဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ လၟုဟ် ရ။
* '''ပရေင် ပံင်ကောံ ကေုာံ ခေတ် သဵုဗဳယေတ်:''' ကြဴနူ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ]]၊ တိဍာ် ဏအ် ပံင်ကောံ ကု ဍုင် [[ရဝ်မေနဳယျာ]] ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ အခိင် [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]]၊ သဵုဗဳယေတ် (ရုရှ) လုပ် သီ ကေတ် တုဲ ဒက်ပ္တန် တွဵုရး သမ္မတ မဝ်ဒေးဗဳယျာ လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။
* '''ခေတ် သၠးပွး ကေုာံ ပြသၞာ:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ မဝ်ဒဝ်ဗာ လလောင်တြး သၠးပွး ရ။ ဆဂး ဒေသ လပါ် ဗမံက် ၜဳ ဒနဳသတာ မတွဟ်ဂး &quot;ထရန်သနဳသတြဳယျာ&quot; (Transnistria) ဂှ် ညးတအ် ဟွံဒုင် တဲ သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ တၟိ တုဲ ပါ်တိတ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ဍုင် သမ္မတ အလဵု ဇကု ညးတအ် (မဟွံမွဲ ကု ပရေင် စၟတ်သမ္တီ နူ ဂၠးကဝ်) တုဲ ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုင် က္တဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၂ ရ။
* '''ခေတ် တၟိ:''' လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ဂစာန် ဒက်ပ္တန် လဝ် သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ တုဲ နွံ ကု ပရေင် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ [[ဥရောပ]] ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၇၅%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ မဝ်ဒဝ်ဗာ / [[ရဝ်မေနဳယျာ]] တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ယူကရေန်]]၊ [[ရုရှ]] ကေုာံ ဂါဂါအုတ် (Gagauz) တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''အရေဝ် ဘာသာ:''' ဘာသာ ရဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ရ။ (ကိုပ်ကၠာ တေအ် အလဵုအသဳ တအ် ကော်စ ဘာသာ မဝ်ဒဝ်ဗာ ကီု လေဝ်၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃ သၞောဝ် စၟတ်သမ္တီ ထောအ် နဒဒှ် ဘာသာ ရဝ်မေနဳယျာ အိုတ် ရ)။ ပ္ဍဲ ဒေသ လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဘာသာ ရုရှ လေဝ် သုင်စောဲ ဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး ဏီ ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ယေန်သၞာင် မဝ်ဒဝ်ဗာ ဂှ် ဍေံ တုပ် ကြပ် ဒၟံင် ကု ယေန်သၞာင် [[ရဝ်မေနဳယျာ]] တုဲ ပြာကတ် နကဵု ကွတ် လှ်ေ အခိုက်ကၞာ၊ ဒယှ်ေဒွက် ကေုာံ စၞစ မပ္တံကဵု မာမာလဳဂါ (Mămăligă - ကွာင် သြောအ်လေဝ်) ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ သဇိုင်:''' ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် တွဵုရး မဝ်ဒဝ်ဗာ (State University of Moldova) မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော် [[ချဳရှဳနဴ]] ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
မဝ်ဒဝ်ဗာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သဝ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ၊ ပြသၞာ မၞိဟ် ဒဴ တိတ် ဍုင် တၞဟ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကမၠောန် (Brain drain) ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော် အိုတ် သွက် ဍုင် ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် တဵုလွဳ၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဍာ်ဇဗျေတ်၊ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။
* '''သြန် ထံက်ပင်:''' သြန် ထံက်ပင် မပလံင် နင် နူကဵု ကောန်ဍုင် မဝ်ဒဝ်ဗာ မစိုပ် ဒၟံင် ဍုင် သ္ၚောဲ (Remittances) တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် မွဲ သွက် မှာဇန် အပ္ဍဲ ဍုင် ရ။
* '''ပရေင် ဇၞော်မောဝ် တၟိ:''' လၟုဟ် မ္ဂး အလဵုအသဳ တအ် ဂစာန် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် ကဏ္ဍ ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ညံင် ဂွံ ခိုဟ် တိုန် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[ရဝ်မေနဳယျာ]]
* [[ယူကရေန်]]
* [[ရုရှ]]
* [[ချဳရှဳနဴ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Moldova Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Moldova&quot;. CIA.
* Moldova, [[Wikipedia]].

[[Category:မဝ်ဒဝ်ဗာ]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ ဗမံက်]]</text>
      <sha1>k6gp87es8mj0qr3bwv5f3lr7x0qfcq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဳယေဗ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10620</id>
    <revision>
      <id>53951</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox settlement | name = ဍုင် ကဳယေဗ် | native_name = Київ | image_skyline = Kyiv_collage.jpg | image_flag = Flag of Kyiv.svg | image_coat = Coat of arms of Kyiv.svg | image_map = Map of Kyiv in Ukraine.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ကဳယေဗ် ပ္ဍဲ ဍုင် ယူကရေန် | subdivision_type = ဍုင် |...&quot;</comment>
      <origin>53951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11338" sha1="itt1cpv372oex4j6jwftmifoht6yy4d" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဍုင် ကဳယေဗ်
| native_name = Київ
| image_skyline = Kyiv_collage.jpg
| image_flag = Flag of Kyiv.svg
| image_coat = Coat of arms of Kyiv.svg
| image_map = Map of Kyiv in Ukraine.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ကဳယေဗ် ပ္ဍဲ ဍုင် ယူကရေန်
| subdivision_type = ဍုင်
| subdivision_name = [[ယူကရေန်]]
| leader_title = ကိုပ်ဍုင် (Mayor)
| leader_name = ဗဳတာလဳ ကလဳတ်ချ်ကဝ်
| area_total_km2 = ၈၃၉
| population_total = ၂,၉၅၂,၃၀၁ (သၞာံ ၂၀၂၂)
| timezone = EET (UTC+2)
}}

'''ကဳယေဗ်''' ({{lang-en|Kyiv}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[ယူကရေန်]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ် သၟဝ်ကျာ လဒေါဝ် ဍုင် ယူကရေန် တုဲ ၜဳ ဒနဳပါ ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ ကဳယေဗ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင် ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် အလုံ မွဲ ဍုင် ယူကရေန် ကေုာံ ဒေသ ဥရောပ ဗမံက် ရ။ ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နဒဒှ် ဍုင် မတြေံ အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ဗမံက် တုဲ လၟုဟ် မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင် တဝ်စၞေဟ် မင်မဲ ပရေင် ဗၠးၜး ဍုင် ယူကရေန် ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ဍုင် ကဳယေဗ် ဝွံ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ဇိုင် ၜဳ ၜါ လပါ် မၞုံကဵု ဗီုပြင် ပထဝဳ မတၞဟ်ခြာ ရေင်သ္ကအ် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' ၜဳ ဒနဳပါ မဒှ် ၜဳ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ယူကရေန် ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် တုဲ ပါ် လဝ် ဍုင် ဏအ် ၜါ ကရေက် ရ။ လပါ် ပလိုတ် ၜဳ ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဒဵု သၟတ် သၠုင်သၠုင် တုဲ၊ လပါ် ဗမံက် ၜဳ ဂှ် ဒှ် တွိုက်တိ သဝ် ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တွိုက်တိ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ သြောတ် စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု မာတ် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ အခိင် လဒေါဝ် တ္ၚဲ နွံ စ ညိနာင် ရ။

== ၂။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဍုင်ဇၞော် သ္ၚေက်:''' ကဳယေဗ် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် နဒဒှ် ဍုင်ဇၞော် မၞုံကဵု တၞံဆု ကေုာံ ဥယျာဉ် သ္ၚေက် ဂၠိုင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။ ဥယျာဉ် ရုက္ခဗေဒ အလုံကောန်ဂကူ ကေုာံ ဥယျာဉ် သဘာဝ မနွံ လတူ တကအ် လဒေါဝ် ၜဳ ဒနဳပါ တအ် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ သဘာဝ မကျေဝ်ဂေါဝ် အိုတ် သွက် ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၃။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဝင် ဍုင် ကဳယေဗ် ဝွံ ဍေံ ဇြိုဟ်နက် ကေုာံ ဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဍေံ ဒှ်လဝ် ဗဟဵု သွက် ပရေင် ပြံင်လှာဲ ဝင် မဂၠိုင် ကု အလန် ရ။
* '''ကဳယေဗ် ရူတ်သ်:''' ပ္ဍဲ ၉ ဗွဝ်ကၠံ တေအ်၊ ဍုင် ဏအ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော် သွက် အေန်ပါယာ ကဳယေဗ် ရူတ်သ် မဒှ် အေန်ပါယာ မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ ဗမံက် ရ။ ဍေံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝင် သွက် ဂကူ [[ယူကရေန်]]၊ [[ရုရှ]] ကေုာံ [[ဗေလာရုသ်]] တအ် ရ။
* '''ခေတ် သဵုဗဳယေတ် ကေုာံ ပၞာန်:''' ပ္ဍဲ အခိင် [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ]]၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် ပလီုပလာ် လဝ် နကဵု ဂျာမနဳ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။ ကောန်ဍုင် တအ် ဂစာန် တဝ်စၞေဟ် လဝ် တုဲ ကလိဂွံ လဝ် လာပ် &quot;ဍုင် အာဇာနဲ&quot; ရ။
* '''ခေတ် သၠးပွး ကေုာံ ပၠန်ဂတး:''' ကြဴနူ ကၟိုန်ဍုင် [[ရုရှ|သဵုဗဳယေတ်]] ထကး အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ တုဲ ဍုင် ဏအ် ဒှ် ကၠုင် ဍုင်ဇၞော် ယူကရေန် သၠးပွး ရ။ ဍုင် ဏအ် ဒှ်လဝ် ဗဟဵု သွက် ပၠန်ဂတး အရံင် လဳမဴ (သၞာံ ၂၀၀၄) ကေုာံ ပၠန်ဂတး ယေန်သၞာင် ယူရဝ်မာဲဒါန် (သၞာံ ၂၀၁၄) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ရ။
* '''ပၞာန် ကေုာံ ပရေင် ကျူးကျော်:''' ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၂၂၊ ဒပ် ပၞာန် [[ရုရှ]] တအ် ဂစာန် လုပ် ဗတိုက် သီ ကေတ် ဍုင် ကဳယေဗ် ကီု လေဝ်၊ ဒပ် ယူကရေန် တအ် တဝ်စၞေဟ် ဇၞး အာ တုဲ ဆက် မင်မဲ လဝ် ဍုင်ဇၞော် ဏအ် စဵုကဵု လၟုဟ် ဏီ ရ။

== ၄။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''မှာဇန်:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ယူကရေန် တုဲ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ [[ရုရှ]]၊ ဂျူး ကေုာံ ဗေလာရုသ် တအ် ရ။
* '''သာသနာ:''' သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''လဒက်ပ္တန် ဗိသုကာ:''' ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု ဘာကျာ် မကျေဝ်ဂေါဝ် မၞုံကဵု က္ဍိုပ် စမၠံက် အရံင် ထဝ် မပ္တံကဵု ဘာကျာ် သာန် သဝ်ဖဳယာ ကေုာံ ဘာကျာ် ထီု ပေတ်ချာတ်သ်လာဗရာ မဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ယူနေတ်သကဝ် တအ် ရ။

== ၅။ ပရေင်ပညာ ==
* '''တက္ကသိုလ်:''' ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပညာ မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ရ။ &quot;တက္ကသိုလ် အလုံကောန်ဂကူ တာရာတ်သ် သျှေဗ်ချေန်ကဝ်&quot; မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၄ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မပြာကတ် အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။ 
* '''ကွတ်ပညာ:''' &quot;အေန်သတဳကျုတ် ကွတ်ပညာ ကဳယေဗ်&quot; (Kyiv Polytechnic Institute) လေဝ် ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ကမၠောန် အေန်ဂျေန်နဳယျာ ကေုာံ ကွတ်ပညာ သၟတ် ကီု ရ။

== ၆။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဒှ် ပၞာန် သၞာံ ၂၀၂၂ တေအ်၊ ကဳယေဗ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သြန်ဘဏ္ဍာ မဇၞော် အိုတ် သွက် ဍုင် [[ယူကရေန်]] ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT)၊ ကမၠောန် ဘဏ်၊ ကမၠောန် စက်ယန္တရား (မပ္တံကဵု ရုင်စက် ပတိတ် က္ၜင်ကျာ အာန်တဝ်နဝ်) ကေုာံ ပရေင် တဵုလွဳ ကပေါတ် စၞစ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ရ။
* '''အကာဲအရာ လၟုဟ်:''' ဟိုတ်နူ ဒးဒုင် ဗတိုက် ဒၟံင် နကဵု လွဟ် ကေုာံ ဒရဝ် နူကဵု ဍုင် [[ရုရှ]] တုဲ၊ ရုင်စက် ကေုာံ ဒြဟတ် လျးပၟတ် လ္ၚဵု တအ် လီုလာ် အာ တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ဏအ် လေဝ် ဒး စှ်ေ အာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။ ၜိုန်ဂှ် လေဝ် ကမၠောန် ပရေင် သွံရာန် ကေုာံ IT တအ် ဂှ် ဆက် ဇၞော်မောဝ် ကၠောန် ဒၟံင် ၜိုတ် သမာန် ဏီ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ယူကရေန်]]
* [[ဥရောပ]]
* [[ရုရှ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Kyiv&quot;. Encyclopedia Britannica.
* &quot;History of Kyiv&quot;. Kyiv City State Administration.
* Kyiv, [[Wikipedia]].

[[Category:ကဳယေဗ်]]
[[Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ယူကရေန်]]</text>
      <sha1>itt1cpv372oex4j6jwftmifoht6yy4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇြာဂရာဗ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10621</id>
    <revision>
      <id>53952</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox settlement | name = ဍုင် ဇြာဂရာဗ် | native_name = Zagreb | image_skyline = Zagreb_collage.jpg | image_flag = Flag of Zagreb.svg | image_coat = Coat of arms of Zagreb.svg | image_map = Zagreb in Croatia.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဇြာဂရာဗ် ပ္ဍဲ ဍုင် ခရဝ်အေရှာ | subdivision_type...&quot;</comment>
      <origin>53952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10110" sha1="lplx0lu3p4neowrqt43yg3fyvtoonk2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ဍုင် ဇြာဂရာဗ်
| native_name = Zagreb
| image_skyline = Zagreb_collage.jpg
| image_flag = Flag of Zagreb.svg
| image_coat = Coat of arms of Zagreb.svg
| image_map = Zagreb in Croatia.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဇြာဂရာဗ် ပ္ဍဲ ဍုင် ခရဝ်အေရှာ
| subdivision_type = ဍုင်
| subdivision_name = [[ခရဝ်အေရှာ]]
| leader_title = ကိုပ်ဍုင် (Mayor)
| leader_name = တဝ်မဳသလာဗ် တဝ်မာရှေဗဳတ်
| area_total_km2 = ၆၄၁
| population_total = ၇၆၇,၁၃၁ (သၞာံ ၂၀၂၁)
| timezone = CET (UTC+1)
}}

'''ဇြာဂရာဗ်''' ({{lang-en|Zagreb}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[ခရဝ်အေရှာ]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ် သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ် အလုံ ဍုင် ခရဝ်အေရှာ တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ပရေင် ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် အလုံ မွဲ ဍုင် ရ။ ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု လဒက်ပ္တန် ဍုင် တြေံ မၞုံကဵု ကွတ်ဗိသုကာ ခေတ် လဒေါဝ် ကေုာံ ခေတ် အဝ်သထရဳယျာ-ဟန်ဂေရဳ တအ် ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ဍုင် ဇြာဂရာဗ် ဝွံ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် အကြာ ဇိုင် ဒဵု ကေုာံ လဒေါဝ် ခလံက် တိ ၜဳ သာဗာ ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' လပါ် သၟဝ်ကျာ ဍုင် ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု မေတ်ဗေတ်နဳကာ တုဲ၊ ၜဳ သာဗာ မဒှ် ၜဳ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဗော်ကန် ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ 
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တွိုက်တိ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ သြောတ် စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု မာတ် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ အခိင် လဒေါဝ် တ္ၚဲ နွံ စ ညိနာင် ရ။

== ၂။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''ဥယျာဉ် ဍုင် ကေုာံ သဘာဝ:''' ဇြာဂရာဗ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ဥယျာဉ် ကေုာံ သဘာဝ သ္ၚေက် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဥယျာဉ် မာတ်သဳမဳယာ မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ် ဒှ် ဥယျာဉ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် တုဲ ပြာကတ် နကဵု တၞံဆု ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ကၟာဍာ် သဘာဝ ရ။ ဒဵု မေတ်ဗေတ်နဳကာ လေဝ် ဒှ် ဒၞာဲ ဇူဒီု ကေုာံ ဒၞာဲ ဝေင် စတိုင် နှင်း (Skiing) သွက် ကောန်ဍုင် တအ် ရ။

== ၃။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဝင် ဍုင် ဇြာဂရာဗ် ဝွံ ဍေံ စက္တဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ပရေင် ပံင်ကောံ ကွာန် ၜါ မနွံ လတူ က္ဍဟ် ဒဵု ရ။
* '''ကွာန် တြေံ ၜါ:''' ပ္ဍဲ ခေတ် လဒေါဝ် တေအ်၊ ဍုင် ဏအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ကွာန် &quot;ကပ်တဝ်&quot; (မဒှ် ဗဟဵု သာသနာ) ကေုာံ ကွာန် &quot;ဂရာဒေတ်&quot; (မဒှ် ဗဟဵု ပရေင် သွံရာန်) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၅၁ ဂှ် ကွာန် ၜါ ဏအ် ပံင်ကောံ ထောအ် မွဲ တုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုင် ဇြာဂရာဗ် ရ။
* '''အေန်ပါယာ ကေုာံ ယူဂဝ်သလာဗဳယာ:''' ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု အေန်ပါယာ အဝ်သထရဳယျာ-ဟန်ဂေရဳ လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။ ကြဴနူ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ]]၊ ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် [[ယူဂဝ်သလာဗဳယာ]] ရ။
* '''ခေတ် သၠးပွး:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ အခိင် ဍုင် [[ခရဝ်အေရှာ]] လလောင်တြး သၠးပွး ဂှ်၊ ဇြာဂရာဗ် ဂှ် ဒှ် ကၠုင် ဍုင်ဇၞော် အဓိက သွက် ဍုင် သၠးပွး တၟိ ဏအ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် ဘဲ ကသဳတိ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် မွဲ တုဲ လဒက်ပ္တန် ဍုင် တြေံ ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ် အာ တုဲ လၟုဟ် ကလေင် ပလေဝ်ပလေတ် ဒၟံင် ဏီ ရ။

== ၄။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''မှာဇန်:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ခရဝ်အေရှာ တုဲ သာသနာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''ယေန်သၞာင် ကေုာံ တိုက်ထ္ၜးပျး:''' ဇြာဂရာဗ် ဂှ် ဍေံ ပြာကတ် နဒဒှ် &quot;ဍုင် တိုက်ထ္ၜးပျး&quot; မွဲ ရ။ &quot;တိုက်ထ္ၜးပျး ပရေင်ဆာန်လီုလာ်&quot; (Museum of Broken Relationships) ဂှ် ဒှ် တိုက်ထ္ၜးပျး မတၞဟ်ခြာ အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် မွဲ ရ။
* '''လဒက်ပ္တန် ဗိသုကာ:''' ဘာကျာ် သင်မာတ် (St. Mark's Church) မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် တြေံ လပါ် လတူ ဂှ် ဍေံ ပြာကတ် ဗွဲမလောန် နကဵု ကၟဳ သ္ၚိ မကၠောန် လဝ် နကဵု ဍိုတ် အရံင် နာနာ ထ္ၜး လဝ် သင်္ကေတ ဍုင် ခရဝ်အေရှာ ရ။

== ၅။ ပရေင်ပညာ ==
* '''တက္ကသိုလ်:''' &quot;တက္ကသိုလ် ဇြာဂရာဗ်&quot; (University of Zagreb) မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၆၉ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[ခရဝ်အေရှာ]] တုဲ၊ ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဒေသ ဥရောပ အဂၞဲ ကီု ရ။ 

== ၆။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဇြာဂရာဗ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သြန်ဘဏ္ဍာ မဇၞော် အိုတ် သွက် ဍုင် [[ခရဝ်အေရှာ]] ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ဘဏ်၊ ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT)၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဂဥုဲ၊ ကေုာံ ပရေင် ဆက်ဆောံ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ရ။ ရုင် ကမ္မဏဳ အလုံ ဂၠးကဝ် ဗွဲမဂၠိုင် လေဝ် ပံက် လဝ် ရုင် လတူ ဍုင် ဏအ် ရ။
* '''ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ:''' ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဍေံ ပြာကတ် နကဵု သဘင် စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ခရေတ်သမာတ် (Advent in Zagreb) မကျေဝ်ဂေါဝ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ခရဝ်အေရှာ]]
* [[ယူဂဝ်သလာဗဳယာ]]
* [[ဥရောပ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Zagreb&quot;. Encyclopedia Britannica.
* &quot;History of Zagreb&quot;. Zagreb Tourist Board.
* Zagreb, [[Wikipedia]].

[[Category:ဇြာဂရာဗ်]]
[[Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ခရဝ်အေရှာ]]</text>
      <sha1>lplx0lu3p4neowrqt43yg3fyvtoonk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လဳတေန်သတာင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10622</id>
    <revision>
      <id>53954</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country | conventional_long_name = ကၟိုန်ဍုင် သၟိင်တၠ လဳတေန်သတာင် | native_name = Fürstentum Liechtenstein | common_name = လဳတေန်သတာင် | image_flag = Flag of Liechtenstein.svg | image_coat = Coat of arms of Liechtenstein.svg | image_map = Europe-Liechtenstein.svg | map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန...&quot;</comment>
      <origin>53954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12229" sha1="d5dr00jr93wf4xssa77s6m4n5113enr" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ကၟိုန်ဍုင် သၟိင်တၠ လဳတေန်သတာင်
| native_name = Fürstentum Liechtenstein
| common_name = လဳတေန်သတာင်
| image_flag = Flag of Liechtenstein.svg
| image_coat = Coat of arms of Liechtenstein.svg
| image_map = Europe-Liechtenstein.svg
| map_caption = ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် လဳတေန်သတာင် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ 
| capital = [[ဗာဒုတ်သ်]]
| coordinates = 47°08′N 9°31′E
| largest_city = သျှာန်
| official_languages = ဘာသာ ဂျာမနဳ
| government_type = သၞောတ်ပါလဳမာန် သၟိင်တၠ
| leader_title1 = သၟိင်တၠ
| leader_name1 = ဟာန်သ်-အာဒါမ် ဒုတိယ
| leader_title2 = သကိုပ်ဝန်ဇၞော်
| leader_name2 = ဒါန်နဳယေဝ် ရဳတ်သ်
| area_km2 = ၁၆၀
| population_estimate = ၃၉,၆၈၀ (သၞာံ ၂၀၂၃)
| currency = ဖရက် သဝိတ် (CHF)
| time_zone = CET (UTC+1)
}}

'''လဳတေန်သတာင်''' ({{lang-en|Liechtenstein}})၊ ယၟု အလဵုအသဳ '''ကၟိုန်ဍုင် သၟိင်တၠ လဳတေန်သတာင်''' ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဍောတ် မဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ မနွံ ပ္ဍဲ ဓရိုင်ဒဵု အာလ်ป์ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ရးဥရောပ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ပယျဵု ဍေံ လပါ်ပလိုတ် ကဵု သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[သဝိတ်သဇြာလာန်]] တုဲ၊ လပါ်ဗမံက် ကဵု သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[အဝ်သထရဳယျာ]] ရ။ လဳတေန်သတာင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံ အပ္ဍဲ ဍုင် ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ ကေုာံ ဍုင် ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ ၜါ ထပ် (Double-landlocked country) မွဲ တုဲ၊ လတူ ဂၠးကဝ် ဏအ် ဍုင် ဗီုဏအ် နွံ ဆ ၜါ ဍုင် ဓဝ် ရ (မွဲပၠန် ဂှ် ဒှ် ဍုင် အူဇဗေကေတ်သတာန်)။ ဍုင်ဇၞော် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[ဗာဒုတ်သ်]] တုဲ ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် သျှာန် ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် လဳတေန်သတာင် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု ကေုာံ ခလံက် တိ ၜဳ မလှဲလး ညိနာင် ရ။
* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' လပါ် ပလိုတ် ဍုင် ဂှ် နွံ ကု ခလံက် တိ ၜဳ ရာင် မဒှ် ပယျဵု သဘာဝ ကု ဍုင် [[သဝိတ်သဇြာလာန်]] တုဲ၊ လပါ် ဗမံက် ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု အာလ်ป์ မသၠုင်သၠုင် ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ဒဵု အာလ်ป์ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် တုဲ သြောတ် စှ်ေ နှင်း နွံ စ ဂၠိုင် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ ဗြဲ ဂူ စ နွံ ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==
ဟိုတ်နူ ဍုင် လဳတေန်သတာင် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ဍောတ် သၟတ် ဗွဲမလောန် တုဲ သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံမွဲ ရ။ သဘာဝ သွက် ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ သဘာဝ ဒဵု သွက် ပရေင် ဇိုင်တရဴ မပ္တံကဵု ဒၞာဲ ဝေင် စတိုင် နှင်း (Skiing) တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သဘာဝ အဓိက သွက် ဍုင် ရ။ ဍာ် ဇွောဝ် နူ ဒဵု တအ် ဂှ် လေဝ် ညးတအ် သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လျးပၟတ် ဍာ် ကီု ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==
* '''မင်မဲ သဘာဝ ဒဵု:''' ဍုင် ဏအ် ဂစာန် မင်မဲ လဝ် ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု ဒဵု အာလ်ป์ ဗွဲမခိုဟ် ရ။ ၜိုတ် ၄၀% အလုံ တိ ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု သဘာဝ ရ။
* '''ဒြဟတ် သ္အးဇ္ၚး:''' အလဵုအသဳ လဳတေန်သတာင် ဂစာန် ဖ္အောန် ဖျေဟ် ပွမသုင်စောဲ ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင် ပလီုပလာ် သဘာဝ တုဲ ပြံင်လှာဲ သုင်စောဲ ကၠုင် ဒြဟတ် တ္ၚဲ ကေုာံ ဒြဟတ် ဍာ် ဂၠိုင် တိုန် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
* '''ဒက်ပ္တန် ဍုင်:''' ဍုင် ဏအ် စက္တဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၁၉ ကြဴနူ သၟိင်တၠ လဳတေန်သတာင် ရာန် ကေတ် လဝ် တိဍာ် သှ်ေဝါဒူတ်သ် ကဵု ရှေန်လာင်ဗတ် ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဍေံ ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် သ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ပံင်ကောံ ဂျာမာန် တအ် ရ။
* '''သၠးပွး:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၆၆ ဍုင် လဳတေန်သတာင် ကလိဂွံ သၠးပွး ပေင်င် ရ။
* '''ပရေင် ဆက်စပ် ကဵု သဝိတ်သဇြာလာန်:''' ကြဴနူ [[ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ပထမ]]၊ ဍုင် ဏအ် ပြံင်လှာဲ ပရေင် ဆက်စပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နူကဵု [[အဝ်သထရဳယျာ]] တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ် ပံင်ကောံ ပရေင် အကံက်အခေါန် ကေုာံ သုင်စောဲ သြန် မွဲ စွံ ကု ဍုင် [[သဝိတ်သဇြာလာန်]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဟွံမွဲ ကု ဒပ် ပၞာန် အလဵု ဇကု တုဲ ပရေင် စဵုဒၞာ ဍုင် ဂှ် သဝိတ်သဇြာလာန် မင်မဲ ကဵု လဝ် ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
* '''မှာဇန်:''' လၟိဟ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၆၆% ဂှ် ဒှ် ဂကူ လဳတေန်သတာင် (မဒှ် ကောန်ဇာတ် ဂကူ ဂျာမာန် ဒဵု အာလ်ป์) တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မပြံင် ကၠုင် နူ ဍုင် [[သဝိတ်သဇြာလာန်]]၊ [[အဝ်သထရဳယျာ]]၊ ကေုာံ [[ဂျာမနဳ]] တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
* '''အရေဝ် ဘာသာ:''' ဘာသာ ဂျာမနဳ ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ယေန်သၞာင် ဍုင် ဏအ် ဍေံ တုပ် ကြပ် ဒၟံင် ကု ယေန်သၞာင် ဒေသ ဒဵု အာလ်ป์ ပ္ဍဲ သဝိတ်သဇြာလာန် ကဵု အဝ်သထရဳယျာ တုဲ ပြာကတ် နကဵု လှ်ေ အခိုက်ကၞာ၊ ကွတ်ဂဳတ ကေုာံ ပရေင် ဝေင် နှင်း ရ။ နန် ဗာဒုတ်သ် မဒှ် သ္ၚိ သၟိင်တၠ လဳတေန်သတာင် မံင် ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အဓိက သွက် ဍုင် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==
* '''ပရေင်ပညာ:''' ပရေင်ပညာ သဇိုင် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ခိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် သၠုင် အိုတ် ရ။
* '''တက္ကသိုလ်:''' တက္ကသိုလ် လဳတေန်သတာင် (University of Liechtenstein) ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် တုဲ ပြာကတ် ဗွဲမလောန် လပါ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင် ဘဏ် ကေုာံ ကွတ်ဗိသုကာ ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
လဳတေန်သတာင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သၠုင် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် တုဲ၊ သြန်လုပ် မွဲ က္ဍိုပ် မၞိဟ် (GDP per capita) လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ စရင် ဍုင် မသၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ဘဏ် ကေုာံ ပရေင် သြန်ဘဏ္ဍာ ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက အိုတ် သွက် ဍုင် ရ။ ဟိုတ်နူ အခေါန် ဍုင် စှ်ေ သဝ် တုဲ ကမ္မဏဳ နူ ဂၠးကဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင် ပံက် လဝ် ရုင် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။ 
* '''ကမၠောန် စက်ယန္တရား:''' ၜိုန်ရ ဍုင် ဍောတ် ကီု လေဝ် ကမၠောန် ပတိတ် စက်ယန္တရား ဍောတ်တ် ကေုာံ ကပေါတ် လပါ် ၚေက် တအ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ရ။ ဥပမာ - ကမ္မဏဳ Ivoclar Vivadent ဂှ် ဒှ် ကမ္မဏဳ ပတိတ် ကပေါတ် ၚေက် မဇၞော် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''သြန်:''' ဍုင် ဏအ် ဟွံမွဲ ကု သြန် အလဵု ဇကု တုဲ သုင်စောဲ သြန် ဖရက် သဝိတ် (Swiss franc) ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဥရောပ]]
* [[သဝိတ်သဇြာလာန်]]
* [[အဝ်သထရဳယျာ]]
* [[ဗာဒုတ်သ်]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Liechtenstein Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: Liechtenstein&quot;. CIA.
* Liechtenstein, [[Wikipedia]].

[[Category:လဳတေန်သတာင်]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]
[[Category:ဥရောပ လဒေါဝ်]]</text>
      <sha1>d5dr00jr93wf4xssa77s6m4n5113enr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သမ္ဗန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10623</id>
    <redirect title="သမ္ဗန္ဓ" />
    <revision>
      <id>53963</id>
      <timestamp>2026-05-02T01:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[သမ္ဗန်]] ဇရေင် [[သမ္ဗန္ဓ]]: typo</comment>
      <origin>53963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="5zpnuqlhqrwmpgumvzfepfilwit11r9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[သမ္ဗန္ဓ]]</text>
      <sha1>5zpnuqlhqrwmpgumvzfepfilwit11r9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပိုဒ်အရေဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10624</id>
    <revision>
      <id>53968</id>
      <timestamp>2026-05-02T01:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပိုဒ်အရေဝ်''' ({{lang-en|Phrase}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မဒက်ပ္တန် လဝ် မွဲစွံ သွက်ဂွံ ပ္တိတ် အဓိပ္ပါယ် မွဲ ကီ...&quot;</comment>
      <origin>53968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8244" sha1="6zxbbnwbl49bohjc0k0k1bxuss5eiaq" xml:space="preserve">'''ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပိုဒ်အရေဝ်''' ({{lang-en|Phrase}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မဒက်ပ္တန် လဝ် မွဲစွံ သွက်ဂွံ ပ္တိတ် အဓိပ္ပါယ် မွဲ ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဟွံဍိုက်ပေင် ကု ဇာတ် (Subject) ကေုာံ ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ရ။ ဍေံ ဝွံ တန်တဴ နဒဒှ် ဝါကျ အလုံ မွဲ ဟွံဂွံ တုဲ၊ ဍေံ ဆက်စပ် လဝ် ကု မအရေဝ် တၞဟ်ဟ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် အဝဲ မအရေဝ် (Part of speech) မွဲ သာ် ပ္ဍဲကဵု [[ဝါကျ]] ဇၞော် မွဲ သၟး ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ ဝါကျ မွဲ ရ။ ဝါကျ မွဲ မ္ဂး ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ ဂၠိုင် ကု မွဲ မာန် ရ။ ပိုဒ်လိက် ဏအ် ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ကမၠောန် မပ္တုဲ (Action) ကေုာံ ညးမပ္တုဲ ကမၠောန် (Actor) မွဲစွံ တုဲ ဍေံ ဆ ထပ် ထ္ၜး ကဵု ပရူပရာ ဗွဲမလှဲလး ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ သွက် ဝါကျ ရ။

== ၂။ ဂကူ ပိုဒ်လိက်ဂမၠိုင် (Types of Phrases) ==
အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ ဝါကျ ဂှ်၊ ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) တအ် ဂှ် ပါ် လဝ် ဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု -

* '''ပိုဒ်နာမ် (Noun Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[နာမ်]] (Noun) ပ္ဍဲ ဝါကျ ရ။ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု နာမ် အဓိက ကေုာံ မအရေဝ် မပသောင် ကဵု နာမ် ဂှ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကၠဵု လမ္စံက် ဇၞော် မွဲ&quot; (A big black dog). ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ကၠဵု&quot; ဂှ် ဒှ် နာမ် တုဲ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် မအရေဝ် ထပ် ပသောင် လဝ် ရ။
* '''ပိုဒ်ကြိယာ (Verb Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[ကြိယာ]] (Verb) အဓိက ပ္ဍဲ ဝါကျ ရ။ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ကြိယာ အဓိက ကေုာံ ကြိယာ ထံက်ပင် တအ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကွာ် အာ ဒၟံင်&quot; (is walking). ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ကွာ်&quot; ဂှ် ဒှ် ကြိယာ အဓိက တုဲ &quot;အာ ဒၟံင်&quot; ဂှ် ထပ် ပသောင် လဝ် အခိင် ကေုာံ ဗီုပြင် ရ။
* '''ပိုဒ်နာမဝိသေသန (Adjective Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမဝိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု အဓိပ္ပါယ် နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန်&quot; (very beautiful). ဍေံ ပသောင် ကဵု ဒဒှ် မကျေဝ်ဂေါဝ် ဂှ် ဂၠိုင် တိုန် ရ။
* '''ပိုဒ်ကြိยาวိသေသန (Adverb Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ကြိยาวိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု ကြိယာ၊ နာမဝိသေသန ဟွံသေင်မ္ဂး ကြိยาวိသေသန တၞဟ် ရ။ ဍေံ ဗွဲမဂၠိုင် ထ္ၜး ကဵု အခိင်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုပြင် က္တဵုဒှ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ဗွဲမပြဟ်&quot; (very quickly), &quot;ပ္ဍဲ အခိင် နူဂယး&quot; (in the morning).
* '''ပိုဒ်ဝိဘတ် (Prepositional Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ပိုဒ်လိက် မစ လဝ် နကဵု ဝိဘတ် (Preposition) မပ္တံကဵု (ပ္ဍဲ၊ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဇရေင်) တုဲ အုပ်နိဂီု နကဵု နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;လတူ ခုင်&quot; (on the table), &quot;သၟဝ် တၞံဆု&quot; (under the tree).

== ၃။ တၞဟ်ခြာ အကြာ ပိုဒ်လိက် ကဵု ဝါကျသၟတ် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) ကဵု [[ဝါကျသၟတ်]] (Clause) ၜါ ဏအ် ဍေံ တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ရေင်သ္ကအ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ။

* '''ပိုဒ်လိက် (Phrase):''' ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဇာတ် (Subject) ကဵု ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ရ။ ဍေံ မံင် လတူ အလဵု ဇကု ဟွံဂွံ ရ။
** ဥပမာ - &quot;ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိ ဇၞော်&quot; (in the big house). (ညးဂှ် မံင် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဇၞော် ဂှ် ရော ဟွံပါ ရ။)
* '''ဝါကျသၟတ် (Clause):''' ဍေံ နွံ ကု ဇာတ် (Subject) ကဵု ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် မံင် လတူ အလဵု ဇကု နဒဒှ် ဝါကျ မွဲ ဂွံ ရ။
** ဥပမာ - &quot;အဲ မံင် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိ ဇၞော်&quot; (I live in the big house). (အဲ - ဇာတ်၊ မံင် - ကြိယာ ပါ ဍိုက်ပေင် ရ။)

== ၄။ ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ပရေင် သဒ္ဒါ ကေုာံ ပရေင် ချူလိက် ရ။ ယဝ်ရ ဟွံသုင်စောဲ ပိုဒ်လိက် တအ် ဏအ် မ္ဂး ဝါကျ တအ် ဂှ် ဂၠေအ် ကေုာံ ပရူပရာ အဓိပ္ပါယ် တအ် လေဝ် ဟွံကၠးဇ္ၚး ရ။ ဍေံ ထပ် ဗပေင် ကဵု လိက် ညံင် ဂွံ ဍိုန်ညှာ၊ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ နွံ ကု ပရူပရာ မဍိုက်ပေင် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[သဒ္ဒါ]]
* [[ဝါကျ]]
* [[ဝါကျသၟတ်]]
* [[နာမ်]]
* [[ကြိယာ]]

== နိဿဲ ==

* &quot;Phrases&quot;. Grammar Dictionary.
* Basic Grammar rules, [[Wikipedia]].</text>
      <sha1>6zxbbnwbl49bohjc0k0k1bxuss5eiaq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53970</id>
      <parentid>53968</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8315" sha1="65ffmpwmbytmdytsjz3y3vaz2ltisl4" xml:space="preserve">'''ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပိုဒ်အရေဝ်''' ({{lang-en|Phrase}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မဒက်ပ္တန် လဝ် မွဲစွံ သွက်ဂွံ ပ္တိတ် အဓိပ္ပါယ် မွဲ ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဟွံဍိုက်ပေင် ကု ဇာတ် (Subject) ကေုာံ ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ရ။ ဍေံ ဝွံ တန်တဴ နဒဒှ် ဝါကျ အလုံ မွဲ ဟွံဂွံ တုဲ၊ ဍေံ ဆက်စပ် လဝ် ကု မအရေဝ် တၞဟ်ဟ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် အဝဲ မအရေဝ် (Part of speech) မွဲ သာ် ပ္ဍဲကဵု [[ဝါကျ]] ဇၞော် မွဲ သၟး ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ ဝါကျ မွဲ ရ။ ဝါကျ မွဲ မ္ဂး ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ ဂၠိုင် ကု မွဲ မာန် ရ။ ပိုဒ်လိက် ဏအ် ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ကမၠောန် မပ္တုဲ (Action) ကေုာံ ညးမပ္တုဲ ကမၠောန် (Actor) မွဲစွံ တုဲ ဍေံ ဆ ထပ် ထ္ၜး ကဵု ပရူပရာ ဗွဲမလှဲလး ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ သွက် ဝါကျ ရ။

== ၂။ ဂကူ ပိုဒ်လိက်ဂမၠိုင် (Types of Phrases) ==
အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ ဝါကျ ဂှ်၊ ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) တအ် ဂှ် ပါ် လဝ် ဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု -

* '''ပိုဒ်နာမ် (Noun Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[နာမ်]] (Noun) ပ္ဍဲ ဝါကျ ရ။ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု နာမ် အဓိက ကေုာံ မအရေဝ် မပသောင် ကဵု နာမ် ဂှ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကၠဵု လမ္စံက် ဇၞော် မွဲ&quot; (A big black dog). ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ကၠဵု&quot; ဂှ် ဒှ် နာမ် တုဲ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် မအရေဝ် ထပ် ပသောင် လဝ် ရ။
* '''ပိုဒ်ကြိယာ (Verb Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[ကြိယာ]] (Verb) အဓိက ပ္ဍဲ ဝါကျ ရ။ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ကြိယာ အဓိက ကေုာံ ကြိယာ ထံက်ပင် တအ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကွာ် အာ ဒၟံင်&quot; (is walking). ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ကွာ်&quot; ဂှ် ဒှ် ကြိယာ အဓိက တုဲ &quot;အာ ဒၟံင်&quot; ဂှ် ထပ် ပသောင် လဝ် အခိင် ကေုာံ ဗီုပြင် ရ။
* '''ပိုဒ်နာမဝိသေသန (Adjective Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမဝိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု အဓိပ္ပါယ် နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန်&quot; (very beautiful). ဍေံ ပသောင် ကဵု ဒဒှ် မကျေဝ်ဂေါဝ် ဂှ် ဂၠိုင် တိုန် ရ။
* '''ပိုဒ်ကြိยาวိသေသန (Adverb Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ကြိยาวိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု ကြိယာ၊ နာမဝိသေသန ဟွံသေင်မ္ဂး ကြိยาวိသေသန တၞဟ် ရ။ ဍေံ ဗွဲမဂၠိုင် ထ္ၜး ကဵု အခိင်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုပြင် က္တဵုဒှ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ဗွဲမပြဟ်&quot; (very quickly), &quot;ပ္ဍဲ အခိင် နူဂယး&quot; (in the morning).
* '''ပိုဒ်ဝိဘတ် (Prepositional Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ပိုဒ်လိက် မစ လဝ် နကဵု ဝိဘတ် (Preposition) မပ္တံကဵု (ပ္ဍဲ၊ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဇရေင်) တုဲ အုပ်နိဂီု နကဵု နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;လတူ ခုင်&quot; (on the table), &quot;သၟဝ် တၞံဆု&quot; (under the tree).

== ၃။ တၞဟ်ခြာ အကြာ ပိုဒ်လိက် ကဵု ဝါကျသၟတ် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) ကဵု [[ဝါကျသၟတ်]] (Clause) ၜါ ဏအ် ဍေံ တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ရေင်သ္ကအ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ။

* '''ပိုဒ်လိက် (Phrase):''' ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဇာတ် (Subject) ကဵု ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ရ။ ဍေံ မံင် လတူ အလဵု ဇကု ဟွံဂွံ ရ။
** ဥပမာ - &quot;ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိ ဇၞော်&quot; (in the big house). (ညးဂှ် မံင် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဇၞော် ဂှ် ရော ဟွံပါ ရ။)
* '''ဝါကျသၟတ် (Clause):''' ဍေံ နွံ ကု ဇာတ် (Subject) ကဵု ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် မံင် လတူ အလဵု ဇကု နဒဒှ် ဝါကျ မွဲ ဂွံ ရ။
** ဥပမာ - &quot;အဲ မံင် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိ ဇၞော်&quot; (I live in the big house). (အဲ - ဇာတ်၊ မံင် - ကြိယာ ပါ ဍိုက်ပေင် ရ။)

== ၄။ ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ပရေင် သဒ္ဒါ ကေုာံ ပရေင် ချူလိက် ရ။ ယဝ်ရ ဟွံသုင်စောဲ ပိုဒ်လိက် တအ် ဏအ် မ္ဂး ဝါကျ တအ် ဂှ် ဂၠေအ် ကေုာံ ပရူပရာ အဓိပ္ပါယ် တအ် လေဝ် ဟွံကၠးဇ္ၚး ရ။ ဍေံ ထပ် ဗပေင် ကဵု လိက် ညံင် ဂွံ ဍိုန်ညှာ၊ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ နွံ ကု ပရူပရာ မဍိုက်ပေင် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[သဒ္ဒါ]]
* [[ဝါကျ]]
* [[ဝါကျသၟတ်]]
* [[နာမ်]]
* [[ကြိယာ]]

== နိဿဲ ==

* &quot;Phrases&quot;. Grammar Dictionary.
* Basic Grammar rules, [[Wikipedia]].

[[Category:သဒ္ဒါ]] [[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]</text>
      <sha1>65ffmpwmbytmdytsjz3y3vaz2ltisl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53971</id>
      <parentid>53970</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8211" sha1="qqbs9ojvvjiw2nijesgnzj3cd7npx2k" xml:space="preserve">'''ပိုဒ်အရေဝ်''' ({{lang-en|Phrase}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မဒက်ပ္တန် လဝ် မွဲစွံ သွက်ဂွံ ပ္တိတ် အဓိပ္ပါယ် မွဲ ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဟွံဍိုက်ပေင် ကု ဇာတ် (Subject) ကေုာံ ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ရ။ ဍေံ ဝွံ တန်တဴ နဒဒှ် ဝါကျ အလုံ မွဲ ဟွံဂွံ တုဲ၊ ဍေံ ဆက်စပ် လဝ် ကု မအရေဝ် တၞဟ်ဟ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် အဝဲ မအရေဝ် (Part of speech) မွဲ သာ် ပ္ဍဲကဵု [[ဝါကျ]] ဇၞော် မွဲ သၟး ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ ဝါကျ မွဲ ရ။ ဝါကျ မွဲ မ္ဂး ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ ဂၠိုင် ကု မွဲ မာန် ရ။ ပိုဒ်လိက် ဏအ် ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ကမၠောန် မပ္တုဲ (Action) ကေုာံ ညးမပ္တုဲ ကမၠောန် (Actor) မွဲစွံ တုဲ ဍေံ ဆ ထပ် ထ္ၜး ကဵု ပရူပရာ ဗွဲမလှဲလး ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ သွက် ဝါကျ ရ။

== ၂။ ဂကူ ပိုဒ်လိက်ဂမၠိုင် (Types of Phrases) ==
အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ ဝါကျ ဂှ်၊ ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) တအ် ဂှ် ပါ် လဝ် ဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု -

* '''ပိုဒ်နာမ် (Noun Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[နာမ်]] (Noun) ပ္ဍဲ ဝါကျ ရ။ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု နာမ် အဓိက ကေုာံ မအရေဝ် မပသောင် ကဵု နာမ် ဂှ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကၠဵု လမ္စံက် ဇၞော် မွဲ&quot; (A big black dog). ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ကၠဵု&quot; ဂှ် ဒှ် နာမ် တုဲ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် မအရေဝ် ထပ် ပသောင် လဝ် ရ။
* '''ပိုဒ်ကြိယာ (Verb Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[ကြိယာ]] (Verb) အဓိက ပ္ဍဲ ဝါကျ ရ။ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ကြိယာ အဓိက ကေုာံ ကြိယာ ထံက်ပင် တအ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကွာ် အာ ဒၟံင်&quot; (is walking). ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ကွာ်&quot; ဂှ် ဒှ် ကြိယာ အဓိက တုဲ &quot;အာ ဒၟံင်&quot; ဂှ် ထပ် ပသောင် လဝ် အခိင် ကေုာံ ဗီုပြင် ရ။
* '''ပိုဒ်နာမဝိသေသန (Adjective Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမဝိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု အဓိပ္ပါယ် နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန်&quot; (very beautiful). ဍေံ ပသောင် ကဵု ဒဒှ် မကျေဝ်ဂေါဝ် ဂှ် ဂၠိုင် တိုန် ရ။
* '''ပိုဒ်ကြိยาวိသေသန (Adverb Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ကြိยาวိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု ကြိယာ၊ နာမဝိသေသန ဟွံသေင်မ္ဂး ကြိยาวိသေသန တၞဟ် ရ။ ဍေံ ဗွဲမဂၠိုင် ထ္ၜး ကဵု အခိင်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုပြင် က္တဵုဒှ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ဗွဲမပြဟ်&quot; (very quickly), &quot;ပ္ဍဲ အခိင် နူဂယး&quot; (in the morning).
* '''ပိုဒ်ဝိဘတ် (Prepositional Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ပိုဒ်လိက် မစ လဝ် နကဵု ဝိဘတ် (Preposition) မပ္တံကဵု (ပ္ဍဲ၊ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဇရေင်) တုဲ အုပ်နိဂီု နကဵု နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;လတူ ခုင်&quot; (on the table), &quot;သၟဝ် တၞံဆု&quot; (under the tree).

== ၃။ တၞဟ်ခြာ အကြာ ပိုဒ်လိက် ကဵု ဝါကျသၟတ် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) ကဵု [[ဝါကျသၟတ်]] (Clause) ၜါ ဏအ် ဍေံ တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ရေင်သ္ကအ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ။

* '''ပိုဒ်လိက် (Phrase):''' ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဇာတ် (Subject) ကဵု ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ရ။ ဍေံ မံင် လတူ အလဵု ဇကု ဟွံဂွံ ရ။
** ဥပမာ - &quot;ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိ ဇၞော်&quot; (in the big house). (ညးဂှ် မံင် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဇၞော် ဂှ် ရော ဟွံပါ ရ။)
* '''ဝါကျသၟတ် (Clause):''' ဍေံ နွံ ကု ဇာတ် (Subject) ကဵု ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် မံင် လတူ အလဵု ဇကု နဒဒှ် ဝါကျ မွဲ ဂွံ ရ။
** ဥပမာ - &quot;အဲ မံင် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိ ဇၞော်&quot; (I live in the big house). (အဲ - ဇာတ်၊ မံင် - ကြိယာ ပါ ဍိုက်ပေင် ရ။)

== ၄။ ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ပရေင် သဒ္ဒါ ကေုာံ ပရေင် ချူလိက် ရ။ ယဝ်ရ ဟွံသုင်စောဲ ပိုဒ်လိက် တအ် ဏအ် မ္ဂး ဝါကျ တအ် ဂှ် ဂၠေအ် ကေုာံ ပရူပရာ အဓိပ္ပါယ် တအ် လေဝ် ဟွံကၠးဇ္ၚး ရ။ ဍေံ ထပ် ဗပေင် ကဵု လိက် ညံင် ဂွံ ဍိုန်ညှာ၊ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ နွံ ကု ပရူပရာ မဍိုက်ပေင် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[သဒ္ဒါ]]
* [[ဝါကျ]]
* [[ဝါကျသၟတ်]]
* [[နာမ်]]
* [[ကြိယာ]]

== နိဿဲ ==

* &quot;Phrases&quot;. Grammar Dictionary.
* Basic Grammar rules, [[Wikipedia]].

[[Category:သဒ္ဒါ]] [[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]</text>
      <sha1>qqbs9ojvvjiw2nijesgnzj3cd7npx2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53972</id>
      <parentid>53971</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၂။ ဂကူ ပိုဒ်လိက်ဂမၠိုင် (Types of Phrases) */</comment>
      <origin>53972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8205" sha1="3ms8bf2alnfle7hol980yk71vaeldrs" xml:space="preserve">'''ပိုဒ်အရေဝ်''' ({{lang-en|Phrase}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မဒက်ပ္တန် လဝ် မွဲစွံ သွက်ဂွံ ပ္တိတ် အဓိပ္ပါယ် မွဲ ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဟွံဍိုက်ပေင် ကု ဇာတ် (Subject) ကေုာံ ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ရ။ ဍေံ ဝွံ တန်တဴ နဒဒှ် ဝါကျ အလုံ မွဲ ဟွံဂွံ တုဲ၊ ဍေံ ဆက်စပ် လဝ် ကု မအရေဝ် တၞဟ်ဟ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် အဝဲ မအရေဝ် (Part of speech) မွဲ သာ် ပ္ဍဲကဵု [[ဝါကျ]] ဇၞော် မွဲ သၟး ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ ဝါကျ မွဲ ရ။ ဝါကျ မွဲ မ္ဂး ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ ဂၠိုင် ကု မွဲ မာန် ရ။ ပိုဒ်လိက် ဏအ် ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ကမၠောန် မပ္တုဲ (Action) ကေုာံ ညးမပ္တုဲ ကမၠောန် (Actor) မွဲစွံ တုဲ ဍေံ ဆ ထပ် ထ္ၜး ကဵု ပရူပရာ ဗွဲမလှဲလး ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ သွက် ဝါကျ ရ။

== ၂။ ဂကူ ပိုဒ်လိက်ဂမၠိုင် (Types of Phrases) ==
အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ ဝါကျ ဂှ်၊ ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) တအ် ဂှ် ပါ် လဝ် ဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု -

* '''ပိုဒ်နာမ် (Noun Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[နာမ်]] (Noun) ပ္ဍဲ ဝါကျ ရ။ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု နာမ် အဓိက ကေုာံ မအရေဝ် မပသောင် ကဵု နာမ် ဂှ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကၠဵု လမ္စံက် ဇၞော် မွဲ&quot; (A big black dog). ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ကၠဵု&quot; ဂှ် ဒှ် နာမ် တုဲ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် မအရေဝ် ထပ် ပသောင် လဝ် ရ။
* '''ပိုဒ်ကြိယာ (Verb Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[ကြိယာ]] (Verb) အဓိက ပ္ဍဲ ဝါကျ ရ။ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ကြိယာ အဓိက ကေုာံ ကြိယာ ထံက်ပင် တအ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကွာ် အာ ဒၟံင်&quot; (is walking). ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ကွာ်&quot; ဂှ် ဒှ် ကြိယာ အဓိက တုဲ &quot;အာ ဒၟံင်&quot; ဂှ် ထပ် ပသောင် လဝ် အခိင် ကေုာံ ဗီုပြင် ရ။
* '''ပိုဒ်နာမဝိသေသန (Adjective Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမဝိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု အဓိပ္ပါယ် နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;ကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန်&quot; (very beautiful). ဍေံ ပသောင် ကဵု ဒဒှ် မကျေဝ်ဂေါဝ် ဂှ် ဂၠိုင် တိုန် ရ။
* '''ပိုဒ်ကြိယာသေသန (Adverb Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ကြိยาวိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု ကြိယာ၊ နာမဝိသေသန ဟွံသေင်မ္ဂး ကြိယာဝိသေသန တၞဟ် ရ။ ဍေံ ဗွဲမဂၠိုင် ထ္ၜး ကဵု အခိင်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုပြင် က္တဵုဒှ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;ဗွဲမပြဟ်&quot; (very quickly), &quot;ပ္ဍဲ အခိင် နူဂယး&quot; (in the morning).
* '''ပိုဒ်ဝိဘတ် (Prepositional Phrase):''' ဍေံ ဒှ် ပိုဒ်လိက် မစ လဝ် နကဵု ဝိဘတ် (Preposition) မပ္တံကဵု (ပ္ဍဲ၊ လတူ၊ သၟဝ်၊ ဇရေင်) တုဲ အုပ်နိဂီု နကဵု နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;လတူ ခုင်&quot; (on the table), &quot;သၟဝ် တၞံဆု&quot; (under the tree).

== ၃။ တၞဟ်ခြာ အကြာ ပိုဒ်လိက် ကဵု ဝါကျသၟတ် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ (Phrase) ကဵု [[ဝါကျသၟတ်]] (Clause) ၜါ ဏအ် ဍေံ တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ရေင်သ္ကအ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ။

* '''ပိုဒ်လိက် (Phrase):''' ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဇာတ် (Subject) ကဵု ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ရ။ ဍေံ မံင် လတူ အလဵု ဇကု ဟွံဂွံ ရ။
** ဥပမာ - &quot;ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိ ဇၞော်&quot; (in the big house). (ညးဂှ် မံင် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဇၞော် ဂှ် ရော ဟွံပါ ရ။)
* '''ဝါကျသၟတ် (Clause):''' ဍေံ နွံ ကု ဇာတ် (Subject) ကဵု ကြိယာ (Verb) မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် မံင် လတူ အလဵု ဇကု နဒဒှ် ဝါကျ မွဲ ဂွံ ရ။
** ဥပမာ - &quot;အဲ မံင် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိ ဇၞော်&quot; (I live in the big house). (အဲ - ဇာတ်၊ မံင် - ကြိယာ ပါ ဍိုက်ပေင် ရ။)

== ၄။ ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ==
ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ပရေင် သဒ္ဒါ ကေုာံ ပရေင် ချူလိက် ရ။ ယဝ်ရ ဟွံသုင်စောဲ ပိုဒ်လိက် တအ် ဏအ် မ္ဂး ဝါကျ တအ် ဂှ် ဂၠေအ် ကေုာံ ပရူပရာ အဓိပ္ပါယ် တအ် လေဝ် ဟွံကၠးဇ္ၚး ရ။ ဍေံ ထပ် ဗပေင် ကဵု လိက် ညံင် ဂွံ ဍိုန်ညှာ၊ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ နွံ ကု ပရူပရာ မဍိုက်ပေင် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[သဒ္ဒါ]]
* [[ဝါကျ]]
* [[ဝါကျသၟတ်]]
* [[နာမ်]]
* [[ကြိယာ]]

== နိဿဲ ==

* &quot;Phrases&quot;. Grammar Dictionary.
* Basic Grammar rules, [[Wikipedia]].

[[Category:သဒ္ဒါ]] [[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]</text>
      <sha1>3ms8bf2alnfle7hol980yk71vaeldrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝါကျသၟတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10625</id>
    <revision>
      <id>53973</id>
      <timestamp>2026-05-02T01:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဝါကျသၟတ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ကဏ္ဍဝါကျ''' ({{lang-en|Clause}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မၞုံကဵု ဇာတ် ကေုာံ ကြိယာ မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါ...&quot;</comment>
      <origin>53973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7313" sha1="tb0vryyhcwbzc4ncom2x8qdge4wa3o7" xml:space="preserve">'''ဝါကျသၟတ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ကဏ္ဍဝါကျ''' ({{lang-en|Clause}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မၞုံကဵု ဇာတ် ကေုာံ ကြိယာ မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဍေံ တန်တဴ နဒဒှ် [[ဝါကျ]] အလုံ မွဲ သၠးသၠးပွးပွး မာန် တုဲ၊ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဍေံ ဒး ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝါကျ တၞဟ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် မဍိုက်ပေင် ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
ဝါကျသၟတ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ ဝါကျ မၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေင် မွဲ ရ။ ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ]] ဟိုတ်နူကဵု ဍေံ နွံ ကု မၞိဟ်မပ္တုဲကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇာတ်၊ ကေုာံ ကမၠောန် မပ္တုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကြိယာ ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျ ဇၞော် မွဲ မ္ဂး ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဝါကျသၟတ် မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင် ကု မွဲ မာန် ရ။

== ၂။ ဂကူ ဝါကျသၟတ် အဓိကဂမၠိုင် ==
အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ လိက် ဂှ်၊ ဝါကျသၟတ် တအ် ပါ် လဝ် ဂကူ အဓိက ၜါ သာ် ရ။

* '''ဝါကျသၟတ် သၠးပွး:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မတန်တဴ လတူ အလဵု ဇကု ဍေံ နဒဒှ် ဝါကျ အလုံ မွဲ ဂွံ ရ။ ဍေံ ကဵု အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေင် တုဲ ဟွံဒး ဗဒဗဒါဲ ကု ဝါကျ တၞဟ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;အဲ စ ပုင်။&quot; ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;အဲ&quot; ဂှ် ဒှ် ဇာတ် တုဲ &quot;စ&quot; ဂှ် ဒှ် ကြိယာ ရ၊ အဓိပ္ပါယ် လေဝ် ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် ရ။
* '''ဝါကျသၟတ် လစှ်ေ:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မတန်တဴ လတူ အလဵု ဇကု ဍေံ မွဲ ဓဝ် ဟွံဂွံ ရ။ ၜိုန်ရ ဇာတ် ကဵု ကြိယာ ပါ ဍိုက်ပေင် ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဒး ဆက်စပ် ဗဒဗဒါဲ ဒၟံင် ကု ဝါကျသၟတ် သၠးပွး တၞဟ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် အလုံအလုံ မာန် ရ။ ဍေံ ဗွဲမဂၠိုင် စ လဝ် နကဵု မအရေဝ် ဆက်စၠောအ် မပ္တံကဵု (အခိင်၊ ဟိုတ်နူ၊ ၜိုန်ရ၊ ယဝ်ရ) တအ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;အခိင် အဲ မစိုပ် သ္ၚိ ဂှ်...&quot; ပ္ဍဲ ဏအ် ၜိုန်ရ &quot;အဲ&quot; ကဵု &quot;စိုပ်&quot; ပါ ကီု လေဝ်၊ ဝါကျ ဏအ် ဟွံဍိုက်ပေင် ဏီ တုဲ ဒး ဆက် နွံ ဒၟံင် ဏီ ရ။

== ၃။ ဂကူ ဝါကျသၟတ် လစှ်ေဂမၠိုင် ==
ဝါကျသၟတ် လစှ်ေ တအ် ဂှ် လၟေင် အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ ဝါကျ ဇၞော် ဂှ် ပါ် လဝ် ပိ ဂကူ ပၠန် ရ။

* '''ဝါကျသၟတ် နာမ်:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[နာမ်]] မွဲ ပ္ဍဲ ဝါကျ ဇၞော် ရ။ ဍေံ ဒှ် ဇာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ် သွက် ဝါကျ ဂှ် မာန် ရ။
** ဥပမာ - &quot;အရာ ညး မဟီု ဂှ် ဒှ် ဒတန် ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;အရာ ညး မဟီု ဂှ်&quot; ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမ် ရ။)
* '''ဝါကျသၟတ် နာမဝိသေသန:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမဝိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု အဓိပ္ပါယ် နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;မၞိဟ်တြုဟ် မကွာ် ကၠုင် ဒၟံင် ဂှ် ဒှ် အစာဘာ အဲ ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;မကွာ် ကၠုင် ဒၟံင် ဂှ်&quot; ထပ် ပသောင် ကဵု &quot;မၞိဟ်တြုဟ်&quot; ရ။)
* '''ဝါကျသၟတ် ကြိยาวိသေသန:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ကြိยาวိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု [[ကြိယာ]]၊ ထ္ၜး ကဵု အခိင်၊ ဟိုတ်ဖိုလ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ ရ။
** ဥပမာ - &quot;ဟိုတ်နူ ဗြဲ ဂူ တုဲ၊ ပိုယ် ဟွံအာ ဝေင် ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ဟိုတ်နူ ဗြဲ ဂူ တုဲ&quot; ဂှ် ထ္ၜး ကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် ရ။)

== ၄။ ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ==
ပရေင် လ္ၚတ် ဝါကျသၟတ် ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ တီကၠိုဟ် လဒက်ပ္တန် ဝါကျ မခိုဟ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ချူ လိက် မၞုံကဵု ကဆံင် သၠုင် ရ။ ဝါကျသၟတ် တအ် ပံင်ကောံ တုဲ ပိုယ် ဒက်ပ္တန် ဝါကျ ဆက်စပ် ကေုာံ ဝါကျ ပံင်နှဴ မလှဲလး တအ် မာန် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[သဒ္ဒါ]]
* [[ဝါကျ]]
* [[ပိုဒ်လိက်မဟွံသေင်ဝါကျ]]
* [[နာမ်]]
* [[ကြိယာ]]

== နိဿဲ ==

* &quot;Clauses in Grammar&quot;. English Grammar Rules.
* Grammar and Structure, [[Wikipedia]].</text>
      <sha1>tb0vryyhcwbzc4ncom2x8qdge4wa3o7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53974</id>
      <parentid>53973</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>53974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7247" sha1="191b55d5nnlubclqultk23aly0e551j" xml:space="preserve">'''ဝါကျသၟတ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ကဏ္ဍဝါကျ''' ({{lang-en|Clause}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မၞုံကဵု ဇာတ် ကေုာံ ကြိယာ မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဍေံ တန်တဴ နဒဒှ် [[ဝါကျ]] အလုံ မွဲ သၠးသၠးပွးပွး မာန် တုဲ၊ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဍေံ ဒး ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝါကျ တၞဟ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် မဍိုက်ပေင် ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
ဝါကျသၟတ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ ဝါကျ မၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေင် မွဲ ရ။ ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[ပိုဒ်အရေဝ်]] ဟိုတ်နူကဵု ဍေံ နွံ ကု မၞိဟ်မပ္တုဲကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇာတ်၊ ကေုာံ ကမၠောန် မပ္တုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကြိယာ ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျ ဇၞော် မွဲ မ္ဂး ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဝါကျသၟတ် မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင် ကု မွဲ မာန် ရ။

== ၂။ ဂကူ ဝါကျသၟတ် အဓိကဂမၠိုင် ==
အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ လိက် ဂှ်၊ ဝါကျသၟတ် တအ် ပါ် လဝ် ဂကူ အဓိက ၜါ သာ် ရ။

* '''ဝါကျသၟတ် သၠးပွး:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မတန်တဴ လတူ အလဵု ဇကု ဍေံ နဒဒှ် ဝါကျ အလုံ မွဲ ဂွံ ရ။ ဍေံ ကဵု အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေင် တုဲ ဟွံဒး ဗဒဗဒါဲ ကု ဝါကျ တၞဟ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;အဲ စ ပုင်။&quot; ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;အဲ&quot; ဂှ် ဒှ် ဇာတ် တုဲ &quot;စ&quot; ဂှ် ဒှ် ကြိယာ ရ၊ အဓိပ္ပါယ် လေဝ် ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် ရ။
* '''ဝါကျသၟတ် လစှ်ေ:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မတန်တဴ လတူ အလဵု ဇကု ဍေံ မွဲ ဓဝ် ဟွံဂွံ ရ။ ၜိုန်ရ ဇာတ် ကဵု ကြိယာ ပါ ဍိုက်ပေင် ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဒး ဆက်စပ် ဗဒဗဒါဲ ဒၟံင် ကု ဝါကျသၟတ် သၠးပွး တၞဟ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် အလုံအလုံ မာန် ရ။ ဍေံ ဗွဲမဂၠိုင် စ လဝ် နကဵု မအရေဝ် ဆက်စၠောအ် မပ္တံကဵု (အခိင်၊ ဟိုတ်နူ၊ ၜိုန်ရ၊ ယဝ်ရ) တအ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;အခိင် အဲ မစိုပ် သ္ၚိ ဂှ်...&quot; ပ္ဍဲ ဏအ် ၜိုန်ရ &quot;အဲ&quot; ကဵု &quot;စိုပ်&quot; ပါ ကီု လေဝ်၊ ဝါကျ ဏအ် ဟွံဍိုက်ပေင် ဏီ တုဲ ဒး ဆက် နွံ ဒၟံင် ဏီ ရ။

== ၃။ ဂကူ ဝါကျသၟတ် လစှ်ေဂမၠိုင် ==
ဝါကျသၟတ် လစှ်ေ တအ် ဂှ် လၟေင် အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ ဝါကျ ဇၞော် ဂှ် ပါ် လဝ် ပိ ဂကူ ပၠန် ရ။

* '''ဝါကျသၟတ် နာမ်:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[နာမ်]] မွဲ ပ္ဍဲ ဝါကျ ဇၞော် ရ။ ဍေံ ဒှ် ဇာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ် သွက် ဝါကျ ဂှ် မာန် ရ။
** ဥပမာ - &quot;အရာ ညး မဟီု ဂှ် ဒှ် ဒတန် ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;အရာ ညး မဟီု ဂှ်&quot; ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမ် ရ။)
* '''ဝါကျသၟတ် နာမဝိသေသန:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမဝိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု အဓိပ္ပါယ် နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;မၞိဟ်တြုဟ် မကွာ် ကၠုင် ဒၟံင် ဂှ် ဒှ် အစာဘာ အဲ ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;မကွာ် ကၠုင် ဒၟံင် ဂှ်&quot; ထပ် ပသောင် ကဵု &quot;မၞိဟ်တြုဟ်&quot; ရ။)
* '''ဝါကျသၟတ် ကြိยาวိသေသန:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ကြိยาวိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု [[ကြိယာ]]၊ ထ္ၜး ကဵု အခိင်၊ ဟိုတ်ဖိုလ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ ရ။
** ဥပမာ - &quot;ဟိုတ်နူ ဗြဲ ဂူ တုဲ၊ ပိုယ် ဟွံအာ ဝေင် ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ဟိုတ်နူ ဗြဲ ဂူ တုဲ&quot; ဂှ် ထ္ၜး ကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် ရ။)

== ၄။ ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ==
ပရေင် လ္ၚတ် ဝါကျသၟတ် ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ တီကၠိုဟ် လဒက်ပ္တန် ဝါကျ မခိုဟ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ချူ လိက် မၞုံကဵု ကဆံင် သၠုင် ရ။ ဝါကျသၟတ် တအ် ပံင်ကောံ တုဲ ပိုယ် ဒက်ပ္တန် ဝါကျ ဆက်စပ် ကေုာံ ဝါကျ ပံင်နှဴ မလှဲလး တအ် မာန် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[သဒ္ဒါ]]
* [[ဝါကျ]]
* [[ပိုဒ်အရေဝ်]]
* [[နာမ်]]
* [[ကြိယာ]]

== နိဿဲ ==

* &quot;Clauses in Grammar&quot;. English Grammar Rules.
* Grammar and Structure, [[Wikipedia]].</text>
      <sha1>191b55d5nnlubclqultk23aly0e551j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53975</id>
      <parentid>53974</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7318" sha1="3mg2ii8cd8rjubxsqtxxlrzkw4h8ng7" xml:space="preserve">'''ဝါကျသၟတ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ကဏ္ဍဝါကျ''' ({{lang-en|Clause}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကောံ မအရေဝ် မၞုံကဵု ဇာတ် ကေုာံ ကြိယာ မပံင်ကောံ လဝ် ရေင်သ္ကအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဍေံ တန်တဴ နဒဒှ် [[ဝါကျ]] အလုံ မွဲ သၠးသၠးပွးပွး မာန် တုဲ၊ ဝါကျသၟတ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဍေံ ဒး ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝါကျ တၞဟ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် မဍိုက်ပေင် ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
ဝါကျသၟတ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် လဒက်ပ္တန် အဓိက သွက်ဂွံ ချူ ဝါကျ မၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေင် မွဲ ရ။ ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[ပိုဒ်အရေဝ်]] ဟိုတ်နူကဵု ဍေံ နွံ ကု မၞိဟ်မပ္တုဲကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇာတ်၊ ကေုာံ ကမၠောန် မပ္တုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကြိယာ ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ဝါကျ ဇၞော် မွဲ မ္ဂး ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဝါကျသၟတ် မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင် ကု မွဲ မာန် ရ။

== ၂။ ဂကူ ဝါကျသၟတ် အဓိကဂမၠိုင် ==
အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ လိက် ဂှ်၊ ဝါကျသၟတ် တအ် ပါ် လဝ် ဂကူ အဓိက ၜါ သာ် ရ။

* '''ဝါကျသၟတ် သၠးပွး:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မတန်တဴ လတူ အလဵု ဇကု ဍေံ နဒဒှ် ဝါကျ အလုံ မွဲ ဂွံ ရ။ ဍေံ ကဵု အဓိပ္ပါယ် ဍိုက်ပေင် တုဲ ဟွံဒး ဗဒဗဒါဲ ကု ဝါကျ တၞဟ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;အဲ စ ပုင်။&quot; ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;အဲ&quot; ဂှ် ဒှ် ဇာတ် တုဲ &quot;စ&quot; ဂှ် ဒှ် ကြိယာ ရ၊ အဓိပ္ပါယ် လေဝ် ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် ရ။
* '''ဝါကျသၟတ် လစှ်ေ:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မတန်တဴ လတူ အလဵု ဇကု ဍေံ မွဲ ဓဝ် ဟွံဂွံ ရ။ ၜိုန်ရ ဇာတ် ကဵု ကြိယာ ပါ ဍိုက်ပေင် ကီု လေဝ်၊ ဍေံ ဒး ဆက်စပ် ဗဒဗဒါဲ ဒၟံင် ကု ဝါကျသၟတ် သၠးပွး တၞဟ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် အလုံအလုံ မာန် ရ။ ဍေံ ဗွဲမဂၠိုင် စ လဝ် နကဵု မအရေဝ် ဆက်စၠောအ် မပ္တံကဵု (အခိင်၊ ဟိုတ်နူ၊ ၜိုန်ရ၊ ယဝ်ရ) တအ် ရ။
** ဥပမာ - &quot;အခိင် အဲ မစိုပ် သ္ၚိ ဂှ်...&quot; ပ္ဍဲ ဏအ် ၜိုန်ရ &quot;အဲ&quot; ကဵု &quot;စိုပ်&quot; ပါ ကီု လေဝ်၊ ဝါကျ ဏအ် ဟွံဍိုက်ပေင် ဏီ တုဲ ဒး ဆက် နွံ ဒၟံင် ဏီ ရ။

== ၃။ ဂကူ ဝါကျသၟတ် လစှ်ေဂမၠိုင် ==
ဝါကျသၟတ် လစှ်ေ တအ် ဂှ် လၟေင် အတိုင် ကမၠောန် ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲ ဝါကျ ဇၞော် ဂှ် ပါ် လဝ် ပိ ဂကူ ပၠန် ရ။

* '''ဝါကျသၟတ် နာမ်:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် [[နာမ်]] မွဲ ပ္ဍဲ ဝါကျ ဇၞော် ရ။ ဍေံ ဒှ် ဇာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ် သွက် ဝါကျ ဂှ် မာန် ရ။
** ဥပမာ - &quot;အရာ ညး မဟီု ဂှ် ဒှ် ဒတန် ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;အရာ ညး မဟီု ဂှ်&quot; ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမ် ရ။)
* '''ဝါကျသၟတ် နာမဝိသေသန:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် နာမဝိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု အဓိပ္ပါယ် နာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်စား ရ။
** ဥပမာ - &quot;မၞိဟ်တြုဟ် မကွာ် ကၠုင် ဒၟံင် ဂှ် ဒှ် အစာဘာ အဲ ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;မကွာ် ကၠုင် ဒၟံင် ဂှ်&quot; ထပ် ပသောင် ကဵု &quot;မၞိဟ်တြုဟ်&quot; ရ။)
* '''ဝါကျသၟတ် ကြိยาวိသေသန:''' ဍေံ ဒှ် ဝါကျသၟတ် မကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ကြိยาวိသေသန သွက်ဂွံ ထပ် ပသောင် ကဵု [[ကြိယာ]]၊ ထ္ၜး ကဵု အခိင်၊ ဟိုတ်ဖိုလ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ ရ။
** ဥပမာ - &quot;ဟိုတ်နူ ဗြဲ ဂူ တုဲ၊ ပိုယ် ဟွံအာ ဝေင် ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ဟိုတ်နူ ဗြဲ ဂူ တုဲ&quot; ဂှ် ထ္ၜး ကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် ရ။)

== ၄။ ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ==
ပရေင် လ္ၚတ် ဝါကျသၟတ် ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ တီကၠိုဟ် လဒက်ပ္တန် ဝါကျ မခိုဟ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ချူ လိက် မၞုံကဵု ကဆံင် သၠုင် ရ။ ဝါကျသၟတ် တအ် ပံင်ကောံ တုဲ ပိုယ် ဒက်ပ္တန် ဝါကျ ဆက်စပ် ကေုာံ ဝါကျ ပံင်နှဴ မလှဲလး တအ် မာန် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[သဒ္ဒါ]]
* [[ဝါကျ]]
* [[ပိုဒ်အရေဝ်]]
* [[နာမ်]]
* [[ကြိယာ]]

== နိဿဲ ==

* &quot;Clauses in Grammar&quot;. English Grammar Rules.
* Grammar and Structure, [[Wikipedia]].

[[Category:သဒ္ဒါ]] [[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]</text>
      <sha1>3mg2ii8cd8rjubxsqtxxlrzkw4h8ng7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နာမ်ဨကဝစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10626</id>
    <revision>
      <id>53985</id>
      <timestamp>2026-05-02T01:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''နာမ်ဨကဝစ်''' ({{lang-en|Singular noun}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကူ [[နာမ်]] မတွဟ် ထ္ၜး ကဵု မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်အရာ မွဲ ဓဝ် ရ။ ပ္ဍဲ အရေဝ်ဘာသာ ဗ...&quot;</comment>
      <origin>53985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4978" sha1="afl0h86e6cenaddpldsd6oly6q068f5" xml:space="preserve">'''နာမ်ဨကဝစ်''' ({{lang-en|Singular noun}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကူ [[နာမ်]] မတွဟ် ထ္ၜး ကဵု မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်အရာ မွဲ ဓဝ် ရ။ ပ္ဍဲ အရေဝ်ဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင်၊ ယဝ်ရ အရာ မွဲမွဲ ဂှ် နွံ ဆ မွဲ ဓဝ် မ္ဂး သုင်စောဲ နာမ်ဨကဝစ် တုဲ၊ ယဝ်ရ နွံ ဂၠိုင် ကု မွဲ မ္ဂး သုင်စောဲ [[နာမ်ဗဟုဝစ်]] ရ။ 

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
နာမ်ဨကဝစ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် သဒ္ဒါ အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ် ကေုာံ ပသောင် ကဵု ပရူပရာ မွဲမွဲ ဗွဲမကၠးဇ္ၚး ရ။ ဍေံ ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ် အရာ မွဲ ဓဝ် ညးမွဲ ဓဝ် (One single entity) ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ် မွဲ၊ ကၠဵု မွဲ၊ သ္ၚိ မွဲ။ ပ္ဍဲကဵု [[ဝါကျ]] မ္ဂး နာမ်ဨကဝစ် ဏအ် ဍေံ ကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ဇာတ် (Subject) ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ် (Object) သွက် ဝါကျ ဂှ် မာန် ရ။

== ၂။ ဗီုပြင် သုင်စောဲ ပ္ဍဲ ဘာသာမန် ==
ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ [[ဘာသာမန်]] မ္ဂး၊ မအရေဝ် နာမ် တအ် ဂှ် ဍေံ ဟွံပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် အက္ခရ် ဟိုတ်နူကဵု လၟိဟ် ဨကဝစ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဟုဝစ် ရ (ဟွံတုပ် ကု ဘာသာ မပ္တံကဵု အင်္ဂလိက် မဒး ထပ် စုတ် အက္ခရ် 's' လက္ကရဴ)။ ပ္ဍဲ ဘာသာမန် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ကဵု နာမ်ဨကဝစ် မ္ဂး ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ထပ် စုတ် ဂၞန် သင်္ချာ &quot;မွဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး မအရေဝ် ပသောင် ဗီုကဵု &quot;ဏအ် / ဂှ်&quot; ပ္ဍဲ လက္ကရဴ နာမ် ဂှ် ရ။ 
* ဥပမာ - &quot;ကွးဘာ မွဲ&quot;၊ &quot;ပြကိုဟ် ဏအ်&quot;၊ &quot;ကၠဵု ဂှ်&quot;။ (ပ္ဍဲ ဏအ် ကွးဘာ၊ ပြကိုဟ်၊ ကၠဵု တအ် ဂှ် ဒှ် နာမ်ဨကဝစ် ရ)။

== ၃။ တၞဟ်ခြာ အကြာ ဨကဝစ် ကဵု ဗဟုဝစ် ==
* '''နာမ်ဨကဝစ် (Singular Noun):''' မတွဟ် ထ္ၜး အရာ မွဲ ဓဝ်။ (ဥပမာ - သ္ၚိ၊ ကွဳစက်၊ လိက်)
* '''နာမ်ဗဟုဝစ် (Plural Noun):''' မတွဟ် ထ္ၜး အရာ ဂၠိုင် ကု မွဲ။ ပ္ဍဲ ဘာသာမန် မ္ဂး သွက်ဂွံ ထ္ၜး ဗဟုဝစ် ဂှ် ညးတအ် ထပ် စုတ် မအရေဝ် မပ္တံကဵု &quot;တအ် / ဂမၠိုင်&quot; ပ္ဍဲ လက္ကရဴ နာမ် ဂှ် ရ။ (ဥပမာ - သ္ၚိ တအ်၊ ကွဳစက် ဂမၠိုင်၊ လိက် တအ်)

== ၄။ ဥပမာ ပ္ဍဲ ဝါကျဂမၠိုင် ==
နာမ်ဨကဝစ် တအ် ဂှ် ပ္ဍဲ ဝါကျ မ္ဂး သုင်စောဲ ဗီု ဏအ် ရ - 
* &quot;'''အစာဘာ''' ကၠုင် ဒၟံင် ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;အစာဘာ&quot; ဂှ် ဒှ် နာမ်ဨကဝစ် တုဲ မၞိဟ်မွဲ ဓဝ် ကိုပ်စၞး လဝ် ရ။)
* &quot;အဲ ရာန် ကၠုင် '''ကွဳစက်''' မွဲ တၟိ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ကွဳစက်&quot; ဂှ် ဒှ် နာမ်ဨကဝစ် ရ။)
* &quot;'''သ္ၚိ''' ဂှ် ဇၞော် ဗွဲမလောန်။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;သ္ၚိ&quot; ဂှ် ဒှ် နာမ်ဨကဝစ် တုဲ ထ္ၜး လဝ် သ္ၚိ မွဲ မ ဓဝ် ရ။)

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သဒ္ဒါ]]
* [[နာမ်]]
* [[နာမ်ဗဟုဝစ်]]
* [[ဝါကျ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Singular and Plural Nouns&quot;. Grammar Dictionary.
* Grammar and Noun Structure, [[Wikipedia]].

[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]</text>
      <sha1>afl0h86e6cenaddpldsd6oly6q068f5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နာမ်ဗဟုဝစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10627</id>
    <revision>
      <id>53986</id>
      <timestamp>2026-05-02T02:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''နာမ်ဗဟုဝစ်''' ({{lang-en|Plural noun}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကူ [[နာမ်]] မတွဟ် ထ္ၜး ကဵု လၟိဟ် မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်အရာ မဂၠိုင် ကု မွဲ ရ။ ပ္ဍ...&quot;</comment>
      <origin>53986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5544" sha1="cow66m1b83pn3zy3et74eyxistyirg9" xml:space="preserve">'''နာမ်ဗဟုဝစ်''' ({{lang-en|Plural noun}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကူ [[နာမ်]] မတွဟ် ထ္ၜး ကဵု လၟိဟ် မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်အရာ မဂၠိုင် ကု မွဲ ရ။ ပ္ဍဲ အရေဝ်ဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင်၊ ယဝ်ရ အရာ မွဲမွဲ ဂှ် နွံ ဆ မွဲ ဓဝ် မ္ဂး သုင်စောဲ [[နာမ်ဨကဝစ်]] တုဲ၊ ယဝ်ရ နွံ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင် ကု ၜါ မ္ဂး သုင်စောဲ နာမ်ဗဟုဝစ် ဏအ် ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
နာမ်ဗဟုဝစ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဇိုင် သဒ္ဒါ အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ် ကေုာံ ပသောင် ကဵု ပရူပရာ မွဲမွဲ ညံင် ဂွံ တီ ဒဒှ်ရ ဍေံ နွံ ဂၠိုင် ကု မွဲ (More than one entity) ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ် တအ်၊ ကၠဵု ဂမၠိုင်၊ သ္ၚိ ၜါ မ။ ပ္ဍဲကဵု [[ဝါကျ]] မ္ဂး နာမ်ဗဟုဝစ် ဏအ် ဍေံ ကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ဇာတ် (Subject) ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ် (Object) သွက် ဝါကျ ဂှ် မာန် ရ။

== ၂။ ဗီုပြင် သုင်စောဲ ပ္ဍဲ ဘာသာမန် ==
ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ [[ဘာသာမန်]] မ္ဂး၊ မအရေဝ် နာမ် တအ် ဂှ် ဍေံ ဟွံပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် အက္ခရ် ဟိုတ်နူကဵု လၟိဟ် ဨကဝစ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဟုဝစ် ရ (ဟွံတုပ် ကု ဘာသာ အင်္ဂလိက် မဒး ထပ် စုတ် အက္ခရ် 's' ဟွံသေင်မ္ဂး 'es' လက္ကရဴ)။ ပ္ဍဲ ဘာသာမန် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ကဵု နာမ်ဗဟုဝစ် မ္ဂး ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ထပ် စုတ် မအရေဝ် မပ္တံကဵု &quot;တအ်&quot;၊ &quot;ဂမၠိုင်&quot;၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၞန် သင်္ချာ မဂၠိုင် ကု မွဲ (ဥပမာ - ၜါ၊ ပိ၊ စှ်) ပ္ဍဲ လက္ကရဴ နာမ် ဂှ် ရ။

* '''တအ်''': သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ထ္ၜး ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်/အရာ မဂၠိုင် အိုတ်။ (ဥပမာ - ကွးဘာ တအ်၊ ညး တအ်၊ သ္ၚိ တအ်)။
* '''ဂမၠိုင်''': ဗွဲမဂၠိုင် သုင်စောဲ ပ္ဍဲ လိက်ပတ်၊ အခိုက်ကၞာ ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မနွံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်။ (ဥပမာ - ပြကိုဟ် ဂမၠိုင်၊ ဍုင် ဂမၠိုင်)။
* '''ဂၞန် သင်္ချာ''': သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ထ္ၜး လၟိဟ် ကၠးကၠး။ (ဥပမာ - ကၠဵု ပိ မ၊ သ္ၚိ မသုန် မ)။

== ၃။ တၞဟ်ခြာ အကြာ ဨကဝစ် ကဵု ဗဟုဝစ် ==
* '''[[နာမ်ဨကဝစ်]] (Singular Noun):''' မတွဟ် ထ္ၜး အရာ မွဲ ဓဝ်။ (ဥပမာ - သ္ၚိ၊ ကွဳစက်၊ လိက်)
* '''နာမ်ဗဟုဝစ် (Plural Noun):''' မတွဟ် ထ္ၜး အရာ ဂၠိုင် ကု မွဲ။ (ဥပမာ - သ္ၚိ တအ်၊ ကွဳစက် ဂမၠိုင်၊ လိက် ၜါ ကၞပ်)

== ၄။ ဥပမာ ပ္ဍဲ ဝါကျဂမၠိုင် ==
နာမ်ဗဟုဝစ် တအ် ဂှ် ပ္ဍဲ ဝါကျ မ္ဂး သုင်စောဲ ဗီု ဏအ် ရ - 
* &quot;'''အစာဘာ တအ်''' ကၠုင် စိုပ် ဒၟံင် ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;အစာဘာ တအ်&quot; ဂှ် ဒှ် နာမ်ဗဟုဝစ် တုဲ ထ္ၜး လဝ် အစာဘာ ဂၠိုင် ကု မွဲ တၠ ရ။)
* &quot;အဲ ရာန် ကၠုင် '''ကွဳစက် ၜါ မ'''။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ကွဳစက် ၜါ မ&quot; ဂှ် ဒှ် နာမ်ဗဟုဝစ် ရ။)
* &quot;'''ဍုင် ဂမၠိုင်''' ပ္ဍဲ ဥရောပ ဂှ် ကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန်။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ဍုင် ဂမၠိုင်&quot; ဂှ် ဒှ် နာမ်ဗဟုဝစ် ရ။)

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သဒ္ဒါ]]
* [[နာမ်]]
* [[နာမ်ဨကဝစ်]]
* [[ဝါကျ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Singular and Plural Nouns&quot;. Grammar Dictionary.
* Grammar and Noun Structure, [[Wikipedia]].

[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]</text>
      <sha1>cow66m1b83pn3zy3et74eyxistyirg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နာမ်မစပ်ကဵုညးမွဲဓဝ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10628</id>
    <revision>
      <id>53989</id>
      <timestamp>2026-05-02T02:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''နာမ်မစပ်ကဵုညးမွဲဓဝ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပုဂ္ဂလနာမ်''' ({{lang-en|Proper noun}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကူ [[နာမ်]] မသုင်စောဲ သွက်ဂွံ ကော်ခဴ စၟတ်သမ္တီ ယၟု မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန...&quot;</comment>
      <origin>53989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6387" sha1="dcwu5bskc65nkwh20axtkplxpc9ctnk" xml:space="preserve">'''နာမ်မစပ်ကဵုညးမွဲဓဝ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပုဂ္ဂလနာမ်''' ({{lang-en|Proper noun}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် ဂကူ [[နာမ်]] မသုင်စောဲ သွက်ဂွံ ကော်ခဴ စၟတ်သမ္တီ ယၟု မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ ဍုင်ကွာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်အရာ မွဲမွဲ ဗွဲမကၠးဇ္ၚး ကေုာံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု အရာ တၞဟ် တအ် ရ။ ဍေံ ဝွံ တွဟ် ထ္ၜး ကဵု အရာ မနွံ ဆ မွဲ ဓဝ်၊ ညးမွဲ ဓဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မစၟတ်သမ္တီ လဝ် နကဵု ယၟု တၟေင် အလဵု ဇကု ဍေံ ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
ပုဂ္ဂလနာမ် (Proper Noun) ဏအ် ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု သာမညနာမ် (Common Noun) ရ။ သာမညနာမ် ဂှ် ကော်ခဴ အရာ မွဲမွဲ နကဵု ယၟု ဓမ္မတာ (ဥပမာ - ဍုင်၊ မၞိဟ်၊ ဘာကျာ်) တုဲ၊ ပုဂ္ဂလနာမ် ဂှ် ထ္ၜး ကဵု ယၟု ကၠးကၠး မစပ်ကဵု အရာ ဂှ် ဆ မွဲ ဓဝ် ရ (ဥပမာ - ဍုင် မတ်မလီု၊ နာဲအံင်ဇေယျ၊ ကျာ်မုဟ်တဴ)။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ အင်္ဂလိက် ကေုာံ ဘာသာ ဥရောပ တအ် မ္ဂး ပုဂ္ဂလနာမ် တအ် ဂှ် ဒး ချူ စ နကဵု အက္ခရ် ဇၞော် (Capital letter) လၟိုန် ရ။

== ၂။ ဂကူ ပုဂ္ဂလနာမ်ဂမၠိုင် ==
ပုဂ္ဂလနာမ် ဟွံသေင်မ္ဂး နာမ်မစပ်ကဵုညးမွဲဓဝ် တအ် ဂှ် ပါ် လဝ် ဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု -

* '''ယၟု မၞိဟ်:''' ယၟု မကော်ခဴ ပူဂိုလ် မွဲမွဲ ကၠးကၠး။ 
** ဥပမာ - နာဲသိုက်၊ မိဍောင်၊ အာလေက်သာန်ဒါ၊ တဝ်မာရှေဗဳတ်။
* '''ယၟု ဒၞာဲဒတန် ကေုာံ ဍုင်:''' ယၟု မကော်ခဴ ဒၞာဲ ဌာန် တၟေင် ကေုာံ ပယျဵု တိဍာ်။ 
** ဥပမာ - [[အာရှ]]၊ [[ဥရောပ]]၊ [[သဝိတ်သဇြာလာန်]]၊ [[ကဳယေဗ်]]။
* '''ယၟု ဂကောံ၊ ရုင် ကေုာံ ကမ္မဏဳ:''' ယၟု မစၟတ်သမ္တီ လဝ် သွက် ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ရုင် မွဲမွဲ။ 
** ဥပမာ - [[သမဂ္ဂ ဥရောပ]]၊ တက္ကသိုလ် ဇြာဂရာဗ်၊ ကမ္မဏဳ အေပ်ပဲ (Apple)။
* '''ယၟု တ္ၚဲ၊ ဂိတု ကေုာံ သဘင်:''' ယၟု မကော်ခဴ အခိင် ကေုာံ သဘင် တၟေင်။ 
** ဥပမာ - တ္ၚဲအဒိုတ်၊ ဂိတု ပသာ်၊ သဘင် ခရေတ်သမာတ်။
* '''ယၟု ၜဳ၊ ဒဵု ကေုာံ ပထဝဳ:''' ယၟု မကော်ခဴ သဘာဝ တၟေင်။
** ဥပမာ - ၜဳ ဒနဳပါ၊ ဒဵု အာလ်ป์၊ ကၟာဍာ် ဂျဳနဳဗာ။

== ၃။ တၞဟ်ခြာ အကြာ ပုဂ္ဂလနာမ် ကဵု သာမညနာမ် ==
* '''သာမညနာမ် (Common Noun):''' မအရေဝ် မကော်ခဴ အရာ ဓမ္မတာ ဟွံမွဲ ကု စၟတ်သမ္တီ ယၟု ကၠးကၠး သွက် ညးမွဲ ဓဝ်။ (ဥပမာ - ဍုင်၊ တက္ကသိုလ်၊ ၜဳ၊ မၞိဟ်တြုဟ်)။
* '''ပုဂ္ဂလနာမ် (Proper Noun):''' မအရေဝ် မကော်ခဴ အရာ ဂှ် နကဵု ယၟု တၟေင် သွက် ညးမွဲ ဓဝ်၊ အရာ မွဲ ဓဝ်။ (ဥပမာ - [[လဳတေန်သတာင်]]၊ တက္ကသိုလ် ဝါသဝ်၊ ၜဳ ဗဳသတူလာ၊ နာဲအံင်)။

== ၄။ ဥပမာ ပ္ဍဲ ဝါကျဂမၠိုင် ==
နာမ်မစပ်ကဵုညးမွဲဓဝ် (ပုဂ္ဂလနာမ်) တအ် ဂှ် ပ္ဍဲ ဝါကျ မ္ဂး သုင်စောဲ ဗီု ဏအ် ရ - 
* &quot;'''နာဲသိုက်''' အာ ဝေင် '''ဍုင် မတ်မလီု''' ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;နာဲသိုက်&quot; ကဵု &quot;ဍုင် မတ်မလီု&quot; ဂှ် ဒှ် ယၟု တၟေင် မစပ်ကဵု ညးမွဲ ဓဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပုဂ္ဂလနာမ် ရ။)
* &quot;တက္ကသိုလ် မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ '''ပဝ်လာန်''' ဂှ် ဒှ် '''တက္ကသိုလ် ဝါသဝ်''' ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ပဝ်လာန်&quot; ကဵု &quot;တက္ကသိုလ် ဝါသဝ်&quot; ဂှ် ဒှ် ပုဂ္ဂလနာမ် ရ။)
* &quot;'''ၜဳ ဒနဳပါ''' ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် '''ဍုင် ကဳယေဗ်''' ရ။&quot; (ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;ၜဳ ဒနဳပါ&quot; ကဵု &quot;ဍုင် ကဳယေဗ်&quot; ဂှ် ဒှ် ပုဂ္ဂလနာမ် ရ။)

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သဒ္ဒါ]]
* [[နာမ်]]
* [[သာမညနာမ်]]
* [[နာမ်ဨကဝစ်]]
* [[ဝါကျ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Proper Nouns&quot;. Grammar Dictionary.
* Grammar and Noun Structure, [[Wikipedia]].

[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]</text>
      <sha1>dcwu5bskc65nkwh20axtkplxpc9ctnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဥပမာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10629</id>
    <revision>
      <id>53991</id>
      <timestamp>2026-05-02T03:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ဥပမာ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''နဲကဲ ပတောအ်ၜတ်''' ({{lang-en|Simile}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ကေုာံ ဗီုရပ်စပ်မအရေဝ် (Figures of speech) မ္ဂး ဍေံ ဒှ် နဲကဲ ပြကိုဟ် မပတောအ်ၜတ် အရာ ၜါ သာ် မဟွံတုပ် ရေင်...&quot;</comment>
      <origin>53991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7626" sha1="f1k8yng9f8qmglx831l1wmn1gc900j2" xml:space="preserve">'''ဥပမာ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''နဲကဲ ပတောအ်ၜတ်''' ({{lang-en|Simile}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ကေုာံ ဗီုရပ်စပ်မအရေဝ် (Figures of speech) မ္ဂး ဍေံ ဒှ် နဲကဲ ပြကိုဟ် မပတောအ်ၜတ် အရာ ၜါ သာ် မဟွံတုပ် ရေင်သ္ကအ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် မကၠးဇ္ၚး ကေုာံ ကျေဝ်ဂေါဝ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု နဲကဲ ဥပမာ ဏအ် မ္ဂး သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် အရာ ၜါ ဂှ် ညးတအ် သုင်စောဲ မအရေဝ် ပတောအ်ၜတ် မပ္တံကဵု &quot;ညံင်&quot;၊ &quot;ညံင်ရဴ&quot;၊ &quot;တုပ်ညံင်&quot;၊ &quot;ဗီုကဵု&quot; တအ် ရ။ ဍေံ ဝွံ ဒှ် နဲကဲ ဗိသုကာ လိက်ပတ် မပြာကတ် အိုတ် ကေုာံ သုင်စောဲ ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် [[ဘာသာမန်]] ကေုာံ ဘာသာ ဂၠးကဝ် တအ် ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ကေုာံ သဇိုင် ==
သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ သုင်စောဲ ဥပမာ (Simile) ဂှ် ဒှ် သွက်ဂွံ ပသောင် ထ္ၜး ကဵု အရာ မွဲမွဲ (မၞိဟ် ဟွံတီ ကၠးကၠး ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မညာတ် ကေတ် ဝါတ်) နကဵု ပရေင် ပတောအ်ၜတ် ကု အရာ တၞဟ် မွဲမွဲ (မၞိဟ် တီ လဝ် ကၠးကၠး တုဲတုဲ) ရ။ သုင်စောဲ နဲကဲ ဏအ် မ္ဂး ညးမဗှ် လိက် တအ် ကလိဂွံ ဓဝ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပ္ဍဲ စိုတ် (Mental image) ဗွဲမပြဟ် မာန် ရ။

== ၂။ အင်္ဂလက္ခဏာ လဒက်ပ္တန် (Components of a Simile) ==
အတိုင် ပြကိုဟ် အလင်္ကာ မ္ဂး၊ ဥပမာ မွဲ ဍိုက်ပေင် ဂွံ ဂှ် ဒး နွံ ကု အင်္ဂလက္ခဏာ ၄ သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ။
# '''ဥပမေယျ (Upameyya):''' အရာ မဒးဒုင် ပတောအ်ၜတ် (အရာ ပိုယ် မမိက်ဂွံ ပသောင် ထ္ၜး)။
# '''ဥပမာန (Upamana):''' အရာ မပတောအ်ၜတ် (အရာ ပိုယ် မကေတ် နင် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ဥပမာ)။
# '''သာဓာရဏ (Sadharana):''' ဂုဏ်သတ္တိ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ မတုပ် ရေင်သ္ကအ် အကြာ ဥပမေယျ ကဵု ဥပမာန။
# '''ဝါစက (Vacaka):''' မအရေဝ် မဆက်စၠောအ် ပတောအ်ၜတ် (ဥပမာ - ညံင်၊ ဗီုကဵု၊ တုပ်ညံင်)။

*(ဥပမာ ပ္ဍဲ ဝါကျ - &quot;မုက္ခဝါ ညး ကျေဝ်ဂေါဝ် တုပ်ညံင် ဂိတု ပေင်&quot;။ ပ္ဍဲ ဏအ် &quot;မုက္ခဝါ ညး&quot; ဂှ် ဒှ် ဥပမေယျ၊ &quot;ဂိတု ပေင်&quot; ဂှ် ဒှ် ဥပမာန၊ &quot;ကျေဝ်ဂေါဝ်&quot; ဂှ် ဒှ် သာဓာရဏ တုဲ &quot;တုပ်ညံင်&quot; ဂှ် ဒှ် ဝါစက ရ။)*

== ၃။ ဥပမာ မသုင်စောဲစဂၠိုင် ပ္ဍဲ အရေဝ်မန် ==
ပ္ဍဲကဵု အရေဝ် ဟီုဂး လၟေင် တ္ၚဲ ကေုာံ ပ္ဍဲ လိက်ပတ် မန် မ္ဂး ပိုယ် ဂွံ ဆဵု ကေတ် နဲကဲ ဥပမာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ 
* '''လပါ် ရုပ်သာ် ကေုာံ ဗီုပြင်:'''
** ဇြိုင် ''ညံင်ရဴ'' တၟအ် (Heavy as a stone)
** သ္အးဇ္ၚး ''တုပ်ညံင်'' ဖန် (Clear as glass)
** လမ္စံက် ''ဗီုကဵု'' ချး (Black as charcoal)
* '''လပါ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ အကာဲအရာ:'''
** ထေဲ ''ညံင်ရဴ'' ပၟတ် (Angry like fire)
** ပရဟ် ''ညံင်'' လဗိုတ် ကျာ (Fast like the wind)
** မောဝ် ''ညံင်ရဴ'' ပ္ကဴ (Fragrant as a flower)

== ၄။ တၞဟ်ခြာ အကြာ ဥပမာ (Simile) ကဵု ရူပက (Metaphor) ==
ပ္ဍဲကဵု ဗီုရပ်စပ်မအရေဝ် မ္ဂး ဥပမာ (Simile) ကဵု [[ရူပက]] (Metaphor) ၜါ ဏအ် ဍေံ တုပ် လပါ် ပရေင် ပတောအ်ၜတ် ကီု လေဝ်၊ ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ဍေံ တၞဟ်ခြာ ဒၟံင် ရ။
* '''ဥပမာ (Simile):''' သုင်စောဲ မအရေဝ် ဆက်စၠောအ် &quot;ညံင်၊ ဗီုကဵု&quot; တုဲ ပတောအ်ၜတ် ကၠးကၠး။ 
** (ဥပမာ - အခိင် ဂှ် ပရဟ် '''ညံင်ရဴ''' လှာ် မာန် ရ။ Time flies like an arrow.)
* '''ရူပက (Metaphor):''' ဟွံသုင်စောဲ မအရေဝ် ဆက်စၠောအ် တုဲ စၟတ်သမ္တီ ထောအ် အရာ ၜါ ဂှ် ဒှ် မွဲ ဓဝ် တိုက်ရိုက်။
** (ဥပမာ - အခိင် ဂှ် ဒှ် လှာ် ရ။ Time is an arrow.)

== ၅။ ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ လိက်ပတ် ==
နဲကဲ ဥပမာ ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် ချူ လိက်ပတ် မပ္တံကဵု ဒွက်၊ ကဗျ၊ လိက်ပရေင် ကေုာံ ဝတ္ထု တအ် ရ။
* '''ကဵု ဓဝ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် (Imagery):''' ဍေံ ဗိုင် ရီု ထံက်ပင် ကဵု ညးမဗှ် လိက် တအ် ညံင် ဂွံ ညာတ် ကေတ် ရုပ်ရဴ သဘာဝ ကေုာံ ရသ လိက် ဂှ် ကၠးကၠးဇ္ၚးဇ္ၚး ရ။
* '''ဖန်ဗဒှ် လိက် ညံင် ဂွံ ဂျိုင် (Expressiveness):''' လိက် မဟွံမွဲ ကု ဥပမာ မ္ဂး ဍေံ ကှ်စာတ် ဒၟံင် တုဲ၊ ယဝ်ရ စုတ် လဝ် ဥပမာ မ္ဂး လိက် ဂှ် ဂျိုင် ကၠုင် တုဲ ဇာဇြိုင် တံင် ကေတ် စိုတ် ညးမဗှ် လိက် တအ် မာန် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သဒ္ဒါ]]
* [[ရူပက]]
* [[အလင်္ကာ]]
* [[အရေဝ်ဘာသာ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Simile in Literature&quot;. Literary Devices.
* Figures of Speech, [[Wikipedia]].

[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>f1k8yng9f8qmglx831l1wmn1gc900j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာမေဍိတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10630</id>
    <redirect title="အာမေဍိက်" />
    <revision>
      <id>53994</id>
      <timestamp>2026-05-02T03:30:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အာမေဍိတ်]] ဇရေင် [[အာမေဍိက်]]: typo</comment>
      <origin>53994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="r3mahro5swjtrzyqho4s7ovmjsa4e3b" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အာမေဍိက်]]</text>
      <sha1>r3mahro5swjtrzyqho4s7ovmjsa4e3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေင်္ဂလိက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10631</id>
    <revision>
      <id>53997</id>
      <timestamp>2026-05-02T07:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country|conventional_long_name=ဍုင် အေင်္ဂလိက်|native_name=England|common_name=အေင်္ဂလိက်|image_flag=Flag of England.svg|image_coat=Royal Arms of England.svg|image_map=England in the UK and Europe.svg|map_caption=ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် အေင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင...&quot;</comment>
      <origin>53997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12096" sha1="04x8x6jjchj977jdginr30l1heu9uaz" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ဍုင် အေင်္ဂလိက်|native_name=England|common_name=အေင်္ဂလိက်|image_flag=Flag of England.svg|image_coat=Royal Arms of England.svg|image_map=England in the UK and Europe.svg|map_caption=ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် အေင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ (UK) ကေုာံ ဥရောပ|capital=[[လာန်ဒါန်]]|coordinates=51°30′N 0°07′W|largest_city=[[လာန်ဒါန်]]|official_languages=ဘာသာ အေင်္ဂလိက်|government_type=သၞောတ်ပါလဳမာန် သၟိင်တၠ (မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ)|leader_title1=သၟိင်တၠ|leader_name1=သၟိင် ချာလ် တတိယ|leader_title2=သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (UK)|leader_name2=ကေယာ သတာမာ|area_km2=၁၃၀,၂၇၉|population_estimate=၅၇ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၂)|currency=သြန် ပံင် သတာလိန် (GBP)|time_zone=GMT (UTC+0)}}'''အေင်္ဂလိက်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''အင်္ဂလာန်''' ({{lang-en|England}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု [[ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ]] (United Kingdom) မွဲ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ပယျဵု ဍေံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[သကတ်တလာန်]] (Scotland)၊ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဝေလသ်]] (Wales) တုဲ၊ လပါ်ဗမံက် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ သၟဝ်ကျာ (North Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ ဂှ် ဆက်စပ် ကု ပြင်ၜဳ အေင်္ဂလိက် (English Channel) မဒှ် ၜဳ မပါ်ခြာ လဝ် ဍေံ ကု ဍုင် [[ပြင်သေတ်]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[လာန်ဒါန်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ဍုင် အေင်္ဂလိက် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် မလှဲလး ကေုာံ ဒဵု သၟတ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ လပါ် လဒေါဝ် ကဵု သၠုင်ကျာ ရ။

* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' လပါ် သၟဝ်ကျာ ဂှ် နွံ ကု ဓရိုင်ဒဵု ပေန်နဳနဳသ် (Pennines) ကေုာံ ဒေသ ကၟာဍာ် (Lake District) မကျေဝ်ဂေါဝ် ရ။ ၜဳ ဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ၜဳ တိမ်းသ် (Thames) မဇွောဝ် ဖြတ် ဍုင် [[လာန်ဒါန်]] ကေုာံ ၜဳ သေဗာန် (Severn) ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ၜဳ သမၠဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ ဗြဲ ဂူ စ နွံ ဂၠိုင် အလုံ မွဲ သၞာံ တုဲ၊ ဥတု ကသီု ဂံက်သြိုဟ် ၜိုတ်ရုံဂံင် တုဲ ဥတု ကညင် ကမ္တဴ သၟဟ်အစောမ် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==

* '''မသတ္တု ကေုာံ ဒြဟတ်:''' ဍုင် ဏအ် ကိုပ်ကၠာ တေအ် နွံ ကု သယံဇာတ တၟအ်ချး ကေုာံ ပသဲ ဗွဲမဂၠိုင် မဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပၠန်ဂတး ကမၠောန် စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ တေအ် ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ နူ ၜဳ သၟဝ်ကျာ ဂှ် ဒှ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ပရေင် ဒြဟတ် လျးပၟတ် ရ။
* '''တိ တဵုလွဳ:''' တိဍာ် လပါ် သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဗမံက် ဂှ် ညးတအ် သုင်စောဲ သွက် ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ လွဳ တိရစ္ဆာန် (မပ္တံကဵု သဵု ကေုာံ ဂၠဴ) ဗွဲမလှဲလး ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==

* '''ဥယျာဉ် သဘာဝ:''' ဍုင် အေင်္ဂလိက် နွံ ကု ဥယျာဉ် သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဒေသ ကၟာဍာ် (Lake District) ကေုာံ Peak District တအ် သွက်ဂွံ မင်မဲ သဘာဝ တၞံဆု ကေုာံ ပွဳပွူ တိရစ္ဆာန် ရ။
* '''ပရေင် သ္ၚေက် ပွဳပွူ ဍုင်:''' သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဍုင်ဇၞော် မဇၞော် လောန် အာ ဂှ် ညးတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် သၞောဝ် &quot;ခါတ် သ္ၚေက်&quot; (Green Belts) ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဍုင်ဇၞော် မပ္တံကဵု လာန်ဒါန် ညံင် သဘာဝ တၞံဆု ဂွံ သှ်ေၜိုတ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==

* '''ခေတ် ကိုပ်ကၠာ:''' တိဍာ် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။ ကြဴနူ ရဝ်မာန် တအ် တိတ် အာ ဂှ်၊ ဂကူ အေန်ဂလဝ်-သာက်သန် (Anglo-Saxons) တအ် ကၠုင် စိုပ် တုဲ ဒက်ပ္တန် လဝ် ဍုင် ကေုာံ ခေတ် အေင်္ဂလိက် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။
* '''ပရေင် ပြံင်လှာဲ နဝ်မာန်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၀၆၆ ဂှ် ဂကူ နဝ်မာန် တအ် နူ ဍုင် ပြင်သေတ် လုပ် သီ ကေတ် တုဲ၊ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ ဍုင် ပြံင်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။
* '''အေန်ပါယာ ဗြိတိန်:''' အေင်္ဂလိက် ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် အေန်ပါယာ ဗြိတိန် (British Empire) မဒှ် အေန်ပါယာ မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ သြဇာ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ခေတ် လၟုဟ်:''' လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ကရေက် မွဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ (UK) တုဲ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် ဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ကေုာံ ပါလဳမာန် ဗြိတိန် ပ္ဍဲ လာန်ဒါန် ဒှ် အဓိက ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==

* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် နွံ ၜိုတ် ၅၇ မဳလဳယာန် တုဲ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာ သာ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် (Church of England) ဂှ် ဒှ် သာသနာ အဓိက ကီု လေဝ်၊ သာသနာ အေတ်သလာမ်၊ ဟိန္ဒူ ကေုာံ မၞိဟ် ဟွံလျိုင်ပတှ်ေ သာသနာ တအ် လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''အရေဝ် ဘာသာ:''' ဘာသာ အေင်္ဂလိက် ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ကေုာံ အရေဝ် မဟီုဂး ဂၠိုင် အိုတ် တုဲ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ မပြာကတ် အိုတ် အလုံ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ယေန်သၞာင် အေင်္ဂလိက် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် နကဵု ကွတ် လိက်ပတ် (ဥပမာ - ဝဳလဳယာမ် ရှိတ်သပဳယျာ)၊ ကွတ် ဒယှ်ေဒွက် (ဥပမာ - The Beatles) ကေုာံ ပရေင် ဝေင် ဇိုင် (Football)၊ ကြဳကေတ် (Cricket) ကေုာံ ရပ်ဗဳ (Rugby) မဒှ် ကစား မစက္တဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==

* '''တက္ကသိုလ် ဒယှ်:''' ဍုင် အေင်္ဂလိက် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ကဆံင် သၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု တက္ကသိုလ် အံက်သဖောဒ် (University of Oxford)၊ တက္ကသိုလ် ကေမ်ဗရဳတ်ချ် (University of Cambridge)၊ တက္ကသိုလ် ကဝ်လိပ် လာန်ဒါန် (UCL) ကေုာံ Imperial College London တအ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
အေင်္ဂလိက် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ ကေုာံ ဂၠးကဝ် ရ။

* '''လာန်ဒါန်:''' ဍုင် လာန်ဒါန် ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု သြန်ဘဏ္ဍာ (Global Financial Centre) ဇၞော် အိုတ် မွဲ အလုံ ဂၠးကဝ် တုဲ မၞုံကဵု ရုင် ကမ္မဏဳ ဒယှ် တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ဘဏ်၊ ကမၠောန် ပရေင် ပညာ၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဂဥုဲ (Pharmaceuticals)၊ ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT) ကေုာံ ကမၠောန် ပတိတ် က္ၜင်ကျာ တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက သွက် ဍုင် ဏအ် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ]]
* [[လာန်ဒါန်]]
* [[ဝေလသ်]]
* [[သကတ်တလာန်]]
* [[ဥရောပ]]

== နိဿဲ ==

* &quot;England Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: United Kingdom&quot;. CIA.
* England, [[Wikipedia]].</text>
      <sha1>04x8x6jjchj977jdginr30l1heu9uaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>53998</id>
      <parentid>53997</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိဿဲ */</comment>
      <origin>53998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12297" sha1="4svf5u5gswnou51zhgd94pd521d8ogk" xml:space="preserve">{{Infobox country|conventional_long_name=ဍုင် အေင်္ဂလိက်|native_name=England|common_name=အေင်္ဂလိက်|image_flag=Flag of England.svg|image_coat=Royal Arms of England.svg|image_map=England in the UK and Europe.svg|map_caption=ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် အေင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ (UK) ကေုာံ ဥရောပ|capital=[[လာန်ဒါန်]]|coordinates=51°30′N 0°07′W|largest_city=[[လာန်ဒါန်]]|official_languages=ဘာသာ အေင်္ဂလိက်|government_type=သၞောတ်ပါလဳမာန် သၟိင်တၠ (မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ)|leader_title1=သၟိင်တၠ|leader_name1=သၟိင် ချာလ် တတိယ|leader_title2=သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (UK)|leader_name2=ကေယာ သတာမာ|area_km2=၁၃၀,၂၇၉|population_estimate=၅၇ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၂)|currency=သြန် ပံင် သတာလိန် (GBP)|time_zone=GMT (UTC+0)}}'''အေင်္ဂလိက်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''အင်္ဂလာန်''' ({{lang-en|England}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု [[ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ]] (United Kingdom) မွဲ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ပယျဵု ဍေံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် [[သကတ်တလာန်]] (Scotland)၊ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် [[ဝေလသ်]] (Wales) တုဲ၊ လပါ်ဗမံက် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ သၟဝ်ကျာ (North Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ ဂှ် ဆက်စပ် ကု ပြင်ၜဳ အေင်္ဂလိက် (English Channel) မဒှ် ၜဳ မပါ်ခြာ လဝ် ဍေံ ကု ဍုင် [[ပြင်သေတ်]] ရ။ ဍုင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[လာန်ဒါန်]] ရ။

== ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ ==
တိဍာ် ဍုင် အေင်္ဂလိက် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် မလှဲလး ကေုာံ ဒဵု သၟတ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ လပါ် လဒေါဝ် ကဵု သၠုင်ကျာ ရ။

* '''ဒဵု ကေုာံ ၜဳ:''' လပါ် သၟဝ်ကျာ ဂှ် နွံ ကု ဓရိုင်ဒဵု ပေန်နဳနဳသ် (Pennines) ကေုာံ ဒေသ ကၟာဍာ် (Lake District) မကျေဝ်ဂေါဝ် ရ။ ၜဳ ဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ၜဳ တိမ်းသ် (Thames) မဇွောဝ် ဖြတ် ဍုင် [[လာန်ဒါန်]] ကေုာံ ၜဳ သေဗာန် (Severn) ရ။
* '''ရာသဳဥတု:''' ဍေံ နွံ ကု ဥတု ၜဳ သမၠဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ ဗြဲ ဂူ စ နွံ ဂၠိုင် အလုံ မွဲ သၞာံ တုဲ၊ ဥတု ကသီု ဂံက်သြိုဟ် ၜိုတ်ရုံဂံင် တုဲ ဥတု ကညင် ကမ္တဴ သၟဟ်အစောမ် ရ။

== ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ==

* '''မသတ္တု ကေုာံ ဒြဟတ်:''' ဍုင် ဏအ် ကိုပ်ကၠာ တေအ် နွံ ကု သယံဇာတ တၟအ်ချး ကေုာံ ပသဲ ဗွဲမဂၠိုင် မဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပၠန်ဂတး ကမၠောန် စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ တေအ် ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ နူ ၜဳ သၟဝ်ကျာ ဂှ် ဒှ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ပရေင် ဒြဟတ် လျးပၟတ် ရ။
* '''တိ တဵုလွဳ:''' တိဍာ် လပါ် သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဗမံက် ဂှ် ညးတအ် သုင်စောဲ သွက် ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ လွဳ တိရစ္ဆာန် (မပ္တံကဵု သဵု ကေုာံ ဂၠဴ) ဗွဲမလှဲလး ရ။

== ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ==

* '''ဥယျာဉ် သဘာဝ:''' ဍုင် အေင်္ဂလိက် နွံ ကု ဥယျာဉ် သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဒေသ ကၟာဍာ် (Lake District) ကေုာံ Peak District တအ် သွက်ဂွံ မင်မဲ သဘာဝ တၞံဆု ကေုာံ ပွဳပွူ တိရစ္ဆာန် ရ။
* '''ပရေင် သ္ၚေက် ပွဳပွူ ဍုင်:''' သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဍုင်ဇၞော် မဇၞော် လောန် အာ ဂှ် ညးတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် သၞောဝ် &quot;ခါတ် သ္ၚေက်&quot; (Green Belts) ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဍုင်ဇၞော် မပ္တံကဵု လာန်ဒါန် ညံင် သဘာဝ တၞံဆု ဂွံ သှ်ေၜိုတ် ရ။

== ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==

* '''ခေတ် ကိုပ်ကၠာ:''' တိဍာ် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။ ကြဴနူ ရဝ်မာန် တအ် တိတ် အာ ဂှ်၊ ဂကူ အေန်ဂလဝ်-သာက်သန် (Anglo-Saxons) တအ် ကၠုင် စိုပ် တုဲ ဒက်ပ္တန် လဝ် ဍုင် ကေုာံ ခေတ် အေင်္ဂလိက် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။
* '''ပရေင် ပြံင်လှာဲ နဝ်မာန်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၀၆၆ ဂှ် ဂကူ နဝ်မာန် တအ် နူ ဍုင် ပြင်သေတ် လုပ် သီ ကေတ် တုဲ၊ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ ဍုင် ပြံင်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။
* '''အေန်ပါယာ ဗြိတိန်:''' အေင်္ဂလိက် ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် အေန်ပါယာ ဗြိတိန် (British Empire) မဒှ် အေန်ပါယာ မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ သြဇာ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ခေတ် လၟုဟ်:''' လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ကရေက် မွဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ (UK) တုဲ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် ဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ကေုာံ ပါလဳမာန် ဗြိတိန် ပ္ဍဲ လာန်ဒါန် ဒှ် အဓိက ရ။

== ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==

* '''ဂကူ ကေုာံ သာသနာ:''' လၟိဟ်မၞိဟ် နွံ ၜိုတ် ၅၇ မဳလဳယာန် တုဲ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာ သာ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် (Church of England) ဂှ် ဒှ် သာသနာ အဓိက ကီု လေဝ်၊ သာသနာ အေတ်သလာမ်၊ ဟိန္ဒူ ကေုာံ မၞိဟ် ဟွံလျိုင်ပတှ်ေ သာသနာ တအ် လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''အရေဝ် ဘာသာ:''' ဘာသာ အေင်္ဂလိက် ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ကေုာံ အရေဝ် မဟီုဂး ဂၠိုင် အိုတ် တုဲ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ မပြာကတ် အိုတ် အလုံ ဂၠးကဝ် ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ယေန်သၞာင် အေင်္ဂလိက် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် နကဵု ကွတ် လိက်ပတ် (ဥပမာ - ဝဳလဳယာမ် ရှိတ်သပဳယျာ)၊ ကွတ် ဒယှ်ေဒွက် (ဥပမာ - The Beatles) ကေုာံ ပရေင် ဝေင် ဇိုင် (Football)၊ ကြဳကေတ် (Cricket) ကေုာံ ရပ်ဗဳ (Rugby) မဒှ် ကစား မစက္တဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။

== ၆။ ပရေင်ပညာ ==

* '''တက္ကသိုလ် ဒယှ်:''' ဍုင် အေင်္ဂလိက် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ကဆံင် သၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု တက္ကသိုလ် အံက်သဖောဒ် (University of Oxford)၊ တက္ကသိုလ် ကေမ်ဗရဳတ်ချ် (University of Cambridge)၊ တက္ကသိုလ် ကဝ်လိပ် လာန်ဒါန် (UCL) ကေုာံ Imperial College London တအ် ရ။

== ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
အေင်္ဂလိက် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ ကေုာံ ဂၠးကဝ် ရ။

* '''လာန်ဒါန်:''' ဍုင် လာန်ဒါန် ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု သြန်ဘဏ္ဍာ (Global Financial Centre) ဇၞော် အိုတ် မွဲ အလုံ ဂၠးကဝ် တုဲ မၞုံကဵု ရုင် ကမ္မဏဳ ဒယှ် တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ကမၠောန် အဓိက:''' ကမၠောန် ဘဏ်၊ ကမၠောန် ပရေင် ပညာ၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဂဥုဲ (Pharmaceuticals)၊ ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT) ကေုာံ ကမၠောန် ပတိတ် က္ၜင်ကျာ တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက သွက် ဍုင် ဏအ် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==

* [[ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ]]
* [[လာန်ဒါန်]]
* [[ဝေလသ်]]
* [[သကတ်တလာန်]]
* [[ဥရောပ]]

== နိဿဲ ==

* &quot;England Profile&quot;. BBC News.
* &quot;World Factbook: United Kingdom&quot;. CIA.
* England, [[Wikipedia]].

[[Category:ဍုင်အေင်္ဂလိက်]] [[Category:ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ]] [[Category:ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဥရောပ]]</text>
      <sha1>4svf5u5gswnou51zhgd94pd521d8ogk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝါစင်္ဂ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>10632</id>
    <revision>
      <id>54000</id>
      <timestamp>2026-05-02T10:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍ ဏအ် ဝွံ ဒှ် ကဏ္ဍ မပကောံ လဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ မုက်လိက် မဆေင်စပ် ကု '''[[ဝါစင်္ဂ]]''' ({{lang-en|Parts of speech}} ဟွံသေင်မ္ဂး Lexical category) မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင် သဒ္ဒါ ကေုာံ ဘာသာဗေဒ ဂမ...&quot;</comment>
      <origin>54000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1110" sha1="auwqargqfhycheuv77ca92k6j9qymjx" xml:space="preserve">ကဏ္ဍ ဏအ် ဝွံ ဒှ် ကဏ္ဍ မပကောံ လဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ မုက်လိက် မဆေင်စပ် ကု '''[[ဝါစင်္ဂ]]''' ({{lang-en|Parts of speech}} ဟွံသေင်မ္ဂး Lexical category) မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင် သဒ္ဒါ ကေုာံ ဘာသာဗေဒ ဂမၠိုင် ရ။

မအရေဝ် မၞုံ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဘာသာ တအ် ဂှ် အတိုင် ကမၠောန် ကေုာံ သဘာဝ ဍေံ မကၠောန် ပ္ဍဲကဵု ဝါကျ ဂှ် ပါ် ဖျေဟ် လဝ် ကဏ္ဍ ဝါစင်္ဂ မပ္တံကဵု [[နာမ်]]၊ [[ကြိယာ]]၊ [[နာမဝိသေသန]] တအ် ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[ဝါစင်္ဂ]]
* [[သဒ္ဒါ]]

[[Category:သဒ္ဒါ]]
[[Category:ဘာသာဗေဒ]]
[[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]</text>
      <sha1>auwqargqfhycheuv77ca92k6j9qymjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox number</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10634</id>
    <revision>
      <id>54002</id>
      <timestamp>2026-05-02T11:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ထာမ်ပလိက်:Infobox number''' ({{lang-en|Template:Infobox number}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ထာမ်ပလိက် (Template) မွဲ သွက်ဂွံ သုင်စောဲ စုတ် ပ္ဍဲကဵု က္ဍိုပ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဂၞန် သင်္ချာ တအ် ရ။ ဍေံ ဗိုင် ထ္ၜး ကဵ...&quot;</comment>
      <origin>54002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8362" sha1="aqwkxz3rnmyjgze2ac8uyja7xez93e5" xml:space="preserve">'''ထာမ်ပလိက်:Infobox number''' ({{lang-en|Template:Infobox number}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ထာမ်ပလိက် (Template) မွဲ သွက်ဂွံ သုင်စောဲ စုတ် ပ္ဍဲကဵု က္ဍိုပ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဂၞန် သင်္ချာ တအ် ရ။ ဍေံ ဗိုင် ထ္ၜး ကဵု တင်ဂၞင် အဓိက သဇိုင် မပ္တံကဵု ယၟု ဂၞန်၊ ဂၞန် ကိုပ်ကၠာ၊ ဂၞန် လက္ကရဴ၊ ကေုာံ ဗီုပြင် အက္ခရ် ဂၞန် နာနာ သာ် ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ဇိုင် လပါ် တဲ ပုင် လိက်ပရေင် ညံင် ဂွံ ညာတ် ကၠး ကေုာံ ကျေဝ်ဂေါဝ် ရ။

== ၁။ ဗီုပြင် ကဝ်ပဳ ကေတ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲ (Usage) ==
သွက်ဂွံ သုင်စောဲ ထာမ်ပလိက် ဏအ် မ္ဂး၊ ကဝ်ပဳ ကေတ် (Copy) ကောဒ် (Code) ဗွဲသၟဝ် ဏအ် တုဲ စုတ် ကဵု ပ္ဍဲ လတူ အိုတ် သွက် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဂၞန် သင်္ချာ ဂှ် ညိ။ တုဲ မ္ဂး ဗပေင် စုတ် တင်ဂၞင် အတိုင် ပရူပရာ ဂၞန် ဂှ် ရ။ 

&lt;pre&gt;
{{Infobox number
| number = 
| name = 
| prev = 
| next = 
| cardinal = 
| ordinal = 
| numeral = 
| roman = 
| binary = 
| hex = 
}}
&lt;/pre&gt;

== ၂။ ပသောင် အဓိပ္ပါယ် တင်ဂၞင်ဂမၠိုင် (Parameters) ==
တင်ဂၞင် မဒး ဗပေင် စုတ် ပ္ဍဲကဵု ထာမ်ပလိက် ဏအ် ဂှ် နွံ အဓိပ္ပါယ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -
* '''number''' = သင်္ကေတ ဂၞန် သင်္ချာ အဓိက (ဥပမာ - ၁၊ ၂၊ ၃)
* '''name''' = ယၟု ဂၞန် နကဵု အက္ခရ် မအရေဝ် (ဥပမာ - မွဲ၊ ၜါ၊ ပိ)
* '''prev''' = ဂၞန် မနွံ ကိုပ်ကၠာ ဍေံ မွဲ ဂၞန် သီုကဵု လေန် (ဥပမာ - &lt;nowiki&gt;[[သုည]] (၀)&lt;/nowiki&gt;)
* '''next''' = ဂၞန် မနွံ လက္ကရဴ ဍေံ မွဲ ဂၞန် သီုကဵု လေန် (ဥပမာ - &lt;nowiki&gt;[[ၜါ]] (၂)&lt;/nowiki&gt;)
* '''cardinal''' = ဂၞန် ရိုဟ်လၟိဟ် ဓမ္မတာ (ဥပမာ - မွဲ)
* '''ordinal''' = ဂၞန် လၟေင် ကဆံင် (ဥပမာ - ပထမ၊ ဒုတိယ)
* '''numeral''' = ဗီုပြင် ဂၞန် အာရဗဳ ဓမ္မတာ (ဥပမာ - 1, 2, 3)
* '''roman''' = ဗီုပြင် ဂၞန် ရဝ်မာန် (ဥပမာ - I, II, III, IV)
* '''binary''' = ဗီုပြင် ဂၞန် သၞောတ် ၜါ / Binary system (ဥပမာ - 1, 10, 11)
* '''hex''' = ဗီုပြင် ဂၞန် သၞောတ် စှ်တြဴ / Hexadecimal (ဥပမာ - 1, 2, A, B)

== ၃။ ဥပမာ ဗီု သုင်စောဲ (Example) ==
ယဝ်ရ နာဲ မိက်ဂွံ ချူ လိက်ပရေင် ပရူ ဂၞန် &quot;မွဲ&quot; မ္ဂး၊ ဒး ဗပေင် စုတ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -

&lt;pre&gt;
{{Infobox number
| number = ၁
| name = မွဲ
| prev = [[သုည]] (၀)
| next = [[ၜါ]] (၂)
| cardinal = မွဲ (1)
| ordinal = ပထမ (1st)
| numeral = 1
| roman = I
| binary = 1
| hex = 1
}}
&lt;/pre&gt;

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သင်္ချာ]]
* [[ဂၞန်သင်္ချာ]]

&lt;includeonly&gt;
[[Category:ထာမ်ပလိက် သင်္ချာ]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် သဇိုင်]]
&lt;/includeonly&gt;'''ထာမ်ပလိက်:Infobox number''' ({{lang-en|Template:Infobox number}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ထာမ်ပလိက် (Template) မွဲ သွက်ဂွံ သုင်စောဲ စုတ် ပ္ဍဲကဵု က္ဍိုပ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဂၞန် သင်္ချာ တအ် ရ။ ဍေံ ဗိုင် ထ္ၜး ကဵု တင်ဂၞင် အဓိက သဇိုင် မပ္တံကဵု ယၟု ဂၞန်၊ ဂၞန် ကိုပ်ကၠာ၊ ဂၞန် လက္ကရဴ၊ ကေုာံ ဗီုပြင် အက္ခရ် ဂၞန် နာနာ သာ် ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ဇိုင် လပါ် တဲ ပုင် လိက်ပရေင် ညံင် ဂွံ ညာတ် ကၠး ကေုာံ ကျေဝ်ဂေါဝ် ရ။

== ၁။ ဗီုပြင် ကဝ်ပဳ ကေတ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲ (Usage) ==
သွက်ဂွံ သုင်စောဲ ထာမ်ပလိက် ဏအ် မ္ဂး၊ ကဝ်ပဳ ကေတ် (Copy) ကောဒ် (Code) ဗွဲသၟဝ် ဏအ် တုဲ စုတ် ကဵု ပ္ဍဲ လတူ အိုတ် သွက် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဂၞန် သင်္ချာ ဂှ် ညိ။ တုဲ မ္ဂး ဗပေင် စုတ် တင်ဂၞင် အတိုင် ပရူပရာ ဂၞန် ဂှ် ရ။ 

&lt;pre&gt;
{{Infobox number
| number = 
| name = 
| prev = 
| next = 
| cardinal = 
| ordinal = 
| numeral = 
| roman = 
| binary = 
| hex = 
}}
&lt;/pre&gt;

== ၂။ ပသောင် အဓိပ္ပါယ် တင်ဂၞင်ဂမၠိုင် (Parameters) ==
တင်ဂၞင် မဒး ဗပေင် စုတ် ပ္ဍဲကဵု ထာမ်ပလိက် ဏအ် ဂှ် နွံ အဓိပ္ပါယ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -
* '''number''' = သင်္ကေတ ဂၞန် သင်္ချာ အဓိက (ဥပမာ - ၁၊ ၂၊ ၃)
* '''name''' = ယၟု ဂၞန် နကဵု အက္ခရ် မအရေဝ် (ဥပမာ - မွဲ၊ ၜါ၊ ပိ)
* '''prev''' = ဂၞန် မနွံ ကိုပ်ကၠာ ဍေံ မွဲ ဂၞန် သီုကဵု လေန် (ဥပမာ - &lt;nowiki&gt;[[သုည]] (၀)&lt;/nowiki&gt;)
* '''next''' = ဂၞန် မနွံ လက္ကရဴ ဍေံ မွဲ ဂၞန် သီုကဵု လေန် (ဥပမာ - &lt;nowiki&gt;[[ၜါ]] (၂)&lt;/nowiki&gt;)
* '''cardinal''' = ဂၞန် ရိုဟ်လၟိဟ် ဓမ္မတာ (ဥပမာ - မွဲ)
* '''ordinal''' = ဂၞန် လၟေင် ကဆံင် (ဥပမာ - ပထမ၊ ဒုတိယ)
* '''numeral''' = ဗီုပြင် ဂၞန် အာရဗဳ ဓမ္မတာ (ဥပမာ - 1, 2, 3)
* '''roman''' = ဗီုပြင် ဂၞန် ရဝ်မာန် (ဥပမာ - I, II, III, IV)
* '''binary''' = ဗီုပြင် ဂၞန် သၞောတ် ၜါ / Binary system (ဥပမာ - 1, 10, 11)
* '''hex''' = ဗီုပြင် ဂၞန် သၞောတ် စှ်တြဴ / Hexadecimal (ဥပမာ - 1, 2, A, B)

== ၃။ ဥပမာ ဗီု သုင်စောဲ (Example) ==
ယဝ်ရ နာဲ မိက်ဂွံ ချူ လိက်ပရေင် ပရူ ဂၞန် &quot;မွဲ&quot; မ္ဂး၊ ဒး ဗပေင် စုတ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -

&lt;pre&gt;
{{Infobox number
| number = ၁
| name = မွဲ
| prev = [[သုည]] (၀)
| next = [[ၜါ]] (၂)
| cardinal = မွဲ (1)
| ordinal = ပထမ (1st)
| numeral = 1
| roman = I
| binary = 1
| hex = 1
}}
&lt;/pre&gt;

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သင်္ချာ]]
* [[ဂၞန်သင်္ချာ]]

&lt;includeonly&gt;
[[Category:ထာမ်ပလိက် သင်္ချာ]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် သဇိုင်]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>aqwkxz3rnmyjgze2ac8uyja7xez93e5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54005</id>
      <parentid>54002</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="kzfwq3qp7joxxufoq6mpbjr8iy6qbud" xml:space="preserve">'''ထာမ်ပလိက်:Infobox number''' ({{lang-en|Template:Infobox number}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ထာမ်ပလိက် (Template) မွဲ သွက်ဂွံ သုင်စောဲ စုတ် ပ္ဍဲကဵု က္ဍိုပ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဂၞန် သင်္ချာ တအ် ရ။ ဍေံ ဗိုင် ထ္ၜး ကဵု တင်ဂၞင် အဓိက သဇိုင် မပ္တံကဵု ယၟု ဂၞန်၊ ဂၞန် ကိုပ်ကၠာ၊ ဂၞန် လက္ကရဴ၊ ကေုာံ ဗီုပြင် အက္ခရ် ဂၞန် နာနာ သာ် ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ဇိုင် လပါ် တဲ ပုင် လိက်ပရေင် ညံင် ဂွံ ညာတ် ကၠး ကေုာံ ကျေဝ်ဂေါဝ် ရ။

== ၁။ ဗီုပြင် ကဝ်ပဳ ကေတ် သွက်ဂွံ သုင်စောဲ (Usage) ==
သွက်ဂွံ သုင်စောဲ ထာမ်ပလိက် ဏအ် မ္ဂး၊ ကဝ်ပဳ ကေတ် (Copy) ကောဒ် (Code) ဗွဲသၟဝ် ဏအ် တုဲ စုတ် ကဵု ပ္ဍဲ လတူ အိုတ် သွက် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဂၞန် သင်္ချာ ဂှ် ညိ။ တုဲ မ္ဂး ဗပေင် စုတ် တင်ဂၞင် အတိုင် ပရူပရာ ဂၞန် ဂှ် ရ။ 

&lt;pre&gt;
{{Infobox number
| number = 
| name = 
| prev = 
| next = 
| cardinal = 
| ordinal = 
| numeral = 
| roman = 
| binary = 
| hex = 
}}
&lt;/pre&gt;

== ၂။ ပသောင် အဓိပ္ပါယ် တင်ဂၞင်ဂမၠိုင် (Parameters) ==
တင်ဂၞင် မဒး ဗပေင် စုတ် ပ္ဍဲကဵု ထာမ်ပလိက် ဏအ် ဂှ် နွံ အဓိပ္ပါယ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -
* '''number''' = သင်္ကေတ ဂၞန် သင်္ချာ အဓိက (ဥပမာ - ၁၊ ၂၊ ၃)
* '''name''' = ယၟု ဂၞန် နကဵု အက္ခရ် မအရေဝ် (ဥပမာ - မွဲ၊ ၜါ၊ ပိ)
* '''prev''' = ဂၞန် မနွံ ကိုပ်ကၠာ ဍေံ မွဲ ဂၞန် သီုကဵု လေန် (ဥပမာ - &lt;nowiki&gt;[[သုည]] (၀)&lt;/nowiki&gt;)
* '''next''' = ဂၞန် မနွံ လက္ကရဴ ဍေံ မွဲ ဂၞန် သီုကဵု လေန် (ဥပမာ - &lt;nowiki&gt;[[ၜါ]] (၂)&lt;/nowiki&gt;)
* '''cardinal''' = ဂၞန် ရိုဟ်လၟိဟ် ဓမ္မတာ (ဥပမာ - မွဲ)
* '''ordinal''' = ဂၞန် လၟေင် ကဆံင် (ဥပမာ - ပထမ၊ ဒုတိယ)
* '''numeral''' = ဗီုပြင် ဂၞန် အာရဗဳ ဓမ္မတာ (ဥပမာ - 1, 2, 3)
* '''roman''' = ဗီုပြင် ဂၞန် ရဝ်မာန် (ဥပမာ - I, II, III, IV)
* '''binary''' = ဗီုပြင် ဂၞန် သၞောတ် ၜါ / Binary system (ဥပမာ - 1, 10, 11)
* '''hex''' = ဗီုပြင် ဂၞန် သၞောတ် စှ်တြဴ / Hexadecimal (ဥပမာ - 1, 2, A, B)

== ၃။ ဥပမာ ဗီု သုင်စောဲ (Example) ==
ယဝ်ရ နာဲ မိက်ဂွံ ချူ လိက်ပရေင် ပရူ ဂၞန် &quot;မွဲ&quot; မ္ဂး၊ ဒး ဗပေင် စုတ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -

&lt;pre&gt;
{{Infobox number
| number = ၁
| name = မွဲ
| prev = [[သုည]] (၀)
| next = [[ၜါ]] (၂)
| cardinal = မွဲ (1)
| ordinal = ပထမ (1st)
| numeral = 1
| roman = I
| binary = 1
| hex = 1
}}
&lt;/pre&gt;

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သင်္ချာ]]
* [[ဂၞန်သင်္ချာ]]

&lt;includeonly&gt;
[[Category:ထာမ်ပလိက် သင်္ချာ]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် သဇိုင်]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>kzfwq3qp7joxxufoq6mpbjr8iy6qbud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10635</id>
    <revision>
      <id>54003</id>
      <timestamp>2026-05-02T11:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox number | number = ၁ | name = မွဲ | prev = [[သုည]] (၀) | next = [[ၜါ]] (၂) | cardinal = မွဲ (1) | ordinal = ပထမ (1st) | numeral = 1 | roman = I | binary = 1 | hex = 1 }}  '''မွဲ''' ({{lang-en|One}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် [[သင်္ချာ]] မွဲ တုဲ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် မစ စၟတ်သမ္တီ ကိုပ်...&quot;</comment>
      <origin>54003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6642" sha1="l0ydqdv2gbbfro978vwe85j46a5srkp" xml:space="preserve">{{Infobox number
| number = ၁
| name = မွဲ
| prev = [[သုည]] (၀)
| next = [[ၜါ]] (၂)
| cardinal = မွဲ (1)
| ordinal = ပထမ (1st)
| numeral = 1
| roman = I
| binary = 1
| hex = 1
}}

'''မွဲ''' ({{lang-en|One}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် [[သင်္ချာ]] မွဲ တုဲ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် မစ စၟတ်သမ္တီ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ် ကပေါတ်အရာ တအ် ရ။ အက္ခရ် ဂၞန် မန် မ္ဂး ချူ &quot;၁&quot; တုဲ၊ ဂၞန် အာရဗဳ မ္ဂး ချူ &quot;1&quot; ရ။ ပ္ဍဲကဵု လၟေင် ဂၞန် မ္ဂး ဍေံ နွံ ကြဴနူ [[သုည]] (၀) တုဲ နွံ ကိုပ်ကၠာ နူ [[ၜါ]] (၂) ရ။ ဍေံ ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင် သင်္ချာ၊ သိပ္ပံ၊ ကေုာံ ပရေင် ဟီုဂး လၟေင် တ္ၚဲ ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ပ္ဍဲ သင်္ချာ ==
ဂၞန် မွဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သဘဴဓရ် တၟေင် ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ဂၞန် သဇိုင် မပၟဝ်:''' ဂၞန် မွဲ ဏအ် ယဝ်ရ ကေတ် အာ ပၟဝ် (Multiply) ဟွံသေင်မ္ဂး ပါ် (Divide) ကု ဂၞန် တၞဟ် မွဲမွဲ မ္ဂး ကလိဂွံ သွဟ် ဂၞန် တမ် ဂှ် ပၠန် ရ (ဥပမာ - ၅ × ၁ = ၅)။
* '''ဂၞန် ကလောအ်:''' ဍေံ ဒှ် ဂၞန် ကလောအ် (Odd number) ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ယဝ်ရ ပါ် ကု ဂၞန် ၂ မ္ဂး သှ်ေ ဒၟံင် ရ။
* '''ဂၞန် တၟေင်:''' ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ် သင်္ချာ မ္ဂး ဂၞန် ၁ ဏအ် ဍေံ ဟွံသေင် ကု ဂၞန် သုဒ္ဓ (Prime number - ဂၞန် မပါ် ကု ဂၞန် တၞဟ် ဟွံဂွံ) တုဲ၊ ဟွံသေင် ကု ဂၞန် ပံင်နှဴ (Composite number) မွဲ ကီု ရ။ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် အလဵု ဇကု ဍေံ နဒဒှ် ဂၞန် တၟေင် မွဲ သာ် ရ။

== ၂။ ပရေင် သုင်စောဲ ပ္ဍဲ သဒ္ဒါ မန် ==
ပ္ဍဲကဵု [[သဒ္ဒါ]] ဘာသာမန် မ္ဂး၊ မအရေဝ် &quot;မွဲ&quot; ဏအ် ဍေံ ကၠောန် ကမၠောန် သာ် တၞဟ်ဟ် နာနာ မာန် ရ။
* '''သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ်:''' ဍေံ ဒှ် ဂၞန် သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ် ကပေါတ်အရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ် မွဲ ဓဝ် ရ။ (ဥပမာ - မၞိဟ် မွဲ၊ ကွဳစက် မွဲ မ)။
* '''သုင်စောဲ နဒဒှ် မအရေဝ် ပသောင် (Indefinite Article):''' ပ္ဍဲ အရေဝ်မန် &quot;မွဲ&quot; ဂှ် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ကဵု [[နာမ်ဨကဝစ်]] ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မွဲမွဲ ဓမ္မတာ (ဟွံစၟတ်သမ္တီ လဝ် ကၠးကၠး) မ္ဂး ညးတအ် ထပ် စုတ် &quot;မွဲ&quot; ပ္ဍဲ လက္ကရဴ နာမ် ဂှ် ရ။ (ဥပမာ - &quot;အဲ ဆဵု ကၠဵု မွဲ&quot;၊ &quot;ညး ရာန် ကၠုင် လိက်အုပ် မွဲ&quot;)။

== ၃။ သင်္ကေတ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဂၞန် မွဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ မနွံ ကု အဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင် ဓဝ်ပတှ်ေ နာနာ သာ် ရ။
* '''ပရေင် အံင်ဇၞး ကေုာံ ကဆံင် သၠုင်:''' ဂၞန် မွဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် မၞိဟ် မကလိဂွံ ကဆံင် ပထမ၊ မၞိဟ် မဇၞး ကိုပ်ကၠာ အိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မခိုဟ် အိုတ် (Number One) ရ။
* '''ပရေင် ပံင်ကောံ ကေုာံ သာသနာ:''' ပ္ဍဲ သာသနာ လ္ၚဵု တအ် မ္ဂး ဂၞန် မွဲ ဂှ် ထ္ၜး ကဵု ကျာ် မွဲ ဓဝ် (Monotheism) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင် ပံင်ကောံ ဒှ် မွဲ စွံ (Unity) ရ။

== ၄။ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲ ပညာ ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်ပညာ သၟတ် တအ် လေဝ် ဂၞန် မွဲ ဏအ် ပါလုပ် လဝ် အဓိက ကီု ရ။
* '''သၞောတ် ဂၞန် ၜါ (Binary system):''' ပ္ဍဲကဵု ကွတ် ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ဒဳဂျဳတယ် မ္ဂး ညးတအ် သုင်စောဲ လဝ် ဂၞန် သုည (၀) ကဵု မွဲ (၁) ၜါ ဏအ် ဓဝ် ရ။ သုည ဂှ် ထ္ၜး ကဵု &quot;ပလိုတ်/ဟွံမွဲ&quot; (Off/False) တုဲ မွဲ ဂှ် ထ္ၜး ကဵု &quot;ပံက်/နွံ&quot; (On/True) ရ။
* '''ဓါတုဗေဒ:''' ပ္ဍဲ စရင် ဓါတ် မ္ဂး ဂၞန် အဏုမြူ (Atomic number) ၁ ဂှ် ဒှ် ဓါတ် [[ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန်]] (Hydrogen) မဒှ် ဓါတ် မသာ အိုတ်၊ သဇိုင် အိုတ် ကေုာံ နွံ ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ စက္ကဝါ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သင်္ချာ]]
* [[သုည]]
* [[ၜါ]]
* [[နာမ်ဨကဝစ်]]

== နိဿဲ ==
* &quot;The Number 1&quot;. Math is Fun.
* Properties of Number One, [[Wikipedia]].

[[Category:ဂၞန်သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ]]</text>
      <sha1>l0ydqdv2gbbfro978vwe85j46a5srkp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>54004</id>
      <parentid>54003</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>54004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6430" sha1="lpgnr61ws8t02oakgx4ccflo0sf07t6" xml:space="preserve">

'''မွဲ''' ({{lang-en|One}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် [[သင်္ချာ]] မွဲ တုဲ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် မစ စၟတ်သမ္တီ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ် ကပေါတ်အရာ တအ် ရ။ အက္ခရ် ဂၞန် မန် မ္ဂး ချူ &quot;၁&quot; တုဲ၊ ဂၞန် အာရဗဳ မ္ဂး ချူ &quot;1&quot; ရ။ ပ္ဍဲကဵု လၟေင် ဂၞန် မ္ဂး ဍေံ နွံ ကြဴနူ [[သုည]] (၀) တုဲ နွံ ကိုပ်ကၠာ နူ [[ၜါ]] (၂) ရ။ ဍေံ ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင် သင်္ချာ၊ သိပ္ပံ၊ ကေုာံ ပရေင် ဟီုဂး လၟေင် တ္ၚဲ ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ပ္ဍဲ သင်္ချာ ==
ဂၞန် မွဲ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သဘဴဓရ် တၟေင် ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ဂၞန် သဇိုင် မပၟဝ်:''' ဂၞန် မွဲ ဏအ် ယဝ်ရ ကေတ် အာ ပၟဝ် (Multiply) ဟွံသေင်မ္ဂး ပါ် (Divide) ကု ဂၞန် တၞဟ် မွဲမွဲ မ္ဂး ကလိဂွံ သွဟ် ဂၞန် တမ် ဂှ် ပၠန် ရ (ဥပမာ - ၅ × ၁ = ၅)။
* '''ဂၞန် ကလောအ်:''' ဍေံ ဒှ် ဂၞန် ကလောအ် (Odd number) ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ယဝ်ရ ပါ် ကု ဂၞန် ၂ မ္ဂး သှ်ေ ဒၟံင် ရ။
* '''ဂၞန် တၟေင်:''' ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ် သင်္ချာ မ္ဂး ဂၞန် ၁ ဏအ် ဍေံ ဟွံသေင် ကု ဂၞန် သုဒ္ဓ (Prime number - ဂၞန် မပါ် ကု ဂၞန် တၞဟ် ဟွံဂွံ) တုဲ၊ ဟွံသေင် ကု ဂၞန် ပံင်နှဴ (Composite number) မွဲ ကီု ရ။ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် အလဵု ဇကု ဍေံ နဒဒှ် ဂၞန် တၟေင် မွဲ သာ် ရ။

== ၂။ ပရေင် သုင်စောဲ ပ္ဍဲ သဒ္ဒါ မန် ==
ပ္ဍဲကဵု [[သဒ္ဒါ]] ဘာသာမန် မ္ဂး၊ မအရေဝ် &quot;မွဲ&quot; ဏအ် ဍေံ ကၠောန် ကမၠောန် သာ် တၞဟ်ဟ် နာနာ မာန် ရ။
* '''သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ်:''' ဍေံ ဒှ် ဂၞန် သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ် ကပေါတ်အရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ် မွဲ ဓဝ် ရ။ (ဥပမာ - မၞိဟ် မွဲ၊ ကွဳစက် မွဲ မ)။
* '''သုင်စောဲ နဒဒှ် မအရေဝ် ပသောင် (Indefinite Article):''' ပ္ဍဲ အရေဝ်မန် &quot;မွဲ&quot; ဂှ် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ကဵု [[နာမ်ဨကဝစ်]] ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မွဲမွဲ ဓမ္မတာ (ဟွံစၟတ်သမ္တီ လဝ် ကၠးကၠး) မ္ဂး ညးတအ် ထပ် စုတ် &quot;မွဲ&quot; ပ္ဍဲ လက္ကရဴ နာမ် ဂှ် ရ။ (ဥပမာ - &quot;အဲ ဆဵု ကၠဵု မွဲ&quot;၊ &quot;ညး ရာန် ကၠုင် လိက်အုပ် မွဲ&quot;)။

== ၃။ သင်္ကေတ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ==
ဂၞန် မွဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ မနွံ ကု အဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင် ဓဝ်ပတှ်ေ နာနာ သာ် ရ။
* '''ပရေင် အံင်ဇၞး ကေုာံ ကဆံင် သၠုင်:''' ဂၞန် မွဲ ဝွံ ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် မၞိဟ် မကလိဂွံ ကဆံင် ပထမ၊ မၞိဟ် မဇၞး ကိုပ်ကၠာ အိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မခိုဟ် အိုတ် (Number One) ရ။
* '''ပရေင် ပံင်ကောံ ကေုာံ သာသနာ:''' ပ္ဍဲ သာသနာ လ္ၚဵု တအ် မ္ဂး ဂၞန် မွဲ ဂှ် ထ္ၜး ကဵု ကျာ် မွဲ ဓဝ် (Monotheism) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင် ပံင်ကောံ ဒှ် မွဲ စွံ (Unity) ရ။

== ၄။ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲ ပညာ ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် သိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်ပညာ သၟတ် တအ် လေဝ် ဂၞန် မွဲ ဏအ် ပါလုပ် လဝ် အဓိက ကီု ရ။
* '''သၞောတ် ဂၞန် ၜါ (Binary system):''' ပ္ဍဲကဵု ကွတ် ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ဒဳဂျဳတယ် မ္ဂး ညးတအ် သုင်စောဲ လဝ် ဂၞန် သုည (၀) ကဵု မွဲ (၁) ၜါ ဏအ် ဓဝ် ရ။ သုည ဂှ် ထ္ၜး ကဵု &quot;ပလိုတ်/ဟွံမွဲ&quot; (Off/False) တုဲ မွဲ ဂှ် ထ္ၜး ကဵု &quot;ပံက်/နွံ&quot; (On/True) ရ။
* '''ဓါတုဗေဒ:''' ပ္ဍဲ စရင် ဓါတ် မ္ဂး ဂၞန် အဏုမြူ (Atomic number) ၁ ဂှ် ဒှ် ဓါတ် [[ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန်]] (Hydrogen) မဒှ် ဓါတ် မသာ အိုတ်၊ သဇိုင် အိုတ် ကေုာံ နွံ ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ စက္ကဝါ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သင်္ချာ]]
* [[သုည]]
* [[ၜါ]]
* [[နာမ်ဨကဝစ်]]

== နိဿဲ ==
* &quot;The Number 1&quot;. Math is Fun.
* Properties of Number One, [[Wikipedia]].

[[Category:ဂၞန်သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ]]</text>
      <sha1>lpgnr61ws8t02oakgx4ccflo0sf07t6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ၜါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10636</id>
    <revision>
      <id>54006</id>
      <timestamp>2026-05-02T11:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox number | number = ၂ | name = ၜါ | prev = [[မွဲ]] (၁) | next = [[ပိ]] (၃) | cardinal = ၜါ (2) | ordinal = ဒုတိယ (2nd) | numeral = 2 | roman = II | binary = 10 | hex = 2 }}  '''ၜါ''' ({{lang-en|Two}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် [[သင်္ချာ]] မွဲ တုဲ ဍေံ တန်တဴ ကြဴနူ ဂၞန် [[မွဲ]] (၁) ကေု...&quot;</comment>
      <origin>54006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6043" sha1="cxrq506ja8h36nx2x9g9g3vopoww121" xml:space="preserve">{{Infobox number
| number = ၂
| name = ၜါ
| prev = [[မွဲ]] (၁)
| next = [[ပိ]] (၃)
| cardinal = ၜါ (2)
| ordinal = ဒုတိယ (2nd)
| numeral = 2
| roman = II
| binary = 10
| hex = 2
}}

'''ၜါ''' ({{lang-en|Two}}) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် [[သင်္ချာ]] မွဲ တုဲ ဍေံ တန်တဴ ကြဴနူ ဂၞန် [[မွဲ]] (၁) ကေုာံ ကိုပ်ကၠာ နူ ဂၞန် [[ပိ]] (၃) ရ။ အက္ခရ် ဂၞန် မန် မ္ဂး ချူ &quot;၂&quot; တုဲ၊ ဂၞန် အာရဗဳ မ္ဂး ချူ &quot;2&quot; ရ။ ဂၞန် ၜါ ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဂၞန် မစၟတ်သမ္တီ အရာ မၞုံကဵု ပရေင် ပံင်ကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒကုတ် ၜါ သာ် မဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင် သင်္ချာ ကေုာံ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။

== ၁။ သဘဴဓရ် ပ္ဍဲ သင်္ချာ ==
ဂၞန် ၜါ ဝွံ ဍေံ နွံ ကု သဘဴဓရ် တၟေင် ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ဂၞန် ဇုံ:''' ဍေံ ဒှ် ဂၞန် ဇုံ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ ယဝ်ရ ပါ် ကု ဂၞန် ၂ မ္ဂး သွဟ် ပြေ တုဲ ဟွံမွဲ ကု အရာ မသှ်ေ ရ။
* '''ဂၞန် သုဒ္ဓ:''' ဍေံ ဒှ် ဂၞန် သုဒ္ဓ မဍောတ် အိုတ် တုဲ၊ ဍေံ မွဲ ဓဝ် ဟေင် ဒှ် ဂၞန် သုဒ္ဓ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဂၞန် ဇုံ ရ။ သၟေဟ် ဂၞန် သုဒ္ဓ တၞဟ် တအ် သီုဖအိုတ် ဂှ် ဒှ် ဂၞန် ကလောအ် ရ။
* '''သဇိုင် သၞောတ် ၜါ:''' ဍေံ ဒှ် သဇိုင် ဂၞန် အဓိက သွက် သၞောတ် ဂၞန် ၜါ မသုင်စောဲ ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ကွတ် ဒဳဂျဳတယ် တအ် ရ (မၞုံ ကု ဂၞန် ၀ ကဵု ၁)။

== ၂။ ပရေင် သုင်စောဲ ပ္ဍဲ သဒ္ဒါ ကေုာံ လိက်ပတ် ==
ပ္ဍဲကဵု [[သဒ္ဒါ]] ဘာသာမန် မ္ဂး၊ မအရေဝ် &quot;ၜါ&quot; ဏအ် သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ထ္ၜး လၟိဟ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် အရာ မက္တဵုဒှ် မွဲ စုံ ရ။
* '''ပွမထ္ၜး လၟိဟ်:''' သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ရိုဟ်လၟိဟ် ကပေါတ်အရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ် မၞုံ လၟိဟ် ၜါ ရ။ (ဥပမာ - မၞိဟ် ၜါ တၠ၊ ကွဳစက် ၜါ မ၊ သ္ၚိ ၜါ မ)။
* '''အရာ မဒှ် စုံ ဟွံသေင်မ္ဂး လ္ၚဝ်:''' ဍေံ ထ္ၜး ကဵု သဘာဝ အရာ မက္တဵုဒှ် လၟိုန် နကဵု ၜါ မပ္တံကဵု မတ် ၜါ၊ တဲ ၜါ၊ ဇိုင် ၜါ ရ။
* '''ဒုတိယ:''' ပ္ဍဲ လၟေင် ကဆံင် မ္ဂး ဍေံ ထ္ၜး ကဵု အရာ မရနုက်ကဵု ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ် မကလိဂွံ လာပ် ဒုတိယ ရ။

== ၃။ သင်္ကေတ ကေုာံ သဘာဝ ==
ဂၞန် ၜါ ဝွံ ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ သွက် ပရေင် ဒစးဒုင် ကေုာံ ပရေင် ညဳသၟဟ် ပ္ဍဲ သဘာဝ ရ။
* '''ပရေင် ဆက်စပ် သာ် တၞဟ်ခြာ:''' ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင် ဗွဲမဂၠိုင်၊ ဂၞန် ၜါ ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ သွက် အရာ ၜါ သာ် မဒစးဒုင် ရေင်သ္ကအ် သွက်ဂွံ ထိင် ဒေါဝ် လဝ် လောက မပ္တံကဵု တ္ၚဲ ကဵု ဗတံ၊ တြုဟ် ကဵု ဗြဴ၊ ဓမ္မ ကဵု အဓမ္မ၊ ကေုာံ သဘဴဓရ် ယေန်-ယာန် ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင် ဍုင် ကြုက် ရ။
* '''ပရေင် ပံင်ဖက်:''' ဍေံ လေဝ် ထ္ၜး ကဵု ပရေင် ပံင်ဖက် အကြာ ပူဂိုလ် ၜါ တၠ (ဥပမာ - မိတ်သဟာဲ ၜါ၊ တၠသ္ၚိ ကဵု သမ္ဘာ) မာန် ကီု ရ။

== ၄။ သိပ္ပံ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင် သိပ္ပံ တအ် လေဝ် ဂၞန် ၜါ ဏအ် ပါလုပ် လဝ် ကိစ္စဇၞော် ကီု ရ။
* '''ဓါတုဗေဒ:''' ပ္ဍဲ စရင် ဓါတ် မ္ဂး ဂၞန် အဏုမြူ (Atomic number) ၂ ဂှ် ဒှ် ဓါတ် [[ဟဳလဳယျာမ်]] မဒှ် ဓါတ် ဇြိုင် နူ [[ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန်]] ညိ တုဲ မဂွံ ဆဵု ကေတ် ဂၠိုင် အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ ပ္ဍဲ စက္ကဝါ ရ။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[သင်္ချာ]]
* [[မွဲ]]
* [[ပိ]]
* [[ဂၞန်ဇုံ]]

== နိဿဲ ==
* &quot;Properties of Number 2&quot;. Math is Fun.
* 2 (number), [[Wikipedia]].

[[Category:ဂၞန်သင်္ချာ]]
[[Category:သင်္ချာ]]</text>
      <sha1>cxrq506ja8h36nx2x9g9g3vopoww121</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>