ကအ်သိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကအ်သိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>434</id>
    <revision>
      <id>55248</id>
      <parentid>48205</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34684-46</username>
        <id>5409</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ မလိက်</comment>
      <origin>55248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3745" sha1="d2f1ljc128uhf7379do6ifrnw33fkkw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ကွာန်ကအ်သိုခ်
|official_name = 
|pushpin_label_position = bottom
|settlement_type = ကွာန်
|image_skyline = ကွာန်ကအ်သိုခ်.jpg
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ဒၞာဲကွာန်ကအ်သိုခ်မၞုံ
|subdivision_type = ကၟိန်ဍုင်
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = တွဵုရး
|subdivision_name1 = {{Flag|Mon}}[[တွဵုရးဍုင်မန်|တွဵုရးဍုင်မန်]]
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = ခရိုင်မတ်မလီု
|subdivision_type3 = ပွိုင်ဍုင်
|subdivision_name3 = ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population_total =
|population_urban =
|population_rural =
|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
|coordinates ={{Coord|16.5195808410645|97.7582778930664|region:MM|format=dms|display=inline,title}} 
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ
|utc_offset = +6.30
|website =
}}

'''ကွာန်ကအ်သိုခ်'''({{Lang-en|Kaw Sak}}၊ {{Lang-my|ကော့သတ်}})ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ခရိုင်မတ်မလီု]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]၊ ဂကောံကွာန်ကအ်သိုခ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၂၃။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်သိုခ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၄၈၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၆၅၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၁၄၁ တၠရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|accessdate=2020-12-20|archivedate=2020-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes}}&lt;/ref&gt;

== နိရုတ် ==
ကွာန်ကအ်သိုခ်ဝွံ ယၟုတြေံမ္ဂး ကွာန်ကုန်မာဲသက်၊ နူဂှ် မြိပတ် ဒှ်အာ ကွာန်ကအ်သက်။ ဗွဲကြဴ ညးတအ် သၠာဲထောအ် ကွာန်ကအ်သိုခ်&lt;ref name=win&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fsmile.mon.965%2Fposts%2Fpfbid033ZX61sqTraz2DcKiA68Hu355tmo9tqegpuNtzS4TRiLV6WYK8tQMfejDyeft91aPl&amp;show_text=true&amp;width=500&quot; width=&quot;500&quot;|title=ဝင်ကျာ်မဟာစေတဳ ဘာကအ်သိုခ် ကွာန်ကအ်သိုခ် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် |last=(ကအ်သိုခ်) |first=ကျာ်ဇၞော်အစာ ပညာပဝရဇိန |date=24 August 2023 |website= |publisher=Open |access-date=04 September 2023 |quote=}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်ဗှ် ==
[[မဟာစေတဳ (ကွာန်ကအ်သိုက်)|ကျာ်မဟာစေတဳ ကွာန်ကအ်သိုခ်]]

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]

{{ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်}}{{တွဵုရးဍုင်မန်}}</text>
      <sha1>d2f1ljc128uhf7379do6ifrnw33fkkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သြန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>981</id>
    <revision>
      <id>55256</id>
      <parentid>46734</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T08:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29003" sha1="jo56fj63vv6zmpp2gglq6902e2cgl9j" xml:space="preserve">{{Infobox economy
| name = သြန် (Money)
| image = [[File:Global_currencies.jpg|250px|ဗီုရုပ် သြန်စက္ခော နူကဵု ဍုင်နာနာသာ်]]
| caption = သြန်စက္ခော ကေုာံ သြန်မသြန် နူကဵု ဍုင်နာနာ ပ္ဍဲဂၠးတိ
| type = အရာဆက်စၠောအ် ပရေင်လှာဲပြာဲ (Medium of Exchange)
| key_functions = ပရေင်လှာဲပြာဲ၊ စၟတ်သမ္တီ ၚုဟ်မး၊ ပွမမင်မွဲ ၚုဟ်မး
| related_topics = [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]၊ [[ဘာဏ်]]၊ [[သြန်ဒဳဂျဳတေဝ်]]
}}

'''သြန်''' ({{lang-en|Money}}) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီတင်နင် မမာန်ပဒတန်လဝ် မဒးဒုင်တဲ သာမည သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ပရေင်ဗပေင်ၚုဟ်မး သွက် [[ကပေါတ်]] ကေုာံ သွာင်သေဝါ (services) တအ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ကလေင်ကဵု က္ဍုဲ (debt) ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု အကာဲအရာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်မွဲရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mishkin |first=Frederic S. |title=The Economics of Money, Banking, and Financial Markets |year=2007 |publisher=Pearson |edition=8th |isbn=978-0-321-28726-7}}&lt;/ref&gt; တာလျိုင် အဓိက သြန်ဂှ် နွံပန်သာ်ရ - ဒှ်အရာဆက်စၠောအ် သွက်ပရေင်လှာဲပြာဲ (medium of exchange)၊ ဒှ်ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ၚုဟ်မး (unit of account)၊ ဒှ်အရာ သွက်ဂွံမင်မွဲ ၚုဟ်မး (store of value)၊ ကေုာံ ဒှ်သၞောတ် သွက်ပရေင်ဗပေင်ၚုဟ်မး အနာဂတ် (standard of deferred payment) ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Jevons |first=William Stanley |title=Money and the Mechanism of Exchange |year=1875 |publisher=D. Appleton and Co.}}&lt;/ref&gt; 

အရာမွဲမွဲ မဍိုက်ပေင်ကဵု တာလျိုင် ပန်သာ်ဏအ်မ္ဂး၊ ဍေံဂှ် လုပ်လၟိဟ် နဒဒှ် သြန် မာန်ရ။ သြန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် '''သြန်စၟတ်သမ္တီ''' (Fiat money) မဒှ်သြန် မဟွံမဲကဵု ၚုဟ်မး သဘာဝ (intrinsic value) ပ္ဍဲအလဵုဇကုဍေံ (ညံင်ရဴ ထဝ်၊ သြန်) တုဲ၊ ဍေံမံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ အလဵုအသဳ မစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် သြန် မစကာဂွံ အတိုင်သၞောဝ် (Legal tender) ရ။ သၞောတ်သြန် ဍုင်မွဲမွဲဂှ် ဒးဒုင်ထိင်ဒဝ်လဝ် နကဵု [[ဘာဏ်ဗဟဵု]] (Central bank) ဍုင်ဂှ်ရ။

__TOC__

== ၁။ နိရုတ္တိ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Etymology and Definition) ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Money&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ ဝေါဟာရ လေတ်တေန် &quot;Moneta&quot; မဒှ် ယၟု ဂၞကျာ် ယေန်သၞာင် ရဝ်မ (Juno Moneta) တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ်ညးဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မခၞံပတိတ် သြန်မသြန် (coins) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ရဝ်မရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Davies |first=Glyn |title=A History of Money: From Ancient Times to the Present Day |year=2002 |publisher=University of Wales Press |isbn=978-0708317174}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဵု ဘာသာမန်ဂှ် &quot;သြန်&quot; ဟီုမ္ဂးဂှ် မလေပ်စကာ သွက် ဓါတ်သတ္တု (Silver) ကီု၊ သီုကဵု သွက် ကိရိယာ မစကာ ပ္ဍဲပရေင်လှာဲပြာဲ (Currency) ကီုရ။ 

ပ္ဍဲကဵု လညာတ် [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Economics) ဂှ်၊ သြန်ဝွံ ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် နဒဒှ် အရာသယံဇာတ မာန်လှာဲပြာဲမာန် ဗွဲမလောဲသွာ (highly liquid asset) တုဲ မဒှ်အရာ မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဒုင်ကေတ်မာန် ပ္ဍဲကဵု ပွမရာန် သွံ ကပေါတ်တအ်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဍေံတၞဟ်ခြာဒၟံင် နူကဵု &quot;ဒြပ်ရတ်&quot; (Wealth) ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;သြန်လုပ်&quot; (Income) ရ။ 

== ၂။ ဝင် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သြန် (History and Evolution of Money) ==
[[File:Lydian_lion_trite_derived.jpg|thumb|left|200px|သြန်မသြန် ဍုင်လဳဒဳယျာ (Lydian coin) မဒှ် သြန်မသြန် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဝင် မခၞံလဝ် ပ္ဍဲ ၆၀၀ သၞာံ ကိုပ်ကၠာခရေတ်။]]
ကိုပ်ကၠာ သြန် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီဂှ်၊ ကောန်မၞိဟ်တအ် စကာကၠုင် '''သၞောတ်လှာဲကပေါတ်''' (Barter system) မဒှ် ပွမလှာဲပြာဲ ကပေါတ် ကု ကပေါတ် (ဥပမာ - ကဵုသ္ၚု ကေတ်ဖျုန်) ရ။ ဆဂး၊ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ နွံကဵု ပြသၞာ &quot;ပွမနွံပၟိက် တုပ်ရေင်သ္ကအ် သီုၜါလ္ပာ်&quot; (double coincidence of wants) တုဲ၊ ဍေံဟွံကိတ်ညဳ ကု ဂကောံမၞိဟ် မဇၞော်လှဲလးရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Graeber |first=David |title=Debt: The First 5000 Years |year=2011 |publisher=Melville House |isbn=978-1-933633-86-2}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ '''သြန်ကပေါတ်''' (Commodity money) မပ္တံကဵု ၜဵု၊ ခဒိုဟ်၊ ကေုာံ ဓါတ်သတ္တု ညံင်ရဴ ထဝ်၊ သြန် တအ်ဂှ် စဒုင်စကာကၠုင် နဒဒှ် သြန်ရ။ သြန်မသြန် (Coinage) မဒက်ပတန်လဝ် နကဵု သၞောဝ်အလဵုအသဳဂှ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဍုင် လဳဒဳယျာ (Lydia) (လၟုဟ် ဍုင်တူရကဳ) ပ္ဍဲၜိုတ် ၆၀၀ သၞာံ ကိုပ်ကၠာခရေတ်ရ။ 

ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲခေတ် မင်းဆက်သွင် (Song Dynasty) ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်ဂှ်၊ '''သြန်စက္ခော''' (Paper money) ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဍေံဒှ် စၞးကပေါတ်မွဲ မစၞးကဵု ထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး သြန်မသြန် မပအပ်လဝ် ပ္ဍဲဘာဏ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ်၊ သၞောတ်သြန် ဂၠးကဝ်ဝွံ ပြံင်လှာဲအာ ဇရေင် '''သြန်စၟတ်သမ္တီ''' (Fiat money) မဟွံဒုင်သဇိုင် လ္တူ ထဝ် ရ။

== ၃။ တာလျိုၚ် အဓိက သြန် (Primary Functions of Money) ==
ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ သြန်ဝွံ နွံကဵု တာလျိုင် အဓိက ပန်သာ်ရ-
# '''အရာဆက်စၠောအ် သွက်ပရေင်လှာဲပြာဲ (Medium of Exchange):''' သြန်ဝွံ စၞးမလှာဲကပေါတ် ကု ကပေါတ်ဂှ်၊ ဍေံကဵုအခေါင် သွက်ဂွံ ရာန် သွံ ကပေါတ် ကေုာံ သွာင်သေဝါ နကဵု သြန်ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ပခိုဟ်ပတိုန်ကဵု လၟေင်ကမၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။
# '''ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ၚုဟ်မး (Unit of Account):''' သြန်ဝွံ ဒှ်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် သာမညမွဲ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ၚုဟ်မး ကပေါတ် အလုံအိုတ်သီုရ။ ဍေံကဵုအခေါင် သွက်ဂွံ ပတောအ်ၜတ် ၚုဟ်မး အကြာ ကပေါတ်နာနာသာ်ရ။
# '''အရာ သွက်ဂွံမင်မွဲ ၚုဟ်မး (Store of Value):''' သြန်ဝွံ မာန်မင်မွဲ ၚုဟ်မး သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲအနာဂတ်မာန်ရ။ ၜိုန်ရ [[ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန်]] (Inflation) မာန်ဖအောန်ဖျေဟ် ၚုဟ်မးသြန်ကီုလေဝ်၊ သြန်ဂှ် ဆက်ဒှ် အရာ မမာန်ဂိုင်သိပ်လဝ် ဒြပ်ရတ် မလောဲသွာအိုတ်မွဲရ။
# '''သၞောတ် သွက်ပရေင်ဗပေင်ၚုဟ်မး အနာဂတ် (Standard of Deferred Payment):''' သြန်ဝွံ ဒှ်သၞောတ် သွက်ဂွံ ပဒတန် က္ဍုဲ ကေုာံ ပရေင်တုပ်စိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သွက်အနာဂတ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mankiw |first=N. Gregory |title=Macroeconomics |year=2007 |publisher=Worth Publishers |edition=6th |isbn=978-0-7167-6213-3}}&lt;/ref&gt;

== ၄။ ဂကူ သြန်ဂမၠိုၚ် (Types of Money) ==
သြန်ဝွံ မာန်ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ပိသာ် အတိုင်ဇယား ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ပရေင်ပတောအ်ၜတ် ဂကူသြန် အဓိကဂမၠိုင်
|-
! ဂကူ သြန် (Type of Money) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Definition) !! သာဓက (Examples)
|-
| '''သြန်ကပေါတ် (Commodity Money)''' || သြန် မၞုံကဵု ၚုဟ်မး သဘာဝ ပ္ဍဲအလဵုဇကုဍေံတုဲ၊ စကာ နဒဒှ် သြန်ကီု သီုကဵု နဒဒှ် ကပေါတ် ဓမ္မတာကီုရ။ || ထဝ်၊ သြန်၊ ၜဵု၊ ကၞုသင်
|-
| '''သြန်စၞး (Representative Money)''' || သြန် မဟွံမဲကဵု ၚုဟ်မး သဘာဝ၊ ဆဂး မာန်လှာဲပြာဲကေတ် ကု သြန်ကပေါတ် ညံင်ရဴ ထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး သြန် ပ္ဍဲဘာဏ်။ || သြန်စက္ခော ပ္ဍဲခေတ် သၞောတ်ထဝ် (Gold Standard)
|-
| '''သြန်စၟတ်သမ္တီ (Fiat Money)''' || သြန် မဟွံဒုင်သဇိုင် လ္တူ ထဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်မွဲမွဲ၊ ဆဂး နွံကဵု ၚုဟ်မး ဟိုတ်နူ သၞောဝ်ဥပဒေ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ မၞိဟ်ဂမၠိုင်။ || ဒဝ်လာ အမေရိကာန် (USD)၊ ယူရဝ် (EUR)၊ သြန်ဗၟာ (MMK)
|}

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ၊ သြန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ် '''သြန်လ္တူစက်''' (Commercial bank money) မဒှ် စရင်သြန် မၞုံပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ကောန်ပျူတာ ဘာဏ်ဂမၠိုင်ရ။ သြန်စက္ခော ကေုာံ သြန်မသြန် ဗီုရုပ်ဇေတ်ဇေတ်တအ်ဂှ် နွံဆ လၟိဟ် အောန်အောန် ဓဝ်ရ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်သြန် အလုံအိုတ်သီု။

== ၅။ သၞောတ်သြန် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Monetary Systems and Economy) ==
[[File:Money supply.jpg|thumb|right|200px|ပရေင်ပါ်ကဆံင် လၟိဟ်သြန် (Money Supply) M0, M1, M2, M3 ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။]]
ပ္ဍဲကဵု လညာတ် [[Macroeconomics|ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇမၞော်]] (Macroeconomics) ဂှ်၊ &quot;လၟိဟ်သြန်&quot; (Money Supply) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ လၟိဟ်သြန် မၞုံပ္ဍဲကဵု ဍုင်မွဲဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဆံင်နာနာသာ် မပ္တံကဵု M1, M2, ကေုာံ M3 ရ။ 
* '''M1:''' ပါဝင်ကဵု သြန်စက္ခော၊ သြန်မသြန် ကေုာံ စရင်သြန် မမာန်ပတိတ်ကေတ် နကဵု ချက် (Checking accounts)။
* '''M2:''' ပါဝင်ကဵု M1 သီုကဵု စရင်သြန် မဂိုင်သိပ်လဝ် (Savings accounts) ကေုာံ သြန် မၞုံကဵု အခိင်ပိုဒ်ခြာ (Time deposits)။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Friedman |first=Milton |title=Money Mischief: Episodes in Monetary History |year=1992 |publisher=Harcourt Brace Jovanovich |isbn=978-0151620424}}&lt;/ref&gt;

လၟိဟ်သြန်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် တိုက်ရိုက် ကု ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Inflation) ရ။ ယဝ်ရ လၟိဟ်သြန် ဂၠိုင်လောန်အာ နူကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး၊ ၚုဟ်မးသြန်ဂှ် စှ်ေအာတုဲ ၚုဟ်ကပေါတ်တအ် တိုန်ကၠုင်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ကော်ခဴစ &quot;သြန်ဂၠိုင် ကေတ် ကပေါတ်အောန်&quot; ရ။

== ၆။ ပရေၚ်ဘာဏ် ကေုာံ သၞောတ်ဖန်ဇန်သြန် (Banking and Monetary Policy) ==
[[ဘာဏ်ဗဟဵု]] (Central Banks) ညံင်ရဴ Federal Reserve (US) ဟွံသေင်မ္ဂး European Central Bank (ECB) တအ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လၟိဟ်သြန် ကေုာံ ၚုဟ်မးသြန် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်တအ်ရ။ ဍေံတအ် စကာ '''ပိုလသဳသြန်''' (Monetary policy) သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

လွဟ်ကိရိယာ အဓိက သွက် ပိုလသဳသြန် ပါဝင်ကဵု-
# '''ၚုဟ်အာတ်သြန် (Interest rates):''' နကဵု ပွမသၠုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဖျေဟ် ၚုဟ်အာတ်သြန်ဂှ်၊ ဘာဏ်ဗဟဵုတအ် ထိင်ဒဝ်ကဵု ပရေင်ကေတ်လွဳသြန် (Borrowing) ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သြန် (Investing) ရ။
# '''ပရေင်ရာန်သွံ လ္တူဒေင် (Open market operations):''' ပွမရာန် ဟွံသေင်မ္ဂး သွံ လိက်ကသုက် အလဵုအသဳ (Government bonds) သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လၟိဟ်သြန်။
# '''သၞောတ် သြန်မဒးမင်မွဲ (Reserve requirements):''' ပွမစၟတ်သမ္တီ လၟိဟ်သြန် အောန်အိုတ် မဒးနွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာဏ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Commercial banks) တအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |title=The General Theory of Employment, Interest and Money |year=1936 |publisher=Macmillan}}&lt;/ref&gt;

== ၇။ ၚုဟ်မးသြန် ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ၚုဟ်ကပေါတ် (Value of Money and Inflation) ==
ၚုဟ်မး သြန်မွဲဝွံ ဟွံတန်ကြန်ဒၟံင် လၟိုန်ကာလရ။ ဍေံတန်တဴဒၟံင် လ္တူ အစောမ်သတ္တိ ပရေင်ရာန် (Purchasing power) မဒှ် လၟိဟ် ကပေါတ် မမာန်ရာန်ကေတ် နကဵု သြန်ဗၞတ်မွဲရ။ 
* '''ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် (Inflation):''' ဒှ်အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် ၚုဟ်ကပေါတ် သာမည သၠုင်တိုန်တုဲ၊ ၚုဟ်မး သြန် စှ်ေအာရ။ သၞောတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် အောန်အောန် (ၜိုတ် ၂%) ညံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂွံချဳဒရိုင်လၟိုန်ရ။
* '''ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်စှ်ေ (Deflation):''' ဒှ်အကာဲအရာ ၚုဟ်ကပေါတ် သာမည စှ်ေအာတုဲ ၚုဟ်မး သြန် သၠုင်တိုန်ရ။ ၜိုန်ရ ဍေံခိုဟ် သွက်ညးရာန်ကီုလေဝ်၊ ဍေံမာန်ကတဵုဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် က္ဍင်သ္ဇိုင် (Economic depression) ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Krugman |first=Paul |title=End This Depression Now! |year=2012 |publisher=W. W. Norton &amp; Company |isbn=978-0393088779}}&lt;/ref&gt;

ဥပမာ သွက် ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန် လောန်ကာဲ (Hyperinflation) ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင် ဂျာမနဳ (၁၉၂၀)၊ ကေုာံ ဍုင် ဇင်ဗာဗွေ (၂၀၀၀) တအ်ရ၊ မဒှ်အခိင် ၚုဟ်မးသြန် စှ်ေအာ စဵုကဵု ဟွံမဲကဵု ၚုဟ်မးရ။

== ၈။ သြန်ဂၠးကဝ် ကေုာံ သၞောတ်လှာဲပြာဲ (International Money and Exchange Rates) ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ်ဂှ်၊ သြန် ဍုင်မွဲ ကု မွဲ ဟွံတုပ်ရေင်သ္ကအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ '''သၞောတ်လှာဲပြာဲ သြန်''' (Exchange rates) ဝွံ နွံပၟိက်ကၠုင်ရ။
ကိုပ်ကၠာတေံ၊ ဂၠးကဝ်ဝွံ စကာလဝ် '''သၞောတ်ထဝ်''' (Gold Standard) မဒှ်သၞောတ် ၚုဟ်မးသြန် ဇၟာပ်ဍုင် ဒးဒုင်ပညဳလဝ် ကု ၚုဟ်မး ထဝ် ရ။ ဆဂး၊ သၞောတ်ဏအ် လီုလာ်အာ ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးကဝ်တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၄ ဂှ်၊ စၟတ်သမ္တီလဝ် သၞောတ် Bretton Woods မဒှ်သၞောတ် မပညဳလဝ် ၚုဟ်မး သြန်ဍုင်နာနာ ကု ဒဝ်လာ အမေရိကာန် (USD) ရ။

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ်၊ သြန် ဗွဲမဂၠိုင် စကာဒၟံင် '''သၞောတ်လှာဲပြာဲ မဟွံတန်ကြန်''' (Floating exchange rates) မဒှ်သၞောတ် ၚုဟ်မး သြန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လ္တူ ပရေင်ရာန် ကေုာံ ပရေင်သွံ (Supply and Demand) ပ္ဍဲကဵု စျေးသြန်ဂၠးကဝ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |title=The Ascent of Money: A Financial History of the World |year=2008 |publisher=Penguin Press |isbn=978-1594201929}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ သြန်ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ သြန်ခရိပ်တဝ် (Digital Currency and Cryptocurrency) ==
ခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇၞော်ဇၞော် သွက် သၞောတ်သြန်ရ။ သြန်ဒဳဂျဳတေဝ် ညံင်ရဴ ကတ်ခရေဒေတ် (Credit cards) ကေုာံ သြန်လ္တူမဝ်ဗိုင် (Mobile money) တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲထောအ် လွပ် သြန်စက္ခော ပ္ဍဲလၟိုန်တ္ၚဲရ။

ပါဲနူဂှ်တုဲ၊ '''သြန်ခရိပ်တဝ်''' ([[Cryptocurrency]]) မပ္တံကဵု [[Bitcoin]] ကေုာံ Ethereum တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် သၞောတ်သြန် တၟိ မဟွံဒးဒုင် ထိင်ဒဝ်လဝ် နကဵု ဘာဏ်ဗဟဵုရ။ ဍေံတအ် စကာ ကွတ်ပညာ [[Blockchain]] သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ပရေင်လှာဲပြာဲ ဗွဲမစှ်ေသၞောတ် ကေုာံ မၞုံကဵု ဂီုကၠီုရ။ အလဵုအသဳဂမၠိုင်လေဝ် စလ္ၚတ်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပတိတ် သြန်ဒဳဂျဳတေဝ် ဘာဏ်ဗဟဵု (Central Bank Digital Currencies - CBDCs) ရ သွက်ဂွံ ဗက်ပြိုင် ကု သြန်ခရိပ်တဝ်တအ်ရ။

* **ဗဳဒဳယော သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:** [https://www.youtube.com/watch?v=1YyA2O3lB6M ဗီုလဵု သြန် ကေုာံ သြန်ခရိပ်တဝ် ကၠောန်ကမၠောန် (YouTube Video - Educational)]

== ၁၀။ ယေန်သၞာၚ်၊ ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ အနာဂတ် သြန် (Culture, Society, and the Future of Money) ==
သြန်ဝွံ ဟွံဒှ် ဆ လွဟ်ကိရိယာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သၟးသၟးရ၊ ဍေံဒှ် သီု သင်္ကေတ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဒြဟတ်အဝဵု ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ်ရ။ လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဆေင်ကဵု ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Behavioral economics) သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ဆာတ် မဆေင်ကဵု သြန် နကဵု စိုတ်စရိုတ် (emotions) ဂၠိုင်နူကဵု လညာတ်ယုတ္တိ (logic) ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Smith |first=Adam |title=The Wealth of Nations |year=1776 |publisher=W. Strahan and T. Cadell}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲကဵု [[ယေန်သၞာင်မန်]] ကေုာံ ဝင်ဍုင်သုဝဏ္ဏဘူမိ ကိုပ်ကၠာတေံလေဝ်၊ နွံကဵု သြန်မသြန် ဒင်္ဂါး (Pyu/Mon coins) မၞုံကဵု ဗီုရုပ် သင်္ကေတ ညံင်ရဴ ခရု၊ ကောန်ၚာ် ကေုာံ တ္ၚဲ တအ် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ဗၞိက် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲရ။ 

သွက်အနာဂတ်ဂှ်၊ ဂၠးကဝ်ဝွံ ဂၠံင်တရဴ အာဒၟံင် ဇရေင် &quot;ဂကောံမၞိဟ် မဟွံစကာ သြန်စက္ခော&quot; (Cashless society) ရ။ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်တအ်ဝွံ မာန်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်လှာဲပြာဲ မပြဟ် ကေုာံ မလောဲသွာကီုလေဝ်၊ ဍေံတအ် သီုပတိုန်ထ္ၜးကဵု ပြသၞာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ပၞုက်ဒေပ် (Privacy) ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု သိုက်ဗာ (Cybersecurity) ရ။

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Mishkin&quot;&gt;{{cite book |last=Mishkin |first=Frederic S. |title=The Economics of Money, Banking, and Financial Markets |year=2007 |publisher=Pearson |edition=8th |isbn=978-0-321-28726-7}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Jevons&quot;&gt;{{cite book |last=Jevons |first=William Stanley |title=Money and the Mechanism of Exchange |year=1875 |publisher=D. Appleton and Co.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Davies&quot;&gt;{{cite book |last=Davies |first=Glyn |title=A History of Money: From Ancient Times to the Present Day |year=2002 |publisher=University of Wales Press |isbn=978-0708317174}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Graeber&quot;&gt;{{cite book |last=Graeber |first=David |title=Debt: The First 5000 Years |year=2011 |publisher=Melville House |isbn=978-1-933633-86-2}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Mankiw&quot;&gt;{{cite book |last=Mankiw |first=N. Gregory |title=Macroeconomics |year=2007 |publisher=Worth Publishers |edition=6th |isbn=978-0-7167-6213-3}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Friedman&quot;&gt;{{cite book |last=Friedman |first=Milton |title=Money Mischief: Episodes in Monetary History |year=1992 |publisher=Harcourt Brace Jovanovich |isbn=978-0151620424}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Keynes&quot;&gt;{{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |title=The General Theory of Employment, Interest and Money |year=1936 |publisher=Macmillan}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Krugman&quot;&gt;{{cite book |last=Krugman |first=Paul |title=End This Depression Now! |year=2012 |publisher=W. W. Norton &amp; Company |isbn=978-0393088779}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Ferguson&quot;&gt;{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |title=The Ascent of Money: A Financial History of the World |year=2008 |publisher=Penguin Press |isbn=978-1594201929}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Smith&quot;&gt;{{cite book |last=Smith |first=Adam |title=The Wealth of Nations |year=1776 |publisher=W. Strahan and T. Cadell}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name       = သြန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
| title      = သြန် ကေုာံ သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
| listclass  = hlist
| group1     = လဒက်ပတန်
| list1      = 
* [[သြန်စက္ခော]]
* [[သြန်မသြန်]]
* [[သြန်စၟတ်သမ္တီ]] (Fiat)
* [[သြန်ကပေါတ်]] (Commodity)
| group2     = သၞောတ်သြန်
| list2      = 
* [[ဘာဏ်]]
* [[ဘာဏ်ဗဟဵု]]
* [[ပိုလသဳသြန်]]
* [[ပရေင်ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန်]]
| group3     = ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခေတ်တၟိ
| list3      = 
* [[သြန်ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[သြန်ခရိပ်တဝ်]] (Cryptocurrency)
* [[Bitcoin]]
}}

[[Category:သြန်]]
[[Category:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[Category:ဗၞိက် ကေုာံ စျေး]]
[[Category:ပရေင်ဘာဏ်]]</text>
      <sha1>jo56fj63vv6zmpp2gglq6902e2cgl9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂကူဆီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2794</id>
    <revision>
      <id>55250</id>
      <parentid>47313</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T00:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>55250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39094" sha1="5fs4j3bgyyznrbkjbjwx91q0pw6tian" xml:space="preserve">
[[ဝှာင်:ABO_blood_type.svg|right|thumb|435x435px|ဂကူဆီ (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံဆီ) မပါ်လဝ် နကဵု ပိဂကောံ ABO မဒှ်အန္တိဂေန်  (antigen) မနွံ ပ္ဍဲကလာပ်ဆီဗကေတ်။  ]]
ဂကူဆီ (သီုမကော်စ ဂကောံဆီ) ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု မဒုင်သဇိုင် ကု မနွံကု ကေုာံ မသက်ကု ဓါတ်အန္တိဗောဒဳ (antibodies) ကေုာံ အာဲကၟာဲ အန္တိဂေန်  (inherited antigen) ပ္ဍဲဗလးမုက်ကလာပ်ရုပ်မဆီဗကေတ်ရ။ ဓါတ်အန္တိဂေန်တအ်ဂှ် ဗွဲမဗဗွဲ ကုဂကောံဆီဂမၠိုင်တုဲ ဒှ်ဓါတ်ပြောတိန်ဂမၠိုင် (proteins)၊ ဓါတ်ကာဗောဟိဒြိဒ်ဂမၠိုင် (carbohydrates)၊ ဓါတ်ဂၠုကောပြောတိန်ဂမၠိုင် (glycoproteins) ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတ်ဂၠုကောလိပိဒ်ဂမၠိုင် (glycolipids) မွဲမွဲသာ်အိုတ်ရ။ ဓါတ်အန္တိဂေန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပ္ဍဲဗလးမုက် ကလာပ်ရုပ်တၞဟ် ပ္ဍဲကဵုတိဿူဂမၠိုင် (tissues)လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ အန္တိဂေန် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဗလးမုက်  ကလာပ်ရုပ်ဆီဗကေတ်ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် စေန်ဆက်ကၠုင် နူတမ်မူလဗဳဇ ကေုာံ မပံင်နှဴတုဲ ကတဵုဗဒှ်ပတိုန် သၞောတ်ဂကောံဆီမွဲရ။&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Maton|first=Anthea|title=Human Biology and Health|publisher=Prentice Hall|year=1993|location=Englewood Cliffs NJ|isbn=0-13-981176-1|url=https://archive.org/details/humanbiologyheal00scho}}&lt;/ref&gt;

ဂကူဆီဂှ် ဒှ်အာဲကၟာဲ ကေုာံ မပါကၠုင် နူကဵု အံက်ၜါလပါ်။ စဵုကဵုသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နကဵု ဂကောံစၠောအ်ဆီဂၠးကဝ် (International Society of Blood Transfusion - ISBT) စၟတ်သမ္တီလဝ် သၞောတ်ဂကောံဆီ ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် နွံ ၃၈ သၞောတ်။&lt;ref name=&quot;isbt-2019&quot;&gt;{{Cite web|title=Red Cell Immunogenetics and Blood Group Terminology|work=[[International Society of Blood Transfusion]]|date=2019|url=https://www.isbtweb.org/working-parties/red-cell-immunogenetics-and-blood-group-terminology/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708084355/https://www.isbtweb.org/working-parties/red-cell-immunogenetics-and-blood-group-terminology/|archivedate=8 July 2020|accessdate=4 October 2020}}&lt;/ref&gt; ပၞောဝ်တအ်ဂှ် သၞောတ်ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ၜါသၞောတ်ဂှ် သၞောတ် ABO ကဵု Rh မဒှ်တုဲ နကဵုသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ပါ်လဝ် မၞိဟ်မွဲမွဲ ဒှ်ဂကူဆီ (A) ဟွံသေင်မ္ဂး (B) ဟွံသေင်မ္ဂး (AB) ဟွံသေင်မ္ဂး (O)၊ တုဲပၠန် လက်ကရဴဂှ် + (အပံင်)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး − (အနုက်) ဟွံသေင်မ္ဂး 0 (သုည) နကဵုမစၟတ် RhD ရ။ ဂကူဆီဝွံ ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မစၠောအ်ပၠုပ်ဆီ၊ မဖနှဴဆီတအ်ရ။

== သၞောတ်ဂကောံဆီဂမၠိုင် ==
သၞောတ်လဒက်ပ္တန်ဆီမွဲ ပါ်လဝ် ဇၟာပ်ပ်ဂှ် နွံ ဂကောံဆီ သီုဖအိုတ် ၃၈ ဂကောံ၊ တုဲပၠန် ဇၟာပ်ဂကူဆီဂှ် ဒှ်ပၞောဝ်ကဵု ဂကောံဆီဂမၠိုင် မပံင်နှဴလဝ် နကဵု ဂကောံဆီအန္တိဂေန်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;isbt-2019&quot;/&gt; မၞိဟ်မွဲ နူကတဵုဒှ်မၞိဟ် ကလိဂွံလဝ် ဂကူဆီဂှ်မ္ဂး ကြပ်သီုဖအိုတ် ဒှ်ဂကူဆီဂှ် စဵုကဵု လအိတ်လမျီု ကီုလေဝ်၊ ဆဂး ဟိုတ်နူမပၠုပ်စုတ် ဓါတ်အန္တိဂေန်၊ ဟိုတ်နူယဲ မပလီုကဵု အန္တိဂေန်တုဲ ဂကူဆီ ပြံင်လှာဲအာတၞဟ် ကတဵုဒှ်မာန်ကီုရ။ ဆဂး အောန်ဗွဲမလောန်ရ။&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Dean|2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=B antigen acquired by normal A1 red cells exposed to a patient's serum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Acquired B antigen and polyagglutination in a patient with gastric cancer|date=November 1983}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Change in blood group in systemic lupus erythematosus}}&lt;/ref&gt; ဟိုတ်ဂကူဆီ မဂွံပြံင်လှာဲမာန် အရာမကတဵုဒှ်စဂၠိုင်မွဲဂှ် ဟိုတ်နူယဲတုဲ ဒးသၠာဲထောအ် ကၠေင်ၜဝ်ဇုတ် (bone-marrow)ရ။ သမၠာဲကၠေင်ၜဝ်ဇုတ်မ္ဂး ဒးစကာ ဆီ (leukemias) ကေုာံ လုမ်ဖောမ် (lymphoma) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ယဝ်ရ မၞိဟ်ယဲဂှ် ကလိဂွံ ကၠေင်ၜတ်ဇုတ် နူကဵု မၞိဟ်ဂကူဆီ ABO ဟွံတုပ် (ဥပမာ မၞိဟ်ယဲ ဂကူဆီ A ကလိဂွံ ကၠေင်ၜတ်ဇုတ် နူကဵု မၞိဟ်ဂကူဆီO)၊ ဂကူဆီမၞိဟ်ယဲဂှ် ပြံင်အာ ဂကူဆီညးမကဵုဒါန်ဂှ်ရ။

ဂကူဆီလ္ၚဵုဂှ် ပံင်နှဴဒၟံင် ကုယဲအာဲကၟာဲ (ယဲမကတဵုဒှ်နူဗဳဇ)၊ ဥပမာ ကေလ် အန္တိဂေန် (Kell antigen) မ္ဂး ပံင်နှဴဒၟံင် ကုယဲ McLeod syndrome။&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=A new Kell blood-group phenotype|journal=Nature|volume=180|issue=4588|date=October 1957|pmid=13477267|doi=10.1038/180711a0}}&lt;/ref&gt;ဂကူဆီလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး စဵုဒၞာကဵု ယဲလ္ၚဵုဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး စဵုဒၞာကဵုယဲမာန် နွံကီုရ။&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1056/NEJM197608052950602|title=The resistance factor to Plasmodium vivax in blacks. The Duffy-blood-group genotype, FyFy|journal=The New England Journal of Medicine|volume=295|issue=6|date=August 1976|pmid=778616}}&lt;/ref&gt; 

=== သၞောတ် ဂကူဆီ ABO ===
[[ဝှာင်:ABO_blood_group_diagram.svg|right|thumb|350x350px|''ABO blood group system'': diagram showing the carbohydrate chains that determine the ABO blood group]]
သၞောတ်ဂကူဆီ ABO ဂှ် နွံကဵု အန္တိဂေန်ၜါ ကဵု အန္တိဗောဒဳၜါ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ဆီမၞိဟ်။ အန္တိဂေန်ၜါဂှ် အန္တိဂေန် A ကဵု အန္တိဂေန် B။ အန္တိဗောဒဳၜါဂှ် အန္တိဗောဒဳ A ကဵု အန္တိဗောဒဳ B ။ အန္တိဂေန်တအ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ကလာပ်ဆီဗကေတ် တုဲ အန္တိဗောဒဳတအ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဍာ်ဗကေဝ်ဆီ (serum)။ ဂကူဆီမၞိဟ် နကဵုသၞောတ်အန္တိဂေန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် သီုဖအိုတ် ၄ ဂကောံ၊ ဂကောံအန္တိ A (ဂကောံ A)၊ ဂကောံအန္တိ B (ဂကောံ B)၊ ဂကောံနွံသီုၜါ A ကဵု B (ဂကောံ AB) တုဲပၠန် ဂကောံ သက်ကုအန္တိဂေန် (ဂကောံ O)။ အန္တိဗောဒဳ မနွံမွဲစွံ ကုအန္တိဂေန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ -

# အန္တိဂေန်	A	ကရောမ် အန္တိဗောဒဳ  B
# အန္တိဂေန်	B	ကရောမ် အန္တိဗောဒဳ  A
# အန္တိဂေန်	AB	ဟွံမဲ ကုအန္တိဗောဒဳ
# အန္တိဂေန်  	သုည (ဂကောံ O) ကရောမ် အန္တိဗောဒဳ A ကဵု B။ 

အန္တိဂေန် ကဵု အန္တိဗောဒဳ ဂကူမကြပ်ရေင်သကအ်တအ်ဂှ် ဒှ်အဂ်ဂလုတဳနေန် (မကောံစန် ကလာပ်ရုပ်) ရေင်သကအ် (ဥပမာ၊ အန္တိဂေန် A ဒှ်အဂ်ဂလုတဳနေန် ကုအန္တိဗောဒဳ A တုဲ အန္တိဂေန် B ဒှ်အဂ်ဂလုတဳနေန် ကု အန္တိဗောဒဳ B)။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကာလမပၠုပ်ဆီမ္ဂး လုကဴ ပ္ဍဲကဵု ဍာ်ဗကေဝ်ဆီ ညးမဒုင်တဲဆီဂှ် ဟွံမဲ ကုအန္တိဗောဒဳ သွက်ကလာပ်ရုပ်ဆီ အန္တိဂေန် ညးတၠဒါန်ဂှ်ရ။ 

သၞောတ်ဆီ ABO ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သၞောတ်ဂမၠိုင်မ္ဂး ဒှ်သၞောတ်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအရာမပၠုပ်ဆီ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ အန္တိ-A ကဵု အန္တိ-B တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ပံင်ကောံ ကု ဣိမ်မူနဝ်ဂၠောဗုလိန် M (immunoglobulin M)၊ abbreviated IgM ကေုာံ အန္တိဗောဒဳတအ်ရ။ ၜိုန်ရ ဂကူဆီဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူဂဝ်ကီုလေဝ် ABO IgM အန္တိဗောဒဳတအ်ဂှ် နူကဵု မစုက်လုက် ကုပွဳပွူသဘာဝ မပ္တံကဵု စၞစ၊ ဗက်တေရဳယျာ၊ [[ဝဳရုသ်|ဝဳရုသ်]]တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲခန္ဓမၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲအခိင်ဘဝသၞာံပထမရ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Position statement: Red blood cell transfusion in newborn infants|url=https://www.cps.ca/en/documents/position/red-blood-cell-transfusion-newborn-infants|publisher=Canadian Pediatric Society|date=April 14, 2014|accessdate=October 16, 2020|archivedate=May 19, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180519120449/https://www.cps.ca/en/documents/position/red-blood-cell-transfusion-newborn-infants}}&lt;/ref&gt; ဝေါဟာရ မကော်ဂး ဂကူဆီ A/B/C/ ဂှ် စကော်ကၠာအိုတ် နူသၞာံ ၁၉၀၁ နကဵု ကာလ် လာန်သတိုင်နာ  (Karl Landsteiner) ဗွဲကြဴညိ စၞး C ဂှ် ဒှ်အာ O ။ ဍုင်လ္ၚဵု ကော်စ  ''0'' (''သုည'')။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bloddonor.dk/fileadmin/Fil_Arkiv/PDF_filer/Andre/Your_Blood__June_2006.pdf|title=Your blood&amp;nbsp;– a textbook about blood and blood donation|accessdate=2020-10-16|archivedate=2006-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060827051301/http://www.bloddonor.dk/fileadmin/Fil_Arkiv/PDF_filer/Andre/Your_Blood__June_2006.pdf}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:100px;&quot; |Phenotype
! style=&quot;width:100px;&quot; |Genotype
|-
|A
|AA or AI
|-
|B
|BB or BI
|-
|AB
|AB
|-
|O
|II
|}

=== သၞောတ်ဂကောံဆီ Rh ===
သၞောတ် Rh (Rh ဂှ် ဖ္ဍန်လဝ် နူကဵု ''Rhesus'')ဂှ် ဒှ် သၞောတ်မစကာဂၠိုင် မရနုက်ကဵုၜါ (ဝါ) ဒှ်သၞောတ်တၟေင် မရနုက်ကဵု ဒုတိယ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဆီ ကောန်မၞိဟ် ကာလမပၠုပ်ဆီ မနွံကဵု အန္တိဂေန် ပြဟ်ဟ်ဏအ် ၅၀ ဂကူ။ အရာတၟေင် Rh အန္တိဂေန် ဂှ် ဒှ် D အန္တိဂေန်၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဍေဟ်ဒှ်အရာ မပခိုဟ်ကဵု ဓါတ်ဣိမ်မုန် မနွံကဵု Rh အန္တိဂေန်အဓိက မသုန်သာ်ဂှ်ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး D-negative ဂှ် ဟွံကလိဂွံ အန္တိ-D IgG ဟွံသေင်မ္ဂး IgM အန္တိဗောဒဳ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အန္တိ-D အန္တိဗောဒဳဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံပ္တိတ် နကဵု အရာမကလေင်ဂတးမာန် သွက်ဒစဵုဒစး ရုပ်ဝတ္ထု ဗွဲသဘာဝရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် D-negative နကဵုမဖန်ဗဒှ်မ္ဂး ပ္တိတ် IgG anti-D အန္တိဗောဒဳဂမၠိုင်မာန်ကီုရ။&lt;ref name=&quot;Talaro, Kathleen P. 2005 510–1&quot;&gt;{{Cite book|title=Foundations in microbiology|url=https://archive.org/details/foundationsinmic00kath|publisher=McGraw-Hill}}&lt;/ref&gt; ယဲ Rh ဂမၠိုင် ကတဵုဒှ် နကဵုဟိုတ်နူဏအ် မာန်ဒၟံင်ကီုရ။&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Management of rhesus alloimmunization in pregnancy}}&lt;/ref&gt; Rh negative blood types are much less common in Asian populations (0.3%) than they are in European populations (15%).&lt;ref name=&quot;Rh group and its origin&quot;&gt;{{Cite web|url=http://hospital.kingnet.com.tw/activity/blood/html/a.html|title=Rh血型的由來|publisher=Hospital.kingnet.com.tw|accessdate=2010-08-01|archivedate=2009-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091211201528/http://hospital.kingnet.com.tw/activity/blood/html/a.html}}&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဵုလက္သန်မ္ဂး Rh(D) နွံကီု ဟွံမဲကီုဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နကဵု လက္သန် + ဟွံသေင်မ္ဂး − ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကာလချူ ဥပမာ ဂကူဆီ ဂကောံ A− မ္ဂး မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ABO မ္ဂး ဒှ်ဂကူဆီ A တုဲ ဟွံမဲ ကု Rh (D)။

==သၞောတ် ABO အကြာ အံက် ကဵု ကောန်==
သၞောတ်ဂကောံဆီ ABO ကာလမတီလဝ် ဂကူဆီ အံက်ၜါလပါ်တုဲ ဂကူဆီကောန် မဒှ်မာန် (သ္ၚိအင်လတူ)၊ သၞောတ်ဂကောံ ABO ကာလမတီလဝ် ဂကူဆီ မိအံက် ကေုာံ ကောန် တုဲ ဂကူဆီအပါ လဵုဒှ်မာန်။ 

[[ဝှာင်:Blood-type-chart.png|thumb|left|500px|သ္ၚိအင် နဲတၟော် ဂကူဆီ အကြာအံက် ကေုာံ ကောန်]]

&lt;br&gt;

== Clinical significance ==

=== Blood transfusion ===
Transfusion medicine is a specialized branch of hematology that is concerned with the study of blood groups, along with the work of a blood bank to provide a transfusion service for blood and other blood products. Across the world, blood products must be prescribed by a medical doctor (licensed physician or surgeon) in a similar way as medicines.
[[ဝှာင်:Main_symptoms_of_acute_hemolytic_reaction.png|right|thumb|235x235px|Main symptoms of acute hemolytic reaction due to blood type mismatch.]]
Much of the routine work of a blood bank involves testing blood from both donors and recipients to ensure that every individual recipient is given blood that is compatible and is as safe as possible. If a unit of incompatible blood is transfused between a donor and recipient, a severe acute hemolytic reaction with hemolysis (RBC destruction), kidney failure and shock is likely to occur, and death is a possibility. Antibodies can be highly active and can attack RBCs and bind components of the complement system to cause massive hemolysis of the transfused blood.

Patients should ideally receive their own blood or type-specific blood products to minimize the chance of a transfusion reaction. It is also possible to use the patient's own blood for transfusion. This is called autologous blood transfusion, which is always compatible with the patient. This is because the patient's own red blood cells are used. The procedure of washing a patient's own red blood cells goes as follows: The patient's lost blood is collected and washed with a saline solution. The washing procedure yields concentrated washed red blood cells. The last step is reinfusing the packed red blood cells into the patient. There are multiple ways to wash red blood cells. The two main ways are centrifugation and filtration methods. This procedure can be performed with microfiltration devices like the Hemoclear filter. Risks can be further reduced by cross-matching blood, but this may be skipped when blood is required for an emergency. Cross-matching involves mixing a sample of the recipient's serum with a sample of the donor's red blood cells and checking if the mixture ''agglutinates'', or forms clumps. If agglutination is not obvious by direct vision, blood bank technicians usually check for agglutination with a microscope. If agglutination occurs, that particular donor's blood cannot be transfused to that particular recipient.  In a blood bank it is vital that all blood specimens are correctly identified, so labelling has been standardized using a barcode system known as ISBT 128.

The blood group may be included on identification tags or on tattoos worn by military personnel, in case they should need an emergency blood transfusion. Frontline German Waffen-SS had blood group tattoos during World War II.

Rare blood types can cause supply problems for blood banks and hospitals. For example, Duffy-negative blood occurs much more frequently in people of African origin,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nickel RG|title=Determination of Duffy genotypes in three populations of African descent using PCR and sequence-specific oligonucleotides|date=August 1999}}&lt;/ref&gt; and the rarity of this blood type in the rest of the population can result in a shortage of Duffy-negative blood for these patients.  Similarly, for RhD negative people there is a risk associated with travelling to parts of the world where supplies of RhD negative blood are rare, particularly East Asia, where blood services may endeavor to encourage Westerners to donate blood.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bloodcare.org.uk/html/resources_chairman_2001.htm|title=BCF&amp;nbsp;– Members&amp;nbsp;– Chairman's Annual Report|accessdate=2008-07-15|last=Bruce|first=MG|date=May 2002|publisher=The Blood Care Foundation|quote=As Rhesus Negative blood is rare amongst local nationals, this Agreement will be of particular value to Rhesus Negative expatriates and travellers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080410111425/http://www.bloodcare.org.uk/html/resources_chairman_2001.htm|archivedate=April 10, 2008}}&lt;/ref&gt;

=== Hemolytic disease of the newborn (HDN) ===
A pregnant woman may carry a fetus with a blood type which is different from her own. In those cases, the mother can make IgG blood group antibodies. This can happen if some of the fetus' blood cells pass into the mother's blood circulation (e.g. a small fetomaternal hemorrhage at the time of childbirth or obstetric intervention), or sometimes after a therapeutic blood transfusion.  This can cause Rh disease or other forms of hemolytic disease of the newborn (HDN) in the current pregnancy and/or subsequent pregnancies.  Sometimes this is lethal for the fetus; in these cases it is called hydrops fetalis.&lt;ref name=&quot;Letsky2000&quot;&gt;{{Cite book|title=Antenatal &amp; neonatal screening}}&lt;/ref&gt; If a pregnant woman is known to have anti-D antibodies, the Rh blood type of a fetus can be tested by analysis of fetal DNA in maternal plasma to assess the risk to the fetus of Rh disease.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Fetal blood group genotyping: present and future|date=September 2006}}&lt;/ref&gt; One of the major advances of twentieth century medicine was to prevent this disease by stopping the formation of Anti-D antibodies by D negative mothers with an injectable medication called Rho(D) immune globulin.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rcog.org.uk/index.asp?PageID=1972|title=Use of Anti-D Immunoglobulin for Rh Prophylaxis|date=May 2002|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081230200349/http://www.rcog.org.uk/index.asp?PageID=1972|archivedate=December 30, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nice.org.uk/guidance/TA41/?c=91520|title=Pregnancy&amp;nbsp;– routine anti-D prophylaxis for D-negative women|date=May 2002}}&lt;/ref&gt; Antibodies associated with some blood groups can cause severe HDN, others can only cause mild HDN and others are not known to cause HDN.

=== Blood products ===
To provide maximum benefit from each blood donation and to extend shelf-life, blood banks fractionate some whole blood into several products. The most common of these products are packed RBCs, plasma, platelets, cryoprecipitate, and fresh frozen plasma (FFP).  FFP is quick-frozen to retain the labile clotting factors V and VIII, which are usually administered to patients who have a potentially fatal clotting problem caused by a condition such as advanced liver disease, overdose of anticoagulant, or disseminated intravascular coagulation (DIC).

Units of packed red cells are made by removing as much of the plasma as possible from whole blood units.

Clotting factors synthesized by modern recombinant methods are now in routine clinical use for hemophilia, as the risks of infection transmission that occur with pooled blood products are avoided.

=== Red blood cell compatibility ===
[[ဝှာင်:Blood_Compatibility.svg|right|thumb|230x230px|'''Red blood cell compatibility chart'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;In addition to donating to the same blood group; type O blood donors can give to A, B and AB; blood donors of types A and B can give to AB.]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Red blood cell compatibility table&lt;ref name=&quot;rbccomp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://chapters.redcross.org/br/northernohio/INFO/bloodtype.html|title=RBC compatibility table|accessdate=2008-07-15|date=December 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080913165654/http://chapters.redcross.org/br/northernohio/info/bloodtype.html|archivedate=2008-09-13}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |Recipient&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;
! colspan=&quot;8&quot; |Donor&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;
|-
!O−
!O+
!A−
!A+
!B−
!B+
!AB−
!AB+
|-
!O−
| style=&quot;width:3em&quot; |{{Y}}
| style=&quot;width:3em&quot; |{{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; |{{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; |{{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; |{{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; |{{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; |{{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; |{{N}}
|-
!O+
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|-
!A−
|{{Y}}
|{{N}}
|{{Y}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|-
!A+
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|-
!B−
|{{Y}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{Y}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|-
!B+
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{N}}
|{{N}}
|-
!AB−
|{{Y}}
|{{N}}
|{{Y}}
|{{N}}
|{{Y}}
|{{N}}
|{{Y}}
|{{N}}
|-
!AB+
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|}
&lt;small&gt;
Table note&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
1. Assumes absence of atypical antibodies that would cause an incompatibility between donor and recipient blood, as is usual for blood selected by cross matching.
&lt;/small&gt;

An Rh D-negative patient who does not have any anti-D antibodies (never being previously sensitized to D-positive RBCs) can receive a transfusion of D-positive blood once, but this would cause sensitization to the D antigen, and a female patient would become at risk for hemolytic disease of the newborn.  If a D-negative patient has developed anti-D antibodies, a subsequent exposure to D-positive blood would lead to a potentially dangerous transfusion reaction. Rh D-positive blood should never be given to D-negative women of child-bearing age or to patients with D antibodies, so blood banks must conserve Rh-negative blood for these patients. In extreme circumstances, such as for a major bleed when stocks of D-negative blood units are very low at the blood bank, D-positive blood might be given to D-negative females above child-bearing age or to Rh-negative males, providing that they did not have anti-D antibodies, to conserve D-negative blood stock in the blood bank. The converse is not true; Rh D-positive patients do not react to D negative blood.

This same matching is done for other antigens of the Rh system as C, c, E and e and for other blood group systems with a known risk for immunization such as the Kell system in particular for females of child-bearing age or patients with known need for many transfusions.

=== Plasma compatibility ===
[[ဝှာင်:Plasma_donation_compatibility_path.svg|right|thumb|312x312px|'''Plasma compatibility chart'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;In addition to donating to the same blood group; plasma from type AB can be given to A, B and O; plasma from types A, B and AB can be given to O.]]
Blood plasma compatibility is the inverse of red blood cell compatibility.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Blood Component ABO Compatibility Chart Red Blood Cells and Plasma|url=http://www.pathology.med.umich.edu/|publisher=University of Michigan|accessdate=16 December 2014|archivedate=23 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141123234640/http://www.pathology.med.umich.edu/}}&lt;/ref&gt; Type AB plasma carries neither anti-A nor anti-B antibodies and can be transfused to individuals of any blood group; but type AB patients can only receive type AB plasma. Type O carries both antibodies, so individuals of blood group O can receive plasma from any blood group, but type O plasma can be used only by type O recipients.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+Plasma compatibility table&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Plasma Compatibility|url=https://mytransfusion.com.au/about-blood/matching-blood-groups|work=Matching Blood Groups|accessdate=19 June 2020|archivedate=7 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200507180725/https://mytransfusion.com.au/about-blood/matching-blood-groups}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |Recipient
! colspan=&quot;4&quot; |Donor[1]
|-
! style=&quot;width:3em&quot; |O
! style=&quot;width:3em&quot; |A
! style=&quot;width:3em&quot; |B
! style=&quot;width:3em&quot; |AB
|-
!O
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|-
!A
|{{N}}
|{{Y}}
|{{N}}
|{{Y}}
|-
!B
|{{N}}
|{{N}}
|{{Y}}
|{{Y}}
|-
!AB
|{{N}}
|{{N}}
|{{N}}
|{{Y}}
|}
&lt;small&gt;
Table note&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
1. Assumes absence of strong atypical antibodies in donor plasma
&lt;/small&gt;

Rh D antibodies are uncommon, so generally neither D negative nor D positive blood contain anti-D antibodies.  If a potential donor is found to have anti-D antibodies or any strong atypical blood group antibody by antibody screening in the blood bank, they would not be accepted as a donor (or in some blood banks the blood would be drawn but the product would need to be appropriately labeled); therefore, donor blood plasma issued by a blood bank can be selected to be free of D antibodies and free of other atypical antibodies, and such donor plasma issued from a blood bank would be suitable for a recipient who may be D positive or D negative, as long as blood plasma and the recipient are ABO compatible.{{Citation needed|date=December 2009}}

=== Universal donors and universal recipients ===
[[ဝှာင်:US_Navy_060105-N-8154G-010_A_hospital_corpsman_with_the_Blood_Donor_Team_from_Portsmouth_Naval_Hospital_takes_samples_of_blood_from_a_donor_for_testing.jpg|right|thumb|220x220px|A hospital worker takes samples of blood from a donor for testing]]
In transfusions of packed red blood cells, individuals with type O Rh D negative blood are often called universal donors. Those with type AB Rh D positive blood are called universal recipients. However, these terms are only generally true with respect to possible reactions of the recipient's anti-A and anti-B antibodies to transfused red blood cells, and also possible sensitization to Rh D antigens. One exception is individuals with hh antigen system (also known as the Bombay phenotype) who can only receive blood safely from other hh donors, because they form antibodies against the H antigen present on all red blood cells.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Harrison's Principals of Internal Medicine|publisher=McGraw-Hill|url=https://archive.org/details/harrisonsprincie14harr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.webmd.com/a-to-z-guides/blood-type-test|title=Universal acceptor and donor groups|publisher=Webmd.com|accessdate=2010-08-01}}&lt;/ref&gt;

Blood donors with exceptionally strong anti-A, anti-B or any atypical blood group antibody may be excluded from blood donation. In general, while the plasma fraction of a blood transfusion may carry donor antibodies not found in the recipient, a significant reaction is unlikely because of dilution.

Additionally, red blood cell surface antigens other than A, B and Rh D, might cause adverse reactions and sensitization, if they can bind to the corresponding antibodies to generate an immune response.  Transfusions are further complicated because platelets and white blood cells (WBCs) have their own systems of surface antigens, and sensitization to platelet or WBC antigens can occur as a result of transfusion.

For transfusions of plasma, this situation is reversed.  Type O plasma, containing both anti-A and anti-B antibodies, can only be given to O recipients.  The antibodies will attack the antigens on any other blood type.  Conversely, AB plasma can be given to patients of any ABO blood group, because it does not contain any anti-A or anti-B antibodies.

== Blood typing ==
Typically, blood type tests are performed through addition of a blood sample to a solution containing antibodies corresponding to each antigen. The presence of an antigen on the surface of the blood cells is indicated by agglutination. An alternative system for blood type determination involving no antibodies was developed in 2017 at Imperial College London which makes use of paramagnetic molecularly imprinted polymer nanoparticles with affinity for specific blood antigens.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Development of molecularly imprinted polymers specific for blood antigens for application in antibody-free blood typing}}&lt;/ref&gt;  In these tests, rather than agglutination, a positive result is indicated by decolorization as red blood cells which bind to the nanoparticles are pulled toward a magnet and removed from solution.

In addition to the current practice of serologic testing of blood types, the progress in molecular diagnostics allows the increasing use of blood group genotyping. In contrast to serologic tests reporting a direct blood type phenotype, genotyping allows the prediction of a phenotype based on the knowledge of the molecular basis of the currently known antigens. This allows a more detailed determination of the blood type and therefore a better match for transfusion, which can be crucial in particular for patients with needs for many transfusions to prevent allo-immunization.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Red cell genotyping and the future of pretransfusion testing}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Large-scale blood group genotyping: clinical implications}}&lt;/ref&gt;

== History ==
Blood types were first discovered by an Austrian physician, Karl Landsteiner, working at the Pathological-Anatomical Institute of the University of Vienna (now Medical University of Vienna). In 1900, he found that blood sera from different persons would clump together (agglutinate) when mixed in test tubes, and not only that, some human blood also agglutinated with animal blood.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Zur Kenntnis der antifermentativen, lytischen und agglutinierenden Wirkungen des Blutserums und der Lymphe}}&lt;/ref&gt; He wrote a two-sentence footnote:
 
This was the first evidence that blood variation exists in humans. The next year, in 1901, he made a definitive observation that blood serum of an individual would agglutinate with only those of certain individuals. Based on this he classified human bloods into three groups, namely group A, group B, and group C. He defined that group A blood agglutinates with group B, but never with its own type. Similarly, group B blood agglutinates with group A. Group C blood is different in that it agglutinates with both A and B.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=On Agglutination of Normal Human Blood|date=1961}}&lt;/ref&gt; This was the discovery of blood groups for which Landsteiner was awarded the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1930. (C was later renamed to O after the German ''Ohne'', meaning without, or zero, or null.&lt;ref name=&quot;farhud&quot;&gt;{{Cite journal|title=A brief history of human blood groups|date=2013}}&lt;/ref&gt;) The group AB was discovered a year later by Landsteiner's students Adriano Sturli and Alfred von Decastello.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Concerning isoagglutinins in serum of healthy and sick humans|date=1902}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Farr1979&quot;&gt;{{Cite journal|title=Blood group serology—the first four decades (1900–1939)|date=April 1979}}&lt;/ref&gt;

In 1927, Landsteiner, with Philip Levine, discovered the MN blood group system,&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=A New Agglutinable Factor Differentiating Individual Human Bloods.|journal=Experimental Biology and Medicine|date=1927|volume=24|issue=6|doi=10.3181/00379727-24-3483}}&lt;/ref&gt; and the P system.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Further Observations on Individual Differences of Human Blood.|journal=Experimental Biology and Medicine|date=1927|volume=24|issue=9|doi=10.3181/00379727-24-3649}}&lt;/ref&gt; Development of the Coombs test in 1945,&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=A new test for the detection of weak and incomplete Rh agglutinins|journal=Br J Exp Pathol|volume=26|issue=|pmid=21006651}}&lt;/ref&gt; the advent of transfusion medicine, and the understanding of ABO hemolytic disease of the newborn led to discovery of more blood groups. {{As of|2019}}, the International Society of Blood Transfusion (ISBT) recognizes 38 blood groups.&lt;ref name=&quot;isbt-2019&quot;/&gt;

== Society and culture ==
A popular pseudoscientific belief in Japan (known as ''&quot;ketsueki-gata&quot;'') (血液型) and South Korea&lt;ref name=&quot;AP&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.medbroadcast.com/channel_health_news_details.asp?news_id=17166&amp;channel_id=1000|title=Despite scientific debunking, in Japan you are what your blood type is|accessdate=2011-08-13|date=2009-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928021954/http://www.medbroadcast.com/channel_health_news_details.asp?news_id=17166&amp;channel_id=1000|archivedate=September 28, 2011}}&lt;/ref&gt; is that a person's ABO blood type is predictive of their personality, character, and compatibility with others. Researchers have established no scientific basis exists for blood type personality categorization, and studies have found no &quot;significant relationship between personality and blood type, rendering the theory 'obsolete' and concluding that no basis exists to assume that personality is anything more than randomly associated with blood type.&quot;

== See also ==

* Blood type (non-human)
* Human leukocyte antigen
* hh blood group

== References ==
{{Reflist}}

== Further reading ==

* {{Cite book|title=Blood Groups and Red Cell Antigens, a guide to the differences in our blood types that complicate blood transfusions and pregnancy|publisher=[[National Center for Biotechnology Information]]|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2261/}}
* {{Cite book|title=Blood Transfusion in Clinical Medicine|publisher=Blackwell Science}}

== External links ==

* [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gv/mhc/xslcgi.cgi?cmd=bgmut/home BGMUT] Blood Group Antigen Gene Mutation Database at NCBI, NIH has details of genes and proteins, and variations thereof, that are responsible for blood types
* Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM): ABO Glycosyltransferase; ABO - 110300
* Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM): Rhesus Blood Group, D Antigen; RHD - 111680
* {{Cite web|url=http://www.gene-tests.org/blood-group-test|title=Blood group test|accessdate=2017-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170324083743/http://www.gene-tests.org/blood-group-test|archivedate=2017-03-24}}
* {{Cite web|url=http://www.lifeshare.org/facts/raretraits.htm|title=Blood Facts&amp;nbsp;– Rare Traits|accessdate=September 15, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060926110321/http://www.lifeshare.org/facts/raretraits.htm|archivedate=September 26, 2006}}
* {{Cite web|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_3.htm|title=Modern Human Variation: Distribution of Blood Types|accessdate=November 23, 2006|date=2001-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010606114236/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_3.htm|archivedate=2001-06-06}}
* {{Cite web|url=http://www.bloodbook.com/world-abo.html|title=Racial and Ethnic Distribution of ABO Blood Types&amp;nbsp;– BloodBook.com, Blood Information for Life|accessdate=September 15, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100304222457/http://www.bloodbook.com/world-abo.html|archivedate=2010-03-04}}
* {{Cite web|url=http://abobloodgroup.googlepages.com/home|title=Molecular Genetic Basis of ABO|accessdate=July 31, 2008|archivedate=December 7, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081207212956/http://abobloodgroup.googlepages.com/home}}
[[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]]

[[Category:BEHM]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]</text>
      <sha1>5fs4j3bgyyznrbkjbjwx91q0pw6tian</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထီုမၠဵု (ဒဒန်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2862</id>
    <revision>
      <id>55251</id>
      <parentid>40684</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T00:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>55251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8184" sha1="982fsldkvp5m596y5nt9oyme9b9nwhr" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
| name = ဒဒန်ထီုမၠဵု (ၜဳကဍတ်)
| bridge_name = ဒဒန်ထီုမၠဵု (ၜဳကဍတ်)
| native_name = 
| native_name_lang = 
| image = Thom-Malay-Bridge.jpg
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| official_name = 
| other_name = 
| carries = 
| crosses = ၜဳကဍတ်
| locale = [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]
| owner = 
| maint            = 
| id               =
| id_type          =  
| website          = 
| architect        = 
| designer         = 
| engineering      = 
| winner = 
| contracted_designer = 
| design = Load AASHTO (HS 25) Main Steel Truss
| material = ပသဲ၊ ကောန်ဂရေတ်
| length = {{Convert|2113|ft}}
| width = {{Convert|31|ft}}
| height  = ၁၄ မဳတာ
| mainspan = 
| spans = (27.5m x 10Spans) + (0.8m) + (120m x 1Span) + (0.8m) + (27.5m x 9Spans)
| pierswater = 
| load = ၆၀ တာန်
| clearance = 
| below = 
| life = 
| builder = 
| fabricator = 
| begin = ၃၀ ဒဳဇြေမ်ပါ ၂၀၁၈
| complete = အံက်တဝ်ပါ ၂၀၂၀
| cost =  ၁၈,၀၀၀ ကိုဋ်
| open = ၃ နဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀၂၀
| inaugurated = 
| toll             = 
| traffic          = 
| preceded         = 
| followed         = 
| heritage         = 
| collapsed        = 
| closed           = 
| replaces         = 
| named_for = ဒဒန်ထီုမၠဵု
| coordinates = 
{{coord|16|22|41|N|97|46|32|E|region:MM_type:landmark|display=title}}
| map_type = မြန်မာနိုင်ငံ
| map_relief  = yes
| map_caption = ဒၞာဲဒဒန်ထီုမၠဵု မၞုံ
}}

'''ဒဒန်ထီုမၠဵု (ၜဳကဍတ်)'''(မြန်မာ: အတ္ထရံမြစ်ကူး (စံပယ်ဂူတံတား) ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ဇမၠိင် ၂.၁၁၃ ပေ (၆၄၄ မဳတာ)၊ အနာံ ၃၄ ပေ (၁၀.၅ မဳတာ) နွံကဵု ဂၠံင်ၜါတၞုင် မဒှ်ဂကူဒဒန် ပသဲဍိုန် (သံမဏိသံပေါင်ခုံး) မွဲရ၊၊ ဇမၠိင်ဂၠံင်မတိုန်ကဵုဒဒန် နူကဵုလပါ်ကျာ်မြဟ်ဂှ် နွံ ၄ တိုင် ၃၆၉ ပေ၊ လပါ်ကအ်ပၞဟ်ဂှ် နွံ ၂ တိုင် ၁၂၆ ပေ၊ သမၠုင်လတူဍာ် ၄၆ ပေ၊ ဇမၠိင် လတူဍာ် နွံ ၃၆၀ ပေ တုဲ လျိုင်မဒုင်မာန် နွံ ၆၀ တာန်။ ဒဒန်ထီုမၠဵုဝွံ ဒှ်ဒဒန်မကၠောအ် ၜဳကဍတ် နွံ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဗဒါဲထီုမၠဵု၊ မဆက်လဝ် အကြာဂၠံင် ဍုင်ကျာ်မြဟ် ကဵု ကွာန်ကအ်ပၞဟ်။ နူတၞုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် တိတ်အာ လပါ်ဗမံက် ၄.၁၄ ကဳလိုမဳတာ မ္ဂး စိုပ်ဒဒန်ဝွံရ။ ပရေင်ကမၠောန်စမြိုင်ဒဒန်ဝွံ စရပ်ကမၠောန် နူကဵု ဂိတုဒဳဇြေမ်ပါ ၃၀၊ ၂၀၁၈ တုဲ သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၊ ၂၀၁၉။ ဒဒန်ဝွံ သြိုင်လဝ် နကဵု သြန်ဘဏ္ဍာ ကၟိန်ဍုင် ကေုာံ တွဵုရးတုဲ သီုဖအိုတ် အိုတ်သြန်ၜိုတ် ၁၈ အသင်္ဃဲ (၁၈၀၀၀ ကိုဋ်) ဒကေဝ်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news-eleven.com/article/72802 |title=အတ္ထရံမြစ်ကူး (စံပယ်ဂူ) တံတားကို လက်ရှိပြည်နယ်အစိုးရ လက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးပါက မိမိတို့ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၏ အောင်ပွဲဖြစ်ကြောင်း မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ပြောကြား |last=Myint |first=Bo Bo |date=19 January 2019 |website=Eleven Media Group Co., Ltd. |access-date=30 October 2020 |accessdate=30 October 2020 |archivedate=8 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230708062545/https://news-eleven.com/article/72802 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MC /&gt;နဝ်ဝေမ်ပါ ၃၊ ၂၀၂၀ ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပံက်ဒဒန်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=314&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fmen3.tv%2Fvideos%2F747609592504969%2F&amp;show_text|title=ဂိတု ဝှ် (၃)စွေက်ဏံ ပံက်အာဒဒန်ကၠောံၜဳကဍတ်(ထီုပ္ကဴမၠဵု)ရောင်|last=Seik |first=Banyar |date=28 October 2020 |website=Men3 News|access-date=30 October 2020}}&lt;/ref&gt;

==ဘဏ္ဍာ ကေုာံ စမြိုင်==
ဒဒန်ဝွံ နကဵုသြန်ဘဏ္ဍာဍုင် သၞာံ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ နူကဵု ကၟိန်ဍုင်ဂှ် ၁.၅ ဘဳလဳယာန်၊ နူကဵု တွဵုရး ၂ ဘဳလဳယာန် သီုဖအိုတ် ၃.၅ ဘဳလဳယာန်ဂှ် ပတမ်တုဲ သြိုင်လဝ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2018/09/14/169754.html|title=ကျိုက်မရော ၌ အတ္ထရံမြစ်ကူး တံတားသစ် တည်ဆောက်မည်|last=ဝင်း |first=ဉာဏ်စိုး |date=14 September 2018 |website=Irrawaddy News|access-date=30 October 2020}}&lt;/ref&gt; 

ပရေင်ကမၠောန်စမြိုင် ဒဒန်ဝွံ စရပ်ကမၠောန် နူ ဒဳဇြေန်ပါ ၃၀၊ ၂၀၁၈ တုဲ သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၊ ၂၀၁၉ ဂှ်ရ။ အလဵုဇကု သကိုပ်ဝန်ဇမၞော် တွဵုရးဍုင်မန် ဒံက်တာအေဇြာန် (ဒေါက်တာအေးဇံ) တိုန်စိုပ် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ဒဒန်ဝွံရ။ ဒဒန်ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံဇမၠိင် ၆၄၄.၁ မဳတာ (၂၁၁၃ ပေ)၊ အနာံ ၇.၂၀ မဳတာ (၂၃ ပေ၊ ၇ ၝောအ်တဲ)၊ ၝောအ်ဒဒန် (ပင်မတံတား)ဂှ် ဒှ် ဒမုင်ပသဲဍိုင် (သံမဏိသံဘောင်) ဂရဲဇုက် တုဲ ဒစိုပ်ဒဒန် (ချဥ်းကပ်တံတား) ဂှ် ဒှ်ကောန်ဂရေတ် ဓရံင်ပသဲတုဲ လးကောန်ဂရေတ်။ တိုင်ကၞက်ဒဒန်ဂှ် ဒှ်တိုင် Bored Pile မနွံဗွိုက်လနင် (1.2m Ø, 1.5m Ø)။ spanဒဒန် (တံတားခန်းဖွင့်)ဂှ် (27.5m x 10Spans))(27.5m x 10Spans) + (0.8m) + (120m x 1Span) + (0.8m) + (27.5m x 9Spans)။&lt;ref name=MC&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/MinistryofConstruction/posts/3167288816695718|title=အတ္ထရံမြစ်ကူး(စံပယ်ဂူ)တံတား|last= |first= |date=12 August 2020 |website=Ministry of Construction, Facebook Page|access-date=30 October 2020}}&lt;/ref&gt;

==နိဿဲ==
{{Reflist}}

[[Category:BEHM]]</text>
      <sha1>982fsldkvp5m596y5nt9oyme9b9nwhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>GNU Free Documentation License</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6622</id>
    <revision>
      <id>55249</id>
      <parentid>55219</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T23:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>55249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27353" sha1="8ywajxtm7efjnh0qcv8sylh74n4hk5y" xml:space="preserve">{{Infobox software license
| name            = GNU Free Documentation License
| image           = [[File:GFDL Logo.svg|160px]]
| caption         = The GFDL logo
| author          = [[Free Software Foundation]]
| version         = 1.3
| publisher       = Free Software Foundation, Inc.
| date            = '''Current version''':&lt;br /&gt;November 3, 2008
| spdx            = {{Unbulleted list|GFDL-1.3-or-later
  |GFDL-1.3-only
  |GFDL-1.2-or-later
  |GFDL-1.2-only
  |GFDL-1.1-or-later
  |GFDL-1.1-only
  }} 
([https://spdx.org/licenses/ see list for more])

| Debian approved = Yes, with no invariant sections (see below)
| GPL compatible  = No
| copyleft        = Yes
}}
The '''GNU Free Documentation License''' ('''GNU FDL''' or simply '''GFDL''') is a [[copyleft]] [[license]] for free documentation, designed by the [[Free Software Foundation]] (FSF) for the [[GNU Project]]. It is similar to the [[GNU General Public License]], giving readers the rights to copy, redistribute, and modify (except for &quot;invariant sections&quot;) a work and requires all copies and derivatives to be available under the same license. Copies may also be sold commercially, but, if produced in larger quantities (greater than 100), the original document or source code must be made available to the work's recipient.

The GFDL was designed for [[User guide|manual]]s, textbooks, other reference and instructional materials, and documentation which often accompanies GNU software. However, it can be used for any text-based work, regardless of subject matter. For example, the free online encyclopedia [[Wikipedia]] uses the GFDL&lt;ref&gt;{{Citation|title=Wikipedia:About|date=2018-07-26|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:About&amp;oldid=852074540#Trademarks_and_copyrights|work=Wikipedia|language=en|access-date=2018-09-07}}&lt;/ref&gt; (coupled with the [[Creative Commons Attribution Share-Alike License]]) for much of its text, excluding text that was imported from other sources after the 2009 licensing update that is only available under the Creative Commons license.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Licensing_update|title=Wikipedia:Licensing update|date=2009-06-14|quote=With the transition, the Wikipedia community will now be allowed to import CC-BY-SA text from external sources into articles. If you do this, the origin of the material and its license should be explicitly noted in the edit summary. If the source text is dual- or multi-licensed, it is only necessary that at least one of the licenses is compatible with CC-BY-SA. It is not necessary that external content be dual licensed under the GFDL.}}&lt;/ref&gt;{{Circular reference|date=September 2023}}

== History ==
The GFDL was released in draft form for feedback in September 1999.&lt;ref&gt;{{cite newsgroup |title=New Documentation License--Comments Requested |author=Richard Stallman |date=12 September 1999 |newsgroup=gnu.misc.discuss |message-id=gnusenet199909120759.DAA04152@psilocin.gnu.org |url=http://tech-insider.org/free-software/research/1999/0912.html |access-date=August 17, 2017}}&lt;/ref&gt; After revisions, version 1.1 was issued in March 2000, version 1.2 in November 2002, and version 1.3 in November 2008. The current state of the license is version 1.3.&lt;ref name=&quot;onepoint3faq&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gnu.org/licenses/fdl-1.3-faq.html |title=FDL 1.3 FAQ |publisher=Gnu.org |access-date=2011-11-07 |accessdate=2023-09-15 |archivedate=2021-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501220257/https://www.gnu.org/licenses/fdl-1.3-faq.html }}&lt;/ref&gt;

The first discussion draft of the GNU Free Documentation License version 2 was released on September 26, 2006, along with a draft of the new [[GNU Simpler Free Documentation License]].

On December 1, 2007, Wikipedia founder [[Jimmy Wales]] announced that a long period of discussion and negotiation between and amongst the Free Software Foundation, Creative Commons, the [[Wikimedia Foundation]] and others had produced a proposal supported by both the FSF and Creative Commons to modify the Free Documentation License in such a fashion as to allow the possibility for the Wikimedia Foundation to migrate the projects to the similar [[Creative Commons Attribution 2.5|Creative Commons Attribution Share-Alike]] (CC BY-SA) license.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Lessig |first=Lawrence |url=http://lessig.org/blog/2007/12/some_important_news_from_wikip.html |title=Some important news from Wikipedia to understand clearly (Lessig Blog) |publisher=Lessig.org |date=2007-12-01 |access-date=2011-11-07 |archive-date=2011-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026061623/http://lessig.org/blog/2007/12/some_important_news_from_wikip.html |url-status=dead |accessdate=2023-09-15 |archivedate=2011-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111026061623/http://lessig.org/blog/2007/12/some_important_news_from_wikip.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:License_update |title=Wikimediafoundation.org |publisher=Wikimediafoundation.org |access-date=2011-11-07}}&lt;/ref&gt; These changes were implemented on version 1.3 of the license, which includes a new provision allowing certain materials released under the (GFDL) license to be used under a Creative Commons Attribution Share-Alike license also.&lt;ref name=&quot;onepoint3faq&quot;/&gt;

== Conditions ==
Material licensed under the current version of the license can be used for any purpose, as long as the use meets certain conditions.
* All previous authors of the work must be [[Attribution (copyright)|attributed]].
* All changes to the work must be logged.
* All [[derivative work]]s must be licensed under the same license.
* The full text of the license, unmodified invariant sections as defined by the author if any, and any other added warranty disclaimers (such as a general disclaimer alerting readers that the document may not be accurate for example) and copyright notices from previous versions must be maintained.
* Technical measures such as [[digital rights management|DRM]] may not be used to control or obstruct distribution or editing of the document.

=== Secondary sections ===
The license explicitly separates any kind of &quot;Document&quot; from &quot;Secondary Sections&quot;, which may not be integrated with the Document, but exist as front-matter materials or appendices. Secondary sections can contain information regarding the author's or publisher's relationship to the subject matter, but not any subject matter itself. While the Document itself is wholly editable and is essentially covered by a license equivalent to (but mutually incompatible with) the [[GNU General Public License]], some of the secondary sections have various restrictions designed primarily to deal with proper attribution to previous authors.

Specifically, the authors of prior versions have to be acknowledged and certain &quot;invariant sections&quot; specified by the original author and dealing with his or her relationship to the subject matter may not be changed. If the material is modified, its title has to be changed (unless the prior authors permit to retain the title).

The license also has provisions for the handling of front-cover and back-cover texts of books, as well as for &quot;History&quot;, &quot;Acknowledgements&quot;, &quot;Dedications&quot; and &quot;Endorsements&quot; sections. These features were added in part to make the license more financially attractive to commercial publishers of software documentation, some of whom were consulted during the drafting of the GFDL.&lt;ref name=why&gt;Richard Stallman: [https://www.gnu.org/licenses/why-gfdl.html Why publishers should use the GNU FDL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701092440/http://www.gnu.org/licenses/why-gfdl.html |date=2009-07-01 }}  Accessed on 2009-07-17&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gnufaq&quot;&gt;GNU project: [https://www.gnu.org/licenses/gpl-faq.html#WhyNotGPLForManuals Frequently Asked Questions about the GNU Licenses: Why don't you use the GPL for manuals?]&lt;/ref&gt; &quot;Endorsements&quot; sections are intended to be used in official standard documents, where the distribution of modified versions should only be permitted if they are not labeled as that standard anymore.&lt;ref name=&quot;gnufaq&quot;/&gt;

=== Commercial redistribution ===
The GFDL requires the ability to &quot;copy and distribute the Document in any medium, either commercially or noncommercially&quot; and therefore is incompatible with material that excludes commercial re-use. As mentioned above, the GFDL was designed with commercial publishers in mind, as Stallman explained:{{quote|The GFDL is meant as a way to enlist commercial publishers in funding free documentation without surrendering any vital liberty. The 'cover text' feature, and certain other aspects of the license that deal with covers, title page, history, and endorsements, are included to make the license appealing to commercial publishers for books whose authors are paid.&lt;ref name=why/&gt;}} Material that restricts commercial re-use is incompatible with the license and cannot be incorporated into the work. However, incorporating such restricted material may be [[fair use]] under United States copyright law (or [[fair dealing]] in some other countries) and does not need to be licensed to fall within the GFDL if such fair use is covered by all potential subsequent uses. One example of such liberal and commercial fair use is [[parody]].

===Compatibility with Creative Commons licensing terms===
Although the two licenses work on similar copyleft principles, the GFDL is not compatible with the [[Creative Commons]] [[Creative Commons licenses|Attribution-ShareAlike]] license.

However, at the request of the [[Wikimedia Foundation]],&lt;ref name=&quot;onepoint3faq&quot;/&gt; version 1.3 added a time-limited section allowing specific types of websites using the GFDL to additionally offer their work under the CC BY-SA license. These exemptions allow a GFDL-based collaborative project with multiple authors to transition to the CC BY-SA 3.0 license, without first obtaining the permission of every author, if the work satisfies several conditions:&lt;ref name=&quot;onepoint3faq&quot;/&gt;
* The work must have been produced on a &quot;Massive Multiauthor Collaboration Site&quot; (MMC), such as a public [[wiki]] for example.
* If external content originally published on a MMC is present on the site, the work must have been licensed under Version 1.3 of the GNU FDL, or an earlier version but with the &quot;or any later version&quot; declaration, with no cover texts or invariant sections. If it was not originally published on an MMC, it can only be [[Software relicensing|relicensed]] if it were added to an MMC before November 1, 2008.

To prevent the clause from being used as a general compatibility measure, the license itself only allowed the change to occur before August 1, 2009. At the release of version 1.3, the FSF stated that all content added before November 1, 2008, to Wikipedia as an example satisfied the conditions. The Wikimedia Foundation itself after a public referendum, invoked this process to [[dual-license]] content released under the GFDL under the [[CC BY-SA]] license in June 2009, and adopted a foundation-wide attribution policy for the use of content from Wikimedia Foundation projects.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.wikimedia.org/2009/05/21/wikimedia-community-approves-license-migration/ |title=Wikimedia community approves license migration |work=Wikimedia Foundation|publisher=Wikimedia Foundation |access-date=2009-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://wikimediafoundation.org/wiki/Resolution:Licensing_update_approval Wikimedia license update approval]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://blog.wikimedia.org/2009/06/30/licensing-update-rolled-out-in-all-wikimedia-wikis/ Licensing update rolled out in all Wikimedia wikis] on wikimedia.org by Erik Moeller on June 30th, 2009 ''&quot;Perhaps the most significant reason to choose CC-BY-SA as our primary content license was to be compatible with many of the other admirable endeavors out there to share and develop free knowledge&quot;''&lt;/ref&gt;

==Enforcement==
There have currently been no cases involving the GFDL in a court of law, although its sister license for software, the [[GNU General Public License]], has been successfully enforced in such a setting.&lt;ref&gt;{{cite web |title=BusyBox and the GPL Prevail Again - Updated 4Xs |url=http://www.groklaw.net/article.php?story=20100803132055210 |first=Pamela |last=Jones |work=[[Groklaw]] |date=2010-08-03 |access-date=2019-05-17 |accessdate=2023-09-15 |archivedate=2010-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804000246/http://www.groklaw.net/article.php?story=20100803132055210 }}&lt;/ref&gt; Although the content of [[Wikipedia]] has been plagiarized and used in violation of the GFDL by other sites, such as [[Baidu Baike]], no contributors have ever tried to bring an organization to court due to violation of the GFDL. In the case of Baidu, Wikipedia representatives asked the site and its contributors to respect the terms of the licenses and to make proper attributions.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.pcworld.com/article/135550/article.html
|title=Baidu May Be Worst Wikipedia Copyright Violator
|publisher=[[PC World (magazine)|PC World]]
|date=6 August 2007
|access-date=10 September 2007
|archive-date=April 21, 2016
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421051401/http://www.pcworld.com/article/135550/article.html
|url-status=dead
|accessdate=15 September 2023
|archivedate=21 April 2016
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160421051401/http://www.pcworld.com/article/135550/article.html
}}&lt;/ref&gt;

==Criticism==
Some critics consider the GFDL a non-free license. Some reasons for this are that the GFDL allows &quot;invariant&quot; text which cannot be modified or removed, and that its prohibition against [[digital rights management]] (DRM) systems applies to valid usages, like for &quot;private copies made and not distributed&quot;.&lt;ref name=&quot;nerode2007&quot;&gt;{{cite web |url=http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071210175219/http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html |archive-date=2007-12-10 |title=Why You Shouldn't Use the GNU FDL |date=2007-12-10 |access-date=2011-11-07 |first=Nathanael |last=Nerode |accessdate=2023-09-15 |archivedate=2007-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210175219/http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html }}&lt;/ref&gt;

Notably, the [[Debian]] project,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://people.debian.org/~srivasta/Position_Statement.xhtml |title=Draft Debian Position Statement about the GNU Free Documentation License (GFDL)|year=2006|access-date=2007-09-25 |first=Manoj |last=Srivastava |quote=''It is not possible to borrow text from a GFDL'd manual and incorporate it in any free software program whatsoever. This is not a mere license incompatibility. It's not just that the GFDL is incompatible with this or that free software license: it's that it is fundamentally incompatible with any free software license whatsoever. So if you write a new program, and you have no commitments at all about what license you want to use, saving only that it be a free license, you cannot include GFDL'd text. The GNU FDL, as it stands today, does not meet the Debian Free Software Guidelines. There are significant problems with the license, as detailed above; and, as such, we cannot accept works licensed under the GNU FDL into our distribution.''}}&lt;/ref&gt; [[Thomas Bushnell]],&lt;ref name=&quot;lwn&quot;&gt;{{cite web |url=https://lwn.net/Articles/59147/ |archive-url=https://archive.today/20120713142623/http://lwn.net/Articles/59147/ |archive-date=2012-07-13 |title=Thomas Bushnell dismissed from Hurd project for criticizing GFDL |publisher=archive.is |access-date=2017-04-16 |date=2003-11-19 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nathanael Nerode,&lt;ref name=&quot;nerode2003&quot;&gt;{{cite web |url=http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009105046/http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html |archive-date=2003-10-09 |title=Why You Shouldn't Use the GNU FDL |access-date=2011-11-07 |first=Nathanael |last=Nerode |date=2003-09-24 |accessdate=2023-09-15 |archivedate=2007-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210175219/http://home.twcny.rr.com/nerode/neroden/fdl.html }}&lt;/ref&gt; and [[Bruce Perens]]&lt;ref name=&quot;Bruceperens2003&quot;&gt;{{cite web|url=https://lists.debian.org/debian-legal/2003/09/msg00091.html |publisher=lists.debian.org/debian-legal |title=stepping in between Debian and FSF |author=Bruce Perens |author-link=Bruce Perens |date=2 Sep 2003 |access-date=2016-03-20 |quote=''FSF, a Free Software organization, isn't being entirely true to the Free Software ethos while it is promoting a license that allows invariant sections to be applied to anything but the license text and attribution. FSF is not Creative Commons:the documentation that FSF handles is an essential component of FSF's Free Software, and should be treated as such. In that light, the GFDL isn't consistent with the ethos that FSF has promoted for 19 years.''}}&lt;/ref&gt; have raised objections. Bruce Perens saw the GFDL even outside the &quot;Free Software ethos&quot;:&lt;ref name=&quot;Bruceperens2003&quot;/&gt;
{{quote|&quot;FSF, a Free Software organization, isn't being entirely true to the [[Free Software]] ethos while it is promoting a license that allows invariant sections to be applied to anything but the license text and attribution. [...] the GFDL isn't consistent with the ethos that FSF has promoted for 19 years.&quot;}}

In 2006, Debian developers voted to consider works licensed under the GFDL to comply with their [[Debian Free Software Guidelines]] provided that the invariant section clauses are not used.&lt;ref name=debianresolution&gt;Debian Project: [http://www.debian.org/vote/2006/vote_001.en.html#amendmenttexta Resolution: Why the GNU Free Documentation License is not suitable for Debian]. Voted February–March 2006. (Accessed June 20, 2009)&lt;/ref&gt; However, their resolution stated that even without invariant sections, GFDL-licensed software documentation is considered to be &quot;still not free of trouble&quot; by the project, namely because of its incompatibility with the major free software licenses.&lt;ref name=debianresolution/&gt;

Those opposed to the GFDL have recommended the use of alternative licenses such as the [[BSD License]] or the GNU GPL.&lt;ref name=debianresolution/&gt;

The [[FLOSS Manuals]] foundation, an organization devoted to creating manuals for free software, decided to eschew the GFDL in favor of the GPL for its texts in 2007, citing the incompatibility between the two, difficulties in implementing the GFDL, and the fact that the GFDL &quot;does not allow for easy duplication and modification&quot;, especially for digital documentation.&lt;ref&gt;{{cite web|author1=FLOSS Manuals Foundation|author-link1=FLOSS Manuals|title=License Change|url=http://en.flossmanuals.net/bin/view/Blog/LicenseChange/|archive-url=https://archive.today/20080228211105/http://en.flossmanuals.net/bin/view/Blog/LicenseChange/|url-status=dead|archive-date=28 February 2008|website=FLOSS Manuals Blog|publisher=FLOSS Manuals Foundation|access-date=20 June 2009|date=6 June 2007|accessdate=15 September 2023|archivedate=28 February 2008|archiveurl=https://archive.is/20080228211105/http://flossmanuals.net/bin/view/Blog/LicenseChange}}&lt;/ref&gt;

===DRM clause===
The GNU FDL contains the statement:

{{quotation|You may not use technical measures to obstruct or control the reading or further copying of the copies you make or distribute.}}

A criticism of this language is that it is too broad, because it applies to private copies made but not distributed. This means that a licensee is not allowed to save document copies &quot;made&quot; in a proprietary file format or using encryption.

In 2003, [[Richard Stallman]] said about the above sentence on the debian-legal mailing list:&lt;ref&gt;Richard Stallman (2003-09-06), [http://lists.debian.org/debian-legal/2003/09/msg00212.html Re: A possible GFDL compromise]. Accessed on 2007-09-25.&lt;/ref&gt;

{{quotation|This means that you cannot publish them under DRM systems to restrict the possessors of the copies. It isn't supposed to refer to use of encryption or file access control on your own copy. I will talk with our lawyer and see if that sentence needs to be clarified.}}

===Invariant sections===
A GNU FDL work can quickly be encumbered because a new, different title must be given and a list of previous titles must be kept. This could lead to the situation where there are a whole series of title pages, and dedications, in each and every copy of the book if it has a long lineage. These pages cannot be removed until the work enters the [[public domain]] after [[copyright]] expires.

[[Richard Stallman]] said about invariant sections on the ''debian-legal'' mailing list:&lt;ref&gt;Richard Stallman, (2003-08-23), [http://lists.debian.org/debian-legal/2003/08/msg00807.html Re: A possible GFDL compromise]. Accessed on 2007-09-25.&lt;/ref&gt;

{{quotation|The goal of invariant sections, ever since the 80s when we first made the GNU Manifesto an invariant section in the Emacs Manual, was to make sure they could not be removed. Specifically, to make sure that distributors of Emacs that also distribute non-free software could not remove the statements of our philosophy, which they might think of doing because those statements criticize their actions.}}

===GPL incompatible in both directions===
The GNU FDL is [[License compatibility|incompatible]] in both directions with the GPL—material under the GNU FDL cannot be put into GPL code and GPL code cannot be put into a GNU FDL manual.&lt;ref&gt;[http://lists.debian.org/debian-legal/2003/04/msg00258.html Richard Braakman on Debian-legal] about GFDL/GPL incompatibility&lt;/ref&gt; At the June 22nd and 23rd 2006 international GPLv3 conference in Barcelona, [[Eben Moglen]] hinted that a future version of the GPL could be made suitable for documentation:&lt;ref&gt;[http://fsfe.org/projects/gplv3/barcelona-moglen-transcript#lgpl Transcript of Eben Moglen at the 3rd international GPLv3 conference; 22nd June 2006]: LGPL, like merging electronic weak. Accessed on 2009-06-20.&lt;/ref&gt;

{{quotation|By expressing LGPL as just an additional permission on top of GPL we simplify our licensing landscape drastically. It's like for physics getting rid of a force, right? We just unified electro-weak, ok? The grand unified field theory still escapes us until the document licences too are just additional permissions on top of GPL. I don't know how we'll ever get there, that's gravity, it's really hard.}}

===Burdens when printing===
The GNU FDL requires that licensees, when printing a document covered by the license, must also include &quot;this License, the copyright notices, and the license notice saying this License applies to the Document&quot;. This means that if a licensee prints out a copy of an article whose text is covered under the GNU FDL, they must also include a copyright notice and a physical printout of the GNU FDL, which is a significantly large document in itself. Worse, the same is required for the standalone use of just one (for example, Wikipedia) image.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://notablog.notafish.com/post/2005/04/21/26-why-the-wikimedia-projects-should-not-use-gfdl-as-a-stand-alone-license-for-images |title=Why the Wikimedia projects should not use GFDL as a stand alone license for images |publisher=Notablog.notafish.com |date=2005-04-21 |access-date=2021-03-14}}&lt;/ref&gt; Several Wikimedia projects have over the years abandoned the use of GFDL, among them the English Wikipedia, which has relicensed the files.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://lwn.net/Articles/305892/ |first=Jonathan |last=Corbet |title=GFDL 1.3: Wikipedia's exit permit |date=5 November 2008 |access-date=2023-06-08 |newspaper=LWN.net}}&lt;/ref&gt; [[Wikivoyage]], a web site dedicated to [[free content]] travel guides, chose not to use the GFDL from the beginning because it considers it unsuitable for short printed texts.&lt;ref&gt;[[Wikivoyage:Project:Why Wikivoyage isn't GFDL]]&lt;/ref&gt;

== Other licenses for free works ==
Some of these were developed independently of the GNU FDL, while others were developed in response to perceived flaws in the GNU FDL.
* [[GNU Simpler Free Documentation License]]
* [[Creative Commons licenses]]
* [[Design Science License]]
* [[Free Art license]]
* [[FreeBSD Documentation License]]
* [[Open Content License]]
* [[Open Game License]]
* [[Open Publication License]]
* [[WTFPL]]

== List of projects that use the GFDL ==
{{Expand list|date=August 2008}}
* Most projects of the [[Wikimedia Foundation]], including [[Wikipedia]] (excluding [[Wikivoyage]] and [[Wikinews]]) - On June 15, 2009, the Section 11 clauses were used to dual-license the content of these wikis under the Creative Commons Attribution Share-Alike license and GFDL.
* An Anarchist FAQ
* [[Citizendium]] - the project uses GFDL for articles originally from Wikipedia.
* [[Free On-line Dictionary of Computing]]
* [[Last.fm]] - artists descriptions are under GFDL
* [[Marxists Internet Archive]]
* [[PlanetMath]] (now uses CC-BY-SA license)
* [[Rosetta Code]]
* [[SourceWatch]]
* The specification documents that define [[TRAK]], an [[enterprise architecture framework]], are released under the GFDL.
* ''Abstract Algebra'' by Thomas W. Judson.&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Judson | first1=Thomas W. | title=Abstract Algebra: Theory and Applications | year=2015 | url=http://abstract.ups.edu/ | accessdate=2023-09-15 | archivedate=2013-07-01 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130701030707/http://abstract.ups.edu/ }}&lt;/ref&gt;
* the [[Baseball-Reference]]'s BR Bullpen, a free user-contributed baseball wiki

== See also ==
{{Portal|Free and open-source software}}
&lt;!-- Please keep entries in alphabetical order &amp; add a short description [[WP:SEEALSO]] --&gt;
{{div col|small=yes|colwidth=20em}}
* [[BSD license]]
* [[Copyleft]]
* [[Copyright]]
* [[Free software license]]
* [[GNU]]
* [[Non-commercial educational]]
* [[Open content]]
* [[Share-alike]]
* [[Software licensing]]
{{div col end}}
&lt;!-- please keep entries in alphabetical order --&gt;

== References ==
{{Reflist|35em}}

==External links==
{{listen|filename=GFDL (English).ogg|title=Listen to the GFDL (0:23:28) version 1.2, November 2002, (recorded 2005-05-28)|description=Audio recording of the full text of the GNU Free Documentation License.|format=[[Ogg]]}}
* [http://gplv3.fsf.org/doclic-dd1-guide.html FSF guide to the new drafts of documentation licenses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205175357/http://gplv3.fsf.org/doclic-dd1-guide.html |date=2012-02-05 }}
* [https://gnu.org/licenses/fdl.html GFDL official text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512061818/http://www.gnu.org/licenses/fdl.html |date=2019-05-12 }}
* [https://www.gnu.org/philosophy/free-doc.html Free Software and Free Manuals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815064923/https://www.gnu.org/philosophy/free-doc.html |date=2021-08-15 }}, essay by Richard Stallman
* [https://opensource.apple.com/cdl/ Apple's Common Documentation License] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090331154525/http://www.opensource.apple.com/cdl/ |date=2009-03-31 }}, an alternative license

{{GNU}}

{{DEFAULTSORT:Gnu Free Documentation License}}
[[Category:GNU Project]]
[[Category:Free content licenses]]
[[Category:Software documentation]]
[[Category:Copyleft]]
[[Category:Free Software Foundation]]
[[Category:Free and open-source software licenses]]
[[Category:Copyleft software licenses]]</text>
      <sha1>8ywajxtm7efjnh0qcv8sylh74n4hk5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11076</id>
    <revision>
      <id>55253</id>
      <parentid>54896</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T01:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>55253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23502" sha1="mbj7tup4xopst3un5otnp6letvfb4ii" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=May 2026}}
{{Infobox religious concept
| name = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Paṭiccasamuppāda)
| native_name = Dependent Origination
| image = [[File:Bhavacakra.jpg|300px|center|စက် သံသာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘဝစက် (Bhavacakra)]]
| caption = ဗီုရုပ် စက် သံသာ (Bhavacakra) မထ္ၜး လဝ် လၟေင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ၁၂ သာ် ပ္ဍဲ လပါ် ဓရီု မ္ၚး အိုတ်။
| religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Buddhism)
| language = [[ပါဠိ]] (Pāli)
| founder = [[ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ]]
| key_concept = အရာ အိုတ်သီု ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူ ဟိုတ် ကေုာံ ပစ္စယ် မဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ရ။ (Cause and Effect)
| components = လၟေင် အင်္ဂ ၁၂ သာ် (Twelve Nidānas)
| related = [[သစ္စာပန်]]၊ [[အနတ္တ]]၊ [[ကမ္မ]]
}}

'''ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်''' ({{lang-en|Dependent Origination / Dependent Arising}}, {{lang-pi|Paṭiccasamuppāda}}) ဝွံ ဒှ် သဘောၚ်ဓဝ် တမ်မူလ ကေုာံ လညာတ် ဒဿန အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲ သာသနာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ရ။ သဘောၚ်ဓဝ် ဏအ် ဝွံ ဟီု တွံ လဝ် ဒဒှ်ရ အရာ အိုတ်သီု ပ္ဍဲ လောက ဏအ် (ရုပ် ကီု သီု နာမ်) ဝွံ ဟွံကတဵုဒှ် ကၠုင် နကဵု အလဵု ဇကု ဍေံ ကေုာံ ဟွံမဲ ကု တၠ မဖန်ဗဒှ် (Creator) တုဲ၊ ဍေံတအ် ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူ ဟိုတ် (Causes) ကေုာံ ပစ္စယ် (Conditions) မဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဟေင် ရ။&lt;ref&gt;Macy, Joanna. (1991). *Mutual Causality in Buddhism and General Systems Theory: The Dharma of Natural Systems*. State University of New York Press, p. 12.&lt;/ref&gt;

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝွံ အဓိက တွံ ထ္ၜး ကဵု ဗီုပြင် ဒဒိုက် (Suffering/Dukkha) မကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ သံသာ ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံ ပၠိုတ် ကၠေအ် ဒဒိုက် တအ် ဂှ် ရ။ သဘောၚ် ဏအ် ဝွံ ပါ် လဝ် နကဵု လၟေင် အင်္ဂ ဟွံသေင်မ္ဂး ပစ္စယကာရ ၁၂ သာ် (Twelve Nidānas) မစ နူကဵု 'အဝိဇ္ဇာ' စဵုကဵု စိုပ် 'ဇရာမရဏ' (ပွမဗျု ကေုာံ ပွမချိုတ်) ရ။ ကျာ်တြဲ [[ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ]] ဝွံ ညာတ် ကေတ် သဘောၚ်ဓဝ် ဏအ် ပ္ဍဲ ဗတံ မအာစိုပ် ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ် သၟဝ် တၞံ ဇြဲ ဗောဓိ ရ။&lt;ref&gt;Bodhi, Bhikkhu. (2000). *The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Samyutta Nikaya*. Wisdom Publications, p. 514.&lt;/ref&gt;

== ၁. နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Etymology) ==
ဝေါဟာရ ပါဠိ &quot;ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ&quot; ဝွံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု မလိက်-
* '''ပဋိစ္စ (Paṭicca):''' &quot;ဟိုတ်နူ မဆက်စပ် တုဲ&quot; (Because of / Dependent upon)
* '''သမုပ္ပါဒ (Samuppāda):''' &quot;ပွမကတဵုဒှ် ကၠုင်&quot; (Arising / Origination)
ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူ မဆက်စပ် သ္ပဟိုတ် ကု အရာ တၞဟ်မွဲ&quot; ရ။ 

သဘောၚ် အဓိက သွက် ဓရ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဂလာန် ဇမၠေအ် မတွံဂး-
&lt;blockquote&gt;&quot;ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ... (Imasmiṃ sati idaṃ hoti) - အရာ ဏအ် နွံ မ္ဂး၊ အရာ တေအ် ကတဵုဒှ် ရ။ အရာ ဏအ် ဟွံမဲ မ္ဂး၊ အရာ တေအ် ဟွံကတဵုဒှ် ရ။&quot;&lt;/blockquote&gt;
ဣဏအ် ဝွံ ဒှ် သၞောဝ် သဘာဝ (Natural Law) မထိင်ဒဝ် လဝ် လောက အလုံ စက္ကဝါ မွဲ ရ။&lt;ref&gt;Gombrich, Richard F. (2009). *What the Buddha Thought*. Equinox Publishing, p. 130.&lt;/ref&gt;

== ၂. လၟေင် ပစ္စယကာရ ၁၂ သာ် (The Twelve Nidānas) ==
[[File:Tibetan_Wheel_of_Life.jpg|thumb|right|300px|စက် သံသာ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင် တိဗေတ်၊ မထ္ၜး လဝ် ဟိုတ် ဖဵု ၁၂ သာ် ပ္ဍဲ ဓရီု။]]
လၟေင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝွံ မၞုံ ကု အင်္ဂ ၁၂ သာ် မဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ညံင်ရဴ ကွင်း ဇုက် ပသဲ (Chain of Causation) ရ-

၁။ '''[[အဝိဇ္ဇာ]] (Avijjā):''' ပွမဟွံတီ သစ္စာ ပန် သာ် ဍာံဍာံ (Ignorance)။ ဍေံ ဒှ် တမ်မူလ အဓိက ရ။

၂။ '''[[သင်္ခါရ]] (Saṅkhāra):''' ပွမဖန်ဗဒှ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကံ (Volitional Formations/Kamma) မကတဵုဒှ် နူ အဝိဇ္ဇာ။

၃။ '''[[ဝိညာဏ်]] (Viññāṇa):''' စိုတ် မတီ အာရီု မစိုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ဘဝ တၟိ (Consciousness)။

၄။ '''[[နာမ်ရုပ်]] (Nāmarūpa):''' လဒက်ပ္တန် စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယ (Name and Form)။

၅။ '''[[သဠာယတန]] (Saḷāyatana):''' အာရီု တြင် ၆ သာ် မပ္တံ ကု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ဇကု၊ စိုတ် (Six Sense Bases)။

၆။ '''[[ဖဿ]] (Phassa):''' ပွမစုက်လုဲ အကြာ အာယတန ကေုာံ အာရီု မ္ၚး (Contact)။

၇။ '''[[ဝေဒနာ]] (Vedanā):''' ပရေင် ဒုင်စသိုင် မိပ်၊ ဒဒိုက်၊ ဟွံမိပ်ဟွံဒိုက် (Feeling)။

၈။ '''[[တဏှာ]] (Taṇhā):''' ပွမမက်ဂၠက် သၞေအ်သၞဴ လတူ ဝေဒနာ (Craving)။

၉။ '''[[ဥပါဒါန်]] (Upādāna):''' ပွမရပ်စပ် ဇြိုဟ်နက် ကေုာံ စွဲလာမ် (Clinging/Attachment)။

၁၀။ '''[[ဘဝ]] (Bhava):''' ပွမဖန်ဗဒှ် ကံ တၟိ သွက်ဂွံ ကတဵုဒှ် ဘဝ (Becoming)။

၁၁။ '''[[ဇာတိ]] (Jāti):''' ပွမသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ဘဝ တၟိ (Birth)။

၁၂။ '''[[ဇရာမရဏ]] (Jarāmaraṇa):''' ပွမဗျု၊ ပွမချိုတ် ကေုာံ လၞီ စိုတ် ဒဒိုက် နာနာ (Aging, Death, and Sorrow)။&lt;ref&gt;Harvey, Peter. (2013). *An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices*. Cambridge University Press, p. 65.&lt;/ref&gt;

== ၃. သဘောၚ် အလုံ ဘဝ ပိ သာ် (The Three Lifetimes Model) ==
ပ္ဍဲ ပြကိုဟ် အဘိဓမ္မာ ကေုာံ ပြကိုဟ် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (Visuddhimagga) ညးမချူ ဗုဒ္ဓဃောသ (Buddhaghosa) မ္ဂး၊ လၟေင် ၁၂ သာ် ဏအ် ဝွံ ညးတအ် ပါ် ထ္ၜး လဝ် နကဵု လၟေင် ဘဝ ပိ သာ် (Three-life interpretation) ရ-
* '''ဘဝ အတိတ် (Past Life):''' အဝိဇ္ဇာ ကေုာံ သင်္ခါရ ဝွံ ဒှ် ဟိုတ် နူ ဘဝ မတုဲကၠုင် တေအ်။
* '''ဘဝ လၟုဟ် (Present Life):''' ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ကေုာံ ဝေဒနာ ဝွံ ဒှ် ဖဵု မကလိဂွံ ပ္ဍဲ ဘဝ ဏအ် (Effects) ရ။ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ကေုာံ ဘဝ ဝွံ ဒှ် ဟိုတ် တၟိ မကၠောန် ပ္ဍဲ ဘဝ ဏအ် (Causes) ရ။
* '''ဘဝ အနာဂတ် (Future Life):''' ဇာတိ ကေုာံ ဇရာမရဏ ဝွံ ဒှ် ဖဵု မဒး ဆက် ဒုင်စသိုင် ပ္ဍဲ ဘဝ ဂတ တေအ် ရ။

နဲကဲ ပါ်ခြာ ဏအ် ဝွံ ဖန် ညံင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ကၠိုဟ် လောဲသွာ လတူ သဘောၚ် ကံ (Kamma) ကေုာံ ပွမကလေင် ဒှ် ဘဝ တၟိ (Rebirth) ရ။&lt;ref&gt;Buddhaghosa, Bhadantācariya. (1991). *The Path of Purification (Visuddhimagga)*. Translated by Bhikkhu Ñāṇamoli. BPS, p. 531.&lt;/ref&gt;

== ၄. ပွမပၠိုတ် လၟေင် ကေုာံ နိဗ္ဗာန် (Reversibility and Nibbana) ==
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ဟီု တွံ ဗီုလဵု ဒဒိုက် ဂွံ ကတဵုဒှ် ဓဝ်၊ ဍေံ သီု တွံ ထ္ၜး ကဵု လၟေင် သွက်ဂွံ ပၠိုတ် ကၠေအ် ဒဒိုက် (Cessation / Nirodha) ကီု ရ။ ဣဏအ် ဝွံ ကော် စ ''ပဋိလောမ'' (Reverse order) ရ။
&lt;blockquote&gt;&quot;အဝိဇ္ဇာ ပၠိုတ် အာ မ္ဂး သင်္ခါရ ပၠိုတ် ရ။ သင်္ခါရ ပၠိုတ် မ္ဂး ဝိညာဏ် ပၠိုတ်... စဵုကဵု စိုပ် ဇရာ မရဏ ကေုာံ ဒဒိုက် သီုဖအိုတ် ပၠိုတ် အာ ရ။&quot;&lt;/blockquote&gt;
သွက်ဂွံ ပိုတ် ကုတ် လၟေင် စက် သံသာ ဏအ် ဂှ်၊ ပူဂိုလ် တအ် ဒး ပိုတ် ကုတ် ထောအ် ပ္ဍဲ ကွင်း သေက်ဇဵု အဓိက ၜါ သာ် မတွံဂး '''အဝိဇ္ဇာ''' (နကဵု ဉာဏ် ဝိပဿနာ) ဟွံသေင်မ္ဂး '''တဏှာ''' (နကဵု ပွမဝေင်ပါဲ ပရေင် မက်ဂၠက် လတူ ဝေဒနာ) ရ။ ပွမပိုတ် အာ ကွင်း တအ် ဏအ် ဝွံ ဒှ် အရာ မအာစိုပ် နိဗ္ဗာန် (Nibbāna) ရ။&lt;ref&gt;Walpola Rahula. (1959). *What the Buddha Taught*. Grove Press, p. 29.&lt;/ref&gt;

== ၅. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပ္ဍဲ သုတ္တန်ဂမၠိုင် (Paticcasamuppada in Suttas) ==
[[File:Pali_Manuscript.jpg|thumb|left|250px|လိက် သၠရိုတ် ပါဠိ မချူ လဝ် ဓရ် သုတ္တန် ဂမၠိုင်။]]
ပ္ဍဲ ပြကိုဟ် [[သုတ္တန္တပိဋကတ်]] မ္ဂး၊ ကျာ်တြဲ တွံ ထ္ၜး လဝ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပ္ဍဲ သုတ္တန် ဗွဲမဂၠိုင် ရ-
* '''မဟာနိဒါနသုတ် (Mahanidana Sutta):''' ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဒီဃနိကာယ်၊ ဒှ် သုတ္တန် မဟီု တွံ လဝ် ပရူ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် မဇြိုဟ်နက် အိုတ် တုဲ ကျာ်တြဲ ကဵု သတိ ကု ရှင် အာနန္ဒာ ဒဒှ်ရ ဓရ် ဏအ် ဇြိုဟ်နက် လောန် ရ။
* '''ကစ္စာယနဂေါတ္တသုတ် (Kaccayanagotta Sutta):''' ပါလုပ် ပ္ဍဲ သံယုတ္တနိကာယ်၊ ကျာ်တြဲ တွံ ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ လညာတ် သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝွံ နွံ ပ္ဍဲ အကြာ လညာတ် သဿတဒိဋ္ဌိ (အတ္တ နွံ လၟိုန်) ကေုာံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (သီုဖအိုတ် လီုလာ် အိုတ်)၊ တုဲ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဂှ် ဒှ် ဂၠံင်တရဴ လဒေါဝ် (Middle Way) ရ။&lt;ref&gt;Anālayo, Bhikkhu. (2003). *Satipaṭṭhāna: The Direct Path to Realization*. Windhorse Publications.&lt;/ref&gt;

== ၆. လညာတ် မဟာယာန ကေုာံ သုညတ (Mahayana Views and Sunyata) ==
ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ မ္ဂး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝွံ အဓိက စကာ သွက်ဂွံ ရှင်း ထ္ၜး ပရူ သံသာ ကေုာံ ကံ ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ သာသနာ [[မဟာယာန]] (Mahayana Buddhism)၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ လညာတ် ဒဿန မာဓျမိက (Mādhyamaka) ညးမခၞံဗဒှ် နာဂဇ္ဇုန (Nāgārjuna) မ္ဂး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု သဘောၚ် '''သုညတ''' (Śūnyatā / Emptiness) ရ။

နာဂဇ္ဇုန ဟီု တွံ လဝ် ဒဒှ်ရ ဟိုတ်နူ အရာ အိုတ်သီု ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူ အရာ တၞဟ် (Dependent) တုဲ၊ ဍေံတအ် ဝွံ ဟွံမဲ ကု အတ္တ ဟွံသေင်မ္ဂး အလဵုအစောမ် ဇေတ်တ် ဍေံတအ် (Inherent existence) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရာ အိုတ်သီု ဝွံ ဒှ် သုည (Emptiness) ရ။&lt;ref&gt;Garfield, Jay L. (1995). *The Fundamental Wisdom of the Middle Way: Nāgārjuna's Mūlamadhyamakakārikā*. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၇. လညာတ် ဒဿန ကေုာံ သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ (Modern Philosophy and Science) ==
သဘောၚ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝွံ ကြပ် တုပ် ဒၟံင် ကု လညာတ် ဒဿန ကေုာံ သိပ္ပံ ခေတ် တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ရ-
* '''သၞောတ် ဟိုတ်ကဵုဖဵု (Causality):''' ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ရူပဗေဒ မ္ဂး အရာ အိုတ်သီု မချဳဒရာင် ဝွံ မၞုံ ကု ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု ရ။ ဆဂး ဗုဒ္ဓဘာသာ ညာတ် ကေတ် ဟိုတ် မွဲ ဓဝ် ဟွံသေင်၊ ဍေံ ဒှ် ပွမဆက်စပ် ကွန်ယက် ဇၞော် မွဲ ရ (Web of conditions)။
* '''ဂေဟသၞောတ် (Ecology):''' လညာတ် မဟီု တိရစ္ဆာန်၊ တၞံဆု၊ ကေုာံ သဘာဝ ပွဳပွူ သီုဖအိုတ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဂှ် တုပ် သၟဟ် ကု သဘောၚ် ဓရ် ဏအ် ရ။ (Interconnectedness).&lt;ref&gt;Capra, Fritjof. (1975). *The Tao of Physics*. Shambhala Publications.&lt;/ref&gt;

== ၈. ပွမစကာ ပ္ဍဲ ပရေင်ပၟဝ် ဝိပဿနာ (Practical Application in Vipassana) ==
ပ္ဍဲ ပရေင် ပၟဝ် ကမ္မဌာန် ဝိပဿနာ (Vipassana meditation) မ္ဂး ဓရ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ လညာတ် လိက်ပတ် ဓဝ်၊ ဍေံ ဒှ် အရာ မဒး လ္ၚတ် စမ်ၜတ် နကဵု ဉာဏ် ဇကု ဍာံဍာံ ရ။
* ညးမပၟဝ် ကမ္မဌာန် တအ် ဒး စွံ သတိ လတူ '''ဝေဒနာ''' (Feeling)။ အခိင် ဝေဒနာ မိပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇြိုင် ကတဵုဒှ် မ္ဂး، ယဝ်ရ ဟွံစွံ သတိ မ္ဂး '''တဏှာ''' ကေုာံ '''ဥပါဒါန်''' ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။
* ယဝ်ရ စွံ သတိ တုဲ ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ဝေဒနာ ဝွံ ဒှ် အနိစ္စ (Impermanence) မ္ဂး၊ တဏှာ ဟွံဆက် ကတဵုဒှ် တုဲ လၟေင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဂှ် ပိုတ် အာ ရ။ ဣဏအ် ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သွက်ဂွံ အာ စိုပ် ဗၠးၜး ဍာံဍာံ ရ။&lt;ref&gt;Goenka, S. N. (2000). *The Discourse Summaries*. Vipassana Research Institute.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဇယား: သရုပ် လၟေင် ၁၂ သာ် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဍေံ
|-
! ဂၞန် !! ယၟု ပါဠိ (မန်) !! အဓိပ္ပါယ် (English) !! ဗီုလဵု ဍေံ ကတဵုဒှ် (Brief Description)
|-
| ၁ || '''အဝိဇ္ဇာ''' || Ignorance || ပွမဟွံတီ သစ္စာ ၄ သာ်။
|-
| ၂ || '''သင်္ခါရ''' || Volitional Formations || ကံ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမချပ် ကၠောန် မကတဵုဒှ် နူ အဝိဇ္ဇာ။
|-
| ၃ || '''ဝိညာဏ်''' || Consciousness || စိုတ် မစိုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ပဋိသန္ဓေ။
|-
| ၄ || '''နာမ်ရုပ်''' || Name and Form || ခန္ဓ ကေုာံ စိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠံဂဝ်။
|-
| ၅ || '''သဠာယတန''' || Six Sense Bases || တြင် အာရီု ၆ သာ် မပ္တံ ကု မတ်၊ ကတောဝ်...။
|-
| ၆ || '''ဖဿ''' || Contact || အာရီု ကေုာံ အာယတန စုက်လုဲ ရေင်သကအ်။
|-
| ၇ || '''ဝေဒနာ''' || Feeling || ပရေင် ဒုင်စသိုင် (မိပ်၊ ဒဒိုက်၊ လဒေါဝ်)။
|-
| ၈ || '''တဏှာ''' || Craving || လောဘ မမိက်ဂွံ ကလိဂွံ ဟွံသေင်မ္ဂး မထေဲ လတူ ဝေဒနာ။
|-
| ၉ || '''ဥပါဒါန်''' || Clinging || ပွမရပ်စပ်၊ စွဲလာမ် ဇြိုဟ်နက် လတူ တဏှာ။
|-
| ၁၀ || '''ဘဝ''' || Becoming || ပွမဖန်ဗဒှ် ကံ သွက် ဘဝ အနာဂတ်။
|-
| ၁၁ || '''ဇာတိ''' || Birth || ပွမကလေင် ကတဵုဒှ် မၞိဟ်/သတ် တၟိ။
|-
| ၁၂ || '''ဇရာမရဏ''' || Aging and Death || ပွမဗျု၊ ချိုတ် ကေုာံ ဒဒိုက် စိုတ် သီုဖအိုတ်။
|}

== ၉. တန်ဖျူ ပ္ဍဲ သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Significance in Buddhism) ==
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဝွံ ဒှ် လမျီု သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။ ကျာ်တြဲ ဟီု တွံ လဝ်-
&lt;blockquote&gt;&quot;ယော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ပဿတိ၊ သော ဓမ္မံ ပဿတိ။ (ညးလဵု မွဲ ဟွံဟီု ညာတ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် မ္ဂး ညး ဂှ် ညာတ် ဓရ် ရ။)&quot;&lt;/blockquote&gt;
သဘောၚ်ဓဝ် ဏအ် ဝွံ ဖန် ညံင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု သာသနာ တၞဟ် တအ် ရ။ ဍေံ ဝွံ တးပါဲ ထောအ် လညာတ် မဟီု တွံ လဝ် ဒဒှ်ရ အတ္တ/လမျီု ဂှ် နွံ လၟိုန် (Eternalism) ကေုာံ လညာတ် မဟီု တွံ လဝ် ဒဒှ်ရ ချိုတ် တုဲ သီုဖအိုတ် လီုလာ် အိုတ် အာ (Annihilationism) တုဲ ဍေံ စၞောန် ထ္ၜး ကဵု &quot;ဂၠံင်တရဴ လဒေါဝ်&quot; (Middle Way) ရ။&lt;ref&gt;Payutto, P. A. (1994). *Dependent Origination: The Buddhist Law of Conditionality*. Buddhadhamma Foundation.&lt;/ref&gt;

[https://www.youtube.com/watch?v=1rY180bC81I လ္ၚတ်ရံင် ပရူ သဘောၚ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် နကဵု ဗီုရုပ် ကေုာံ ပွံက် (YouTube - English)]

== ၁၀. မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ လေန်မ္ၚး (References and External Links) ==
&lt;references /&gt;

'''လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):'''
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Prat%C4%ABtyasamutp%C4%81da Dependent Origination] ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်။
* [https://suttacentral.net/ SuttaCentral] - လ္ၚတ် ရံင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပ္ဍဲ သုတ္တန် တမ်မူလ ဂမၠိုင်။
* [https://www.accesstoinsight.org/ptf/dhamma/sacca/sacca2/paticca.html Access to Insight - Paticcasamuppada]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 

{{Navbox
| name  = ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
| title = [[ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်]] (Dependent Origination) ကေုာံ သဘောၚ်ဓဝ် အဓိက
| listclass = hlist
| state = uncollapsed

| group1 = လၟေင် ၁၂ သာ် (Nidanas)
| list1  = 
* [[အဝိဇ္ဇာ]]
* [[သင်္ခါရ]]
* [[ဝိညာဏ်]]
* [[နာမ်ရုပ်]]
* [[သဠာယတန]]
* [[ဖဿ]]
* [[ဝေဒနာ]]
* [[တဏှာ]]
* [[ဥပါဒါန်]]
* [[ဘဝ]]
* [[ဇာတိ]]
* [[ဇရာမရဏ]]

| group2 = သဘောၚ်ဓဝ် မဆက်စပ်
| list2  = 
* [[သစ္စာပန်]]
* [[မဂ္ဂင်ဒစာံ]]
* [[အနတ္တ]]
* [[အနိစ္စ]]
* [[ကမ္မ]]
* [[နိဗ္ဗာန်]]
* [[ပဋ္ဌာန်]]

| group3 = ကဏ္ဍ အဓိက
| list3  = 
* [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
* [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
* [[မဟာယာန]]
* [[အဘိဓမ္မာ]]
}}

[[ကဏ္ဍ:ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်]]
[[ကဏ္ဍ:သဘဴဓရ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[ကဏ္ဍ:အဘိဓမ္မာ]]
[[ကဏ္ဍ:ဒဿန]]</text>
      <sha1>mbj7tup4xopst3un5otnp6letvfb4ii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နိဒါနကထာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11078</id>
    <revision>
      <id>55252</id>
      <parentid>54903</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T01:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>55252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23866" sha1="4vaow8rrpwhwz2z012cv4inifa8xy74" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=May 2026}}{{Infobox book|name=နိဒါနကထာ (Nidānakathā)|title_orig=Nidānakathā (Pali)|image=[[File:Sumedha and Dipankara Buddha.jpg|250px|center|သုမေဓာ ဗောဓိသတ် ကလိဂွံ ဓရ် ပျာဒိတ် နူ ကျာ်တြဲ ဒဳပင်္ကဵု။]]|caption=သုမေဓာ ဗောဓိသတ် ကလိဂွံ ဓရ် ပျာဒိတ် နူ ကျာ်တြဲ ဒဳပင်္ကဵု၊ မဒှ် တမ်မူလ ဝင် ပ္ဍဲ ဒူရေနိဒါန်။|author=[[ဗုဒ္ဓဃောသ]] (traditionally attributed)|language=[[ပါဠိ]]|country=[[သဳဟိုဠ်]] (Sri Lanka)|genre=ဝင် ကျာ်တြဲ၊ အဋ္ဌကထာ၊ လိက်ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ|subject=ဗီုလဵု ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ဇၞော်မောဝ် ပါရမဳ ကေုာံ အာစိုပ် ဒဒှ် ကျာ်|series=ဇာတက အဋ္ဌကထာ (Jātaka-aṭṭhakathā)|publisher=Pali Text Society (Modern editions)}}'''နိဒါနကထာ''' ({{lang-en|Nidānakathā / The Story of the Lineage}}၊ {{lang-pi|Nidānakathā}}) ဝွံ ဒှ် လိက်ပြကိုဟ် မွဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ စာပိုဒ် နိဒါန် သွက် [[ဇာတ် ၅၅၀]] (Jātaka tales) အဋ္ဌကထာ ပ္ဍဲ သာသနာ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ရ။ ပြကိုဟ် ဏအ် ဝွံ ဒှ် လိက် မချူ ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ဝင် ကျာ်တြဲ [[ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ]] နူကဵု ဘဝ ဗောဓိသတ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် (သုမေဓာ တၠရသဳ) စဵုကဵု စိုပ် အခိင် ကလိဂွံ သမ္မာသမ္ဗောဓိ ဉာဏ် ကေုာံ အခိင် မဒုင် ကေတ် ဒါန် ဘာ ဇေတဝန် မဍိုက်ပေင် အိုတ် ကေုာံ မဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် အိုတ် ရ။&lt;ref&gt;Rhys Davids, T. W. (1880). *Buddhist Birth Stories (Jataka Tales): The Commentarial Introduction Entitled Nidana-Katha, The Story of the Lineage*. Routledge, p. 1-5.&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲ လိက်ပတ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး၊ လိက် ပိဋကတ် တမ်မူလ တအ် ဂှ် ဟွံမဲ ကု ဝင် ကျာ်တြဲ မဆက်စၠောအ် ဒၟံင် နူ တမ် စဵုကဵု ကၞောတ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ &quot;နိဒါနကထာ&quot; ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် အဓိက အိုတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ ကျာ်တြဲ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ။ ပြကိုဟ် ဏအ် ဂှ် ပါ် လဝ် နကဵု အခိင် ကာလ (Epochs) ပိ သာ် မတွံဂး ဒူရေနိဒါန် (ဝင် အခိင် သ္ၚောဲ)၊ အဝိဒူရေနိဒါန် (ဝင် အခိင် ကြပ်) ကေုာံ သန္တိကေနိဒါန် (ဝင် အခိင် လၟုဟ်) ရ။&lt;ref&gt;Jayawickrama, N. A. (1990). *The Story of Gotama Buddha (Jātaka-nidāna)*. Pali Text Society, p. x-xv.&lt;/ref&gt;

== ၁. နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Etymology) ==
ဝေါဟာရ ပါဠိ '''&quot;နိဒါန&quot;''' (Nidāna) ဝွံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် &quot;ဟိုတ်၊ တမ်မူလ၊ သဇိုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နိဒါန်&quot; ရ။ ဝေါဟာရ '''&quot;ကထာ&quot;''' (Kathā) ဝွံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် &quot;ဂလာန်၊ ပေါဲ ဓမ္မဒေသနာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝင်&quot; ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ '''နိဒါနကထာ''' မ္ဂး ဂှ် ဒှ် &quot;ဝင် မဟီု တွံ ပရူ တမ်မူလ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝင် အဆက်အစပ် ဘဝ ကျာ်တြဲ&quot; ရ။

ပြကိုဟ် ဏအ် ဝွံ ချူ လဝ် နဒဒှ် နိဒါန် (Introduction) သွက် &quot;ဇာတက အဋ္ဌကထာ&quot; (Jātaka-aṭṭhakathā) မဒှ် ပြကိုဟ် မပံက် အဓိပ္ပါယ် ဇာတ် ၅၅၀ ရ။ အစာ မချူ ဇန် ပြကိုဟ် ဏအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဗှ် လ္ၚတ် ပရူ ဘဝ ကျာ် မတုဲကၠုင် တအ် ဂှ်၊ ကွးသာဝက တအ် ထေက် ကု ဒး တီ လဝ် ဝင် အဆက် ဘဝ ဗောဓိသတ် စဵုကဵု စိုပ် ဒဒှ် ကျာ် ကိုပ်ကၠာ ရ။&lt;ref&gt;Malalasekera, G. P. (1928). *The Pali Literature of Ceylon*. Royal Asiatic Society, p. 122.&lt;/ref&gt;

== ၂. ဝင် ကေုာံ အစာမချူဇန် (History and Authorship) ==
အတိုင် ဝင် မ္ဂး ပြကိုဟ် ဇာတက အဋ္ဌကထာ ကေုာံ နိဒါနကထာ ဝွံ အစာ သၠပတ် ဇၞော် '''[[ဗုဒ္ဓဃောသ]]''' (Buddhaghosa) မဒှ် အစာ မကၠုင် နူ အိန္ဒိယ ချူ ဇန် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် [[သဳဟိုဠ်]] (Sri Lanka) ပ္ဍဲ အကြာ ၅ ဗွဝ်ကၠံ သၞာံခရေတ် (5th Century CE) ရ။

ဆဂး တၠပညာ ဝင် လိက်ပတ် ခေတ် လၟုဟ် လ္ၚဵု တအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပြကိုဟ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် အစာ တၞဟ် မွဲဇကု (လဆောဝ် ကော် ညးမချူ ဇာတ် - Jātaka Commentary Author) ချူ လဝ် ရ။ ၜိုန်ဂှ် လေဝ် အစာ မချူ ဇန် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု လိက် အဋ္ဌကထာ တြေံ နကဵု ဘာသာ သဳဟိုဠ် (Sinhalese commentaries) မၞုံ ဒၟံင် ကိုပ်ကၠာ တေအ် တုဲ ကလေင် ပကောံ ချူ လဝ် နကဵု ဘာသာ [[ပါဠိ]] သွက်ဂွံ တန်တဴ အာ အလုံ ဂၠးတိ ရ။&lt;ref&gt;Norman, K. R. (1983). *Pali Literature: Including the Canonical Literature in Prakrit and Sanskrit of All the Hinayana Schools of Buddhism*. Otto Harrassowitz, p. 126.&lt;/ref&gt;

== ၃. လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍ ၃ သာ် (Structure and the 3 Epochs) ==
နိဒါနကထာ ဝွံ ပါ် လဝ် ကဏ္ဍ အဓိက ၃ သာ် မကော်ဂး &quot;နိဒါန်&quot; (Epochs) အတိုင် အခိင် ကာလ ရ-
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ဇယား: ပွမပါ် ကဏ္ဍ ၃ သာ် ပ္ဍဲ နိဒါနကထာ
!ကဏ္ဍ
!ယၟု ပါဠိ
!အဓိပ္ပါယ် (မန်)
!ပရူပရာ ကာလ အခိင်
|-
|'''၁'''
|[[ဒူရေနိဒါန်]] (Dūre-nidāna)
|ဝင် အခိင် သ္ၚောဲ
|နူ ဘဝ သုမေဓာ တၠရသဳ စဵုကဵု စိုပ် အခိင် စုတိ နူ ဘဝ သၟိင် ဝေသန္တဝ် တုဲ ကတဵုဒှ် ဒေဝတဴ သေတကေတု ပ္ဍဲ ဍုင် သွဝ် တုသိတာ။
|-
|'''၂'''
|[[အဝိဒူရေနိဒါန်]] (Avidūre-nidāna)
|ဝင် အခိင် ကြပ်
|နူ အခိင် မစှ်ေ နူ သွဝ် တုသိတာ တုဲ တန် ပဋိသန္ဓေ ပ္ဍဲ ဂၠံဂဝ် မိ မာယာ စဵုကဵု စိုပ် အခိင် မကလိဂွံ သမ္မာသမ္ဗောဓိ ဉာဏ် သၟဝ် တၞံ ဇြဲ ဗောဓိ။
|-
|'''၃'''
|[[သန္တိကေနိဒါန်]] (Santike-nidāna)
|ဝင် အခိင် လၟုဟ်
|နူ အခိင် ဒှ် ကျာ် တုဲ သီုကဵု လၟေင် တရဴ မဟီု တွံ ဓရ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် စဵုကဵု စိုပ် အခိင် အနာထပိဏ် သေဌဳ ဒုင် ဒါန် ဘာ ဇေတဝန်။
|}

== ၄. ဒူရေနိဒါန် - ဝင် အခိင်သ္ၚောဲ (Dūre-nidāna - Distant Epoch) ==
[[ဝှာင်:Vessantara_Jataka.jpg|right|thumb|250x250px|ဝေသန္တရ ဇာတ် (Vessantara Jataka) မဒှ် ဘဝ လက္ကရဴ အိုတ် ပ္ဍဲ ဒူရေနိဒါန် ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် သွဝ် တုသိတာ။]]
ဒူရေနိဒါန် ဝွံ စ ကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ အခိင် ၄ အသၚ်္ချဲ ကဵု က္ဍင်ပြကိုဋ် မွဲ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ဗောဓိသတ် ပိုဲ ကတဵုဒှ် ဘဝ [[သုမေဓာ]] တၠရသဳ (Sumedha) ရ။ ညး ဂွံ ဆဵု ဂဗ ကျာ်တြဲ ဒဳပင်္ကဵု (Dīpaṅkara Buddha) တုဲ ညး ဖျေဟ် ဇကု လတူ ပသဲ ဍာ် ညံင် ကျာ်တြဲ ဂွံ ကွာ် တက် ကၠောအ် အာ ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ညး ရာဒနာ မိက် ညံင် ဂွံ ဒှ် ကျာ် မွဲ ဇကု ကီု တုဲ၊ ကျာ်တြဲ ဒဳပင်္ကဵု လေဝ် ကဵု ပျာဒိတ် (Prophecy) ဒဒှ်ရ အနာဂတ် ဂတ မ္ဂး ညး ဏအ် ဒှ် ကျာ် မွဲ ဇကု မာန် ရ။

နူ ဂှ် စ တုဲ ဗောဓိသတ် ဝွံ ဍိုက်ပေင် အာ ကု ပွမဖြည့် ပါရမဳ ၁၀ သာ် (Ten Pāramīs) ဇၟာပ် ဘဝ မကတဵုဒှ် အာ ရ။ ပ္ဍဲ ဒူရေနိဒါန် ဝွံ သီု စၞောန်ထ္ၜး လဝ် ဝင် ကျာ်တြဲ ၂၄ ဇကု မကတဵုဒှ် လဝ် ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပွမဗောဓိသတ် ဖြည့် ပါရမဳ စဵုကဵု စိုပ် ဘဝ လက္ကရဴ အိုတ် မတွံဂး သၟိင် [[ဝေသန္တဝ်]] (Vessantara) တုဲ စုတိ အာ စိုပ် သွဝ် တုသိတာ (Tusita Heaven) ရ။&lt;ref&gt;Horner, I. B. (1975). *The Minor Anthologies of the Pali Canon: Buddhavamsa and Cariyapitaka*. Pali Text Society, p. 10-18.&lt;/ref&gt;

== ၅. အဝိဒူရေနိဒါန် - ဝင် အခိင်ကြပ် (Avidūre-nidāna - Intermediate Epoch) ==
အဝိဒူရေနိဒါန် ဝွံ ဒှ် ဝင် အခိင် မကြပ် အိုတ် ကု ပွမဒှ် ကျာ် ရ။ ဍေံ စ နူကဵု အခိင် ဒေဝတဴ ကေုာံ ဗြီု တအ် နူကဵု စက္ကဝါ ဂမၠိုင် ကၠုင် အာတ်မိက် ဒေဝတဴ သေတကေတု (ဗောဓိသတ်) ပ္ဍဲ သွဝ် တုသိတာ ညံင် ဂွံ စှ်ေ တန် ပဋိသန္ဓေ ပ္ဍဲ လောက မၞိဟ် ရ။ ဗောဓိသတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် &quot;မဟာဝိလောကန ၅ သာ်&quot; (အခိင်၊ တိုက်၊ ဒေသ၊ ဂကူ၊ မိ) တုဲ ရုဲစှ် တန် ပဋိသန္ဓေ ပ္ဍဲ ဂၠံဂဝ် [[မိမာယာ]] (Queen Maya) ပ္ဍဲ ဍုင် ကပ္ပိလဝှ် ရ။

ကဏ္ဍ ဏအ် ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ပရူပရာ အဓိက ဂမၠိုင်-

* ပွမသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ဂြိုပ် လုမ္ဗိနဳ (Lumbini) ကေုာံ ပွမဒုင် စၟတ် ယၟု &quot;သိဒ္ဓတ္ထ&quot; (Siddhattha)။
* ပွမဆဵု ညာတ် &quot;နိမိတ် ၄ သာ်&quot; (Four Sights: မၞိဟ် ဗျူ၊ ယဲ၊ ချိုတ် ကေုာံ ခမဳ)။
* ပွမတိတ် ဂြိုပ် ကၠောန် ခမဳ (Great Renunciation) လတူ ချေတ် ကဏ္ဍက။
* ပွမကျင့် ဒုက္ကရစရိယာ ၆ သၞာံ ကေုာံ ပွမဒုင် ကေတ် ပုင် ဍာ်တှ် နူ [[သုဇာတာ]] (Sujata)။
* ပွမဇၞး မာရ် ၅ သာ် (Defeating Mara) ကေုာံ ကလိဂွံ သမ္မာသမ္ဗောဓိ ဉာဏ် လတူ သၞာပၞင် ပလ္လင် သၟဝ် တၞံ ဇြဲ ဗောဓိ။&lt;ref&gt;Nāṇamoli, Bhikkhu. (1992). *The Life of the Buddha: According to the Pali Canon*. Buddhist Publication Society, p. 15-30.&lt;/ref&gt;

== ၆. သန္တိကေနိဒါန် - ဝင် အခိင်လၟုဟ် (Santike-nidāna - Proximate Epoch) ==
[[ဝှာင်:Dhamekh_Stupa,_Sarnath.jpg|left|thumb|250x250px|ကျာ်စေတဳ ဓမ္မေခ (Dhamekh Stupa) ပ္ဍဲ မိဂဒါဝုန် (Sarnath) ဒၞာဲ ကျာ်တြဲ တွံ ဓရ် ဓမ္မစက် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ သန္တိကေနိဒါန်။]]
သန္တိကေနိဒါန် ဝွံ စ နူကဵု အခိင် ဂွံ ဒှ် ကျာ်တြဲ တုဲ ရ။ ကျာ်တြဲ စံင် စသိုင် ဝိမုတ္တိသုခ (Bliss of Liberation) ပွိုင် ၇ သတ္တာဟ (၇ အပတ်) သၟဝ် တၞံ ဆု တၞဟ်ဟ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဗောဓိမဏ္ဍိုင် ရ။ နူ ဂှ် ဗြီု သဟမ္ပတိ ကၠုင် အာတ်မိက် ညံင် ဂွံ တွံ ဓရ် တုဲ၊ ကျာ်တြဲ တရဴ အာ ဇရေင် ဂြိုပ် မိဂဒါဝုန် (Deer Park at Sarnath) ရ။

ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် ညး ဟီု တွံ ကဵု [[ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်]] (Dhammacakkappavattana Sutta) သွက် ပဉ္စဝဂ္ဂဳ ၅ ဇကု တုဲ သာသနာ ကေုာံ သံဃာ စ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ ကဏ္ဍ ဏအ် သီု ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ပရူ ညးမကလိဂွံ ဓရ် ဂမၠိုင် မပ္တံ ကု ယသ သေဌဳ၊ ဂကောံ ခမဳ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂဳ၊ ပွမပလံင် ဗစိုပ် သာဝက ၆၀ ဇကု သွက်ဂွံ လလောင် သာသနာ၊ ကေုာံ ပွမသာရိပုတ္တရာ ကဵု မောဂ္ဂလ္လာန် တအ် လုပ် စိုပ် သာသနာ ရ။ နိဒါနကထာ ဝွံ အာစိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ အခိင် အနာထပိဏ် သေဌဳ (Anathapindika) ရာန် ကေတ် ဂြိုပ် သၟိင် ဇေတ တုဲ ဒုင် ဒါန် ဘာ မဟာ ဝိဟာရ [[ဇေတဝန်]] (Jetavana Monastery) ကု ကျာ် ကေုာံ သံဃာ တအ် ရ။&lt;ref&gt;Gethin, Rupert. (1998). *The Foundations of Buddhism*. Oxford University Press, p. 25-27.&lt;/ref&gt;

== ၇. တန်ဖျူ ပ္ဍဲ လိက်ပတ် ထေရဝါဒ (Significance in Theravada Literature) ==
နိဒါနကထာ ဝွံ မၞုံ ကု တန်ဖျူ ဗွဲမသၠုင် ပ္ဍဲ လိက်ပတ် သာသနာ ထေရဝါဒ ရ။ လိက် ပိဋကတ် တမ်မူလ မပ္တံ ကု မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိနယပိဋကတ် တအ် ဝွံ ချူ လဝ် ဝင် ကျာ်တြဲ နကဵု သကုတ် ဍောတ်တ် ဟွံသေင်မ္ဂး လပါ် ဒကုတ် ဓဝ် ရ။ ဥပမာ - မဟာဝဂ္ဂ (Mahāvagga) ပ္ဍဲ ဝိနယ မ္ဂး စ လဝ် နူ အခိင် ဒှ် ကျာ် တုဲ ဓဝ် ရ။

ဆဂး နိဒါနကထာ ဏအ် ဟေင် ရ ဒှ် လိက်ပြကိုဟ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မပံင်ကောံ လဝ် ဝင် ဘဝ ကျာ်တြဲ နူကဵု တမ်မူလ စဵုကဵု စိုပ် ကၞောတ် နဒဒှ် ဇာတ်လမ်း မွဲ သကုတ် ဓဝ် (Continuous Narrative) ရ။ ဍေံ ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် လိက် ဝင် ကျာ် ခေတ် လက္ကရဴ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံ ကု &quot;မာလာလင်္ကာရ ဝတ္ထု&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဇိနတ္ထပကာသနဳ&quot; ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှအဂၞဲ တအ် ရ။&lt;ref&gt;Reynolds, Frank E. (1976). &quot;The Many Lives of Buddha: A Study of Sacred Biography and Theravada Tradition&quot;. *The Biographical Process*, p. 37-61.&lt;/ref&gt;

== ၈. ပရေင်ကၠာဲစၠောအ် ကေုာံ သုတေသန (Translations and Research) ==
နိဒါနကထာ ဝွံ ဒှ် လိက်ပြကိုဟ် မဒးဒုင် ကၠာဲစၠောအ် လဝ် ဇရေင် ဘာသာ ယူရဝ်ပ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ဂမၠိုင် ရ။

* ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၈၀ ဂှ် တၠပညာ ဘာသာ ပါဠိ T. W. Rhys Davids ဝွံ ကၠာဲစၠောအ် ပတိတ် လဝ် နကဵု ဘာသာ အင်္ဂလိက် နကဵု ယၟု &quot;Buddhist Birth Stories: Jataka Tales (The Commentarial Introduction Entitled Nidana-Katha)&quot; ရ။
* ဗွဲကြဴ N. A. Jayawickrama ဝွံ လေဝ် ကလေင် ကၠာဲစၠောအ် တုဲ ပတိတ် လဝ် နကဵု ယၟု &quot;The Story of Gotama Buddha&quot; ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၀ သွက် ဂကောံ Pali Text Society ရ။

သုတေသန ခေတ် တၟိ တအ် ထံက်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ နိဒါနကထာ ဝွံ ပံင်နှဴ လဝ် လိက် ပိဋကတ် (Canonical texts) မပ္တံ ကု ဗုဒ္ဓဝံသ (Buddhavaṃsa) ကေုာံ ဒဏ္ဍာရဳ ယေန်သၞာင် (Mythological traditions) မကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ သဳဟိုဠ် တအ် နဒဒှ် လိက် လစွံ လညာတ် သာသနာ မသၠုင် အိုတ် ရ။&lt;ref&gt;Appleton, Naomi. (2010). *Jātaka Stories in Theravāda Buddhism: Narrating the Bodhisatta Path*. Ashgate Publishing.&lt;/ref&gt;

== ၉. တၠုင်လအာ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင် ဗုဒ္ဓဘာသာမန် (Influence on Mon Buddhist Culture) ==
ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမန်၊ ဒေသ ဗၟာ ကေုာံ သေံ မ္ဂး၊ လိက် နိဒါနကထာ ဝွံ ဇီုကပိုက် လဝ် ပရေင် လိက်ပတ် ကေုာံ သာသနာ ဗွဲမဇၞော် ရ။

* '''ဓမ္မဒေသနာ (Sermons):''' ကျာ်ဇၞော် အစာ မန် တအ် မလေပ် ရွတ် တွံ ဓရ် နူကဵု ဒူရေနိဒါန် ဟွံသေင်မ္ဂး အဝိဒူရေနိဒါန် သွက်ဂွံ စၞောန်ထ္ၜး ပရူ ဓရ် ပါရမဳ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ကရုဏာ ဗောဓိသတ် ကု ညးဍုင်ကွာန် တအ် ရ။
* '''သဘင် သာသနာ (Buddhist Festivals):''' သဘင် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံ ကု သဘင် ဂိတု ပသာ် (Vesak) မဒှ် တ္ၚဲ ကျာ် သၠးဂၠံဂဝ်၊ ဒှ် ကျာ် ကေုာံ ပရိနိဗ္ဗာန် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု အခိင် ကာလ မဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ပ္ဍဲ နိဒါနကထာ ဏအ် ရ။
* '''အနုသုခုမ (Arts):''' ဗီုရုပ် ကသူ လတူ ဗဒင် ဘာကျာ် မန် တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဓရိတ် ကၠောန် လဝ် အတိုင် ဇာတ်လမ်း လၟေင် ပ္ဍဲ အဝိဒူရေနိဒါန် (ဥပမာ - ဗီု သုဇာတာ ကဵု ဒါန်၊ ဗီု ဇၞး မာရ်) သီုဖအိုတ် ရ。&lt;ref&gt;Gombrich, Richard F. (2006). *Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo*. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ လေန်မ္ၚး (References and External Links) ==
&lt;references /&gt;
'''လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):'''

* [[:en:NidÁnakathÁ|Nidanakatha]] ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်။
* [https://suttacentral.net/ SuttaCentral] - ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ဗှ် လ္ၚတ် လိက် ပါဠိ ကေုာံ အင်္ဂလိက် မဆေင် ကု အဋ္ဌကထာ။
* [https://www.ancient-buddhist-texts.net/English-Texts/Jataka/Nidanakatha.htm Nidanakatha English Translation]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (T.W. Rhys Davids) - လိက် ကၠာဲ အင်္ဂလိက် ဍိုက်ပေင်။
{{Navbox|name=လိက်ပြကိုဟ် ထေရဝါဒ|title=လိက်ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]|listclass=hlist|state=uncollapsed|group1=ဇာတ် ကေုာံ ဝင် (Jātaka &amp; History)|list1=* [[နိဒါနကထာ]] (Nidānakathā)
* [[ဇာတ် ၅၅၀]] (Jātaka)
* [[ဗုဒ္ဓဝံသ]] (Buddhavaṃsa)
* [[စရိယာပိဋကတ်]] (Cariyāpiṭaka)
* [[အပဒါန်]] (Apadāna)|group2=အဋ္ဌကထာ အဓိက (Commentaries)|list2=* ဇာတက အဋ္ဌကထာ
* မင်္ဂလတ္ထဒဳပနဳ
* ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ
* သမန္တပါသာဒိကာ|group3=ကဏ္ဍ အခိင် ပ္ဍဲ နိဒါနကထာ|list3=* [[ဒူရေနိဒါန်]] (Distant Epoch)
* [[အဝိဒူရေနိဒါန်]] (Intermediate Epoch)
* [[သန္တိကေနိဒါန်]] (Proximate Epoch)|group4=ကဏ္ဍ မဆက်စပ်|list4=* [[ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ]]
* [[ပါဠိ]]
* [[ဗုဒ္ဓဃောသ]]
* [[ပိဋကတ်ပိ]]}}</text>
      <sha1>4vaow8rrpwhwz2z012cv4inifa8xy74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၃. ဂျောန်</title>
    <ns>4</ns>
    <id>11186</id>
    <revision>
      <id>55254</id>
      <timestamp>2026-06-13T08:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ကုဒ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wiki markup code) သွက်ဂွံ စုတ်ပၠောပ် ပ္ဍဲမုက်လိက် &quot;ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၃. ဂျောန်&quot; ရအဴ။ နာဲမာန် ကော်ပဳ (Copy) ကေတ် ကုဒ်ပ္...&quot;</comment>
      <origin>55254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3967" sha1="mjfk3py51iv9drqm0tosyq6v4ggt43h" xml:space="preserve">ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ကုဒ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wiki markup code) သွက်ဂွံ စုတ်ပၠောပ် ပ္ဍဲမုက်လိက် &quot;ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၃. ဂျောန်&quot; ရအဴ။
နာဲမာန် ကော်ပဳ (Copy) ကေတ် ကုဒ်ပ္ဍဲကဠာဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုဲ လာ်စုတ် (Paste) ပ္ဍဲမုက်လိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ဂွံရအဴ-
Code snippet
'''[[ဂျောန် ၁၃]]'''

'''ပရေင်ကတဵုဒှ်ဂမၠိုင်:'''
* [[၁၉၇၁]] – ပၞာန်ဗဳယေတ်နာမ်: လိက်ပရိုင် နျူယံက်တိုင်း (The New York Times) စပ္တိတ်တြး လိက်စၟတ်သမ္တီ ပေန်တာဂေါန် (Pentagon Papers) မဆေင်ကဵု ပရေင်ပၞာန် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်။
* [[၁၉၈၃]] – က္ၜင်အာကာသ '''[[ပိုင်အဝ်နဳယျာ ၁၀]]''' (Pioneer 10) တတ်ၜက်အာ ဂၠံင်တရဴ ဂြိုဟ်နေပ်ကျောန် (Neptune) တုဲ၊ ဍေံဒှ်အာ ကပေါတ်မၞိဟ်မကၠောန်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မတိတ်အာ နူကဵု သၞောတ်တ္ၚဲ (Solar System) ရ။
* [[၂၀၀၀]] – သမတ ဍုင်ကဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ [[ကိမ်ဒေဂျုံ]] (Kim Dae-jung) ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ [[ကိမ်ဂျုံအဳ]] (Kim Jong-il) တအ် ဆဵုဂဗရေင်သ္ကအ် ပ္ဍဲကဵု ကောံဓရီုက္ဍိုပ်သကိုပ် ကဝ်ရဳယျာၜါ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဖျံင်ယံင်။

'''တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်:'''
* [[၁၈၃၁]] – '''[[ဂျေမ် ကလာတ် မက်သဝေဝ်]]''' (James Clerk Maxwell)၊ အစာရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာ ဂကူသကတ်လာန် (စုတိ [[၁၈၇၉]])။
* [[၁၈၆၅]] – '''[[ဒဗလျူ ဘဳ ယေတ်]]''' (W. B. Yeats)၊ အစာကဗျ ဂကူအာဲရေတ် ညးမကလိဂွံလဝ် လာပ်နဝ်ဗေဝ် လိက်ပတ် (စုတိ [[၁၉၃၉]])။
* [[၁၉၈၁]] – '''[[ခရေတ် အဳဗာန်]]''' (Chris Evans)၊ သၟာဇာတ်ရုပ်ဒယှ် ဍုင်အမေရိကာန် (ညးမလုပ်လဝ်ဇာတ် Captain America)။

'''တ္ၚဲစုတိဂမၠိုင်:'''
* [[၃၂၃ ကိုပ်ကၠာခရေတ်]] – '''[[အလက်ဇြေန်ဒါ မဇၞော်မောဝ်]]''' (Alexander the Great)၊ သၟိင်တၠ အေန်ပါယာ မက်သဳဒဝ်နဳယျာ (Macedonia) (ဒှ်မၞိဟ် [[၃၅၆ ကိုပ်ကၠာခရေတ်]])။
* [[၁၉၈၆]] – '''[[ဗေန်နဳ ဂွတ်မာန်]]''' (Benny Goodman)၊ သၟာဂဳတ ကေုာံ ညးမတက်တူရိယာ ဍုင်အမေရိကာန် (ဒှ်မၞိဟ် [[၁၉၀၉]])။

ယဝ်ရ နာဲနွံပၟိက် မိက်ဂွံထပ်စုတ် တင်နင်တၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး မိက်ဂွံပလေဝ် ဗီုပြင်မွဲမွဲသာ်မ္ဂး ဟီုကဵုအဲဍိက် ဂွံလၟိုန်ရအဴ။</text>
      <sha1>mjfk3py51iv9drqm0tosyq6v4ggt43h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>55255</id>
      <parentid>55254</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T08:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>55255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3020" sha1="rg57leau2tdnuk3on3pxsu0y31m9ytm" xml:space="preserve">'''[[ဂျောန် ၁၃]]'''

'''ပရေင်ကတဵုဒှ်ဂမၠိုင်:'''
* [[၁၉၇၁]] – ပၞာန်ဗဳယေတ်နာမ်: လိက်ပရိုင် နျူယံက်တိုင်း (The New York Times) စပ္တိတ်တြး လိက်စၟတ်သမ္တီ ပေန်တာဂေါန် (Pentagon Papers) မဆေင်ကဵု ပရေင်ပၞာန် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်။
* [[၁၉၈၃]] – က္ၜင်အာကာသ '''[[ပိုင်အဝ်နဳယျာ ၁၀]]''' (Pioneer 10) တတ်ၜက်အာ ဂၠံင်တရဴ ဂြိုဟ်နေပ်ကျောန် (Neptune) တုဲ၊ ဍေံဒှ်အာ ကပေါတ်မၞိဟ်မကၠောန်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မတိတ်အာ နူကဵု သၞောတ်တ္ၚဲ (Solar System) ရ။
* [[၂၀၀၀]] – သမတ ဍုင်ကဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ [[ကိမ်ဒေဂျုံ]] (Kim Dae-jung) ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ကဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ [[ကိမ်ဂျုံအဳ]] (Kim Jong-il) တအ် ဆဵုဂဗရေင်သ္ကအ် ပ္ဍဲကဵု ကောံဓရီုက္ဍိုပ်သကိုပ် ကဝ်ရဳယျာၜါ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဖျံင်ယံင်။

'''တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်:'''
* [[၁၈၃၁]] – '''[[ဂျေမ် ကလာတ် မက်သဝေဝ်]]''' (James Clerk Maxwell)၊ အစာရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာ ဂကူသကတ်လာန် (စုတိ [[၁၈၇၉]])။
* [[၁၈၆၅]] – '''[[ဒဗလျူ ဘဳ ယေတ်]]''' (W. B. Yeats)၊ အစာကဗျ ဂကူအာဲရေတ် ညးမကလိဂွံလဝ် လာပ်နဝ်ဗေဝ် လိက်ပတ် (စုတိ [[၁၉၃၉]])။
* [[၁၉၈၁]] – '''[[ခရေတ် အဳဗာန်]]''' (Chris Evans)၊ သၟာဇာတ်ရုပ်ဒယှ် ဍုင်အမေရိကာန် (ညးမလုပ်လဝ်ဇာတ် Captain America)။

'''တ္ၚဲစုတိဂမၠိုင်:'''
* [[၃၂၃ ကိုပ်ကၠာခရေတ်]] – '''[[အလက်ဇြေန်ဒါ မဇၞော်မောဝ်]]''' (Alexander the Great)၊ သၟိင်တၠ အေန်ပါယာ မက်သဳဒဝ်နဳယျာ (Macedonia) (ဒှ်မၞိဟ် [[၃၅၆ ကိုပ်ကၠာခရေတ်]])။
* [[၁၉၈၆]] – '''[[ဗေန်နဳ ဂွတ်မာန်]]''' (Benny Goodman)၊ သၟာဂဳတ ကေုာံ ညးမတက်တူရိယာ ဍုင်အမေရိကာန် (ဒှ်မၞိဟ် [[၁၉၀၉]])။</text>
      <sha1>rg57leau2tdnuk3on3pxsu0y31m9ytm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကပေါတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11187</id>
    <revision>
      <id>55257</id>
      <timestamp>2026-06-13T09:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox economics | name = ကပေါတ် (Goods) | image = [[File:Supermarket_produce_aisle.jpg|250px|ဗီုရုပ် ကပေါတ်စၞစဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဖျာစူပါမာကေတ်မွဲ]] | caption = ကပေါတ်စကာ (Consumer goods) မသွံရာန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု စျေး | field = Microeconomics|လညာ...&quot;</comment>
      <origin>55257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26343" sha1="ttp49ouv34ievaxwfzylfjwvarhjo4o" xml:space="preserve">{{Infobox economics
| name = ကပေါတ် (Goods)
| image = [[File:Supermarket_produce_aisle.jpg|250px|ဗီုရုပ် ကပေါတ်စၞစဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဖျာစူပါမာကေတ်မွဲ]]
| caption = ကပေါတ်စကာ (Consumer goods) မသွံရာန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု စျေး
| field = [[Microeconomics|လညာတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သာမည]]
| related_topics = [[သေဝါ (Services)]], [[ကပေါတ်ညးဍုင်ကွာန်]], [[ပရေင်ကၠောန်ပတိတ်]], [[စျေး]]
| key_concepts = ပွမဗပေင်ပၟိက် (Utility), ၚုဟ်မး (Value), ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Consumption)
}}

'''ကပေါတ်''' ({{lang-en|Goods}}) ပ္ဍဲကဵု လညာတ် [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Economics) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဒြပ်ရုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာမွဲမွဲ မမာန်ဗပေင်ကဵု ပၟိက်ဆန္ဒ ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ မကဵုဖဵု သွက်ဂွံ လွဳပရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ထံက်ပင် ပရေင်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ ပရေင်သာယာဘဝ (utility) ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mankiw |first=N. Gregory |title=Principles of Economics |year=2014 |publisher=Cengage Learning |edition=7th |isbn=978-1285165875}}&lt;/ref&gt; ကပေါတ်တအ်ဝွံ တၞဟ်ခြာဒၟံင် နူကဵု &quot;သေဝါ&quot; (Services) ရ၊ ဟိုတ်မ္ဂး ကပေါတ်ဂှ် ဒှ်အရာမၞုံကဵု ဒြပ်ရုပ် (tangible) မမာန်ရပ်စပ်၊ ညာတ်ကေတ် ကေုာံ ဂိုင်သိပ်လဝ်မာန်တုဲ သေဝါဂှ် ဒှ်အရာမဟွံမဲကဵု ဒြပ်ရုပ် (intangible) ညံင်ရဴ ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ရီုဗင်တအ်ရ။

ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်စျေး (Market system) ဂှ်၊ ကပေါတ်တအ်ဝွံ ဒးဒုင်ကၠောန်ပတိတ်၊ တုဲမ္ဂး ဒးဒုင်သွံရာန် ပြံင်လှာဲ နကဵု [[သြန်]] ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ်တၞဟ်တအ်ရ။ ပွမစၟတ်သမ္တီ ၚုဟ်မး ကပေါတ်မွဲဝွံ တန်တဴဒၟံင် လ္တူ ပရေင်ရာန် ကေုာံ ပရေင်သွံ (Supply and Demand) ပ္ဍဲကဵု စျေးရ။ 

__TOC__

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Introduction and Economic Definition) ==
ဝေါဟာရ &quot;ကပေါတ်&quot; (Goods) ဝွံ ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဗွဲမလှဲလးရ။ အရာမွဲ မလုပ်လၟိဟ် နဒဒှ် &quot;ကပေါတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်&quot; (Economic good) မ္ဂး ဍေံဒးနွံကဵု လက္ခဏာ မအောန်ဒၟံင် (Scarcity) ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန်၊ အရာမၞုံဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် မဟွံဒးရာန် နကဵုၚုဟ်မး ညံင်ရဴ ကျာပိုဲမယီုဒၟံင်ဂှ် ဍေံဒှ် &quot;ကပေါတ်သၠး&quot; (Free goods) တုဲ ဟွံလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကပေါတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Samuelson |first=Paul A. |author2=Nordhaus, William D. |title=Economics |year=2009 |publisher=McGraw-Hill Education |edition=19th |isbn=978-0073511290}}&lt;/ref&gt;

ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ကေတ် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်တအ် စကာ သယံဇာတ မအောန်ဒၟံင် (scarce resources) သွက်ဂွံ ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ် မၞုံကဵု ၚုဟ်မးတုဲ ဗီုလဵု ပါ်ပရအ်ကဵု ညးမစကာတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ ကပေါတ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေင်ချဳဒရိုင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံအိုတ်သီုရ။ 

== ၂။ ဂကူ ကပေါတ် အဓိကဂမၠိုၚ် (Main Types of Goods) ==
[[File:Container_Ship_at_the_Port_of_Felixstowe_-_geograph.org.uk_-_1022630.jpg|thumb|left|250px|က္ၜင်ပလံင်ကပေါတ် (Container ship) မပလံင်ဗစိုပ်ဒၟံင် ကပေါတ်တမ်ဒြပ် ကေုာံ ကပေါတ်စကာ လ္တူဂၠးတိ။]]
ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကပေါတ်တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူနာနာသာ် မဒုင်သဇိုင် လ္တူ ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် စကာဍေံရ။

* '''ကပေါတ်စကာ (Consumer Goods):''' ဒှ်ကပေါတ် မကၠောန်ပတိတ်လဝ် သွက် ညးမစကာ (consumers) တအ် ဂွံစကာ တိုက်ရိုက် သွက်ဂွံ ဗပေင်ပၟိက်ဆန္ဒဍေံတအ်ရ။ ဥပမာ - ကပေါတ်စၞစ၊ ကပေါတ်ဗွိုက်လတက်၊ ကွဳစက်၊ မဝ်ဗိုင်ဖုန်တအ် ပါဝင်ရ။ ကပေါတ်စကာဏအ်လေဝ် ဆက်ပါ်လဝ်-
** ''ကပေါတ်မတန်လံ (Durable goods):'' မာန်စကာလံလ ညံင်ရဴ သ္ၚိ၊ ကွဳစက်၊ ရုပ်ဒ္ၚောဝ်တဳဗဳ။
** ''ကပေါတ်မဟွံတန်လံ (Non-durable goods):'' မာန်စကာ အိုတ်အာ ပြဟ်ပြဟ် ညံင်ရဴ စၞစ၊ ဍာ်ယာမတအ်ရ။

* '''ကပေါတ်တမ်ဒြပ် (Capital Goods):''' ဒှ်ကပေါတ် မစကာ သွက်ဂွံ ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ်တၞဟ်တအ် ဟွံသေင်မ္ဂး သေဝါတအ်ရ။ ဍေံတအ်ဝွံ ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာတအ် ဟွံစကာ တိုက်ရိုက်ရ။ ဥပမာ - စက်ယန္တရား ဇၞော်ဇၞော်၊ အဆောက်အအုံ ရုင်စက်၊ ကိရိယာ မကၠောန်ကမၠောန်တအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Krugman |first=Paul |author2=Wells, Robin |title=Microeconomics |year=2015 |publisher=Worth Publishers |edition=4th |isbn=978-1464143878}}&lt;/ref&gt;

* '''ကပေါတ်လဒေါဝ် (Intermediate Goods):''' ဒှ်ကပေါတ် မစကာ နဒဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံ ဆက်ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ်အုပ်နိဂီုတအ်ရ。 ဥပမာ - ပသဲ၊ ဍိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကလာပ်ရုပ် မဝ်ဗိုင်ဖုန်တအ်ရ။

== ၃။ အင်္ဂလက္ခဏာ ကပေါတ် (Characteristics of Goods in Economics) ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပါ်ကဆံင် ကပေါတ်တအ် နကဵု အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိက ၜါသာ်ရ-
# '''ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် (Rivalry):''' ယဝ်ရ မၞိဟ်မွဲ စကာ ကပေါတ်ဂှ်တုဲ၊ အခေါင်မၞိဟ်တၞဟ် မဂွံစကာဍေံ အောန်စှ်ေအာမ္ဂး၊ ကပေါတ်ဂှ် နွံကဵု ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် (Rivalrous) ရ (ဥပမာ- ကွာင်မွဲမ ယဝ်ရအဲစထောအ်မ္ဂး မၞးစဟွံဂွံရ)။
# '''ပွမကၟာတ်လဒဵုအခေါင် (Excludability):''' ယဝ်ရ မာန်ကၟာတ်လဒဵု ညးမဟွံကဵုလဝ်ၚုဟ်မးတအ် ညံင်ဟွံဂွံစကာ ကပေါတ်ဂှ်မ္ဂး၊ ဍေံဒှ် ကပေါတ် မမာန်ကၟာတ်လဒဵုအခေါင် (Excludable) ရ。

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|+ သ္ၚိအင် ပရေင်ပါ်ကဆံင် ကပေါတ် အတိုင်လညာတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Ostrom |first=Elinor |title=Beyond Markets and States: Polycentric Governance of Complex Economic Systems |journal=American Economic Review |year=2010 |volume=100 |issue=3 |pages=641–672}}&lt;/ref&gt;
|-
! !! '''မာန်ကၟာတ်လဒဵုအခေါင် (Excludable)''' !! '''ဟွံမာန်ကၟာတ်လဒဵုအခေါင် (Non-excludable)'''
|-
! '''ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် နွံ (Rivalrous)''' 
| align=&quot;left&quot; | '''ကပေါတ်ပုဂ္ဂလိက (Private Goods)'''&lt;br&gt;ဥပမာ: စၞစ၊ ဗွိုက်လတက်၊ ကွဳစက်
| align=&quot;left&quot; | '''သယံဇာတ ဓမ္မတာ (Common-Pool Resources)'''&lt;br&gt;ဥပမာ: ကကၠောဝ် ပ္ဍဲၜဳ၊ ဂြိုပ်ဆုသဘာဝ
|-
! '''ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ဟွံမဲ (Non-rivalrous)''' 
| align=&quot;left&quot; | '''ကပေါတ်ကလပ် (Club Goods)'''&lt;br&gt;ဥပမာ: ရုပ်ဒ္ၚောဝ် သာတ်တလိုက်၊ အေန်တာနဲ တိုက်လိက်
| align=&quot;left&quot; | '''[[ကပေါတ်ညးဍုင်ကွာန်]] (Public Goods)'''&lt;br&gt;ဥပမာ: ပရေင်စဵုဒၞာဍုင်၊ ပၟတ်သၞာ်ဍာန်
|}

== ၄။ ကပေါတ် ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ကပေါတ် ပုဂ္ဂလိက (Public vs. Private Goods) ==
လညာတ် မဆေင်ကဵု '''ကပေါတ်ညးဍုင်ကွာန် (Public Goods)''' ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ပိုလသဳ အလဵုအသဳရ။ ကပေါတ်ညးဍုင်ကွာန် ညံင်ရဴ ပရေင်စဵုဒၞာဍုင် (national defense) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠံင်ဍာန် မဟွံကေတ်ၚုဟ်မးတအ်ဂှ်၊ မၞိဟ်မွဲ စကာလေဝ် အခေါင်မၞိဟ်တၞဟ် ဟွံအောန်စှ်ေအာတုဲ၊ မၞိဟ်ဟွံကဵုအခေါန်တအ်လေဝ် ကၟာတ်လဒဵုဟွံဂွံရ။ အရာဏအ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ပြသၞာ &quot;ညးဍိုက်ကွဳသၠး&quot; (Free-rider problem) မဒှ်အရာ အလဵုအသဳတအ် ဒးကံက်အခေါန် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ကပေါတ်တအ်ဏအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Stiglitz |first=Joseph E. |title=Economics of the Public Sector |year=2000 |publisher=W. W. Norton &amp; Company |edition=3rd |isbn=978-0393966510}}&lt;/ref&gt;

တၞဟ်ခြာနူဂှ်၊ '''ကပေါတ်ပုဂ္ဂလိက (Private Goods)''' ညံင်ရဴ စၞစ ကေုာံ မဝ်ဗိုင်ဖုန်တအ်ဂှ် ပရေင်သွံရာန် ပ္ဍဲစျေး အလဵုအလဵုဍေံ မာန်ထိင်ဒဝ်ကေတ်ရ။

== ၅။ ကပေါတ် သွက်ပရေၚ်ဗၞိက် (Commodities and Trade) ==
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဗၞိက်ဂၠးကဝ် (International trade) ဂှ်၊ ဝေါဟာရ '''Commodity''' မလေပ်စကာ သွက် ကပေါတ်တမ်ရိုဟ် သဘာဝ မပတိတ်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် မပ္တံကဵု တဵုလွဳ ကေုာံ သတ္တုတအ်ရ။ ဥပမာ - ကၠေင်ဍာ်တိ (Crude oil)၊ ထဝ်၊ သ္ၚု၊ ကဝ်ဖဳ တအ် ပါဝင်ရ။

ကပေါတ် (Commodities) တအ်ဏအ်ဝွံ နွံကဵု လက္ခဏာ မတုပ်ရေင်သ္ကအ် (fungibility) ၜိုန်ရ ကၠုင်နူ ညးမကၠောန်ပတိတ် တၞဟ်ခြာကီုလေဝ်ရ။ ၚုဟ်မးဍေံတအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵု စျေးဗၞိက်ဂၠးကဝ် (Global commodity markets) ရ။

* **ဗဳဒဳယော သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:** [https://www.youtube.com/watch?v=1YyA2O3lB6M ဗီုလဵု သၞောတ်စျေး ကပေါတ်ဂၠးကဝ် ကၠောန်ကမၠောန် (YouTube - Economics Explained)]

== ၆။ လၟေၚ်ကမၠောန် ပွမပတိတ်ကပေါတ် (Production and Supply Chain) ==
[[File:Automobile_assembly_line.jpg|thumb|right|250px|လၟေင်ကမၠောန် ပွမပတိတ် ကွဳစက် ပ္ဍဲရုင်စက် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ တမ်ရိုဟ် ညံင်ဂွံဒှ် ကပေါတ်အုပ်နိဂီု။]]
ပရေင်ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ် (Production) ဝွံ ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် ပြံင်လှာဲ သယံဇာတ (inputs) မပ္တံကဵု တိ၊ ကမၠောန်၊ ဒြပ်ရတ်၊ ကေုာံ ဉာဏ်ပညာ ညံင်ဂွံဒှ် ကပေါတ် မမာန်စကာဂွံ (outputs) ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Pindyck |first=Robert S. |author2=Rubinfeld, Daniel L. |title=Microeconomics |year=2012 |publisher=Pearson |edition=8th |isbn=978-0132857123}}&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲခေတ် လၟုဟ်၊ ကပေါတ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံ စိုပ်တဲ ညးမရာန်ဂှ် ဒးတတ်ၜက်အာ လၟေင်ဇၟန် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် (Supply Chain) မဇၞော်လှဲလးရ။ ဥပမာ - စမတ်ဖုန် (Smartphone) မွဲမ ညံင်ဂွံဒှ်ဂှ်:
# ၜံက်ခါဲ ဓါတ်သတ္တု ပ္ဍဲ အဖရိက။
# ကၠောန် ကလာပ်ရုပ် ဒဳဂျဳတေဝ် ပ္ဍဲ ထာင်ဝါန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကိုဝ်ရဳယျာ။
# ပံင်စပ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲ ဍုင်ကြုက်။
# ပလံင်ဗစိုပ် သွံရာန် ပ္ဍဲ သြသတေလျာ ဟွံသေင်မ္ဂး အမေရိကာန်။

== ၇။ ၚုဟ်မး ကပေါတ် (Value, Price, and Goods) ==
ၚုဟ်မး (Value) ကပေါတ်မွဲဝွံ ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ဍေံဟွံသေင် တန်တဴဒၟံင် လ္တူ ဒဒှ်ရ ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်လမျီု ၜိုတ်လဵုရောဂှ် သၟးသၟးရ။ သာဓကမ္ဂး ယောန် (Paradox of value) မကော်ခဴစ ပြသၞာ &quot;ဍာ် ကေုာံ ဗိုတ်&quot; (Water and Diamond paradox) မၞုံရ။ ဍာ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် သွက်လမျီု ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ် ၚုဟ်တန်ဒၟံင်တုဲ၊ ဗိုတ်ဂှ် ဟွံနွံပၟိက် သွက်လမျီုကီုလေဝ် ၚုဟ်က္ဍင် ဗွဲမလောန်ရ။ 

အရာဏအ်ဂှ် အစာပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ် ပသောင်ကလးလဝ် နကဵု လညာတ် '''ၚုဟ်မး ပယျဵုဒၞက် (Marginal Utility)''' ရ။ ဟိုတ်နူ ဍာ်ဂှ် နွံဂၠိုင်ဒၟံင်တုဲ ၚုဟ်မး သွက်ဂွံ ထပ်ဂွံ ဍာ်မွဲယူနေတ်ဂှ် အောန်ဒၟံင်ရ။ ဗိုတ်ဂှ် အောန်ဒၟံင် ဗွဲမလောန်တုဲ ၚုဟ်မးဍေံ သၠုင်ဒၟံင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Marshall |first=Alfred |title=Principles of Economics |year=1890 |publisher=Macmillan and Co.}}&lt;/ref&gt; ၚုဟ်မး (Price) သြန်မသြန်ဂှ် ဒှ်အရာမစၟတ်သမ္တီလဝ် အကြာ ညးသွံ ကေုာံ ညးရာန် ပ္ဍဲစျေးရ။

== ၈။ ကပေါတ် ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Goods) ==
ပ္ဍဲကဵု အေက်ကဝ်နဝ်မဳ ခေတ်လၟုဟ်၊ လညာတ်ကပေါတ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် ဇရေင် '''ကပေါတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Goods)''' ရ။ ကပေါတ်ဒဳဂျဳတေဝ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကပေါတ် မဟွံမဲကဵု ဒြပ်ရုပ်၊ မဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ် နကဵု လၟေင်ကမၠောန် အေန်တာနဲရ။ 
* ဥပမာ - သော့ဝဲ (Software)၊ ဂဳတ (Music downloads)၊ e-books၊ ကေုာံ ဗဳဒဳယော ဂိမ်း (Video games) တအ် ပါဝင်ရ။

ကပေါတ်ဒဳဂျဳတေဝ်တအ်ဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ခဏာ တၟေင်မွဲဂှ် - ပွမကၠောန်ပတိတ် အလန်ကိုပ်ကၠာ (first copy) ဂှ် ကုန်ကျစရိတ် သၠုင်ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ်၊ သွက်ဂွံ ကော်ပဳ ထပ်ပတိတ် (marginal cost of reproduction) ဂှ် ကြပ်ဒှ် သုည ရ။ အရာဏအ် ပြံင်လှာဲထောအ် သၞောတ်စျေး ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံအိုတ်သီုရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Varian |first=Hal R. |author2=Shapiro, Carl |title=Information Rules: A Strategic Guide to the Network Economy |year=1998 |publisher=Harvard Business Review Press |isbn=978-0875848631}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ကပေါတ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Economics of Goods and Environment) ==
ပရေင်ကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ဝွံ ပကဵု ဖဵုပရေအ် ကု [[ပွဳပွူသဘာဝ]] ရ။ ပရေင်ကၠိခတောန် (Pollution) မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ရုင်စက် မကၠောန်ပတိတ် ကပေါတ်တအ်ဂှ်၊ ပ္ဍဲလညာတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး ကော်ခဴစ '''ဖဵုပရေအ် မ္ၚး (Negative Externalities)''' ရ။ 

သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာဏအ်ဂှ်၊ အလဵုအသဳတအ် ဒးဖျေဟ်သၞောတ် ကံက်အခေါန် လ္တူ ပရေင်ကၠိခတောန် (Pigouvian taxes) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးခၞံသၞောဝ်ဥပဒေ မင်မွဲ သဘာဝရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဂၠးကဝ်ဝွံ ဂစာန်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဇရေင် &quot;ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခဝိုင်း (Circular Economy)&quot; မဒှ် ပရေင်ကလေင်စကာ (recycle) ကပေါတ်တြေံတအ် ညံင်ဟွံဂွံ ဒှ်အလိုက်အမဵုရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Pearce |first=David W. |author2=Turner, R. Kerry |title=Economics of Natural Resources and the Environment |year=1990 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0801839870}}&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ သရုပ် ကေုာံ အနာဂတ် ကပေါတ် (Conclusion and Future of Economic Goods) ==
သရုပ်ကၞောတ်တဲမ္ဂး၊ ကပေါတ် (Goods) ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဘဝကောန်မၞိဟ် လၟိုန်တ္ၚဲရ။ နူကဵု ကပေါတ် သယံဇာတ သဘာဝ စဵုကဵုစိုပ် ကပေါတ် ဒဳဂျဳတေဝ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ၊ ဗီုပြင် ပွမကၠောန်ပတိတ် ကေုာံ ပရေင်စကာ ကပေါတ်တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

ပ္ဍဲအနာဂတ်ဂှ် ကွတ်ပညာ စက်ခၞံပတိတ် (3D Printing) ကေုာံ ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence) တအ်ဝွံ မာန်ပြံင်လှာဲထောအ် လၟေင်ကမၠောန် ပွမပတိတ်ကပေါတ်တုဲ မာန်ဖအောန်ဖျေဟ် ၚုဟ်မး ကေုာံ ဇမၠိင် လၟေင်ဇၟန် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ရ။ ၜိုန်ရ ခေတ်ပြံင်လှာဲအာကီုလေဝ်၊ သဘဴဓဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဆေင်ကဵု ပရေင်အောန်ဒၟံင် (Scarcity) ကေုာံ ၚုဟ်မး ကပေါတ်တအ်ဂှ် ဆက်တန်တဴအာ လၟိုန်ရ။

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Mankiw&quot;&gt;{{cite book |last=Mankiw |first=N. Gregory |title=Principles of Economics |year=2014 |publisher=Cengage Learning |edition=7th |isbn=978-1285165875}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Samuelson&quot;&gt;{{cite book |last=Samuelson |first=Paul A. |author2=Nordhaus, William D. |title=Economics |year=2009 |publisher=McGraw-Hill Education |edition=19th |isbn=978-0073511290}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Krugman&quot;&gt;{{cite book |last=Krugman |first=Paul |author2=Wells, Robin |title=Microeconomics |year=2015 |publisher=Worth Publishers |edition=4th |isbn=978-1464143878}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Ostrom&quot;&gt;{{cite journal |last=Ostrom |first=Elinor |title=Beyond Markets and States: Polycentric Governance of Complex Economic Systems |journal=American Economic Review |year=2010 |volume=100 |issue=3 |pages=641–672}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Stiglitz&quot;&gt;{{cite book |last=Stiglitz |first=Joseph E. |title=Economics of the Public Sector |year=2000 |publisher=W. W. Norton &amp; Company |edition=3rd |isbn=978-0393966510}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Pindyck&quot;&gt;{{cite book |last=Pindyck |first=Robert S. |author2=Rubinfeld, Daniel L. |title=Microeconomics |year=2012 |publisher=Pearson |edition=8th |isbn=978-0132857123}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Marshall&quot;&gt;{{cite book |last=Marshall |first=Alfred |title=Principles of Economics |year=1890 |publisher=Macmillan and Co.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Varian&quot;&gt;{{cite book |last=Varian |first=Hal R. |author2=Shapiro, Carl |title=Information Rules: A Strategic Guide to the Network Economy |year=1998 |publisher=Harvard Business Review Press |isbn=978-0875848631}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Pearce&quot;&gt;{{cite book |last=Pearce |first=David W. |author2=Turner, R. Kerry |title=Economics of Natural Resources and the Environment |year=1990 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0801839870}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Smith1776&quot;&gt;{{cite book |last=Smith |first=Adam |title=The Wealth of Nations |year=1776 |publisher=W. Strahan and T. Cadell}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name       = ကပေါတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
| title      = လညာတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်: ကပေါတ် ကေုာံ သေဝါ
| listclass  = hlist
| group1     = ဂကူ ကပေါတ်ဂမၠိုင်
| list1      = 
* [[ကပေါတ်စကာ]] (Consumer goods)
* [[ကပေါတ်တမ်ဒြပ်]] (Capital goods)
* [[ကပေါတ်ညးဍုင်ကွာန်]] (Public goods)
* [[ကပေါတ်ပုဂ္ဂလိက]] (Private goods)
| group2     = သဘဴဓဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
| list2      = 
* [[ပရေင်ရာန် ကေုာံ ပရေင်သွံ]] (Supply and Demand)
* [[ပရေင်အောန်ဒၟံင်]] (Scarcity)
* [[ၚုဟ်မး ပယျဵုဒၞက်]] (Marginal utility)
* [[သေဝါ]] (Services)
| group3     = ပရေင်သွံရာန် ကေုာံ စျေး
| list3      = 
* [[စျေး]] (Market)
* [[ပရေင်ဗၞိက်]] (Trade)
* [[သြန်]] (Money)
* [[ကပေါတ်ဒဳဂျဳတေဝ်]] (Digital goods)
}}

[[Category:ကပေါတ် (ပရေင်ပိုန်ဒြပ်)]]
[[Category:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[Category:ဗၞိက် ကေုာံ စျေး]]</text>
      <sha1>ttp49ouv34ievaxwfzylfjwvarhjo4o</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>