विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 5 2676182 2647040 2026-03-29T20:08:12Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676182 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख क्रमांक|क्रमांक=२}} [[File:Saraswati with Vitarka Mudra.JPG|thumb|विद्येची देवता सरस्वतीची]] '''वसंत पंचमी''' ही [[शिशिर|शिशिर ऋतूमध्ये]] येणारी [[माघ शुद्ध पंचमी]] होय.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/spiritual/religion-basant-panchami-2022-offer-this-material-to-goddess-saraswati-and-get-the-boon-of-success-22426906.html|title=Basant Panchami 2022: बसंत पंचमी पर मां सरस्वती को अर्पित करें ये सामग्री, मिलेगा सफलता का वरदान|website=Dainik Jagran|language=hi|access-date=2022-02-01}}</ref> वसंत पंचमीलाच श्रीपंचमी किंवा ज्ञानपंचमी म्हणतात. [[वसंत ऋतू]]ला ऋतूंचा राजा असे मानले जाते. त्याचे स्वागत करण्याचा हा विशेष दिवस आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=h84BAAAAMAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA11&dq=vasant+panchami&hl=en|title=Handbook of the Bombay Presidency: With an Account of Bombay City|last=Murray (Firm)|first=John|last2=Eastwick|first2=Edward Backhouse|date=1881|publisher=J. Murray|language=en}}</ref> भारतात साधारणतः [[मकरसंक्रांत|मकर संक्रांती]]नंतर (खरेतर २१ डिसेंबरनंतर) सूर्याचे उत्तरायण सुरू होतानाच्या काळात येणारा हा सण आहे. भारतात वेगवेगळ्या प्रदेशात वेगवेगळ्या पद्धतीने साजरा होत असला तरी खास करून या दिवशी, नृत्यादि कला शिकवणाऱ्या संस्थांत, विद्येची देवता - [[सरस्वती]]ची पूजा करण्याची प्रथा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/astrology/story-basant-panchami-2022-saraswati-puja-date-time-puja-vidhi-shubh-muhrat-importance-significance-5719572.html|title=Basant Panchami 2022 : 5 फेब्रुवारी को मनेगा बसंत पंचमी का त्योहार, नोट कर लें पूजा का शुभ मुहूर्त और संपूर्ण पूजन विधि|website=Hindustan|language=hindi|access-date=2022-02-03}}</ref> वसंत पंचमीपासून वसंत ऋतू सुरू झाला असे समजले जाते. <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=_LCSKv-4HcYC&printsec=frontcover&dq=festivals+of+india&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiTmbG6g77aAhVJro8KHW2_Af0Q6AEIJjAA#v=onepage&q=festivals%20of%20india&f=false|title=Fairs and Festivals of India|last=Sharma|first=S. P.|last2=Gupta|first2=Seema|date=2006|publisher=Pustak Mahal|isbn=9788122309515|language=en}}</ref> हा दिवस सरस्वतीचा जन्मदिवस आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=oqWtDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT41&dq=vasant+panchami&hl=en|title=Mantra Stuti Stotra Collection In English Rhyme|last=Misra|first=Munindra|date=2019-08-13|publisher=Munindra Misra via PublishDrive|language=en}}</ref> वसंत पंचमी ही [[कामदेव|कामदेवाच्या]] पूजेसाठीही ओळखली जात असे. सुफी परंपरेतील चिश्ती संप्रदायात हजरत निजामुद्दीन अवलियाचे शागीर्द मोहरीच्या पिवळ्या फुलांच्या रंगात बुडविलेली वस्त्रे नेसून हा सण साजरा करतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=FFy8DwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA35&dq=vasant+panchami+and+yellow+clothes&hl=en|title=Your Goddess Year: A Week-by-Week Guide to Invoking the Divine Feminine|last=Alexander|first=Skye|date=2019-12-03|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-5072-1105-2|language=en}}</ref> मध्ययुगात या दिवशी 'सुवसंतक' नावाचा उत्सव होत असे.<ref>जोशी महादेवशास्त्री ,भारतीय संस्कृती कोश खंड आठवा, पृष्ठ ५२३</ref> ==कृषी संस्कृती== वसंत पंचमीचा कृषी संस्कृतीशी संबंध दिसून येतो<ref name=":0" />. या दिवशी नवान्न इष्टी असा एक छोटा [[यज्ञ]] करतात. शेतात तयार झालेल्या नवीन पिकाच्या लोंब्या घरात आणून त्या देवाला अर्पण करतात. ==देवी सरस्वती जयंती== हा दिवस देवी [[सरस्वती]]चा जन्मदिवस म्हणूनही साजरा केला जातो. एकदा फिरत असताना सृष्टी निर्माता [[ब्रह्मदेव]] यांना अवतीभवती शांतात वाटू लागली, त्यामुळे येथे काही कमतरता आहे असे वाटून त्यांच्या मुखातून वीणावादन करीत देवी [[सरस्वती]] प्रकट झाली अशी कथी प्रचलित आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/astro/religion-festival-news/basant-panchmi-saraswati-puja-date-muhurat-2021-why-celebrate-bansant-panchmi/articleshow/80896733.cms|title=वसंत पंचमी सरस्वती पूजा कधी? तारीख व मुहूर्त जाणून घ्या...|website=[[महाराष्ट्र टाइम्स]]|access-date=2022-02-03}}</ref> *नैवेद्याचे पदार्थ वसंत पंचमीच्या दिवशी [[सरस्वती]] देवीला नैवेद्य दाखविण्यासाठी भारताच्या विविध प्रांतात बुंदीचे लाडू, नारळाची बर्फी, खिचडी, केशरी राजभोग, विविध प्रकारची भजी असे पदार्थ केले जातात आणि त्याचा प्रसाद म्हणून स्वीकार केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/lifestyle/recipe-vasant-panchami-traditional-food-dishes-basant-panchami-foods-in-hindi-neer-3978494.html|title=Vasant Panchami Food Dishes: वसंत पंचमी पर इन पारंपरिक फूड डिशेस से फेस्टिवल करें सेलिब्रेट|date=2022-01-31|website=News18 हिंदी|language=hi|access-date=2022-02-01}}</ref> ==दिनांक== गेल्या किंवा येत्या काही वर्षांतील वसंत पंचमीच्या तारखा : <br/> सन २०२२ - ४ फेब्रुवारी,<br /> सन २०२१ - १६ फेब्रुवारी<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=oqWtDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT41&dq=vasant+panchami&hl=en|title=Mantra Stuti Stotra Collection In English Rhyme|last=Misra|first=Munindra|date=2019-08-13|publisher=Munindra Misra via PublishDrive|language=en}}</ref><br /> सन २०२० - ३० जानेवारी, ३१ जानेवारी <br /> सन २०१९ - फेब्रुवारी १०<br /> सन २०१८ - जानेवारी २२ ==पेशवेकालीन उत्सव== पेशव्यांंच्या काळात हा उत्सव महाराष्टात उत्साहाने साजरा होत असे असा उल्लेख ब्राॅॅटन याने केला आहे. या दिवशी स्री-पुरुष आपल्या नातेवाइकांंना फुलांंचा अथवा हिरव्या देठाच्या धान्याच्या कणसांंचा गुच्छ भेट म्हणून देत. डोक्यावरील पागोट्यात तो कणसाचा तुरा रोवत असत. याच दिवशी पिवळ्या रंंगाचे वस्त्र परिधान करण्याचीही पद्धत होती. फुले, फळे, मिठाई यांंची देवाणघेवाण होत असे. वसंंत ॠतूची सन्मानपूर्वक पूजा हा मुख्य भाग असे.<ref>डाॅॅ.कर्णिक शशिकांंत, पेशवेकालीन महाराष्ट्रातील सामाजिक व आर्थिक जीवन,[[इतिहास]] आणि संंस्कृृती,१९८६,पृृष्ठ ७४—७५</ref> [[बाजीराव पेशवे]] यांंच्या काळात सरदारांंसोबत हा उत्सव साजरा केला जाई. केशरी रंंगाची उधळण केली जात असे. [[ब्राह्मण]], शास्त्री आणि अन्य सन्माननीय व्यक्तींंना भोजन, कलावंंतिणींंचे नृत्य असे उत्सवाचे स्वरूप असे.<ref>डाॅॅ.पाटील रत्नप्रभा, पेशवे आणि मराठे सरदार घराण्यातील स्रियांंचे धार्मिक जीवन,२००७,श्वेता पब्लिकेशन्स,पृृष्ठ ७२</ref> ==कुंभमेळा== वसंत पंचमीचा दिवस हा [[कुंभमेळा]]प्रसंगी विशेष पवित्र मानला जातो. या दिवशी कुंभमेळ्यात शाही स्नान होते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://hindi.timesnownews.com/india/article/kumbh-shahi-snan-basant-panchami-two-crore-devotees-to-take-a-holy-dip-on-today/362996|title=Kumbh Shahi Snan 2019: बसंत पंचमी पर तीसरा शाही स्नान आज, 2 करोड़ से अधिक श्रद्धालुओं के डुबकी लगाने का अनुमान|last=|first=|date=१०. २. २०१९|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}{{मृत दुवा|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===सूर्य मंदिर=== बिहार राज्यातल्या [[औरंगाबाद]] जिल्ह्यातील देव नावाच्या गावामधील सूर्य मंदिरात असलेली देवतेची मूर्ती ही वसंत पंचमीच्या दिवशी स्थापन झाली असे मानले जाते. या दिवशी देवतेला स्नान घालतात आणि तिला जुनी वस्त्रे काढून नवी लाल वस्त्रे नेसवतात. भाविक मंडळी या दिवशी गीत, [[संगीत]], [[नृत्य]] यांचे सादरीकरण करतात.<ref>Anirudha Behari Saran; Gaya Pandey (1992). Sun Worship in India: A Study of Deo Sun-Shrine. Northern Book Centre. p. 68. ISBN 978-81-7211-030-7.</ref> ==प्रेमाचे प्रतीक== मथुरा येथील बांके बिहारी मंदिरातील ४० दिवसीय होळी उत्सवाचा आरंभ या दिवशी केला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/agra/holi-festival-will-start-from-banke-bihari-temple-on-vasant-panchami-in-vrindavan|title=ब्रज की होली: वसंत पंचमी पर वृंदावन के बांकेबिहारी मंदिर में उड़ेगा गुलाल, 40 दिवसीय रंगोत्सव की होगी शुरुआत|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2022-02-01}}</ref> प्रेमभावनेचे प्रतीक म्हणून हा दिवस साजरा केला जातो. लोक गुलाबी किंवा पिवळ्या रंगाची वस्त्रे परिधान करतात. या दिवशी आंब्याची पाने गुंफलेली फुलांची माळ, गजरे इत्यादी घालण्याची प्रथा आहे. लोक या दिवशी राधाकृष्ण, तसेच मदन आणि रती यांच्या प्रेमाची गीते गातात.<ref>Roy, Christian. Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia. ABC-CLIO. Vol.2. pp. 192-195. 2005. ISBN 9781576070895 Vema, Manish. Fast and Festivals of India. Diamond Pocket Books. p.72. 2000. ISBN 9788171820764</ref> ==वसंत पूजा== [[File:वसंत ऋतूनिमित्त वसंत पूजा.jpg|thumb|वसंत ऋतूनिमित्त वसंत पूजा]] महाराष्ट्रात वसंत ऋतूचे औचित्य साधून, वैदिक ज्ञानाची परंपरा जोपासलेल्या ब्रह्मवृंद समुदायाचे पूजन केले जाते. याचवेळी कैरीची डाळ आणि पन्हे यांचा नैवेद्य देवाला अर्पण केला जातो आणि सर्वाँना प्रसाद वाटप केले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=AFJQEAAAQBAJ&pg=PA15&dq=%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A4%BE&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjAhYOp2a2GAxWLlFYBHejuDtYQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A4%BE&f=false|title=Kalayatra Magazine Issue 3 July 2021|last=Chaturvedi|first=Sachin|last2=Mathur|first2=Dr Taruna|last3=Pundhir|first3=Vineeta|date=2021-07-05|publisher=Anuragyam|language=hi}}</ref> ==भारताच्या विविध प्रांतांत== [[मथुरा]], [[वृंदावन]], [[राजस्थान]] या भागात या दिवशी विशेष उत्सव साजरा केला जातो. या दिवशी [[गणपती]], [[इंद्र]], [[शिव]] आणि [[सूर्य]] यांची प्रार्थनाही होते. बंगाल प्रांतात या दिवशी भक्तिगीते म्हणत प्रभातफेरी काढतात.<ref>भारतीय संस्कृती कोश खंड आठ </ref><ref>शक्ती गुप्ता , Festivals fairs and fasts of India</ref> *[[बंगाल]]- [[पश्चिम बंगाल]]मध्ये या दिवशी सर्वजण पिवळी वस्त्रे परिधान करून सरस्वतीची पूजा करतात. देवीच्या पायाशी पुस्तके व लेखण्या ठेवून देवीचा आशीर्वाद घेतात. काही लोक उपासही करतात. सरस्वतीला फुले वाहतात. याला 'पुष्पांजली' असे म्हणतात. या दिवशी लहान मुलांच्या पाटीवर पहिली मुळाक्षरे काढून देऊन त्यांच्या शिक्षणाची सुरुवात करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://food.ndtv.com/hindi/basant-panchami-2021-date-significant-saraswati-puja-muhurat-importance-and-special-bhog-2369375|title=Basant Panchami: कल है बसंत पंचमी का पर्व, जानें शुभ मुहूर्त, महत्व और भोग|website=NDTV Food|language=hi|access-date=2021-02-16}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:A girl in yellow religious dress for Vasant Panchami Festival in Kolkata.jpg|thumb|कोलकाता येथील पिवळ्या रंगाचे कपडे परिधान केलेली बालिका]] *[[राजस्थान]] - पिवळा पोशाख घालून, गोड जेवण करून, पिवळ्या रंगांच्या फुलांनी घराची सजावट करून हा उत्सव साजरा करतात. राजस्थानात मोगऱ्याच्या फुलांच्या माळा गळ्यात घालणे आवश्यक मानले जाते.<ref> Journal of the Indian Anthropological Society, Volume 30 (1995)</ref> *कुमाऊ पर्वतीय प्रदेशात या दिवशी महिला अपिवले वस्त्र परिधान करतात. पुरुष डोक्याला पिवळी टोपी अथवा रुमाल बांधतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=XVlxXKA7kaAC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA382&dq=basant+panchami+in+bali&hl=en|title=Parikrama Uttrakhand|last=Girirajshah|first=Dr|last2=Shah|first2=Dr Sarita|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn=978-81-288-0224-9|language=hi}}</ref> ==सुफी संप्रदायात== लोचन सिंग बक्षी यांच्या मतानुसार, बाराव्या शतकात भारतीय [[सुफी]] [[मुस्लिम]] व्यक्तींनी ह्या हिंदू उत्सवाचा स्वीकार केल्याचे दिसते. चिश्ती संप्रदायानुसार आमीर खुस्रो यांनी एका हिंदू महिलेला या दिवशी पिवळी साडी नेसून मंदिरात गेल्याचे पाहून या संप्रदायाने ही पद्धत स्वीकारली असे मानले जाते.<ref>Lochan Singh Buxi (1994). Prominent Mystic Poets of Punjab: Representative Sufi Poetry in Punjabi, with English Rendering. pp. 49–50. ISBN 978-81-230-0256-9.</ref> ==शीख संप्रदायात== वसंत ऋतूचा प्रारंभ म्हणून [[शीख]] संप्रदाय हा दिवस उत्सव म्हणून साजरा करतो. गुरुद्वारामध्ये सामाजिक उत्सव म्हणून या दिवसाचे आयोजन करण्याची पद्धत महाराजा रणजीतसिंग यांनी सुरू केली. या उत्सवाचा भाग म्हणून पतंग उत्सव करणे. या उत्सवाची सुरुवात [[अमृतसर]]मधील हरमंदिर साहिब गुरुद्वारा येथून झाली. महाराजांच्या दरबारातील विशेष कार्यक्रम या दिवशी होत असे आणि त्या दिवशी त्यांचे मंत्री आणि सैनिक पिवळ्या रंगाचा पोशाख परिधान करीत असत.<ref>Hari Ram Gupta (1991). History of the Sikhs: The Sikh lion of Lahore, Maharaja Ranjit Singh, 1799-1839. Munshiram Manoharlal.</ref> '''अब हमारे घर बसंत''' असा उल्लेख गुरुग्रंथसाहिब मध्ये आहे. याचा अर्थ आमच्यावर आज ईश्वरी कृपा आहे असा होतो.पतियाळा येथील गुरुद्वारात या विशेष दिवसाचे आयोजन केले जाते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/society/faith/vasant-panchami/article67838186.ece|title=Vasant Panchami|date=2024-02-12|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ==भारताबाहेर== भारतातीलच नव्हे तर फाळणीनंतर पाकिस्तानात गेलेल्या पश्चिम पंजाबातसुद्धा वसंतपंचमी ही पतंगोत्सवाच्या स्वरूपात साजरी केली जाते. शेतातील सरसों (मोहरी)ची फुले पिवळी जर्द झाल्यावर नदीकाठी पंजाबात हा दिवस साजरा केला जातो. या दिवशी केशर घातलेला गोड भात खाण्याची पद्धत आहे.<ref>Nikita Desai (2010). A Different Freedom: Kite Flying in Western India; Culture and Tradition. Cambridge Scholars Publishing. pp. 32–34, 60, 99–100, 151. ISBN 978-1-4438-2310-4.</ref> <ref>शक्ती गुप्ता festivals fairs and fasts of India</ref> [[बाली]]मध्ये हरी राया सरस्वती या नावाने ही उत्सव साजरा होतो. मंदिरे, शिक्षण संस्था, सार्वजनिक ठिकाणे येथे सकाळपासून दुपारपर्यंत प्रार्थना म्हटल्या जातात. नेहमीच्या पोशाखापेक्षा विद्यार्थी व शिक्षक गडद रंगाचे पोशाख परिधान करतात. मंदिरांत आणि देवळांत पक्वान्ने प्रसाद म्हणून दिली जातात.<ref> "Bali Cultural Ceremony and Ritual". Balispirit.com. Retrieved 2017-10-08.</ref> ==चित्रदालन== <gallery> File:Kama sur le temple de Parshvanath (Khajuraho) (8638392628).jpg|मदन आणि रती File:Mustard Fields.jpg|मोहरीची फुले File:Goddess Saraswati dressed in yellow sari for Vasant Panchami Festival, Kolkata.jpg|सरस्वती पूजा चित्र:Semal (Bombax ceiba) flowers in Kolkata W IMG 4132.jpg|वसंत ऋतूत बहरलेली [[सांवर|सांवरीची फुले]] File:पळसाचे फूल.jpg|पळसाचे फूल </gallery> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{भारतीय सण आणि उत्सव}} {{हिंदू सण}} [[वर्ग:हिंदू धर्मातील सण आणि उत्सव]] [[वर्ग:शेती]] 6pbgd15dwdfhe3u8y7tgtxrrsfln7sx 0 2545 2676176 2651833 2026-03-29T18:54:45Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676176 wikitext text/x-wiki [[चित्र:लावणी १.JPG|right|thumb|325px|लावणी कलावंतिणी]] '''लावणी''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] कलाप्रकार आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=tztUEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT9&dq=%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A3%E0%A5%80+%E0%A4%A8%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF&hl=en|title=PESHAVAITIL LAVANI KHAND - 2|last=GIRI|first=DR SAYAJIRAO CHHABURAO GAIKWAD,PRA ANAND DAMODAR|date=2021-10-12|publisher=Dnyanmangal Prakashan Vitaran|isbn=978-93-92538-19-3|language=mr}}</ref> लावणी कित्येकदा [[तमाशा|तमाशाचा]] हिस्सा म्हणूनही सादर करतात. लवण म्हणजे सुंदर. ''लवण'' या शब्दावरून लावण्यगीत वा लावणी शब्द तयार झाला आहे.<ref>http://www.loksatta.com/daily/20070722/bal11.htm{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> लावणी हा कलाप्रकार शृंगार व भक्ती या रसांचा परिपोष करण्यासाठी पूरक माध्यम समजले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=8LbvcrDdL10C&newbks=0&printsec=frontcover&dq=lavani+of+maharashtra&hl=en|title=Folklore and Folklife: An Introduction|last=Dorson|first=Richard M.|date=1972|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-15871-6|language=en}}</ref>भक्ती रसयुक्त लावणी मागे पडली .'लास्य' रसाचे दर्शन घडविणारी लावणी हा महाराष्ट्राचा अतिशय लोकप्रिय लोककला प्रकार आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=Ipr_DwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA18&dq=%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A3%E0%A5%80+%E0%A4%A8%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF&hl=en|title=आकाशवाणी: वर्ष-46,अंक-22 ( 16 नोव्हेंबर, 1981 )|last=Delhi|first=All India Radio (AIR),New|date=1981-11-16|publisher=All India Radio (AIR),New Delhi|language=hi}}</ref> लास्य रस म्हणजेच शृंगाराचा परिपोष असणारा रस. लावणी म्हणजे गीत, नृत्य आणि अदाकारी यांचा त्रिवेणी संगम. लावणी ही भारताच्या महाराष्ट्र प्रांतातली लोकप्रिय संगीताची एक शैली आहे<ref>{{जर्नल स्रोत|title=E0 (Bluetooth)|url=http://dx.doi.org/10.1007/springerreference_220|journal=SpringerReference|location=Berlin/Heidelberg|publisher=Springer-Verlag}}</ref>. [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या लोकसंस्कृतीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे लावणी होय. लोकशाहीर बशीर मोमीन (कवठेकर) लिखित शृंगार श्रेणीतील लावण्या या विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात महाराष्ट्रातील सर्वच प्रमुख लोकनाट्य फडांनी सादर करून लोकप्रियता मिळवली.<ref>"लावणीवर संशोधन",[https://news18marathi.com/maharashtra/famous-thane-lavani-samrat-mahesh-thorat-efforts-to-preserve-the-vitality-of-the-plantation-born-in-the-soil-of-maharashtra-local18-1501526.html]{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, "News18 Marathi News Channel", 11-Oct-2025</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=gnJnDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT202&dq=%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A3%E0%A5%80+%E0%A4%A8%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF&hl=en|title=Bharat Ki Lok Sanskriti (Prabhat Prakashan)|last=Kukreti|first=Hemant|date=2021-01-19|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-5266-789-5|language=hi}}</ref>  लावणी ही पारंपारिक गाणे आणि नृत्य यांचे संयोजन आहे. लावणीमध्ये ढोलकी व तुणतुणे या वाद्याचा साथीने सादर केली जाते. लावणी ही ढोलकीच्या शक्तिशाली लयीसाठी प्रख्यात आहे. मराठी लोकनाट्याच्या विकासासाठी लावणीचे मोठेच योगदान आहे.  महाराष्ट्र आणि दक्षिण मध्य प्रदेशात लावणी सादर करणाऱ्या स्त्रिया या नऊवारी साड्या परिधान करून लावणी म्हणतात. ही गाणी खटकेबाज ,प्रासयुक्त ,गेय असतात.तेराव्या शतकापासून महाराष्ट्रात लावणी अस्तित्वात असली तरी पेशवाईत तिला वैभव प्राप्त झाले.लावणीला अलिकडे चांगली प्रतिष्ठा मिळाली आहे.तिचे स्वरुपही बदलले आहे. भारतात विविध ठिकाणी विविध नृत्यशैली अस्तित्वात आहेत. लावणी हा नृत्यप्रकार मुख्यतः महाराष्ट्र या राज्यात बघायला मिळतो. ==अभिजन वर्गात प्रसार== [[सुरेखा पुणेकर]] यांनी सुरू केलेल्या 'नटरंगी नार' या बैठकीच्या लावणी प्रयोगांनंतर खरेतर लावणीला महिला वर्गाचे आणि अभिजन वर्गाचे एक कलाप्रकार म्हणुन पुन्हा समर्थन मिळाले.[[पॅरिस|पॅरिसच्या]] [[आयफेल टॉवर]] समोर भारत महोत्सवात नृत्य समशेर माया जाधव यांनी लावणी सादर केली. त्यामुळे लावणीला आंतरराष्ट्रीय प्रतिष्ठा प्राप्त झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/indore-an-interview-with-maya-jadhav-200544 |title=यादगार है एफिल टावर के सामने लावणी की प्रस्तुति |access-date=2021-12-01 |archive-date=2021-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201054914/https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/indore-an-interview-with-maya-jadhav-200544 |url-status=live }}</ref> 'सुंदरा मनामध्ये भरली' हा लावणीवर आधारित कार्यक्रम अमेरिकास्थित मराठी कलावंत डॉ. मीना नेरुरकर यांनी सादर केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://maharashtratimes.com/-/articleshow/2663448.cms |title=लावणीच्या अभ्यासक डॉ. नेरुरकर |access-date=2021-12-01 |archive-date=2021-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201055349/https://maharashtratimes.com/-/articleshow/2663448.cms |url-status=live }}</ref> त्यामुळे लावणीकडे अभिजनवर्ग वळला, हे जरी खरे असले तरी गावोगावच्या जत्रांमधून, उत्सवांमधून लावणी पिढ्यान्‌पिढ्या गायली जात आहे. आधुनिक चित्रपटात लावणी हा कलाप्रकार मनोरंजनासाठी समाविष्ट केला गेला आहे.लावणीच्या पारंपरिक नृत्याला आधुनिक नृत्याची जोडही देण्यात आली आहे असे दिसते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=dIYmDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT99&dq=%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A3%E0%A5%80+%E0%A4%A8%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF&hl=en|title=Grihshobha Marathi: June 2017|last=Press|first=Delhi|date=2017-06-01|publisher=Delhi Press|language=mr}}</ref> ==उत्पत्ती== 'लावणी'च्या उत्पत्ती विषयी दोन स्वतंत्र विचारप्रवाह आहेत. लावणीचे मूळ संतांच्या विराण्या, [[गवळणी|गौळणी]], बाळक्रीडेचे [[अभंग]] यात दिसते. संतांचे संस्कार घेऊन तंतांनी म्हणजे शाहिरांनी ज्या विविध रसांच्या रचना केल्या त्यांत लावणीचा समावेश होता. महाराष्टातील संतांचे संस्कार हे तंतांवर होते. बाराव्या, तेराव्या शतकात महाराष्ट्रातच नव्हे तर संपूर्ण भारतात जी आध्यात्मिक क्रांती झाली त्या क्रांतिपर्वात अनेक संत उदयाला आले ते भिन्न जातीपातीचे होते. पश्चिम बंगालचे [[चैतन्य महाप्रभू]], कर्नाटकचे [[पुरंदरदास]], संत [[मीराबाई]], [[तुलसीदास|तुलसीदास,]] महाराष्ट्रातून संत [[ज्ञानेश्वर|ज्ञानेश्वरांपासून]] [[नामदेव]], [[तुकाराम]],[[समर्थ रामदास स्वामी|रामदास]],[[एकनाथ]], [[गोरा कुंभार|गोरोबा]], [[सावता माळी|सावता]], [[चोखामेळा|चोखा]], [[कान्होपात्रा]], [[नरहरी सोनार|नरहरी]] अशी अनेक संत मंडळी विविध सामाजिक स्तरातील होती. संतांचा हा कार्यकाळ थेट १७ व्या शतकापर्यंतचा मानला जातो. त्यानंतर १९ व्या शतकापासून तंतांचा म्हणजेच शाहिरांचा उदय झाला. ज्यांत प्रभाकर, रामजोशी, सगनभाऊ, हैबती, [[अनंत भवानीबावा घोलप|अनंत फंदी]] आदींचा समावेश होता. या शाहिरांनी अनेक गण, लावण्या रचल्या. त्या सर्वच लावण्या शृंगारिक होत्या, असे नव्हे तर भक्तीरसप्रधान, वीररसयुक्त, वात्सल्यरसप्रधानही होत्या. विसाव्या शतकात [[श्रीधर कृष्ण कुलकर्णी रेठरेकर|पठ्ठे बापूराव]], कवी [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]], भाऊ फक्कड, अर्जुना वाघोलीकर, हरि वडगावकर, दगडू बाबा साळी आदी कलावंतांनी गण, गौळणी, लावण्या, कथागीते रचली. या कथागीतांचीच पुढे वगनाट्ये झाली. ज्येष्ठ लावणी कवी बशीर मोमीन (कवठेकर) यांनी तब्बल ५० वर्षे तमाशा सृष्टीला आपल्या लेखणीतून विविध प्रकारचे मनोरंजनात्मक साहित्य पुरवले. ४००० हून अधिक लावण्या, गण, गवळण, पोवाडे आणि लोकगीतांच्या लेखनातून त्यांनी भरीव असे योगदान दिले आहे. महाराष्ट्र शासनाने बशीर मोमीन कवठेकर यांना सन २०१८ च्या "[[तमाशासम्राज्ञी विठाबाई नारायणगावकर जीवनगौरव पुरस्कार|तमाशासम्राज्ञी विठाबाई नारायणगावकर जीवनगौरव पुरस्काराने]]" सन्मानित केले आहे.<ref>[https://www.esakal.com/pune/vithabai-narayangaonkar-award-momin-kawhetkar-163510 बी. के. मोमीन कवठेकर यांना विठाबाई नारायणगावकर पुरस्कार जाहीर ] “Sakal, a leading Marathi Daily”, 2-Jan-2019</ref> 'भृंगावर्ती गेय रचना' म्हणजे लावणी. 'लावणी' म्हणजे चौकाचौकांचे पदबंध लावत जाणे. कृषिप्रधान संस्कृतीत श्रमपरिहारासाठी जी गीते गायली जातात त्यांची जातकुळी लावणीसारखीच असते. लावणी शब्दाचे साधर्म्य कृषी संस्कृतीतील पेरणी, लावणीशी देखील जोडली जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=DtBjAAAAMAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A3%E0%A5%80+%E0%A4%A8%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF&q=%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A3%E0%A5%80+%E0%A4%A8%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF&hl=en|title=Marāṭhī lāvaṇī vāṅmaya|last=Moraje|first=Gaṅgādhara|date=1999|publisher=Padmagandhā Prakāśana|language=mr}}</ref> संत साहित्यानंतरचा काळ हा लावणीचा उदयकाळ मानला जातो. शृंगारिक लावणीचे एक उदाहरण म्हणून, लावणी कवी बशीर मोमीन (कवठेकर) यांची, १९९० च्या दशकातील, सुरेखा पुणेकर यांनी गायलेली एक लोकप्रिय लावणी खाली उद्धृत केली आहे. शृंगार करूनी सेज सजविली l रंग महाली चला l<br/> सजना पुढ्यात घ्याना मला llधृll<br/> हि ज्वानी माझी ऐन भराला आली l शरीराचा बदलला रंग, गालावर लाली ll<br/> मदनाची ही कळी उमलली निसर्गाची त्या कला ll१ll सजना.....<br/> ==लावणीचे प्रकार== [[File:Seema Pote 2.jpg|thumb|लावणी कलाकार सीमा पोटे]] लावणीचे मुख्यत: तीन प्रकार आहेत. * नृत्यप्रधान लावणी * गानप्रधान लावणी (बैठकीची लावणी) * अदाकारीप्रधान लावणी प्रारंभकाळात लावणी गेय स्वरूपात ज्ञात होती. नृत्यप्रधान लावणी हे अगदी अलीकडच्या काळातील रूप होय. जुन्नरी, हौद्याची, बालेघाटी, छकुड, पंढरपुरीबाजाची अशी लावणीची विविध रूपे होत. जुन्नरी आणि हौद्याची लावणी प्रामुख्याने ढोलकी फडाच्या तमाशात सादर होते. बालेघाटी लावणी ही रागदारी थाटाची विलंबित लयीतील लावणी होय. संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार विजेत्या सत्यभामाबाई पंढरपूरकर यांनी पंढरपुरी बाजाच्या लावणीला प्रतिष्ठा प्राप्त करून दिली. 'छक्कड' म्हणजे द्रुतलयीतील, उडत्या चालीची लावणी. [[यमुनाबाई वाईकर]] यांनादेखील लावणीतील विशेष योगदानाबद्दल संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार प्राप्त झाला आहे. त्यांनी बालेघाटी लावणीला प्रतिष्ठा प्राप्त करून दिली.लावणी सम्राज्ञी म्हणून ओळखल्या जाणा-या सुलोचना चव्हाण याना आपल्या सांगीतिक योगदानासाठी पद्मश्री पुस्र्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/padma-awards-maharashtra-lavani-sulochana-chavan-awarded-by-padmshri-1028320|title=हा तर लावणीचा सन्मान, या क्षणी पतीची आठवण येतेय; सुलोचना चव्हाण यांचे डोळे पाणावले|last=team|first=abp majha web|date=2022-01-25|website=marathi.abplive.com|language=mr|access-date=2022-02-08}}</ref> [[कांताबाई सातारकर]] यांनी तमाशा सादरीकरण करताना छत्रपती शिवाजी महाराज, संभाजी महाराज यांच्या भूमिकाही रंगमंचावर सादर केल्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/ahmednagar-news/veteran-tamasha-artist-kantabai-satarkar-passed-away/articleshow/82943628.cms|title=Kantabai Satarkar: ज्येष्ठ तमाशा कलावंत कांताबाई सातारकर यांचे करोनाने निधन|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-02-08}}</ref> ==अदाकारीयुक्त प्रसिद्ध सादरीकरण== [[File:Lavani Dancer.jpg|thumb|लावणी नृत्य सादर करीत असताना महिला कलाकार ]] * मधुचंद्राचा अनुभव घेणाऱ्या बालिका वधूच्या भावस्थितीचे दर्शन घडविणारी लावणी सत्यभामाबाई पंढरपूरकर सादर करीत, तेव्हा त्या घाबरलेल्या बालिका वधूच्या दहा भावमुद्रांचे दर्शन घडवीत. अंगाला कंप सुटणे, ओठ कोरडे पडणे, डोळ्यातून अश्रू येणे, गाल लाल होणे आदी मुद्रा सत्यभामाबाई करून दाखवीत. [[पंढरपूर|पंढरपूरच्या]] मंदिरात लावणी सम्राट बाळकोबा उत्पात यांच्यासमोर ही लावणी सादर करताना दहावी अदा कोणती असा सवाल त्यांनी सत्यभामाबाई पंढरपूरकर यांना करताच त्यांनी जवळच्या खांबाला मिठी मारून डोळे गच्च बंद केले व ही 'दहावी अदा' असे सांगितले असे त्यांचे वैशिष्ट्य सांगितले जाते. * [[यमुनाबाई वाईकर|यमुनाबाई वाईकरांनी]] आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचे कथ्थक नर्तक बिरजू महाराज यांच्या सोबत लावणीची अदाकारी केली होती. 'तुम्ही माझे सावकार' ही विलंबित लयीतील लावणी त्या अदाकारीसह सादर करीत असत. * 'पंचकल्याणी घोडा अबलख' ही नृत्यप्रधान लावणी अथवा 'पंचबाई मुसाफिर अलबेला' ही नृत्यप्रधान लावणी लक्ष्मीबाई कोल्हापूरकर, [[मधू कांबीकर|मधु कांबीकर]], राजश्री नगरकर, छाया खुटेगावकर यांनी खूपच लोकप्रिय केली होती. घुंगरांच्या बोलांचा आवाज, घोड्याच्या टापांसारखा काढण्याचे कसब या लावणी सम्राज्ञींनी आत्मसात केले होते. नृत्य, अदाकारी आणि गायन असा त्रिवेणी संगम घडविणाऱ्या लावण्या, तमाशा सम्राज्ञी [[विठाबाई भाऊ मांग नारायणगावकर|विठाबाई नारायणगावकर]], [[सुरेखा पुणेकर]] सादर करीत असत. *'पाहुनिया चंद्रवदन मला साहेना मदन' ही अदाकारीची लावणी गुलाबबाई संगमनेरकर यांनी लोकप्रिय केली आहे. [[अकलूज|अकलूजच्या]] राज्यस्तरीय लावणी महोत्सवातून तसेच शासनाच्या लावणी महोत्सवातून अलीकडच्या काळात ज्या लावणी नर्तकी प्रसिद्धीच्या झोतात आल्या त्यात राजश्री नगरकर, आरती नगरकर, छाया खुटेगावकर, माया खुटेगावकर, वैशाली परभणीकर, रेश्मा-वर्षा परितेकर आदींचा उल्लेख करावा लागेल.सुरेखा पुणेकर यांनीही लावणीला समाजात प्रतिष्ठा मिळवून दिलेली आहे असे दिसते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2021/sep/16/noted-lavani-artiste-surekha-punekar-joins-ncp-in-maharashtra-2359677.html|title=Noted Lavani artiste Surekha Punekar joins NCP in Maharashtra|website=The New Indian Express|access-date=2022-02-08}}</ref> ==भक्तिप्रधान लावणी== लावणी ही जसा शृंगार रसाचा परिपोष करते तसेच ती भक्तीरस ही दाखविते. चला जेजुरीला जाऊ या सारखी लावणी ही भक्तीरस प्रधान आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/kishori-shahane-reveals-her-real-age/articleshow/49056582.cms|title=Kishori Shahane reveals her real age - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-02-08}}</ref> ==लावणीचा एक नमुना== तमाशा फडामधे सादर करण्यात आलेली, श्री बशीर मोमीन (कवठेकर) लिखित, एक लोकप्रिय लावणी खालील प्रमाणे आहे: मध्यानी रात्र झाली, आवचित जागआली l<br/> सहीना विरह मजला, मी झाले अर्ध मेली ll<br/> सांगू कशी मी तुजला, वैरीण रात्र गेली llधृ ll <br/> इश्काची इंगळी डसली, त्यानेच गोष्ट फसली l<br/> झाला उरात भडका, येईना झोप कसली ll<br/> सहीना यातना त्या- मरणाचे घाव झेली ll१ ll<br/> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्रातील लोककला}} [[वर्ग:महाराष्ट्राची राज्यप्रतीके]] ==बाह्य दुवे== * [http://mr.upakram.org/node/636 लावणीचा परिचय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219000035/http://mr.upakram.org/node/636 |date=2012-02-19 }} * [http://marathi.webdunia.com/entertainment/regionalcinema/starprofile/0710/30/1071030002_1.htm लावणी नर्तकीची मुलाखत] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील लोककला]] [[वर्ग:नृत्य]] [[वर्ग:लोककला]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] 51n1ipq7nzld1g8grgbjwlff1lrw486 0 12961 2676174 2639483 2026-03-29T18:36:36Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676174 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = २० नोव्हेंबर |वर्ष = २०२४ }} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} <!-- {{माहितीचौकट शहर | नाव = लंडन | स्थानिक =London | प्रकार = राजधानी | चित्र = London collage.jpg | चित्र_वर्णन = [[सिटी ऑफ लंडन]], [[टॉवर ब्रिज]], [[लंडन आय]] व [[बकिंगहॅम राजवाडा]] | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा = London (European Parliament constituency).svg | देश = युनायटेड किंग्डम | राज्य = {{देशध्वज|इंग्लंड}} |काउंटी = [[ग्रेटर लंडन]] | स्थापना = इ.स. ४३ | महापौर = बोरिस जॉन्सन | क्षेत्रफळ = १५७२.१ | उंची = ७९ | लोकसंख्या_वर्ष = जुलै २०१० | लोकसंख्या = ७८,२५,२००<ref name="2010 ONS Population">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/mid-2010-pop-ests-30-june-2011.zip |title=July 2010 Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland|publisher=Office for National Statistics|accessdate=3 July 2011}}</ref> | महानगर_लोकसंख्या = १,३९,४५,००० | घनता = ४,९७८ | वेळ = [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ]] | वेब = [http://www.london.gov.uk/ लंडनचे संकेतस्थळ] |latd=51 |latm=30 |lats=28 |latNS=N |longd=00 |longm=07 |longs=41 |longEW=W |nostub = yes }} --> '''लंडन''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: {{ध्वनी-मदतीविना|En-uk-London.ogg|London}}) हे [[इंग्लंड]]चे व [[युनायटेड किंग्डम]]चे राजधानीचे व सर्वात मोठे शहर तसेच [[युरोपियन संघ]]ामधील सर्वात मोठे महानगर क्षेत्र आहे. [[थेम्स नदी]]च्या काठावर वसलेल्या ह्या शहराला २,००० पेक्षा जास्त वर्षांचा इतिहास आहे. लंडन हे अर्थ, कला आणि उद्योग या क्षेत्रांमध्ये जगातील एक प्रमुख शहर आहे. [[न्यू यॉर्क शहर]] व [[टोकियो]]सोबत लंडन हे जगातील सर्वात शक्तिशाली आर्थिक केंद्र मानले जाते.<ref name="Global Financial Centres 9">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%209.pdf |title=Global Financial Centres 9 |publisher=[[Z/Yen]] |year=2011 |access-date=2011-09-07 |archive-date=2012-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121128152601/http://www.zyen.com/GFCI/GFCI%209.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="forbes.com">{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.forbes.com/2008/07/15/economic-growth-gdp-biz-cx_jz_0715powercities.html |title="World's Most Economically Powerful Cities". |work=Forbes |date=15 July 2008 |accessdate=3 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110903141113/http://www.forbes.com/2008/07/15/economic-growth-gdp-biz-cx_jz_0715powercities.html |archivedate=2011-09-03 |मृतदुवा=no |url-status=dead }}</ref><ref name="Mastercard">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf|title=Worldwide Centres of Commerce Index 2008|publisher=Mastercard}}</ref>. तसेच [[युरोप]]ातील सर्वात मोठे अर्थव्यवस्था असलेले शहर हा मान देखील लंडनकडेच जातो.<ref name="Global city GDP rankings 2008-2025">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.ukmediacentre.pwc.com/Media-Library/Global-city-GDP-rankings-2008-2025-61a.aspx|title=Global city GDP rankings 2008–2025|publisher=PricewaterhouseCoopers|accessdate=16 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001055606/http://www.ukmediacentre.pwc.com/Media-Library/Global-city-GDP-rankings-2008-2025-61a.aspx|archivedate=2011-10-01|मृतदुवा=no|url-status=dead}}</ref> जगातील सर्वाधिक आंतरराष्ट्रीय पर्यटक लंडनमध्ये येतात<ref name=EuromonitorCityRanking>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://blog.euromonitor.com/2011/01/euromonitor-internationals-top-city-destinations-ranking.html|title=Euromonitor International's Top City Destination Ranking (2011 update)|publisher=Euromonitor International|date=6 January 2011|accessdate=8 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810175955/http://blog.euromonitor.com/2011/01/euromonitor-internationals-top-city-destinations-ranking.html|archivedate=2011-08-10|मृतदुवा=no|url-status=dead}}</ref> तसेच [[लंडन हीथ्रो विमानतळ]] हा आंतरराष्ट्रीय प्रवासी वाहतूकीसाठी जगातील सर्वात मोठा विमानतळ आहे.<ref name=wsj230211>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://online.wsj.com/article/BT-CO-20110223-710213.html|title=Delta Expects New Slots To Foster Growth At Heathrow Airport|accessdate=7 March 2011|work=The Wall Street Journal|date=23 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513074109/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20110223-710213.html|archivedate=2011-05-13|मृतदुवा=no|url-status=dead}}</ref>. [[२०१२ उन्हाळी ऑलिंपिक|२०१२ सालच्या ऑलिंपिक स्पर्धा]] लंडनमध्ये भरवल्या गेल्या. ह्या स्पर्धांचे तिसऱ्यांदा आयोजन करणारे लंडन हे जगातील एकमेव शहर आहे. जुलै २०१० मध्ये ७८,२५,२०० इतकी लोकसंख्या असलेले लंडन युरोपामधील सर्वाधिक लोकसंख्येचे शहर होते.<ref name="largest_city_eu">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=384|title=Largest EU City. Over 7&nbsp;million residents in 2001|publisher=Office for National Statistics|work=www.statistics.gov.uk|accessdate=28 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728184724/http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=384|archivedate=2011-07-28|deadurl=no|url-status=dead}}</ref> [[ग्रेटर लंडन]]ची लोकसंख्या ८२,७८,२५१ तर लंडन महानगर क्षेत्राची लोकसंख्या अंदाजे १.२ ते १.४ कोटी आहे.<ref name="urban_area_pop">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.statistics.gov.uk/statbase/ssdataset.asp?vlnk=8271&More=Y|title=KS01 Usual resident population: Census 2001, Key Statistics for urban areas|publisher=Office for National Statistics|accessdate=6 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807024554/http://www.statistics.gov.uk/statbase/ssdataset.asp?vlnk=8271&More=Y|archivedate=2011-08-07|deadurl=no|url-status=dead}}</ref> लंडन शहराच्या समाजरचनेत कमालीचे वैविध्य आढळते. लंडन परिसरात ३०० [[भाषा]] बोलल्या जातात. सध्या लंडन परिसरात राहणारे ६.६ टक्के लोक [[भारत]]ीय वंशाचे आहेत. == नावाची व्युत्पत्ती == लंडन हे नाव इ.स.च्या पहिल्या शतकापासून वापरात आहे. या सुमारास हे नाव ''लंडनियम'' असे लॅटिनीकृत केले जात असे.<ref name=":2">{{Cite book |last=Mills |first=Anthony David |title=A Dictionary of London Place Names |publisher=[[ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस]] |year=2001 |isbn=9780192801067 |pages=139|oclc=45406491}}</ref> इतर भाषांमध्ये हे ''लुंडेन'' (जुने इंग्लिश), ''लुंडैन'' ([[वेल्श भाषा|वेल्श]]) किंवा ''लंडन्योन'' ([[केल्टिक भाषासमूह|केल्टिक]]) असे वापरले जात असे. य केल्टिक नावाचे इंग्लिश आणि लॅटिनमध्ये लंडन असे रुपांतरण झाले.<ref name="auto">{{Cite journal |last1=Bynon |first1=Theodora |year=2016 |title=London's Name |journal= Transactions of the Philological Society |volume=114 |issue=3 |pages=281–97 |doi=10.1111/1467-968X.12064}}</ref> १८८९पर्यंत फक्त [[लंडन शहर|लंडन शहराला]] लंडन असे संबोधले जात असे. त्यानंतर [[लंडन काउंटी]] तसेच [[ग्रेटर लंडन|बृहद् लंडन परिसराला]] लंडन नावाने ओळखतात.<ref>{{Cite book |last=Mills |first=David |title=A Dictionary of London Place Names |publisher=[[ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस]] |year=2001 |isbn=9780192801067 |pages=140 |oclc=45406491}}</ref> == इतिहास == === प्रागैतिहासिक === थेम्स नदीवरील [[वॉक्सहॉल पूल|वॉक्सहॉल पूलाजवळच्या]] भागात सापडलेल्या एका प्राचीन पूलाच्या अवशेषांच्या कार्बन-डेटिंग{{मराठी शब्द सुचवा}}नुसार इस.पू. १७५०-१२८५ दरम्यानचे असल्याचे सिद्ध झाले आहे.<ref name="Denison">{{Cite web |title=First 'London Bridge' in River Thames at Vauxhall |date=27 May 2015 |url=https://exploring-london.com/tag/vauxhall-bridge/ |access-date=18 December 2023 }}</ref> येथून जवळच एका लाकडी इमारतीच्या पायाचे अवशेष इ.स.पू. ४८००-४५०० च्या सुमारास असल्याचे आढळले आहे.<ref>{{Cite web |title=London's Oldest Prehistoric Structure |url=http://www.bajrfed.co.uk/bajrpress/londons-oldest-prehistoric-structure/ |publisher=BAJR |access-date=19 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707053946/http://www.bajrfed.co.uk/bajrpress/londons-oldest-prehistoric-structure/ |archive-date=7 July 2018 |url-status=live |date=3 April 2015}}</ref> ही दोन्ही ठिकाणे पूर्वीच्या [[रिव्हर एफ्रा]] या नदीच्या थेम्सशी होणाऱ्या संगमाजवळ आहेत.<ref name="Milne">{{Cite web |last=Milne |first=Gustav |title=London's Oldest Foreshore Structure! |url=http://www.thamesdiscovery.org/frog-blog/london-s-oldest-find-discovered-at-vauxhall |website=Frog Blog |publisher=Thames Discovery Programme |access-date=15 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430002236/http://www.thamesdiscovery.org/frog-blog/london-s-oldest-find-discovered-at-vauxhall |archive-date=30 April 2011 |url-status=live}}</ref> === रोमन लंडन === लंडन शहर आता असलेल्या ठिकाणी ज्ञात इतिहासातील पहिली वसाहत [[इ.स. ४७]]च्या सुमारास होती. [[इ.स. ४३]]मध्ये [[रोमन साम्राज्य|रोमन साम्राज्याने]] या प्रदेशावर आक्रमण करून येथे ठाण मांडले व चार वर्षांत ही वस्ती उभी केली.<ref name="roman">{{Cite book |title=Roman London |last=Perring |first=Dominic |year=1991 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-203-23133-3 |page=1}}</ref> याला ''लंडनियम'' असे नाव होते. [[इ.स. ६१]]मध्ये स्थानिक [[इसेनी जमात|इसेनी जमातीने]] आपल्या [[राणी बूडिका]]च्या नेतृत्त्वाखाली यावर हल्ला केला व लंडनियम बेचिराख केले.<ref name="london_010">{{Cite web |title=British History Timeline - Roman Britain |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/timeline/romanbritain_timeline_noflash.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430191143/http://www.bbc.co.uk/history/british/timeline/romanbritain_timeline_noflash.shtml |archive-date=30 April 2011 |access-date=7 June 2008 |publisher=[[BBC]]}}</ref> कालांतराने येथे पुन्हा वस्ती झाली व इ.स. १०० च्या सुमारास जवळच्या [[कोल्चेस्टर]] शहरापेक्षा त्याला अधिक महत्व मिळाले. [[रोमन ब्रिटानिया|रोमन ब्रिटन]]मधील हे मुख्य शहर होते. दुसऱ्या शतकाच्या सुमारास येथे अंदाजे ६०,००० लोकांची वस्ती होती.<ref>{{Cite book |title=London Civic Theatre: City Drama and Pageantry from Roman Times to 1558 |first=Anne |last=Lancashire |url=https://books.google.com/books?id=QajvxgbH59QC&pg=PA19 |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |page=19 |isbn=978-0-521-63278-2}}</ref> === अँग्लो-सॅक्सन आणि व्हायकिंग काळ === पाचव्या शतकात रोमन साम्राज्याचा अस्त झाल्यावर लंडनियम शहर भकास झाले होते. जवळच्या [[सेंट-मार्टिन-इन-द-फील्ड्स]]च्या आसपास रोमन व रोमन-प्रभावित वस्ती [[इ.स. ४५०]] पर्यंत तग धरून होती.<ref>{{Cite web |title=The last days of Londinium |url=http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Past/MissingLink/Themes/TML_themes_Londinium.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108092449/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Past/MissingLink/Themes/TML_themes_Londinium.htm |archive-date=8 January 2009 |access-date=31 March 2013 |website=[[Museum of London]]}}</ref> सहाव्या शतकाच्या सुरुवातीस लंडनियमच्या थोडेसे पश्चिमेस ''लुंडनेविच'' हे अँग्लो-सॅक्सन शहर उभे राहिले.<ref name=london_011>{{Cite web |url=http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Past/MissingLink/Themes/TML_themes_Lundenwic.htm |title=The early years of Lundenwic |publisher=The [[Museum of London]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610043903/http://www.museumoflondon.org.uk/English/EventsExhibitions/Past/MissingLink/Themes/TML_themes_Lundenwic.htm |archive-date=10 June 2008 |url-status=dead}}</ref> [[इ.स. ६८०]] पर्यंत हे पुन्हा एकदा ब्रिटनमधील प्रमुख शहर झाले होते. नवव्या शतकात [[व्हायकिंग]] टोळ्यांनी घातलेल्या धाडींमुळे शहर पुन्हा एकदा मोडकळीस आले. यांपैकी [[इ.स. ८५१|८५१]] आणि [[इ.स. ८८६|८८६]] सालच्या धाडींमध्ये लंडनचा धुव्वा उडाला तर [[इ.स. ९९४|९९४]]ची धाड परतवून लावण्यात स्थानिकांना यश मिळाले.<ref name="Viking Attacks">{{Cite web |url=https://web.cn.edu/kwheeler/viking_attacklist.html?showall=1 |title=Viking Attacks |access-date=19 January 2016 |last1=Wheeler |first1=Kip |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101055729/https://web.cn.edu/kwheeler/viking_attacklist.html?showall=1 |archive-date=1 January 2016 |url-status=dead}}</ref> व्हायकिंग लोकांनी पूर्व आणि उत्तर इंग्लंडमध्ये आपली सत्ता स्थापली तेव्हा लंडन त्याच्या पश्चिम सीमेवर होते. [[वेस्ट सॅक्सन राज्य|वेस्ट सॅक्सन]] राजा [[आल्फ्रेड द ग्रेट]] आणि [[डेनिश लोक|डेनिश]] सरदार [[गुथ्रुम]] यांच्यातील [[इ.स. ८८६|८८६]]च्या तहानुसार येथून [[चेस्टर (इंग्लंड)|चेस्टर]] पर्यंतची रेघ इंग्लंड आणि व्हायकिंग राज्यांमधील सीमा होती. [[अँग्लो-सॅक्सन क्रॉनिकल]] या ग्रंथानुसार आल्फ्रेडने लंडनची पुनर्स्थापना केली. त्यावेळी ''लुंडनेविच'' शहर सोडून देउन वस्ती पुन्हा जुन्या रोमन लंडनच्या परिसरात आली. येथील [[लंडनची तटबंदी|रोमन तटबंदीच्या]] आत त्यांनी आपले व्यापार-उदीम स्थापले. यानंतर लंडनचा विकास मंदगतीने होत होता परंतु [[इ.स. ९५०|९५०]]च्या सुमारास विकासाची गती एकदम वाढली.<ref name="blackwell">{{Cite encyclopedia |last=Vince |first=Alan |year=2001 |title=London |editor=Lapidge, Michael |editor2=Blair, John |editor3=Keynes, Simon |editor4=Scragg, Donald |encyclopedia=The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England |publisher=Blackwell |isbn=978-0-631-22492-1}}</ref> ११व्या शतकात लंडन हे विकसित, मोठे देशाच्या राजधानीच्या दर्जाचे शहर झालेले होते.<ref>{{Cite book |author-link=Frank Stenton |last=Stenton |first=Frank |year=1971 |title=Anglo-Saxon England |pages=538–539 |publisher=Oxford University Press |edition=3rd |isbn=978-0-19-280139-5}}</ref> === मध्ययुगीन लंडन === [[File:Westminster Abbey by Canaletto, 1749.jpg|thumb|left|[[वेस्टमिन्स्टर अ‍ॅबी]]चे १७४९मध्ये कॅनालेटोने काढलेले चित्र]] [[इ.स. १०६६|१०६६मध्ये]] [[हेस्टिंग्सची लढाई]] जिंकल्यावर [[विल्यम द काँकरर|नॉर्मंडीचा ड्यूक विल्यम]] [[इंग्लंडचे राजे|इंग्लंडचा राजा]] झाला. २५ डिसेंबर, १०६६ रोजी त्याचा राज्याभिषेक नव्याने बांधलेल्या [[वेस्टमिन्स्टर अ‍ॅबी]]मध्ये झाला.<ref name="london_015">{{Cite web |last=Ibeji |first=Mike |date=17 February 2011 |title=History&nbsp;– 1066&nbsp;– King William |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/normans/1066_06.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090922053048/http://www.bbc.co.uk/history/british/normans/1066_06.shtml |archive-date=22 September 2009 |access-date=29 March 2021 |publisher=[[BBC]]}}</ref> विल्यमने [[टॉवर ऑफ लंडन]] हा दगडी बुरुज बांधला. शहरावर नजर आणि जनतेवर धाक ठेवण्यासाठी त्याने असे अनेक बुरुज बांधले होते..<ref name=london_016>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/architecture_02.shtml |title=A History of British Architecture&nbsp;— White Tower |last=Tinniswood |first=Adrian |author-link=Adrian Tinniswood |publisher=BBC |access-date=5 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213124332/http://www.bbc.co.uk/history/british/architecture_02.shtml |archive-date=13 February 2009 |url-status=live}}</ref> १०९७मध्ये [[विल्यम दुसरा, इंग्लंड|दुसऱ्या विल्यमने]] [[वेस्टमिन्स्टर हॉल]] बांधायला सुरुवात केली. याचे पुढे [[वेस्टमिन्स्टर पॅलॅस]] या महालात झाले.<ref name=london_017>{{Cite web |url=http://www.parliament.uk/about/history/building.cfm |title=UK Parliament&nbsp;— Parliament: The building |date=9 November 2007 |publisher=UK Parliament |access-date=27 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311032051/http://www.parliament.uk/about/history/building.cfm |archive-date=11 March 2008 |url-status=dead}}</ref> १२व्या शतकापर्यंत इंग्लंडचे प्रशासन तेथील राजा जेथे असेल तेथे जाउन राहत असे. साधारण या सुमारास या प्रशासनाचा आवाका आणि महत्व वाढले आणि अनेक प्रशासकीय संस्था आणि अधिकारी [[सिटी ऑफ वेस्टमिन्स्टर|वेस्टमिन्स्टर]]मध्ये स्थायिक झाले. [[इंग्लंडचा शाही खजिना|शाही खजिना]] येथून जवळ असलेल्या [[टॉवर ऑफ लंडन]]मध्ये ठेवण्यात आला. वेस्टमिन्स्टर आता सरकारी मुख्यालय असले तरी लंडन देशातील सगळ्यात मोठे शहर आणि आर्थिक व्यवहारांचे मुख्य केन्द्र होते. लंडनने आपले स्वतःचे शहरी प्रशासन स्थापन केले. इ.स. ११००मध्ये लंडनची लोकसंख्या १८,००० होती आणि १३०० सालापर्यंत ही संख्या १,००,००० पर्यंत पोचली.<ref name=london_019>{{Cite book |last1=Schofield |first1=John |last2=Vince |first2=Alan|author2-link=Alan Vince |title=Medieval Towns: The Archaeology of British Towns in Their European Setting |publisher=Continuum International Publishing Group |year=2003 |isbn=978-0-8264-6002-8 |url=https://books.google.com/books?id=Qu7QLC7g7VgC&pg=PA26 |page=26}}</ref> चौदाव्या शतकातील [[काळा प्लेग|काळ्या प्लेगच्या]] साथीमध्ये लंडनची एक तृतियांश वस्ती मृत्युमुखी पडली.<ref>{{Cite web |last=Ibeji |first=Mike |date=10 March 2011 |title=BBC – History – British History in depth: Black Death |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/black_01.shtml|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430191039/http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/black_01.shtml |archive-date=30 April 2011 |access-date=3 November 2008 |publisher=BBC|language=en-GB}}</ref> १३८१ साली [[शेतकऱ्यांच्या उठाव (इंग्लंड)|शेतकऱ्यांच्या उठाव]] लंडनमध्ये झाला.<ref name=london_020>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/richard_ii_king.shtml |title=Richard II (1367–1400) |publisher=BBC |access-date=12 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430191132/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/richard_ii_king.shtml |archive-date=30 April 2011 |url-status=live}}</ref> [[नॉर्मन वंश|नॉर्मन वंशाची]] सत्ता स्थापन झाल्यानंतर इग्लंडमध्ये [[ज्यू लोक|ज्यू लोकांनी]] मोठ्या प्रमाणात वस्ती करणे सुरू केले होते व लंडनमध्ये त्यांची लोकसंख्या लक्षणीय होती. ११९०मध्ये राजाच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी त्यांनी दरबारात आल्यानंतर त्यांचे शिरकाण करण्याचा आदेश राजाने दिल्याची आवई उठल्यानंतर लंडनमध्ये ज्यूविरोधी दंगल उसळली.<ref name="Jacobs">{{Cite web |last1=Jacobs |first1=Joseph |year=1906 |title=England |url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/5764-england |website=[[Jewish Encyclopedia]] }}</ref> [[दुसरे बॅरन युद्ध|दुसऱ्या बॅरन युद्धादरम्यान]] १२६४ साली [[सिमॉन दे माँतफोर्ट]]च्या सैनिकांनी ज्यूंकडून देणेकऱ्यांचा हिशोब मागताना ५०० पेक्षा अधिक ज्यूंना ठार मारले होते.<ref name=Mundill2010>{{Citation |work=Continuum |ol=24816680M |isbn=978-1-84725-186-2 |location=London |title=The King's Jews |url=https://archive.org/details/kingsjewsmoneyma00mund |first=Robin R. |last=Mundill |lccn=2010282921 |oclc=466343661 |year=2010 |pages=88–99}}</ref> १२९० साली [[इंग्लंडचा पहिला एडवर्ड|पहिल्या एडवर्डने]] त्यांना इंग्लंडमधून हाकलून देण्याचे फरमान काढले. त्यानंतर सुद्धा ज्यू इंग्लंडमध्ये तग धरून होते. === पंधरावे-अठरावे शतक === [[ट्युडोर घराणे|ट्युडोर काळात]] [[चर्च]]च्या हातात असलेल्या जमीनी व इमारती हळूहळू खाजगी लोकांकडे गेल्यावर व्यापार-उद्यमांना वेग मिळाला..<ref name="pevsner">{{Cite book |last=Pevsner |first=Nikolaus |title=London – The Cities of London and Westminster |publisher=[[Penguin Books]] |edition=2nd |volume=1 |publication-date=1 January 1962 |pages=48 |asin=B0000CLHU5}}</ref> लंडनमधून लोकरीचे कपडे रेल्वेमार्गे आणि समुद्रमार्गे [[नेदरलँड्स]], [[बेल्जियम]] व आसपासच्या प्रदेशांत पाठविले जात असत.<ref>{{Cite book |last=Pounds |first=Normal J. G. |title=An Historical Geography of Europe 450 B.C.–A.D. 1330 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1973 |isbn=9781139163552 |pages=430 |doi=10.1017/CBO9781139163552}}</ref> या काळात इंग्लंडचा समुद्री व्यापार वायव्य युरोपपुरता मर्यादित होता. [[इटली]] आणि [[भूमध्य समुद्र|भूमध्य समुद्राकडे]] जाणारा माल सहसा [[अँटवर्प]]मार्गे [[आल्प्स|आल्प्स पर्वत]] ओलांडून जात असे. १५६५मध्ये इंग्लिश व्यापाऱ्यांना नेदरलँड्समध्ये व्यापार करण्याची परवानगी मिळाल्यावर त्यांचा धंदा फोफावला.<ref>{{Cite book |last=Ramsay |first=George Daniel |title=The Queen's Merchants and the Revolt of the Netherlands (The End of the Antwerp Mart, Vol 2) |publisher=[[Manchester University Press]] |year=1986 |isbn=9780719018497 |pages=1 & 62–63}}</ref> याच वेळी [[रॉयल एक्सचेंज]]ची स्थापना करण्यात आली.<ref>{{Cite book |last=Burgon |first=John William |title=The Life and Times of Sir Thomas Gresham, Founder of the Royal Exchange: Including Notices of Many of His Contemporaries. With Illustrations, Volume 2 |publisher=R. Jennings |year=1839 |isbn=978-1277223903 |location=London |pages=80–81}}</ref> यातूनच [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|ईस्ट इंडिया कंपनी]]सारख्या कंपन्या स्थापल्या गेल्या. या सुमारास लंडन [[उत्तर समुद्र|उत्तर समुद्रावरील]] मुख्य बंदर होत व इंग्लंड आणि [[युरोप|युरोपातून]] लोक येथे स्थलांतरित होत होते. १५३०मध्ये ५०,००० वस्ती असलेले लंडन १६०५मध्ये २,२५,००० लोकांचे शहर झाले.<ref name=pevsner/> या काळातच ५ नोव्हेंबर १६०५ रोजी [[इंग्लंडचा पहिला जेम्स|पहिल्या जेम्स]] वर [[गनपॉवडर प्लॉट|खूनी हल्ला]] झाला होता.<ref name=london_023>{{Cite book |title=James I |last=Durston |first=Christopher |year=1993 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-07779-8 |page=[https://archive.org/details/jamesi0000durs/page/59 59] |url=https://archive.org/details/jamesi0000durs/page/59}}</ref> सोळाव्या शतकात [[विल्यम शेक्सपियर]] आणि त्याचे समकालीन लंडनमध्ये राहत होते. शेक्सपियरचे [[ग्लोब थियेटर]] १५९९मध्ये साउथवार्क या उपनगरात बांधले गेले. [[पुराणमतवादी]] लोकांनी गोंधळ घातल्यावर लंडनमधील नाटकांचे प्रयोग १६४२ मध्ये पूर्णपणे थांबले.<ref>{{cite news |title=From pandemics to puritans: when theatre shut down through history and how it recovered |url=https://www.thestage.co.uk/long-reads/from-pandemics-to-puritans-when-theatre-shut-down-through-history-and-how-it-recovered |access-date=22 June 2022 |website=The Stage.co.uk}}</ref> १६६०मध्ये नाटकांवरील बंदी काढली गेली आणि पुन्हा एकदा नाट्यभूमीवर प्रयोग होऊ लागले. १६६३मध्ये [[थियेटर रॉयल (ड्रुरी लेन)|थियेटर रॉयल]] हे लंडनमधील सगळ्यात जुने आणि अजूनही सुरू असलेले नाट्यगृह [[वेस्ट एंड थिएटर|वेस्ट एंड]] भागात उघडले.<ref>{{cite news |title= London's 10 oldest theatres|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/united-kingdom/england/london/galleries/Londons-oldest-theatres/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/united-kingdom/england/london/galleries/Londons-oldest-theatres/ |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=27 June 2022 |work=The Telegraph}}{{cbignore}}</ref> [[File:Great Fire London.jpg|thumb|upright=1.2|left|१६६६ मध्ये लागलेल्या [[लंडनची महाआग|लंडनच्याआगीत]] शहराचे अनेक भाग जळून गेले]] १६३७ मध्ये [[इंग्लंडचा पहिला चार्ल्स|पहिल्या चार्ल्सने]] लंडन परिसरातील प्रशासनात सुधारणा करण्यासाठी शहराच्या सीमा वाढवून आसपासची गावे शहराच्या प्रशासनाखाली आणण्याचा प्रयत्न केला. हे म्हणजे राजाकडून शहराच्या सत्तेवर मर्यादा आणून शहरातील सुविधा गावांना देण्याचा प्रयत्न शहरातील प्रशासकांना वाटला. त्यांना या गावांमधील लोकांचा शहराच्या प्रशासनात हस्तक्षेप नको होता. यामुळे त्यांनी या प्रस्तावाला साफ नकार दिला. ''द ग्रेट रिफ्युजल'' नावाने ओळखले जाणाऱ्या या ठरावाचा परिणाम म्हणून आजही [[सिटी ऑफ लंडन|लंडन शहराचे]] प्रशासन तऱ्हेवाइकपणे चालविले जाते.<ref>{{Cite journal |last1=Doolittle |first1=Ian |year=2014 |title='The Great Refusal': Why Does the City of London Corporation Only Govern the Square Mile? |journal=The London Journal |volume=39 |issue=1 |pages=21–36 |doi=10.1179/0305803413Z.00000000038 |s2cid=159791907}}</ref> [[इंग्लंडची संसद]] आणि [[इंग्लंडचा दुसरा चार्ल्स|राजा चार्ल्स दुसऱ्याच्या]] पाठीराख्य़ांमध्ये झालेल्या [[इंग्लंडचे यादवी युद्ध|इंग्लंडच्या यादवी युद्धात]] बव्हंश लंडनवासी संसदेच्या बाजूने होते. १६४२मधील [[कॅव्हेलियर्स (इंग्लंड)|कॅव्हेलियर्सची]] फौज शहरावर चालून आली तेव्हा [[ब्रेंटफर्डची लढाई (१६४२)|ब्रेंटफोर्ड]] आणि [[टर्नहॅम ग्रीनची लढाई|टर्नहॅम ग्रीनच्या लढायांमध्ये]] शहर कसेबसे वाचले. यानंतर शहराभोवती तटबंदी उभारली. लाइन्स ऑफ कम्युनिकेशन नावाची ही तटबंदी दोन महिन्यांच्या आत बांधून काढण्यात २०,००० लोकांचे हात होते.<ref>{{Cite web |last=Flintham |first=David |title=London |url=http://www.fortified-places.com/london/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/ |archive-date=16 January 2009 |access-date=28 March 2021 |website=Fortified Places}}</ref> १६४७मध्ये [[न्यू मॉडेल आर्मी]] ही शाही फौज लंडनवर चालून आली तेव्हा या तटबंदीचा पहिल्यांदा वापर झाला पण काहीही उपयोग झाला नाही. न्यू मॉडेल आर्मी फारसा त्रास न होता शहरात शिरली.<ref>Harrington, Peter (2003). ''English Civil War Fortifications 1642–51'', Volume 9 of Fortress, 9, Osprey Publishing, {{ISBN|1-84176-604-6}}. [https://books.google.com/books?id=dKwKIiqAnlkC&pg=PA57 p. 57]</ref> काही महिन्यांतच ही पाडून टाकण्यात आली.<ref>{{Cite web |last=Flintham |first=David |title=London |url=http://www.fortified-places.com/london/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116190923/http://www.fortified-places.com/london/|archive-date=16 January 2009 |access-date=28 March 2021 |website=Fortified Places}}{{Cite book |title=The English Civil War: A contemporary account (v. 1) |publisher=Caliban Books |others=Wencelaus Hollar (Illustrator), Christopher Hill (Introduction) |isbn=978-1850660316 |editor-last=Razzell |editor-first=Peter |publication-date=1 January 1996 |editor-last2=Razzell |editor-first2=Edward}}{{Cite book |last=Gardiner |first=Samuel R. |title=History of the Great Civil War, 1642-1649 |date=18 December 2016 |publisher=Forgotten Books |isbn=978-1334658464 |volume=3 |publication-date=16 July 2017 |pages=218}}</ref> [[File:Edward Angelo Goodall04.jpg|thumb|upright|left|[[सेंट पॉल कॅथेड्रल (लंडन)|सेंट पॉल कॅथेड्रल]] १७१०मध्ये बांधून पूर्ण झाले ([[एडवर्ड अँजेलो गूडॉल]]ने १८५०मध्ये काढलेले चित्र)]]१७व्या शतकात लंडनमध्ये अनेकदा प्लेगच्या साथी पसरल्या.<ref name=london_024>{{Cite web |url=http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm |title=A List of National Epidemics of Plague in England 1348–1665 |publisher=Urban Rim |date=4 December 2009 |access-date=3 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090508010316/http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm |archive-date=8 May 2009 |url-status=dead}}</ref> १६६५-६६ च्या साथीत लंडनमधील पाचव्या भागाची वस्ती (सुमारे १,००,००० व्यक्ती) प्लेगला बळी पडल्या.<ref name=london_024/> त्यानंतर लगेचच १६६६ साली [[लंडनची महाआग|पुडिंग लेन या गल्लीतून सुरू झालेली आग]] शहरभर पसरली आणि लाकडी इमारतींनी भरलेले शहराचे अनेक भाग जळून राख झाले.<ref name="Samuel Pepys' Diary">{{Cite book |last=Pepys |first=Samuel |author-link=Samuel Pepys |title=The Diary of Samuel Pepys |volume=45: August/September 1666 |date=2 September 1666 |publisher=Univ of California Press |orig-year=1893 |editor=[[Mynors Bright]] (decipherer) |editor2=[[Henry B. Wheatley]] |url=http://www.gutenberg.org/cache/epub/4167/pg4167.html |isbn=978-0-520-22167-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813025236/http://www.gutenberg.org/cache/epub/4167/pg4167.html |archive-date=13 August 2013 |url-status=live}}</ref> [[रॉबर्ट हूक]] या बहुविद्वानाच्या देखरेखीखाली शहराची पुनर्बांधणी होण्यासाठी दहा वर्षे लागली.<ref name="london_026">{{Cite web |last=Schofield |first=John |date=17 February 2011 |title=BBC – History – British History in depth: London After the Great Fire |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/after_fire_01.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410000142/http://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/after_fire_02.shtml |archive-date=10 April 2009 |access-date=29 March 2021 |publisher=BBC |language=en-GB}}</ref> या आगीत भस्मसात झालेले [[सेंट पॉलचे कॅथेड्रल (लंडन)|सेंट पॉलचे कॅथेड्रल]] [[क्रिस्टोफर रेन]]ने पुन्हा बांधले. युरोपमधील त्याकाळच्या भव्य आणि सुंदर इमारतींमध्ये गणना होणारी ही इमारत पुढे अनेक शतके लंडनच्या आकाशात प्रभावीपणे दिसत होते. या कॅथेड्रलचा उल्लेख [[विल्यम ब्लेक]]च्या कलाकृती आणि [[होली थर्सडे (कविता)|होली थर्सडे]] या कवितेतून दिसते.<ref>{{cite news |title=William Blake lights up London Skyline |url=https://www.tate.org.uk/press/press-releases/william-blake-lights-london-skyline |access-date=15 June 2024 |work=Tate}}</ref> [[जॉर्जांचा राज्यकाल|जॉर्जियन राज्यकालात]] लंडनच्या पश्चिमेस [[मेफेर]] आणि इतर उपनगरे विकसित झाली. [[थेम्स नदी]]वर बांधलेल्या नवीन पुलांमुळे [[दक्षिण लंडन]]चाही विकास होत गेला. [[पोर्ट ऑफ लंडन|लंडनच्या बंदराला]] पूर्वेकडे नवीन धक्के बांधले गेले. अठराव्या शतकात लंडन हे जागतिक आर्थिक व्यवहारांचे प्रमुख केन्द्र झाले.<ref name='Finance Hub'>{{cite news |title=Amsterdam and London as financial centers in the eighteenth century |url=https://www.cambridge.org/core/journals/financial-history-review/article/abs/amsterdam-and-london-as-financial-centers-in-the-eighteenth-century1/8B23F8D271B1BCD05594064523600E85 |access-date=4 July 2022 |work=Cambridge University Press}}</ref> अठराव्या शतकात लंडनमधील गुन्हेगारी चरमसीमेवर पोचल्याचे समजले जाते.,<ref>''Hell on Earth, or the Town in an Uproar'' (anon., London 1729). Jarndyce Autumn Miscellany catalogue, London: 2021.</ref> याला उपाय म्हणून १७५०मध्ये [[बाे स्ट्रीट रनर्स]] ही पोलिससंस्था उभारण्यात आली. १७२० आणि ३० च्या दशकांत लंडनमध्ये पुन्हा एकदा रोगांच्या साथी पसरल्या. या काळात जन्मलेल्या मुलांपैकी मोठा भाग ५ वर्षांच्या आतच मृत्युमुखी पडली<ref>{{Cite web |last=Harris |first=Rhian |date=5 October 2012 |title=History – The Foundling Hospital|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/foundling_01.shtml |access-date=28 March 2021 |publisher=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref> १७६२ साली [[युनायटेड किंग्डमचा तिसरा जॉर्ज|तिसऱ्या जॉर्जने]] [[बकिंगहॅम राजवाडा]] विकत घेतला आणि पुढील ७५ वर्षे त्यात सुधारणा होत गेल्या.<ref>{{Cite web |year=2001 |title=PBS – Sweeney Todd, the Demon Barber of Fleet Street|url=https://www.pbs.org/kqed/demonbarber/madding/thieftaker.html |access-date=28 March 2021 |publisher=PBS}}</ref> [[मुद्रणयंत्र|मुद्रणयंत्राचे]] तंत्रज्ञान सोपे व स्वस्त झाल्यामुळे लंडनमधील साक्षरता वाढली आणि [[फ्लीट स्ट्रीट]] हा रस्ता ब्रिटिश पत्रकारितेचे केन्द्र झाला. [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियनने]] अॅम्स्टरडॅमवर केलेल्या हल्ल्यामुळे अनेक आर्थिक संस्था आणि सावकारांनी तेथून लंडनला पलायन केले आणि लंडनला जागतिक अर्थकारणात अजूनच महत्व मिळाले.<ref name="auto2">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Yor4DAAAQBAJ |title=Finance Masters: A Brief History of International Financial Centers in the Last Millennium |last=Coispeau |first=Olivier |date=2016 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-310-884-4}}</ref> याच सुमारास [[रॉयल नेव्ही]] जगातील बलाढ्य आरमार व त्यामुळे इंग्लंडचा सागरी व्यापार अधिक सुरक्षित झाला. === अर्वाचीन === [[औद्योगिक क्रांती]]मुळे लंडनसह ग्रेट ब्रिटनमध्ये मोठ्या प्रमाणात शहरीकरण झाले. लंडनमधील दुकाने व विक्रेत्यांच्या संख्येत शहराची वाढ दिसून येते.<ref name="Sales">{{cite news |last1=White |first1=Matthew |title=The rise of cities in the 18th century |url=https://www.bl.uk/georgian-britain/articles/the-rise-of-cities-in-the-18th-century |access-date=11 June 2022 |agency=British Library |archive-date=22 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522225623/https://www.bl.uk/georgian-britain/articles/the-rise-of-cities-in-the-18th-century |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite conference |title=Trends in urbanisation |year=1993|author=Christopher Watson|editor1=K.B. Wildey |editor2=Wm H. Robinson |conference=Proceedings of the First International Conference on Urban Pests |citeseerx=10.1.1.522.7409}}</ref> यांत पॉल मॉल भागातील [[हार्डिग, हॉवेल अँड कंपनी]] हे जगातील पहिले डिपार्टमेट स्टोर{{मराठी शब्द सुचवा}} सुद्धा होते. १८३१ ते १९२५ दरम्यान लंडन जगातील सगळ्यात मोठे महानगर होते.<ref name="london_030">{{Cite web |title=London: The greatest city |url=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/i-m/london4.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419104109/http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/i-m/london4.html |archive-date=19 April 2009 |access-date=25 March 2021 |publisher=Channel 4}}</ref> अत्यंत गिचमिडीच्या लंडन शहरात पुन्हा एकदा साथी पसरल्या. १८४८मध्ये [[पटकी|कॉलेरा]]च्या साधीत १४,००० तर १८६६मध्ये ६,००० व्यक्ती मृत्युमुखी पडल्या.<ref>{{Cite web |author=Brown, Robert W. |url=http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |title=London in the Nineteenth Century |publisher=University of North Carolina at Pembroke |access-date=13 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230164544/http://www.uncp.edu/home/rwb/london_19c.html |archive-date=30 December 2011}}</ref> रस्त्यांवर होणाऱ्या वाहनांच्या गर्दीला उपाय म्हणून [[लंडन अंडरग्राउंड]]ची रचना करण्यात आली. हे भुयारी रेल्वे जगातील पहिली अशी वाहतूक व्यवस्था होती.<ref>{{cite news |title=A short history of world metro systems – in pictures |url=https://www.theguardian.com/cities/gallery/2014/sep/10/-sp-history-metro-pictures-london-underground-new-york-beijing-seoul |access-date=3 March 2024 |work=The Guardian}}</ref> २०व्या शतकाच्या सुरुवातीपासून लंडनमध्ये चहाची दुकाने लोकप्रिय होऊ लागली. [[जे. लायन्स अँड कंपनी]]ने त्यांच्या साखळीतील पहिले चहाचे दुकान पिकॅडिली येथे १८९४मध्ये उघडले होते.<ref>{{cite news |title=Bawden and battenberg: the Lyons teashop lithographs |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2013/jul/12/bawden-battenberg-lyons-teashops-lithographs |access-date=27 June 2022 |work=The Guardian}}</ref> ही दुकाने स्त्रीयांना मतदानहक्क मिळवून देण्यासाठीच्या चळवळीतील लोकांची भेटीचे ठिकाणे होती.<ref>{{cite news |title=Taking Tea and Talking Politics: The Role of Tearooms|url=https://historicengland.org.uk/research/inclusive-heritage/womens-history/suffrage/taking-tea-and-talking-politics/ |access-date=27 June 2022 |work=Historic England}}</ref> या चळवळीला लक्ष्य करून लंडनमधील अनेक ठिकाणांवर बॉम्बहल्ले झाले होते. यांत [[वेस्टमिन्स्टर अॅबी]] आणि सेंट पॉलच्या कॅथेड्रलचाही समावेश होते.<ref>{{cite web |title=Suffragettes, violence and militancy |url=https://www.bl.uk/votes-for-women/articles/suffragettes-violence-and-militancy |website=British Library |access-date=9 October 2021 |archive-date=10 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910203912/https://www.bl.uk/votes-for-women/articles/suffragettes-violence-and-militancy |url-status=dead }}</ref> [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धामध्ये]] लंडनवर [[जर्मनी|जर्मनीने]] हवेतून बॉम्बफेक केली होती. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धातील]] [[लुफ्तवाफे]]ने केलेल्या [[द ब्लिट्झ|अशाच बॉम्बफेकीत]] लंडनचे अतोनात नुकसान झाले होते. शहरातील अनेक भागांमधील घरे व इतर इमारती उद्ध्वस्त झाल्या आणि ३०,००० पेक्षा अधिक व्यक्ती मृत्युमुखी पडल्या.<ref>{{Cite web |date=18 May 2016 |title=Bomb-Damage Maps Reveal London's World War II Devastation |url=http://www.nationalgeographic.com.au/history/bomb-damage-maps-reveal-londons-world-war-ii-devastation.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430155359/http://www.nationalgeographic.com.au/history/bomb-damage-maps-reveal-londons-world-war-ii-devastation.aspx |archive-date=30 April 2017 |access-date=18 June 2017 |website=nationalgeographic.com.au}}</ref> दुसऱ्या महायुद्धातून सावरत असतानाच [[१९४८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९४८ च्या उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धा]] लंडनमध्ये खेळल्या गेल्या. याचे मुख्य सोहळे आणि स्पर्धा [[वेम्ब्ली स्टेडियम (१९२३)|जुन्या वेम्ब्ली स्टेडियममध्ये]] झाले होती.<ref>{{Cite magazine |last=Ronk |first=Liz |date=27 July 2013 |title=LIFE at the 1948 London Olympics |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |url=http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/|url-status=dead |access-date=18 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530005852/http://time.com/3877686/1948-london-summer-olympics-life-photos/ |archive-date=30 May 2015}}</ref> यानंतर [[२०१२ उन्हाळी ऑलिंपिक|२०१२ च्या स्पर्धाही]] येथे खेळल्या गेल्या. लंडन हे ऑलिंपिक स्पर्धांचे तीनदा यजमान असलेले पहिले शहर आहे.<ref name="IOC"/> १९४०पासून कॉमनवेल्थमधून अनेक लोकांनी लंडनला स्थलांतर केले. यांत जमैका, भारत, बांगलादेश आणि पाकिस्तानमधील लोक मोठ्या संख्येने होते.<ref>{{Cite book |last1=Hibbert |first1=Christopher |title=The London Encyclopaedia |last2=Weinreb |first2=Ben |last3=Keay |first3=Julia |last4=Keay |first4=John |publisher=[[Pan Macmillan]] |others=Photographs by Matthew Weinreb |year=2010 |isbn=9781405049252 |edition=3rd |page=428}}</ref> तरीसुद्धा [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुदानंतर]] लंडनची लोकसंख्या कमी झाली. १९३९मध्ये ८६ लाख वस्ती असलेल्या शहरात १९८० च्या दशकात सुमारे ६८ लाख व्यक्ती राहत होत्या.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-london-31082941 |title=London's population hits 8.6m record high |work=BBC News |date=2 February 2015 |access-date=19 June 2017}}</ref> जानेवारी २०१५मध्ये महानगराची लोकसंख्या अंदाजे ८६.३ लाख होती.<ref name="gla-pop-2015">{{Cite web |title=Population Growth in London, 1939–2015 |url=http://data.london.gov.uk/dataset/population-change-1939-2015/resource/0a026346-960e-49e6-b968-a386d2cfe55f |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219160246/http://data.london.gov.uk/dataset/population-change-1939-2015/resource/0a026346-960e-49e6-b968-a386d2cfe55f |archive-date=19 February 2015 |url-status=dead |website=London Datastore |publisher=Greater London Authority |access-date=7 July 2015 }} [https://londondatastore-upload.s3.amazonaws.com/dataset/population-change-1939-2015/historical%20population%201939-2015.pdf Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230315011004/https://londondatastore-upload.s3.amazonaws.com/dataset/population-change-1939-2015/historical%20population%201939-2015.pdf |date=2023-03-15 }}</ref> १९५२मध्ये लंडनमध्ये पसरलेल्या [[द बिग स्मोक|प्रदूषित धुराचा]] परिणाम म्हणून [[क्लीन एर अॅक्ट १९५६]] हा कायदा पारित झाला.<ref>{{Cite web |last=Breen |first=Matt |title=Most Googled: why is London called the 'Big Smoke'? |url=https://www.timeout.com/london/blog/most-googled-why-is-london-called-the-big-smoke-011317 |access-date=29 November 2022 |website=[[Time Out London]] |date=13 January 2017 |language=en-GB}}</ref> १९६० च्या दशकाच्या मध्यापासून लंडन जगातील तरुणाईचे केन्द्र झाले. [[किंग्स रोड (लंडन)|किंग्स रोड]], [[कार्नाबी स्ट्रीट]] आणि [[चेल्सी (लंडन)|चेल्सी]] या भागांमध्ये [[स्विंगिंग लंडन]] संस्कृती पसरली.<ref>{{cite book | title=Swinging City: A Cultural Geography of London 1950–1974 | publisher=Routledge | author=Rycroft, Simon | year=2016 | pages=87 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=I5O1CwAAQBAJ&pg=PT87 | chapter=Mapping Swinging London| isbn=9781317047346 }}</ref> यातून [[पंक रॉक]] सारख्या संगीतप्रकारांचा उदय झाला.<ref>{{Cite book |author=Bracken |first=Gregory B. |title=Walking Tour London: Sketches of the city's architectural treasures... Journey Through London's Urban Landscapes |publisher=Marshall Cavendish International |year=2011 |isbn=9789814435369 |page=10}}</ref> [[उत्तर आयर्लंड]]मधील [[द ट्रबल्स|प्रादेशिक उठावाचा]] पडसाद लंडनध्येही उठला. १९७३मध्ये [[प्रोव्हिजनल आयरिश रिपब्लिकन आर्मी]]ने लंडनमध्ये [[ओल्ड बेली बॉम्बस्फोट]] घडवून आणला. हे स्फोट पुढील दोन दशके सुरू होते..<ref name=bombings>>{{Cite web |last=Godoy |first=Maria |date=7 July 2005 |title=Timeline: London's Explosive History |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4734400 |access-date=25 March 2021 |publisher=NPR}}</ref> १९८१मध्ये लंडनच्या [[ब्रिक्सटन]] भागात [[ब्रिक्स्टन दंगली|वांशिक दंगली]] झाल्या होत्या<ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4854556.stm |title=The legacy of the Brixton riots |last=John |first=Cindi |date=5 April 2006 |publisher=BBC |access-date=18 June 2017}}</ref> याच सुमारास लंडनमधील जलवाहतूक [[फेलिक्स्टोव]] आणि [[टिलबरी]] येथी हलल्यानंतर [[केनेरी व्हार्फ]]चे रुपांतरण जागतिक आर्थिक केन्द्रात झाले.<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/business/2015/jan/28/canary-wharf-timeline-london-building-docklands-thatcher |title=Canary Wharf timeline: from the Thatcher years to Qatari control |last=Zolfagharifard |first=Ellie |date=14 February 2014 |website=The Guardian |access-date=19 June 2017}}</ref> २००८मध्ये [[टाइम (नियतकालिक)|टाइम नियतकालिकाने]] लंडन, [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क]] आणि [[हाँग काँग]] शहरांना जगातील सगळ्यात महत्वाची शहरे असल्याचे जाहीर केले व या शहरांचे ''नायलॉनकाँग'' असे नामाभिधान केले.<ref>{{Cite book |title=International Handbook of Globalization and World Cities |publisher=[[Edward Elgar Publishing]] |year=2015 |isbn=9781785360688 |editor-last=Derudder |editor-first=Ben |page=422 |editor-last2=Hoyler |editor-first2=Michael |editor-last3=Taylor |editor-first3=Peter J. |editor-last4=Witlox |editor-first4=Frank}}</ref> समुद्राच्या भरती-ओहोटीपासून शहराला धक्का लागू नये म्हणून [[थेम्स बॅरियर]] हा बंधारा बांधला गेला.<ref>{{cite journal |last=Kendrick |first=Mary |author-link=Mary Kendrick |date=1988 |title=The Thames Barrier |journal=Landscape and Urban Planning |volume=16 |issue=1–2 |pages=57–68|doi=10.1016/0169-2046(88)90034-5 }}</ref> १९६५मध्ये लंडन शहराच्या सीमा विस्तारल्या आणि [[ग्रेटर लंडन काउन्सिल]]ची रचना करण्यात आली.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-london-35716693 |title=The rise and fall of the GLC |last=Webber |first=Esther |date=31 March 2016 |website=BBC Newsmaccess-date=18 June 2017}}</ref> १९८६मध्ये [[ग्रेटर लंडन काउन्सिल]] ही लंडन महानगराची प्रशासकीय संस्था विसर्जित करण्यात आली आणि २००० पर्यंत [[ग्रेटर लंडन ऑथॉरिटी]]ची स्थापना होई पर्यंत महानगराची देखभाल करणारी कोणतीच संस्था नव्हती. या काळात छोटी छोटी शहरे आपापले प्रशासन चालवित असत.<ref>{{Cite news |year=2008 |title=1986: Greater London Council abolished |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/31/newsid_2530000/2530803.stm |access-date=20 June 2017}}</ref> == प्रशासन == === नागरी प्रशासन === [[File:City coat of arms, Holborn Viaduct (cropped).jpg|thumb|[[लंडन शहराचे मानचिह्न]]<ref>{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com/lcr/fsca/fsca19.htm|title=The Heraldic Dragon|work=Fictitious and Symbolic Creatures in Art |first1=John |last1=Vinycomb |date=1909 |publisher=Internet Sacred Text Archive |access-date=23 July 2015|archive-date=28 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170528185311/http://www.sacred-texts.com/lcr/fsca/fsca19.htm|url-status=live}}</ref>]] लंडनचे नागरी प्रशासन दोन स्तरांवर होते. [[ग्रेटर लंडन ऑथॉरिटी]] (जीएलए) संपूर्ण महानगराचे प्रशासन सांभाळते तर इतर ३३ छोट्या शासनसंस्था स्थानिक पातळीवरचे प्रशासन सांभाळतात.<ref name="london_032">{{Cite web |title=Who runs London – Find Out Who Runs London and How |url=http://www.londoncouncils.gov.uk/who-runs-london|access-date=28 March 2021 |website=[[London Councils]] }}</ref> जीएलएमध्ये [[लंडन असेम्ब्ली]] ही निवडलेल्या प्रतिनिधींची सभा [[लंडनचे महापौर|महापौरांवर]] देखरेख करते आणि त्यांचे निर्णय तसेच वार्षिक अर्थसंकल्प स्वीकारते किंवा नाकारते. जीएलए [[लंडनमधील वाहतूक|लंडनमधील वाहतूकीची]] देखरेख आपल्या [[टीएफएल]] या उपसंस्थेद्वारे करते. याशिवाय लंडनमधील पोलिस, अग्निशमन व्यवस्थेवरसुद्धा जीएलएचे प्रशासन आहे.<ref name="london_goverance">{{cite web |title=The essential guide to London local government |url=https://www.londoncouncils.gov.uk/who-runs-london/essential-guide-london-local-government |publisher=London Councils |access-date=19 June 2023 |archive-date=2023-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406212109/https://www.londoncouncils.gov.uk/who-runs-london/essential-guide-london-local-government |url-status=dead }}</ref> जीएलएचे मुख्यालय [[न्यूहॅम |न्यूहॅम]] येथील नगरगृहात आहे. २०१६पासून [[सादिक खान]] हे लंडनचे महापौर आहेत.<ref>{{Cite news |title=London Elections 2016: Results |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/election/2016/london/results |access-date=7 May 2016}}</ref><ref name="london_plan">{{Cite web |title=The London Plan |url=http://www.london.gov.uk/priorities/planning/londonplan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120508220051/http://www.london.gov.uk/priorities/planning/londonplan |archive-date=8 May 2012 |access-date=25 May 2012 |website=[[Greater London Authority]] }}</ref> लंडन शहर [[लंडनचे बरो|३२ बरो]] आणि [[सिटी ऑफ लंडन]] अशा ३ प्रशासकीय विभागांमध्ये विभागलेले आहे.<ref name=london_071>{{Cite web |url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/boroughs.jsp |title=London boroughs&nbsp;— London Life, GLA |publisher=London Government |access-date=3 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213025156/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/boroughs.jsp |archive-date=13 December 2007 |url-status=dead}}</ref> प्रत्येक बरोमध्ये साधारणतः १.५ ते ४ लाख व्यक्ती राहतात. प्रत्येक बरोमध्ये स्थानिक प्रशासन असते.<ref name="london_035">{{Cite web |title=London Government Directory – London Borough Councils |url=http://directory.londoncouncils.gov.uk/ |access-date=29 March 2017 |website=[[London Councils]] |archive-date=2007-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071108212853/http://directory.londoncouncils.gov.uk/ |url-status=dead }}</ref> तेथील शाळा, पुस्तकालये, सार्वजनिक उद्याने, छोटे रस्ते, कचरा व्यवस्थापन, इ. सेवा हे बरो पुरवतात. काही सेवा अनेक बरो मिळून पुरवतात.<ref>{{cite web |title=London Government |url=https://www.politics.co.uk/reference/london-government/ |publisher=politics.co.uk |access-date=19 June 2023}}</ref> या बरोंचा वार्षिक अर्थसंकल्प सुमारे २२ अब्ज [[ब्रिटिश पाउंड|पाउंड]] (२,२७,६०० कोटी रुपये) इतका तर जीएलएचा अर्थसंकल्प ७.५ अब्ज (८१,००० कोटी रुपये) इतका असतो.<ref>{{Cite web |year=2011 |title=Local Government Financial Statistics England No.21 (2011) |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/7462/1911067.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428000713/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/7462/1911067.pdf |url-status=live |access-date=25 March 2021 |archive-date=28 April 2018}}</ref> ==== पोलिस आणि सुव्यवस्था ==== [[बृहद् लंडन]] शहरातील पोलिसदलाला [[मेट्रोपोलिटन पोलिस (लंडन)|मेट्रोपोलिटन पोलिस]] किंवा ''द मेट'' म्हणतात. या दलाचे मुख्यालय पूर्वी [[व्हाइटहॉल]]मधील [[ग्रेट स्कॉटलंड यार्ड]] या रस्त्यावर असल्याने या पोलिसदलाला ''स्कॉटलंड यार्ड'' नावानेही ओळखतात. हे दल [[लंडनचे महापौर|लंडनच्या महापौरांच्या]] अखत्यारीत येते.<ref>{{Cite web |url=http://policeauthority.org/Metropolitan/ |title=MPA: Metropolitan Police Authority |publisher=Metropolitan Police Authority |date=22 May 2012 |access-date=4 May 2013}}</ref> या पोलिसांचे कस्टोडियन हेलमेट हे शिरस्त्राण जगप्रसिद्ध आहे. ह सगळ्यात आधी १८६३मध्ये वापरले गेले होते. याला ''सांस्कृतिक मानचिह्न'' आणि ''ब्रिटिश कायदेरक्षकांचे चिह्न'' असे म्हणले गेले आहे.<ref>{{cite news |title=Just how practical is a traditional Bobby's helmet? |url=https://www.bbc.co.uk/news/blogs-magazine-monitor-30932319 |access-date=11 April 2023 |agency=BBC}}</ref> हे पोलिस पूर्वी विशिष्ट निळ्या रंगाच्या आश्रयस्थानाखाली उभे राहत असत..<ref>{{cite news |title=Police lose fight to ground Tardis |url=https://www.theguardian.com/media/2002/oct/23/bbc.broadcasting1 |access-date=15 April 2023 |work=The Guardian}}</ref> लंडन शहराचे स्वतःचे [[सिटी ऑफ लंडन पोलिस]] नावाचे दल आहे.<ref name="Policing">{{Cite web |url=http://www.london.gov.uk/gla/policing.jsp |title=Policing |publisher=Greater London Authority |access-date=25 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080121173357/http://www.london.gov.uk/gla/policing.jsp |archive-date=21 January 2008 |url-status=dead}}</ref> [[लंडन अग्निशमन सेवा]] ही [[लंडन फायर अँड इमर्जन्सी प्लानिंग ऑथॉरिटी]]च्या अधिकारात आहे. ही जगातील तिसऱ्या क्रमांकाची मोठी अग्निशमनसेवा आहे.<ref name="LFB">{{Cite web |url=http://www.london-fire.gov.uk/WhoWeAre.asp |title=Who we are |publisher=London Fire Brigade |access-date=25 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429034538/http://www.london-fire.gov.uk/WhoWeAre.asp |archive-date=29 April 2011 |url-status=dead }}</ref> [[राष्ट्रीय आरोग्य सेवा|राष्ट्रीय आरोग्य सेवेच्या]] रुग्णवाहिका [[लंडन अँब्युलन्स सर्व्हिस]] ही संस्था पुरवते. ही जगातील सेवास्थळी मोफत असणारी सगळ्यात मोठी सेवा आहे.<ref name="LAS">{{Cite web |url=http://www.londonambulance.nhs.uk/about_us.aspx |title=About us |publisher=London Ambulance Service NHS Trust |access-date=25 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427031902/http://www.londonambulance.nhs.uk/about_us.aspx |archive-date=27 April 2011 |url-status=dead }}</ref> [[रॉयल नॅशनल लाइफबोट इन्स्टिट्युशन]] ही संस्था [[थेम्स नदी]]वर तर [[लंडन एर अँब्युलन्स]] हवाई रुग्णवहन सेवा पुरवतात.<ref>{{Cite web |title=Port of London Act 1968 (as amended) |url=http://www.pla.co.uk/Port-of-London-Act-1968 |access-date=29 March 2021 |website=[[Port of London Authority]]}}</ref> [[ब्रिटिश वाहतूक पोलिस]] शहरातून धावणाऱ्या [[नॅशनल रेल]], [[लंडन अंडरग्राउंड]], [[डॉकलँड लाइट रेल्वेझ]] आणि [[ट्रॅमलिंक]] या मार्गांवरील सुरक्षेची जबाबदारी निभावतात.<ref name="BTP">{{Cite web |year=2021 |title=About Us |url=https://www.btp.police.uk/police-forces/british-transport-police/areas/about-us/about-us/ |access-date=28 March 2021 |website=[[British Transport Police]]}}</ref> [[संरक्षण मंत्रालय पोलिस]] हे विशेष दल सहसा सार्वजनिक कायदेरक्षणात भाग घेत नाही.<ref>{{Cite web |year=2017 |title=Ministry of Defence – Our Purpose |url=http://www.mod.police.uk/index.html |access-date=28 March 2021 |website=[[Ministry of Defence Police]] |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506183729/http://www.mod.police.uk/index.html |url-status=dead }}</ref> [[File:SIS building (26327425611).jpg|thumbnail|upright=1.1|right|एमआय६ या हेरसंस्थेचे मुख्यालय. [[जेम्स बाँड]]च्या चित्रपटांची अनेक दृष्ये येथे चित्रित केलेली आहेत.]] [[एमआय६]] या हेरसंस्थेचे मुख्यालय लंडनमध्ये थेम्स नदीच्या उत्तर काठावर तर आणि [[एमआय५]] या प्रतिहेरसंस्थेचे मुख्यालय दक्षिण काठावर आहेत.<ref>{{cite book|last=Andrew|first=Christopher|title=The Defence of the Realm: The Authorized History of MI5|page=[https://archive.org/details/defenceofrealmau0000andr/page/134 134]|publisher=Allen Lane|year=2009|isbn=978-0-713-99885-6|url=https://archive.org/details/defenceofrealmau0000andr/page/134}}</ref> लंडनमध्ये गुन्हेगारीचे प्रमाण विभागानुसार बदलते.<ref>{{Cite web |date=12 March 2021 |title=Recorded Crime: Geographic Breakdown – Metropolitan Police Service |url=https://data.london.gov.uk/dataset/recorded_crime_summary |access-date=28 March 2021 |website=[[Greater London Authority]] |language=en-US}}</ref> २०१५मध्ये महानगरात ११८ खून झाले होते. २०१४ च्या प्रमाणात हे २५% जास्त होते.<ref>{{Cite news |url=http://www.itv.com/news/london/2016-01-24/london-murder-rate-up-14-over-the-past-year/ |title=London murder rate up 14% over the past year |publisher=ITV News |date=24 January 2016 |access-date=16 February 2016}}</ref> एकूण लंडनमध्ये गंभीर गुन्हे वाढत आहेत. इतर कारणांबरोबरच पोलिसदलांना अर्थसंकल्पातून मिळणारा निधी कमी होत चालल्याने हे होते आहे<ref>{{Cite web |last1=Crerar |first1=Pippa |last2=Gayle |first2=Damien |date=10 April 2018 |title=Sadiq Khan Holds City Hall Summit on How To Tackle Violent Crime |url=http://www.theguardian.com/uk-news/2018/apr/10/sadiq-khan-holds-city-hall-summit-on-how-to-tackle-violent |access-date=25 March 2021 |work=The Guardian}}</ref> === युनायटेड किंग्डमची राजधानी === [[File:10 Downing Street. MOD 45155532 (cropped).jpg|thumb|right|190px|[[१० डाउनिंग स्ट्रीट]], [[युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमच्या पंतप्रधानांचे]] अधिकृत निवासस्थान]] लंडन हे [[युनायटेड किंग्डम]]ची राजधानी आहे. येथे [[व्हाइटहॉल]]च्या आसपास अनेक मंत्रालये तसेच [[युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमच्या पंतप्रधानांचे]] अधिकृत निवासस्थान आहेत.<ref name="london_036">{{Cite web |title=Prime Minister's Office, 10 Downing Street |url=https://www.gov.uk/government/organisations/prime-ministers-office-10-downing-street |access-date=25 March 2021 |website=uk.gov}}</ref> [[इंग्लंडची संसद|इंग्लंडच्या संसदेमध्ये]] लंडन महानगरातून ७३ खासदार निवडून जातात. [[२०१९ युनायटेड किंग्डम सार्वत्रिक निवडणूक|२०१९ च्या निवडणुकांमध्ये]] यांतील ४९ [[मजूर पक्ष]], २१ [[हुजूर पक्ष]] आणि ३ [[लिबरल डेमॉक्रॅट पक्ष (युनायटेड किंग्डम)|लिबरल डेमॉक्रॅट पक्षाचे]] खासदार निवडून गेले.<ref>{{Cite news |year=2019 |title=Constituencies A-Z – Election 2019 |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/politics/constituencies |url-status=dead|access-date=30 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216195058/https://www.bbc.co.uk/news/politics/constituencies |archive-date=16 December 2019}}</ref> [[२०२४ युनायटेड किंग्डम सार्वत्रिक निवडणूक|२०२४ च्या निवडणुकांमध्ये]] मजूर पक्षाने मोठा विजय मिळवला. [[युनायटेड किंग्डम सरकार|युनायटेड किंग्डमच्या सरकारमध्ये]] १९९४पासून [[लंडनमंत्री]] हे वेगळे पद आहे. २०२०मध्ये [[पॉल स्कली]] या पदावर होते.<ref>{{Cite web |title=Minister for London |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-london |website=gov.uk |publisher=UK Government |access-date=30 March 2020 |language=en}}</ref> == भूगोल == [[File:London from Primrose Hill May 2013.jpg|thumb|left|[[प्रिमरोझ हिल]] येथून दिसणारे लंडन]] [[ग्रेटर लंडन|बृहद् लंडन]] परिसराची लोकसंख्या ७१,७२,०३६ (२००१) इतकी होती आणि विस्तार {{convert|1583|km2|sqmi|order=flip}} आहे. [[लंडन महानगरक्षेत्र|लंडन महानगरक्षेत्राची]] लोकसंख्या १,३७,०९,००० आणि विस्तार {{convert|8382|km2|sqmi|order=flip}} इतका होता.<ref name=Metrop>{{Cite web |url=http://www.dgcl.interieur.gouv.fr/sections/a_votre_service/lu_pour_vous/les_grandes_metropol/downloadFile/attachedFile/metropolislondres.pdf?nocache=1254397828.63 |title=Metropolis: 027 London, World Association of the Major Metropolises |access-date=3 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427084411/http://www.dgcl.interieur.gouv.fr/sections/a_votre_service/lu_pour_vous/les_grandes_metropol/downloadFile/attachedFile/metropolislondres.pdf?nocache=1254397828.63 |archive-date=27 April 2011}}</ref> लंडन शहर [[थेम्स नदी]]च्या दोन्ही काठांवर पसरलेले आहे. या नदीतून जलवाहतूक होते व लहान जहाजे समुद्रापासून येथपर्यंत येऊ शकतात. [[पोर्ट ऑफ लंडन]] हे येथील बंदर आहे. येथून प्रवासी व मालवाहतूक होते. एकेकाळी थेम्स नदीचे पात्र आत्ता आहे त्यापेक्षा सुमारे पाचपट रुंद होते.<ref name=london_065>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=M9qvtYYhRtAC&pg=PR11 |title=London: A History |first=Francis |last=Sheppard |page=10 |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-285369-1 |access-date=6 June 2008}}</ref> थेम्स नदीवर समुद्राच्या भरती-ओहोटीचा थेट परिणाम होतो व त्यामुळे शहराला पूराचा धोका आहे.<ref name=london_066>{{Cite web |url=http://www.environment-agency.gov.uk/yourenv/eff/1190084/natural_forces/flooding/?version=1&lang=_e |title=Flooding |publisher=UK [[Environment Agency]] |access-date=19 June 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060215080725/http://www.environment-agency.gov.uk/yourenv/eff/1190084/natural_forces/flooding/?version=1&lang=_e |archive-date=15 February 2006 |url-status=dead}}</ref> [[जागतिक हवामानबदल]] आणि भूशास्त्रीय बदलांमुळे हा धोका अधिकाधिक वाढतो आहे.<ref name=london_067>{{Cite web |url=http://www.environment-agency.gov.uk/yourenv/eff/1190084/natural_forces/sealevels/?version=1&lang=_e |title="Sea Levels"&nbsp;– UK Environment Agency |publisher=[[Environment Agency]] |access-date=6 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080523225152/http://www.environment-agency.gov.uk/yourenv/eff/1190084/natural_forces/sealevels/?version=1&lang=_e |archive-date=23 May 2008 |url-status=dead}}</ref> [[व्हिक्टोरियन काळ|व्हिक्टोरियन काळापासून]] थेम्सचे दोन्ही काठ बांधून काढले गेले आहेत व याच्या उपनद्यांना भुयारातून मार्ग दिलेला आहे. शहर जसजसे वाढत गेले तसे आसपासची लहान गावे व वस्त्या यात समाविष्ट झाल्या. अशा गाव व वस्त्यांची नावे अद्यापही प्रचलित आहेत. [[मेफेर (लंडन)|मेफेर]], [[वेम्बली]], [[साउथवार्क (लंडन)|साउथवार्क]], इ. यांपैकी काही प्रमुख भाग आहेत. == हवामान == लंडनमधील हवामान इतर [[पश्चिम युरोप]]ीय शहरांप्रमाणे सौम्य व आर्द्र आहे.<ref name="AverageWeatherLondon">{{Citation |दुवा=http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT003790 |title=Average Conditions, London, United Kingdom |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |accessdate=2008-10-28}}</ref> २०१० साली लंडन हे [[युरोप]]ातील सर्वात प्रदुषित शहर होते.<ref>{{Citation |दुवा=http://www.guardian.co.uk/environment/2010/jun/25/london-air-pollution-europe |title=London air pollution 'worst in Europe' |publisher=The Guardian |accessdate=2010-06-26 | date=2010-06-25}}</ref> {{Weather box |location = लंडन (हीथ्रो विमानतळ) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 14.0 |Feb record high C = 16.0 |Mar record high C = 21.0 |Apr record high C = 26.9 |May record high C = 31.0 |Jun record high C = 35.0 |Jul record high C = 35.5 |Aug record high C = 37.9 |Sep record high C = 30.0 |Oct record high C = 26.0 |Nov record high C = 19.0 |Dec record high C = 15.0 |year record high C = 37.9 |Jan high C = 8.1 |Feb high C = 8.4 |Mar high C = 11.4 |Apr high C = 14.2 |May high C = 17.9 |Jun high C = 21.1 |Jul high C = 23.5 |Aug high C = 23.2 |Sep high C = 19.9 |Oct high C = 15.6 |Nov high C = 11.2 |Dec high C = 8.3 |year high C = 15.2 |Jan humidity= 91 |Feb humidity= 89 |Mar humidity= 91 |Apr humidity= 90 |May humidity= 92 |Jun humidity= 92 |Jul humidity= 93 |Aug humidity= 95 |Sep humidity= 96 |Oct humidity= 95 |Nov humidity= 93 |Dec humidity= 91 |Jan snow days= 4 |Feb snow days= 4 |Mar snow days= 3 |Apr snow days= 1 |May snow days= 0 |Jun snow days= 0 |Jul snow days= 0 |Aug snow days= 0 |Sep snow days= 0 |Oct snow days= 0 |Nov snow days= 1 |Dec snow days= 3 |Jan snow cm= 24.4 |Feb snow cm= 10.8 |Mar snow cm= 2.7 |Apr snow cm= 0.4 |May snow cm= 0 |Jun snow cm= 0 |Jul snow cm= 0 |Aug snow cm= 0 |Sep snow cm= 0 |Oct snow cm= 0 |Nov snow cm= 0.2 |Dec snow cm= 8.2 |Jan low C = 2.3 |Feb low C = 2.1 |Mar low C = 3.9 |Apr low C = 5.5 |May low C = 8.7 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.9 |Aug low C = 13.7 |Sep low C = 11.4 |Oct low C = 8.4 |Nov low C = 4.9 |Dec low C = 2.7 |year low C = 7.4 |Jan record low C = -10.0 |Feb record low C = -9.0 |Mar record low C = -8.0 |Apr record low C = -2.0 |May record low C = -1.0 |Jun record low C = 5.0 |Jul record low C = 7.0 |Aug record low C = 6.0 |Sep record low C = 3.0 |Oct record low C = -4.0 |Nov record low C = -5.0 |Dec record low C = -7.0 |year record low C = -10.0 |Jan precipitation mm = 55.2 |Feb precipitation mm = 40.8 |Mar precipitation mm = 41.6 |Apr precipitation mm = 43.6 |May precipitation mm = 49.3 |Jun precipitation mm = 44.9 |Jul precipitation mm = 44.5 |Aug precipitation mm = 49.5 |Sep precipitation mm = 49.1 |Oct precipitation mm = 68.5 |Nov precipitation mm = 59.0 |Dec precipitation mm = 55.0 |year precipitation mm = 601.5 |Jan rain days = 10.9 |Feb rain days = 8.1 |Mar rain days = 9.8 |Apr rain days = 9.3 |May rain days = 8.5 |Jun rain days = 8.4 |Jul rain days = 7.0 |Aug rain days = 7.2 |Sep rain days = 8.7 |Oct rain days = 9.3 |Nov rain days = 9.3 |Dec rain days = 10.1 |unit rain days = 1&nbsp;mm |Jan sun = 61.4 |Feb sun = 77.7 |Mar sun = 113.9 |Apr sun = 167.6 |May sun = 197.0 |Jun sun = 205.5 |Jul sun = 210.9 |Aug sun = 203.4 |Sep sun = 148.3 |Oct sun = 115.9 |Nov sun = 72.3 |Dec sun = 51.8 |year sun = 1625.7 |source 2 = हवामान खाते,<ref name = GreenwichStats>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/greenwich.html | title = Met Office: Climate averages 1971-2000 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101209172359/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/greenwich.html | archivedate = 2010-12-09 | publisher = [[Met Office]] | access-date = 2010-07-26 | url-status = dead }}</ref> |source 1 = [[बीबीसी]] हवामान,<ref name="AverageWeatherLondon">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://news.bbc.co.uk/weather/forecast/8?type=node&clear=ABCD&state=fo:D | title= London, Greater London: Average conditions | publisher = [[BBC Weather]] | archiveurl = http://www.webcitation.org/5wpjdyrKA | archivedate = 2011-02-28}}</ref><ref name="Met_Aug_2003_Hot_Spell">{{संकेतस्थळ स्रोत | title = August 2003 — Hot spell | दुवा = http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/interesting/aug03maxtemps.html#maxtemps10aug | publisher = [[Met Office]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110926225852/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/interesting/aug03maxtemps.html#maxtemps10aug | archivedate = 2011-09-26 | access-date = 2011-09-07 | url-status = dead }}</ref> |date=August 2010 }} == अर्थकारण == [[File:City_of_London_skyscrapers_HDR_-_2023-03-18.jpg|thumb|लंडन हे जगातील सगळ्यात मोठ्या आर्थिक केन्द्रांपैकी एक आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cityam.com/london-top-world/|title=London tops 2015 global financial centre rankings and knocks New York into second place|website=cityam.com|date=23 September 2015|access-date=12 November 2015}}</ref>]] लंडन शहराचे अर्थकारण २०१९ साली अंदाजे ५०३ अब्ज पाउंड (५३,३२,८०० कोटी रुपये इतके होती. एकूण [[युनायटेड किंग्डमचे अर्थकारण|युनायटेड किंग्डमच्या अर्थकारणातील]] चौथा भाग फक्त लंडनमध्ये होता.<ref>{{Cite web |url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/bulletins/regionaleconomicactivitybygrossdomesticproductuk/1998to2019/pdf |title=Regional economic activity by gross domestic product, UK: 1998 to 2019, UK- Office for National Statistics |first=Trevor |last=Fenton |website=ons.gov.uk}}</ref> लंडनमध्ये आर्थिक व्यवहार करणारे पाच प्रमुख भाग आहेत -- [[वेस्टमिन्स्टर (लंडन)|वेस्टमिन्स्टर]], [[केनेरी व्हार्फ]], [[कॅम्डेन (लंडन)|कॅम्डेन]] आणि [[इस्लिंग्टन]] तसेच [[लँबेथ]] आणि [[साउथवार्क]]. बृहद् लंडमधील इमारतींमधून २ कोटी २७ लाख मी^२ इतकी जागा कार्यालयांनी व्यापली आहे. लंडन शहरातील जागांच्या किमती जगातील सर्वाधिक महागड्या शहरांपैकी आहेत.<ref>{{Cite web |last=Lowe |first=Felix |date=18 February 2008 |title=Highgate Trumps Chelsea as Priciest Postcode |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/constructionandproperty/2784634/Highgate-trumps-Chelsea-as-priciest-postcode.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210102203419/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/constructionandproperty/2784634/Highgate-trumps-Chelsea-as-priciest-postcode.html |archive-date=2 January 2021 |access-date=25 March 2021 |website=[[द डेली टेलिग्राफ]]}}</ref> लंडनमधील अर्थ आणि वित्तसेवा यूकेमध्ये प्रचंड प्रमाणात परदेशी चलन आणतात. जगातील चलन उलाढालींपैकी सुमारे ३७% भाग (५०,००,०० कोटी रुपये) या शहरातून होतात.<ref>{{Cite news |date=18 September 2016 |title=London's core role in euros under spotlight after Brexit vote |work=[[Reuters]] |url=http://uk.reuters.com/article/uk-global-markets-bis-britain-idUKKCN11O0C4 |access-date=28 March 2021 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030121316/https://uk.reuters.com/article/uk-global-markets-bis-britain-idUKKCN11O0C4 |url-status=dead }}</ref> लंडन शहरात काम करणाऱ्यांपैक ८५% कर्मचारी अर्थ, वित्त किंवा संबंधित सेवाशील कंपन्यामध्ये आहेत. [[ब्रेक्झिट]]नंतर युरोपीय कंपन्यांनी [[लंडन शेर बाजार|लंडन शेर बाजारातून]] नाव काढून घेतले असले तरीही या सेवांचा प्रभाव अद्यापही आहे.<ref name=LSEExodus>{{cite news |url= https://fortune.com/2023/10/31/uk-stock-market-doom-loop-london-financial-capital/ |title=UK's stock market is in a 'doom loop' that's undermining London's status as a global financial capital, investment bank says |author=Alexandra Muller and [[Bloomberg News]] |work=Fortune |location=New York |date=31 October 2023|access-date=20 February 2024}}</ref> [[बँक ऑफ इंग्लंड]], [[लंडन शेर बाजार]] आणि [[लॉइड्स ऑफ लंडन]] ही विमा कंपनी लंडनमध्ये स्थित आहेत.<ref>{{cite book|last=Mantle|first=Jonathan|title=For Whom the Bell Tolls|url=https://archive.org/details/forwhombelltolls0000mant|url-access=registration|year=1992|publisher=Sinclair-Stevenson |location=London |isbn=9781856191524 }}</ref> [[फूट्सी १००]] या लंडन शेर बाजाराचा निर्देशांकातील ५० पेक्षा अधिक कंपन्याची तसेच युरोपमधील ५०० सगळ्यात मोठ्या कंपन्यांपैकीक १०० पेक्षा अधिक कंपन्यांची मुख्यालये लंडन शहरात आहेत..<ref name="london_113">{{Cite web|date=9 June 2009|title=London Stock Exchange|url=http://www.londonstockexchange.com/en-gb/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090609022757/http://www.londonstockexchange.com/en-gb/|archive-date=9 June 2009|access-date=27 April 2008|website=[[London Stock Exchange]]}}</ref> अर्थ आणि वित्तव्यापारावरील मोठी भिस्त असल्याने [[२००७-०८ चे आर्थिक संकट|२००७-०८ च्या आर्थिक संकटाचा]] लंडनवर भीषण परिणाम झाला होता.<ref>{{Cite news |last=Gardiner |first=Beth |date=20 January 2010 |title=The London Banking Center Is Beginning to Feel Like Itself Again. |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2010/01/21/business/global/21rglofinuk.html |url-status=live |access-date=28 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125173353/https://www.nytimes.com/2010/01/21/business/global/21rglofinuk.html |archive-date=25 January 2010}}</ref> == वस्तीविभागणी == {|class="wikitable" style="float:right; text-align:right;" |+२०२१ जनगणना - लंडनच्या वस्तीमधील इतर देशांमध्ये जन्मलेले लोक<ref>{{cite web |title=२०२१ जनगणना Bulk Data Download - TS012 Country of birth (detailed) |publisher=Durham University |url=https://www.nomisweb.co.uk/census/2021/bulk}}</ref> |- !colspan=2|जन्मदेश !! संख्या !! टक्केवारी |- !tyle=text-align:left; colspan=२|{{देशध्वज|United Kingdom}} || ५,२२३,९८६ || ५९.४ |- !style=text-align:left; colspan=२|युनायटेड किंग्डम बाहेरचे || ३,५७५,७३९ || ४०.६ |- | rowspan=11 | ||style=text-align:left;|{{देशध्वज|India}} || ३२२,६४४ || ३.७ |- | style=text-align:left;|{{देशध्वज|Romania}} || १७५,९९१ || २.० |- | style=text-align:left;|{{देशध्वज|Poland}} || १४९,३९७ || १.७ |- | style=text-align:left;|{{देशध्वज|Bangladesh}} || १३८,८९५ || १.६ |- | style=text-align:left;|{{देशध्वज|Pakistan}} || १२९,७७४ || १.५ |- | style=text-align:left;|{{देशध्वज|Italy}} || १२६,०५९ || १.४ |- | style=text-align:left;|{{देशध्वज|Nigeria}} || ११७,१४५ || १.३ |- | style=text-align:left;|{{देशध्वज|Ireland}} || ९६,५६६ || १.१ |- | style=text-align:left;|{{देशध्वज|Sri Lanka}} || ८०,३७९ || ०.९ |- | style=text-align:left;|{{देशध्वज|France}} || ७७,७१५ || ०.९ |- | style=text-align:left;|इतर || २,१६१,१७४ || २४.६ |- !colspan=२|एकूण || ८,७९९,७२५ || १००.० |} {{main|लंडनमधील वस्तीविभागणी}} [[File:Greater London population density map, 2011 census.png|thumb|upright=1.3|लंडनमधील वस्तीची दाटी]] लंडन महानगरक्षेत्र बृहद् लंडनच्या पलीकडे पसरलेले आहे. येथील एकूण लोकसंख्या २०११मध्ये ९७,८७,४२६ इतकी होती.<ref name="urbanpopulation"/> चिकटून असलेल्या शहरांसह येथील लोकसंख्या १.२-१.४ कोटी आहे<ref name=metro_area_1>{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html |title=The Principal Agglomerations of the World |website=City Population |access-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704112702/http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html |archive-date=4 July 2010 |url-status=live}}</ref> १९९१-२००१ दरम्यान ७,२६,००० लोकांनी येथे स्थलांतर केले होते.<ref name="Immigration">{{Cite web |last=Leppard |first=David |date=10 April 2005 |title=Immigration Rise Increases Segregation in British Cities |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article379434.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080211185641/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article379434.ece |archive-date=11 February 2008 |access-date=25 March 2021 |website=[[द टाइम्स]]}}</ref> लोकसंख्येनुसार लंडन १९व्या क्रमांकाचे सगळ्यात मोठे शहर आहे.<ref name=Billionaires>{{Cite news |title='Rich List' counts more than 100 UK billionaires |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-27360032 |access-date=11 May 2014 |work=BBC News |date=11 May 2014}}</ref> जगातील अतिशय दाट वस्ती असलेले {{convert|5177|PD/km2|PD/sqmi}}<ref name=Metrop/> हे शहर {{convert|1579|km2|sqmi}} मध्ये विस्तारलेले आहे. ब्रिटनमधील इतर कोणत्याही प्रदेशापेक्षा येथील वस्तीची दाटी १०पट किंवा अधिक आहे.<ref name=london_087>{{Cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/regional_snapshot/RS_Lon.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624195152/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/regional_snapshot/RS_Lon.pdf |archive-date=24 June 2008 |title=Population density of London: by London borough, 2006 |publisher=UK Statistics Authority |url-status=live}}</ref> लंडनमधील २३.१% लोक सरकारी फ्लॅटमधून भाड्याने राहतात तर ३०% लोक खाजगी घरमालकांकडून घर किंवा फ्लॅट भाड्याने घेतात. ४६.८% लोक स्वतःच्या घरात राहतात.<ref>{{Cite web |title=TS054 - Tenure - Nomis - Official Census and Labour Market Statistics |url=https://www.nomisweb.co.uk/datasets/c2021ts054 |access-date=14 January 2024 |website=nomisweb.co.uk}}</ref> शहरातील ४६.७% लोक पदवीधर आहेत तर १६.२% जेमतेम लिहू-वाचू शकतात.<ref>{{Cite web |title=TS067 - Highest level of qualification - Nomis - Official Census and Labour Market Statistics |url=https://www.nomisweb.co.uk/datasets/c2021ts067 |access-date=14 January 2024 |website=nomisweb.co.uk}}</ref> लंडनमधील ४२.९% लोक घरून काम करतात तर २०.६% लोक कार घेउन कामास जातात. ९.६% लोक रेल्वे किंवा [[लंडन अंडरग्राउंड|अंडरग्राउंडने]] कामाला जातात. २०११मध्ये ही संख्या २२.६% होती.<ref>{{Cite web |title=TS061 - Method used to travel to work - Nomis - Official Census and Labour Market Statistics |url=https://www.nomisweb.co.uk/datasets/c2021ts061 |access-date=14 January 2024 |website=nomisweb.co.uk}}</ref> जानेवारी २००५ च्या सर्वेक्षणानुसार लंडनमध्ये सुमारे ३०० वेगवेगळ्या भाषा आणि बोलीभाषा वापरल्या जात होत्या.<ref name="london_090">{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/uk/2005/jan/21/britishidentity1 |title=Every race, colour, nation and religion on earth |work=The Guardian |location=London |access-date=6 May 2008 |first=Leo |last=Benedictus |date=21 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501134732/http://www.guardian.co.uk/uk/2005/jan/21/britishidentity1 |archive-date=1 May 2011 |url-status=live}}</ref> २०२१ च्या जनगणनेनुसार ७६.४% लोकांची मातृभाषा इंग्लिश होती. [[रोमेनियन भाषा|रोमेनियन]], [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]], [[पोलिश भाषा|पोलिश]], [[बंगाली भाषा|बंगाली]] आणि [[पोर्तुगीज भाषा|पोर्तुगीझ]] या इतर बहुल प्रमाणात बोलल्या जाणाऱ्या भाषा होत्या<ref name=":8" /> === वय === २०१८मध्ये लंडनमधील लोकांचे सरासरी वय ३६.५ वर्षे होते. यूकेमध्ये हे वय ४०.३ वर्षे आहे.<ref name=":1" /> बृहद् लंडनमध्ये १४ वर्षांखालील मुले एकूण वस्तीच्या २०.६% आहेत तर खुद्द शहरात हे प्रमाण १८% आहे. हेच आकडे १४-२४ वर्षांसाठी ११.१% आणि १०.२%, २५-४४ साठी ३०.६% आणि ३९.७%, ४५-६४ साठी २४% आणि २०.४% तर ६५+ वर्षाकरता १३.६% आणि ९.३% आहेत.<ref name=":1">{{Cite web |date=20 April 2020 |title=The Age Distribution of the Population |url=https://www.trustforlondon.org.uk/data/londons-population-age/ |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702033916/https://www.trustforlondon.org.uk/data/population-age-groups/ |archive-date=2 July 2020 |access-date=27 March 2021 |website=[[Trust for London]]}}</ref> २०२१ च्या जनगणनेनुसार लंडनमधील ३५,७५,७३९ म्हणजेत ४०.६% व्यक्ती युनायटेड किंग्डमबाहेर जन्मल्या होत्या.<ref name="Census2021">{{cite news |title=International migration, England and Wales: Census 2021 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/internationalmigrationenglandandwales/census2021#:~:text=London%20has%20remained%20the%20region,had%20a%20non%2DUK%20passport |access-date=3 December 2022 |publisher=ONS}}</ref> १९७१ च्या तुलनेने ही संख्या २९ लाखांनी जास्त आहे. त्यावेळी फ्त ६,६८,३७३ व्यक्ती परदेशांत जन्मलेल्या होत्या.<ref>{{Cite web |last=UK Data Service |first=Jisc |date=21 March 2013 |title=Casweb |url=https://casweb.ukdataservice.ac.uk//index.htm |access-date=14 January 2024 |website=casweb.ukdataservice.ac.uk |language=English}}</ref> २०२१मध्ये यांपैकी ३२.१% लोक [[आशिया]]मध्ये (लंडनच्या एकूण लोकसंख्येपैकी १३%), १७.७% (७१%) [[आफ्रिका|आफ्रिकेत]] १५.५% (38.2ज्%) [[युरोप]] तर ४.२% लोक [[अमेरिका (खंड)|अमेरिका]] आणि [[कॅरिबियन]]मध्ये जन्मलेल्या होत्या.<ref name=":3">{{Cite web |title=Countries of birth - Office for National Statistics |url=https://www.ons.gov.uk/datasets/create/filter-outputs/2260f256-3757-4b75-835d-b904cb29a357 |access-date=14 January 2024 |website=ons.gov.uk}}</ref> एकूण परदेशां जन्मलेल्यांपैकी सर्वाधिक लोक [[भारत]], [[रोमेनिया]], [[पोलंड]], [[बांगलादेश]] आणि [[पाकिस्तान]]मध्ये जन्मलेल्या होत्या<ref name=":3" /> === वांशिक === २०२१ च्या जनगणनेनुसार लंडनमधील ५३.८% किंवा ८१,७३,९४१ व्यक्ती श्वेतवर्णीय होत्या. यांपैकी ३६.८% ब्रिटिश, १.८ आयरिश आणि उरलेले इतर ठिकाणचे होते..<ref name=":5">{{Cite web |title=Ethnic group - Office for National Statistics |url=https://www.ons.gov.uk/datasets/TS021/editions/2021/versions/1/filter-outputs/d2f0a39a-75b6-4995-b4bd-a5b68ff79027#get-data |access-date=5 December 2022 |website=Ons.gov.uk}}</ref> लंडनमधील २०.८% व्यक्ती पूर्ण आशियाई आणि अधिक १.४% लोक मिश्र-आशियाई वंशाचे होते. ब्रिटिश भारतीय लोकांची संख्या ७.५% किंवा दर १२ पैकी १ इतकी होती तर ब्रिटिश-पाकिस्तानी ३.७% आणि ब्रिटिश-बांगलादेशी ३.३% होते. ब्रिटिश-चिनी १.७%, ब्रिटिश-अरब १.६% आणि इतर आशियाई लोक ४.६% होते.<ref name=":5" /> २०२१मध्ये लंडनमधील १५.९% कृष्णवर्णीय किंवा मिश्र-कृष्णवर्णीय होत्या. यांपैकी आफ्रिकेतील लोक लंडनमधील एकूण लोकसंख्येच्या ७.९% होते आणि ३.९% लोक कॅरिबियनमधील होते.<ref name=":5" /> लंडनच्या वस्तीचे मिश्रण १९६० नंतर बदलले आहे. १९६१मध्ये अश्वेतवर्णीयांचे प्रमाण फक्त २.३% किंवा १,७९,१०९ इतके होते.<ref>{{Cite journal |last=Lee |first=Trevor R. |date=1973 |title=Immigrants in London: Trends in distribution and concentration 1961–71 |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/1369183X.1973.9975191 |journal=Journal of Ethnic and Migration Studies |language=en |volume=2 |issue=2 |pages=145–158 |doi=10.1080/1369183X.1973.9975191 |issn=1369-183X}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Collins |first=Charles |date=1971 |title=Distribution of Commonwealth immigrants in Greater London |url=https://www.jstor.org/stable/43617773 |journal=Ekistics |volume=32 |issue=188 |pages=12–21 |jstor=43617773 |issn=0013-2942}}</ref> १९९१मध्ये हे प्रमाण २०.२% किंवा १३,४५,११९ झाले.<ref>{{Cite web |title=1991 census - local base statistics - Nomis - Official Census and Labour Market Statistics |url=https://www.nomisweb.co.uk/datasets/lbs91 |access-date=14 January 2024 |website=nomisweb.co.uk}}</ref> २०२१मध्ये हेच प्रमाण ४६.२% झाले.<ref name=":7">{{Cite web |title=Ethnic group - Office for National Statistics |url=https://www.ons.gov.uk/datasets/TS021/editions/2021/versions/1/filter-outputs/d2f0a39a-75b6-4995-b4bd-a5b68ff79027 |access-date=14 January 2024 |website=ons.gov.uk}}</ref> === धर्म === {{Pie chart |thumb=right|caption=लंडनमधील धर्म (२०२१)<ref name=census2021>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/datasets/TS030/editions/2021/versions/1/filter-outputs/8f748994-2bd6-407c-b7f8-7f9d7fafbe6f| title=Religion |publisher=[[Office for National Statistics]] |access-date=30 November 2022}}</ref>|label1=[[ख्रिश्चन लोक|ख्रिश्चन]]|value1=40.66|color1=DodgerBlue|label2=[[निधर्मी]]|value2=27.05|color2=honeydew|label3=[[इस्लाम]]|value3=14.99|color3=Green|label4=[[हिंदू]]|value4=5.15|color4=coral|label5=[[ज्यू धर्म|ज्यू]]|value5=1.65|color5=turquoise|label6=[[शीख धर्म]]|value6=1.64|color6=yellow|label7=[[बौद्ध]]|value7=0.99|color7=goldenrod|label8=इतर|value8=0.88|color8=deeppink|label9=धर्म सांगितला नाही|value9=7.00|color9=lightgrey }} २०२१मध्ये लंडनमध्ये बव्हंश (४०.६६%) [[ख्रिश्चन]] लोक होते आणि २०.७% लोक [[निधर्मी]] होती. १५% [[मुसलमान|मुस्लिम]] होते आणि ८.५% लोकांनी त्यांचा धर्म कळवला नाही. लंडनमध्ये ५.१५% लोक [[हिंदू]] तर १.६५% [[ज्यू लोक|ज्यू]] आणि १.६४% [[शीख धर्म|शीख]] आणि १% [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] लोक होते.<ref name=census2021/><ref>{{Cite web |url= http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-286262 |title=2011 Census, Key Statistics for Local Authorities in England and Wales |publisher=Office for National Statistics |date=11 December 2012 |access-date=4 May 2013}}</ref> शहराच्या वायव्य भागातील [[हॅरो (लंडन)|हॅरो]] आणि [[ब्रेंट (लंडन)|ब्रेंट]] या बरोंमध्ये हिंदूंची मोठी वस्ती आहे. लंडनमध्ये [[बॅप्स श्री स्वामिनारायण मंदिर (लंडन)|बॅप्स श्री स्वामिनारायण मंदिर]] सह ४४ देउळे आहेत. ब्रेंटमध्ये [[नीस्डेन टेंपल]] हे मोठे देउळ आहे.<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/west_midlands/5276644.stm |title=Opening for biggest Hindu temple |work=BBC News |date=23 August 2006 |access-date=28 August 2006}}</ref><ref name=london_103>{{Cite web |url= https://www.bbc.co.uk/london/content/articles/2005/05/19/hindu_london_feature.shtml |title=Hindu London |date=6 June 2005 |work=BBC London |access-date=3 June 2006 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060218161357/http://www.bbc.co.uk/london/content/articles/2005/05/19/hindu_london_feature.shtml |archive-date=18 February 2006 |url-status=live}}</ref> [[साउथऑल]] भागात भारताबाहेरचा सगळ्यात मोठा [[गुरुद्वारा]] आहे.<ref name=london_104>{{Cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/2898761.stm |title=£17&nbsp;m Sikh temple opens |date=30 March 2003 |work=BBC News |access-date=7 June 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20071003094649/http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/2898761.stm |archive-date=3 October 2007 |url-status=live}}</ref> == वाहतूक व्यवस्था == लंडन शहर इंग्लंड व जगातील इतर शहरांसोबत विमानसेवा, [[रेल्वे]] व रस्तेमार्गांनी जोडले गेले आहे. === रेल्वे आणि भुयारी रेल्वे === ==== लंडन अंडरग्राउंड आणि डीएलआर ==== [[चित्र:Lancaster Gate tube.jpg|thumb|left|[[लंडन अंडरग्राउंड]] ही जगातील सर्वात जुनी शहरी भुयारी रेव्ले आहे.]] शहरी वाहतुकीसाठी [[लंडन अंडरग्राऊंड]] ही जगातील सर्वात जुनी व दुसरी सर्वाधिक लांबीची शहरी भुयारी रेल्वे सेवा कार्यरत आहे. २८० स्थानके जोडणाऱ्या ह्या रेल्वेचा वापर दररोज ३० लाख प्रवासी करतात. जगातील सर्वोत्तम शहरी वाहतूक असलेले शहर हा खिताब लंडनला मिळाला आहे.<ref name=london_126>{{Cite document |दुवा=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/5294790.stm |publisher=BBC News | location = London |accessdate=<!---2008-06-07---> |title=London voted best for transport |date=29 August 2006 |ref=harv }} {{WebCite|दुवा=http://www.webcitation.org/5yoJyCec1|date =19 May 2011}}</ref> ==== उपनगरी सेवा ==== [[लंडन उपनगरीय रेल्वे]] शहराजवळच्या उपनगरांना एकमेकांशी तसेच मुख्य शहराशी जोडते. या सेवेवर एकूण ३६८ स्थानके आहेत. ==== लांब पल्ल्याची आणि आंतरराष्ट्रीय सेवा ==== [[युरोस्टार]] ही [[चॅनल टनेल]]मधून धावणारी [[द्रुतगती रेल्वे]]सेवा लंडनला [[पॅरिस]] व [[ब्रुसेल्स]] शहरांशी जोडते. लंडन शहरात लांब पल्ल्याची गाड्यांची एकूण १८ [[रेल्वे स्थानक]]े आहेत. येथून ग्रेट ब्रिटनमधील सर्व शहरे जोडलेली आहेत. === रस्ते आणि महामार्ग === लंडनमधील बव्हंश वाहतूक सार्वजनिक प्रवासीसेवेवर होते तर उपनगरांमध्ये कारने प्रवास सर्रास होतो. लंडन शहराभोवती ४ वेगवेगळे वर्तुळाकार मार्ग आहेत - [[इनर रिंग रोड (लंडन)|इनर रिंग रोड]], [[नॉर्थ सर्क्युलर रोड (लंडन)|नॉर्थ]] आणि [[साउथ सर्क्युलर रोड (लंडन)|साउथ सर्क्युलर रोड]] तसेच [[एम२५ (ग्रेट ब्रिटन)|एम२५]]. या रस्त्यांना छेद देणारे थेट रस्ते शहराच्या मध्याकडे जातात. तरीही अगदी शहरमध्यात जाणारे रस्ते अभावानेच आहेत. {{convert|117|mi|adj=off|flip=yes}} लांबीचा एम२५ हा युरोपातील दुसऱ्या क्रमांकाचा वर्तुळाकार महामार्ग आहे.<ref>{{Cite web |publisher=Highways Agency |date=25 June 2018 |url=http://www.highways.gov.uk/our-road-network/our-network/key-roads/m25/ |access-date=25 June 2018 |title=M25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180626030215/http://www.highways.gov.uk/our-road-network/our-network/key-roads/m25/ |archive-date= 26 June 2018 |url-status=dead}}</ref> [[ए१ रोड (ग्रेट ब्रिटन)|ए१ रस्ता]] मोटरवे लंडनला [[लीड्स]] तर [[एम१ मोटरवे]] [[न्यूकॅसल अपॉन टाईन|न्यूकॅसल अपॉन टाइन]] मार्गे [[एडिनबरा|एडिनबरा]]ला जोडतो.<ref>{{Cite web|url=https://www.sabre-roads.org.uk/roadlists/f99/1.shtml|title=SABRE - Road Lists - The First 99 - A1|website=Sabre-roads.org.uk|access-date=14 June 2023|archive-date=15 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115121242/https://www.sabre-roads.org.uk/roadlists/f99/1.shtml|url-status=dead}}</ref> [[File:16-11-16-Glasgow street scene-RR2 7280 (cropped).jpg|thumb|left|लंडनमध्ये [[हॅकनी कॅरेज]] (काळी कॅब) सगळीकडे दिसतात. १९४८पासून या गाड्या काळ्या रंगाच्या [[ऑस्टिन एफएक्स३]] प्रकारच्या असतात.]] लंडनमध्ये टॅक्सीसेवा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहेत. काळ्या रंगाच्या या गाड्या लंडनच्या कानाकोपऱ्यातून दिसतात. [[बीबीसी]]नुसार काळ्या कॅब आणि लाल दुमजली बस आणि त्यांच्याबद्दलच्या अनेक कथा लंडनमधील परंपरांमध्ये खोलपणे निगडीत आहेत.<ref name="London traditions"/> [[ऑस्टिन मोटर कंपनी]]ने [[हॅकनी कॅरेज]] १९२९पासून बनविणे सुरू केले. १९४८मध्ये [[ऑस्टिन एफएक्स३]] आणि १९५८मध्ये [[ऑस्टिन एफएक्स४]] तर अलीकडे [[लंडन टॅक्सीज इंटरनॅशनल कंपनी]]चे [[टीएक्स२]] आणि [[टीएक्स४]] हे प्रकार रस्त्यावर दिसतात. या गाड्या सहसा काळ्या रंगाच्या असतात तर काहींवर इतर रंगाच्या किंवा जाहिराती असतात.<ref>{{cite news |title=THE RULES: Why can London taxis choose to display advertising livery, but minicabs can't? |url=https://www.taxi-point.co.uk/post/the-rules-why-can-london-taxis-choose-to-display-advertising-livery-but-minicabs-can-t |access-date=18 May 2024 |agency=Taxi point}}</ref> लंडनमधील वाहतूकीची कोंडी कुप्रसिद्ध आहे. २००९मध्ये गर्दीच्या वेळी शहरातून जाणाऱ्या कारचा सरासरी वेग फक्त १७.१ किमी/तास (१०.६ मैल/तास) इतका होता.<ref>{{Cite news |last1=Mulholland |first1=Hélène |title=Boris Johnson mulls 'intelligent' congestion charge system for London |url= http://www.guardian.co.uk/politics/2009/mar/16/boris-johnson-congestion-charge |work=The Guardian |location= London |date=16 March 2009}}</ref> २००३ पासून शहरमध्यात जाणाऱ्या खाजगी गाड्यांकडून [[लंडन कंजेशन चार्ज|कोंडी टोल]] घेतला जातो.<ref>{{Cite web |url= http://theconversation.com/london-congestion-charge-what-worked-what-didnt-what-next-92478 |title=London congestion charge: what worked, what didn't, what next |last=Badstuber |first=Nicole |website=The Conversation |date=2 March 2018 |access-date=28 April 2020}}</ref> शहरमध्यात राहणाऱ्यांना यात मोठी सवलत असते.<ref>{{Cite web |url=https://www.roadtraffic-technology.com/projects/congestion/ |title=Central London Congestion Charging, England |website=Verdict Traffic |access-date=28 April 2020 |archive-date=2023-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519182110/https://www.roadtraffic-technology.com/projects/congestion/ |url-status=dead }}</ref> काही वर्षांमध्ये शनि-रविवार सोडून शहरमध्यात जाणाऱ्या गाड्यांच्या संख्येत १,९५,००० वरून १,२५,००० इतकी कमी झाली<ref>Table 3 in Santos, Georgina; Button, Kenneth; Noll, Roger G. "London Congestion Charging/Comments." Brookings-Wharton Papers on Urban Affairs.15287084 (2008): 177,177–234.</ref> लंडनच्या बससेवेत ९,३०० वाहने आहेत आणि ही सेवा २४ तास उपलब्ध असते. ही सेवा ६७५ मार्गांवरील १९,००० बसथांब्यांवर उपलब्ध आहे.<ref name="Buses">{{Cite web |title=What we do – Buses |url= http://www.tfl.gov.uk/corporate/about-tfl/what-we-do/buses |publisher= Transport for London |access-date=5 April 2014}}</ref> २०१९मध्ये लंडनच्या बसमधून २ अब्ज लोकांनी प्रवास केला होता.<ref>{{Cite web |date=28 October 2020 |title=Annual bus statistics: England 2019/20 |url= https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/929992/annual-bus-statistics-year-ending-march-2020.pdf |access-date=25 March 2021 |publisher=Department for Transport |page=2}}</ref> २०१०पासून या सेवेने सरासरी वार्षिक १.२ अब्ज पाउंड (१०८ अब्ज रुपये) कमावले आहेत.<ref>{{Cite web |date=24 March 2021 |title=Government support for the bus industry and concessionary travel (England) (BUS05) |url= https://www.gov.uk/government/statistical-data-sets/bus05-subsidies-and-concessions |access-date=26 March 2021 |website=GOV.UK |type=BUS0501: Operating revenue for local bus services by revenue type, by metropolitan area status: England (ODS, 34.7KB)}}</ref> [[चित्र:LT3 (10288453965).jpg|200px|इवलेसे|उजवे|लंडनमधील प्रसिद्ध डबल-डेकर बस]] लंडनची दुमजली (डबल-डेकर) बस ही शहराचे ओळख आहे. १९४७मध्ये पहिल्यांदा [[एईसी रीजंट ३ आरटी]] प्रकारच्या या बसेस धावल्या. त्यानंतर [[एईसी रूटमास्टर]] हा प्रकार वापरला गेला.<ref>{{cite book |last1=Blake |first1=Jim |title=London Transport Buses in the 1960s |date=2022 |publisher=Pen & Sword Books |page=9}}</ref> [[व्हिक्टोरिया कोच स्टेशन]] लंडनला ये-जा करणाऱ्या लांब पल्ल्याच्या बसचे मुख्य स्थानक आहे. १९३२मध्ये सुरू झालेल्या या स्थानकाचे १९७०मध्ये [[राष्ट्रीयीकरण]] झाले आणि नंतर ते लंडन ट्रान्सपोर्टने (आताचे ट्रान्सपोर्ट फॉर लंडन) सरकारकडून विकत घेतले. येथून दर वर्षी १ कोटी ४० लाख प्रवासी यूके आणि [[युरोप]]मधील अनेक शहरांना ये-जा करतात.<ref>{{cite press release |title=Victoria Coach Station to remain major coach hub |url= https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2019/august/victoria-coach-station-to-remain-major-coach-hub |date=23 August 2019 |access-date=11 June 2022 |publisher= Transport for London}}</ref> === विमानवाहतूक === लंडन महानगराला [[लंडनमधील विमानतळ|सहा विमानतळ]] सेवा पुरवतात. हा विमानतळ महानगराच्या चार कोपऱ्यांमध्ये प्रत्येकी एक, शहरमध्याजवळ एक आणि पश्चिमेस मुख्य आंतरराष्ट्रीय विमानतळ असे पसरलेले आहेत. * [[हिलिंग्डन]] ह्या बरोमध्ये स्थित असलेला [[लंडन हीथ्रो विमानतळ]] हा युनायटेड किंग्डममधील सर्वात मोठा व आंतरराष्ट्रीय प्रवासी वाहतूकीच्या दृष्टीने जगातील सर्वात वर्दळीचा [[विमानतळ]] आहे. * [[गॅटविक विमानतळ]] हा येथील दुसरा एक महत्त्वाचा विमानतळ आहे. * [[लंडन स्टॅनस्टेड विमानतळ|लंडन स्टॅनस्टेड]], [[लंडन लुटॉन विमानतळ|लंडन लुटॉन]] आणि [[लंडन सिटी विमानतळ|लंडन सिटी]], [[लंडन साउथएंड विमानतळ|लंडन साउथएंड]] हे इतर चार विमानतळ आहेत. === फेरी सेवा === लंडनमध्ये [[थेम्स नदी]]वर [[थेम्स क्लिपर]] नावाच्या बोटींमधून फेरीसेवा उपलब्ध आहे. ही सेवा रोजंदारीच्या प्रवाशांसाठी तसेच पर्यटकांसाठी वापरल्या जातात.<ref>{{Cite book |last=Steves |first=Rick|title=Rick Steves England |date=17 March 2020 |publisher=Avalon Publishing |isbn=978-1-64171-237-8 |language=en}}</ref> [[केनेरी व्हार्फ]], [[लंडन ब्रिज]], [[बॅटरसी पॉवर स्टेशन]] आणि [[लंडन आय]] सह अनेक धक्क्यांवरून ही सेवा गर्दीच्या वेळी दर २० मिनिटांनी तर इतर वेळी अधिक वेळेने सुटतात.<ref>{{Cite web |year=2021 |title=Commute Through London – Uber Boat by Thames Clippers |url=https://www.thamesclippers.com/commuters/commute-by-river |access-date=26 March 2021 |website=thamesclippers.com |language=en-GB}}</ref> [[वूलविच फेरी]] ही फेरी सेवा [[नॉर्थ सर्क्युलर रोड|नॉर्थ]] आणि [[साउथ सर्क्युलर रोड]] या महामार्गांना नदीमार्गे जोडते.<ref>{{Cite web |date=16 April 2013 |title=Woolwich Ferries celebrate 50 years of service |url=http://www.tfl.gov.uk/corporate/media/newscentre/archive/27762.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922034512/http://www.tfl.gov.uk/corporate/media/newscentre/archive/27762.aspx |archive-date=22 September 2013 |access-date=26 March 2021 |website=[[Transport of London]]}}</ref> == लोकजीवन आणि संस्कृती == === संगीत === पश्चिमात्य [[शास्त्रीय संगीत|शास्त्रीय]] व [[रॉक संगीत]]ाच्या इतिहासात लंडनला मानाचे स्थान आहे. अनेक ऐतिहासिक संगीत विद्यालये व संस्था लंडन शहरात आहेत. लंडन [[सिंफनी]] [[ऑर्केस्ट्रा]] हा नावाजलेला संगीतचमू लंडनच्या बार्बिकन सेंटरमध्ये भरतो. [[बीटल्स]], [[द रोलिंग स्टोन्स]], [[पिंक फ्लॉइड]], [[क्वीन (बँड)|क्वीन]] हे जगातील सर्वात लोकप्रिय बँड लंडनमध्येच स्थापण्यात आले. तसेच [[एल्टन जॉन]], [[डेव्हिड बोवी]], [[जॉर्ज मायकल]], [[एमी वाइनहाऊस]] इत्यादी प्रसिद्ध गायक व संगीतकार लंडनचे रहिवासी होते. === बागबगीचे === सुमारे ३५,००० एकर (१४,१६४ हेक्टर) विस्ताराचे बगीचे असलेले लंडन हे युरोपमधील सगळ्यात हरित शहरांपैकी एक आहे.<ref>{{Cite web |last=McGlone |first=Conor |date=9 July 2013 |title=London 'greenest city' in Europe |url=https://www.edie.net/news/6/London--greenest-city--in-Europe-/ |access-date=27 March 2021 |website=edie.net |language=en}}</ref> ==== शाही बगीचे ==== [[File:Hyde Park London from the air.jpg|thumb|upright=1.1|१६३७मध्ये तयार केलेले [[हाइड पार्क]] आणि जवळील [[केन्सिंग्टन गार्डन्स]] हे बगीचे]] शहरमध्यातील [[हाइड पार्क]], [[केन्सिंग्टन गार्डन्स]] आणि [[रीजंट्स पार्क]] हे मोठे बगीचे आठ [[शाही बगीचे (इंग्लंड)|शाही बगीच्यांपैकी]] सगळ्यात मोठे आहेत.<ref>{{Cite web |url=http://www.royalparks.org.uk/parks/kensington_gardens/ |title=Kensington Gardens |year=2008 |publisher=The Royal Parks |access-date=26 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527231143/http://www.royalparks.org.uk/parks/kensington_gardens/ |archive-date=27 May 2010 |url-status=dead }}</ref> हाइड पार्कमध्ये क्रीडास्पर्धा होतात तसेच खुल्या आवारातील संगीतसमारंभही होतात. [[रीजंट्स पार्क]]मध्ये [[लंडन झू]] हे जगातील सगळ्यात जुने शास्त्रीय पद्धतीने चालविलेले प्राणी संग्रहालय आहे. [[मदाम तुसॉचे मेण पुतळे]] येथून जवळच आहेत.<ref name=Tussauds>{{Cite web |title=Madame Tussauds, London |url=http://www.tourist-information-uk.com/madame-tussauds.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427094710/http://www.tourist-information-uk.com/madame-tussauds.htm |archive-date=27 April 2011 |access-date=26 March 2021 |publisher=Madame Tussauds}}</ref><ref>{{Cite book |last=Mills |first=David |title=Dictionary of London Place Names |publisher=[[ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस]] |year=2001 |isbn=9780192801067 |oclc=45406491}}</ref> हाइड पार्कपासून जवळच [[ग्रीन पार्क (लंडन)|ग्रीन पार्क]] आणि [[सेंट जेम्स पार्क]] हे दोन इतर शाही बगीचे आहेत.<ref>{{Cite web |year=2008 |title=Green Park |url=http://www.royalparks.org.uk/parks/green_park/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090904010152/http://www.royalparks.org.uk/parks/green_park/about.cfm|archive-date=4 September 2009 |access-date=26 March 2021 |publisher=The Royal Parks}}</ref> शहरमध्याबाहेर [[ग्रीनविच पार्क]] शहराच्या आग्नेयेस, बुशी पार्क आणि [[रिचमंड पार्क]] हे नैऋत्येस असे उरलेले शाही बगीचे आहेत. हॅम्प्टन कोर्ट पार्क हा राजमहालाभोवतीचा बगीचा ही शहरमध्याबाहेर आहे.<ref>{{Cite web |url=http://www.richmond.gov.uk/home/services/leisure_and_culture/parks_and_open_spaces/park_details.htm?parkId=268 |title=Park details – Hampton Court |publisher=London Borough of Richmond upon Thames |access-date=26 August 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150826172424/http://www.richmond.gov.uk/home/services/leisure_and_culture/parks_and_open_spaces/park_details.htm?parkId=268 |archive-date=26 August 2015}}</ref> ==== इतर मोठे बागबगीचे ==== [[हॅम्पस्टेड हीथ]] हा मोठा बगीचा शहराजवळ आहे. येथील तळ्याजवळ अनेकदा खुले पाश्चात्य शास्त्रीय संगीताच्या मैफली होतात.<ref>{{Cite web |url=http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.00100200800k00800f |title=Kenwood House |publisher=English Heritage |access-date=26 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305202033/http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.00100200800k00800f |archive-date=5 March 2010 |url-status=live}}</ref> रिचमंड पार्क जवळील [[क्यू गार्डन्स]]मध्ये जगातील सगळ्यात मोठा झाडे-झुडपे व वेलींचा संग्रह आहे. लंडनमधील बगीचे २००३पासून [[युनेस्को जागतिक वारसा स्थान|युनेस्को जागितक वारसास्थळ]] घोषित केले गेले.<ref>{{Cite web |url=http://www.kew.org/ksheets/pdfs/k16kewhistory.pdf |title=Kew, History & Heritage |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=24 January 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080829192523/http://www.kew.org/ksheets/pdfs/k16kewhistory.pdf |archive-date=29 August 2008}}</ref> लंडनचे बरो आपल्या प्रदेशांमधील बागांचे नियोजन व सांभाळ करतात. व्हिक्टोरिया पार्क, बॅटरसी पार्क आणि एपिंग फोरेस्ट हे शहरी वन यांत मोडतात.<ref name=Epping>{{Cite web |url=http://217.154.230.195/NR/rdonlyres/A3CB6563-4D0D-4C35-AC7F-818C28306E79/0/OS_EF_Dogs.pdf |title=Epping Forest You & Your Dog |website=brochure |publisher=City of London |access-date=13 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110704191340/http://217.154.230.195/NR/rdonlyres/A3CB6563-4D0D-4C35-AC7F-818C28306E79/0/OS_EF_Dogs.pdf |archive-date=4 July 2011}}</ref><ref>{{Cite web |author=Ramblers |url=http://www.ramblers.org.uk/info/parks/name/c/corporationoflondon.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029232404/http://www.ramblers.org.uk/info/parks/name/c/corporationoflondon.htm |url-status=dead |archive-date=29 October 2008 |title=Corporation of London Open Spaces |publisher=Ramblers |access-date=12 December 2011}}</ref> ==== चालणे ==== [[File:Horse Ride, Wimbledon Common - geograph.org.uk - 692221.jpg|thumb|[[विंबल्डन कॉमन्स]]मधील चालण्याचा व घोडेसवारीसाठीचा रस्ता]] लंडनमध्ये चालणे हा व्यायाम आणि मनोरंजनाचा लोकप्रिय प्रकार आहे. [[विंबल्डन कॉमन्स]], [[एपिंग फॉरेस्ट]], [[हॅम्प्टन कोर्ट पार्क]] आणि अनेक बगीचे तसेच कालवे आणि वापरात नसलेल्या रेल्वेमार्गांवरून चालत फिरणे हे लंडनवासीयांचा आवडता छंद आहे.<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.innerlondonramblers.org.uk/ideasforwalks.html |title=Inner London Ramblers – Walk Ideas |first=Phil |last=Marson |website=innerlondonramblers.org.uk |access-date=2024-07-09 |archive-date=2020-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201119050940/https://www.innerlondonramblers.org.uk/ideasforwalks.html |url-status=dead }}</ref> [[थेम्स नदी]]काठचा [[थेम्स पाथ]] आणि [[वाँडल नदी]]काठचा [[वाँडल ट्रेल]] हे चालण्याचे रस्ते लंडनमधून जातात.<ref>{{Cite web |url=http://www.sustrans.org.uk/ncn/map/route/wandle-trail |title=Wandle Trail – Map |website=Sustrans}}</ref> === साहित्य, चित्रपट, दूरचित्रवाणी === लंडनमध्ये [[चार्ल्स डिकन्स]], सर [[आर्थर कॉनन डॉइल]], [[व्हर्जिनिया वूल्फ]] आणि [[रॉबर्ट लुई स्टीवन्सन]] यांसह अनेक ख्यातनाम लेखकांनी आपले लेखन केले होते. लंडनमध्ये कथानक असलेल्या प्रसिद्ध साहित्यकृतींमध्ये [[जेफ्री चॉसर]]च्या [[कँटरबरी टेल्स]], डिकन्सची [[अ टेल ऑफ टू सिटीझ]], डॉइलचे [[शेरलॉक होम्स]] कथासंच यांसह अनेकांचा समावेश आहे. [[File:London July 2010 (4818942309).jpg|thumb|डावे|upright=1.15|[[लीस्टर स्क्वेर]] चौकातील [[ओडिऑन लक्स लीस्टर स्क्वेर]] या चित्रपटगृहात अनेक चित्रपटांचे पहिले प्रदर्शन होते.]] लंडनमध्ये आणि लगतच्या भागांमध्ये अनेक चित्रीकरण स्टुडियो आहेत. [[पाइनवूड स्टुडियोझ|पाइनवूड]], [[एल्सट्री स्टुडियोझ|एल्सट्री]], [[ईलिंग स्टुडियोझ|ईलिंग]], [[विकेनहॅम स्टुडियोझ|विकेनहॅम]] तसेच [[वॉर्नर ब्रदर्स लीव्सडेन|वॉर्नर ब्रदर्सच्या]] या स्टुडियोंमधून [[जेम्स बाँड चित्रपटशृंखला|जेम्स बाँड]] आणि [[हॅरी पॉटर (चित्रपट शृंखला)|हॅरी पॉटर शृंखलांसह]] अनेक नामवंत चित्रपटांचे चित्रीकरण झाले.<ref>{{cite news |title=The Harry Potter economy |url=https://www.economist.com/christmas-specials/2009/12/17/the-harry-potter-economy |access-date=8 July 2022 |newspaper=The Economist}}</ref><ref name="filmlondon">{{Cite web |url=http://filmlondon.org.uk/studio-contacts |title=Film London – studio contacts |website=Filmlondon.org.uk |access-date=27 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810011712/http://filmlondon.org.uk/studio-contacts |archive-date=10 August 2017 |url-status=dead}}</ref> येथे विशेष दृष्य परिणाम तयार करणाऱ्या [[इमॅजिनेरियम स्टुडियोझ|इमॅजिनेरियम]], [[फ्रेमरस्टोन]] सारख्या अनेक कंपन्या आहेत.<ref>{{cite news |title=The UK's VFX Industry: In Profile|url=https://www.ukscreenalliance.co.uk/subpages/the-uks-vfx-industry-in-profile/ |access-date=7 July 2022 |work=UK Screen Alliance}}</ref><ref>{{cite web |title=Who We Are |url=http://www.theimaginariumstudios.com/who-we-are |website=The Imaginarium Studios |access-date=5 October 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031092554/http://www.theimaginariumstudios.com/who-we-are |archive-date=31 October 2012}}</ref> लंडनमध्ये [[ऑलिव्हर ट्विस्ट (१९४८ चित्रपट)|ऑलिव्हर ट्विस्ट]], [[स्क्रूज (१९५१ चित्रपट)|स्क्रूज]], [[पीटर पॅन (१९५३ चित्रपट)|पीटर पॅन]], [[माय फेर लेडी (चित्रपट)|माय फेर लेडी]], [[अ क्लॉक वर्क ऑरेंज]], [[नॉटिंग हिल]], [[द किंग्स स्पीच]] सारख्या अनेक चित्रपटांचे कथानक आहे. यांशिवाय १९५० च्या दशकातील सर [[अॅलेक गिनेस]]चे विनोदी चित्रपट, [[माँटी पायथॉन चित्रपट शृंखला|माँटी पायथॉन शृंखला]], आणि [[रिचर्ड कर्टिस]]चे अनेक चित्रपट लंडनमध्ये घडतात. लंडनमधील प्रमुख चित्रपट व्यक्तिमत्त्वांमध्ये [[चार्ली चॅप्लिन]], [[आल्फ्रेड हिचकॉक]], [[मायकेल केन]], [[जुली अँड्रुझ]], [[पीटर सेलर्स]], [[गॅरी ओल्डमन]], [[एमा थॉम्पसन]], [[गाय रिची]], [[क्रिस्टोफर नोलन]], [[ॲलन रिकमन]], [[ज्यूड लॉ]], [[हेलेना बॉनहॅम कार्टर]], [[इद्रिस अल्बा]], [[डॅनियल रॅडक्लिफ]], [[कीरा नाइटली]], [[देव पटेल]], [[टॉम हॉलंड]], [[डॅनियल डे-लुइस]] यांचा समावेश आहे. १९४९पासून [[बाफ्टा पुरस्कार|बॅफ्टा पुरस्कार]] हे ब्रिटिश अकादमी द्वारा दिले जातात..<ref>{{cite web |url=https://heritage.bafta.org/moment/1971/the-fellowship-baftas-top-prize/60 |publisher=BAFTA |access-date=19 June 2023 |title=The Fellowship: BAFTA's top prize |archive-date=13 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513071405/https://heritage.bafta.org/moment/1971/the-fellowship-baftas-top-prize/60 |url-status=live}}</ref> १९५७पासून [[बीएफआय लंडन चित्रपट महोत्सव]] दर ऑक्टोबरमध्ये भरतो.<ref>{{cite magazine|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|url=https://variety.com/2020/film/global/kate-winslet-saoirse-ronan-london-film-festival-1234748238/|title=Saoirse Ronan, Kate Winslet Drama 'Ammonite' to Close BFI London Film Festival|date=26 August 2020|access-date=8 July 2022}}</ref> लंडन हे दूरचित्रवाणी कार्यक्रमांच्या निर्माणाचे मोठे केन्द्र आहे. येथे [[टेलिव्हिजन सेंटर (लंडन)|टेलिव्हिजन सेंटर]], [[आयटीव्ही]], [[स्काय कॅम्पस|स्काय]] आणि [[फाउंटन स्टुडियोझ]] सारखी निर्माणगृहे आहेत. [[पॉप आयडॉल]], [[द एक्स फॅक्टर (दूरचित्रवाणी कार्यक्रम)|द एक्स फॅक्टर]], [[ब्रिटन्स गॉट टॅलेन्ट]] सारखे अनेक लोकप्रिय कार्यक्रम येथून सुरू झाले. कालांतराने हे कार्यक्रम जगातील अनेक देशांतून सुरू केले गेले.<ref>{{cite news |title=The scribbled note that changed TV |url=https://www.theguardian.com/media/2009/oct/26/x-factor-cowell-fuller |access-date=4 October 2019 |newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{cite news|url=https://variety.com/2015/tv/spotlight/itv-simon-cowell-talks-strong-ties-with-brit-broadcaster-1201467913/|title=ITV: Simon Cowell Talks Strong Ties With Brit Broadcaster|publisher=Variety|date=7 April 2015}}</ref> [[बेनी हिल]]चे विनोदी कार्यक्रम, [[रोवन ॲटकिन्सन]]ची [[मिस्टर बीन]] शृंखला, [[साशा बॅरन कोहेन]]चा [[डा अली जी शो]], [[ईस्टएंडर्स (दूरचित्रवाणी कार्यक्रम)|ईस्टएंडर्स]] हे कार्यक्रम लंडनमधून प्रसारित झाले.<ref>{{cite news |title=Da Ali G Show (TV Series) |url=https://www.radiotimes.com/programme/b-zteorv/da-ali-g-show/ |access-date=8 July 2022 |work=Radio Times}}</ref><ref>{{cite news |title=EastEnders Episode 1, 19/02/1985|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b053l8b7 |access-date=28 June 2023|agency=BBC}}</ref> ==== मनोरंजन ==== मनोरंजन हे लंडन शहराच्या संस्कृती आणि अर्थकारणाचा मोठा हिस्सा आहे. यूकेच्या एकूण मनोरंजन अर्थार्जनाचा चौथा भाग फक्त लंडनमध्ये आहे.<ref>{{Cite web |title=Mayor of London – Spending Time: Londons Leisure Economy |url=http://www.london.gov.uk/mayor/economic_unit/spending_time.jsp |archive-url= https://web.archive.org/web/20031219084151/http://www.london.gov.uk/mayor/economic_unit/spending_time.jsp |url-status=dead |archive-date=19 December 2003 |website=london.gov.uk |access-date=30 September 2015}}</ref> येथे जगातील कोणत्याही शहरापेक्षा मोठा नाटके बघणारा प्रेक्षकवर्ग आहे<ref>{{Cite news |title=Study puts London ahead of New York as centre for theatre |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/54e31212-17f1-11e4-b842-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/54e31212-17f1-11e4-b842-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |work=Financial Times |location= London |date=30 July 2014 |access-date=30 September 2015 |first=James |last=Pickford}}</ref> तसेच सर्वाधिक विनोदी कथाकथनाचे कार्यक्रम येथे होतात.<ref>{{Cite web |title=20 facts about London's culture {{!}} London City Hall |url=https://www.london.gov.uk/priorities/arts-culture/promoting-arts-culture/20-facts-about-london-s-culture |website=London.gov.uk |access-date=30 September 2015 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20151001092404/https://www.london.gov.uk/priorities/arts-culture/promoting-arts-culture/20-facts-about-london-s-culture |archive-date=1 October 2015}}</ref> लंडन शहरापासून ३२ किमी अंतरात यूकेमधील तीन मोठे मनोरंजन स्थळे- [[थॉर्प पार्क]], [[चेसिंग्टन वर्ल्ड ऑफ अॅडव्हेंचर्स]] आणि [[लेगोलँड विंडसर रिसॉर्ट]] - आहेत.<ref>{{cite news |title=The best theme parks near London |url=https://www.timeout.com/london/things-to-do/best-theme-parks-in-and-around-london |access-date=5 January 2024 |work=Time Out}}</ref> === संग्रहालये, पुस्तकालये, कलादालने === [[File:Kensington Museums aerial 2011 b.jpg|thumb|upright=1.1|[[आल्बर्टोपोलिस]] मध्ये [[आल्बर्ट मेमोरियल]], [[रॉयल आल्बर्ट हॉल]], [[रॉयल जिओग्राफिकल सोसायटी]], [[रॉयल कॉलेज ऑफ आर्ट]], [[व्हिक्टोरिया अँड आल्बर्ट म्युझियम]], [[प्राकृतिक इतिहास संग्रहालय (लंडन)|प्राकृतिक इतिहास संग्रहालय]], [[इंपिरियल कॉलेज लंडन|इंपिरियल कॉलेज]], [[रॉयल कॉलेज ऑफ म्युझिक]] आणि [[विज्ञान संग्रहालय (लंडन)|विज्ञान संग्रहालय]] अशी अनेक संग्रहालये आणि कलासंस्था आहेत.]] लंडनमध्ये [[लंडनमधील संग्रहालये|अनेक संग्रहालये]] आणि कलादालने आहेत. यांतील अनेकांमध्ये मोफत प्रवेश आहे. १७५३मध्ये स्थापन झालेले [[ब्रिटिश म्युझियम]] येथील सगळ्यात जुने आहे..<ref>{{Cite web|title=The Life and Curiosity of Hans Sloane|url=https://www.bl.uk/events/the-life-and-curiosity-of-hans-sloane|access-date=27 March 2021|website=The British Library|archive-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119150309/https://www.bl.uk/events/the-life-and-curiosity-of-hans-sloane|url-status=dead}}</ref> येथे जगभरातील ७० लाख पेक्षा अधिक वस्तू ठेवलेल्या आहेत. १८२४मध्ये [[नॅशनल गॅलेरी]] हे कलादालन सुरू झाले. [[ट्रफालगार स्क्वेर]]मध्ये असलेल्या या दालनात मुख्यत्वे पाश्चात्य चित्रकलेचे प्रदर्शन आहे.<ref>{{citation |last= Liscombe |first= R. W.|year= 1980|title= William Wilkins, 1778–1839 |place= Cambridge |publisher= Cambridge University Press|pages=180–82 }}</ref> [[ब्रिटिश लायब्ररी]] ही जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे पुस्तकालय आहे. [[युनायटेड किंग्डम]]चे राष्ट्रीय पुस्तकालय असलेल्या या संस्थेच्या जगभर अनेक शाखा आहेत.<ref>{{Cite web |last=Sen Nag |first=Oishimaya |date=5 March 2018 |title=The Largest Libraries In The World |url=https://www.worldatlas.com/articles/5-largest-libraries-in-the-world.html |access-date=30 March 2021 |website=World Atlas |language=en-US}}</ref> [[वेलकम लायब्ररी]], [[डेना लायब्ररी अँड रीसर्च सेंटर]], [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स|लंडन स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्स]] मधील [[ब्रिटिश लायब्ररी ऑफ पोलिटिकल अँड इकोनॉमिक सायन्स]], [[इंपिरियल कॉलेज (लंडन)|इंपिरियल कॉलेज]] मधील [[अब्दुस सलाम लायब्ररी]], [[किग्स कॉलेज]] मधील [[मॉघन लायब्ररी]] आणि [[युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडन]] मधील [[सेनेट हाउस लायब्ररी]] ही लंडनमधील इतर मोठी संग्रहालये आहेत.<ref>{{Cite news |last=Bayley |first=Sian |date=21 February 2019 |title=Best libraries in London: The V&A, British Library, Wellcome Trust, BFI and more |work=Evening Standard |url=https://www.standard.co.uk/futurelondon/culturecity/best-libraries-in-london-wellcome-trust-british-library-canada-water-victoria-and-albert-guildhall-a4072696.html |access-date=26 March 2021}}</ref> == प्रसारमाध्यमे == [[File:Broadcasting House 20160816.jpg|thumb|upright|उजवे|[[बीबीसी]]चे मुख्यालय [[ब्रॉडकास्टिंग हाउस]]मध्ये आहे.]] लंडनमध्ये [[ब्रिटिश ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन]], [[आयटीव्ही]], [[चॅनल ४ (युके)|चॅनल ४]], [[चॅनल ५ (युके)|चॅनल ५]], [[स्काय यूके|स्काय]] यांसह अनेक मोठ्या आणि जगभर व्याप असलेल्या मीडिया कंपन्या स्थित आहेत.<ref name="london_114">{{Cite web |url= http://www.cityoflondon.gov.uk/NR/rdonlyres/2CAE66FB-2DD5-41A5-B916-8FFC37276059/0/BC_RS_lpuk_0511_FR.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20060525075622/http://www.cityoflondon.gov.uk/NR/rdonlyres/2CAE66FB-2DD5-41A5-B916-8FFC37276059/0/BC_RS_lpuk_0511_FR.pdf |url-status=dead |archive-date=25 May 2006 |title=London's Place in the UK Economy, 2005–6 |date=November 2005 |website=Oxford Economic Forecasting on behalf of the Corporation of London |page=19 |access-date=19 June 2006}}</ref> [[द टाइम्स]] या १७८५पासून प्रकाशित होणाऱ्या वृत्तपत्रासह देशातील सगळी मोठी प्रकाशनगृहे येथील [[फ्लीट स्ट्रीट]] भागात आहेत.<ref>{{cite book |last1=Solesbury |first1=William |title=World Cities, City Worlds |date=2018 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |page=5}}</ref> [[डब्ल्यूपीपी (कंपनी)|डब्ल्यूपीपी]] ही जगातील सगळ्यात मोठी जाहिरात कंपनीचे मुख्यालय येथे आहे.<ref>{{cite news |title=The world's biggest ad agency is going all in on AI with Nvidia's help |url=https://edition.cnn.com/2023/05/29/tech/nvidia-wpp-ai-advertising/index.html |access-date=21 March 2024 |publisher=CNN}}</ref> == शिक्षण == [[चित्र:University College London -quadrant-11Sept2006 (1).jpg|डावे|thumb|[[युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडन]] ही [[लंडन विद्यापीठ]]ाची एक शाखा आहे.]] लंडन हे उच्च शिक्षणासाठीचे जगातील एक महत्त्वाचे केंद्र आहे. लंडन महानगरामध्ये एकूण ४३ (युरोपात सर्वाधिक) [[विद्यापीठ]]े आहेत. २००८ साली ४.१२ लाख विद्यार्थी लंडनमधील विद्यापीठांमध्ये शिक्षण घेत होते. १.२५ लाख विद्यार्थिसंख्या असलेला [[लंडन विद्यापीठ]] हा युरोपातील सर्वात मोठा विद्यापीठसमूह आहे. लंडन विद्यापीठामध्ये १९ स्वतंत्र उप-विद्यापीठे व १२ संशोधन संस्था आहेत. अनेक अहवालांनुसार, [[युनिव्हर्सिटी कॉलेज लंडन]], [[इंपीरियल कॉलेज लंडन]], [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]], [[लंडन व्यापार विद्यालय]] इत्यादी शैक्षणिक संस्था या जगातील सर्वोत्कृष्ट संस्था आहेत. === प्राथमिक आणि माथ्यमिक शिक्षण === लंडनमधील प्राथमिक, माध्यमिक आणि उच्च-माध्यमिक शाळा स्थानिक बरोंच्या प्रशासनाद्वारे चालविल्या जातात. याशिवाय येथे अनेक खाजगी शाळा आहेत. यांत जॉन लायन स्कूल, हायगेट स्कूल आणि इंग्लंडचे सहा पंतप्रधान शिकलेली [[हॅरो स्कूल]] आहेत.<ref>{{cite news |title=Schools: Harrow School |url=https://www.british-history.ac.uk/vch/middx/vol1/pp299-302 |access-date=2 May 2024 |publisher=BHO}}</ref> === उच्चशिक्षण === [[File:Imperial College London down Exhibition Road.jpg|thumb|[[इम्पिरियल कॉलेज लंडन]] हे [[साउथ केन्सिंग्टन]] भागातील तंत्रज्ञान संशोधन कॉलेज आहे.]] [[युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडन]] हे [[युनायटेड किंग्डम]]मधील सगळ्यात मोठे विद्यापीठ आहे.<ref>{{Cite web |year=2007|title=Table 0a – All Students by Institution, Mode of Study, Level of Study, Gender and Domicile 2005/06 |url=https://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution0506.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928044330/http://www.hesa.ac.uk/dox/dataTables/studentsAndQualifiers/download/institution0506.xls |archive-date=28 September 2007 |access-date=27 March 2021 |website=HESA}}</ref> यांत पाच मोठ्या शिक्षणसंस्था - [[सिटी, युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडन]], [[क्वीन मेरी, युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडन|क्वीन मेरी]], [[किंग्स कॉलेज]], [[रॉयल हॉलोवे]] आणि [[युनिव्हर्सिटी कॉलेज, लंडन]] - असून अनेक इतर छोट्या संस्था आहेत. [[बर्कबेक कॉलेज]], [[कोरटॉल्ड इन्स्टिट्यूट ऑफ आर्ट्स]], [[गोल्डस्मिथ्स, लंडन|गोल्डस्मिथ्स]], [[लंडन स्कूल ऑफ हायजीन अँड ट्रॉपिकल मेडिसीन]], [[रॉयल अकॅडेमी ऑफ म्युझिक]], [[सेन्ट्रल स्कूल ऑफ स्पीच अँड ड्रामा]], [[रॉयल व्हेटर्नरी कॉलेज]], [[लंडन स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्स]] या विशेष शिक्षण देणाऱ्या संस्थाही या विद्यापीठाचा भाग आहेत.<ref>{{Cite web |title=Member institutions |url=https://london.ac.uk/ways-study/study-campus-london/member-institutions |access-date=27 March 2021 |website=University of London |language=en}}</ref> लंडनमधील आवाराशिवाय सुमारे ४८,०० विद्यार्थी युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडनमधून दूरस्थ शिक्षण घेतात.<ref name=External>{{Cite web |url=https://london.ac.uk/sites/default/files/governance/university-of-london-financial-statement-2018-19.pdf |title=Financial Statements 2018–19 |publisher=University of London |access-date=1 March 2020 |page=8}}</ref> [[File:Centre Building, LSE from LSE Square.jpg|thumb|[[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]]|डावे]] युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडन शिवाय शहरात [[ब्रुनेल युनिव्हर्सिटी]], [[इम्पिरियल कॉलेज (लंडन)|इम्पिरियल कॉलेज]], [[किंग्स्टन युनिव्हर्सिटी]], [[लंडन मेट्रोपॉलिटन युनिव्हर्सिटी]], [[युनिव्हर्सिटी ऑफ ईस्ट लंडन]], [[युनिव्हर्सिटी ऑफ वेस्ट लंडन]], [[युनिव्हर्सिटी ऑफ वेस्टमिन्स्टर]], [[लंडन साउथ बँक युनिव्हर्सिटी]], [[मिडलसेक्स युनिव्हर्सिटी]] आणि [[युनिव्हर्सिटी ऑफ द आर्ट्स, लंडन]] अशी अनेक विद्यापीठे आहेत.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/education/2008/may/01/universityguide.highereducation42 |title=University of the Arts London |date=1 May 2008 |work=The Guardian |access-date=27 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501135123/http://www.guardian.co.uk/education/2008/may/01/universityguide.highereducation42 |archive-date=1 May 2011 |url-status=live |location=London}}</ref> [[File:KCL Guys Campus1.jpg|thumb|[[किंग्स कॉलेज लंडन]]चे ''गाय कॅम्पस'' आवार|उजवे]] लंडनमध्ये पाच मोठी वैद्यकीय महाविद्यालये आहेत - [[बार्ट्स अँड द लंडन स्कूल ऑफ मेडिसीन अँड डेन्टिस्ट्री]] ([[क्वीन मेरी, युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडन]]चा भाग), [[किंग्स कॉलेज लंडन]], [[इम्पिरियल कॉलेज स्कूल ऑफ मेडिसीन]], [[यूसीएल मेडिकल स्कूल]] आणि [[सेंट जॉर्जेस, युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडन]]. यांना संलग्न अनेक रुग्णालये आहेत. जैववैद्यकीय संशोधनाचे लंडन हे मोठे केन्द्र आहे.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/society/2008/aug/07/health.highereducation |title=NHS hospitals to forge £2bn research link-up with university |last=Carvel |first=John |date=7 August 2008 |work=The Guardian |access-date=6 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501140334/http://www.guardian.co.uk/society/2008/aug/07/health.highereducation |archive-date=1 May 2011 |url-status=live |location=London}}</ref> [[फ्लोरेन्स नाइटिंगेल]] यांनी १८६०मध्ये [[सेंट थॉमस हॉस्पिटल]]च्या अंतर्गत स्थापन केलेले [[फ्लोरेन्स नाइटिंगेल फॅकल्टी ऑफ नर्सिंग अँड मिडवाइफरी]] हे महाविद्यालय आता किंग्स कॉलेजचा भाग आहे.<ref>{{cite news |title=Florence Nightingale: The Mother of Nursing |work=National Institutes of Health|year=2015 |pmc=4557413 |last1=Karimi |first1=H. |last2=Masoudi Alavi |first2=N. |volume=4 |issue=2 |pages=e29475 |pmid=26339672 }}</ref> शहरात अनेक नामवंत वाणिज्य आणि व्यवस्थापन महाविद्यालये आहेत. [[लंडन स्कूल ऑफ बिझनेस अँड फायनान्स]], [[कॅस बिझनेस स्कूल]], [[हल्ट इंटरनॅशनल बिझनेस स्कूल]], [[युरोपियन बिझनेस स्कूल लंडन]], [[इम्पिरियल कॉलेज बिझनेस स्कूल]] आणि [[लंडन बिझनेस स्कूल]] त्यांतील काही आहेत. === ज्ञानप्रसारक संस्था === लंडनमध्ये खूप पूर्वीपासून ज्ञानप्रसारक संस्था आहेत. यांत १६६०मध्ये स्थापन झालेली<ref>{{cite encyclopedia|title=Royal Society|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Royal-Society|access-date=23 July 2022|last=Hunter|first=Michael}}</ref> [[रॉयल सोसायटी]], १७९९मध्ये स्थापन झालेली [[रॉयल इन्स्टिट्युशन]] आहेत. १८२५पासून येथील व्याख्यानमालेतून सामान्य नागरिकांना विज्ञान आणि संबंधित विषयांवर ज्ञान मिळते. येथे व्याख्याने देणाऱ्यांमध्ये [[मायकेल फॅराडे]], [[फ्रँक व्हाइट]], [[डेव्हिड ॲटनबरो]] तसेच [[रिचर्ड डॉकिन्स]] सारख्या ख्यातनाम शास्त्रज्ञांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|title=History of the Christmas Lectures|url=http://www.rigb.org/christmas-lectures/history|publisher=The Royal Institution|access-date=22 April 2015}}</ref> == खेळ == [[चित्र:Lord's Pavilion.jpg|left|thumb|[[लॉर्ड्‌स मैदान, लंडन|लॉर्ड्‌स क्रिकेट मैदान]]]] {{मुख्य लेख|लंडनमधील खेळ}} लंडनमधील [[लॉर्ड्‌स मैदान, लंडन|लॉर्ड्‌स]] हे ''क्रिकेटच्या खेळाचे माहेरघर'' समजले जाते.<ref>{{Cite web |title=Lord's (Cricket Grounds)|url=http://www.espncricinfo.com/england/content/ground/57129.html |access-date=26 March 2021 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> लॉर्डस आणि [[ओव्हल मैदान, लंडन|ओव्हल]] या क्रिकेट जगतातील दोन ऐतिहासिक व प्रतिष्ठेची मैदानांवर {{cr|ENG}} क्रिकेट संघ खेळतो. लॉर्ड्स मैदान [[मिडलसेक्स काउंटी क्रिकेट क्लब|मिडलसेक्स काउंटी क्लबचे]] तर ओव्हल हे [[सरे काउंटी क्रिकेट क्लब|सरे काउंटी क्लबचे]] घरचे मैदान आहे. लॉर्ड्स मैदानावर [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेचे ४ अंतिम सामने खेळले गेले आहेत. १८७७पासून [[विंबल्डन टेनिस स्पर्धा]] दर वर्षी जून-जुलैमध्ये [[ऑल इंग्लंड लॉन टेनिस अँड क्रोके क्लब]] येथे खेळली जाते.<ref>{{Cite web |url=http://www.wimbledon.org/en_GB/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423182334/http://www.wimbledon.org/en_GB/index.html |archive-date=23 April 2008 |title=Wimbledon&nbsp;— official website |publisher=The All England Tennis and Croquet Club (AELTC) |access-date=29 April 2008 |url-status=dead}}</ref> ही जगातील सगळ्यात जुनी टेनिस स्पर्धा आङे आणि सगळ्यात प्रतिष्ठेची मानली जाते.<ref>{{Cite news |title=Traditional Final: It's Nadal and Federer |work=The New York Times |date=7 May 2008 |first=Christopher |last=Clarey |quote=Federer said[:] 'I love playing with him, especially here at Wimbledon, the most prestigious tournament we have.' |url=https://www.nytimes.com/2008/07/05/sports/tennis/05wimbledon.html |access-date=17 July 2008}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |editor=Will Kaufman & Heidi Slettedahl Macpherson |encyclopedia=Britain and the Americas |title=Tennis |year=2005 |publisher=ABC-CLIO |volume=1 : Culture, Politics, and History |isbn=978-1-85109-431-8 |page=958 |quote=this first tennis championship, which later evolved into the Wimbledon Tournament ... continues as the world's most prestigious event.}}</ref> लंडनने आजवर [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८]], [[१९४८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९४८]] व [[२०१२ उन्हाळी ऑलिंपिक|२०१२]] ह्या तीन वेळा [[ऑलिंपिक]] खेळांचे आयोजन केले आहे. तीन वेळा ऑलिंपिक यजमानपदाचा बहुमान मिळवणारे लंडन हे जगातील एकमेव शहर आहे. २०१२ सालच्या ऑलिंपिक स्पर्धेसाठी येथे [[ऑलिंपिक मैदान (लंडन)|नवीन ऑलिंपिक मैदान]] बांधले गेले. [[फुटबॉल]] हा लंडनमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ आहे. लंडन परिसरात १४ व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहेत ज्यांपैकी [[आर्सेनल एफ.सी.|आर्सेनल]], [[चेल्सी एफ.सी.|चेल्सी]], [[फुलहॅम एफ.सी.|फुलहॅम]], [[क्वीन्स पार्क रेंजर्स एफ.सी.|क्वीन्स पार्क रेंजर्स]] व [[टॉटेनहॅम हॉटस्पर एफ.सी.|टॉटेनहॅम हॉटस्पर]] हे पाच क्लब [[इंग्लिश प्रीमियर लीग]]चे सदस्य आहेत. यांशिवाय [[एएफसी विंबल्डन]], [[बार्नेट एफ.सी.]], [[ब्रॉमली एफ.सी.]], [[चार्ल्टन ॲथलेटिक एफ.सी.]], [[डॅगेनहॅम अँड रेडब्रिज एफ.सी.]], [[लेटन ओरियेंट एफ.सी.]], [[मिलवॉल एफ.सी.]], [[क्वीन्स पार्क रेंजर्स एफ.सी.]] आणि [[सटन युनायटेड एफ.सी.]] हे इतर प्रमुख पुरुषांचे फुटबॉल क्लब आहेत. [[आर्सेनल डब्ल्यू.एफ.सी.]], [[चेल्सी एफ.सी. विमेन]], [[टॉटेनहॅम हॉटस्पर एफ.सी. विमेन]] आणि [[वेस्ट हॅम युनायटेड एफ.सी. विमेन]] हे [[विमेन्स सुपर लीग]]मधील चार महिला फुटबॉल क्लब लंडनमध्ये आहेत. १९२४ सालापासून [[इंग्लंड फुटबॉल संघ]]ाचे स्थान [[वेंब्ली मैदान (१९२३)|जुने वेंब्ली मैदान]] येथे आहे. २००७ साली हे स्टेडियम पाडून त्याच ठिकाणी ९०,००० प्रेक्षकक्षमता असलेले नवे [[वेंब्ली स्टेडियम]] उभारण्यात आले. [[रग्बी युनियन]]च्या [[प्रीमियरशिप रग्बी|प्रीमियरशिप स्पर्धेतील]] [[हार्लेक्विन एफ.सी.|हार्लेक्विन]] आणि [[सारासेन्स एफ.सी.|सारासेन्स]] हे दोन संघ लंडनमध्ये आहेत.<ref>{{Cite web |url=http://www.premiershiprugby.com/clubs/index.php |title=Premiership Rugby: Clubs |publisher=Premier Rugby |access-date=5 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427075926/http://www.premiershiprugby.com/clubs/index.php |archive-date=27 April 2011 |url-status=dead}}</ref> [[ईलिंग ट्रेलफाइंडर्स रग्बी क्लब|ईलिंग ट्रेलफाइंडर्स]] आणि [[लंडन स्कॉटिश एफ.सी.|लंडन स्कॉटिश]] हे संघ [[आरएफयू चँपियनशिप]] स्पर्धेत खेळतात. [[रिचमंड एफ.सी.|रिचमंड]], [[रॉसलिन पार्क एफ.सी.|रॉसलिन पार्क]], [[वेस्टकॉम्ब पार्क आरएफसी|वेस्टकॉम्ब पार्क]] आणि [[ब्लॅकहीथ एफ.सी.|ब्लॅकहीथ]] हे शहरातील इतर स्पर्धात्मक रग्बी क्लब आहेत. [[लंडन ब्रॉन्कोझ]] हा [[रग्बी लीग]] संघ [[रग्बी सुपर लीग|सुपर लीगमध्ये]] खेळतो. [[ट्विकनहॅम स्टेडियम]] हे मैदान [[इंग्लंड राष्ट्रीय रग्बी संघ|इंग्लंडच्या राष्ट्रीय रग्बी संघाचे]] घरचे मैदान आहे.<ref name="musiccap">{{Cite press release |publisher=Twickenham Rugby Stadium |title=RFU apply for two additional concerts at Twickenham Stadium in 2007 |url=http://www.rfu.com/microsites/twickenham/index.cfm?StoryID=14822 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625050620/http://www.rfu.com/microsites/twickenham/index.cfm?StoryID=14822 |archive-date=25 June 2008 |date=3 October 2006 |url-status=dead}}</ref> [[वेंटवर्थ क्लब]] हा प्रतिष्ठित [[गोल्फ]] क्लब [[व्हर्जिनिया वॉटर]] या उपनगरात असून [[द ओपन चँपियनशिप]] [[केंट]]मधील [[सँडविच (केंट)|सँडविच]] शहरात सगळ्यात जुनी [[गोल्फ मेजर स्पर्धा]] [[रॉयल सेंट जॉर्ज क्लब]] येथे खेळली जाते.<ref>{{cite news |title=Royal St George's |url=https://www.theopen.com/venues/royal-st-georges |access-date=16 October 2023 |publisher=The Open}}</ref> उत्तर लंडनमधील [[अलेक्झांड्रा पॅलेस]] येथे दर वर्षी [[पीडीसी डार्ट चँपियनशिप]] आणि [[स्नूकर]]ची [[मास्टर्स (स्नूकर स्पर्धा)|मास्टर्स]] स्पर्धा खेळली जाते. [[लंडन मॅरेथॉन]] ही स्पर्धा लोकप्रिय असून जगभरातील हजारो स्पर्धक यात धावतात.<ref>{{Cite web |url=http://www.london-marathon.co.uk/site/ |title=Flora London Marathon 2008 |publisher=London Marathon Ltd |access-date=29 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080426224024/http://www.london-marathon.co.uk/site/ |archive-date=26 April 2008 |url-status=dead}}</ref> [[थेम्स नदी]]वर प्रतिवर्षी [[युनिव्हर्सिटी बोट रेस]] ही [[ऑक्सफर्ड]] आणि [[युनिव्हर्सिटी ऑफ केंब्रिज|केंब्रिज विद्यापीठांमधील]] चुरशीची बोट स्पर्धा भरते..<ref>{{Cite web |url=http://www.theboatrace.org/ |title=The Oxford and Cambridge Boat Race&nbsp;— Official Website |publisher=The Oxford and Cambridge Boat Race |access-date=29 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430162037/http://www.theboatrace.org/ |archive-date=30 April 2011 |url-status=live}}</ref> ==पर्यटन == लंडन हे जगातील आघाडीचे पर्यटनस्थळ आहे.<ref>{{Cite news |date=21 March 2016 |title=London named No.1 city destination on TripAdvisor |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-35840394 |access-date=25 March 2021}}</ref> २०१५मध्ये हे जगातील सर्वाधिक भेटी दिलेले शहर होते. या वर्षी सुमारे ६ कोटी ५० लाख पर्यटक येथे आले होते.<ref>{{Cite web |date=7 December 2015 |title=MasterCard Intelligence {{!}} MasterCard Global Destination Cities Index Report 2015|url=http://www.masterintelligence.com/content/intelligence/en/research/reports/2015/mastercard-global-destination-cities-index-report-2015.html |access-date=25 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207062023/http://www.masterintelligence.com/content/intelligence/en/research/reports/2015/mastercard-global-destination-cities-index-report-2015.html |archive-date=7 December 2015}}</ref> परदेशी पर्यटक येथे सगळ्यात जास्त पैसे खर्च करतात. २०१५मध्ये पर्यटकांनी लंडन शहरात अंदाजे २०.२३ अब्ज पाउंड (२,२०३ अब्ज किंवा २२ [[महापद्म]] रुपये) खर्च केले<ref>{{Cite web |last1=Hedrick-Wong |first1=Yuwa |last2=Choong |first2=Desmond |year=2015 |title=MasterCard – 2015 Global Destination Cities Index |url=https://newsroom.mastercard.com/wp-content/uploads/2015/06/MasterCard-GDCI-2015-Final-Report1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303195105/https://newsroom.mastercard.com/wp-content/uploads/2015/06/MasterCard-GDCI-2015-Final-Report1.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=25 March 2021}}</ref> लंडनमधील सुमारे ७,००,००० लोक पर्यटनक्षेत्रात काम करतात आणि एकूण आर्थिक उलाढाल ३६ अब्ज पाउंड (३७ महापद्म रुपये) इतकी आहे.<ref>{{Cite web |year=2017 |title=A Tourism Vision for London |url=https://files.londonandpartners.com/l-and-p/assets/london_tourism_vision_aug_2017.pdf |access-date=27 March 2021 |website=[[London and Partners]] |pages=6–7}}</ref> [[युनायटेड किंग्डम]]मधील एकूण पर्यटकांपैकी ५४% पर्यटक लंडनपासून त्यांचा प्रवास सुरू करतात.<ref>{{Cite web |date=22 April 2015 |title=VisitBritain |url=https://www.visitbritain.org/visitor-economy-facts |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150806112308/https://www.visitbritain.org/visitor-economy-facts |archive-date=6 August 2015 |access-date=25 March 2021}}</ref> २०२३ मध्ये लंडनच्या होटेलांमधून १,५५,७०० खोल्या उपलब्ध होत्या. ही संख्या चीन सोडून जगातील शहरांपैकी सर्वाधिक आहे. हा आकडा काही वर्षांतच १,८३,६०० इतका होण्याचा अंदाज आहे.<ref>{{cite news |title=London Poised to Take Hotel Crown From Las Vegas |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-04-26/what-city-has-the-most-hotel-rooms-london-to-pass-las-vegas-tokyo?embedded-checkout=true |access-date=7 April 2024 |work=Bloomberg}}</ref> या होटेलांमध्ये [[सव्हॉय होटेल|सव्हॉय]] (१८८९ पासून), [[क्लॅरिजेस]] (१८१२ पासून), [[द रित्झ होटेल (लंडन)|रित्झ]] (१९०६ पासून)) आणि [[द डोर्चेस्टर|डोर्चेस्टर]] (१९३१ पासून) सारख्या महागड्या होटेलांपासून [[ट्रॅव्हेलॉज]], [[सोफिटेल]] आणि [[प्रीमियर इन]] सारख्या किफायती नावांचा समावेश आहे.<ref>{{cite news |title=London's Most Historic Hotels |url=https://londonist.com/london/history/historic-hotels |access-date=7 April 2024 |work=Londonist}}</ref> ==जुळी शहरे== खालील शहरांचे लंडनसोबत सांस्कृतिक व व्यापारी संबंध आहेत. {{Div col|cols=3|small=yes}} * {{Flagicon|Peru}} [[अरेकिपा]] * {{Flagicon|Germany}} [[बर्लिन]]<ref name="twinning">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.inlondonguide.co.uk/london-sight-guide/interesting-facts-about-london.html|title=Interesting Facts About London|publisher=insideguide to London|accessdate=27 July 2011|archive-date=2015-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150522090257/http://www.inlondonguide.co.uk/london-sight-guide/interesting-facts-about-london.html|url-status=dead}}See Fact 2 by Big Ben photo.</ref> * {{Flagicon|India}} [[दिल्ली]]<ref name="Mayor of London">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://legacy.london.gov.uk/view_press_release.jsp?releaseid=1329|title=Friendship agreement to be signed between London and Delhi|date=25 July 2002|publisher=Mayor of London|accessdate=23 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009175318/http://legacy.london.gov.uk/view_press_release.jsp?releaseid=1329|archivedate=2011-10-09|deadurl=no|url-status=dead}}</ref> * {{Flagicon|Colombia}} [[बोगोता]] * {{Flagicon|South Africa}} [[जोहान्सबर्ग]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.joburg.org.za/content/view/833/131/#ixzz0PU5ypfol|title=Twinning agreements|work=Making Joburg an entry point into Africa|publisher=City of Johannesburg|accessdate=28 August 2009|archive-date=2009-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20091111023503/http://www.joburg.org.za/content/view/833/131#ixzz0PU5ypfol|url-status=dead}}</ref> * {{Flagicon|Malaysia}} [[क्वालालंपूर]] * {{Flagicon|Kuwait}} [[कुवेत शहर]] * {{Flagicon|Russia}} [[मॉस्को]]<ref name=twinning/> * {{Flagicon|United States}} [[न्यू यॉर्क शहर]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.london.gov.uk/mayor/international/city_partnerships/docs/new_york_partnership_agreement.pdf|archiveurl=http://www.webcitation.org/5mxnSYQPt|archivedate=22 January 2010|title=The New York City-London sister city partnership |last=Barfield|first=M|date=March 2001|format=PDF|publisher=Greater London Authority|accessdate=26 October 2009}}</ref> * {{Flagicon|Norway}} [[ओस्लो]] * {{Flagicon|Bangladesh}} [[सिलहट]] * {{Flagicon|China}} [[शांघाय]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/u1a14240.html |title=Shanghai Foreign Affairs |publisher=Shfao.gov.cn |date=27 July 2009 |accessdate=23 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110904025559/http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/u1a14240.html |archivedate=2011-09-04 |deadurl=no |url-status=dead }}</ref> * {{Flagicon|Iran}} [[तेहरान]] {{Div col end}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी|2}} * {{citation | last=Ackroyd | first=Peter | title=London: The Biography | publisher=Vintage | location=London | year=2001 | isbn=0099422581 | page=880 }} * {{citation | last=Aubin | first=Robert Arnold | title=London in flames, London in glory: poems on the fire and rebuilding of London | publisher=Rutgers University Press on's Concerts" /> London's two muthor=Mayor of London | url=http://www.london.gov.uk/thelondonplan/docs/londonplan08.pdf | month=February | year=2008 | accessdate=2010-07-26 | archive-date=2010-06-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100602000714/http://www.london.gov.uk/thelondonplan/docs/londonplan08.pdf | url-status=dead }} * {{citation | last=Miles | first=Barry | title= London Calling| publisher= Atlantic Books | year=2010 | isbn=9781842546139}} * {{citation | last=Mills | first=David | title=Dictionary of London Place Names | publisher=Oxford Paperbacks | year=2001 | isbn=978-0192801067 | oclc=45406491}} * {{citation | last=Noorthouk | first=J | year=1773 | url=http://www.british-history.ac.uk/source.aspx?pubid=332 | title=A New History of London | publisher=Centre for Metropolitan History | accessdate=2010-07-26 | archive-date=2014-10-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141008204343/http://www.british-history.ac.uk/source.aspx?pubid=332 | url-status=dead }} * Porter, Roy. ''History of London'' (1995), by a leading historian * {{citation | last=Reddaway | first=Thomas Fiddian| title=The Rebuilding of London After the Great Fire | publisher=Jonathan Cape | year=1940 }} * {{citation | last=Travers | first=Tony | title=The Politics of London | year=2004 | publisher=Palgrave | isbn=1861341725}} == बाह्य दुवे == * [http://www.london.gov.uk/ लंडनचे संकेतस्थळ] * [http://london.wikia.com/wiki/London_Wiki लंडन विकी] * {{wikivoyage|London|लंडन}} * {{इन आउर टाईम|लंडन|p00546w3|London}} {{commons|London|लंडन}} {{युरोपियन संघाच्या राजधानीची शहरे}} {{उन्हाळी ऑलिंपिक यजमान शहरे}} [[वर्ग:लंडन| ]] [[वर्ग:इंग्लंडमधील शहरे]] [[वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे]] [[वर्ग:उन्हाळी ऑलिंपिक यजमान शहरे]] [[वर्ग:विकिमेनिया यजमान शहरे]] 3kpcr47w9sxqybpv0ybpypp6egznlg9 0 14071 2676225 2675372 2026-03-30T04:02:41Z ~2026-19567-05 181551 [[Special:Contributions/~2026-18847-01|~2026-18847-01]] ([[User talk:~2026-18847-01|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2675372|2675372]] परतवली. 2676225 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = झी मराठी |चित्र = Zee marathi logo 2025.jpg |चित्रसाईज = 200px |चित्रमाहिती = |चित्र२ = |चित्र२साईज = |चित्र२माहिती = |सुरुवात = १५ ऑगस्ट १९९९ |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = |मालक = [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] |ब्रीदवाक्य = मी मराठी, झी मराठी |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = १३५, कॉंटीनेंटल बिल्डींग, डॉ. ॲनी बेझंट मार्ग, [[वरळी]], [[मुंबई]], ४०००१८ |जुने नाव = अल्फा टीव्ही मराठी |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[झी युवा]], [[झी टॉकीज]], [[झी २४ तास]], [[झी वाजवा]], [[झी चित्रमंदिर]] |प्रसारण वेळ = संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ = http://www.zeemarathi.com }} '''झी मराठी''' ही [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] समूहाच्या मालकीची भारतातील दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे. या वाहिनीची सुरुवात १५ ऑगस्ट १९९९ मध्ये झाली. २७ मार्च २००५ पर्यंत ही वाहिनी '''अल्फा टीव्ही मराठी''' या नावाने ओळखली जात होती. ही वाहिनी मराठी प्रेक्षकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. या वाहिनीवर दैनंदिन मालिका आणि कथाबाह्य कार्यक्रम दाखवले जातात. '''झी मराठी एचडी''' वाहिनी ही २० नोव्हेंबर २०१६ रोजी सुरू झाली. महिन्याच्या रविवारी [[झी मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. == लोगो == [[चित्र:Zee Marathi 2025.svg|100px]] [[चित्र:Zee Marathi Official Logo.jpg|100px]] [[चित्र:Zeemarathi.gif|100px]] == माहिती == सुरुवातीला वाहिनीवर सोमवार ते शुक्रवार मालिका दाखवण्यात येत असे, पण १ जुलै २००७ पासून मालिका सोमवार ते शनिवार दाखवण्यास सुरुवात झाली. २४ जुलै २०१७ पासून झी मराठीने दुपारचा नवा प्राईम टाइम सुरू केला होता, परंतु त्यास लोकांचा प्रतिसाद न मिळाल्याने २५ नोव्हेंबर २०१७ रोजी हा प्राईम टाइम बंद करण्यात आला. १३ फेब्रुवारी २०२३ पासून "आपली दुपार, झी मराठी दुपार" नावाने पुन्हा दुपारी मालिका सुरू केल्या होत्या, पण कमी टीआरपी अभावी दुपारच्या मालिका २७ मे २०२३ रोजी बंद करण्यात आल्या. झी मराठी वाहिनीने ''[[जय मल्हार]]'' आणि ''[[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]'' या मालिकांच्या एपिसोड्सवरून चित्रपट तयार केले आहेत. कोरोना महामारीमुळे इतिहासात पहिल्यांदाच झी मराठीचे दैनंदिन कार्यक्रम २७ मार्च २०२० ला बंद करण्यात आले, परंतु ८ जून २०२० पासून नवीन लाॅकडाऊन विशेष मालिका सुरू करण्यात आल्या. तसेच १३ जुलै २०२० पासून दैनंदिन कार्यक्रम दाखवण्यास सुरुवात झाली. त्यामुळेच त्यादिवशी मराठी मनोरंजनाच्या शुभारंभानिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात उत्सव साजरा करण्याचे झी मराठीकडून आवाहन करण्यात आले होते. मुंबई पोलिसांना कामातून थोडी विश्रांती मिळावी म्हणून झी मराठी दरवर्षी '''स्वरतरंग''' हा कार्यक्रम आयोजित करत असे. एप्रिल २०१४ पासून झी मराठीने '''नक्षत्र''' या कार्यक्रमाद्वारे दर रविवारी मराठी रंगभूमीवरील अनेक प्रायोगिक आणि व्यावसायिक नाटके दाखवण्यास सुरुवात केली होती. त्यामुळे नक्षत्र कार्यक्रम अल्पावधीतच लोकप्रिय झाला. तसेच झी मराठीने ''[[नक्षत्रांचे देणे (कार्यक्रम)|नक्षत्रांचे देणे]]'' या कार्यक्रमातून जुन्या लोकप्रिय गायकांची गाणी सादर केली आहेत. ''[[मनोरंजनाचा अधिकमास]]'' याद्वारे झी मराठीतर्फे दरवर्षी मे अथवा ऑक्टोबर महिन्याच्या दर रविवारी मालिका प्रक्षेपित करण्यात येतात. झी मराठी वाहिनीने ''[[झी मराठी दिशा]]'' हे पहिले साप्ताहिक वृत्तपत्र ९ डिसेंबर २०१७ रोजी सुरू केले, पण काही कारणास्तव १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी हे साप्ताहिक बंद करण्यात आले. याबरोबरच '''खाली डोकं वर पाय''' (लहान मुलांसाठी उन्हाळी सुट्टीतील मासिक), '''सुखकर्ता''' (गणेशोत्सव विशेष मासिक) आणि '''उत्सव नात्यांचा''' (दिवाळी विशेष मासिक) ही वार्षिक मासिके सुरू केली होती. तसेच नोव्हेंबर २०१५ साली महिला सक्षमीकरणासाठी झी मराठी जागृती हा नवा उपक्रम सुरू केला. === ॲप्लिकेशन्स === झी मराठीने मोबाईल ॲप्स देखील सुरू केले आहेत. # झी मराठी ॲप (ओझी ॲप / [[झी फाईव्ह]] ॲप) # तुमचं आमचं जमलं ॲप # होम मिनिस्टर ॲप # किसान अभिमान ॲप # टॅलेंट ॲप === नाटक === झी मराठीने २०१८ पासून नाटकांची प्रस्तुती करण्यास सुरुवात केली. # [[हॅम्लेट]] # आरण्यक # नटसम्राट # अलबत्या गलबत्या # एका लग्नाची पुढची गोष्ट # तिला काही सांगायचंय! # इडियट्स # राजाला जावई हवा # कापूसकोंड्याची गोष्ट # झुंड # तीसरे बादशाह हम! # इब्लिस # नियम व अटी लागू == प्रसारित मालिका == === दररोज === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २३ सप्टेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका कृष्णकोळी |- | १९ जानेवारी २०२६ | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | तेलुगू मालिका अम्मायी गारू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | हिंदी मालिका बडे अच्छे लगते हैं |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | कन्नड मालिका लक्ष्मी निवासा |- | १६ मार्च २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | तेलुगू मालिका वरुधिनी परिणायम |- | ३० जून २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | तेलुगू मालिका मुत्याला मुग्गू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | बंगाली मालिका जगद्धात्री |- | २ जून २०२५ | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |- | १७ फेब्रुवारी २०२५ | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | कन्नड मालिका ना निन्ना बिडलारे |} === कथाबाह्य कार्यक्रम === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! कथाबाह्य कार्यक्रम ! वेळ |- | ८ जून २०२० | [[वेध भविष्याचा]] | दररोज सकाळी ७ वाजता |- | ९ ऑगस्ट २०२५ | [[आम्ही सारे खवय्ये]] | सोम-मंगळ दुपारी १ वाजता |} === नव्या मालिका === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | {{TBA}} | इच्छाधारी नागीण | लवकरच... | हिंदी मालिका नागिन - वादों की अग्निपरीक्षा |- | १३ एप्रिल २०२६ | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | दररोज रात्री ८ वाजता | तमिळ मालिका वीरा |} == जुन्या मालिका == # [[१०० डेझ (मालिका)|१०० डेझ]] # [[३६ गुणी जोडी]] # [[४०५ आनंदवन]] # [[अंकुर (मालिका)|अंकुर]] # [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] # [[अग्गंबाई सासूबाई]] # [[अग्गंबाई सूनबाई]] # [[अजूनही चांदरात आहे]] # [[अधुरी एक कहाणी]] # [[अनुबंध (मालिका)|अनुबंध]] # [[अप्पी आमची कलेक्टर]] # [[अभिलाषा (मालिका)|अभिलाषा]] # [[अमरप्रेम (मालिका)|अमरप्रेम]] # [[अरुंधती (मालिका)|अरुंधती]] # [[अल्टी पल्टी सुमडीत कल्टी]] # [[अवंतिका (मालिका)|अवंतिका]] # [[अवघाचि संसार]] # [[असंभव (मालिका)|असंभव]] # [[असे हे कन्यादान]] # [[अस्मिता (मालिका)|अस्मिता]] # [[आभाळमाया]] # [[आभास हा]] # [[उंच माझा झोका]] # [[ऊन पाऊस (मालिका)|ऊन पाऊस]] # [[एक गाव भुताचा]] # [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] # [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] # [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] # [[कळत नकळत (मालिका)|कळत नकळत]] # [[का रे दुरावा]] # [[काय घडलं त्या रात्री?]] # [[कारभारी लयभारी]] # [[काहे दिया परदेस]] # [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] # [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] # [[कॉन्स्टेबल कामना कामतेकर]] # [[खुलता कळी खुलेना]] # [[गाव गाता गजाली]] # [[गुंतता हृदय हे]] # [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] # [[घरात बसले सारे]] # [[घेतला वसा टाकू नको]] # [[चंद्रविलास]] # [[चूकभूल द्यावी घ्यावी]] # [[जगाची वारी लयभारी]] # [[जय मल्हार]] # [[जाऊ बाई गावात: न पाहिलेली मजा]] # [[जागो मोहन प्यारे]] # [[जाडूबाई जोरात]] # [[जावई विकत घेणे आहे]] # [[जुळून येती रेशीमगाठी]] # [[टोटल हुबलाक]] # [[डिस्कव्हर महाराष्ट्र]] # [[ती परत आलीये]] # [[तुझं माझं जमेना (मालिका)|तुझं माझं जमेना]] # [[तुझं माझं ब्रेकअप]] # [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] # [[तुझ्यात जीव रंगला]] # [[तुझ्याविना (मालिका)|तुझ्याविना]] # [[तुला पाहते रे]] # [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] # [[तू चाल पुढं]] # [[तू तिथे मी]] # [[तू तेव्हा तशी]] # [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] # [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] # [[दिल दोस्ती दोबारा]] # [[दिल्या घरी तू सुखी राहा]] # [[देवमाणूस]] # [[देवमाणूस २]] # [[नकटीच्या लग्नाला यायचं हं]] # [[नवरी मिळे हिटलरला]] # [[नवा गडी नवं राज्य]] # [[नांदा सौख्य भरे]] # [[नाममात्र]] # [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] # [[पारू (मालिका)|पारू]] # [[पाहिले न मी तुला]] # [[पिंजरा (मालिका)|पिंजरा]] # [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] # [[प्रदक्षिणा (मालिका)|प्रदक्षिणा]] # [[बंधन (मालिका)|बंधन]] # [[बाजी (मालिका)|बाजी]] # [[भागो मोहन प्यारे]] # [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] # [[भाग्याची ही माहेरची साडी]] # [[मन उडु उडु झालं]] # [[मन झालं बाजिंद]] # [[मला सासू हवी]] # [[मस्त महाराष्ट्र]] # [[महाराष्ट्राची किचन क्वीन]] # [[माझा होशील ना]] # [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] # [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] # [[माझे पती सौभाग्यवती]] # [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] # [[मालवणी डेझ]] # [[मिसेस मुख्यमंत्री]] # [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] # [[या सुखांनो या]] # [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] # [[रात्रीस खेळ चाले]] # [[रात्रीस खेळ चाले २]] # [[रात्रीस खेळ चाले ३]] # [[राधा ही बावरी]] # [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] # [[लक्ष्मणरेषा (मालिका)|लक्ष्मणरेषा]] # [[लग्नाची वाईफ वेडिंगची बायकू]] # [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] # [[लाखात एक आमचा दादा]] # [[लागिरं झालं जी]] # [[लाडाची मी लेक गं!]] # [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] # [[वहिनीसाहेब]] # [[वादळवाट]] # [[वारस (मालिका)|वारस]] # [[शिवा (मालिका)|शिवा]] # [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] # [[शेजारी शेजारी पक्के शेजारी]] # [[श्रीयुत गंगाधर टिपरे]] # [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] # [[साडे माडे तीन (मालिका)|साडे माडे तीन]] # [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] # [[सारं काही तिच्यासाठी]] # [[सावित्री (मालिका)|सावित्री]] # [[साहेब बीबी आणि मी]] # [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] # [[हम तो तेरे आशिक है]] # [[हृदयी प्रीत जागते]] # [[होणार सून मी ह्या घरची]] # अग्निपरीक्षा # आक्रित # अल्फा स्कॉलर्स # अल्फा बातम्या # आमच्यासारखे आम्हीच # आकाश पेलताना # आम्ही ट्रॅव्हलकर # आमने सामने # अर्थ # अभियान # असा मी तसा मी # बुक शेल्फ # बुवा आला # बोल बाप्पा # भटकंती # चक्रव्यूह एक संघर्ष # कॉमेडी डॉट कॉम # क्रिकेट क्लब # शेफ व्हर्सेस फ्रीज # डार्लिंग डार्लिंग # दे धमाल # डिटेक्टिव्ह जय राम # दिलखुलास # दुहेरी # दुनियादारी # एक हा असा धागा सुखाचा # एका श्वासाचे अंतर # गहिरे पाणी # घडलंय बिघडलंय # गुडमॉर्निंग महाराष्ट्र # गीतरामायण # हा कार्यक्रम बघू नका! # हसा चकट फू # हाऊसफुल्ल # होम स्वीट होम # इंद्रधनुष्य # जगावेगळी # जल्लोष गणरायाचा # जिभेला काही हाड # जोडी नं.१ # कथाकथी # खरंच माझं चुकलं का? # किनारा # कोपरखळी # क्या बात है! # मानसी तुमच्या घरी # मेघ दाटले # मिसाळ # मिशा # मृण्मयी # मुंबई पोलीस # नमस्कार अल्फा # नायक # नुपूर # पतंजलि योग # पाऊस येता येता # पेशवाई # पिंपळपान # पोलीस फाईल्स # प्रपंच # राम राम महाराष्ट्र # रिमझिम # रेशीमगाठी # ऋणानुबंध # साईबाबा # सांजभूल # सूरताल # सौदामिनी # शॉपिंग शॉपिंग # श्रावणसरी # थरार # तुंबाडचे खोत # युनिट ९ # वाजवू का? # व्यक्ती आणि वल्ली # वस्त्रहरण # युवा # झी न्यूझ मराठी # झाले मोकळे आकाश # झुंज === अनुवादित मालिका === # [[झाशीची राणी (मालिका)|झाशीची राणी]] # [[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]] == कथाबाह्य कार्यक्रम == # [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] # [[सा रे ग म प]] (११ पर्वे) # [[चला हवा येऊ द्या]] (१० पर्वे) # [[फू बाई फू]] (९ पर्वे) # [[एका पेक्षा एक]] (७ पर्वे) # [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] (४ पर्वे) # [[खुपते तिथे गुप्ते]] (३ पर्वे) # [[डान्स महाराष्ट्र डान्स]] (३ पर्वे) # [[तुफान आलंया]] (३ पर्वे) # [[किचन कल्लाकार]] (२ पर्वे) # [[बँड बाजा वरात]] (२ पर्वे) # [[मराठी पाऊल पडते पुढे]] (२ पर्वे) # [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] (२ पर्वे) # [[हप्ता बंद]] (२ पर्वे) # [[हास्यसम्राट]] (२ पर्वे) # [[ड्रामा जुनिअर्स]] # [[चल भावा सिटीत]] # [[जाऊ बाई गावात]] # [[अळी मिळी गुपचिळी]] # [[कानाला खडा]] # [[झिंग झिंग झिंगाट]] # [[डब्बा गुल]] # [[डान्सिंग क्वीन (मराठी कार्यक्रम)|डान्सिंग क्वीन]] # [[तुमचं आमचं जमलं]] # [[बस बाई बस]] # [[मधली सुट्टी (मालिका)|मधली सुट्टी]] # [[मधु इथे अन् चंद्र तिथे (मालिका)|मधु इथे अन् चंद्र तिथे]] # [[महा मिनिस्टर]] # [[महाराष्ट्राची लोकधारा]] # [[याला जीवन ऐसे नाव (मालिका)|याला जीवन ऐसे नाव]] # [[हे तर काहीच नाय]] # [[अवघा रंग एक झाला]] == रिॲलिटी शो == झी मराठीने रिॲलिटी शो ही संकल्पना मराठी वाहिनीवर पहिल्यांदा आणली आणि अल्पावधीतच प्रेक्षकांनी तिला डोक्यावर घेतले. या वाहिनीने आतापर्यंत अनेक रिॲलिटी शोजची यशस्वी पर्वे सादर केली आहेत. === चला हवा येऊ द्या === {{मुख्य|चला हवा येऊ द्या}} [[निलेश साबळे]], [[भालचंद्र कदम]], [[सागर कारंडे]], [[श्रेया बुगडे]], [[कुशल बद्रिके]], [[भारत गणेशपुरे]] आणि तुषार देवल यांनी मिळून सुरू केलेला हा कार्यक्रम आहे. याबरोबरच [[योगेश शिरसाट]], [[अंकुर वाढवे]], स्नेहल शिदम, अरविंद जगताप हे सहकलाकार असून रमेश वाणी, [[विनीत भोंडे]], शशिकांत केरकर, [[मानसी नाईक]], संदीप रेडकर यांनी देखील यात काम केलेले आहे. या कार्यक्रमाचे सुद्धा अनेक पर्वे सादर झाली आहेत. महाराष्ट्र दौरा, भारत दौरा, विश्व दौरा, होऊ दे व्हायरल, शेलिब्रिटी पॅटर्न, उत्सव हास्याचा, लेडीज जिंदाबाद, वऱ्हाड निघालंय अमेरिकेला, लहान तोंडी मोठा घास ही ती पर्वे आहेत. हा कार्यक्रम नाटक, चित्रपट, मालिका यांना प्रोत्साहित करण्याचे काम करतो. === फू बाई फू === {{मुख्य|फू बाई फू}} फू बाई फू हा झी मराठीवरील काॅमेडी शो आहे. याची ९ पर्वे सादर झाली. यात धूमधडाका, नया है यह, काॅमेडीचं आधारकार्ड, टोल फ्री कॉमेडी, जिथे असाल तिथे हसाल इत्यादी पर्वे होती. [[निलेश साबळे]], [[वैदेही परशुरामी]], [[सई ताम्हणकर]] हे सूत्रसंचालक आणि [[अश्विनी काळसेकर]], [[उमेश कामत]], [[निर्मिती सावंत]], [[महेश कोठारे]], [[रेणुका शहाणे]] व [[स्वप्नील जोशी]] या सर्वांनी परीक्षकांचे काम केले आहे. === एका पेक्षा एक === {{मुख्य|एका पेक्षा एक}} एका पेक्षा एक हा [[सचिन पिळगांवकर]] यांची निर्मिती असलेला नृत्याचा कार्यक्रम आहे. याची एकूण ७ पर्वे सादर झाली होती ज्यात अप्सरा आली हे पर्व‌ विशेष गाजले. या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन [[आदेश बांदेकर]], [[पुष्कर श्रोत्री]] यांनी केले असून [[सचिन पिळगांवकर]] महागुरू होते. === सा रे ग म प === {{मुख्य|सा रे ग म प}} सा रे ग म प या कार्यक्रमाने तब्बल १४ पर्वे सादर केली. यामध्ये वेगवेगळी पर्व ठेवले गेले. [[पल्लवी जोशी]] हिने सूत्र संचालनाचे काम केले. त्याची संक्षिप्त माहिती पुढीलप्रमाणे:- * स्वप्न स्वरांचे : यामध्ये १८ ते २५ या वयोगटातील स्पर्धकांचा समावेश होता. हे सारेगमपचे पहिले पर्व होते. या पर्वाचा विजेता महागायक पदाचा मान कोल्हापूरचा [[अभिजीत कोसंबी]] याला मिळाला. त्यानंतरच्या पर्वाची विजेती महागायिका पदाचा मान जळगावची वैशाली भैसने-माडे हिला मिळाला. अशाचप्रकारे [[ऊर्मिला धनगर]] ही देखील विजेती होती. या पर्वांचे परीक्षक गायिका [[देवकी पंडित]], रॉकस्टार [[अवधूत गुप्ते]], संगीतकार [[अजय-अतुल]] इत्यादी दिग्गज व्यक्तींनी भूषवले. * स्वप्न स्वरांचे ४०+ : या कार्यक्रमामध्ये वय वर्ष ४० वर्षे व त्या पुढील वयाच्या स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या कार्यक्रमाच्या विजेता जोडीचा मान संगिता चितळे व यज्ञेश्वर लिंबेकर यांना तर उपविजेता जोडीचा मान मिरजचे गायक महेश मुतालिक व मुंबईच्या अनुजा वर्तक यांना मिळाला. * लिटील चॅम्प्स : या पर्वामध्ये लहानग्यांनी आपल्या सुरांनी जगाला मोहून टाकले. ६ ते १५ वयोगटातील स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या पर्वाला केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर संपूर्ण जगातील प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले. या कार्यक्रमातील एका भागाला [[लता मंगेशकर]] यांनी उपस्थिती लावून सर्व स्पर्धकांना आशीर्वाद दिला. याशिवाय इतर अनेक दिग्गज गायकांनी लहानग्यांना शाबासकीची थाप दिली. लिटील चॅम्प्सच्या पहिल्या पर्वाने मराठी संगीत विश्वाला पंचरत्न बहाल केले. पंचरत्न म्हणजे * अलिबागची लिटिल मॉनिटर [[मुग्धा वैशंपायन]] * आळंदीची लिटिल मास्टर कार्तिकी गायकवाड * लातूरचा म्युझिक डायरेक्टर [[रोहित राऊत]] * पुण्याची ॲंग्री यंगगर्ल [[आर्या आंबेकर]] * रत्‍नागिरीचा उकडीचा मोदक [[प्रथमेश लघाटे]] या कार्यक्रमातूनच घराघरांत पोहोचलेल्या [[केतकी माटेगांवकर]]ने संगीताबरोबरच मराठी चित्रपटांद्वारे प्रेक्षकांची मने जिंकली. गायिका [[वैशाली सामंत]] व गायक-संगीतकार [[अवधूत गुप्ते]] या पर्वाचे परीक्षक होते. यासोबतच "सा रे ग म प"ने अनेक यशस्वी पर्वं प्रस्तुत केली. त्यामध्ये महाराष्ट्राचा आजचा आवाज, स्वप्न स्वरांचे सूर ताऱ्यांचे, पर्व नव्हे गर्व, सूर नव्या युगाचा, घे पंगा कर दंगा, इत्यादी पर्वांचा समावेश होता. सर्वच पर्वांना प्रेक्षकांनी प्रचंड प्रतिसाद दिला. झी मराठीने "सा रे ग म प" द्वारे मराठी संगीताला एका वेगळ्या उंचीवर नेले आहे. == पुरस्कार सोहळे == {| class="wikitable" !वर्ष !पुरस्कार !संदर्भ |- |२००० – चालू |''झी चित्र गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2019-04-03|title=झी गौरव पुरस्कारात यांनी मारली बाजी, वाचा संपूर्ण यादी|url=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/zee-marathi-gaurav-awards-2019-winners/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२००४ – चालू |''[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]]'' |<ref>{{Cite web|date=2019-10-12|url=https://www.lokmat.com/television/agabai-sasubai-and-ratris-khel-chale-2-receives-maximum-awards-zee-marathi-awards-2019/|title=या मालिकेने मारली झी मराठी अवॉर्ड्समध्ये बाजी, नुकतीच सुरु झालीये ही मालिका|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२०१३ – २०२४ |''उंच माझा झोका पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2017-08-22|title=स्त्री कर्तृत्वाचा सन्मान ‘उंच माझा झोका पुरस्कार’|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/1534718/zee-marathi-unch-maza-zoka-awards/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकसत्ता]]}}</ref> |- |२०१५ – चालू |''झी नाट्य गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2020-09-14|title=दिमाखदार सोहळ्यात संपन्न झाला 'झी नाट्य गौरव पुरस्कार'|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/zee-natya-gaurav-puraskar-2020/534751|access-date=2021-07-20|website=[[झी २४ तास]]}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:झी प्रादेशिक वाहिन्या]] [[वर्ग:झी मराठी]] 18wyrxjge10qjozje0k6re4my2j7srt 0 18461 2676233 2670867 2026-03-30T05:58:58Z ~2026-19624-63 181553 2676233 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिक भाषेमध्ये = '''सेऊण'''(यादव)'''साम्राज्य''' | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = यादव साम्राज्य | वंश = सोमवंशी यादव | सुरुवात_वर्ष = इ.स. ८३० | शेवट_वर्ष = १३१७ | मागील१ = पश्चिमी [[चालुक्य]] साम्राज्य | पुढील१ = [[खिलजी घराणे]] | राष्ट्र_ध्वज = गरुडध्वज | राष्ट्र_चिन्ह = व्याल | जागतिक_स्थान_नकाशा = Asia_1200ad.jpg | ब्रीद_वाक्य = हर हर महादेव | राजधानी_शहर = [[देवगिरी]] | सर्वात_मोठे_शहर = | शासन_प्रकार = राजतंत्र | राष्ट्रप्रमुख_नाव = दृढप्रहारी | पंतप्रधान_नाव = [[हेमाद्रि पंडित]] | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी]], [[संस्कृत]] | इतर_प्रमुख_भाषा = देवनागरी [[कन्नड]] | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_चौरस_किमी = | लोकसंख्या_संख्या = | लोकसंख्या_घनता = }} '''देवगिरीचे यादव राजघराणे''' ([[इ.स. ८५०]] - [[इ.स. १३१७]]), यांना '''सेवुण/सेऊण राजवंश''' असेही म्हणले जात होते. हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] प्राचीन पूर्वमध्ययुगीन काळातील राजघराणे होते. ते स्वतःला [[सोमवंशी]] म्हणवत.{{संदर्भ हवा}} यादवांचे साम्राज्य [[नर्मदा नदी]]पासून [[तुंगभद्रा नदी]]पर्यंत पसरले होते. यादव घराण्यातील राजांच्या सापडलेल्या शिलालेखात त्यांची बिरूदे, हे राजघराणे [[महाभारत]] कालीन [[श्रीकृष्ण|श्रीकृष्णांचे]] वंशज असण्यासंबंधाने असल्याची आढळतात. यादवांचे राज्य [[महाराष्ट्र]], उत्तर[[कर्नाटक]] आणि [[मध्यप्रदेश|मध्यप्रदेशच्या]] काही भागात पसरलेले होते. सुरुवातीच्या काळात ते चालुक्यांचे मित्र असावेत, असे दिसते. * चालुक्यांच्या दुर्लक्षित प्रशासनामुळे पुढे ते सुबाहूच्या कारकिर्दीत स्वतंत्र सम्राट झाले. सुबाहू यांनी साम्राज्य व्यवस्थापनासाठी [[वारंगळ]] व [[हळेबीडु|हाळेबीड]] येथे उपराजधान्या स्थापून आपल्या दोन्ही मुलांना तिकडे पाठवले. * त्यांचाच वंशज असणाऱ्या [[भिल्लम]] याने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली. सिंघनदेव यादवांनी अनेक मंदिरे बांधली. [[हेमाडपंथी]] पद्धतीची बांधकाम हे यादव काळातील मानले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://mr.vikaspedia.in/education/childrens-corner/91593293e/93994792e93e92192a902924940-93593e93894d924941936948932940|title=हेमाडपंती वास्तुशैली|accessdate=१८ एप्रिल २०२१}}</ref> यादवकाळात या शैलीला वेगळे नाव होते. पुढे मूळचा यादवकुलीन [[रामदेव यादव|सम्राट रामदेवराव यादव]] यांच्या दरबारी असणारा [[हेमाद्रि पंडित|हेमाड पंडिताने]] स्वतःचे नाव त्या शैलीला दिले.<ref>{{cite book|title=Kāḷācyā paḍadyāāḍa , Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=Q_wvAAAAMAAJ|page=373|publisher=Marāṭhī Sāhitya Parishada|year=1992|quote= देवगिरी येथे रामचंद्रराव राजा राज्य करीत असता दमरदारीच्या कामावर '''हेमाद्री ऊर्फ हेमाडपंत''' हा देशस्थ ऋग्वेदी ब्राह्मण काम करीत होता.}}</ref><ref>{{cite book |title=Religious Cultures in Early Modern India: New Perspectives|url=https://books.google.com/books?id=NTnJBQAAQBAJ&pg=PT194&dq=Hemadpant+is+brahmin#q=Hemadpant%20is%20brahmin|publisher=Routledge|year=2014|isbn = 9781317982876}}</ref> * [[सिंघणदेव (द्वितीय)]] आणि [[राजा महादेव यादव]] यांच्या काळात या राज्याची भरभराट झाली. * सिंघणदेव यादव सम्राटांची तुलना महान सम्राटांशी होऊ शकते, सिंघणदेवच्या काळात महाराष्ट्रातील प्रजा सुखी होती. * '''१ले मराठी साम्राज्य''' हे यादवराजांनी जन्माला आणले यात सिंघणदेव राजाचा अमूल्य वाटा आहे, त्याच्याच नावाने आजचे [[सातारा]] जिल्ह्यातील [[शिंगणापूर]] हे गाव हे अजरामर झाले. ** [[शिखर शिंगणापूर]] चे [[महादेव]] मंदिर सिंघणदेवांनी बांधले, सिंघणवरून '''शिंगणापूर''' झाले. * यादव राजवंशाचा शेवटचा सम्राट शंकरदेेव होय, तर त्यांचे वडिल '''[[रामदेव यादव|रामचंद्राच्या]]''' यांच्या काळातच मराठी भाषेला राजाश्रय मिळाला. त्यांचा पराभव [[अल्लाउद्दिन खिलजी]] व मलिक काफूरने त्यांना फितूरीने केला. रामचंद्रदेव रायांचे जावई व सेनापती [[हरपालदेव]] यांची क्रूर हत्या करून त्यांना देवगिरीच्या प्रवेशद्वाराला टांगून ठेवले होते. *[[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई]] हरपालदेवांच्याच कुळातील आहेत. ** त्यांचे माहेरचे कूळ [[जाधवराव]] हे यादवांचे थेट कुळी. ** महाराष्ट्रातील कित्येक मंदिरे, [[बारव]] स्थापत्यादी अनेक वास्तू ह्या देवगिरीच्या यादवसम्राटांशी संबंधीत असल्याचे मानले जाते. आजही अनेक ठिकाणी त्याचे अवशेष पहावयास मिळतात. [https://archive.org/details/HistoricalGeneologies/page/n65/mode/1up?q=+%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A4%B5] ==पुस्तक== * देवगिरीचे यादव: इतिहास संशोधक महामहोपाध्याय डॉ.[[ब्रह्मानंद देशपांडे]] यांनी महाराष्ट्रातील पराक्रमी अशा यादव राजवंशावर लिहिलेला हा एक ऐतिहासिक ग्रंथ आहे. मध्ययुगीन भारताच्या इतिहासामध्ये आपल्या अजोड पराक्रमाने ४५० वर्षे महाराष्ट्राचे नाव झळकत ठेवणाऱ्या कर्तबगार यादव राजांची सविस्तर ऐतिहासिक माहिती या ग्रंथात मिळते. # भिल्लम, # [[सेउणचंद्र]], # भिल्लम (पाचवा), # जैतुगी (द्वितीय), # सिंघणदेव (द्वितीय), # [[कृष्णदेव]], # [[रामदेव यादव|सम्राट रामचंद्र]] अशा अनेक पराक्रमी यादवराजांची यशोगाथा या पुस्तकात वर्णिली आहे. == पहा == ** [[होयसळेश्वर मंदिर]] ** [[काकतीय]] * [[यादव]] * [[जैत्रपाल]], मराठी कवी मुकुंदराजकडून लिहीला. * [[रामदेव यादव]], शेवटचा राजा * [[हेमाद्री]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{साचा:भारतीय राजवंश}} [[वर्ग:भारतीय राजवंश]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] qbz0yfhjrf8dj7owpsod5xgmn1nqdlk 0 23066 2676144 2676022 2026-03-29T13:30:45Z संतोष गोरे 135680 /* पुरस्कार आणि पदके [१] */ 2676144 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[फील्ड मार्शल]] '''कोदंडेरा मदप्पा करिअप्पा''' तथा '''के.एम्. करिअप्पा''' ([[२८ जानेवारी]], [[इ.स. १८९९|१८९९]]:[[कूर्ग राज्य|कूर्ग]] - [[१५ मे]], [[इ.स. १९९३|१९९३]]:[[बेंगलुरु]]) हे एक भारतीय लष्करी अधिकारी आणि मुत्सद्दी होते, ज्यांनी [[भारतीय सैन्य|भारतीय भूदलाचे]] पहिले [[भारताचे लष्करप्रमुख]] (कमांडर इन चीफ) म्हणून काम पाहिले. [[१९४७ चे भारत-पाकिस्तान युद्ध|१९४७ च्या भारत-पाक युद्धा]] दरम्यान त्यांनी पश्चिम आघाडीवर भारतीय सैन्याचे नेतृत्व केले. १९४९ मध्ये त्यांची भारतीय भूदलाचे कमांडर-इन-चीफ म्हणून नियुक्ती झाली. भारतीय भूदलात [[पंचतारांकित]] 'फील्ड मार्शल' पद भूषवणाऱ्या केवळ दोन अधिकाऱ्यांपैकी ते एक आहेत; दुसरे अधिकारी फील्ड मार्शल [[सॅम माणेकशा]] हे होत.<ref name="Did You Know?">{{cite web|author1=Anwesha Madhukalya|title=Did You Know That Only 3 People Have Been Given The Highest Ranks in the Indian Armed Forces?|url=https://www.scoopwhoop.com/Highest-ranks-in-Indian-Armed-Forces/|access-date=2 August 2016|language=En|website=Scoop Whoop|date=24 February 2016 }}</ref> त्यांची देदीप्यमान लष्करी कारकीर्द जवळपास तीन दशकांच्या काळातील होती. कोडागू येथील [[मडिकेरी]] येथे जन्मलेले करिअप्पा, [[पहिले महायुद्ध]] संपल्यानंतर लगेचच [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|ब्रिटीश भारतीय सैन्यात]] दाखल झाले आणि त्यांची '२/८८ कार्नॅटिक इन्फंट्री'मध्ये तात्पुरते फर्स्ट लेफ्टनंट म्हणून नियुक्ती झाली. कारकिर्दीच्या सुरुवातीला त्यांची अनेक रेजिमेंटमध्ये बदली झाली, त्यानंतर ते '[[राजपूत रेजिमेंट|१/७ रजपूत]]' (७ वी राजपूत रेजिमेंट) मध्ये स्थिरावले, जी त्यांची कायमस्वरूपी रेजिमेंट बनली. क्वेटा येथील 'स्टाफ कॉलेज'मध्ये प्रवेश घेणारे ते पहिले भारतीय लष्करी अधिकारी होते. तसेच, 'चीफ ऑफ स्टाफ' म्हणून कमान सांभाळणारे ते पहिले भारतीय होते आणि कँबर्ली येथील 'इम्पीरियल डिफेन्स कॉलेज'मध्ये प्रशिक्षणासाठी निवडल्या गेलेल्या पहिल्या दोन भारतीयांपैकी ते एक होते. त्यांनी विविध युनिट्स, कमांड मुख्यालय (HQ) आणि नवी दिल्लीतील जनरल मुख्यालय येथे विविध पदांवर सेवा बजावली. भारतीय भूदलाचे कमांडर-इन-चीफ म्हणून पदभार स्वीकारण्यापूर्वी, करिअप्पा यांनी भारतीय लष्कराच्या पूर्व आणि पश्चिम कमांडचे कमांडर म्हणून काम पाहिले होते. == बालपण आणि शिक्षण == करिअप्पा यांचा जन्म २८ जानेवारी १८९९ रोजी [[कुर्ग प्रांत|कुर्ग प्रांतातील]] (सध्याचा [[कोडागू जिल्हा]], [[कर्नाटक]]) शनिवारसंथे येथे एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे कुटुंब कोडवा समुदायातील होते. त्यांचे वडील मडप्पा हे [[महसूल विभाग|महसूल विभागात]] कार्यरत होते. चार मुले आणि दोन मुली असलेल्या या कुटुंबात करिअप्पा हे दुसरे अपत्य होते.{{Sfn|Singh|2005|p=21}} नातेवाईकांमध्ये ते "चिम्मा" या नावाने ओळखले जात. १९१७ मध्ये मडिकेरी येथील सेंट्रल हायस्कूलमधून शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर, पुढील शिक्षणासाठी त्यांनी चेन्नई येथील प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला.{{Sfn|Singh|2005|p=21}} महाविद्यालयात असताना त्यांना समजले की भारतीयांची सैन्यात भरती केली जात आहे आणि त्यांना भारतातच प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. एक सैनिक म्हणून सेवा बजावण्याची इच्छा असल्याने त्यांनी या प्रशिक्षणासाठी अर्ज केला.{{Sfn|Singh|2005|p=22}} एकूण ७० अर्जदारांपैकी, इंदूर येथील डेली कॅडेट कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळालेल्या ४२ उमेदवारांमध्ये करिअप्पा यांचा समावेश होता. प्रशिक्षणाच्या सर्व पैलूंमध्ये त्यांनी उत्तम गुण मिळवले आणि ते त्यांच्या वर्गात सातव्या क्रमांकाने उत्तीर्ण झाले.{{Sfn|Singh|2005|p=22}} == वैयक्तिक जीवन == [[File:Kodandera M Cariappa 1995 stamp of India.jpg|इवलेसे|१९९५ च्या भारतीय टपाल तिकिटावर करिअप्पा]] करिअप्पा यांचा विवाह मार्च १९३७ मध्ये [[सिकंदराबाद]] येथे एका वन अधिकाऱ्याची कन्या मुथू माचिया यांच्याशी झाला. त्यांचे वैयक्तिक जीवन सुरुवातीला सुखी होते, मात्र कालांतराने विचारांमधील तफावत आणि व्यावसायिक व्यस्ततेमुळे त्यांच्या वैवाहिक जीवनात अडचणी निर्माण झाल्या. सप्टेंबर १९४५ मध्ये हे दांपत्य अधिकृत घटस्फोटाशिवाय वेगळे झाले. त्यानंतर तीन वर्षांनी मुथू यांचा एका अपघातात मृत्यू झाला.{{Sfn|Singh|2005|p=27}} करिअप्पा आणि मुथू यांना एक मुलगा आणि एक मुलगी होती. त्यांचा मुलगा, के. सी. करिअप्पा यांचा जन्म ४ जानेवारी १९३८ रोजी झाला, तर कन्या नलिनी यांचा जन्म २३ फेब्रुवारी १९४८ रोजी झाला. त्यांचे चिरंजीव "नंदा" या नावाने ओळखले जात; त्यांनी [[भारतीय हवाई दल|भारतीय हवाई दलात]] प्रवेश केला आणि ते एअर मार्शल या पदापर्यंत पोहोचले.{{Sfn|Singh|2005|p=27}} त्यांची बहीण बोल्लाव्वा यांचा मुलगा, लेफ्टनंट जनरल बिद्दंडा चेंगप्पा नंदा यांनीही भारतीय भूदलात उल्लेखनीय कारकीर्द घडवली आणि ते नॉर्दर्न कमांडचे जीओसी-इन-चीफ म्हणून निवृत्त झाले. करिअप्पा हे [[सत्य साई बाबा]] यांचे परमभक्त होते आणि आशीर्वादासाठी ते नियमितपणे त्यांना भेटत असत. तसेच ते [[स्वामी शिवानंद सरस्वती]] यांचे अनुयायी होते.<ref>{{cite web | url=https://starofmysore.com/lest-we-forget-their-sacrifice-3-the-story-of-field-marshal-k-m-cariappa/ | title=Lest we forget their sacrifice-3: The story of Field Marshal K.M. Cariappa | date=30 May 2019 }}</ref> == पुरस्कार आणि पदके {{Sfn|Sharma|2007|p=44–45}} == {| class="wikitable" style="text-align:center; margin: 1em auto" |- |[[File:India General Service Medal 1947.svg|105px]] |[[सामान्य सेवा पदक १९४७]] |- |[[File:Indian Independence medal 1947.svg|105px]] |[[भारतीय स्वातंत्र्य पदक]] |- |[[File:Order of the British Empire (Military).png|105px]] |[[ऑर्डर ऑफ द ब्रिटिश एम्पायर]] |- |[[File:1939–1945 Star.png|105px]] |[[१९३९–१९४५ स्टार]] |- |[[File:Burma Star BAR.svg|105px]] |[[बर्मा स्टार]] |- |[[File:Ribbon_-_War_Medal.png|105px]] |[[युद्ध पदक १९३९–१९४५]] |- |[[File:Ribbon_India_Service_Medal.png|105px]] |[[इंडिया सर्व्हिस मेडल]] |- |[[File:US_Legion_of_Merit_Chief_Commander_ribbon.png|105px]] |[[लिजन ऑफ मेरिट]] (चीफ कमांडर) |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:करिअप्पा, के.एम.}} [[वर्ग:भारताचे लष्करप्रमुख]] [[वर्ग:फील्ड मार्शल]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 6khnttogpnl8lz4s7ndgm4gb5d2jc5y 2676145 2676144 2026-03-29T13:31:53Z संतोष गोरे 135680 /* पुरस्कार आणि पदके [१] */ 2676145 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[फील्ड मार्शल]] '''कोदंडेरा मदप्पा करिअप्पा''' तथा '''के.एम्. करिअप्पा''' ([[२८ जानेवारी]], [[इ.स. १८९९|१८९९]]:[[कूर्ग राज्य|कूर्ग]] - [[१५ मे]], [[इ.स. १९९३|१९९३]]:[[बेंगलुरु]]) हे एक भारतीय लष्करी अधिकारी आणि मुत्सद्दी होते, ज्यांनी [[भारतीय सैन्य|भारतीय भूदलाचे]] पहिले [[भारताचे लष्करप्रमुख]] (कमांडर इन चीफ) म्हणून काम पाहिले. [[१९४७ चे भारत-पाकिस्तान युद्ध|१९४७ च्या भारत-पाक युद्धा]] दरम्यान त्यांनी पश्चिम आघाडीवर भारतीय सैन्याचे नेतृत्व केले. १९४९ मध्ये त्यांची भारतीय भूदलाचे कमांडर-इन-चीफ म्हणून नियुक्ती झाली. भारतीय भूदलात [[पंचतारांकित]] 'फील्ड मार्शल' पद भूषवणाऱ्या केवळ दोन अधिकाऱ्यांपैकी ते एक आहेत; दुसरे अधिकारी फील्ड मार्शल [[सॅम माणेकशा]] हे होत.<ref name="Did You Know?">{{cite web|author1=Anwesha Madhukalya|title=Did You Know That Only 3 People Have Been Given The Highest Ranks in the Indian Armed Forces?|url=https://www.scoopwhoop.com/Highest-ranks-in-Indian-Armed-Forces/|access-date=2 August 2016|language=En|website=Scoop Whoop|date=24 February 2016 }}</ref> त्यांची देदीप्यमान लष्करी कारकीर्द जवळपास तीन दशकांच्या काळातील होती. कोडागू येथील [[मडिकेरी]] येथे जन्मलेले करिअप्पा, [[पहिले महायुद्ध]] संपल्यानंतर लगेचच [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|ब्रिटीश भारतीय सैन्यात]] दाखल झाले आणि त्यांची '२/८८ कार्नॅटिक इन्फंट्री'मध्ये तात्पुरते फर्स्ट लेफ्टनंट म्हणून नियुक्ती झाली. कारकिर्दीच्या सुरुवातीला त्यांची अनेक रेजिमेंटमध्ये बदली झाली, त्यानंतर ते '[[राजपूत रेजिमेंट|१/७ रजपूत]]' (७ वी राजपूत रेजिमेंट) मध्ये स्थिरावले, जी त्यांची कायमस्वरूपी रेजिमेंट बनली. क्वेटा येथील 'स्टाफ कॉलेज'मध्ये प्रवेश घेणारे ते पहिले भारतीय लष्करी अधिकारी होते. तसेच, 'चीफ ऑफ स्टाफ' म्हणून कमान सांभाळणारे ते पहिले भारतीय होते आणि कँबर्ली येथील 'इम्पीरियल डिफेन्स कॉलेज'मध्ये प्रशिक्षणासाठी निवडल्या गेलेल्या पहिल्या दोन भारतीयांपैकी ते एक होते. त्यांनी विविध युनिट्स, कमांड मुख्यालय (HQ) आणि नवी दिल्लीतील जनरल मुख्यालय येथे विविध पदांवर सेवा बजावली. भारतीय भूदलाचे कमांडर-इन-चीफ म्हणून पदभार स्वीकारण्यापूर्वी, करिअप्पा यांनी भारतीय लष्कराच्या पूर्व आणि पश्चिम कमांडचे कमांडर म्हणून काम पाहिले होते. == बालपण आणि शिक्षण == करिअप्पा यांचा जन्म २८ जानेवारी १८९९ रोजी [[कुर्ग प्रांत|कुर्ग प्रांतातील]] (सध्याचा [[कोडागू जिल्हा]], [[कर्नाटक]]) शनिवारसंथे येथे एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे कुटुंब कोडवा समुदायातील होते. त्यांचे वडील मडप्पा हे [[महसूल विभाग|महसूल विभागात]] कार्यरत होते. चार मुले आणि दोन मुली असलेल्या या कुटुंबात करिअप्पा हे दुसरे अपत्य होते.{{Sfn|Singh|2005|p=21}} नातेवाईकांमध्ये ते "चिम्मा" या नावाने ओळखले जात. १९१७ मध्ये मडिकेरी येथील सेंट्रल हायस्कूलमधून शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर, पुढील शिक्षणासाठी त्यांनी चेन्नई येथील प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला.{{Sfn|Singh|2005|p=21}} महाविद्यालयात असताना त्यांना समजले की भारतीयांची सैन्यात भरती केली जात आहे आणि त्यांना भारतातच प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. एक सैनिक म्हणून सेवा बजावण्याची इच्छा असल्याने त्यांनी या प्रशिक्षणासाठी अर्ज केला.{{Sfn|Singh|2005|p=22}} एकूण ७० अर्जदारांपैकी, इंदूर येथील डेली कॅडेट कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळालेल्या ४२ उमेदवारांमध्ये करिअप्पा यांचा समावेश होता. प्रशिक्षणाच्या सर्व पैलूंमध्ये त्यांनी उत्तम गुण मिळवले आणि ते त्यांच्या वर्गात सातव्या क्रमांकाने उत्तीर्ण झाले.{{Sfn|Singh|2005|p=22}} == वैयक्तिक जीवन == [[File:Kodandera M Cariappa 1995 stamp of India.jpg|इवलेसे|१९९५ च्या भारतीय टपाल तिकिटावर करिअप्पा]] करिअप्पा यांचा विवाह मार्च १९३७ मध्ये [[सिकंदराबाद]] येथे एका वन अधिकाऱ्याची कन्या मुथू माचिया यांच्याशी झाला. त्यांचे वैयक्तिक जीवन सुरुवातीला सुखी होते, मात्र कालांतराने विचारांमधील तफावत आणि व्यावसायिक व्यस्ततेमुळे त्यांच्या वैवाहिक जीवनात अडचणी निर्माण झाल्या. सप्टेंबर १९४५ मध्ये हे दांपत्य अधिकृत घटस्फोटाशिवाय वेगळे झाले. त्यानंतर तीन वर्षांनी मुथू यांचा एका अपघातात मृत्यू झाला.{{Sfn|Singh|2005|p=27}} करिअप्पा आणि मुथू यांना एक मुलगा आणि एक मुलगी होती. त्यांचा मुलगा, के. सी. करिअप्पा यांचा जन्म ४ जानेवारी १९३८ रोजी झाला, तर कन्या नलिनी यांचा जन्म २३ फेब्रुवारी १९४८ रोजी झाला. त्यांचे चिरंजीव "नंदा" या नावाने ओळखले जात; त्यांनी [[भारतीय हवाई दल|भारतीय हवाई दलात]] प्रवेश केला आणि ते एअर मार्शल या पदापर्यंत पोहोचले.{{Sfn|Singh|2005|p=27}} त्यांची बहीण बोल्लाव्वा यांचा मुलगा, लेफ्टनंट जनरल बिद्दंडा चेंगप्पा नंदा यांनीही भारतीय भूदलात उल्लेखनीय कारकीर्द घडवली आणि ते नॉर्दर्न कमांडचे जीओसी-इन-चीफ म्हणून निवृत्त झाले. करिअप्पा हे [[सत्य साई बाबा]] यांचे परमभक्त होते आणि आशीर्वादासाठी ते नियमितपणे त्यांना भेटत असत. तसेच ते [[स्वामी शिवानंद सरस्वती]] यांचे अनुयायी होते.<ref>{{cite web | url=https://starofmysore.com/lest-we-forget-their-sacrifice-3-the-story-of-field-marshal-k-m-cariappa/ | title=Lest we forget their sacrifice-3: The story of Field Marshal K.M. Cariappa | date=30 May 2019 }}</ref> == पुरस्कार आणि पदके {{Sfn|Sharma|2007|p=44–45}} == {| class="wikitable" style="text-align:center; margin: 1em auto" |- |[[File:India General Service Medal 1947.svg|105px]] |सामान्य सेवा पदक १९४७ |- |[[File:Indian Independence medal 1947.svg|105px]] |भारतीय स्वातंत्र्य पदक |- |[[File:Order of the British Empire (Military).png|105px]] |[[ऑर्डर ऑफ द ब्रिटिश एम्पायर]] |- |[[File:1939–1945 Star.png|105px]] |१९३९–१९४५ स्टार |- |[[File:Burma Star BAR.svg|105px]] |बर्मा स्टार |- |[[File:Ribbon_-_War_Medal.png|105px]] |युद्ध पदक १९३९–१९४५ |- |[[File:Ribbon_India_Service_Medal.png|105px]] |इंडिया सर्व्हिस मेडल |- |[[File:US_Legion_of_Merit_Chief_Commander_ribbon.png|105px]] |लिजन ऑफ मेरिट (चीफ कमांडर) |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:करिअप्पा, के.एम.}} [[वर्ग:भारताचे लष्करप्रमुख]] [[वर्ग:फील्ड मार्शल]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] s964exxvsgibos3plakcg593c68xydh 2676151 2676145 2026-03-29T13:41:50Z संतोष गोरे 135680 /* वैयक्तिक जीवन */ 2676151 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[फील्ड मार्शल]] '''कोदंडेरा मदप्पा करिअप्पा''' तथा '''के.एम्. करिअप्पा''' ([[२८ जानेवारी]], [[इ.स. १८९९|१८९९]]:[[कूर्ग राज्य|कूर्ग]] - [[१५ मे]], [[इ.स. १९९३|१९९३]]:[[बेंगलुरु]]) हे एक भारतीय लष्करी अधिकारी आणि मुत्सद्दी होते, ज्यांनी [[भारतीय सैन्य|भारतीय भूदलाचे]] पहिले [[भारताचे लष्करप्रमुख]] (कमांडर इन चीफ) म्हणून काम पाहिले. [[१९४७ चे भारत-पाकिस्तान युद्ध|१९४७ च्या भारत-पाक युद्धा]] दरम्यान त्यांनी पश्चिम आघाडीवर भारतीय सैन्याचे नेतृत्व केले. १९४९ मध्ये त्यांची भारतीय भूदलाचे कमांडर-इन-चीफ म्हणून नियुक्ती झाली. भारतीय भूदलात [[पंचतारांकित]] 'फील्ड मार्शल' पद भूषवणाऱ्या केवळ दोन अधिकाऱ्यांपैकी ते एक आहेत; दुसरे अधिकारी फील्ड मार्शल [[सॅम माणेकशा]] हे होत.<ref name="Did You Know?">{{cite web|author1=Anwesha Madhukalya|title=Did You Know That Only 3 People Have Been Given The Highest Ranks in the Indian Armed Forces?|url=https://www.scoopwhoop.com/Highest-ranks-in-Indian-Armed-Forces/|access-date=2 August 2016|language=En|website=Scoop Whoop|date=24 February 2016 }}</ref> त्यांची देदीप्यमान लष्करी कारकीर्द जवळपास तीन दशकांच्या काळातील होती. कोडागू येथील [[मडिकेरी]] येथे जन्मलेले करिअप्पा, [[पहिले महायुद्ध]] संपल्यानंतर लगेचच [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|ब्रिटीश भारतीय सैन्यात]] दाखल झाले आणि त्यांची '२/८८ कार्नॅटिक इन्फंट्री'मध्ये तात्पुरते फर्स्ट लेफ्टनंट म्हणून नियुक्ती झाली. कारकिर्दीच्या सुरुवातीला त्यांची अनेक रेजिमेंटमध्ये बदली झाली, त्यानंतर ते '[[राजपूत रेजिमेंट|१/७ रजपूत]]' (७ वी राजपूत रेजिमेंट) मध्ये स्थिरावले, जी त्यांची कायमस्वरूपी रेजिमेंट बनली. क्वेटा येथील 'स्टाफ कॉलेज'मध्ये प्रवेश घेणारे ते पहिले भारतीय लष्करी अधिकारी होते. तसेच, 'चीफ ऑफ स्टाफ' म्हणून कमान सांभाळणारे ते पहिले भारतीय होते आणि कँबर्ली येथील 'इम्पीरियल डिफेन्स कॉलेज'मध्ये प्रशिक्षणासाठी निवडल्या गेलेल्या पहिल्या दोन भारतीयांपैकी ते एक होते. त्यांनी विविध युनिट्स, कमांड मुख्यालय (HQ) आणि नवी दिल्लीतील जनरल मुख्यालय येथे विविध पदांवर सेवा बजावली. भारतीय भूदलाचे कमांडर-इन-चीफ म्हणून पदभार स्वीकारण्यापूर्वी, करिअप्पा यांनी भारतीय लष्कराच्या पूर्व आणि पश्चिम कमांडचे कमांडर म्हणून काम पाहिले होते. == बालपण आणि शिक्षण == करिअप्पा यांचा जन्म २८ जानेवारी १८९९ रोजी [[कुर्ग प्रांत|कुर्ग प्रांतातील]] (सध्याचा [[कोडागू जिल्हा]], [[कर्नाटक]]) शनिवारसंथे येथे एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे कुटुंब कोडवा समुदायातील होते. त्यांचे वडील मडप्पा हे [[महसूल विभाग|महसूल विभागात]] कार्यरत होते. चार मुले आणि दोन मुली असलेल्या या कुटुंबात करिअप्पा हे दुसरे अपत्य होते.{{Sfn|Singh|2005|p=21}} नातेवाईकांमध्ये ते "चिम्मा" या नावाने ओळखले जात. १९१७ मध्ये मडिकेरी येथील सेंट्रल हायस्कूलमधून शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर, पुढील शिक्षणासाठी त्यांनी चेन्नई येथील प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला.{{Sfn|Singh|2005|p=21}} महाविद्यालयात असताना त्यांना समजले की भारतीयांची सैन्यात भरती केली जात आहे आणि त्यांना भारतातच प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. एक सैनिक म्हणून सेवा बजावण्याची इच्छा असल्याने त्यांनी या प्रशिक्षणासाठी अर्ज केला.{{Sfn|Singh|2005|p=22}} एकूण ७० अर्जदारांपैकी, इंदूर येथील डेली कॅडेट कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळालेल्या ४२ उमेदवारांमध्ये करिअप्पा यांचा समावेश होता. प्रशिक्षणाच्या सर्व पैलूंमध्ये त्यांनी उत्तम गुण मिळवले आणि ते त्यांच्या वर्गात सातव्या क्रमांकाने उत्तीर्ण झाले.{{Sfn|Singh|2005|p=22}} == वैयक्तिक जीवन == [[File:Kodandera M Cariappa 1995 stamp of India.jpg|इवलेसे|१९९५ च्या भारतीय टपाल तिकिटावर करिअप्पा]] करिअप्पा यांचा विवाह मार्च १९३७ मध्ये [[सिकंदराबाद]] येथे एका वन अधिकाऱ्याची कन्या मुथू माचिया यांच्याशी झाला. त्यांचे वैयक्तिक जीवन सुरुवातीला सुखी होते, मात्र कालांतराने विचारांमधील तफावत आणि व्यावसायिक व्यस्ततेमुळे त्यांच्या वैवाहिक जीवनात अडचणी निर्माण झाल्या. सप्टेंबर १९४५ मध्ये हे दांपत्य अधिकृत घटस्फोटाशिवाय वेगळे झाले. त्यानंतर तीन वर्षांनी मुथू यांचा एका अपघातात मृत्यू झाला.{{Sfn|Singh|2005|p=27}} करिअप्पा आणि मुथू यांना एक मुलगा आणि एक मुलगी होती. त्यांचा मुलगा, के. सी. करिअप्पा यांचा जन्म ४ जानेवारी १९३८ रोजी झाला, तर कन्या नलिनी यांचा जन्म २३ फेब्रुवारी १९४८ रोजी झाला. त्यांचे चिरंजीव "नंदा" या नावाने ओळखले जात; त्यांनी [[भारतीय हवाई दल|भारतीय हवाई दलात]] प्रवेश केला आणि ते एअर मार्शल या पदापर्यंत पोहोचले.{{Sfn|Singh|2005|p=27}} त्यांची बहीण बोल्लाव्वा यांचा मुलगा, लेफ्टनंट जनरल बिद्दंडा चेंगप्पा नंदा यांनीही भारतीय भूदलात उल्लेखनीय कारकीर्द घडवली आणि ते नॉर्दर्न कमांडचे जीओसी-इन-चीफ म्हणून निवृत्त झाले. करिअप्पा हे [[सत्य साई बाबा]] यांचे परमभक्त होते आणि आशीर्वादासाठी ते नियमितपणे त्यांना भेटत असत. तसेच ते [[स्वामी शिवानंद सरस्वती]] यांचे अनुयायी होते.<ref>{{cite web | url=https://starofmysore.com/lest-we-forget-their-sacrifice-3-the-story-of-field-marshal-k-m-cariappa/ | title=Lest we forget their sacrifice-3: The story of Field Marshal K.M. Cariappa | date=30 May 2019 }}</ref> == पदोन्नतीचा तपशील == {| class="wikitable" style="background:white" ! चिन्ह !! पद !! घटक !! पदोन्नतीची तारीख |- |align="center" |[[File:British Army (1920-1953) OF-1a.svg|35px]] || सेकंड लेफ्टनंट || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १ डिसेंबर १९१९ (हंगामी)<ref name="Indian_Army_List_43">{{cite book|pages=125|title=Indian Army List for October 1943 (Part I)|publisher=Government of India Press|year=1943}}</ref> १७ जुलै १९२० (कायमस्वरूपी)<ref name="london-gazette2"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920-1953) OF-1b.svg|35px]] || लेफ्टनंट || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १ डिसेंबर १९२० (हंगामी)<ref name="london-gazette1"/> १७ जुलै १९२१ (कायमस्वरूपी)<ref name="london-gazette3"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920–1953) OF-2.svg|35px]] || कॅप्टन || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १७ जुलै १९२७<ref name="london-gazette4"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920-1953)OF-3.svg|35px]] || मेजर || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १७ जुलै १९३८<ref name="london-gazette5"/> |- |align="center" |[[File:British Army(1920-1953)OF-4.svg|35px]] || लेफ्टनंट-कर्नेल || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || जुलै १९४२ (प्रभारी) १५ जुलै १९४२ (हंगामी)<ref name="Indian_Army_List_43"/> १७ जुलै १९४६ (कायमस्वरूपी)<ref name="london-gazette6">{{London Gazette|issue=37747|page=4946|date=4 October 1946}}</ref> |- |align="center" |[[File:British Army(1920-1953)OF-5.svg|35px]] || कर्नेल || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १ नोव्हेंबर १९४४ (प्रभारी)<ref name="Indian_Army_List_45APR">{{cite book|pages=46–O|title=Indian Army List for April 1945 (Part I)|publisher=Government of India Press|year=1945}}</ref> १ मे १९४५ (हंगामी)<ref name="Quarterly_Army_List">{{cite book|pages=220l–m|title=The Quarterly Army List: December 1946 (Part I)|publisher=HM Stationery Office|year=1946}}</ref> |- |align="center" |[[File:British Army (1928-1953) OF-6.svg|35px]] || ब्रिगेडियर || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १ नोव्हेंबर १९४४ (प्रभारी)<ref name="Indian_Army_List_45APR"/> १ मे १९४५ (हंगामी)<ref name="brigadier"/><ref name="MG_appt"/> |- |align="center" |[[File:British Army(1920-1953)OF-7.svg|35px]] || मेजर-जनरल || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || ३० जुलै १९४७<ref name="MG_appt"/> |- |align="center" |[[File:British Army(1920-1953) OF-7.svg|35px]] || मेजर-जनरल || भारतीय सैन्य || १५ ऑगस्ट १९४७<ref name="insignia" group="note">१९४७ मध्ये स्वातंत्र्यानंतर, भारत ब्रिटीश राष्ट्रकुलातील एक डोमिनियन बनला. परिणामी, ब्रिटीश सैन्याची रँक चिन्हे, ज्यामध्ये 'ट्यूडर क्राउन' आणि चार-कोनी 'ऑर्डर ऑफ द बाथ' स्टार ("पिप") यांचा समावेश होता, ती कायम ठेवण्यात आली, कारण सहावे जॉर्ज हे भारतीय सशस्त्र दलांचे सरसेनापती होते. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारत प्रजासत्ताक झाल्यानंतर, भारताचे राष्ट्रपती सरसेनापती बनले आणि क्राउनच्या जागी 'अशोक स्तंभ' आणि पिपच्या जागी पाच-कोनी स्टार वापरण्यात आला.</ref><ref name="insignia_designs"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920–1953) OF-8.svg|35px]] || लेफ्टनंट-जनरल || भारतीय सैन्य || २३ नोव्हेंबर १९४७ (प्रभारी)<ref name="insignia" group="note"/><ref>{{cite web|title=General Cariappa Becomes Eastern Army Commander|url=http://pibarchive.nic.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1947-JULY-DEC-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1947-11-21_427.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809025341/https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1947-JULY-DEC-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1947-11-21_427.pdf |archive-date=9 August 2024|website=Press Information Bureau of India - Archive|date=21 November 1947|access-date=24 June 2025}}</ref><ref>{{cite book|pages=186–188|title=The Quarterly Army List: December 1948|publisher=HM Stationery Office|url=https://books.google.com/books?id=JTPNjCq8MQIC&q=The+quarterly+army+list|year=1948}}</ref> |- |align="center" |[[File:British Army (1920–1953) OF-9.svg|35px]] || जनरल (COAS आणि C-in-C) || भारतीय सैन्य || १५ जानेवारी १९४९ (प्रभारी)<ref name="insignia" group="note"/><ref name="Gazette_1949">{{cite news |title=The Gazette of India (Extraordinary): Ministry of Defence |page=41 |date=15 January 1949|url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1949/E-2348-1949-0000-108857.pdf|publisher=[[The Gazette of India]]}}</ref> |- |align="center" |[[File:General of the Indian Army.svg|35px]] || जनरल (COAS आणि C-in-C) || भारतीय सैन्य || २६ जानेवारी १९५० (पुनर्नियुक्ती आणि रँक चिन्हांमध्ये बदल)<ref name="insignia_designs">{{cite web|title=New Designs of Crests and Badges in the Services|url=http://pib.nic.in/archive/docs/DVD_38/ACC%20NO%20807-BR/HOM-1950-01-06_484.pdf|website=Press Information Bureau of India – Archive|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808193914/http://pib.nic.in/archive/docs/DVD_38/ACC%20NO%20807-BR/HOM-1950-01-06_484.pdf|archive-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=227 |date=11 February 1950 |publisher=The Gazette of India}}</ref> |- |align="center" |[[File:Field Marshal of the Indian Army.svg|35px]] || फील्ड मार्शल || भारतीय सैन्य || १५ जानेवारी १९८६<ref name="FM_Cariappa">{{cite web |title=General Cariappa Made Field Marshal |url=https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1986-JAN-JULY-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1986-01-14_020.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507145451/https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1986-JAN-JULY-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1986-01-14_020.pdf |archive-date=7 May 2024|website=Press Information Bureau of India - Archive|date=14 January 1986|access-date=24 June 2025}}</ref> |- |} == पुरस्कार आणि पदके {{Sfn|Sharma|2007|p=44–45}} == {| class="wikitable" style="text-align:center; margin: 1em auto" |- |[[File:India General Service Medal 1947.svg|105px]] |सामान्य सेवा पदक १९४७ |- |[[File:Indian Independence medal 1947.svg|105px]] |भारतीय स्वातंत्र्य पदक |- |[[File:Order of the British Empire (Military).png|105px]] |[[ऑर्डर ऑफ द ब्रिटिश एम्पायर]] |- |[[File:1939–1945 Star.png|105px]] |१९३९–१९४५ स्टार |- |[[File:Burma Star BAR.svg|105px]] |बर्मा स्टार |- |[[File:Ribbon_-_War_Medal.png|105px]] |युद्ध पदक १९३९–१९४५ |- |[[File:Ribbon_India_Service_Medal.png|105px]] |इंडिया सर्व्हिस मेडल |- |[[File:US_Legion_of_Merit_Chief_Commander_ribbon.png|105px]] |लिजन ऑफ मेरिट (चीफ कमांडर) |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:करिअप्पा, के.एम.}} [[वर्ग:भारताचे लष्करप्रमुख]] [[वर्ग:फील्ड मार्शल]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] fakerk7q59hjpea5aym4ri2hbhh12uo 2676152 2676151 2026-03-29T13:46:29Z संतोष गोरे 135680 /* पदोन्नतीचा तपशील */ 2676152 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[फील्ड मार्शल]] '''कोदंडेरा मदप्पा करिअप्पा''' तथा '''के.एम्. करिअप्पा''' ([[२८ जानेवारी]], [[इ.स. १८९९|१८९९]]:[[कूर्ग राज्य|कूर्ग]] - [[१५ मे]], [[इ.स. १९९३|१९९३]]:[[बेंगलुरु]]) हे एक भारतीय लष्करी अधिकारी आणि मुत्सद्दी होते, ज्यांनी [[भारतीय सैन्य|भारतीय भूदलाचे]] पहिले [[भारताचे लष्करप्रमुख]] (कमांडर इन चीफ) म्हणून काम पाहिले. [[१९४७ चे भारत-पाकिस्तान युद्ध|१९४७ च्या भारत-पाक युद्धा]] दरम्यान त्यांनी पश्चिम आघाडीवर भारतीय सैन्याचे नेतृत्व केले. १९४९ मध्ये त्यांची भारतीय भूदलाचे कमांडर-इन-चीफ म्हणून नियुक्ती झाली. भारतीय भूदलात [[पंचतारांकित]] 'फील्ड मार्शल' पद भूषवणाऱ्या केवळ दोन अधिकाऱ्यांपैकी ते एक आहेत; दुसरे अधिकारी फील्ड मार्शल [[सॅम माणेकशा]] हे होत.<ref name="Did You Know?">{{cite web|author1=Anwesha Madhukalya|title=Did You Know That Only 3 People Have Been Given The Highest Ranks in the Indian Armed Forces?|url=https://www.scoopwhoop.com/Highest-ranks-in-Indian-Armed-Forces/|access-date=2 August 2016|language=En|website=Scoop Whoop|date=24 February 2016 }}</ref> त्यांची देदीप्यमान लष्करी कारकीर्द जवळपास तीन दशकांच्या काळातील होती. कोडागू येथील [[मडिकेरी]] येथे जन्मलेले करिअप्पा, [[पहिले महायुद्ध]] संपल्यानंतर लगेचच [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|ब्रिटीश भारतीय सैन्यात]] दाखल झाले आणि त्यांची '२/८८ कार्नॅटिक इन्फंट्री'मध्ये तात्पुरते फर्स्ट लेफ्टनंट म्हणून नियुक्ती झाली. कारकिर्दीच्या सुरुवातीला त्यांची अनेक रेजिमेंटमध्ये बदली झाली, त्यानंतर ते '[[राजपूत रेजिमेंट|१/७ रजपूत]]' (७ वी राजपूत रेजिमेंट) मध्ये स्थिरावले, जी त्यांची कायमस्वरूपी रेजिमेंट बनली. क्वेटा येथील 'स्टाफ कॉलेज'मध्ये प्रवेश घेणारे ते पहिले भारतीय लष्करी अधिकारी होते. तसेच, 'चीफ ऑफ स्टाफ' म्हणून कमान सांभाळणारे ते पहिले भारतीय होते आणि कँबर्ली येथील 'इम्पीरियल डिफेन्स कॉलेज'मध्ये प्रशिक्षणासाठी निवडल्या गेलेल्या पहिल्या दोन भारतीयांपैकी ते एक होते. त्यांनी विविध युनिट्स, कमांड मुख्यालय (HQ) आणि नवी दिल्लीतील जनरल मुख्यालय येथे विविध पदांवर सेवा बजावली. भारतीय भूदलाचे कमांडर-इन-चीफ म्हणून पदभार स्वीकारण्यापूर्वी, करिअप्पा यांनी भारतीय लष्कराच्या पूर्व आणि पश्चिम कमांडचे कमांडर म्हणून काम पाहिले होते. == बालपण आणि शिक्षण == करिअप्पा यांचा जन्म २८ जानेवारी १८९९ रोजी [[कुर्ग प्रांत|कुर्ग प्रांतातील]] (सध्याचा [[कोडागू जिल्हा]], [[कर्नाटक]]) शनिवारसंथे येथे एका शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे कुटुंब कोडवा समुदायातील होते. त्यांचे वडील मडप्पा हे [[महसूल विभाग|महसूल विभागात]] कार्यरत होते. चार मुले आणि दोन मुली असलेल्या या कुटुंबात करिअप्पा हे दुसरे अपत्य होते.{{Sfn|Singh|2005|p=21}} नातेवाईकांमध्ये ते "चिम्मा" या नावाने ओळखले जात. १९१७ मध्ये मडिकेरी येथील सेंट्रल हायस्कूलमधून शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर, पुढील शिक्षणासाठी त्यांनी चेन्नई येथील प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला.{{Sfn|Singh|2005|p=21}} महाविद्यालयात असताना त्यांना समजले की भारतीयांची सैन्यात भरती केली जात आहे आणि त्यांना भारतातच प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. एक सैनिक म्हणून सेवा बजावण्याची इच्छा असल्याने त्यांनी या प्रशिक्षणासाठी अर्ज केला.{{Sfn|Singh|2005|p=22}} एकूण ७० अर्जदारांपैकी, इंदूर येथील डेली कॅडेट कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळालेल्या ४२ उमेदवारांमध्ये करिअप्पा यांचा समावेश होता. प्रशिक्षणाच्या सर्व पैलूंमध्ये त्यांनी उत्तम गुण मिळवले आणि ते त्यांच्या वर्गात सातव्या क्रमांकाने उत्तीर्ण झाले.{{Sfn|Singh|2005|p=22}} == वैयक्तिक जीवन == [[File:Kodandera M Cariappa 1995 stamp of India.jpg|इवलेसे|१९९५ च्या भारतीय टपाल तिकिटावर करिअप्पा]] करिअप्पा यांचा विवाह मार्च १९३७ मध्ये [[सिकंदराबाद]] येथे एका वन अधिकाऱ्याची कन्या मुथू माचिया यांच्याशी झाला. त्यांचे वैयक्तिक जीवन सुरुवातीला सुखी होते, मात्र कालांतराने विचारांमधील तफावत आणि व्यावसायिक व्यस्ततेमुळे त्यांच्या वैवाहिक जीवनात अडचणी निर्माण झाल्या. सप्टेंबर १९४५ मध्ये हे दांपत्य अधिकृत घटस्फोटाशिवाय वेगळे झाले. त्यानंतर तीन वर्षांनी मुथू यांचा एका अपघातात मृत्यू झाला.{{Sfn|Singh|2005|p=27}} करिअप्पा आणि मुथू यांना एक मुलगा आणि एक मुलगी होती. त्यांचा मुलगा, के. सी. करिअप्पा यांचा जन्म ४ जानेवारी १९३८ रोजी झाला, तर कन्या नलिनी यांचा जन्म २३ फेब्रुवारी १९४८ रोजी झाला. त्यांचे चिरंजीव "नंदा" या नावाने ओळखले जात; त्यांनी [[भारतीय हवाई दल|भारतीय हवाई दलात]] प्रवेश केला आणि ते एअर मार्शल या पदापर्यंत पोहोचले.{{Sfn|Singh|2005|p=27}} त्यांची बहीण बोल्लाव्वा यांचा मुलगा, लेफ्टनंट जनरल बिद्दंडा चेंगप्पा नंदा यांनीही भारतीय भूदलात उल्लेखनीय कारकीर्द घडवली आणि ते नॉर्दर्न कमांडचे जीओसी-इन-चीफ म्हणून निवृत्त झाले. करिअप्पा हे [[सत्य साई बाबा]] यांचे परमभक्त होते आणि आशीर्वादासाठी ते नियमितपणे त्यांना भेटत असत. तसेच ते [[स्वामी शिवानंद सरस्वती]] यांचे अनुयायी होते.<ref>{{cite web | url=https://starofmysore.com/lest-we-forget-their-sacrifice-3-the-story-of-field-marshal-k-m-cariappa/ | title=Lest we forget their sacrifice-3: The story of Field Marshal K.M. Cariappa | date=30 May 2019 }}</ref> == पदोन्नतीचा तपशील == {| class="wikitable" style="background:white" ! चिन्ह !! पद !! घटक !! पदोन्नतीची तारीख |- |align="center" |[[File:British Army (1920-1953) OF-1a.svg|35px]] || सेकंड लेफ्टनंट || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १ डिसेंबर १९१९ (हंगामी)<ref name="Indian_Army_List_43">{{cite book|pages=125|title=Indian Army List for October 1943 (Part I)|publisher=Government of India Press|year=1943}}</ref> १७ जुलै १९२० (कायमस्वरूपी)<ref name="london-gazette2"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920-1953) OF-1b.svg|35px]] || लेफ्टनंट || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १ डिसेंबर १९२० (हंगामी)<ref name="london-gazette1"/> १७ जुलै १९२१ (कायमस्वरूपी)<ref name="london-gazette3"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920–1953) OF-3.svg|35px]] || कॅप्टन || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १७ जुलै १९२७<ref name="london-gazette4"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920–1953) OF-3.svg|35px]] || मेजर || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १७ जुलै १९३८<ref name="london-gazette5"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920-1953) OF-4.svg|35px]] || लेफ्टनंट-कर्नेल || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || जुलै १९४२ (प्रभारी) १५ जुलै १९४२ (हंगामी)<ref name="Indian_Army_List_43"/> १७ जुलै १९४६ (कायमस्वरूपी)<ref name="london-gazette6">{{London Gazette|issue=37747|page=4946|date=4 October 1946}}</ref> |- |align="center" |[[File:British Army (1920-1953) OF-5.svg|35px]] || कर्नेल || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १ नोव्हेंबर १९४४ (प्रभारी)<ref name="Indian_Army_List_45APR">{{cite book|pages=46–O|title=Indian Army List for April 1945 (Part I)|publisher=Government of India Press|year=1945}}</ref> १ मे १९४५ (हंगामी)<ref name="Quarterly_Army_List">{{cite book|pages=220l–m|title=The Quarterly Army List: December 1946 (Part I)|publisher=HM Stationery Office|year=1946}}</ref> |- |align="center" |[[File:British Army (1928-1953) OF-6.svg|35px]] || ब्रिगेडियर || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || १ नोव्हेंबर १९४४ (प्रभारी)<ref name="Indian_Army_List_45APR"/> १ मे १९४५ (हंगामी)<ref name="brigadier"/><ref name="MG_appt"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920-1953) OF-7.svg|35px]] || मेजर-जनरल || ब्रिटीश भारतीय सैन्य || ३० जुलै १९४७<ref name="MG_appt"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920-1953) OF-7.svg|35px]] || मेजर-जनरल || भारतीय सैन्य || १५ ऑगस्ट १९४७<ref name="insignia" group="note">१९४७ मध्ये स्वातंत्र्यानंतर, भारत ब्रिटीश राष्ट्रकुलातील एक डोमिनियन बनला. परिणामी, ब्रिटीश सैन्याची रँक चिन्हे, ज्यामध्ये 'ट्यूडर क्राउन' आणि चार-कोनी 'ऑर्डर ऑफ द बाथ' स्टार ("पिप") यांचा समावेश होता, ती कायम ठेवण्यात आली, कारण सहावे जॉर्ज हे भारतीय सशस्त्र दलांचे सरसेनापती होते. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारत प्रजासत्ताक झाल्यानंतर, भारताचे राष्ट्रपती सरसेनापती बनले आणि क्राउनच्या जागी 'अशोक स्तंभ' आणि पिपच्या जागी पाच-कोनी स्टार वापरण्यात आला.</ref><ref name="insignia_designs"/> |- |align="center" |[[File:British Army (1920–1953) OF-8.svg|35px]] || लेफ्टनंट-जनरल || भारतीय सैन्य || २३ नोव्हेंबर १९४७ (प्रभारी)<ref name="insignia" group="note"/><ref>{{cite web|title=General Cariappa Becomes Eastern Army Commander|url=http://pibarchive.nic.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1947-JULY-DEC-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1947-11-21_427.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809025341/https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1947-JULY-DEC-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1947-11-21_427.pdf |archive-date=9 August 2024|website=Press Information Bureau of India - Archive|date=21 November 1947|access-date=24 June 2025}}</ref><ref>{{cite book|pages=186–188|title=The Quarterly Army List: December 1948|publisher=HM Stationery Office|url=https://books.google.com/books?id=JTPNjCq8MQIC&q=The+quarterly+army+list|year=1948}}</ref> |- |align="center" |[[File:British Army (1920–1953) OF-9.svg|35px]] || जनरल (COAS आणि C-in-C) || भारतीय सैन्य || १५ जानेवारी १९४९ (प्रभारी)<ref name="insignia" group="note"/><ref name="Gazette_1949">{{cite news |title=The Gazette of India (Extraordinary): Ministry of Defence |page=41 |date=15 January 1949|url=https://egazette.gov.in/WriteReadData/1949/E-2348-1949-0000-108857.pdf|publisher=[[The Gazette of India]]}}</ref> |- |align="center" |[[File:General of the Indian Army.svg|35px]] || जनरल (COAS आणि C-in-C) || भारतीय सैन्य || २६ जानेवारी १९५० (पुनर्नियुक्ती आणि रँक चिन्हांमध्ये बदल)<ref name="insignia_designs">{{cite web|title=New Designs of Crests and Badges in the Services|url=http://pib.nic.in/archive/docs/DVD_38/ACC%20NO%20807-BR/HOM-1950-01-06_484.pdf|website=Press Information Bureau of India – Archive|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808193914/http://pib.nic.in/archive/docs/DVD_38/ACC%20NO%20807-BR/HOM-1950-01-06_484.pdf|archive-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=227 |date=11 February 1950 |publisher=The Gazette of India}}</ref> |- |align="center" |[[File:Field Marshal of the Indian Army.svg|35px]] || फील्ड मार्शल || भारतीय सैन्य || १५ जानेवारी १९८६<ref name="FM_Cariappa">{{cite web |title=General Cariappa Made Field Marshal |url=https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1986-JAN-JULY-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1986-01-14_020.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507145451/https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1986-JAN-JULY-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1986-01-14_020.pdf |archive-date=7 May 2024|website=Press Information Bureau of India - Archive|date=14 January 1986|access-date=24 June 2025}}</ref> |- |} == पुरस्कार आणि पदके {{Sfn|Sharma|2007|p=44–45}} == {| class="wikitable" style="text-align:center; margin: 1em auto" |- |[[File:India General Service Medal 1947.svg|105px]] |सामान्य सेवा पदक १९४७ |- |[[File:Indian Independence medal 1947.svg|105px]] |भारतीय स्वातंत्र्य पदक |- |[[File:Order of the British Empire (Military).png|105px]] |[[ऑर्डर ऑफ द ब्रिटिश एम्पायर]] |- |[[File:1939–1945 Star.png|105px]] |१९३९–१९४५ स्टार |- |[[File:Burma Star BAR.svg|105px]] |बर्मा स्टार |- |[[File:Ribbon_-_War_Medal.png|105px]] |युद्ध पदक १९३९–१९४५ |- |[[File:Ribbon_India_Service_Medal.png|105px]] |इंडिया सर्व्हिस मेडल |- |[[File:US_Legion_of_Merit_Chief_Commander_ribbon.png|105px]] |लिजन ऑफ मेरिट (चीफ कमांडर) |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:करिअप्पा, के.एम.}} [[वर्ग:भारताचे लष्करप्रमुख]] [[वर्ग:फील्ड मार्शल]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] qblwbqx2e40941spjucb6gz91c1d8vb 0 24523 2676157 2549668 2026-03-29T15:04:58Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676157 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चळवळ चरित्र | नाव = रघुनाथ धोंडो कर्वे | टोपणनाव = र.धों. कर्वे | जन्मदिनांक = [[जानेवारी १४]], [[इ.स. १८८२]] | जन्मस्थान = [[मुरुड]] | मृत्युदिनांक = [[ऑक्टोबर १४]], [[इ.स. १९५३]] | चळवळ = संततिनियमन | पत्रकारिता लेखन = [[समाजस्वास्थ्य]] | वडील नाव = [[धोंडो केशव कर्वे]] | आई नाव = [[राधाबाई धोंडो कर्वे]] | संकेतस्थळ = [http://www.radhonkarve.com www.radhonkarve.com] }} '''रघुनाथ धोंडो कर्वे''' (जन्म : [[मुरुड]]-[[रत्‍नागिरी]], १४ जानेवारी १८८२; - पुणे, १४ ऑक्टोबर १९५३) हे गणिताचे प्राध्यापक आणि महाराष्ट्रातील अग्रणी समाजसुधारक होते. हे [[धोंडो केशव कर्वे]] यांचे ज्येष्ठ पुत्र होत, महाराष्टात संततिनियमन या नासक्या समजल्या जाणाऱ्या गोष्टीला कुठलीही सामजिक मान्यता नव्हती. अशा काळामध्ये सामाजिक सुधारणांचा आग्रह धरून समाजामध्ये संततिनियमन होणे आवश्यक आहे, आणि त्यासंबंधी कायदा करून त्याचा उपयोग केला जावा, अशा प्रकारचे मत र.धों कर्वे यांनी मांडले. 'समाजस्वास्थ्य' या नावाने त्यांनी मासिक सुरू करून परिवर्तनाला दिशा देण्याचा प्रयत्न केला <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=महाराष्ट्रातील समाजसुधारक|last=धर्माधिकारी|first=अविनाश|publisher=चाणक्य मंडल|year=२००४|isbn=|location=पुणे|pages=१६८}}</ref> ==बालपण आणि तारुण्य== र.धों. कर्वे यांचा जन्म [[मुरुड]] येथे झाला. [[पुणे|पुण्याच्या]] [[न्यू इंग्लिश स्कूल (पुणे)|न्यू इंग्लिश स्कूल]]मधे ते शिकले. इ.स. १८९९ साली त्यांनी दहावीची परीक्षा दिली. इ.स. १९०४मधे ते [[फर्ग्युसन महाविद्यालय|फर्ग्युसन कॉलेज]]मधून बी. ए.झाले. ''आशा'' व ''पौर्णिमा'' नावाची साप्ताहिके इ.स. १९४० च्या सुमारास प्रसिद्ध होत असत, त्यांमध्ये ह.वि. देसाई या पत्रकाराने रघुनाथरावांच्या घेतलेल्या दोन मुलाखती प्रसिद्ध झाल्या आहेत. (असंग्रहित रधों' या पुस्तकात या मुलाखती प्रकाशित झाल्या आहे. आंतरजालावरही या मुलाखती वाचता येतात.) इ.स. १९१९ साली ते गणितातील पीएच.डी. पदवी घेण्याकरिता ते पॅरिसला गेले, परंतु ती न मिळवता एका पदविकेवर समाधान मानून त्यांना परत यावे लागले. त्यामागील घडलेल्या घटना त्यांनी या मुलाखतींमध्ये नोंदविल्या आहेत. याशिवाय [[धोंडो केशव कर्वे|अण्णांशी]] त्यांचे संबंध कसे राहिले, यावरही या मुलाखतींमध्ये प्रकाश टाकण्यात आला आहे. आणखी काही दुर्मिळ माहितीही तिथे निश्चितच मिळते. इ.स. १९०६ साली कर्वे [[मुंबई]]ला [[ट्रेनिंग कॉलेज (मुंबई)|ट्रेनिंग कॉलेजात]] शिक्षण घेण्याकरिता आले, तेव्हा तिथे त्यांना भेटलेले प्रो. नेल्सन फ्रेझर या गुरूंविषयी आणि फ्रेंच भाषा शिकायचे निश्चित झाले, तेव्हापासून दीर्घकालपर्यंत ज्यांच्या सानिध्याचा व साहाय्याचा लाभ रघुनाथरावांना मिळाला ते प्रो. पेल्तिए यांच्या संबंधातील त्यांनी जागवलेल्या आठवणी ‘एक विक्षिप्त इंग्रज- प्रो. नेल्सन पेल्तिए‘ या लेखात आहेत. ==व्यावसायिक कारकीर्द== र.धों.कर्वे यांनी गणिताचे प्राध्यापक म्हणून मुंबईच्या विल्सन महाविद्यालयात नोकरी केली, त्यातच त्यांनी कुटुंब नियोजन, लोकसंखेला आळा, आणि लैंगिक सुखाचे स्त्रियांचे अधिकार याचे महत्त्व ते लोकांना सांगत राहिले. तेव्हा महाविद्यालयाच्या रूढीवादी प्राचार्यांनी त्यांना पदाचा राजीनामा देण्यास सांगितले. त्यांनी तो दिला परंतु वरील प्रश्नांसाठी आपले आयुष्य समर्पित केले. त्यांच्या जन्माच्या वेळी त्यांच्या मातोश्रींचा बाळंतपणातच देहान्त झाल्यामुळे गरोदरपणासंदर्भात स्त्रियांना व्यवस्थित शिक्षण आणि माहिती व्हावी असा त्यांचा आग्रह होता. ==संततिनियमन== संततिनियमनाचे भारतातील आद्य प्रवर्तक म्हणून ज्यांची ओळख करून देता येईल असे आधुनिक संत म्हणजे रघुनाथ कर्वे. समाजस्वास्थ्यासाठी संततिनियमन व लैंगिक शिक्षण यांविषयी र. धों. कर्वे यांनी केलेले लोकांचे मत-विचार प्रबोधन, प्रवर्तन व प्रत्यक्ष कार्य फार मोलाचे आहे. ज्या काळात संततिनियमनाविषयी साधा उच्चारही करणे निषिद्ध मानले जायचे, त्या काळात रघुनाथरावांनी या विषयाचा प्रचार करून जनजागृती घडवून आणायचे ठरविले. वाचनाची अफाट गोडी आणि लहानपणापासून जडलेली अवांतर वाचनाची सवय यामुळे कर्वे यांनी अनेक शास्त्रीय पुस्तके वाचनालयांतून आणून वाचली. स्त्री मुक्ती, स्त्री शिक्षण, स्त्री-पुरुष संबंध याबाबतही कर्व्यांचा दृष्टिकोन अतिशय पुरोगामी होता. वैद्यकीय नवविध संशोधनाने कमी होत चाललेले मृत्यूचे प्रमाण व अनिर्बंध वाढत चाललेली लोकसंख्यामुळे संततिनियमनाची गरज लक्षता घेऊन रघुनाथराव कर्वे यांनी इ.स. १९२१ साली इंग्रजीत एक पुस्तक प्रकाशित केले. ह्या विषयावर संशोधन करून आपल्या राहत्या घरीच संततिनियमनाची साधने बनवून देण्याचा आधुनिक उपक्रम त्यांनी सुरू केला. पत्नी मालतीलाही बरोबर घेऊन त्यांनी कुटुंबनियोजन केंद्र स्थापन केले. नागरिकांना मार्गदर्शन केले. लैंगिक रोगांची लक्षणे, कारणे त्यावरील उपाय यांबाबत लोकांना माहिती दिली. त्यासाठी त्यांनी ‘वेश्याव्यवसाय’, `आधुनिक आहारशास्त्र' ही पुस्तके लिहिली. स्वतःला एकही मूल नसताना कर्वे यांनी शस्त्रक्रिया करून घेतली व त्यांच्या बायकोनेही त्याला थोर मनाने संमती दिली. इ.स. १९२३ साली पुण्याच्या वसंत व्याख्यानमालेत त्यांनी ‘संततिनियमन’ ह्या विषयावर भाषण केले. कर्वे यांनी स्वतःच्या प्रयत्नातून पहिले कुटुंब नियोजन केंद्र इ.स. १९२१ साली लंडनमधे सुरू केले,त्याच वर्षी ते भारतात सुरू झाले. स्वतःचे जीवनप्रयोजन म्हणून [[लैंगिक शिक्षण|लैंगिक शिक्षणाचा]] आग्रह रघुनाथ धोंडो कर्वे यांनी अगदी इसवी सनाच्या दुसऱ्या दशकात धरला होता. लैंगिक शिक्षणाबद्दल जनजागृती करण्याचा त्यांनी ध्यासच घेतला होता. संभोग हा केवळ संतती उत्पादनासाठी नसून सुखासाठीदेखील असतो, असा त्यांचा विचार होता. पण [[संतती नियमनाची साधने|संतती नियमनाची पुरेशी साधन/ शास्त्रीय माहिती]] व मुख्य म्हणजे सामाजिक जाणीव नसल्यामुळे भारंभार पोरे होत. त्यामुळे [[स्त्री-आरोग्य|स्त्री-आरोग्यावर]] गंभीर परिणाम व्हायचे. कौटुंबिक आर्थिक परिस्थिती खालावायची. खूप मुले झाल्यामुळे शारीरिक सुखाची भीती वाटायला लागायची, अशा भीतीमुळे [[मानसिक विकृती]] निर्माण व्हायची, त्यातून बलात्कार, वेश्यागमन अशा गोष्टी घडत. ह्या वेश्यागमनातून बऱ्याच व्याधी निरोगी घरांमध्ये प्रवेश करायच्या. ह्या सर्व समस्यांमध्ये र. धों. कर्व्यांना त्यांच्या कट्टर शास्त्रीय दृष्टिकोनाचा खूप उपयोग झाला. ==समाजस्वास्थ्य== [[संततिनियमन]]. संततिनियमनाचे उद्दिष्ट समोर ठेवून र.धों. कर्वे यांनी १५ जुलै इ.स. १९२७ला '''‘[[समाजस्वास्थ्य]]’''' या मासिकाची सुरुवात केली. कोणत्याही विषयाचा सखोल अभ्यास करून त्यावर स्वतंत्रपणे विचार करून आपली मते बनवणे व ती निर्भीडपणे मांडणे हे र. धों. कर्वे यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे ठळक वैशिष्ट्य होय. यासाठी त्यांना सरकारी खात्यातील नोकरीही प्रसंगी गमवावी लागली. इ.स. १९२७ ते इ.स. १९५३ अशी २६ वर्षे ४ महिने कर्वे यांनी ‘[[समाजस्वास्थ्य]]’ हे मासिक मोठ्या निष्ठेने, कमालीच्या निग्रहाने चालवले. त्याद्वारे लैंगिक शिक्षणाचा प्रसार केला. वक्तशीरपणा आणि व्यवस्थितपणा ही कर्व्यांच्या व्यक्तित्वाची ठळक वैशिष्ट्ये म्हणून सांगता येतील. समाजस्वास्थ्याचे अंक प्रत्येक महिन्याच्या दहा तारखेला प्रेसमधून येत. स्वतः सर्व बंडले बांधून, पत्ते घालून चौदा तारखेला ती सर्व पोस्टात जाऊन पंधरा तारखेला ते अंक ग्राहकांच्या हातीही पडत. केवळ संततिनियमनाचीच नव्हे तर सर्वच लैंगिक प्रश्नांच्या बाबतीत बुद्धीप्रामाण्यवादी भूमिकेतून निकोप व निर्भय चर्चा व्हावी असा रघुनाथरावांनी आग्रह धरला तेव्हा त्यांना कर्मठ, सनातनी, धर्माभिमानी आणि जुनाट समजुती कवटाळणाऱ्या डॉक्टरांच्या विरोधाला तोंड द्यावे लागले. कायद्याच्या कैचीत पकडून त्यांची मुस्कटदाबी करण्याचा प्रयत्न झाला. विरोधाची पर्वा न करता आपल्याला पटलेले विचार समाजाला पटवून देण्याचा रघुनाथरावांनी आयुष्यभर जिद्दीने प्रयत्न केला. त्यासाठी आर्थिक ओढगस्तीचे, अस्थिरतेचे आयुष्य पत्करले पण आपल्या जीवननिष्ठेबाबत तडजोड केली नाही.<ref>फडके, य. दि., र. धों. कर्वे, ह. वि. मोटे प्रकाशन, पुणे, १९८१, पृ. ५३ </ref> जुलै १९२७ मध्ये ‘समाजस्वास्थ्या’चा पहिला अंक निघाला. या या अंकात हे मासिक सुरू करण्यामागचा आपला उद्देश रघुनाथरावांनी सांगितला आहे. ‘व्यक्तींच्या व समाजाच्या शारीरिक व मानसिक आरोग्याची व त्यासंबंधी उपायांची चर्चा करणे हा या मासिकाचा उद्देश आहे. विशेषतः ज्या विषयासंबंधी लेख इतर पत्रकार छापत नाहीत असे विषय कितीही महत्त्वाचे असले तरी त्यासंबंधी माहिती मिळवण्यास सामान्य वाचकांस अतिशय अडचण पडते. व ही अडचण दूर करण्याचा आमचा विचार आहे. यात तत्त्वज्ञानाचा खल न करता व्यवहारोपयोगी माहितीही दिली जाईल.’<ref>फडके, य. दि., र. धों. कर्वे, ह. वि. मोटे प्रकाशन, पुणे, १९८१, पृ. ५९ </ref> समाजस्वास्थ्यातील प्रचारामुळे त्यांच्यावर खटलेही भरले गेले. जवळजवळ सत्तावीस वर्षे रघुनाथरावांनी समाजस्वास्थ्य हे मासिक चालवले. अश्लीलता हा कोणत्याही लेखाचा, सदराचा किंवा इतर वस्तूचा गुण नसतो, तो फक्त तसा आरोप करणाऱ्याच्या मनाचा गुण आहे, हे सांगणाऱ्या रघुनाथरावांच्या या कार्याचे परिणाम तत्कालीन समाजस्वास्थ्यावरही झाले. अनेक वाद झाले, खटल्यांमध्ये रघुनाथरावांना शिक्षा झाली, बराच तोटा सहन करूनही ते आपल्या मूळ कार्यापासून ढळले नाहीत. समाजाकडून होणारी अवहेलना सोसूनही आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीला जे पटते ते निर्भीडपणे मांडण्याच्या रघुनाथरावांच्या वृत्तीमुळे अनंत आर्थिक अडचणींतूनही त्यांनी ‘समाजस्वास्थ्य’ चालवले. होईल ते नुकसान सोसण्याची आणि मासिकाचे काम करण्याची ताकद आहे तोपर्यंत ते चालू ठेवण्याचा बेत आहे. कोणी काहीही म्हणले तरी या मासिकाचे एकच ध्येय आहे. ते ध्येय सर्व समंजस माणसांना मान्य झालेच पाहिजे- मग त्यांचे मार्ग माझ्यापेक्षा वेगळे असले तर असोत! 'सर्वेऽपि सुखिनः सन्तु। सर्वे सन्तु निरामया:। सर्वे भद्राणि पशन्तु न कश्चित्‌ दुःखभाग् भवेत।' या ध्येयाकरिता माझ्या अकलेप्रमाणे मी काम करीत राहणार. मग लोक काहीही म्हणोत!<ref>मनोहर जानेवारी १९४६ समाजस्वास्थ्याची समाजसेवा. र. धों. कर्वे.</ref> आपल्याला काही महत्त्वाच्या गोष्टी लोकांना सांगायच्या आहेत. आणण कसेही करून त्या सांगितल्याच पाहिजेत, असे वाटून हे मासिक काढायचे ठरवले. पण त्यात केवळ बुद्धिप्रामाण्याची तत्त्वेच सांगून मला थांबायचे नव्हते, तर ती हरघडी आचरणात आणणे, प्रत्येक विषयाला लावून त्या दृष्टीने मतप्रचार करण्याचा माझा उद्देश होता. आपले अंतिम ध्येय काय, याचा विचार मासिकाचे नाव ठरवताना करावा लागला; आणण समाजाचे कल्याण हेच ध्येय ठरवून त्याला 'समाजस्वास्थ्य' असे नाव दिले.. पण समाजाचे कल्याण साधताना सत्याकडे म्हणजे बुद्धिप्रामाण्याकडे दुर्लक्ष करून भागत नाही. कारण निसर्गाचे नियम कोणालाही बाधत नाहीत; तेव्हा त्यांना धाब्यावर बसवण्याचा फोल प्रयत्‍नही न करता त्यांचा समाजाला उपयोग कसा करून घेता येईल, हेच लिहणे जरूर आहे. <ref>मनोहर जानेवारी १९४६ समाजस्वास्थ्याची समाजसेवा. र. धों. कर्वे.</ref> [[फ्रान्स]] येथील वास्तव्यामध्ये र.धों कर्वे यांनी बरेच वाचन, अभ्यास केला. तेथून येताना सोबत ट्रंका भरून संततिनियमनाची साधने व पुस्तके घेऊन आले. स्वतःच्या बिऱ्हाडातच त्यांनी पहिले संततिनियमन केंद्र चालू केले. लोकांनी खूप हेटाळणी केली, कुचेष्टा केली, पण कर्वे आपल्या ध्यासापासून हटले नाहीत. एका [[वसंत व्याख्यान माला|वसंत व्याख्यान मालेत]] त्यांनी स्त्रियांनादेखील लैंगिक भावना असतात हे प्रकटपणे मांडले. त्यांचे हे प्रकट बोलणे बऱ्याच मान्यवरांना पचले नाही, पण स्वतःवर असलेल्या विश्वासाच्या जोरावर ते आपले हे नैसर्गिक विचार निदान काही लोकांपर्यंत तरी पोचवू शकले. त्या मोजक्या लोकांमध्ये पेरलेल्या विचारांचा बराच मोठा वृक्ष आज आपल्या समोर उभा आहे. त्यांच्या जन्माच्या वेळी त्यांच्या मातोश्रींचा बाळंतपणातच देहान्त झाल्यामुळे गरोदरपणा या संदर्भात व्यवस्थित शिक्षण आणि माहिती व्हावी असा त्यांचा आग्रह होता. २१व्या शतकातील भारतातल्या सज्ञान लोकसंख्येमध्ये निदान १०% लोक तरी संततिनियमन करीत असावेत. र. धों. कर्व्यांच्या हयातीत त्यांना केवळ कुचेष्टाच मिळाली, तरीदेखील ते केवळ स्वतःवरच्या विश्वासावर लढत राहिले, त्यांना हा आत्मविश्वास त्यांच्या पत्‍नीने, व आई-वडिलांनी पूर्ण खंबीरपणे त्यांच्यामागे उभे राहून दिला. जेव्हा केव्हा परिस्थिती हाताबाहेर जायची त्यात्या वेळी त्यांना [[रॅंग्लर परांजपे]] ह्यांसारखे हितचिंतक लाभायचे. अनेक अश्लीलतेच्या कोर्ट खटल्यांमध्ये त्यांना दंड झाला. एकदा त्यांची केस [[भीमराव रामजी आंबेडकर|बाबासाहेब आंबेडकरांनी]] लढवली होती. दुर्दैवाने ती केस ते केस हरले पण तरीही त्यांना बाबासाहेबांसारखा आयुष्यभरासाठीचा मित्र मिळाला. फ्रेंच भाषेचे र.धों. कर्व्यांना विशेष ज्ञान होते. त्या भाषेतील अनेक नाटके व गोष्टी त्यांनी रूपांतरित केली आहेत. नाटक, सिनेमा, ललित वाङ्‌मय ह्यावर 'समाजस्वास्थ्या'त टीकात्मक लेख व परीक्षणे येत. साहित्य, संगीत, अन्य कला यांची त्यांना तहान होती. देशात व जगात काय चालले आहे ह्याचे त्यांचे अवलोकन तिखट होते. एका थोर समाजसुधारकाच्या पोटी जन्म घेऊनही त्यांची वाढ खुंटली नाही. त्यांनी वडिलांच्या - महर्षी कर्वे यांच्या - पुढे अनेक पावले जाऊन समाजप्रबोधन करण्याचा प्रयत्न केला. एकवेळ परकीयांशी लढणे सोपे असते;पण स्वकीयांबरोबर झुंज घेणे अवघड असते. रघुनाथरावांनी [[गोपाळ गणेश आगरकर|गोपाळ गणेश आगरकरांप्रमाणेच]] वैचारिक मार्ग पत्करला होता. लोकशिक्षणाचा मार्ग पसंत असलेल्या रघुनाथरावांनी सतत सत्तावीस वषे एकाकी लढत दिली, लैंगिगकतेपवषयी मूलगामी विश्लेषण केले. एका अर्थी रघुनाथराव कर्वे हे ‘सुधारक’कार आगरकरांचे एकटेच वारस होते. == प्रकाशित साहित्य == * आधुनिक आहारशास्त्र * आधुनिक कामशास्त्र * गुप्त रोगांपासून बचाव * त्वचेची निगा * वेश्याव्यवसाय * संततिनियमन * संतति नियमन - विचार व आचार, इत्यादी. डॉ. [[अनंत देशमुख]] यांनी र.धों. कर्वे यांच्या <BR/> १) असंग्रहित र.धों. कर्वे <BR/> २) निवडक 'शारदेची पत्रे'<BR/> ३) बुद्धिप्रामाण्यवाद <BR/> ४) मोपांसाच्या कथा <BR/> ५) [[र.धों. कर्वे]] : मते आणि मतांतरे <BR/> ६) शेष समाजस्वास्थ्य<BR/> ७) 'समाजस्वास्थ्य'कार <BR/> ८) 'समाजस्वास्थ्य'मधील निवडक लेख <BR/> या आठ पुस्तकांच्या सेटचे संकलन आणि संपादन केले आहे. ===र.धों. कर्वे यांनी लिहिलेली काही अप्रकाशित पत्रे=== र.धों. कर्वे यांनी कुणा अनामिक व्यक्तीला २८ पत्रे लिहिली होती, त्यांतली २४ पत्रे २०१६ सालच्या एप्रिलमध्ये सापडली. त्या पत्रांबद्दलची ही माहिती :- या पत्रांत र.धों. कर्वे यांनी धर्म, अध्यात्म, बुद्धिप्रामाण्य, साहित्य, लैंगिकता, ब्रह्मचर्य, नैतिकता, मानसशास्त्र, ज्योतिष याविषयीची आपली मते लख्खपणे मांडली आहेत. यांत रधोंनी विवेकानंद, गांधीजी, अरविंद घोष, रवींद्रनाथ टागोर, सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांच्यावर कठोर प्रहार केले आहेत. रधों म्हणतात, 'कोणताही धर्म तर्कशास्त्राला धरून नाही. आणि बुद्धिमान माणूस तर्कानेच विचार करतो. अध्यात्म बुद्धीतून नव्हे तर श्रद्धेतून निघालेले आहे. त्याला शास्त्रीय आधार नाही. त्यामुळे विवेकानंदांच्या मताला मी किंमत देत नाही.' अरविंद घोष, टागोर हे त्यांना ढोंगी वाटतात. टागोर उत्तम कथालेखक आहेत, पण त्यांचा नोबेल पारितोषिक मिळालेला काव्यसंग्रह त्या योग्यतेचा नव्हता. त्यांच्यापाशी मनाचा मोठेपणा नव्हता, असे ते म्हणतात. 'क्वेट्टा'त झालेल्या भूकंपाचे कारण माणसांची पापे आहेत, असे म्हणणे हा गांधींचा मूर्खपणा होता आणि त्यांच्या ब्रह्मचर्याच्या कल्पनेला काहीही शास्त्रीय आधार नसल्यामुळे धार्मिक वेड या पलीकडे त्याला महत्त्व नाही, असेही ते म्हणतात . रधोंच्या परखडपणाचे तडाखे [[ना.सी. फडके]], [[आचार्य अत्रे|अत्रे]] यांनाही बसले आहेत. [[मामा वरेरकर]] हे फडक्यांपेक्षा जास्त चांगले कादंबरीकार व अत्र्यांपेक्षा अधिक चांगले नाटककार होते असे म्हणतानाच, मराठीत उत्तम कादंबरीकार नाहीत, असेही ते सांगून टाकतात. विवाहबाह्य संबंध आणि चारित्र्यहीनतेवर त्यांनी आपली मते स्वच्छपणे नोंदवली आहेत आणि सामाजिक सुधारणेणांत लोकांचा अडाणीपणा आणि सरकारचे अडथळे याच मोठ्या अडचणी आहेत, असेही सांगून टाकले आहे. ==वारसा == * '[[रघुनाथाची बखर]]' ही [[श्री. ज. जोशी|श्री. ज. जोशींची]] रघुनाथ धोंडो कर्वे या थोर व स्वाभाविकपणे उपेक्षिलेल्या एका सामाजिक क्रांतिकारकाच्या जीवनावरची एक वेधक [[कादंबरी]] आहे. या कादंबरीवर आधारित दृक्‌श्राव्य कार्यक्रम, श्याम भुर्के आणि गीता भुर्के रंगमंचावर सादर करतात. * '''[[ध्यासपर्व]]''' हा [[अमोल पालेकर|अमोल पालेकरांनी]] त्यांच्यावर काढलेला एक अत्युत्तम [[चित्रपट]] आहे. त्यात रघुनाथ धोंडो कर्वे यांची मध्यवर्ती भूमिका [[किशोर कदम]] ([[किशोर कदम|कवी सौमित्र]]) ह्यांनी अत्यंत जीव ओतून केली आहे. त्यांच्या पत्‍नीची ([[मालतीबाई कर्वे]]) भूमिका [[सीमा विश्वास]] ह्या अक्षरशः जगल्या आहेत. बाकीची पात्रे ही जाणीवपूर्वक साहाय्यक व छोटी ठेवली आहेत. कुठेही मुख्य विषयापासून चित्रपट भरकटलेला नाही. अशा विषयावर ह्या आधुनिक युगात साधा चित्रपट काढताना/बघताना इतका त्रास/संकोचल्यासारखे होते, तर त्या काळात तसे काम करताना काय काय सहन करावे लागले असेल हे जाणवते. हा समाज, एका स्त्रीने साधे शिक्षण घेण्या-देण्यावरून [[महात्मा फुले]] व [[सावित्रीबाई फुले|सावित्रीबाईंना]] इतका त्रास देऊ शकतो, तर र.धों. कर्व्यांचा विषय त्याच्या पचनी पडणे शक्यच नव्हते. ==र.धों. कर्व्यांसंबंधी पुस्तके == # महाराष्ट्रातील समाजसुधारक - अन्य महनीय व्यक्ती - के सागर प्रकाशन. # आधुनिक भारताचे शिल्पकार - संपादक-बाळ सामंत, प्रकाशक - लोकवाङ्‌मय गृह # ''र.धों. कर्वे'', - लेखक-य..दि. फडके; ह. वि. मोटे प्रकाशन === चित्रपट === ध्यासपर्व (र.धों. कर्वे यांच्या जीवनावरील अमोल पालेकर व चित्रा पालेकर निर्मित चित्रपट) ==नाटक== * ‘वादळातील दीपस्तंभ’ (तीन अंकी नाटक) महाराष्ट्र राज्य नाट्य स्पर्धा व कामगार नाट्य स्पर्धेतील पारितोषिक प्राप्त नाटक. लेखिका - सौ.सुलभा राजीव कुळकर्णी (जळगाव) * कर्वे, .बाय द वे (एकपात्री नाटक, लेखन, दिग्दर्शन आणि कलावंत अभिषेक देशमुख) * र.धों. कर्वे यांच्या जीवनकार्यावर अजित दळवी यांनी समाजस्वास्थ्य नावाचे नाटक लिहिले असून, अतुल पेठे यांनी ते दिग्दर्शित केले आहे. या नाटकाचा एक प्रयोग संगीत नाटक अकादमीतर्फे रंग संगम या नाट्योत्सवात चंदीगड येथे २०-९-२०१७ रोजी झाला. महाराष्ट्रात आजवर अनेक प्रयोग (उदा० २५-१२-२०१७चा पुण्यातील प्रयोग) झाले आहेत. या नाटकासाठी अजित दळवी यांना महाराष्ट्र फाऊंडेशनचा सर्वोत्कृष्ट लेखन पुरस्कार मिळाला आहे. * '[[रघुनाथाची बखर]]' ह्या [[कादंबरी]]वर आधारित दृक्‌श्राव्य कार्यक्रम (श्याम भुर्के आणि गीता भुर्के) == अधिक वाचन == * {{स्रोत पुस्तक|title = जाळ्यातील चंद्र | प्रकाशक = राजहंस प्रकाशन | लेखक = म. वा. धोंड | भाषा = मराठी}} == बाह्य दुवे == * [http://72.14.235.104/search?q=cache:CueV_eYG5dUJ:arkimedia.blogspot.com/rss.xml+%E0%A4%B2%E0%A5%88%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%95+%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%A3&hl=en&ct=clnk&cd=40&gl=in]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === संकेतस्थळ === *[http://www.radhonkarve.com www.radhonkarve.com]{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{मराठी साहित्यिक}} {{DEFAULTSORT:कर्वे,रघुनाथ धोंडो}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी समाजसुधारक]] [[वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९५३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:लैंगिकता]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] b03c4luies018x2qhe6b03w5nttmcpp 0 30883 2676141 2664582 2026-03-29T12:37:18Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676141 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|माण(पालघर)}} {{बदल}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = माण |इतर_नाव = माणदेश |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश = 17.7031 |रेखांश= 74.5434 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो९/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = बारमाही दुष्काळग्रस्त |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे शहर = म्हसवड |मोठे_शहर = म्हसवड |जवळचे_शहर = म्हसवड |प्रांत =सातारा |विभाग =पश्चिम महाराष्ट्र |जिल्हा = <!-- नावे -->सातारा |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_पद_२ = आमदार |नेता_नाव_२ = जयकुमार गोरे |नेता_पद_३ = खासदार |नेता_नाव_३ = धैर्यशील मोहिते |संसदीय_मतदारसंघ = माढा |विधानसभा_मतदारसंघ = माण विधानसभा मतदारसंघ |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = माण (दहिवडी) |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = माण |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = 02165 |पिन_कोड = ४१५५०८ |आरटीओ_कोड = MH - 53 |संकेतस्थळ = [http://www.mandesh.com माणदेश डॉट् कॉम] |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> |लोकसंख्या_क्रमांक= }} '''माण''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] एक तालुका आहे. तालुक्याचे मुख्यालय दहिवडी आहे, मात्र '''म्हसवड''' हे तालुक्यातील मोठे शहर आहे. [[माणदेश]] तालुक्यात मेंढपाळ (धनगर) समाज जास्त आहे. == माण नकाशा == [[चित्र:Anbhulewadi-pranaymantalukamap.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|675x675अंश|'''माण तालुका''']] ==पार्श्वभूमी== या तालुक्याचे मुख्य ठिकाण शहर दहिवडी हे आहे. माण हे शहर अथवा गाव तालुक्यात कुठेही अस्तित्वात नाही, खरे म्हणजे माण हे नदीचे नाव तालुक्याला देण्यात आले आहे, माण म्हणजेच "दहिवडी". * तालुक्याचे मुख्य ठिकाण दहिवडी आहे मात्र "म्हसवड" हे मोठे शहर आहे आणि इतर नगरपरिषद आहे. दहिवडी शहर हे नगरपंचायतचे शहर आहे. * कायम दुष्काळ असलेला हा तालुका असल्यामुळे पाण्याला महत्त्व देतो, त्यामुळे तालुक्याला दहिवडी नाव न देता नदीचे नाव "माण" आहे. तसेच ऐतिहासिक तसेच भौगोलिक पण आहे त्यासाठी जमिनीतून एक प्रकारची माती निघते खोदल्यावर तिला म्हणतात त्यावरून ही देण्यात आले आहे. दहिवडी शहर ऐतिहासिक असून शहरात जुने महादेव मंदिर, सिद्धनाथ मंदिर आहे. महाराष्ट्रातील दुष्काळी तालुक्यांत या तालुक्याची गणना होते. माण तालुक्यातचे शिखर शिंगणापूरचे महादेवाचे प्राचीन मंदिर प्रसिद्ध आहे. तसेच शंभू महादेवाचे शिखर. मार्डी येथे श्री तुळजाभवानी देवीचे मंदिर आहे. [[श्रीब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज]] यांचे समाधि मंदिर [[गोंदवले]] तसेच म्हसवड येथे सिद्धनाथ-जोगेश्वरी मंदिर आहे. इथे दिवाळी नंतर 1 महिन्याने मोठी रथयात्रा असते. त्यासाठी संपूर्ण महाराष्ट्र तसेच कर्नाटक तसेच इतर राज्यातून लोक येतात. पश्चिमेकडे खटाव तालुक्याच्या सीमेवर शिरवली गावामध्ये प्रसिद्ध असे हनुमानाचे मंदिर आहे व त्याठिकाणी प्रत्येक शनिवारी महाआरती होत असते. तसेच कृष्णजन्माष्टमी दिवशी या ठिकाणी बाजरीची भाकरी व हुलग्यांच्या आमटी चा भांडाराअसतो त्याचा लाभ परिसरातील सर्व नागरिक घेतात. या ठिकाणी कष्टाळू वृत्तीचे लोक आहेत. परंतु हाताला पुरेसे काम व रोजगार नसल्याने, तसेच पाण्याचा अभावामुळे येथील जनता त्रस्त आहे. ==माणच्या आसपासची ठिकाणे== तीर्थक्षेत्र शिखर शिंगणापूर: *शंभू महादेव मंदिर , *श्री. महालक्ष्मी मंदिर [[अनभुलेवाडी]] ( लक्ष्मीनगर ), *शिरवली- हनुमान मंदिर *म्हसवड: श्री सिद्धनाथ-जोगेश्वरी मंदिर,  *दहिवडी: श्री काशीपाते निलकंठ महाराज, *जांभूळणी: श्री भोजलिंग व जोगेश्वरी मदिंर, *मोही: श्री महालक्ष्मी मंदिर, मार्डी: भवानीआईमंदिर, पिंगळी बुद्रुक: पिंगळजाई मंदिर गोंदवले बुद्रुक: श्री ब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज, मलवडी: खंडोबा, श्री महंत शांतिगिरीजी महाराज, पांगरी: बिरोबा-सतोबा कुळकजाई: सीताबाई मंदिर, किरकसाल: श्री नाथ मंदिर, कुकुडवाड: महादेव मंदिर, *मंकलेश्वर (धुलोबा) मंदिर धुळदेव, *नागोबा मंदिर विरकरवाडी इत्यादी. *आसपास वारुगड, *महिमानगड असे काही किल्ले आहेत. ==हवामान== माण तालुक्याचे तापमान साधारणपणे १५ अंश सेल्सियस ते ४० अंश सेल्सियस दरम्यान तुलनेने उच्च श्रेणी आहे. शेजारच्या शहरांच्या तुलनेत माणमधील उन्हाळा तुलनेने गरम आणि कोरडा असतो. दर उन्हाळ्यात कमाल तापमान ४० डिग्री सेल्सियसपेक्षा जास्त असते आणि सामान्यत: ते ३८ ते ४५ डिग्री सेल्सियस दरम्यान असते. इतर हंगामात कमी तापमान २५ अंश सेल्सियस ते २८ अंश सेल्सियसपर्यंत असते. तालुक्यात जून ते सप्टेंबर या कालावधीत अत्यल्प पाऊस पडतो आणि सरकार तालुका दुष्काळग्रस्त म्हणून घोषित करते. तालुक्यात काही वेळा पावसाळ्यात पाऊस पडत नाही. माण तालुक्यात हिवाळ्याचा अनुभव नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी दरम्यान असतो. पुणे आणि नाशिकसारख्या महाराष्ट्रातील इतर शहरांच्या तुलनेत हिवाळ्यातील तापमानात लक्षणीय वाढ झाली आहे. निचतम तापमान १४ ते १६ अंश सेल्सियस पर्यंत असते तर उच्चतम तापमान २९ ते ३२ अंश सेल्सियसपर्यंत असते. या हंगामात आर्द्रता कमी आहे आणि हवामान अधिक आनंददायी असते. माण अवर्षण प्रवण क्षेत्रात येतो आणि माणच्या दक्षिण आणि दक्षिण-पश्चिम दिशेने जात असताना कोरडवाहू क्षेत्र सुरू होते. माण तालुका हद्दीत माणगंगा नदीवर आंधळी धरणातून पाण्यासाठी व सिंचनासाठी पाणीपुरवठा केला जातो. ==संस्कृती== माण तालुक्यात गोंदवले येथील श्रीब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज, शिखर शिंगणापूर येथील श्री महादेव मंदिर आहे. नरवणे येथील सर्वेश्वर मंदिर, जांभुळनी येथील जोगेश्वरी मंदिर, श्री महालक्ष्मी मंदिर (मोही), तुळजाभवानी मंदिर (मार्डी) सिद्धनाथ व जोगेश्वरी मंदिर (म्हसवड), श्री नाथसाहेब मंदिर (किरकसाल), श्री. जानूबाई मंदिर (विरळी), श्रीनाथ महस्कोबा मंदिर (शेनवडी), विरळीतील गणेश मंदिर इत्यादी देवस्थाने प्रसिद्द आहेत. गुढीपाडवा, हनुमानजयंती, अक्षत्रुतीया, नागपंचमी, गणेश चतुर्थी, गणेश जयंती, विजयादशमी- दसरा, दिवाळी असे सण येथे साजरे केले जातात. '''शिखर शिंगणापूर विषयी माहिती:''' * शिंगणापूरची स्थापना शिंघणराजे यादव (सन १२१०-४७) या राजाने केली म्हणून यास शिंगणापूर हे नाव दिले आहे. येथील डोंगरमाथ्यावर एखाद्या शिरपेचाप्रमाणे शोभणारे शंभू महादेवाचे मंदिर हे माणदेशात वसलेले तीर्थक्षेत्र आहे, असे मानले जाते. हे देवस्थान अवघ्या महाराष्ट्राचे कुलदैवत मानले जाते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.google.com/imgres?imgurl=https://www.ishtadevata.com/data/uploads/2016/11/Pid-339304Shikhar-Shinganapur-Mahadev-Mandir_1.jpg&imgrefurl=https://www.ishtadevata.com/temple/shikhar-shinganapur-mahadev-mandir-shikhar-shinganapur-maharashtra/&tbnid=01AODakb8heHUM&vet=12ahUKEwidm6Xp0oTlAhVM_3MBHcCADE0QMygJegQIARBN..i&docid=VcrTinloyFg2cM&w=350&h=260&q=shikhar%20shingnapur%20mahadev%20photo&ved=2ahUKEwidm6Xp0oTlAhVM_3MBHcCADE0QMygJegQIARBN|title=https://www.ishtadevata.com/data/uploads/2016/11/Pid-339304Shikhar-Shinganapur-Mahadev-Mandir_1.jpg साठी Google इमेज परिणाम|संकेतस्थळ=www.google.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-10-05}}</ref>. शंभू महादेव हे छत्रपती शिवाजी महाराजांचेदेखील कुलदैवत होते. ==बाजारपेठा (आठवडे बाजार)== #दहिवडी व शिंगणापूर - (सोमवार), #म्हसवड - (बुधवार)सर्वात मोठा बाजार तालुक्यातील आहे तसेच शेळ्या मेंढ्या मोठा बाजार सुद्धा असतो आणि इथे मार्केट कमिटी माण तालुका चे ऑफिस आहे. #गोंदवले बु. / नरवणे - (गुरुवार), #बिदाल - (गुरुवार), #मार्डी / बिजवडी - (शुक्रवार), #पळशी / वावरहिरे - (शनिवार), #मोही / मलवडी - (रविवार), #इंजबाव - (रविवार), #विरळी - (शनिवार), #पुसेगाव - (रविवार), #वरकुटे मलवडी - (शुक्रवार), #गोंदवले खुर्द / मोही - (रविवारी), #राणंद - (रविवार), #कुकुडवाड - (शुक्रवार). #आंधळी - बुधवार. #बिजवडी - (शुक्रवार) ==तालुक्यातील गावे== #[[आगसवाडी]] #[[अंधाळी]] #[[अनभुलेवाडी]] #[[बनगरवाडी (माण)]] #[[भालावडी]] #[[भंडावळी (माण)]] #[[भाटकी]] #[[बिडळ]] #[[बिजावडी]] #[[बोडके]] #[[बोथे]] #[[चिल्लारवाडी]] #[[दहिवडी]] #[[दाणावळेवाडी]] #[[डंगिरेवाडी]] #[[देवापूर (माण)]] #[[ढाकणी]] #[[धामणी (माण)]] #[[धूळदेव]] #[[दिडवाघवाडी]] #[[दिवाड]] #[[दिवाडी]] #[[डोरगेवाडी]] #[[गाडेवाडी (माण)]] #[[गंगोटी]] #[[गरडाचीवाडी]] #[[गाटेवाडी]] #[[घेरेवाडी]] #[[गोंदवळे बुद्रुक]] #[[गोंदवळे खुर्द]] #[[हवालदारवाडी]] #[[हिंगणी (माण)]] #[[इंजाबाव]] #[[जाधववाडी (माण)]] #[[जांभुळणी (माण)]] #[[जाशी]] #[[काळसकरवाडी]] #[[काळचोंडी]] #[[काळेवाडी (माण)]] #[[कारखेल]] #[[कासारवाडी (माण)]] #[[खडकी (माण)]] #[[खंड्याचीवाडी]] #[[खोकडे]] #[[खुटबाव]] #[[किरकसाळ]] #[[कोळेवाडी]] #[[कुकुडवाड]] #[[कुळकजाई]] #[[कुरणवाडी (माण)]] #[[लोधावडे]] #[[महाबळेश्वर वाडी]] #[[महिमानगड (माण)]] #[[माळवडी]] #[[मानकर्णावाडी]] #[[मारडी]] #[[मोगराळे]] #[[मोही (माण)]] #[[नरवणे]] #[[पाचवड (माण)]] #[[पळशी (माण)]] #[[पळसावडे (माण)]] #[[पाणवन]] #[[पांढरवाडी]] #[[पांगारी (माण)]] #[[पारखंडी (माण)]] #[[पर्यांती]] #[[पिंपरी (माण)]] #[[पिंगळी बुद्रुक]] #[[पिंगळी खुर्द]] #[[पुकाळेवाडी]] #[[पुळकोटी]] #[[राजावाडी (माण)]] #[[राणंद]] #[[रांजणी (माण)]] #[[संभुखेड]] #[[सात्रेवाडी]] #[[शेणवाडी]] #[[शेवरी]] #[[शिंदी बुद्रुक]] #[[शिंदी खुर्द]] #[[शिंगणापूर (माण)]] #[[शिरवली (माण)]] #[[शिरताव]] #[[श्रीपानवण]] #[[सोकासन]] #[[स्वरूपखानवाडी]] #[[ताकेवाडी]] #[[थडाळे]] #[[तोंडले (माण)]] #[[उगल्याचीवाडी]] #[[उकिरडे]] #[[वडगाव (माण)]] #[[वळई]] #[[वरकुटे माळवाडी]] #[[वारूगड (माण)]] #[[विराळी]] #[[विरोबानगर]] #[[वाडजाळ]] #[[वाकी (माण)]] #[[वरकुटे म्हासवड]] #[[वावरहिरे]] #[[येळेगाव (माण)]] #[[बनगरवाडी (माण)]] ==संदर्भ== #[https://web.archive.org/web/20071116151352/http://www.mandeshi.com/ www.mandeshi.com] #http://www.mandesh.com/marathi/man_taluka_home.php{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] cart5avgnkrc7i2ut9rqybdgq7izfrv 0 41259 2676195 2648562 2026-03-29T23:23:10Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676195 wikitext text/x-wiki '''सूर्योदय''' [[सूर्य]] पूर्व दिशेकडून क्षितिजावरून वर येऊन प्रकाशमान होण्याला सूर्योदय असे म्हणतात. सूर्योदयाच्या वेळा बदलत्या असतात.सूर्योदयाला सूर्याची कोवळी उन्हे अंगावर घ्यायला हवी [[Image:Atardecer el Llaque2.JPG|thumb|right|सूर्योदय]] == बाह्य दुवे == * [http://www.sunrisesunset.com/ Sunrise and sunset calculator] * [http://www.chennaiiq.com/astrology/sunrise_sunset.asp Customized Sunset, Sunrise Calculator calendar] * [http://aa.usno.navy.mil/data/docs/RS_OneYear.php Sun or Moon Rise/Set Table for one Year] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111014125056/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/RS_OneYear.php |date=2011-10-14 }} * [http://aa.usno.navy.mil/data/docs/RS_OneDay.php US Navy Sunrise and Sunset calculator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406121651/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/RS_OneDay.php |date=2011-04-06 }} * [http://math.ucr.edu/home/baez/physics/General/BlueSky/blue_sky.html Full physical explanation of sky color, in simple terms] * [http://www.ecy.wa.gov/programs/eap/models/twilight.zip An Excel workbook] with VBA functions for sunrise, sunset, solar noon, twilight (dawn and dusk), and solar position (azimuth and elevation); by [http://www.ecy.wa.gov/programs/eap/models.html Greg Pelletier], translated from NOAA's online calculators for [http://www.srrb.noaa.gov/highlights/sunrise/azel.html solar position] and [http://www.srrb.noaa.gov/highlights/sunrise/sunrise.html sunrise/sunset] * [http://sun.exnatura.org sun.exnatura.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120010322/http://sun.exnatura.org/ |date=2008-01-20 }} Online sunrise/-set calendar with interactive location finder *[http://herbert.gandraxa.com/herbert/lod.asp Formulas to calculate sunrise and sunset] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080731153712/http://herbert.gandraxa.com/herbert/lod.asp |date=2008-07-31 }} *[http://www.earthtools.org/ Provides sunrise/sunset times for location specified by Google Maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129075134/http://www.earthtools.org/ |date=2013-01-29 }} *[http://astroclub.tau.ac.il/ephem/Daily/ Daily almanac including Sun rise/set/twillight for every location on Earth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629152243/http://astroclub.tau.ac.il/ephem/Daily/ |date=2007-06-29 }} *[http://wise-obs.tau.ac.il/~eran/Wise/wise_calen.html Monthly calendar with Sun/Moon rise/set times for every location on Earth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115070333/http://wise-obs.tau.ac.il/~eran/Wise/wise_calen.html |date=2008-01-15 }} {{३३_कोटी_देव}} [[वर्ग:सूर्य]] [[वर्ग:३३ कोटी देव]] gkpl3aunj2711eznlapk2uiu5cm01ii 0 44112 2676200 2615543 2026-03-30T00:20:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676200 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट ऑलिंपिक|२०१०|हिवाळी | लोगो = Vancouver 2010.svg | लोगो रुंदी = 200 | लोगो title = २०१० च्या व्हँकूव्हर ऑलिंपिक क्रीडा स्पर्धांचा अधिकृत लोगो | लोगो पर्यायी title = | सहभागी देश = ८२ | सहभागी खेळाडू =२,६२३ | अधिकृत उद्घाटक = मिकाएल ज्यां | खेळाडूंची प्रतिज्ञा घेणारे = | पंचांची प्रतिज्ञा घेणारे = | ऑलिंपिक ज्योत चेतवणारे = | मागील = २००६ | पुढील = २०१४ }} '''२०१० हिवाळी ऑलिंपिक''' ही [[हिवाळी ऑलिंपिक क्रीडा स्पर्धा]] स्पर्धांची २१वी आवृत्ती [[कॅनडा]] देशाच्या [[व्हॅनकूवर]] शहरात १२ ते २८ फेब्रुवारी दरम्यान खेळवण्यात आली. ह्या स्पर्धेमध्ये जगातील ८२ [[देश]]ांमधील सुमारे २,६०० खेळाडूंनी भाग घेतला. ==सहभागी देश== खालील ८२ देश ह्या स्पर्धेमध्ये सहभागी झाले होते. प्रत्येक देशाने पाठवलेल्या खेळाडूंचा आकडा कंसात दर्शवला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Countries|publisher=Yahoo Sports|दुवा=http://sports.yahoo.com/olympics/vancouver/countries|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2011-08-08|archive-date=2011-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903235548/http://sports.yahoo.com/olympics/vancouver/countries|url-status=dead}}</ref> [[File:2010 Winter Olympics Participants.svg|thumb|center|600px]] <!--spacing---> {{multicol}} * {{flagIOC|ALB||1}}<ref name="fis-ski.com">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.fis-ski.com/data/document/summary-quotas-allocation.pdf |title=Summary of Quota allocation (Alpine Skiing) |publisher=FIS-Ski – International Ski Federation |year=2010 |format=PDF |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-07-01 |archive-date=2010-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215145939/http://www.fis-ski.com/data/document/summary-quotas-allocation.pdf |url-status=dead }}</ref> * {{flagIOC|ALG||1}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|AND||6}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|ARG||7}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|ARM||4}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|AUS||40}}<ref name="athlete">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.vancouver2010.com/olympic-athletes/ |title=Vancouver Olympics – Athletes |publisher=Vancouver2010.com |date= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2011-01-12 |archive-date=2010-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225213155/http://www.vancouver2010.com/olympic-athletes/ |url-status=dead }}</ref> * {{flagIOC|AUT||81}}<ref name="thestar.com">{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.thestar.com/sports/olympics/article/648265 |title=Alpine team takes fall at 2010 Games – Vancouver 2010 Olympics |publisher=thestar.com |date=June 10, 2009 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-01-10 | location=Toronto | first=Randy | last=Kman}}</ref> * {{flagIOC|AZE||2}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|BLR||50}}<ref name="MensHockey" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.vancouver2010.com/olympic-athletes/index_cf-PU.html?cat6=&cat1=43010&q=--+Keywords+-- |title=Athletes : Vancouver 2010 Winter Olympics |publisher=Vancouver2010.com |date= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-02-07 |archive-date=2010-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309225232/http://www.vancouver2010.com/olympic-athletes/index_cf-PU.html?cat6=&cat1=43010&q=--+Keywords+-- |url-status=dead }}</ref> * {{flagIOC|BEL||9}}<ref name="FigureSkating1">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.sport.nl/content/pdf/207223/vancouver/ISUkunstschaatsenint|title=ISU Figure skating qualification system|access-date=2011-11-28|archive-date=2009-06-07|archive-url=https://archive.is/20090607021509/http://www.sport.nl/content/pdf/207223/vancouver/ISUkunstschaatsenint|url-status=dead}}</ref><ref name="FigureSkating2">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://web.icenetwork.com/events/detail.jsp?id=48116|title=2009 Figure Skating World Championship results|access-date=2011-11-28|archive-date=2011-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20110101111603/http://web.icenetwork.com/events/detail.jsp?id=48116|url-status=dead}}</ref> * {{flagIOC|BER||1}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|BIH||5}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|BRA||5}}<ref name="Atletas">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://esportes.terra.com.br/vancouver2010/noticias/0,,OI4056403-EI14373,00-Saiba+os+brasileiros+que+podem+ir+a+Vancouver.html|title=Saiba os brasileiros que podem ir a Vancouver|access-date=2011-11-28|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225175018/http://esportes.terra.com.br/jogos-de-inverno/2010/saiba-os-brasileiros-que-podem-ir-a-vancouver-2010,f6d8f1729453d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|url-status=dead}}</ref> * {{flagIOC|BUL||19}}<ref name="Bulgaria">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://topsport.ibox.bg/news/id_1434800693|title=Bulgaria received one more quota for the games|publisher=Топспорт|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-02-13}}</ref> * {{flagIOC|CAN||206}}<ref name="MensHockey">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.tsn.ca/nhl/story/?id=266366|title=जर्मनी, Norway round out 2010 Olympic men's hockey|publisher=[[The Sports Network|TSN]]|date=February 8, 2009|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2009-02-09}}</ref> * {{flagIOC|CAY||1}}<ref name="thestar.com"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.caycompass.com/cgi-bin/CFPnews.cgi?ID=10384874|title=Travers is snow joke|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2009-11-05|archive-date=2010-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100219055203/http://www.caycompass.com/cgi-bin/CFPnews.cgi?ID=10384874|url-status=dead}}</ref> * {{flagIOC|CHI||3}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|CHN||90}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|COL||1}} * {{flagIOC|CRO||19}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|CYP||2}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|CZE||92}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|DEN||18}}<ref name="Cदुवाing">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.worldcदुवाing.org/olympicqualification.html|title=Olympic Qualification|publisher=[[World Cदुवाing Federation]]|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2009-02-09}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * {{flagIOC|EST||30}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|ETH||1}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|FIN||95}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.noc.fi/?x2008=2569615 |title=Suomen Olympiajoukkueeseen Vancouver 2010 -talvikisoihin on valittu 94 urheilijaa – kahdella miesalppihiihtäjällä vielä mahdollisuus lunastaa paikka joukkueessa – Suomen Olympiakomitea |publisher=Noc.fi |date= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-02-07 |archive-date=2010-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212063518/http://www.noc.fi/?x2008=2569615 |url-status=dead }}</ref> * {{flagIOC|FRA||108}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://vancouver2010.lequipe.fr/Aussi/breves2010/20100201_190314_108-francais-a-vancouver.html |title=108 Français à Vancouver – JO 2010 – L'EQUIPE.FR |publisher=Vancouver2010.lequipe.fr |date= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-02-07 |archive-date=2010-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100205141644/http://vancouver2010.lequipe.fr/Aussi/breves2010/20100201_190314_108-francais-a-vancouver.html |url-status=dead }}</ref> * {{flagIOC|GEO||8}}*<ref name="athlete"/> ([[Concerns and controversies over the 2010 Winter Olympics#Safety|*]]) {{Col-break}} * {{flagIOC|GER||153}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|GHA||1}}<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.cbc.ca/canada/british-columbia/story/2009/03/12/bc-snow-leopard-winter-olympics.html|title=Ghana's 'Snow Leopard' qualifies to ski in 2010 Winter Olympics|publisher=[[CBC News]]|अ‍ॅक्सेसदिनांक= | date=March 12, 2009}}</ref> * {{flagIOC|GBR||52}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|GRE||7}}<ref name="FigureSkating1"/><ref name="FigureSkating2"/> * {{flagIOC|HKG||1}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://isu.sportcentric.net/db//files/serve.php?id=1716|title=Short Track Speed Skating entry list|date=November 24, 2009|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2009-11-26}}</ref> * {{flagIOC|HUN||16}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|ISL||4}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|IND||3}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.indopia.in/India-usa-uk-news/latest-news/526847/Sports/5/20/5|title=Tashi and Jamyang qualify for 2010 Olympic Winter Games|date=March 18, 2009|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2009-03-18|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719214930/http://www.indopia.in/India-usa-uk-news/latest-news/526847/Sports/5/20/5|url-status=dead}}</ref> * {{flagIOC|IRI||4}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|IRL||7}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|ISR||3}}<ref name="FigureSkating1"/><ref name="FigureSkating2"/> * {{flagIOC|ITA||109}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|JAM||1}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|JPN||94}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|KAZ||38}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|PRK||2}}<ref name="Lambiel crushes competition at Nebelhorn">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://web.icenetwork.com/news/article.jsp?ymd=20090925&content_id=7149598&vkey=ice_news|title=Lambiel crushes competition at Nebelhorn|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2009-09-26|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225175002/https://www.nbcsports.com/gold/figure-skating?ymd=20090925&content_id=7149598&vkey=ice_news|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.ctvolympics.ca/countries/country=prk/index.html |title=North Korea – CTV Olympics |publisher=Ctvolympics.ca |date=January 22, 2010 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-02-07 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130004048/http://www.ctvolympics.ca/countries/country=prk/index.html |url-status=dead }}</ref> * {{flagIOC|KOR||46}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|KGZ||2}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|LAT||59}}<ref name="MensHockey"/> * {{flagIOC|LIB||3}}<ref name="thestar.com"/> * {{flagIOC|LIE||7}}<ref name="thestar.com"/> * {{flagIOC|LTU||8}}<ref name="FigureSkating1"/><ref name="FigureSkating2"/> * {{flagIOC|MKD||3}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|MEX||1}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|MDA||7}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|MON||6}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|MGL||2}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.mongolia-web.com/sports |title=Sports &#124; Mongolia Web News |publisher=Mongolia-web.com |date= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-01-10 |archive-date=2010-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105071111/http://www.mongolia-web.com/sports |url-status=dead }}</ref> {{Col-break}} * {{flagIOC|MNE||1}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|MAR||1}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|NEP||1}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|NED||34}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://nocnsf.nl/nocnsf.nl/olympische-droom/olympische-spelen/genomineerden/genomineerden |title=Genomineerden |publisher=Nocnsf.nl |date= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-01-10 |archive-date=2010-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113010608/http://nocnsf.nl/nocnsf.nl/olympische-droom/olympische-spelen/genomineerden/genomineerden |url-status=dead }}</ref> * {{flagIOC|NZL||16}}<ref name="thestar.com"/> * {{flagIOC|NOR||99}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title = Anders Rekdal tatt ut til OL i Vancouver på overtid | work=Olympiatoppen |दुवा=http://www.olympiatoppen.no/om_olt/aktuelt/page4430.html | अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-02-08 | date=January 29, 2010 | language=Norwegian}}</ref> * {{flagIOC|PAK||1}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|PER||3}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|POL||50}}<ref name="athlete"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.olimpijski.pl/pl/pages/news/2431 |title=Wystartujemy w Vancouver |date=March 19, 2009 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2009-03-19|language=Polish}}</ref> * {{flagIOC|POR||1}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|ROU||29}}<ref name="Lambiel crushes competition at Nebelhorn"/><ref name="Vancouver2010.com">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.vancouver2010.com/olympic-athletes/index_cf-PU.html?cat6=&cat1=43330&q=--+Keywords+-- |title=Athletes : Vancouver 2010 Winter Olympics |publisher=Vancouver2010.com |date= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-02-07 |archive-date=2010-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309225223/http://www.vancouver2010.com/olympic-athletes/index_cf-PU.html?cat6=&cat1=43330&q=--+Keywords+-- |url-status=dead }}</ref> * {{flagIOC|RUS||177}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|SMR||1}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|SEN||1}}<ref name="thestar.com"/> * {{flagIOC|SRB||10}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|SVK||73}}<ref name="MensHockey"/> * {{flagIOC|SLO||50}}<ref name="FigureSkating1"/><ref name="FigureSkating2"/><ref name="Vancouver2010.com"/> * {{flagIOC|RSA||2}}<ref name="fis-ski.com"/> * {{flagIOC|ESP||18}}<ref name="FigureSkating1"/><ref name="FigureSkating2"/> * {{flagIOC|SWE||106}}<ref name="SwedishAthletes">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.sok.se/nyheter/nyheter/nyheter2009/ostruppenkompletterad106aktiva.5.5ca279741267328c60f8000860.html|title=OS-truppen komplett(erad) – Olympic Team complete(d)|publisher=[[Swedish Olympic Committee|SOC]]|date=December 1, 2010|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-12-01|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225175037/https://sok.se/nyheter/nyheter/nyheter2009/ostruppenkompletterad106aktiva.5.5ca279741267328c60f8000860.html|url-status=dead}}</ref> * {{flagIOC|SUI||146}}<ref name="MensHockey"/> * {{flagIOC|TPE||1}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://luge.teamusa.org/news/2010/01/27/vancouver-2010-olympic-winter-games-qualifications/31143 |title=Vancouver 2010 Olympic Winter Games Qualifications &#124; News &#124; USA Luge |publisher=Luge.teamusa.org |date= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=2010-02-07 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130073120/http://luge.teamusa.org/news/2010/01/27/vancouver-2010-olympic-winter-games-qualifications/31143 |url-status=dead }}</ref> * {{flagIOC|TJK||1}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|TUR||5}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|UKR||47}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|USA||215}}<ref name="athlete"/> * {{flagIOC|UZB||3}}<ref name="fis-ski.com"/> {{Col-end}} [[२००६ हिवाळी ऑलिंपिक|तोरिनो]]मधील हिवाळी ऑलिंपिकमध्ये सहभागी झालेल्या खालील देशांनी २०१० च्या स्पर्धेत भाग घेतला नाही. * {{flagIOC|CRC}} * {{flagIOC|KEN}} * {{flagIOC|LUX}} * {{flagIOC|MAD}} * {{flagIOC|THA}} * {{flagIOC|ISV}} * {{flagIOC|VEN}} ==खेळ== ह्या ऑलिंपिक स्पर्धेत एकूण १५ हिवाळी खेळांचा समावेश होता. {{Col-begin|width=100%}} {{Col-3}} * {{GamesSport|Alpine skiing|Events=10}} * {{GamesSport|Biathlon|Events=10}} * {{GamesSport|Bobsleigh|Events=3}} * {{GamesSport|Cross country skiing|Events=12}} * {{GamesSport|Cदुवाing|Events=2}} {{Col-3}} * {{GamesSport|Figure skating|Events=4}} * {{GamesSport|Freestyle skiing|Events=6}} * {{GamesSport|Ice hockey|Events=2}} * {{GamesSport|Luge|Events=3}} * {{GamesSport|Nordic combined|Events=3}} {{Col-3}} * {{GamesSport|Short track speed skating|Events=8}} * {{GamesSport|Skeleton|Events=2}} * {{GamesSport|Ski jumping|Events=3}} * {{GamesSport|Snowboarding|Events=6}} * {{GamesSport|Speed skating|Events=12}} {{Col-end}} ==पदक तक्ता== {| {{RankedMedalTable }} |- style="background:#ccf;" | १ || align=left | {{flagIOCteam|CAN}} || १४ || ७ || ५ || २६ |- | २ || align=left | {{flagIOCteam|GER}} || १० || १३ || ७ || ३० |- | ३ || align=left | {{flagIOCteam|USA}} || ९ || १५ || १३ || ३७ |- | ४ || align=left | {{flagIOCteam|NOR}} || ९ || ८ || ६ || २३ |- | ५ || align=left | {{flagIOCteam|KOR}} || ६ || ६ || २ || १४ |- | ६ || align=left | {{flagIOCteam|SUI}} || ६ || ० || ३ || ९ |- | ७ || align=left | {{flagIOCteam|CHN}} || ५ || २ || ४ || ११ |- | ८ || align=left | {{flagIOCteam|SWE}} || ५ || २ || ४ || ११ |- | ९ || align=left | {{flagIOCteam|AUT}} || ४ || ६ || ६ || १६ |- | १० || align=left | {{flagIOCteam|NED}} || ४ || १ || ३ || ८ |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== {{Commons category|2010 Winter Olympics|{{लेखनाव}}}} *[http://www.olympic.org/en/content/Olympic-Games/All-Past-Olympic-Games/Winter/Vancouver-2010/ आयओसीवरील नोंद] *[http://www.vancouver2010.net/ व्हँकूव्हर २०१०] {{ऑलिंपिक}} [[वर्ग:कॅनडामधील खेळ]] [[वर्ग:हिवाळी ऑलिंपिक क्रीडा स्पर्धा]] [[वर्ग:व्हँकूव्हर]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] 74cjzzl42cmpbn545jwnozln560fey9 0 54373 2676188 2349157 2026-03-29T21:26:22Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676188 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = वीणा जामकर | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = वीणा जामकर | पूर्ण_नाव = वीणा जामकर | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व =[[भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''वीणा जामकर''' या एक मराठी अभिनेत्री आहेत. त्यांनी वयाच्या पाचव्या वर्षी रंगभूमीवर पदार्पण केले. २०१३ सालापर्यंत त्यांनी नऊ नाटके, तेरा एकांकिका, दोन दीर्घांकिका आणि दहा चित्रपटांतून अभिनय केला आहे. व्यक्तिरेखेचा सखोल अभ्यास आणि भूमिकेशी समरस होण्याच्या वृत्तीमुळे एक उत्तम व सजग अभिनेत्री म्हणून वीणा जामकर ओळखल्या जातात. त्यांचा अप्रतिम अभिनय कायमच समीक्षक व प्रेक्षकांकडून वाखाणला गेला आहे. 'आविष्कार' या नाट्यसंस्थेचे त्यांच्या नाट्य कारकिर्दीत मोठेच स्थान आहे. 'पलतडचो मुनिस' हा वीणा जामकरांची प्रमुख भूमिका असलेला कोकणी चित्रपट बर्लिन चित्रपट महोत्सवात नावाजला गेला. टोरॅन्टो चित्रपट महोत्सवात या चित्रपटाला समीक्षकांचे पारितोषिक मिळाले. ==चित्रपट== वीणा जामकर यांची भूमिका असलेले चित्रपट * गाभ्रीचा पाऊस * जन्म * पलतडचो मुनिस (कोकणी) * लालबाग परळ * वळू * विहीर * रमाई – [[रमाबाई आंबेडकर]] यांची भूमिका साकारलेला आगामी मराठी चित्रपट<ref>http://m.lokmat.com/marathi-cinema/veena-jamkar-ramabai-ambedkar-ramai-film/</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.marathifilmdata.com/latestnews/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%A3%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%88%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%BF/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-02-03 |archive-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921134012/https://www.marathifilmdata.com/latestnews/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%A3%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%88%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%BF/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/actress-veena-jamkar-to-act-as-ramabai-ambedkar-in-ramai/articleshow/65011139.cms</ref> *छोट्या बयोची मोठी स्वप्न या मालिकेत प्रमुख भूमिकेत ==नाटके== वीणा जामकर यांनी भूमिका केलेली नाटके * एक रिकामी बाजू * खेळ मांडियेला * चार दिवस प्रेमाचे * जंगल में मंगल * दलपतसिंग येता गावा ==पुरस्कार== * वीणा जामकर यांना २०१० सालचा [[तन्वीर सन्मान|तन्वीर नाट्यधर्मी पुरस्कार]] मिळाला आहे. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:जामकर, वीणा}} [[वर्ग:मराठी अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] jmlz2dm7bgdpfltkab4ug0ztk8b0jap 0 54985 2676196 2675902 2026-03-29T23:38:08Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676196 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Aer_Arann_ATR-72_EI-REE_Bristol.jpg|250 px|इवलेसे|[[ब्रिस्टल विमानतळ]]ावरून उड्डाण करणारे एर अरानचे [[ए.टी.आर. ७२]] विमान]] '''स्टोबार्ट एर''' ही १९७० ते २०२१ दरम्यान काम करणारी एक [[आयर्लंड|आयरिश]] [[प्रादेशिक विमानकंपनी]] होती. [[डब्लिन]] येथे मुख्यालय असलेली ही कंपनी [[एर लिंगस रिजनल]], [[बीए सिटीफ्लायर]] आणि [[केएलएम सिटीहॉपर]] या नावांखाली नियोजित विमानसेवा चालवत असे. स्टोबार्ट एरचे एर लिंगस रिजनलसाठी [[कॉर्क विमानतळ|कॉर्क]], [[डब्लिन विमानतळ|डब्लिन]] आणि [[जॉर्ज बेस्ट बेल्फास्ट सिटी विमानतळ|बेल्फास्ट]] येथे ठाणी होते.<ref name="aviationtribune.com">{{cite news |url=http://aviationtribune.com/airlines/europe/stobart-air-appoints-conor-mccarthy-new-non-executive-chairman/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111052807/http://aviationtribune.com/airlines/europe/stobart-air-appoints-conor-mccarthy-new-non-executive-chairman/ |archive-date=11 January 2018 |title=Stobart Air Appoints Conor McCarthy as New Non-executive Chairman |work=Aviation Tribune |access-date=10 January 2018}}</ref> या विमानकंपनीची सुरुवात १९७० मध्ये '''एर अरान''' म्हणून झाली, जी [[गॅलोवे]] ते [[अरान बेटे|अरान बेटांपर्यंत]] सेवा पुरवत असे. १९९० च्या दशकात तिचे रूपांतर एका प्रादेशिक विमानकंपनीमध्ये झाल्यावर तिने '''एर अरान रिजनल''' हे नाव घेतले.<ref>"[http://www.aerarann.com/about_us/contact.htm Aer Arann Contact Information] {{webarchive|url=https://archive.today/20120530074336/http://www.aerarann.com/about_us/contact.htm |date=30 May 2012 }}." Aer Arann. Retrieved on 12 November 2009.</ref> २०१४ मधील एर अरान बंद पडल्यावर नवीन मालकांनी या कंपनीचे नाव बदलून ''स्टोबार्ट एर'' केले.<ref name="http://aviationtribune.com"/> जून २०२१ मध्ये स्टोबार्ट एर दिवाळखोरी जाहीर केली व कंपनी बंद पडली.<ref>{{Cite web|url=https://www.irishtimes.com/business/transport-and-tourism/q-a-what-we-know-about-stobart-air-s-closure-and-what-it-means-for-travellers-1.4591963|title =Q&A: What we know about Stobart Air's closure – and what it means for travellers |last=Burns |first=Sarah |newspaper=[[Irish Times]] |date=2021-06-12 |accessdate=2024-03-26}}</ref><ref>Stobart Air calls in liquidators ''[[Airliner World]]'' August 2021 page 6</ref> == गंतव्यस्थाने == === एर लिंगस === २०१२ पूर्वी एर अरणद्वारे चालवली जाणारी आणि त्यानंतर एर लिंगस रिजनलसाठी कार्यान्वित असलेली गंतव्यस्थाने खालीलप्रमाणे आहेत.<ref name="auto1">{{Cite web |date=14 March 2008 |title=Aer Arann plans more 'long-haul' flights with franchise arrangement |url=https://www.anna.aero/2008/03/14/aer-arann-plans-more-long-haul-flights-with-franchise-arrangement/ |website=anna.aero}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 April 2016 |title=The History of Galway Airport, Carnmore |url=http://claregalway.info/nuacht/news/2016/04/galway-airport-carnmore/ |website=Claregalway.info}}</ref> {| class="wikitable" style="width:auto; margin:0.5em auto; text-align:center" ! देश !! शहर !! विमानतळ !! नोंदी !! संदर्भ |- | rowspan="16" | {{flag|इंग्लंड}} | [[ब्लॅकपूल]] | [[ब्लॅकपूल विमानतळ]] | विमानतळ बंद | <ref>{{Cite web|title=Blackpool Airport Closes its Doors|url=https://www.routesonline.com/news/29/breaking-news/244775/blackpool-airport-closes-its-doors/|access-date=6 March 2021|website=Routesonline|language=en-GB}}</ref> |- | [[बर्मिंगहॅम]] | [[बर्मिंगहॅम विमानतळ]] | | |- | [[बोर्नमाउथ]] | [[बोर्नमाउथ विमानतळ]] | बंद | |- | [[ब्रिस्टल]] | [[ब्रिस्टल विमानतळ]] | | |- | [[डॉनकास्टर]] | [[डॉनकास्टर शेफील्ड विमानतळ]] | विमानतळ बंद | |- | [[ईस्ट मिडलँड्स]] | [[ईस्ट मिडलँड्स विमानतळ]] | | <ref name="EIR BHD expansion">{{cite web |title=6 new routes from Belfast City Airport |date=23 July 2020 |url=https://blog.aerlingus.com/6-new-routes-from-belfast-city-airport/ |publisher=Aer Lingus Group DAC |access-date=23 July 2020 |archive-date=2021-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118165437/https://blog.aerlingus.com/6-new-routes-from-belfast-city-airport/ |url-status=dead }}</ref> |- | [[एक्सेटर]] | [[एक्सेटर विमानतळ]] | | <ref name="EIR BHD expansion"/> |- | [[लीड्स]]/[[ब्रॅडफोर्ड]] | [[लीड्स ब्रॅडफोर्ड विमानतळ]] | | |- | rowspan="2" | [[लंडन]] | [[लंडन लुटन विमानतळ|लुटन विमानतळ]] | बंद | |- | [[लंडन साऊथएंड विमानतळ]] | बंद | |- | [[मँचेस्टर]] | [[मँचेस्टर विमानतळ]] | | |- | [[न्यूकॅसल अपॉन टाइन]] | [[न्यूकॅसल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूकॅसल विमानतळ]] | | <ref>{{Cite web|last=Finn|first=Christina|title=Aer Lingus Regional adds 50 extra UK flights including new route to Newcastle|url=https://www.thejournal.ie/aer-lingus-winter-schedule-1150872-Oct2013/|access-date=6 March 2021|website=TheJournal.ie|date=29 October 2013 |language=en}}</ref> |- | [[न्यूकी]] | [[न्यूकी विमानतळ]] | | |- | [[शेफील्ड]] | [[शेफील्ड सिटी विमानतळ]] | विमानतळ बंद | |- | [[साऊदॅम्पटन]] | [[साऊदॅम्पटन विमानतळ]] | बंद | <ref>{{cite web|url=https://www.echolive.ie/corknews/Aer-Lingus-to-drop-their-Cork-to-Southampton-route-08d44af6-17e8-4295-a3fd-401043d240e4-ds|title=Aer Lingus to drop their Cork to Southampton route|last=McNamara|first=Rob|website=Echo Live|publisher=echolive.ie|date=19 February 2019}}</ref> |- | [[टीसाइड]] | [[टीसाइड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] | बंद | |- | rowspan="6" | {{flag|फ्रांस}} | [[बोर्दॉ]] | [[बोर्दॉ विमानतळ]] | बंद | |- | [[ब्रेस्ट, फ्रांस|ब्रेस्ट]] | [[ब्रेस्ट विमानतळ]] | बंद | |- | [[ला रोशेल]] | [[ला रोशेल विमानतळ]] | बंद | |- | [[लोरिया]] | [[लोरिया विमानतळ]] | बंद | <ref>{{Cite web|title=Waterford Airport|url=http://waterfordairport.ie/index.php?option=com_content&view=category&id=25%7Ctitle=|access-date=6 March 2021|website=waterfordairport.ie}}</ref> |- | [[नाँत]] | [[नाँत विमानतळ]] | बंद | |- | [[रेनेस]] | [[रेनेस-सेंट-जॅक्स विमानतळ]] | मोसमी | |- | rowspan="7" | {{flag|आयर्लंड}} | [[कॉर्क (शहर)|कॉर्क]] | [[कॉर्क विमानतळ]] | '''तळ''' | |- | [[डनिगोल काउंटी|डनिगोल]] | [[डनिगोल विमानतळ]] | | |- | [[डब्लिन]] | [[डब्लिन विमानतळ]] | '''तळ''' | |- | [[गॅलवे]] | [[गॅलवे विमानतळ]] | बंद | |- | [[केरी काउंटी|केरी]] | [[केरी विमानतळ]] | | |- | [[शॅनन, काउंटी क्लेअर|शॅनन]] | [[शॅनन विमानतळ]] | | |- | [[वॉटरफोर्ड]] | [[वॉटरफोर्ड विमानतळ]] | बंद | |- | {{flag|आइल ऑफ मान}} | [[आइल ऑफ मॅन]] | [[आइल ऑफ मॅन विमानतळ]] | | |- | {{flag|जर्सी}} | [[जर्सी]] | [[जर्सी विमानतळ]] | मोसमी | <ref>{{Cite web|last=Kaminski-Morrow|first=David|title=Aer Arann to operate 12 routes as 'Aer Lingus Regional'|url=https://www.flightglobal.com/aer-arann-to-operate-12-routes-as-aer-lingus-regional/91632.article |date=26 January 2010|access-date=6 March 2021|website=Flight Global|language=en}}</ref> |- | {{flag|Netherlands}} | [[अ‍ॅमस्टरडॅम]] | [[अ‍ॅमस्टरडॅम विमानतळ शिफोल|अ‍ॅमस्टरडॅम विमानतळ]] | बंद | |- | rowspan="2" | {{flag|उत्तर आयर्लंड}} | [[बेल्फास्ट]] | [[जॉर्ज बेस्ट बेल्फास्ट सिटी विमानतळ]] | '''तळ''' | |- | [[डेरी]] | [[डेरी विमानतळ]] | बंद | |- | {{flag|पोर्तुगाल}} | [[फालो, पोर्तुगाल|फालो]] | [[फालो विमानतळ]] | बंद | |- | {{flag|स्पेन}} | [[मालागा]] | [[मालागा विमानतळ]] | बंद | |- | rowspan="5" | {{flag|स्कॉटलंड}} | [[अ‍ॅबर्डीन]] | [[अ‍ॅबर्डीन विमानतळ]] | | |- | [[एडिनबर्ग]] | [[एडिनबर्ग विमानतळ]] | | |- | rowspan="2" | [[ग्लास्गो]] | [[ग्लास्गो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] | | |- | [[ग्लास्गो प्रेस्टविक विमानतळ]] | बंद | |- | [[इन्व्हरनेस]] | [[इन्व्हरनेस विमानतळ]] | बंद | |- | {{flag|वेल्स}} | [[कार्डिफ]] | [[कार्डिफ विमानतळ]] | (२८ जून २०२१ पासून सुरू होणार होते) | <ref>{{Cite web|url=http://travelweekly.co.uk/news/air/aer-lingus-regional-adds-two-cardiff-routes|title=Aer Lingus Regional adds two Cardiff routes|publisher=Jacobs Media Group Ltd|website=Travel Weekly}}</ref> |} === फ्लायबी म्हणून संचलन === ५ मार्च २०२० रोजी [[फ्लायबी]] प्रशासन प्रक्रियेत जाण्यापूर्वी स्टोबार्ट एरद्वारे या मार्गांचे संचलन केले जात होते. {| class="wikitable" style="width:80%; margin:0.5em auto; text-align:center" ! देश !! शहर !! विमानतळ !! नोंदी |- | rowspan="2" | [[फ्रांस]] | [[कान (फ्रांस)|कान]] | [[कान - कार्पिकेत विमानतळ]] | |- | [[रेनेस]] | [[रेनेस-सेंट-जॅक्स विमानतळ]] | |- | [[आइल ऑफ मान]] | [[आइल ऑफ मान]] | [[आइल ऑफ मान विमानतळ]] | '''तळ''' |- | [[नेदरलँड्स]] | [[ग्रोनिंगन]] | [[ग्रोनिंगन विमानतळ ईल्डे]] | |- | rowspan="9" | [[युनायटेड किंग्डम]] | [[बेल्फास्ट]] | [[जॉर्ज बेस्ट बेलफास्ट सिटी विमानतळ]] | |- | [[बर्मिंगहॅम]] | [[बर्मिंगहॅम विमानतळ]] | |- | [[एडिनबर्ग]] | [[एडिनबर्ग विमानतळ]] | |- | [[एक्सेटर]] | [[एक्सेटर विमानतळ]] | |- | [[लिव्हरपूल]] | [[लिव्हरपूल विमानतळ]] | |- | rowspan="2" | [[लंडन]] | [[लंडन सिटी विमानतळ]] | '''तळ''' |- | [[लंडन साऊथएंड विमानतळ]] | '''तळ''' |- | [[मँचेस्टर]] | [[मँचेस्टर विमानतळ]] | |- | [[न्यूकी]] | [[न्यूकी विमानतळ]] | |} ==बाह्य दुवे== *[http://www.aerarann.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050413052309/http://www.aerarann.com/ |date=2005-04-13 }} {{कॉमन्स वर्ग|Stobart Air|स्टोबार्ट एर}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:आयर्लंडमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. १९७० मधील निर्मिती]] [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील समाप्ती]] kob59ek3pujyfvgxtxfcmeo3hxcozp1 0 55217 2676146 2381593 2026-03-29T13:32:07Z अभय नातू 206 दुवा 2676146 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = एर दोलोमिती | चित्र = Air Dolomiti-Logo.svg | चित्र_आकारमान = | IATA = EN | ICAO = DLA | callsign = DOLOMITI | स्थापना = १९९१ | सुरुवात = | बंद = | विमानतळ = [[म्युनिक विमानतळ]] | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = | एलायंस = | उपकंपन्या = | विमान संख्या = १० | गंतव्यस्थाने = १२ | मुख्य कंपनी = [[लुफ्तान्सा]] समूह | ब्रीदवाक्य = | मुख्यालय = [[व्हेरोना]], [[व्हेनेतो]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = http://airdolomiti.eu/ }} [[चित्र:Air Dolomiti Canadair CL-600-2B19 Regional Jet CRJ-200LR Airwim-1.jpg|250 px|[[ब्रसेल्स विमानतळ]]ावरील एर दोलोमितीचे सी.आर.जे. २०० विमान|इवलेसे]] '''एर दोलोमिती''' (Air Dolomiti)) ही [[इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या|इटलीमधील एक प्रादेशिक विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. एर दोलोमिती संपूर्णपणे जर्मनीच्या [[लुफ्तान्सा]] समूहाच्या मालकीची आहे. == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स|Air Dolomiti|{{लेखनाव}}}} * {{अधिकृत संकेतस्थळ|http://airdolomiti.eu/}} [[वर्ग:इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:स्टार अलायन्स]] j2gqx8t9403xwvde95dgxeulhax56gr 0 56934 2676177 1669635 2026-03-29T19:05:49Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676177 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Luís de Camões por François Gérard.jpg|उजवे|इवलेसे|लुइस वास दि कामोइस]] '''लुइस वास दि कामोइस''' ([[इ.स. १५२४|१५२४]] - [[जून १०]],[[इ.स. १५८०|१५८०]]) ज्याला इंग्रजीमध्ये कामोइन्स असेसुद्धा संबोधले जाते, हा [[पोर्तुगाल]]मधील सर्वश्रेष्ठ कवी मानला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.wdl.org/en/item/11198/ |title=The Lusiads |access-date=2013-09-01 |archive-date=2017-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103951/https://www.wdl.org/en/item/11198/ |url-status=dead }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} [[वर्ग:इ.स. १५२४ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १५८० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पोर्तुगालचे कवी]] [[वर्ग:पोर्तुगीज कवी]] l4l45w4a58x79o4k9i1g17qmkke2jw4 0 60677 2676234 2377220 2026-03-30T06:01:09Z संतोष गोरे 135680 2676234 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट |नाव=मुंबईचा डबेवाला |छायाचित्र= |निर्मिती वर्ष= २००७ |प्रदर्शन तारीख= २००७ |भाषा = मराठी |दिग्दर्शन= |कथा= |पटकथा= |संवाद= |संकलन= |छाया= |गीते= |संगीत= |ध्वनी= |पार्श्वगायन= |वेशभूषा= |रंगभूषा= |प्रमुख कलाकार= * [[भरत जाधव]] |imdb_id= }} '''मुंबईचा डबेवाला''' हा २००७मध्ये प्रदर्शित झालेला मराठी चित्रपट आहे. यात [[भरत जाधव]], [[दीपाली सैयद]], [[स्मिता गोंडकर]] आणि [[मधू कांबीकर]] यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत.<ref>{{Cite web |title=Mumbaicha Dabewala |url=https://www.primevideo.com/detail/Mumbaicha-Dabewala/0L01F2A44BM6P5PEIJ9GSVXSEZ |access-date=30 March 2026 |website=primevideo |language=en |url-status=live}}</ref> [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मराठी चित्रपट]] gah8byactjuq3pevc6cjm1t8thnhl8f 2676235 2676234 2026-03-30T06:01:21Z संतोष गोरे 135680 2676235 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट |नाव=मुंबईचा डबेवाला |छायाचित्र= |निर्मिती वर्ष= २००७ |प्रदर्शन तारीख= २००७ |भाषा = मराठी |दिग्दर्शन= |कथा= |पटकथा= |संवाद= |संकलन= |छाया= |गीते= |संगीत= |ध्वनी= |पार्श्वगायन= |वेशभूषा= |रंगभूषा= |प्रमुख कलाकार= * [[भरत जाधव]] |imdb_id= }} '''मुंबईचा डबेवाला''' हा २००७मध्ये प्रदर्शित झालेला मराठी चित्रपट आहे. यात [[भरत जाधव]], [[दीपाली सैयद]], [[स्मिता गोंडकर]] आणि [[मधू कांबीकर]] यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत.<ref>{{Cite web |title=Mumbaicha Dabewala |url=https://www.primevideo.com/detail/Mumbaicha-Dabewala/0L01F2A44BM6P5PEIJ9GSVXSEZ |access-date=30 March 2026 |website=primevideo |language=en |url-status=live}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मराठी चित्रपट]] 850zvpjuydngznvggltk5gpsugeukx7 0 77483 2676229 2361767 2026-03-30T04:47:45Z Shaan Sengupta 156007 Logo and image. 2676229 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} '''नोएडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' हा [[भारत|भारतात]] [[दिल्ली]]जवळील [[नोएडा]]मधील प्रस्तावित विमानतळ आहे। [[File:Noida International Airport.svg|200px|center]] [[File:Prime Minister of Bharat, Shri Narendra Damodardas Modi at the inauguration ceremony of the Noida International Airport, Jewar.jpg|250px|center]] [[वर्ग:भारतातील प्रस्तावित विमानतळ]] [[वर्ग:भारतातील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] g3c2a2ziw2zi2odc34xb92q6q4s7gh3 0 90106 2676278 2206498 2026-03-30T09:01:46Z Tarikhalhind 173561 2676278 wikitext text/x-wiki {{लष्करी स्थापना |name=बाणकोट किल्ला |native_name=बाणकोट चा किल्ला / हिम्मतगड |partof=मलाबार समुद्र किनारा |location=रत्नागिरी जिल्हा, [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |map_type=India Maharashtra|map_size=300|map_caption=Shown within [[Maharashtra]]|type=Sea fort|coordinates={{coord|17|58|23.6|N|73|02|33.1|E}}|materials=Stone|height=300 Ft.|used=|condition=Ruins|ownership={{flagcountry|India}} Government of India|open_to_public=Yes|controlledby={{noflag}}[[Adil Shahi dynasty|Bijapur]] <small>(-1548)</small><br />{{flagcountry|Portuguese Empire}} (<small>1548-1699</small>)<br />{{flagicon image|Janjira State Merchant Flag vector.svg|Siddi Sultanate|Janjira}}Janjira State (<small>1699-1713</small>)<br/>{{flagcountry|Maratha Empire}} (<small>1713-1755</small>)<br />{{flagcountry|United Kingdom}} * {{flagicon image|Flag of the British East India Company (1801).svg}} [[East India Company]] (<small>1755-1857</small>) * {{flagicon image|British Raj Red Ensign.svg}} [[British Raj]] (<small>1857-1947</small>) {{flagcountry|India}} (<small>1947-</small>)}}'''बाणकोट किल्ला''' / '''हिम्मतगड किल्ला''' / '''व्हिक्टोरिया किल्ला''' हा&nbsp;[[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] [[दापोली शहर|दापोलीपासून]] {{Convert|47|km|mi}} अंतरावर आहे. हा किल्ला रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचा किल्ला आहे. हा किल्ला [[सावित्री नदी|सावित्री नदीच्या काठावर]] असलेल्या व्यापार मार्गाचे रक्षण करण्यासाठीची एक प्रमुख जागा आहे. हा मार्ग [[महाड]]<nowiki/>पर्यंत जात होता, जो मध्यकालीन काळात व्यापारासाठीचा एक व्यस्त मार्ग होता. हा किल्ला समुद्राजवळील डोंगरावर आहे. == इतिहास == या किल्ल्याचा सर्वात प्रथम लिखित उल्लेख ग्रीक प्रवासी [[टॉलेमी]]<nowiki/>च्या प्रवास वर्णनात आढळतो. त्यावेळेस याचे नाव मंदारगिरी किंवा मंदगोर किंवा नानागुना असावे. चिनी प्रवासी [[युआन श्वांग]] याने स.न. ६४० मध्ये येथे वास्तव्य केल्याचे त्याच्या पुस्तकात नमुद केले आहे. हा किल्ला [[पोर्तुगीज]] लोकांनी [[विजापूर|विजापुर]]<nowiki/>च्या मोहम्मद आदिल शाहकडून स.न १५४८ मध्ये जिंकुन घेतला. स.न. १७०० मध्ये मराठा सरदार<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://theprint.in/opinion/as-nda-cadet-i-was-witness-to-vice-admiral-awatis-kindness/145378/|title=As NDA cadet, I was witness to Vice Admiral Awati's kindness|last=LT GEN K. J.|first=SINGH|website=ThePrint.In|access-date=7 November 2018}}</ref> [[कान्होजी आंग्रे]] यांनी हा किल्ला जिंकला आणि याचे नाव हिम्मतगड असे ठेवले. तुळाजी आंग्रे आणि [[पेशवे|पेशव्यांमधील]] असलेल्या वितुष्टामुळे पेशव्यांनी इंग्रजांबरोबर मिळून यावर हल्ला केला. स.न. १७५५ मध्ये हा किल्ला इंग्रजांच्या नाविक जेम्स याने काबीज केला. हे होण्यामागे सुवर्णदुर्ग किल्ला हारण्याचेही कारण आहे <ref name="maharashtra.gov.in">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Bankot.html|title=The Gazetteers Department - RATNAGIRI|date=|publisher=Cultural.maharashtra.gov.in|access-date=2018-09-11}}</ref> नंतर इंग्रजांनी याचे नाव व्हिक्टोरिया किल्ला असे ठेवले. नंतर इंग्रजांना लक्षात आले कि हा किल्ला ठेवणे आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य नाही. त्यामुळे तो किल्ला [[पेशवे|पेशव्यांच्य]] ताब्यात देण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://trekshitiz.com/trekshitiz/Ei/Bankot-Trek-Ratnagiri-District.html|title=Bankot, Ratnagiri District, Western Ghats, India, Adventure, Trekking|website=trekshitiz.com|access-date=2020-12-31|archive-date=2020-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228085216/http://trekshitiz.com/trekshitiz/Ei/Bankot-Trek-Ratnagiri-District.html|url-status=dead}}</ref> स.न. १८३७ मध्ये मामलेदार कार्यालय बाणकोट किल्ल्यावरून [[मंडणगड|मंडणगडावर]] हलवण्यात आले. == येथे कसे पोहोचाल == सर्वात जवळचे शहर [[हरिहरेश्व‍र|हरिहरेश्वर]] आहे. जे रस्त्यामार्गे [[मुंबई]] पासून {{Convert|201|km|mi}} आणि पुण्यापासून {{Convert|194|km|mi}} अंतरावर आहे. या किल्ल्याचे मूळ गाव दापोली पासून {{Convert|47|km|mi}} आणि [[श्रीवर्धन]] पासून {{Convert|21|km|mi}} अंतरावर आहे. हरिहरेश्वरहून येथे येण्यासाठी सावित्री नदीमधील बागमंडळा ते बाणकोट फेरी सेवा घ्यावी लागते. दापोली आणि श्रीवर्धन येथे राहण्यासाठी चांगली हॉटेल्स आहेत. किनारपट्टीच्या रस्त्यावरील छोट्या हॉटेलमध्ये चहा आणि स्नॅक्स देखील उपलब्ध आहेत. ट्रेकिंगचा मार्ग बाणकोट गावाच्या पश्चिमेला असलेल्या टेकडीवरून सुरू होतो. गडापर्यंत आता खूपच सुरक्षित आणि रुंद रस्ता अस्थित्वात आहे. गडाच्या प्रवेशद्वाराशी जाण्यासाठी अर्धा तास लागतो. == पाहण्याची ठिकाणे == किल्ला दगडांनी बांधलेला आहे. किल्ल्याभोवती खडकात खोदलेले खंदक आहेत. गडाला दोन दरवाजे आहेत. बाणकोट खाडीला लागून असलेली उत्तरी प्रवेशद्वार हे मुख्य द्वार आहे. पश्चिमेचा दरवाजा पठारावर उघडतो. मुख्य प्रवेशद्वारावर ओट्या आहेत. पुढे नगरखाना असून सावित्री नदी पाहण्यासाठी पायऱ्या चढून जाता येते. पश्चिम दरवाजावरून तटबंदीवर पोचता येते. बुशेशनजवळ एक गुप्त प्रवेशद्वार आहे. हा बुरूज सिद्दीने बाणकोट किल्ला मजबूत करण्यासाठी बांधला होता. वेलास येथे श्री रामेश्वर आणि काळभैरव देवतांना समर्पित अशी दोन मंदिरे आहेत जी अनुक्रमे मोरोबा दादा फडणीस आणि [[नाना फडणवीस|नाना फडणीस]] यांनी बांधली आहेत <ref name="maharashtra.gov.in"/> == हे सुद्धा पहा == * महाराष्ट्रातील किल्ल्यांची यादी * [[भारतातील किल्ल्यांची यादी]] * युरोपचा सागरी इतिहास * [[कान्होजी आंग्रे]] * [[मराठी लोक]] * [[पोर्तुगीजांच्या भारतीय वसाहती|पोर्तुगीज भारत]] * मराठा नेव्ही * [[मराठा राज्ये आणि राजघराण्यांची यादी|मराठा राजवंश व राज्यांची यादी]] * [[मराठा-मुघल २७ वर्षाचे युद्ध|स्वातंत्र्याचा मराठा युद्ध]] * मराठा साम्राज्याशी संबंधित लढाया * मराठा सेना * मराठा उपाधी * [[भारतीय सैन्याचा इतिहास|भारताचा सैन्य इतिहास]] * मराठा साम्राज्यात सामील झालेल्या लोकांची यादी == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील इमारती व वास्तू]] [[वर्ग:भारतातील १६ व्या शतकातील किल्ले]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्याच्या इमारती आणि संरचना]] 4pm02ps07d9ohzuoaira6w7c5effto8 0 92970 2676180 2632703 2026-03-29T19:21:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676180 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट सैन्य संघर्ष | संघर्ष = लेयटे आखाताची लढाई | या युद्धाचा भाग = [[दुसरे महायुद्ध]] | चित्र = USS Princeton (CVL-23) 1944 10 24 1.jpg | चित्र रुंदी = | चित्रवर्णन = [[लुझॉन]]जवळ आगीच्या भक्ष्यस्थानी पडलेली [[यु.एस.एस. प्रिन्सटन]] ही विवानौका | दिनांक = २३-[[२६ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९४४]] | स्थान = [[लेयटे आखात]], [[फिलिपाइन्स]] | परिणती = [[दोस्त राष्ट्रे|दोस्त राष्ट्रांचा]] निर्णायक विजय | सद्यस्थिती = | प्रादेशिक बदल = | पक्ष१ = [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]], [[ऑस्ट्रेलिया]] | पक्ष२ = [[जपान]] | पक्ष३ = | सेनापती१ = [[विल्यम हाल्से जुनियर]], [[थॉमस सी. किंकेड]], [[क्लिफ्टन स्प्रेग]], [[जेसी बी. ओल्डेनडॉर्फ]], [[जॉन ऑगस्टीन कॉलिन्स]] | सेनापती२ = [[ताकेओ कुरिता]], [[शोजी निशिमुरा]], [[कियोहिदे शिमा]], [[जिसाबुरो ओझावा]], [[युकियो सेकी]] | सेनापती३ = | सैन्यबळ१ = ८ [[विवानौका]], ८ हलक्या विवानौका, १८ विवा संगतनौका, १२ बॅटलशिप, २४ [[क्रुझर]], १४१ [[विनाशिका]] व विनाशिका संगतनौका, अनेक [[पाणबुडी|पाणबुड्या]], गस्तनौका, रसदनौका, १,५०० विमाने | सैन्यबळ२ = १ विवानौका, ३ हलक्या विवानौका, ९ बॅटलशिप, १४ मोठ्या क्रुझर, ६ छोट्या क्रुझर, ३५+ विनाशिका, ३०० विमाने | सैन्यबळ३ = | बळी१ = अंदाजे ३,००० सैनिक व खलाशी, १ हलकी विवानौका, २ विवा संगतनौका, २ विनाशिका, १ विनाशिका संगतनौका, २००+ विमाने | बळी२ = अंदाजे १०,४०० सैनिक व खलाशी, १ विवानौका, ३ छोट्या विवानौका, ३ बॅटलशिप, १० क्रुझर, ११ विनाशिका, अंदाजे ५०० विमाने | बळी३ = | टिपा = }} '''लेयटे आखाताची लढाई''' (मराठी नामभेद: '''लेयटे गल्फची लढाई''' ; [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: ''Battle of Leyte Gulf'', ''बॅटल ऑफ लेयटे गल्फ'') ही [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] [[दोस्त राष्ट्रे]] आणि [[शाही जपानी आरमार]] यांच्यात [[फिलिपिन्स]]जवळील लेयटे आखातात लढली गेलेली आरमारी लढाई होती. ही लढाई दुसऱ्या महायुद्धादरम्यानची सगळ्यात मोठी आरमारी लढाई होती आणि काही हिशोबाप्रमाणे ही जगाच्या इतिहासातीलच सगळ्यात मोठी आरमारी लढाई होती.<ref name= "वूडवर्ड१९४७">{{स्रोत पुस्तक |title = द बॅटल फॉर लेयटे गल्फ | आडनाव = वूडवार्ड | पहिलेनाव = सी. व्हॅन | वर्ष = इ.स. १९४७ | प्रकाशक = मॅकमिलन | स्थान = न्यू यॉर्क | आय.एस.बी.एन. = | पृष्ठे = | भाषा = इंग्लिश | दुवा = }}</ref> ही लढाई चार टप्प्यांत चार ठिकाणी लढली गेली: सिबुयान समुद्राची लढाई, सुरिगाओ आखातची लढाई, समारची लढाई, केप एन्गान्योची लढाई. यांशिवाय आसपासच्या प्रदेशात अनेक झटापटीही झाल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=बॅटल ऑफ लेयटे गल्फ|दुवा=http://www.worldwar2facts.org/battle-of-leyte-gulf.html|कृती=दुसऱ्या महायुद्धाच्या हकीगती|ॲक्सेसदिनांक=२०१४-०१-१७|archive-date=2013-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131208052719/http://www.worldwar2facts.org/battle-of-leyte-gulf.html|url-status=dead}}</ref> युद्धाच्या सुरुवातीस जपानने आग्नेय आशियातील अनेक प्रदेश हस्तगत करून तेथील तेलसाठे व खनिज संपत्ती मिळवलेली होती. जपानचे बरेचसे युद्धतंत्र या सामग्रीवर आधारित होती. येथून जपानकडे जाणारी ही रसद तोडण्यासाठी दोस्त राष्ट्रांना [[फिलिपिन्स]] जिंकून तेथे तळ उभारणे गरजेचे होते. यासाठी अमेरिकेने [[२० ऑक्टोबर]] रोजी लेयटे बेटावर चढाई केली. हे पाहताच जपानी आरमाराने आपली शक्ती एकवटून प्रतिहल्ला केला. पण अमेरिकन आरमाराच्या तिसऱ्या आणि सातव्या तांड्याने हा प्रतिहल्ला उधळून लावला. ही लढाई संपताना जपानकडे असलेल्या विमानांची संख्या अमेरिकेच्या युद्धनौकांच्या संख्येपेक्षाही कमी झाली. येथून पुढे जपानला समुद्रात लढायला बळच उरले नाही.<ref name="Thomas2006">{{स्रोत पुस्तक |title=सी ऑफ थंडर: फोर कमांडर्स अँड द लासट ग्रेट नेव्हल कॅम्पेन, १९४१-१९४५ |आडनाव= थॉमस |पहिलेनाव=एव्हान| authorlink= |वर्ष=२००६|प्रकाशक=सायमन अँड शुस्टर |स्थान=[[न्यू यॉर्क]]|आयएसबीएन=0-7432-5221-7 |भाषा=इंग्लिश |pages= |दुवा=}}</ref> या लढाईत जपानी आरमाराचीही इतकी हानी झाली, की युद्धाच्या अंतापर्यंत ते यातून सावरलेच नाही <ref name="फुलर१९५६">{{स्रोत पुस्तक | title = ''द डिसाइझिव बॅटल्स ऑफ द वेस्टर्न वर्ल्ड'' | खंड = ३ | आडनाव = फुलर | पहिलेनाव = जॉन एफ.सी. | वर्ष = इ.स. १९५६ | प्रकाशक = आयर अँड स्पॉटिसवूड | स्थान = लंडन | आय.एस.बी.एन. = | पृष्ठे = | दुवा = }}</ref><ref name="मॉरिसन१९५६">{{स्रोत पुस्तक | प्रकरण = लेयटे, जून १९४४ – जानेवारी, इ.स. १९४५ |title = ''हिस्टरी ऑफ युनायटेड स्टेट्स नेव्हल ऑपरेशन्स इन वर्ल्ड वॉर २'' | खंड = १२ | आडनाव = मॉरिसन | पहिलेनाव = सॅम्युअल ई. | भाषा = इंग्लिश | वर्ष = इ.स. १९५६ | प्रकाशक = लिटल अँड ब्राउन | स्थान = बॉस्टन | आय.एस.बी.एन. = | पृष्ठे = | दुवा = }}</ref>. या लढाईत जपानी वैमानिकांनी सर्वप्रथम [[कामिकाझे]] हल्ले चढवले.<ref name="फुलर१९५६"/><ref name="Morison1956">{{स्रोत पुस्तक | chapter = Leyte, June 1944 – January 1945 |title=[[History of United States Naval Operations in World War II]] |volume=XII |आडनाव=मॉरिसन | पहिलेनाव = सॅम्युएल ई. |authorlink= |year=1956 |प्रकाशक=लिटल अँड ब्राउन|स्थान=[[बॉस्टन]]|isbn= |pages= |दुवा= |भाषा=इंग्लिश}}</ref> {{विस्तार}} ==पार्श्वभूमी== ऑगस्ट १९४२ ते १९४४ च्या सुरुवातीपर्यंत अमेरिकन आरमाराने [[प्रशांत महासागर|प्रशांत महासागरातून]] [[जपानचे शाही आरमार|शाही जपानी आरमाराचे]] अनेक तळ उद्ध्वस्त करून उत्तर आणि पूर्वेकडे ढकलेले होते. १९४४ च्या मध्यास [[अमेरिकेच्या आरमाराचा पाचवा तांडा|अमेरिकेच्या पाचव्या तांड्याने]] [[मेरियाना द्वीपसमूह]] काबीज केला. येथे उभारलेल्या तळावरून जपानची मुख्य भूमी त्यांच्या [[बोईंग बी-२९ सुपरफोर्ट्रेस]] प्रकारच्या विमानांच्या पल्ल्यात आली. जपानने चढवलेला प्रतिहल्ला अमेरिकन आरमाराने [[फिलिपाईन समुद्राची लढाई|फिलिपाईन समुद्राच्या लढाईत]] अडवला व तेथे जपानी आरमाराच्या विमानांचा फडशा पाडला. यात तीन जपानी विवानौका आणि ६००पेक्षा अधिक विमाने गमावल्यावर जपानी आरमाराकडे लढाऊ विमाने व ते चालविण्यास सक्षम वैमानिकांची मोठी चणचण निर्माण झाली.{{sfn|Fuller|1956a|p=234}} == पालावान पॅसेजमधील पाणबुड्यांची टेहळणी आणि झटापट == या सुमारास [[ताकेओ कुरिता|कुरिता]] आपला प्रचंड तांडा घेउन खुल्या समुद्राकडे निघाला. या तांड्यात पाच बॅटलशिप ([[यामातो (बॅटलशिप)|यामातो]], [[मुसाशी (बॅटलशिप)|मुसाशी]], [[नागातो (बॅटलशिप)|नागातो]], [[कोंगो (बॅटलशिप)|कोंगो]] आणि [[हरुना (बॅटलशिप)|हरुना]]) दहा जड क्रुझरा ([[अतागो]], [[माया (शाही जपानी क्रुझर)|माया]], [[ताकेओ]], [[म्योको]], [[हागुरो]], [[कुमानो (क्रुझर)|कुमानो]], [[सुझुया]], [[तोने]] आणि [[चिकुमा]]), दोन हलक्या क्रुझरा ([[नोशिगो]] आणि [[याहागी]]) तसेच १५ विनाशिका होत्या.{{sfn|Morison|1958|pp=160, 171}} हा ताफा २२-२३ ऑक्टोबर दरम्यानच्या मध्यरात्रीच्या सुमारास [[पालावान द्वीप|पालावान द्वीपाजवळून]] पसार होत असताना तेथे टेहळणीसाठी तैनात असलेल्या [[यूएसएस डार्टर]] आणि [[यूएसएस डाचे]] या दोन पाणबुड्यांना त्यांची चाहूल लागली. पहाटे ०१:१६ वाजता डार्टरने आपल्या रडारवर सुमारे ३० किमी लांबून या ताफ्याची चाहूल लागताच पुढे होउन थेट नजरेखाली घातला. दोन्ही पाणबुड्यांनी या ताफ्याचा लगेचच पाठलाग सुरू केला. डार्टरने आपल्याला हा ताफा दिसल्याची खबर तीन संदेशांतून मुख्यालयाकडे पाठवली. त्यांतील एक संदेश यामातोवरील रेडिओचालकाने ऐकला परंतु कुरिताने पाणबुडीविरोधी बंदोबस्त करण्याकडे दुर्लक्षच केले.{{sfnm|1a1=Morison|1y=1958|1p=170|2a1=Hornfischer|2y=2004|2pp=119–120}} डार्टर आणि डाचे या दोन्ही पाणबुड्यांनी आपल्या सुरक्षिततेचा विचार न करता पाण्यावरून अनेक तास भरधाव भरारी मारत कुरिताच्या ताफ्याला वळसा घातला आणि पहाटेला दबा धरून बसल्या. पहिल्या किरणांसह पाण्याखाली जाउन हल्ला करण्याचा त्यांचा बेत होता. त्यांनी केलेला हा हल्ला अनपेक्षितपणे सफल झाला. २३ ऑक्टोबरच्या पहाटे ०५:२४ वाजता डार्टरने सहा टोरपेडो कुरिताची [[ध्वजवाहक नौका]] असलेल्या [[अतागो]]वर सोडले. यांपैकी कमीत कमी चार टोरपेडोंनी आपले निशाण साधले दहा मिनिटांनी डार्टरने [[ताकेओ]] वर दोन दणके मारले. काही वेळाने ०५:५६ वाजता डाचेने [[माया (क्रुझर)|मायाला]] टोरपेडोचे चार झटके दिले.{{sfn|Morison|1958|pp=170–172}} अतागो आणि माया झपाट्याने बुडाल्या. ताफ्याचा दर्यासारंग कुरिताला आपला जीव वाचविण्यासाठी पाण्यात उडी मारावी लागली. त्याला [[किशिनामी]] या विनाशिकेने वाचविले व नंतर यामातोवर पोचवले.{{sfnm|1a1=Morison|1y=1958|1p=172|2a1=Cutler|2y=1994|2p=100|3a1=Hornfischer|3y=2004|3p=120}} ताकेओ ने दोन विनाशिका घेउन ब्रुनेईकडे माघार घेतली. दोन्ही अमेरिन पाणबुड्यांनी त्यांचा पाठलाग सुरू ठेवला. २ दिवस [[ताकेओ (क्रुझर)|ताकेओ]]च्या मागावर असताना डार्टर ''बॉम्बे शोल'' या प्रवाळखडकावर जाउन अडकली. स्वतःला सोडवून घेण्याचे सगळे प्रयत्न फसल्यावर त्यावरी सगळे खलाशी व अधिकाऱ्यांनी आपली पाणबुडी सोडून डाचेवर आसरा घेतला. डाचे, [[यूएसएस नॉटिलस (एसएस-१६८)|यूएसएस नॉटिलस]] आणि [[यूएसएस रॉक]] या पाणबुड्यांनी ''डार्टर'' जपान्यांच्या हातात पडू नये म्हणून तिच्यावर टोरपेडोंचा मारा केला परंतु हे सगळे टोरपेडो डार्टरला न लागता प्रवाळखडकावर आदळले. त्यानंतर डाचे आणि रॉक यांनी आपल्या तोफांनी तुफान मारा करून डार्टरला भंगारात काढले. पूर्णपणे वाताहत झालेल्या डार्टरकडे जपान्यांनी नंतर दुर्लक्ष केले ताकेओने पुढे [[सिंगापूर]]ला पळ काढला जानेवारी १९४५मध्ये अमेरिकेच्या आरमाराकडून मार खाल्लेली [[म्योको]] सुद्धा येथे आली. दोन्ही युद्धनौकांना सिंगापूरात नांगरून त्यांचा उपयोग विमानविरोधी तोफखाना म्हणून केला गेला. ==सिबुयान समुद्राची लढाई== [[चित्र:Leyte map annotated.jpg|300px|इवलेसे|उजवे|लेयटे आखाताच्या लढाईतील चार मुख्य हाणामाऱ्या -- १. सिबुयान समुद्राची लढाई, २. सुरियागोच्या सामुद्रधुनीची लढाई, ३. केप एन्गान्योची लढाई, ४. समारची लढाई. लेयटे द्वीप २ च्या उत्तरेस आहे तर लेयटेचा आघात २ च्या पूर्वेस आणि ४ च्या दक्षिणेस आहे.]] [[File:Japanese light cruiser under attack during the Battle of Sibuyan Sea, 24 October 1944 (80-G-272551).jpg|thumb|सिबुयान समुद्राच्या लढाईत जपानी क्रुझर नोशिरोवर अमेरिकनांनी चढवलेला हल्ला|डावे]] [[अमेरिकेच्या तिसरा तांडा|अमेरिकेच्या तिसऱ्या तांड्यात]] अनेक बलाढ्य लढाऊ नौका असल्या तरीही त्याची स्थिती नाजूकच होती. [[पालावान द्वीप|पालावान द्वीपाजवळून]] [[यामातो]] आणि जपानी तांडा पसार होत असताना त्याच दिवशी इकडे [[विल्यम एफ. हॅल्सी|ॲडमिरल हॅल्सीने]] विवानौकांचे दोन ताफे रसद आणि शस्त्रास्त्रांचा पुरवठा घेण्यासाठी ॲडमिरल [[राल्फ ई. डेव्हसन]] आणि ॲडमिरल [[थोरला जॉन एस. मॅककेन|जॉन एस. मॅककेन]] यांच्या कमानीखील [[उलिथी]]ला पाठवले. [[यूएसएस डार्टर]]चा जपानी तांड्यांच्या टेहळणीचा संदेश हॅल्सीला मिळाल्यावर त्याने डेव्हिसनला लगेचच परत फिरायला सांगितले परंतु मॅककेनला उलिथीकडे जात राहण्यास सांगितले. दोन दिवसांनी जपानी तांड्याच्या शक्तीचा अंदाज स्पष्ट झाल्यावर २४ ऑक्टोबरला हॅल्सीने मॅककेनलाही माघारी बोलाविले परंतु दोन दिवसांचे अधिक अंतर असल्या मुळे मॅककेनचा [[टास्क फोर्स ३८]] हा बलाढ्या ताफा त्यानंतर झालेल्या लढाईपासून दूरच राहिला. तिसऱ्या तांड्यातील ४०% लढाऊ विमाने मॅककेनकडे होती. २४ च्या सकाळी जेव्हा जपानी आणि अमेरिकन तांडे आमनेसामने आले तेव्हा अमेरिकनांकडे त्यांच्याकडील पाचपैकी तीन ताफे उपलब्ध होते. टास्क फोर्स ३८.२ हा त्यातलाही सगळ्यात दुर्बळ ताफा कुरिताच्या तांड्यावर हल्ला करण्यासाठी सर्वोत्तम ठिकाणी होता. त्यात फक्त [[यूएसएस इंट्रेपिड]] ही मोठी विवानौका, [[यूएसएस इंडिपेंडन्स]] आणि [[यूएसएस कॅबट]] या हलक्या विवानौका आणि त्यांच्याशी संलग्न छोटी लढाऊ जहाजे होती.{{sfn|Morison|1958|pp=175, 184}} [[File:USS Princeton (CVL-23) 1944 10 24 1523explosion.jpg|thumb|या लढाईत [[यूएसएस प्रिन्सटन (सीव्हीएल-२३)|यूएसएस प्रिन्सटनचा]] स्फोट होत असताना|डावे]]समुद्रात ही जुळवाजुळव होत असताना व्हाइस ॲडमिरल [[ताकिजिरो ओनिशी]]ने [[लुझान]] शहरात स्थित आपल्या पहिल्या विमान तांड्याला रियर ॲडमिरल [[फ्रेडरिक शेर्मन]]च्या कमानीखालील टास्क ग्रुप ३८.३ वर प्रतिहल्ला करण्यास पाठविले. शेर्मनने आपल्या विमानांनिशी लुझानवरील जपानी विमानांना गुंतवून ठेवले होते ज्याने लेयटे आखातातील अमेरिकन रसद आणि व्यापारी जहाजांचा धोका कमी झाला. ओनिशीने ५०-६० विमानांचे तीन थवे शेर्मनवर धाडले.{{sfn|Morison|1958|p=177}} यांतील बव्हंश विमाने शेर्मनच्या विवानौकांवरील [[हेलकॅट (विमान)|हेलकॅट]] विमानांच्या गस्तपथकांनी तोडून पाडली किंवा त्यांनी परत लुझानकडे पळ काढला. [[यूएसएस एसेक्स (सीव्ही-९)|यूएसएस एसेक्सवरील]] दोन लढाऊ विमानांच्या थव्यांनी यात मोठी कामगिरी बजावली. त्यांच्यातील कमांडर [[डेव्हिड मॅककॅम्पबेल]]ने एकाच उड्डाणात नऊ जपानी विमाने पाडली. त्यानंतर परतत असताना त्याचे इंधन संपले व त्याने [[यूएसएस लँग्ली (सीव्हीएल-२७|यूएसएस लँग्ली]] या नौकेवर उतरण्यासाठी जागा नसतानाही ''इन एक्स्ट्रीमिस'' (अत्यंत धोकादायक परिस्थितीत) आपले विमान उतरवले. तरीही एक जपानी [[योकोसुका डी४वाय३]] (''ज्युडी'') प्रकारचे विमान अमेरिकनांच्या कचाट्यातून निसटले आणि त्याने थेट [[यूएसएस प्रिन्सटन (सीव्हीएल-२३)|यूएसएस प्रिन्स्टन]] या विवानौकेवर हल्ला केला. ०९:३८ वाजता या विमानाने आपला २५० किग्रॅ वजनाचा चिलखतभेदी बॉम्ब प्रिन्सटनच्या डेकवर टाकला. प्रिन्स्टनच्या फ्लाइट डेकवर १० विमाने नुकतीच उतरली होती आणि त्याखालच्या डेकवर सहा [[ग्रुमान टीबीएम ॲव्हेंजर]] टोरपेडोवाहू विमाने इंधन भरून हल्ल्यासाठी बाहेर पडण्यास तयार होती. वरचे डेक भेदून आलेला बॉम्ब यांपैकी एकावर थेट पडला आणि विमानासह स्फोट पावला. याने जवळ उभी असलेली पाच विमानांचाही स्फोट झाला. येथे जवळच टोरपेडो आणि बॉम्ब ठेवलेले होते, त्यांचाही भडका उडाला.{{sfn|Naval Historical Center|2003}}{{sfn|BuShips|1947}}{{sfn|Naval History and Heritage Command, "USS ''Princeton''"}} अशी आग विझवण्यासाठीचे स्वयंचलित फवारे निकामी झालेले असल्यामुळे ही आग झपाट्याने पसरली. काही काळाने ही आटोक्यात येत असतानाच दुपारी ३:२३ वाजता प्रिन्स्टनच्या मागील बाजूसच्या बॉम्बभांडारात प्रचंड मोठा स्फोट झाला. यावेळी प्रिन्स्टनच्या मदतीला आलेल्या [[यूएसएस बर्मिंगहॅम (सीएल-६२)|यूएसएस बर्मिंगहॅम]] या नौकेवरही मोठी जीवितहानी (२४१ मृत, ४१२ जखमी) झाली.<ref>{{cite magazine |url=https://www.usni.org/magazines/naval-history-magazine/2009/october/hell-broke-loose-leyte-gulf |title='Hell Broke Loose' at Leyte Gulf |magazine=Naval History |last=Bernstein |first=Marc D. |date=October 2009 |volume=25 |number=3 |access-date=12 March 2024}}</ref> तरीसुद्धा बर्मिंगहॅमने मदतकार्य चालूच ठेवले. यानंतर प्रिन्स्टनने ताफ्यातील आपली जागा सोडली व त्यावरील खलाशांनी आग विझवण्याकडे लक्ष केंद्रित केले. बर्मिंगहॅमखेरीज [[यूएसएस मॉरिसन]] आणि [[यूएसएस गॅटलिंग (डीडी-६७१)|यूएसएस गॅटलिंग]] या नौकाही मदतीला धावून आल्या परंतु तोपर्यंत समुद्राला उधाण आले होते आणि या प्रिन्स्टनवर अनेकदा आदळल्या. त्यातल्या तात मोठी असलेल्या बर्मिंगहॅमने प्रिन्सटनला एका बाजूने दाबून धरले वर तिला स्थिरता देण्याचा प्रयत्न केला. या सगळ्यात बर्मिंगहॅमचेही मोठे नुकसान झाले व तिला माघार घेण्यास भाग पडले. याशिवाय [[यूएसएस रीनो (सीएल-९६)|यूएसएस रीनो]], [[यूएसएस अर्विन (डीडी-७९४)|यूएसएस अर्विन]] आणि मॉरिसन यांनासुद्धा नुकसान पोचले. अतोनात प्रयत्न करून सुद्धा प्रिन्सटन वाचविण्यात यश येत नाही हे पाहिल्यावर अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी अंधार पडताना रीनोवरून टोरपेडो मारून प्रिन्सटनला जलसमाधी दिली.{{sfn|Morison|1958|pp=178–183}} त्यावरील १०८ खलाशी व अधिकारी मृत्यू पावले तर १,३६१ लोकांना वाचविण्यात आले. नौकेबरोबरच त्यावरील १७ हेलकॅट आणि १२ ॲव्हेंजर विमानेही बुडाली.{{sfn|DANFS ''Princeton''}} लेयटे आखाताची लढाई आणि त्या आधी व नंतरही या भागात बुडालेल्या अमेरिकन नौकांपैकी प्रिन्सटन सगळ्यात मोठी होती. [[File:Musashi under fire.jpg|thumb|तुफान हल्ल्यांमध्ये सापडलेली मुसाशी]] या दरम्यान यूएसएस इंट्रेपिड आणि [[यूएसएस कॅबट (सीव्हीएल-२८)|यूएसएस कॅबट]]वरील विमानांनी जपानी युद्धनौका नागातो, [[यामातो]] आणि [[मुसाशी]] वर हल्ले चढवले. त्यांनी जड क्रुझर [[म्योको]]चे मोठे नुकसान केल्याने म्योकोने [[कोरोन बे]] मार्गे [[बॉर्नियो]]कडे पळ काढला. दुपारी इंट्रेपिड, एसेक्स आणि [[युएसएस लेक्झिंग्टन (सीव्ही-२)|यूएसएस लेक्झिंग्टनवरील]] [[व्हीबी-१५ हेलडायव्हर]] आणि ''हेलकॅट'' विमानांनी पुन्हा एकदा हल्ले चढवून मुसाशीवर अजून १० दणके मारले. पाणी चढल्याने एका बाजूला वाकलेली मुसाशी रणांगणातून पळ काढत असताना [[यु.एस.एस. एंटरप्राइझ (सीव्ही-६)|यूएसएस एंटरप्राइझ]] आणि [[यूएसएस फ्रँकलिन (सीव्ही-१३)|यूएसएस फ्रँकलिन]] वरून अधिक ११ बॉम्ब आणि ८ टोरपेडोंनी तिची चाळण उडवली. गलितगात्र झालेली मुसाशी संध्याकाळी साडेसातच्या सुमारास बुडाली.{{sfn|Morison|1958|p=186}} या लढाईत अमेरिकेच्या आरमाराने विमानांचा मुबलक वापर केला. एकूण सहा विवानौकांवरून हेलकॅट आणि ॲव्हेंजर प्रकारच्या लढाऊ विमानांनी २५९ उड्डाणे करून टोरपेडो आणि बॉम्बफेक केली परंतु त्यांना कुरिताच्या तांड्याला पूर्णपणे नामोहरम करता आले नाही. यांतील बरेचसे हल्ले मुसाशीवर झाले आणि तिला बुडविण्यात तसेच म्योकोलाही कायमचे जायबंदी करण्यात यश आले. कुरिताच्या उरलेल्या तांड्याने तात्पुरती माघार घेतली व पुन्हा अमेरिकनांच्या विरुद्ध चाल केली.{{sfn|Morison|1958|p=186}} कुरिताचा तांडा पुन्हा [[बॉर्नियो]]च्या दिशेला अमेरिकन विमानांच्या पल्ल्यातून बाहेर गेला. जाताना त्यांनी बुडत असलेल्या मुसाशीला वळसा घातला. कुरिता माघार घेत असल्याचे पाहून हॅल्सीला वाटले की जपान्यांशी लगेचच पुन्हा दोन हात करावे लागणार नाहीत. पण कुरिता फार लांब गेला नाही. अंधार होत असताना सव्वा पाच वाजता त्याने पुन्हा एकदा दिशा बदलली आणि [[सान बर्नार्डिनो सामुद्रधुनी]]कडे त्याचा तांडा निघाला. हॅल्सीने त्याचा पाठलाग न करण्याचा निर्णय घेतल्याने तसेच त्याचे बेत त्याच्या अधिकाऱ्यांपर्यंत नीट न पोचल्यामुळे कुरिता तेथून निसटला आणि सकाळ पडताच [[समार द्वीप|समार द्वीपाजवळ]] दत्त म्हणून उभा राहिला. त्याच्या या जागेवरून लेयटे बेटांवरील अमेरिकन फौजा अचानक धोक्यात आल्या<ref>{{cite web |first=Klemen |last=L |url=https://warfare.gq/dutcheastindies/kurita.html |title=Rear-Admiral Takeo Kurita |date=1999–2000 |work=Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942 |access-date=2025-01-30 |archive-date=2020-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008130023/http://www.dutcheastindies.webs.com/kurita.html |url-status=dead }}</ref> ==सुरिगाओ सामुद्रधुनीची लढाई== [[File:Surigao Strait.jpg|thumbnail|upright=1.1|सुरिगाओ सामुद्रधुनीमधील लढाई]] [[ताकेओ कुरिता|कुरिता]] आपला मुख्य तांडा घेउन लेयटे आखाताकडे निघाल्यानंतर २२ ऑक्टोबरला दुपारी ३:०० वाजता [[शोजी निशिमुरा|ॲडमिरल निशिमुरा]] आपले ''दक्षिणी पथक'' घेउन त्याच्या मागे निघाला. या पथकात दोन जुन्या विवानौका [[यामाशिरो]] आणि [[फुसो]], एक जड क्रुझर [[मोगामी]] तसेच [[मिचिशिओ]], [[असागुमो]], [[शिगुरे]] आणि [[यामागुमो]] या चार विनाशिका होत्या.{{sfn|Morison|1958|p=431}} हे पथक [[ब्रुनेई]]मधून पूर्वेस [[सुलु समुद्र|सुलु समुद्राकडे]] गेले व तेथून ईशान्येकडे वळत [[नेग्रोस द्वीप|नेग्रोस द्वीपाच्या]] दक्षिण टोकाला वळसा घालत [[मिंदनाओ समुद्र|मिंदनाओ समुद्रात]] आले. तेथून [[मिंदनाओ द्वीप|मिंदनाओ द्वीपाला]] डावी घालत निशिमुरा [[सुरिगाओ सामुद्रधुनी]]च्या दक्षिण तोंडावर आला. त्याचा बेत सामुद्रधुनी ओलांडून उत्तर मुखातून बाहेर पडत कुरिताच्या मदतीस जाण्याचा होता. निशिमुराच्या संगाथीला व्हाइस ॲडमिरल [[कियोहिदे शिमा]]च्या नेतृत्त्वाखाली दुसरे आघात घटक होते. यांत [[नाची (जपानी क्रुझर)|नाची]] आणि [[अशिगारा]] या दोन जड क्रुझर, [[अबुकुमा]] ही हलकी क्रुझर तसेच [[अकेबोनो]], [[उशिओ]], [[शिरानुइ]] आणि [[कसुमी (जपानी विनाशिका)|कसुमी]] या विनाशिका होत्या. कडक रेडियो शांतता बाळगण्याच्या आदेशामुळे निशिमुराला शिमा आणि कुरिताशी समन्वय साधता आला नाही. निशिमुराे सुरिगाओ सामुद्रधुनीत दक्षिणेकडून प्रवेश केला तेव्हा शिमा सुमारे ५० किमी त्याच्या मागे होता तर कुरिता लेयटेच्या किनाऱ्यापासून अनेक तास लांब [[सिबुयान समुद्र|सिबुयान समुद्रात]] होता. हे दक्षिणी पथक सुरिगाओ सामुद्रधुनीच्या दक्षिण मुखाशी आले तेव्हा अमेरिकनांनी त्याच्यासाठी रचलेल्या घातक सापळ्यात विनासायास सापडले. येथे [[रियर ॲडमिरल]] [[जेस्सी ओल्डेनडोर्फ]] त्याच्या ताज्या दमाच्या आरमारी शिबंदीनिशी त्याची वाटच पहात होता. ओल्डेनडोर्फकडे सुमारे १०० लढाऊ नौका होत्या -- * ६ [[बॅटलशिप]] -- [[यूएसएस वेस्ट व्हर्जिनिया (बीबी४८)|वेस्ट व्हर्जिनिया]], [[यूएसएस मेरीलँड (बीबी-४६)|मेरीलँड]], [[यूएसएस मिसिसिपी (बीबी-४१)|मिसिसिपी]], [[टेनेसी (बीबी-४३)|टेनेसी]], [[कॅलिफोर्निया (बीबी-४४)|कॅलिफोर्निया]] आणि [[यूएसएस पेनसिल्व्हेनिया (बीबी-३८)|पेनसिल्व्हेनिया]]. यांच्याकडे ३६५ मिमी व्यासाचे बॉम्ब फेकणाऱ्या ४८ आणि ४०६ मिमी व्यासाचे बॉम्ब फेकणाऱ्या १६ उखळी तोफा होत्या. * ४ जड [[क्रुझर]] -- [[यूएसएस लुईव्हिल (सीए-२८)|लुईव्हिल]] (ओल्डेनडोर्फची ध्वजवाहक), [[यूएसएस पोर्टलँड (बीबी-३३)|पोर्टलँड]], [[मिनीयापोलिस (सीए-३६)|मिनीयापोलिस]] आणि [[एचएमएस श्रोपशायर (३८)|श्रोपशायर]]. यांच्याकडे २०३ मिमी व्यासाचे बॉम्ब फेकणाऱ्या ३५ तोफा होत्या. * ४ हलक्या [[क्रुझर]] -- [[यूएसएस डेन्व्हर (सीएल-५८)|डेन्व्हर]], [[कोलंबिया (सीएल-५६)|कोलंबिया]], [[फीनिक्स (सीएल-४६)|फीनिक्स]] आणि [[यूएसएस बॉइझी (सीएल-४७)|बॉइझी]]. यांच्याकडे १५२ मिमि व्यासाचे बॉम्ब फेकणाऱ्या ५४ तोफा होत्या. * २३ [[विनाशिका]] आणि ३९ [[पॅट्रोल-टोरपेडो बोट|पॅट्रोल-टोरपेडो बोटी]]. यांच्याकडे लहान तोफा आणि [[टोरपेडो]] होते. सुरिगाओ सामुद्रधुनीच्या उत्तर मुखाशी निशिमुराची वाट बघत दबा धरून बसलेल्या सहा अमेरिकन युद्धनौकांपैकी पाच [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरमध्ये नुकसान पावलेल्या]] किंवा बुडालेल्या (''कॅलिफोर्निया'' आणि ''वेस्ट व्हर्जिनिया'') होत्या व दुरुस्त होउन किंवा नव्याने बांधल्या जाउन जपान्यांकडून पर्ल हार्बरचा वचपा काढण्यासाठी फिरत होत्या. सहावी युद्धनौका ''मिसिसिपी'' ही त्यावेळी [[आइसलँड]]जवळ इतर जहाजांची रक्षक म्हणून कामात असल्याने वाचली होती. सामुद्रधुनीच्या उत्तर मुखाशी आडव्या पट्ट्यात उभ्या असलेल्या या सहा प्रचंड लढाऊ नौका आणि आठ क्रुझरांशी दोन हात करण्याआधी निशिमुराला सामुद्रधुनीच्या दक्षिण आणि मध्य भागात पीटी बोटी आणि विनाशिकांचा सामना करणे भाग होते.{{sfn|Morison|1958|pp=223–224}} === पहिली चकमक === रात्री २२:३६ वाजता [[पीटी बोट]] [[पीटर गॅड (पीटी-१३१)|पीटर गॅडने]] जपान्यांची पहिली लढाऊ नौका पाहिली व तसा संदेश [[जेस्सी ओल्डेनडोर्फ|ओल्डेनडोर्फला]] पाठवला. त्यानंतर ''पीटर गॅड'' आणि इतर पीटी बोटींनी सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जपानी तांड्यावर हल्ले केले. भल्यामोठ्या जपानी नौकांवर या पिटकुल्या बोटींच्या हल्ल्याचा काहीही परिणाम झाला नाही. त्यांनी डागलेले टोरपेडोंचाही काही उपयोग झाला नाही परंतु हा तांडा पुढे सरकत असताना या पीटी बोटींनी ओल्डेनडोर्फला प्रत्येकीची तपशीलवार बित्तंबातमी दिली. ओल्डेनडोर्फ आता जपान्यांचा समाचार घेण्यास सज्ज होता.{{sfn|Morison|1958|pp=207–208, 212}} निशिमुराचा ताफा पीटी बोटींना न जुमानता सामुद्रधुनीच्या उत्तर मुखाशी आला. तेथून झपाट्याने पुढे जात कुरिताला जाउन मिळण्याचा त्याचा बेत होता. ओल्डेनडोर्फने आपला ताफा सामुद्रधुनीच्या मुखाशी आडवा पसरून ठेवलेला होता, त्यात निशिमुरा आयता चालत गेला आणि आरमारी लढाईतील [[क्रॉसिंग द टी]] या विध्वंसक आणि अभेद्य डावपेचाचा शेवटचा प्रसंग सुरू झाला. या शिवाय दोन शत्रू बॅटलशिप एकमेकांशी थेट लढण्याचाही हा शेवटचाच प्रसंग होता. याआधी [[ग्वादालकॅनालची लढाई|ग्वादालकॅनालच्या लढाईत]] [[यूएसएस वॉशिंग्टन]]ने जपानी बॅटलशिप [[किरिशिमा]]शी झुंज देउन जपानी नौकेला जलसमाधी दिली होती.{{sfn|Morison|1958|pp=240–241}}{{sfn|Sauer|1999|p=155}} पीटी बोटींपासून दूर होत निशिमुरा जसा पुढे आला तसेच सामुद्रधुनीच्या दोनही बाजूंनी दबा धरून बसलेल्या अमेरिकन विनाशिकांनी त्याच्या तांड्यावर टोरपेडोंचा वर्षाव केला. पहाटे ३ च्या सुमारास दोन्ही जपानी बॅटलशिपना टोरपेडोचे दणके बसलेले होते. [[यामाशिरो]] तरीही पुढे जात राहिली परंतु [[यूएसएस मेल्व्हिन]]ने टिपलेल्या [[फुसो]]ला झालेले नुकसान मोठे होते आणि चाळीस मिनिटांनी फुसो बुडाली. याच बरोबर दोन जपानी विनाशिकाही बुडाल्या.{{sfn|Morison|1958|pp=215–217}} निशिमुराचे घातक पथक जवळजवळ निकामी झाले. === उरलेला ताफा === पहाटे ३:१६ वाजता [[यूएसएस वेस्ट व्हर्जिनिया (बीबी-४८)|वेस्ट व्हर्जिनियाच्या]] रडारवर [[ताकेओ निशिमुरा|निशिमुराचा]] उरलेला ताफा ४२ किमी अंतरावर घुटमळत पुढे येत असलेला दिसला. वेस्ट व्हर्जिनियाने अर्धा-पाउण तास हल्ला न करता पूर्णपणे लपून राहून त्यांची वाट पाहिली व ३:५३ वाजता एका दमात आपल्या आठ ४०६ मिमी तोफांचा मारा [[यामाशिरो]]वर केला. वेस्ट व्हर्जिनियाने एकूण ९३ वेळा आपल्या तोफा डागल्या. दोन मिनिटांनी [[युएसएस कॅलिफोर्निया (बीबी-४४)|कॅलिफोर्निया]] आणि [[युएसएस टेनेसी (बीबी-४३)|टेनेसी]] सुद्धा चालून आल्या. कॅलिफोर्नियाने ६२ तर टेनेसीने ६९ वेळा तोफांचा मारा केला. जपानी तांड्यावरील रडारयंत्रणा कुचकामी होती व त्यांना अमेरिकनांवर नेमके निशाण साधता आले नाही व ते फक्त मार खात राहिले व अंधारात सैरावैरा फिरत राहिले.{{sfn|Morison|1958|pp=223–224}}{{sfn|Sauer|1999}} इतर तीन अमेरिकन बॅटलशिपवरील रडारयंत्रणा पुढारलेली नसल्याने त्यांना जपान्यांवर लांबून मारा करता आला नाही. [[यूएसएस पेनसिल्व्हेनिया (बीबी-३८)|पेनसिल्व्हेनियाने]] एकदाही तोफा डागल्या नाहीत. [[यूएसएस मेरीलँड (बीबी-४६)|मेरीलँडने]] अंधारात जवळ जाउन रडारशिवाय नेम साधला आणि ४८ वेळा तोफांचा मारा केला. [[यूएसएस मिसिसिपी (बीबी-४१)|मिसिसिपीने]] आपल्या १२ तोफांचा मारा फक्त एकदा केला. हा म्हणजे एका बॅटलशिपने दुसऱ्या बॅटलशिपवर केलेला शेवटचा हल्ला होय. यानिशी आरमारी युद्धातील एक महत्वाचे युग संपले.{{sfn|Morison|1958|pp=224, 226, 241}} अमेरिकन बॅटलशिपखेरीज [[क्रुझर|क्रुझरांनीही]] जपान्यांवर तुफान मारा केला. अद्यतन रडारयंत्रणा असलेल्या या नौकांनी २,००० पेक्षा अधिक बॉम्ब डागले. ओल्डेनडोर्फची ध्वजवाहक असलेल्या [[यूएसएस लुईव्हिल (सीए-२८)|लुईव्हिलनेही]] ३७ वेळा कडकडाट करीत ३३३ वेळा तोफांचा मारा केला. तोपर्यंत जपानी अधिकारी आणि सेनापतींना काहीही कळेनासे झाले होते आणि त्यांनी चेवात येउन चहूबाजूस अंदाधुंद प्रतिहल्ला सुरू केला.{{sfn|Woodward|2007|p=100}} दरम्यान जपानी विनाशिका [[शिगुरे]]ने तोंड फिरवून पळ काढण्याचा प्रयत्न केला परंतु हे करताना तिचा सुकाणू निकामी झाला आणि ती पाण्यात ठप्प झाली. ४:०५ वाजता यूएसएस बेनियन या विनाशिकेने यामाशिरोवर टोरपेडोने वर्मी घाव घातला. बघता बघता १५ मिनिटांत ती बलाढ्य बॅटलशिप बुडाली. तिच्याबरोबर निशिमुरानेही जलसमाधी घेतली.{{sfn|Holloway|2010}}{{sfn|Bates|1958|p=103}} [[मोगामी]] आणि शिगुरे या विनाशिकांनी कसाबसा उलट्या दिशेने पळ काढला. जपान्यांच्या तोफखान्याने अमेरिकन विनाशिक [[यूएसएस आल्बर्ट डब्ल्यू. ग्रँट (डीडी-६४९)|आल्बर्ट डब्ल्यू. ग्रँटला]] जायबंदी केले. दक्षिणी ताफ्याचा दुसरा भाग निशिमुराच्या मागून येत होता. व्हाइस अॅडमिरल [[क्लायोहिदे शिमा]]च्या नेतृत्त्वाखालील हे दुसरे ''आघात पथक'' [[माको]] पासून निघून [[सुरिगाओ सामुद्रधुनी]]त पोचेपर्यंत निशिमुराच्या मागे ६४ किमी होता. शिमाचे हे पथक [[पानाओन द्वीप|पानाओन द्वीपाजवळ]] ओहोटीत सापडून जमिनीवर अडकून पडता पडता वाचले. या भागात जपानी आणि अमेरिकन दोन्ही रडारयंत्रणा फारशा प्रभावशाली नव्हत्या. आसपासची अनेक बेटे, त्यांवरील डोंगर व झाडांवरून रडारलहरी इतस्ततः फैलावत असल्यामुळे नेमक्या दृश्याचा अंदाज येण्यास कठीण होते. पीटी बोटींवरील छोट्या आणि जुन्या यंत्रणा तर कुचकामीच होत्या तरीही ''पीटी-१३७'' या बोटीने जपानी क्रुझर [[अबुकुमा]]वर टोरपेडो घातलाच. या हल्ल्यात जायबंदी झालेली अबुकुमा पथकातून मागे पडली. उरलेले पथक पुढे होताच त्यांना सामुद्रधुनीच्या उत्तर भागात [[जेस्सओल्डेनडोर्फ|ओल्डेनडोर्फकडून]] सडकून मार खाल्लेला निशिमुराचा ताफा दिसला. शिमाला वाटले की निशिमुराच्या दोन्ही बॅटलशिप बुडल्या आणि हे पाहून त्याने आपल्या पथकाला तत्काळ उलटे फिरण्यास फर्मावले.{{sfn|Morison|1958|pp=230–233}} या भाऊगर्दीत शिमाची ध्वजवाहक नौका [[नाची (जपानी|नाची]] ही [[मोगामी]]शी धडकली. यात मोगामीचे सुकाणू निकामी झाले व ती सुद्धा पथकाच्या मागे पडली. उत्तरेकडून भक्ष्य शोधत आलेल्या अमेरिकन विवानौकांनी तिचे अजून लचके तोडले. सकाळपर्यंत जपान्यांनी मोगामी सोडून दिली व [[अकोबोनो]]ने टोरपेडो मारून ही बुडवली. === कामिकाझे हल्ले === सुरिगाओ सामुद्रधुनीत ही मारामारी सुरू असताना पलीकडे समार द्वीपाजवळ अमेरिकेचा तिसरा टास्क फोर्स (टॅफी ३) हा जपान्यांशी झुंजत होता. तेथील विवानौकांवरील विमाने अंधारात बसून राहिली होती. उजाडताना सुरिगाओमधील जपानी आरमार पाठ दाखवून पळत सुटलेले होते. तोपर्यंत टॅफी ३मधील विमाने हळूहळू सज्ज होत होती तर जपानी विमाने बचावाला तयार होत होती. सकाळपर्यंत या चकमकीत जपान्यांचा सडकून पराभव होत असलेले स्पष्ट होत होते. यावेळी [[दाव्हाओ द्वीप|दाव्हाओ द्वीपावरुन]] पहिले [[कामिकाझे]] (आत्मघाती विशेष विमाने) वैमानिक आकाशात झेपावले. अमेरिकेची [[यूएसएस सॅन्टी (सीव्हीई-२९)|सॅन्टी]] त्यांचे पहिले लक्ष्य होते. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धातील]] पहिला कामिकाझे वैमानिक सॅन्टीवर आदळला आणि त्याने १६ अमेरिकन खलाशी आपल्याबरोबर यमसदनास नेले. या गोंधळात एक जपानी पाणबुडीने आपला टोरपेडोही सॅन्टीवर मारला. या हल्ल्यात ४ अॅव्हेंजर आणि २ वाइल्डकॅट विमाने नष्ट झाली संरक्षक विवानौका [[सुवान्नी (सीव्हीई-२७)|सुवान्नी]] कामिकाझेंचे दुसरे लक्ष्य ठरली. येथे त्याने ७१ अमेरिकन खलाशी मारले. दुसऱ्या दिवशी सुवान्नीवरील अजून एक कामिकाझे हल्ला झाला व त्यात ३६ अधिक खलाशी मृत्यू पावले. या हल्ल्यांमध्ये आणि नंतर लागलेल्या व ९ तास चाललेल्या प्रचंड आगीत एकूण १०७ खलाशी ठार तर अधिक १५० खलाशी जखमी झाले. सुवान्नीवरील ५ अॅव्हेंजर आणि ९ वाइल्डकॅट विमानेही नष्ट झाली.<ref>{{cite web |url=https://www.history.navy.mil/about-us/leadership/director/directors-corner/h-grams/h-gram-038/h-038-2.html |title=H-038-2: The Battle of Leyte Gulf in Detail |last=Cox |first=Samuel J. |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=1 January 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304051933/https://www.history.navy.mil/about-us/leadership/director/directors-corner/h-grams/h-gram-038/h-038-2.html |archive-date=4 March 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.history.navy.mil/research/library/oral-histories/wwii/battle-of-leyte-gulf-lt-burwell.html |title=Oral Histories – Battle of Leyte Gulf, 23–25 October 1945 |publisher=Naval History and Heritage Command |access-date=1 January 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124061244/http://www.history.navy.mil/research/library/oral-histories/wwii/battle-of-leyte-gulf-lt-burwell.html |archive-date=24 November 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.aviationarchaeology.com/src/USN/LLOct44.htm |title=USN Overseas Aircraft Loss List October 1944 |website=aviationarchaeology.com |access-date=1 January 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820052745/http://www.aviationarchaeology.com/src/USN/LLOct44.htm |archive-date=20 August 2008}}</ref> === परिणाम === दक्षिणी ताफ्यातील निशिमुराच्या पहिल्या आघात पथकामधील सात मोठ्या लढाऊ नौकांपैकी फक्त [[शिगुरे]] फारसे नुकसान न होता निसटली. पुढे युद्धामध्ये तिला [[यूएसएस ब्लॅकफिन]] या पाणबुडीने २४ जानेवारी, १९४५ रोजी [[ब्रिटिश मलाया]]तील [[कोटा भारू]] बंदराजवळ बुडवली. त्यावरी ३७ खलाशी यात मृत्यू पावले.{{sfn|Sauer|1999}}{{page needed|date=January 2021}} शिमाच्या दुसऱ्या आघात पथकातील बव्हंश नौका पाठ फिरवून पळत सुटल्याने वाचल्या परंतु या सगळ्या पुढे लेयटेच्या आसपास बुडवल्या गेल्या. निशिमुराच्या या मोहीमेमुळे लेयटेवरील अमेरिकन लष्कराला पुढे कोणताही धोका राहिला नाही. ==समारची लढाई== [[File:Samar.jpg|thumbnail|upright=1.4|समारच्या लढाईची रूपरेषा]] {{मुख्य लेख|समारची लढाई}} === सुरुवात === इकडे [[विल्यम हॅल्सी, जुनियर|हॅल्सी]] आपल्या तिसऱ्या ताफ्यातील सगळ्या लढाऊ नौका घेउन उत्तरेकडे जपानच्या उत्तर ताड्यावर चालून गेल्यामुळे [[सान बर्नार्डिनोचा आखात]] पूर्णपणे असुरक्षित पडला. सातव्या ताफ्यातील [[थॉमस किंकेड|किंकेड]] आणि इतर दर्यासारंगांना वटले की हॅल्सी टास्क फोर्स ३४ मधील बॅटलशिप तेथे ठेवून जाईल. परंतु तसे न होता ही सगळी शिबंदी हॅल्सीबरोबर उत्तरेस गेली. २५ ऑक्टोबर रोजी पहाटे ३ वाजता कुरिताचा मध्य तांडा सान बर्नार्डिनोच्या आखाता कोणताही विरोध न होता [[समार बेट|समार बेटाच्या]] किनाऱ्यालगत दक्षिणेकडे निघाला. तेथे त्याला रोखण्यासाठी सातव्या ताफ्यातील फक्त ३ छोट्या विवानौका नौका होत्या टॅफी १, २ आणि ३ अशी सांकेतिक नावे असलेल्या या गटांमध्ये एकूण १६ अगदी छोट्या, मंदगतीच्या आणि चिलखत नसलेल्या लढाऊ नौका आणि त्यांच्यासोबत २८ लढाऊ विमाने होती. त्यांना संरक्षण म्हणून बिनचिलखती आणि जुजबी शस्त्रास्त्रे असलेल्या विनाशिका आणि त्यांहून छोट्या सोबती विनाशिका होत्या. पालावान आणि सिबुयान समुद्रातील चकमकींमध्ये मार खाल्ला असला तरीही जपानी मध्य तांडा आपल्या चार बॅटलशिप सह सुसज्ज होता. यात राक्षसी बॅटलशिप [[यामातो]], ५ जड क्रुझर, २ हलक्या क्रुझर आणि ११ विनाशिका तैनात होत्या{{sfn|Hornfischer|2004}}{{page needed|date=December 2020}} === लढाई === कुरिताने [[क्लिफ्टन स्प्रेग]]च्या नेतृत्त्वाखालील टास्क फोर्स ३ वर अचानक धाड घातली. स्प्रेगने आपल्या छोट्या विवानौकेवरील असतील नसतील ती सगळी विमाने आकाशात धाडली आणि जपान्यांना गुंतवून ठेवत पूर्वेला जमा होत असलेल्या वादळाकडे धूम ठोकली. त्याचवेळी आपल्या सोबती विनाशिकांना त्याने धूरांचा पडदा टाकण्यास सांगितले म्हणजे जपान्यांना त्याच्या हालचाली दिसणार नाहीत. हॅल्सी आदल्या दिवशी [[जिसाबुरो ओझावा|ओझावाच्या]] गळाला अडकून उत्तरेला गेलेला होता पण कुरिताला याची कल्पना नव्हती. त्याला वाटले की स्प्रेगचा ताफा म्हणजे हॅल्सीच्याच ताफ्याचा छोटा भाग होता. लवकरच हॅल्सीचा पूर्ण ताफा स्प्रेगच्या बचावाला चालून येण्याचा त्याने अंदाज बांधला व आपल्या युद्धनौकांना त्याने हॅल्सीच्या विमानांविरुद्ध बचावाचा पवित्रा राखण्याचा हुकुम दिला. पण ही व्यूहरचना पूर्ण होते तो त्याने आपल्या ताफ्याला सर्वशक्तीनिशी हल्ला करण्याचे फर्मावले. यासाठी त्याच्या लढाऊ नौका अनेक गटांमध्ये विखुरल्या आणि स्प्रेगचा माग काढत फिरू लागल्या{{sfn|Thomas|2006}}{{Page needed|date=November 2020}} [[यूएसएस जॉन्स्टन (डीडी-५५७)|यूएसएस जॉन्स्टन]] ही विनाशिका कुरिताच्या ताफ्यापासून सगळ्यात जवळ होती. कुरिताचे अनेक गट चालून आलेले पाहताच जॉन्स्टनच्या सेनापती लेफ्टनंट कमांडर [[अर्नेस्ट ई. एव्हान्स]]ने पळ न काढता आपली छोटीशी विनाशिका बलाढ्य जपानी तांड्याच्या अंगावर घातली. फ्लॅन्क स्पीड (सगळ्या इंजिनांच्या सगळ्या शक्तीनिशी) जपान्यांवर धावून जात त्याने जपानी जड क्रुझर [[कुमानो]] वर आपले टोरपेडो डागले. या हल्ल्यामुळे कुमानोचे मोठे नुकसान होउन ती युद्धव्यूहातून बाजूला पडली. हे पाहताच स्प्रेगने आपल्या ताफ्यातील किरकोळ नौकांनाही रणांगणात उतरण्याचा हुकुम केला. टास्क फोर्स ३ (''टॅफी ३'') मधील इतर दोन क्रुझर [[यूएसएस होएल (डीडी-|यूएसएस होएल]] आणि [[यूएसएस हीरमान (डीडी-५३२)|यूएसएस हीरमान]] तसेच विनाशिका सोबती नौका [[यूएसएस सॅम्युएल बी. रॉबर्ट्स (डीई-)|यूएसएस सॅम्युएल बी. रॉबर्ट्स]] यांनी आत्मघाती हल्ला चढवत जपान्यांचा तोफमारा स्वतःवर ओढवून घेतला. त्यांच्या या अनपेक्षित हल्ल्याने आश्चर्यचकित जपानी तांडा विस्कळित झाला आणि या वेडात धावलेल्या विनाशिकांचे टोरपेडो चुकवण्यासाठी त्यांनी आपली दिशा बदलली. अमेरिकन नौका जपान्यांच्या जवळ येत असताना ''सॅम्युएल बी. रॉबर्ट्स''च्या सेनापती लेफ्टनंट [[रॉबर्ट कोपलंड]]ने आपल्या सैनिकांना ध्वनिवर्धकावरून सांगितले की ''ही लढाई अतिप्रचंड शत्रू विरुद्ध निकराची लढाई आहे. यात विजयाची शक्यता जवळजवळ नाहीच आणि आपण जगण्या-वाचण्याची शक्यता बिलकुल नाही.''{{sfn|Woodward|2007|p=164}} तोपर्यंत सावरलेल्या जपानी नौकांनी या तीन पिटकुल्या अमेरिकन जहाजांवर कडाडून हल्ला चढवला. ''होएलअ' आणि ''रॉबर्ट्स'' यांवर अनेक बॉम्ब आणि टोरपेडोंचा वर्षाव झाला आणि दोन्ही लगेचच बुडाल्या. त्यांच्याबरोबर त्यांच्यावरील खलाशी व अधिकाऱ्यांपैकी बहुतेक सगळ्यांनी जलसमाधी घेतली. जॉन्स्टनने आपले सगळे टोरपेडो संपवले आणि नंतर आपल्या एकमेव ५ इंची तोफेसह झुंज चालू ठेवली. आपला दारुगोळा संपेपर्यंत लढत राहिलेल्या ''जॉन्स्टन''ला शेवटी जपानी विनाशिकांनी बुडविले. [[File:USS Gambier Bay at the Battle off Samar.jpg|thumb|300px|right|यूएसएस ''गॅम्बिएर बे'' जपानी क्रुझर [[चिकुमा]] आणि इतरांच्या हल्ल्याने जळत असताना]] याच वेळी इतर अमेरिकन सोबती विवानौका आपली विमाने लढण्यासाठी तयार करीत होत्या. त्यांना आपल्याकडील सगळ्या तोफा (म्हणजे प्रत्येकी एक ५ इंची तोफ) घेउन रणांगणाकडे धाव घेतली. त्यांना आपल्याकडील ''शेंगदाणे मारणाऱ्या बंदुका'' घेउन मिळेल त्या जपानी लढाऊ नौकेशी झुंज देण्याचे आदेश होते. [[यूएसएस फॅनशॉ बे (सीव्हीई-७०)|यूएसएस फॅनशॉ बे]] ने एका क्रुझरवर पाच गोळे टाकल्याची नोंद आहे. [[यूएसएस कालिनिन बे (सीव्हीई-६८)|यूएसएस कालिनिन बे]] ने क्रुझर [[म्योको]] वर हल्ला केला आणि त्यावरील तोफांवर दोन फटके मारले. [[यूएसएस गॅम्बिएर बे (सीव्हीई-७३)|यूएसएस गॅम्बिएर बे]] ने अजुन एका क्रुझरवर तीन गोळे टाकले तर [[यूएसएस व्हाइट प्लेन्स (सीव्हीई-६६)|यूएसएस व्हाइट प्लेन्स]]ने इतर जपान्यांवर हल्ले केले.{{sfn|Woodward|2007|pp=173–174}} रिअर अॅडमिरल [[थॉमस एल. स्प्रेग]]ने ताफ्यातील १६ सोबती विवानौकांना त्यांच्यावरील सुमारे ४५० विमाने तातडीने तयार करून लढाईत उतरवली. घाईघाईत या विमानांवर मिळेल ती शस्त्रास्त्रे आणि दारुगोळा चढवला गेला होता. काहींवर तर फक्त [[मशीन गन]] आणि [[डेप्थ चार्ज]] होते. ही विमाने पाणबुड्यांविरुद्ध लढण्यासाठी अधिक उपयोगी होती. [[विल्यम हॅल्सी, जुनियर|हॅल्सीने]] जहाजांविरुद्ध लढणारी विमाने आपल्याबरोबर उत्तरेस नेलेली होती. समारजवळच्या या परिस्थितीत अमेरिकनांनी मिळेल ती हत्यारे जपानी तांड्यावर वापरली. जर अमेरिकनांकडे फारसा दारुगोळा नव्हता तर जपान्यांकडे विमानविरोधी तोफा किंवा चिलखत नव्हते आणि त्यांच्याकडील लढाऊ विमाने आधीच्या झटापटीत कामी आली होती. यामुळे स्प्रेगच्या विमानांना अनपेक्षितपणे मोकळे रान मिळाले. त्यांनी अविरतपणे जपान्यांवर हल्ले चालू ठेवले. टास्क फोर्स २ मधील [[फेलिक्स स्टम्प]] या विवानौकेवरील विमानांनी अधिक धुमाकूळ घातला. जपानी युद्धनौकांची संख्या आणि आकार शेवटी अमेरिकनांना भारी पडू लागली. टास्क फोर्स ३ ने तुफान तोफमाऱ्यातून पळ काढला. त्यातील [[यूएसएस गॅम्बिएर बे]] ही नौका जपानी बॅटलशिप [[यामातो]]च्या कचाट्यात सापडली आणि सकाळी ९:०७ वाजता बुडाली. इतर विवानौकांना ही नुकसान पोहोचले परंतु त्यांना पळून जाण्यात यश आले.{{sfn|AAIR|2007}} === कुरिताची माघार === [[File:USS St Lo (CVE-63) 2.jpg|thumb|कामिकाझे हल्ल्यानंतर स्फोट झालेली [[यूएसएस सेंट लो]]|डावे]] अमेरिकनांनी दिलेली ही निकराची झुंज पाहता [[ताकेओ कुरिता|कुरिताला]] आपला अंदाज खरा असल्याचे पटायला लागले. या छोट्या विवानौका आणि जुजबी इतर जहाजे म्हणजे अमेरिकेच्या तिसऱ्या ताफ्याचाच भाग होय असे त्याला पक्के वाटून त्याने आपला व्यूह बदलायला सुरुवात केली. याच वेळी [[यामातो]] टास्क फोर्स ३ च्या पाठलागावर उत्तरेकडे निघून गेली व तिचा मुख्य ताफ्याशी संपर्क तुटला. कुरिताला उत्तरेकडून संदेश आला की तेथे अमेरिकेच्या ताफ्यातील मुख्य लढाऊ नौका दिसल्या आहेत. त्याने समारजवळच्या किरकोळ अमेरिकन जहाजांशी चाललेली झुंज अचानकपणे बंद केली व आपल्या ताफ्यातील सगळ्या नौकांना ''ताबडतोब माझ्या मागे २० नॉट गतीने'' या असे फर्मावले. यामुळे उरलेल्या अमेरिकन ताफ्याला जीवदान मिळाले आणि तेथे तग धरायला वेळ मिळाला. कुरिताने जर ही जहाजे बुडवली असती तर त्यानंतर लगेचच लेयटे मध्ये अमेरिकनांची उतरलेली कुमक त्याला रोखता आली असती. अमेरिकन मुख्य ताफ्याच्या मागावर असलेल्या कुरिताला काही तो सापडला नाही कारण हॅल्सी तेथून बराच लांब होता. कुरिताने परत दक्षिणेकडे मोर्चा वळविला व सान बर्नार्डिनो अखाताकडे तो निघाला. तोपर्यंतच्या लढाईत त्याच्या चार पैकी तीन बुडल्या होत्या आणि अमेरिकन आरमाराच्या निकराच्या झुंजीमुळे त्याला वाटले की अजून लढाई चालू ठेवली तर जपान्यांचे अधिक मोठे नुकसान होईल. कुरिताकडील संदेशवहन यंत्रणा कमकुवत होती आणि त्याच्याकडील टेहळणीसाठी विमानेही उरली नव्हती. यामुळे त्याला रणांगणाचे पूर्ण चित्र कधीच स्पष्ट दिसले नाही. त्याला शेवटपर्यंत वाटत राहिले की समार जवळ त्याचा मुकाबला हॅल्सीच्या मुख्य ताफ्याशीच होता. त्याच्या लक्षात आले नाही की समोर दिसणारी किरकोळ अमेरिकन जहाजे म्हणजे त्यांची उरली सुरली शिबंदी होती. त्यांचा बीमोड केला असता कुरिताला लेयटेचा संपूर्ण प्रदेश काबीज करणे सहज शक्य होते परंतु हॅल्सीच्या बलाढ्य (पण जागेवर नसलेल्या) ताफ्यातील जहाजे आता आपल्याला वेढा घालून आपली गच्छंती करतील हाच समज करून घेत कुरिता बचावात्मक पवित्र्यात राहिला आणि नंतर त्याने पळ काढला.{{sfn|Thomas|2006}}{{Page needed|date=November 2020}} [[विल्यम हॅल्सी, जुनियर|हॅल्सीला]] कळून चुकले की [[ओझावा]] आपल्याला [[लेयटे आखात|लेयटे]]पासून मुद्दाम दूर खेचत चालला आहे. त्याने आपला मोर्चा पुन्हा लेयटेकडे वळवला. तो येईपर्यंत कुरिता आपला उरलेला ताफा घेउन तेथून पसार झालेला होता. पाच बॅटलशिपसह आलेल्या कुरिताकडे फक्त [[यामातो]] आणि [[हरुना]] या दोनच शिल्लक होत्या तर [[नागातो]] आणि [[कोंगो (जपानी क्रुझर)|कोंगो]] या क्रुझर लंगडलेल्या होत्या. समुद्रावरील ही प्राणपणाची लढाई संपत असताना व्हाइस अॅडमिरल ताकिजिरो ओनिशीने [[लुझोन]]मधून कामिकाझे विमाने अमेरिकन तांड्यावर सोडली. सुरिगाओ अखातानंतरचा हा दुसरा कामिकाझे हल्ला होता. या हल्ल्यांमध्ये [[यूएसएस सेंट लो (सीव्हीई-|यूएसएस सेंट लो]] ही सोबती विवानौका बुडाली तर कालिनिन बे, किटकुन बे आणि व्हाइट प्लेन्स या नौकांना मोठे नुकसान झाले.{{sfnm|1a1=Morison|1y=1958|1p=302|2a1=Hornfischer|2y=2004|2pp=352–354|3a1=AAIR|3y=2007}} ==केप एन्गान्योची लढाई== व्हाइस अॅडमिरल [[जिसाबुरो ओझावा]]च्या उत्तर तांड्यात अनेक जुनाट आणि कमकुवत नौका होत्या. यांमध्ये विवानौका [[झुइकाकु]]; हलक्या विवानौका [[झुइहो]], [[चितोस (जपानी विवानौकी)|चितोस]], [[चियोदा (जपानी विवानौका)|चियोदा]]; पहिल्या महायुद्धापासूनच्या बॅटलशिप [[ह्युगा (जपानी युद्धनौका)|ह्युगा]] आणि [[से (जपानी युद्धनौका)|से]] तसेच तीन हलक्या क्रुझर [[ओयोदो (जपानी क्रुझर)|ओयोदो]], [[तामा (जपानी क्रुझर)|तामा]] आणि [[इसुझु (जपानी क्रुझर)|इसुझु]] होत्या. यांशिवाय ९ [[विनाशिका]]ही या तांड्यात होत्या. झुइकाकु ही [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर धाड]] टाकणाऱ्या सहांपैकी एकमेव उरलेली विवानौका होती. हा तांडा म्हणजे अमेरिकनांना झुलवत [[लेयटे आखात|लेयटे]] पासून दूर खेचत नेण्यासाठीचे आमिष होते. एकदा अमेरिकन आरमार दूर झाले की जपान्यांचा लेयटेवर मोठ्या प्रमाणात सैनिक उतरविण्याचा व्यूह होता. योगायोगाने यांच्यातील लढाई जेथे झाली त्या भूशिराच्या [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]] नावाचा ''एन्गान्यो'' अर्थ फसवणूक असाच होतो. [[File:Lowering the flag on Zuikaku.jpg|thumb|जपानी विवानौका [[झुइकाकु]] बुडत असताना त्यावरील ध्वज खाली उतरवला जात आहे. त्या ध्वजाला सलाम करताना जपानी खलाशी आणि अधिकारी. [[पर्ल हार्बरवरील हल्ला|पर्ल हार्बरवर हल्ला]] करणाऱ्या विवानौकांपैकी झुइकाकु ही शेवटची उरलेली होती.|alt=]] ओझावाचा तांडा अमेरिकनांना २४ ऑक्टोबरला संध्याकाळी दिसला. तोपर्यंत ते लुझॉनवरून आलेल्या विमानांपासून बचाव करण्यात आणि सिबुयान समुद्रातील चकमकींमध्ये अडकलेले होते. हॅल्सीच्या मागावर निघालेला तांडा आणि ओझावामध्ये मिळून असलेल्या या ताफ्यापेक्षा अमेरिकनांकडचे बळ बलाढ्य होते. अमेरिकनांकडे [[यूएसएस इंट्रेपीड|इंट्रेपीड]], [[यूएसएस फ्रँकलिन|फ्रँकलिन]], [[यूएसएस लेक्झिंग्टन (सीव्ही-२)|लेक्झिंग्टन]], [[यूएसएस एंटरप्राइझ (सीव्ही-६)|एंटरप्राइझ]] आणि [[यूएसएस एसेक्स|एसेक्स]] या विवानौका, [[यूएसएस इंडिपेन्डन्स|इंडिपेन्डन्स]], [[यूएसएस बेलो वूड (सीव्हीएल-२४)|बेलो वूड]], [[यूएसएस लँग्ली|लँग्ली]], [[यूएसएस कॅबट|कॅबट]] आणि [[यूएसएस सान जेसिंटो (सीव्हीएल-३०)|सान जेसिंटो]] या हलक्या विवानौका; [[यूएसएस अलाबामा (बीबी-६०)|अलाबामा]], [[यूएसएस आयोवा (बीबी-६१)|आयोवा]], [[यूएसएस मॅसेच्युसेट्स (बीबी-५९)|मॅसेच्युसेट्स]], [[यूएसएस न्यू जर्सी|न्यू जर्सी]], [[यूएसएस साउथ डकोटा (बीबी-५७)|साउथ डकोटा]] आणि [[यूएसएस वॉशिंग्टन|वॉशिंग्टन]] या आधुनिक बॅटलशिप आणि शिवाय दोन जड क्रुझर, सहा हलक्या क्रुझर आणि ४१ विनाशिका होत्या. यांच्यात मिळून ६००-१,००० विमानेही होती.{{sfn|Morison|1958|pp=424–428}} === सातव्या तांड्याची मदतीची हाक === २५ ऑक्टोबरला पहाटे हॅल्सीने आपल्या ६ बॅटलशिपभोवती टास्क फोर्स ३४ उभा केला आणि त्यांना मुख्य तांड्याच्या पुढे पाठविले. काही तासांतच ओझावाने आपल्या उरलेल्या ७५ विमानांसह अमेरिकनांवर हल्ला केला. त्यांची वाटच पहात असलेल्या अमेरिकन वैमानिकांनी बव्हंश शत्रुविमानांना टिपले आणि उरलेले जपानी वैमानिक कसेबसे लुझॉन येथे जमिनीवर उतरले. उजाडल्यावर अमेरिकन विमानांनी ओझावाच्या तांड्यावर कडाडून हल्ला चढवला. १८० विमानांनी ५२७ वेळा झेपावत जपानी विमानांची धूळधाण उडवली व दिवसभर अविरत हल्ले करीत झुइकाकु ही विवानौका; चितोसे आणि झुइहो या हलक्या विवानौका आणि अकिझुकी ही विनाशिका बुडवली. प्रत्येक जहाजाबरोबर शेकड्यांनी जपानी सैनिक समुद्रात मृत्यू पावले. खुद्द ओझावा असलेली क्रुझर तामा सुद्धा जायबंदी झाल्यावर ओझावाने आपला कमानध्वज ओदोयो या हलक्या क्रुझरवर हलवला. अमेरिकन विमानांचा ओझावावर हल्ला सुरू होण्याच्या आधी पहाटे पासूनच त्यांच्या सातव्या तांड्याकडून [[विल्यम हॅल्सी, जुनियर|हॅल्सीला]] तातडीचे संदेश येऊ लागले. असे अनेक संदेश हॅल्सीच्या ध्वजनौकेवर येउन पडत होते परंतु तेथील भाऊगर्दीमध्ये हे कधीही कोणतेही अनुक्रमाबाहेर त्याच्या स्वतःकडे जात होते. [[सुरिगाओचा आखात|सुरिगाओच्या आखातात]] [[शोजी निशिमुरा|निशिमुराशी]] लढत असलेल्या [[थॉमस सी. किंकेड]]ने माझी ''परिस्थिती अगदी बिकट आहे. जलद बॅटलशिप आणि विमानांची कुमक मिळाली तरच माझ्या विवानौका वाचतील आणि शत्रूला लेयटेपासून लांब ठेवता येईल.'' असा संदेश पहाटे २:०० वाजताच पाठवला होता. लढाईच्या गोंधळात हा संदेश त्याला जवळजवळ ८ तासांनी १०:०० च्या सुमारास मिळाल. हे वाचून हॅल्सीला धक्का बसला. त्याला अंदाज होता की किंकेडची परिस्थिती चांगली नसल्याचा अंदाज होता पण इतकी गंभीर असेल असे त्याला वाटले नव्हते. सुरिगाओची लढाई संपत असताना किंकेडने स्वतःकडील दारुगोळा संपत असल्याचे हॅल्सीला कळवले. वस्तुतः असे नव्हते{{sfn|Morison|1958|p=295}} पण हॅल्सीला हे माहिती होण्याचा वाव नव्हता. असा तातडीचा संदेश मिळाल्यावरही हॅल्सीने ओझावाचा पाठलाग थांबवून सुरागाओकडे मोर्चा वळवला नाही किंवा स्वतःकडील जहाजांपैकी काही किंकेडच्या मदतीला पाठवली नाहीत.{{sfn|Fuller|1956b|p=614}}{{sfn|Morison|1958|pp=293–294}}{{sfn|Woodward|2007}} ==== द वर्ल्ड वंडर्स ==== लेयटे आखातात ही धुमश्चक्री सुरू असताना ५,००० किमी लांब [[पर्ल हार्बर]]मध्ये [[चेस्टर निमित्झ|अॅडमिरल निमित्झला]] किंकेडचे संदेश दिसत होते. त्यावर काहीही हालचाल होत नाही असे दिसून निमित्झने थेट [[विल्यम हॅल्सी, जुनियर|हॅल्सेला]] एक तिरसट संदेश पाठवला. या संदेशाने लढाईचे चित्र तर बदललेच पण आणीबाणीमधील संवादांमध्ये हा संदेश एक शिकवण ठरला. निमित्झचा (इंग्लिश) संदेश होता -- "''टर्की ट्रॉट्स टू वॉटर जीजी फ्रॉम सिंकपॅक अॅक्शन कॉम थर्ड फ्लीट इन्फो कॉमइंच सीटीएफ सेव्हेंटी-सेव्हेन व्हेर इज रिपीट व्हेर इज टास्क फोर्स थर्टी फोर आरआर [[द वर्ल्ड वंडर्स]].''" यातील पहिले चार आणि शेवटचे तीन शब्द मुद्दामहून असंबद्ध होते. शत्रुच्या हेरांच्या हाती लागलेल्या संदेशांचा अर्थ लावणे अवघड व्हावे म्हणून असे शब्द नेहमी घातले जात. मुख्य संदेशाच्या आधी आणि संपल्यावर लगेच नेहमी दोन व्यंजने (उदा., ''जीजी'' आणि ''आरआर'') असत. हॅल्सीच्या रेडियो वाहकाने नेहमीप्रमाणे पहिले शब्द (''टर्की ट्रॉट्स टू वॉटर जीजी'') वगळले परंतु शेवटचे तीन शब्द (''द वर्ल्ड वंडर्स'') चुकीने काढले नाही. हे शेवटचे शब्द निमित्झच्या रेडियोवाहकाने बहुधा स्वतःच निवडले होते. हे शब्द [[आल्फ्रेड लॉर्ड टेनिसन]]च्या [[द चार्ज ऑफ द लाइट ब्रिगेड (कविता)|द चार्ज ऑफ द लाइट ब्रिगेड]] या कवितेतून घेतले असावेत.{{sfn|Morison|1958|p=292}} योगायोगाने २५ ऑक्टोबर रोजी [[बालाक्लाव्हाची लढाई|बालाक्लाव्हाच्या लढाईला]] ९० वर्षे झाली होती. या लढाईत [[इंग्लंड]]च्या एका ब्रिगेडने केवळ वरिष्ठांनी सांगितल्यावरून [[रशिया|रशियनांवर]] आत्मघातकी हल्ला केला होता. जरी निमित्झला हे सगळे सुचवून हॅल्सीला डिवचायचे नव्हते तरीही त्याला वाटले की निमित्झने त्याच्यावर सडकून टीका केली आहे आणि त्याच्या व्यूहावर शंका व्यक्त केली आहे आणि तो प्रचंड संतापला. त्याने आपली टोपी फेकून दिली आणि अद्वातद्वा शिव्या देऊ लागला. त्यावेळी त्याच्या मुख्य मदतनीस [[रॉबर्ट कार्नी]]ने त्याला हटकले आणि त्याला हा तमाशा बंद करून स्वतःवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी तंबी दिली. ==== हॅल्सीची माघार ==== निमित्झचा संदेश मिळाल्यानंतर ११:१५ वाजता शेवटी हॅल्सीने ओझावाचा पाठलाग करणे थांबवायचे ठरवले. आपल्या टास्क फोर्स ३४ला त्याने उलटपावली समारकडे जाण्यास फर्मावले. या सुमारास ओझावा व्हाइस अॅडमिरल लीच्या माऱ्यात आलेला होता पण त्याला अनायासे जीवनदान मिळाले. त्यानंतर अडीच तास इंधन भरून घेण्यात गेले.{{sfn|Morison|1958|pp=329–330}} अशाच इतर अडथळ्यांना पार करीत हॅल्सी आणि त्याचा टास्क फोर्स [[सुरिगाओचा आखात|सुरिगाओ]] आणि [[समार द्वीप|समार]]पाशी आला. परंतु तोपर्यंत तेथील लढाई संपलेली होती आणि [[ताकेओ कुरिता|कुरिता]] तेथून [[सान बर्नार्डिनोचा आखात|सान बर्नार्डिनोच्या आखातामार्गे]] निसटलेला होता. हॅल्सीच्या जहाजांना फक्त या लढाईतील वाचलेल्या आणि पाण्यात तरंगत असलेल्या खलाशांना उचलून घेण्याचे काम उरले होते. === शेवटच्या चकमकी === संध्याकाळी साडेचारच्या सुमारास हॅल्सीने आपल्या दोन सगळ्यात वेगवान बॅटलशिप [[यूएसएस आयोवा|आयोवा]] आणि [[यूएसएस न्यू जर्सी|न्यू जर्सी]] यांना कुरिताचा पाठलाग करण्याकरता धाडले.{{sfn|Vego|2006|p=284}} त्यांच्याबरोबर विनाशिका व इतर जहाजेही होती. कुरिता तोपर्यंत लांब गेलेला होता. जरी अमेरिकनांनी त्याला गाठले असते तरी कुरिताच्या उरल्यासुरल्या शक्तीला ते पुरून उरले नसते.{{sfn|Morison|1958|p=330}} अमेरिकनांना कुरिताची लंगडलेली एक विनाशिका [[नोवाकी (जपानी विनाशिका)|नोवाकी]] दिसली आणि सर्वशक्तीनिशी तिला बुडवून टाकले. नोवाकी वरील सगळे खलाशी, सैनिक आणि अधिकारी समुद्रात बुडले. त्यांनी वाचविलेल्या चिकुमावरील लोकांचाही यात समावेश होता. == परिणती == लेयटे आखातातील झालेल्या आरमारी लढाईतीव विजयामुळे [[अमेरिकेचे सहावे सैन्य|अमेरिकेच्या सहाव्या सैन्याला]] लेयटेच्या पुळणींवर पाय रोवता आला. पूर्ण बेट जिंकण्यासाठी त्यांना अजून दोन महिन घनघोर लढाई करावी लागली. जपान्यांनी विमान आणि जहाजांद्वारे तेथे कुमक पाठवणे चालू ठेवले होते. अमेरिकनांनी त्यांनी थोपवून धरत [[ऑरमॉक आखाताची लढाई|ऑरमॉक आखाताच्या लढाईद्वारे]] अजून सैनिक बेटावर आणले आणि शेवटी ते जिंकून घेतले.{{sfn|Morison|1958|pp=361–385}} लेयटे आखाताच्या लढाईतील पराभव [[शाही जपानी आरमार|शाही जपानी आरमाराच्या]] इतिहासातील सगळ्यात मोठा होता. यानंतर संपूर्ण [[फिलिपिन्स]] जपानाच्या हातातून निसटले आणि जपानचा त्यांनी जिंकून घेतलेल्या [[सिंगापूर]], [[म्यानमार|ब्रह्मदेश]] आणि [[आग्नेय आशिया]]तील मोठ्या भागाशी संपर्क तुटला किंवा अवघड झाला. तेथून येणारी युद्धसामग्रीची रसद थांबल्याने जपानमधील कारखाने थंडावले. विशेषतः [[इंडोनेशिया]]मधून खनिज तेल मिळणे बंद झाल्याने जपान्यांची विमाने आणि युद्धनौकांच्या वापरावर थेट परिणाम झाला. लेयटेच्या आखातातील पराभवाने अमेरिकांना [[ओकिनावाची लढाई|ओकिनावावर चढाई]] करणे आणि नंतर [[रायुक्यु बेटांवरील आक्रमण|रायुक्यु बेटांवर आक्रमण]] करणे शक्य झाले.{{sfn|Fuller|1956a|p=P. 346.}}{{sfn|Morison|1958|pp=397, 414}} लेयटे आखातातील लढाई नंतर शाही जपानी आरमाराची धूळधाण उडाली. तेथून वाचलेल्या युद्धनौका लगेचच जपानी बंदरांत नांगरल्या गेल्या आणि [[दुसरे महायुद्ध]] [[जपानची शरणागती|संपेपर्यंत]] वापरल्याच गेल्या नाहीत. याला अपवाद म्हणजे बॅटलशिप यामातो आणि इतर काही नौकांनी चढवलेला आत्मघातकी हल्ला होय, ज्यात अमेरिकनांनी यामातोसह सगळ्या जपानी नौकांना सहज समुद्रार्पण केले. === आरमारी नुकसान === ==== दोस्त राष्ट्रे ==== या लढाईमध्ये [[अमेरिकेचे आरमार|अमेरिकेने]] ११ युद्धनौका गमावल्या: * १ हलकी विवानौका: [[यूएसएस प्रिन्सटन (सीव्हीएल-२३)|यूएसएस प्रिन्सटन]] {{sfn|Morison|1958|p=426}} * २ सोबती विवानौका: [[यूएसएस गॅम्बएर बे (सीव्हीई-७३)|यूएसएस गॅम्बएर बे]], [[यूएसएस सेंट लो (सीव्हीई-६३)|यूएसएस सेंट लो]] ([[कामिकाझे]] हल्ल्यात){{sfn|Morison|1958|p=421}} * २ विनाशिका: [[यूएसएस होएल (डीडी-५३३)|यूएसएस होएल]], [[यूएसएस जॉन्स्टन (डीडी-५५७)|यूएसएस जॉन्स्टन]]{{sfn|Morison|1958|p=421}} * १ विनाशिका सोबती: [[यूएसएस सॅम्युएल बी. रॉबर्ट्स (डीई-४१३)|यूएसएस सॅम्युएल बी. रॉबर्ट्स]]{{sfn|Morison|1958|pp=420, 421}} * १ पीटी बोट: यूएसएस पीटी-४९३ * [[यूएसएस डार्टर (एसएस-२२७)|यूएसएस डार्टर]], [[एचएमएएस ऑस्ट्रेलिया (डी-८४)|एचएमएएस ऑस्ट्रेलिया]] सह ४ नौकांना मोठे नुकसान{{sfn|Morison|1958|pp=421, 422, 429}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी|2}} [[वर्ग:दुसरे महायुद्ध]] [[वर्ग:लढाया]] [[वर्ग:इ.स. १९४४]] logbiun829jfjegglk6i9qnf5cskg87 0 103069 2676171 2003087 2026-03-29T17:31:36Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676171 wikitext text/x-wiki {{वर्ग}} भारतीय भाषेतील विभिन्न क्षेत्रातील साहित्य अनुवादाच्या साहाय्याने २३ भारतीय भाषेत उपलब्ध करण्याकरीता भारत सरकारने हे मिशन सुरू केले आहे. http://en.wikipedia.org/wiki/National_Translation_Mission http://www.ntm.org.in/{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} j4i6n9zmbb4mahv8uyvj0kgd7a32d9o 0 127949 2676165 2371673 2026-03-29T16:08:59Z CommonsDelinker 685 मूळ स्रोतातून हे चित्र काढले गेल्यामुळे मराठी विकिपीडियावरुनही ते काढण्यात येत आहे. 2676165 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team |county = हँपशायर काउंटी क्रिकेट क्लब |image = [[File:Logo of Hampshire County Cricket Club.png|200px]] |oneday = हँपशायर रॉयल्स<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.rosebowlplc.com/news/the-worlds-first-golbal-franchise-is-announced/ |title=Hampshire Cricket join forces with Rajasthan Royals |access-date=2012-07-14 |archive-date=2012-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305124735/http://www.rosebowlplc.com/news/the-worlds-first-golbal-franchise-is-announced/ |url-status=dead }}</ref> |coach = {{flagicon|England}} [[गिल्स व्हाईट]] |captain = {{flagicon|England}} [[जेम्स ऍडम्स]] |overseas = {{flagicon|Australia}} [[सायमन कटिच]]<br>{{flagicon|PAK}} [[शहिद आफ्रिदी]] <ref>{{स्रोत बातमी| दुवा=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/15370846.stm | work=BBC News | title=Afridi to make Hants T20 return | date=19 October 2011}}</ref> |colors = {{color box|#213965}} निळा {{color box|gold}} सोनेरी |founded = १८६३ |ground = रोझ बॉल |capacity = २५,००० |fcdebutvs = [[ससेक्स काउंटी क्रिकेट क्लब|ससेक्स]] |fcdebutyr = १८६४ |fcdebutvenue = अँटेलोप मैदान, साउथँप्टन | शीर्षक1 = [[काउंटी अजिंक्यपद|चँपियनशीप]] | शीर्षक1wins = २ | शीर्षक2 = [[प्रो ४०]] | शीर्षक2wins = ३ | शीर्षक3 = [[फ्रेन्ड्स प्रोविडंट चषक|एफ.पी. चषक]] | शीर्षक3wins = ३ | शीर्षक4 = [[फ्रेंड्स लाईफ टि२०|टि२० चषक]] | शीर्षक4wins = १ |website = [http://www.hampshirecricket.com Hampshire CCC] }} ==पुरस्कार== * '''[[काउंटी अजिंक्यपद]]: २''' ** १९६१, १९७३ * '''[[प्रो ४०|संडे/प्रो ४०/नॅशनल लीग]]: ३''' ** १९७५, १९७८, १९८६ * '''[[फ्रेन्ड्स प्रोविडंट चषक|जिलेट/नॅटवेस्ट/सी&जी/फ्रेन्ड्स प्रोविडंट चषक]]: ३ ** १९९१, २००५, २००९ * '''[[बेन्सन आणि हेजेस चषक]]: १''' ** १९९२, १९९८ * '''[[फ्रेंड्स लाईफ टि२०|टि२० चषक]]:१''' ** २०१० {| class="wikitable" |- valign=top | [[File:CB-Fry-.jpg|thumb|left|200px| सी.बी. फ्राय हँपशायरसाठी १९०९ ते १९२१ पर्यंत खेळले]] || ||[[File:Rose Bowl, Hampshire.jpg|thumb|right|300px|काउंटी मैदान, रोझ बाउल, २००९ मध्ये]] |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *{{Official website|http://www.hampshirecricket.com}} *[http://www.cricketarchive.co.uk/Hampshire/index.html CricketArchive – Lists of numerous club records and scorecards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016034718/http://cricketarchive.co.uk/Hampshire/index.html |date=2011-10-16 }} {{विस्तार|क्रिकेट}} {{इंग्लंडचे प्रथम वर्गीय क्रिकेट संघ}} cs6ktcdoig3q0b6ls0tu0s1077ktilj 0 128863 2676272 2511296 2026-03-30T08:34:21Z 9th.cloud 181511 भद्रकालीचा संपुर्ण नाटकांची यादी सुधारित केली 2676272 wikitext text/x-wiki भद्रकाली ही कै मच्छिंद्र कांबळी यांनी स्थापन केलेली नाटक कंपनी आहे. १९८० च्या फेब्रुवारी महिन्यात गंगाराम गवाणकरांचे ‘वस्त्रहरण’ रंगभूमीवर आले. ‘ओम्‌ नाटय़गंधा’ने या नाटकाची निर्मिती केली होती. सुरुवातीला आस्तेकदम चालणारे हे नाटक नंतर तुफान धावू लागले. मच्छिंद्र कांबळी यांनी या नाटकात मॅनेजर आणि त्यात्या सरपंच या दोन्ही भूमिका केल्या होत्या. त्यांना प्रेक्षकांचा जबरदस्त प्रतिसाद मिळत होता. पण ८०० प्रयोगांनंतर काहीतरी बिनसले आणि मच्छिंद्र यांना नाटकातून काढून टाकण्यात आले. त्यानंतर त्यांची भूमिका रमेश पवार यांनी दिली गेली. त्यामुळे काहीसे दुखावले गेलेले मच्छिंद्र कांबळी यांनी, मोहन गोखले यांच्या सल्ल्यानुसार स्वतःची नाटक कंपनी काढण्याचा विचार केला. २९ मे १९८२ मध्ये त्यांनी आपल्या मालकीच्या नाट्यसंस्थेची स्थापना केली. या नाट्यसंस्थेसाठी त्यांनी आपली देवीचे भद्रकाली हे नाव आणि साईनाथ अशी दोन नावे निवडली होती. आपले चिरंजीव प्रसाद कांबळी यांना त्यांनी दोन नावांतून एका नावाची चिठ्ठी काढायला सांगितली. त्यात भद्रकालीचे नाव आल्याने संस्थेला ‘भद्रकाली प्रॉडक्शन’ असे नाव ठरले. मच्छिंद्र यांनी नुसतीच नाट्यसंस्था काढली नाही तर ती धडाक्यात चालवलीही. संस्था स्थापन झाल्यावर दोनच महिन्यांनी ‘चाकरमानी’ हे नाटक आणले. त्यानंतर ‘घास रे रामा’, वगैरे. तीस वर्षात भद्रकाली’च्या नावावर ४१ नाटके आहेत. त्यातील ३८ नाटके मच्छिंद्र यांनी केली आणि त्यांतल्यापंचवीस नाटकात त्यांनी भूमिकाही केल्य़ा. या सर्व नाटकांचे मिळून साडेचौदा हजारहून अधिक प्रयोगझाले आहेत. त्यात एकटय़ा ‘वस्त्रहरण’चेच पाच हजारहून अधिक प्रयोग झाले. आठशे-हजार प्रयोगांचा टप्पा तर अनेक नाटकांनी पार केला आहे. रंगभूमीवर काम करणाऱ्या नटांनी आपली नाट्यसंस्था स्थापन करण्याची मराठी रंगभूमीवर अनेकउदाहरणे आहेत. ती बरीचशी जुनी आहेत. प्रभाकर पणशीकरांनी ‘नाट्यसंपदा’ची स्थापना केल्यावर हा प्रयोग त्यानंतर फारसा झाला नाही. मच्छिंद्र कांबळी यांनी १९८० च्या दशकात ‘भद्रकाली’ची स्थापना करून तो पुन्हा सादर केला. (अलीकडे मात्र, प्रशांत दामलेच्या नावावर स्वतःची नाटय़संस्था आहे.) मच्चिंद्र कांबळांच्या मृत्यूनंतर भद्रकालीची धुरा त्यांचे पुत्र प्रसाद कांबळी सांभाळत आहेत. == भद्रकाली प्रॉडक्शन्सची नाटके == * चाकरमानी * केला तुका झाला माका * अग्निदिव्य * वस्त्रहरण <small>(>५००० प्रयोग)</small> * अफलातून * मालवणी सौभद्र * घास रे रामा * राम तुझी सीता माऊली * पांडगो इलो रे बा इलो * रातराणी * चालगती * पद्मश्री धुंडीराज * लाज वाटते, बंद करा * सावळोगोंधळ * आली ती बेस्ट * तुमचं ते आमचं * करतलो तो भोगतलो * वाजले किती? * पोलिस तपास चालू आहे * उजाडतलाच * पप्पा सांगा कुणाचे * विमानहरण * येवा, कोकण आपलाच असा * चला, घेतला खांद्यावर * पाहू कशाला कुणाकडे * माझ छान चाललंय ना * मॅड फॉर ईच अदर * हलकं फुलकं * वय वर्ष पंचावन्न * सदाचा बाप ४२० * माझे पती छत्रपती <small>(मूळ नाव: पती माझे छत्रपती)</small> * आता होऊनच जाऊ द्या * फादर माझा गॉडफादर * अनधिकृत * लग्नकर्ता विघ्नहर्ता * जाऊ तिथे खाऊ * मागणी तसो पुरवठो * भैया हातपाय पसरी * म्हातारे जमीन पर * सुखांशी भांडतो आम्ही <small>(१८ पुरस्कार विजेते नाटक)</small> * भारत भाग्य विधाता * वस्त्रहरण (३०) * झोलबच्चन * बेचकी * नांदी * पांडगो इलो रे बा इलो (३०) * आमची सौ. कुमुद प्रभाकर आपटे * जस्ट हलकं फुलकं * बीपी * समुद्र * हा शेखर खोसला कोण आहे? * ढोल ताशे * गेला उडत * मास्तर ब्लास्टर * संगीत देवबाभळी * सोयरे सकळ * गुमनाम हे कोई! * देवमाणूस * करुणाष्टके === इतर संबंधित नाटके === * [[संशयकल्लोळ]] ==वस्त्रहरण ५०००वा प्रयोग== पु.ल. देशपांडे यांनी अस्सल फार्स म्हणून गौरवलेले हे नाटक पूर्वी जेव्हा सातासमुद्रापलीकडे प्रयोग करायला चालले होते तेव्हा, मास्टर भगवान, [[काशीनाथ घाणेकर|डॉ.काशीनाथ घाणेकर]], नाना पाटेकर, दिलीप प्रभावळकर, अशोक सराफ, सचिन पिळगावकर, विजू खोटे, बाळ धुरी ह्या रथी-महारथीनी मदतीसाठी एक प्रयोग षण्मुखानंद हॉलमध्येच केला होता. त्यानंतर पुन्हा एकदा वस्त्रहरणचा प्रयोग षण्मुखानंद हॉलमध्ये २१ नोव्हेंबर २००९ रोजी झाला. हा ५००० वा प्रयोग होता. प्रयोगामध्ये, प्रशांत दामले, भरत जाधव, संजय नार्वेकर, मकरंद अनासपुरे, अतुल परचुरे, सिद्धार्थ जाधव, पंढरीनाथ कांबळे, जितेंद्र जोशी, किशोर चौघुले, जयवंत वाडकर हे पाहुणे कौरव-पांडव होते आणि तात्या सरपंच संतोष मयेकर होते.. ==भद्रकालीचे वैशिष्ट्य== मुळात मच्छिंद्र कांबळी याचें वलय खूपच मोठे होते. एक काळ त्य़ांनी मराठी रंगभूमी अक्षरशः गाजवली. नाटक एक हाती उचलण्याची क्षमता असलेल्या ताकदीच्या कलाकारांमधले ते एक होते. मालवणी भाषेचा खुबीदार वापर आणि विनोदाचे अफलातून टायमिंग वापरून ते प्रेक्षकांना लीलया जिंकत असत. त्यांनी भूमिका केलेली ‘भद्रकाली’ची बहुतेक नाटके गाजली. मग ते ‘येवा कोकण आपलाच असा’ असो की, ‘पांडगो इलो रे इलो’ असो. या लोकप्रियतेच्या जोरावर मच्छिंद्र काबंळी मालवणी मुलखाचे ब्रँड अ‍ॅम्बेसॅडर बनले. आपल्या या करिष्म्याच्या जोरावर त्यांनी ‘भद्रकाली’लाही मोठे केले. ‘भद्रकाली’ने मालवणी माणसाच्या वृत्ती-प्रवृतीचे दर्शन घडवणारी नाटके देतानाच अनेक सामाजिक समस्यांवरही प्रकाश टाकला. ‘चाकरमानी’मधून त्यांनी मुंबईत पोटापाण्यासाठी जाणाऱ्या कोकणी माणसाला गावामध्ये राहण्याचा संदेश होता, ‘घास रे रामा’ मध्ये घरगड्यांच्या शोषणाचा मुद्दा होता, ‘अग्निदिव्य’मध्ये हुंडाबळीचा प्रश्न होता, तर ‘येवा कोकण आपलाच असा’मध्ये परप्रांतीयांच्या आक्रमणाचा विषय हाताळण्यात आला होता. अशा नाटकांतून ‘भद्रकाली’ची सामाजिक जाणीवच दिसून आली. ==२०१२मध्ये भद्रकालीची तिशी== ‘भद्रकाली’ची तिशी साजरी करण्यासाठी प्रसाद ‘भद्रकाली’ची तीन जुनी नाटके रंगभूमीवर आणणार आहेत. नामवंतांच्या भूमिका असलेल्या या तीन नाटकांचे प्रत्येकी तीस प्रयोग होणार आहेत. यांतील पहिले नाटक ‘वस्त्रहरण’ आहे. उरलेल्या दोन नाटकांची नावे अजून जाहीर झालेली नाहीत. पहा :[[महाराष्ट्रातील नाट्य संस्था]] [[वर्ग:मराठी नाट्यसंस्था]] 4q4fn0n16i536dbz93pzltikbhcc8cr 2676273 2676272 2026-03-30T08:35:12Z 9th.cloud 181511 /* भद्रकाली प्रॉडक्शन्सची नाटके */ 2676273 wikitext text/x-wiki भद्रकाली ही कै मच्छिंद्र कांबळी यांनी स्थापन केलेली नाटक कंपनी आहे. १९८० च्या फेब्रुवारी महिन्यात गंगाराम गवाणकरांचे ‘वस्त्रहरण’ रंगभूमीवर आले. ‘ओम्‌ नाटय़गंधा’ने या नाटकाची निर्मिती केली होती. सुरुवातीला आस्तेकदम चालणारे हे नाटक नंतर तुफान धावू लागले. मच्छिंद्र कांबळी यांनी या नाटकात मॅनेजर आणि त्यात्या सरपंच या दोन्ही भूमिका केल्या होत्या. त्यांना प्रेक्षकांचा जबरदस्त प्रतिसाद मिळत होता. पण ८०० प्रयोगांनंतर काहीतरी बिनसले आणि मच्छिंद्र यांना नाटकातून काढून टाकण्यात आले. त्यानंतर त्यांची भूमिका रमेश पवार यांनी दिली गेली. त्यामुळे काहीसे दुखावले गेलेले मच्छिंद्र कांबळी यांनी, मोहन गोखले यांच्या सल्ल्यानुसार स्वतःची नाटक कंपनी काढण्याचा विचार केला. २९ मे १९८२ मध्ये त्यांनी आपल्या मालकीच्या नाट्यसंस्थेची स्थापना केली. या नाट्यसंस्थेसाठी त्यांनी आपली देवीचे भद्रकाली हे नाव आणि साईनाथ अशी दोन नावे निवडली होती. आपले चिरंजीव प्रसाद कांबळी यांना त्यांनी दोन नावांतून एका नावाची चिठ्ठी काढायला सांगितली. त्यात भद्रकालीचे नाव आल्याने संस्थेला ‘भद्रकाली प्रॉडक्शन’ असे नाव ठरले. मच्छिंद्र यांनी नुसतीच नाट्यसंस्था काढली नाही तर ती धडाक्यात चालवलीही. संस्था स्थापन झाल्यावर दोनच महिन्यांनी ‘चाकरमानी’ हे नाटक आणले. त्यानंतर ‘घास रे रामा’, वगैरे. तीस वर्षात भद्रकाली’च्या नावावर ४१ नाटके आहेत. त्यातील ३८ नाटके मच्छिंद्र यांनी केली आणि त्यांतल्यापंचवीस नाटकात त्यांनी भूमिकाही केल्य़ा. या सर्व नाटकांचे मिळून साडेचौदा हजारहून अधिक प्रयोगझाले आहेत. त्यात एकटय़ा ‘वस्त्रहरण’चेच पाच हजारहून अधिक प्रयोग झाले. आठशे-हजार प्रयोगांचा टप्पा तर अनेक नाटकांनी पार केला आहे. रंगभूमीवर काम करणाऱ्या नटांनी आपली नाट्यसंस्था स्थापन करण्याची मराठी रंगभूमीवर अनेकउदाहरणे आहेत. ती बरीचशी जुनी आहेत. प्रभाकर पणशीकरांनी ‘नाट्यसंपदा’ची स्थापना केल्यावर हा प्रयोग त्यानंतर फारसा झाला नाही. मच्छिंद्र कांबळी यांनी १९८० च्या दशकात ‘भद्रकाली’ची स्थापना करून तो पुन्हा सादर केला. (अलीकडे मात्र, प्रशांत दामलेच्या नावावर स्वतःची नाटय़संस्था आहे.) मच्चिंद्र कांबळांच्या मृत्यूनंतर भद्रकालीची धुरा त्यांचे पुत्र प्रसाद कांबळी सांभाळत आहेत. == भद्रकाली प्रॉडक्शन्सची नाटके == * चाकरमानी * केला तुका झाला माका * अग्निदिव्य * वस्त्रहरण <small>(>५००० प्रयोग)</small> * अफलातून * मालवणी सौभद्र * घास रे रामा * राम तुझी सीता माऊली * पांडगो इलो रे बा इलो * रातराणी * चालगती * पद्मश्री धुंडीराज * लाज वाटते, बंद करा * सावळोगोंधळ * आली ती बेस्ट * तुमचं ते आमचं * करतलो तो भोगतलो * वाजले किती? * पोलिस तपास चालू आहे * उजाडतलाच * पप्पा सांगा कुणाचे * विमानहरण * येवा, कोकण आपलाच असा * चला, घेतला खांद्यावर * पाहू कशाला कुणाकडे * माझ छान चाललंय ना * मॅड फॉर ईच अदर * हलकं फुलकं * वय वर्ष पंचावन्न * सदाचा बाप ४२० * माझे पती छत्रपती * आता होऊनच जाऊ द्या * फादर माझा गॉडफादर * अनधिकृत * लग्नकर्ता विघ्नहर्ता * जाऊ तिथे खाऊ * मागणी तसो पुरवठो * भैया हातपाय पसरी * म्हातारे जमीन पर * सुखांशी भांडतो आम्ही <small>(१८ पुरस्कार विजेते नाटक)</small> * भारत भाग्य विधाता * वस्त्रहरण (३०) * झोलबच्चन * बेचकी * नांदी * पांडगो इलो रे बा इलो (३०) * आमची सौ. कुमुद प्रभाकर आपटे * जस्ट हलकं फुलकं * बीपी * समुद्र * हा शेखर खोसला कोण आहे? * ढोल ताशे * गेला उडत * मास्तर ब्लास्टर * [[संगीत देवबाभळी]] * सोयरे सकळ * गुमनाम हे कोई! * देवमाणूस * करुणाष्टके === इतर संबंधित नाटके === * [[संशयकल्लोळ]] ==वस्त्रहरण ५०००वा प्रयोग== पु.ल. देशपांडे यांनी अस्सल फार्स म्हणून गौरवलेले हे नाटक पूर्वी जेव्हा सातासमुद्रापलीकडे प्रयोग करायला चालले होते तेव्हा, मास्टर भगवान, [[काशीनाथ घाणेकर|डॉ.काशीनाथ घाणेकर]], नाना पाटेकर, दिलीप प्रभावळकर, अशोक सराफ, सचिन पिळगावकर, विजू खोटे, बाळ धुरी ह्या रथी-महारथीनी मदतीसाठी एक प्रयोग षण्मुखानंद हॉलमध्येच केला होता. त्यानंतर पुन्हा एकदा वस्त्रहरणचा प्रयोग षण्मुखानंद हॉलमध्ये २१ नोव्हेंबर २००९ रोजी झाला. हा ५००० वा प्रयोग होता. प्रयोगामध्ये, प्रशांत दामले, भरत जाधव, संजय नार्वेकर, मकरंद अनासपुरे, अतुल परचुरे, सिद्धार्थ जाधव, पंढरीनाथ कांबळे, जितेंद्र जोशी, किशोर चौघुले, जयवंत वाडकर हे पाहुणे कौरव-पांडव होते आणि तात्या सरपंच संतोष मयेकर होते.. ==भद्रकालीचे वैशिष्ट्य== मुळात मच्छिंद्र कांबळी याचें वलय खूपच मोठे होते. एक काळ त्य़ांनी मराठी रंगभूमी अक्षरशः गाजवली. नाटक एक हाती उचलण्याची क्षमता असलेल्या ताकदीच्या कलाकारांमधले ते एक होते. मालवणी भाषेचा खुबीदार वापर आणि विनोदाचे अफलातून टायमिंग वापरून ते प्रेक्षकांना लीलया जिंकत असत. त्यांनी भूमिका केलेली ‘भद्रकाली’ची बहुतेक नाटके गाजली. मग ते ‘येवा कोकण आपलाच असा’ असो की, ‘पांडगो इलो रे इलो’ असो. या लोकप्रियतेच्या जोरावर मच्छिंद्र काबंळी मालवणी मुलखाचे ब्रँड अ‍ॅम्बेसॅडर बनले. आपल्या या करिष्म्याच्या जोरावर त्यांनी ‘भद्रकाली’लाही मोठे केले. ‘भद्रकाली’ने मालवणी माणसाच्या वृत्ती-प्रवृतीचे दर्शन घडवणारी नाटके देतानाच अनेक सामाजिक समस्यांवरही प्रकाश टाकला. ‘चाकरमानी’मधून त्यांनी मुंबईत पोटापाण्यासाठी जाणाऱ्या कोकणी माणसाला गावामध्ये राहण्याचा संदेश होता, ‘घास रे रामा’ मध्ये घरगड्यांच्या शोषणाचा मुद्दा होता, ‘अग्निदिव्य’मध्ये हुंडाबळीचा प्रश्न होता, तर ‘येवा कोकण आपलाच असा’मध्ये परप्रांतीयांच्या आक्रमणाचा विषय हाताळण्यात आला होता. अशा नाटकांतून ‘भद्रकाली’ची सामाजिक जाणीवच दिसून आली. ==२०१२मध्ये भद्रकालीची तिशी== ‘भद्रकाली’ची तिशी साजरी करण्यासाठी प्रसाद ‘भद्रकाली’ची तीन जुनी नाटके रंगभूमीवर आणणार आहेत. नामवंतांच्या भूमिका असलेल्या या तीन नाटकांचे प्रत्येकी तीस प्रयोग होणार आहेत. यांतील पहिले नाटक ‘वस्त्रहरण’ आहे. उरलेल्या दोन नाटकांची नावे अजून जाहीर झालेली नाहीत. पहा :[[महाराष्ट्रातील नाट्य संस्था]] [[वर्ग:मराठी नाट्यसंस्था]] gz4k0we9pkva9i3233syhs237i2l08q 0 141852 2676189 2636849 2026-03-29T21:46:42Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676189 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक |नाव = व्लादिमिर नाबोकोव्ह |चित्र =Vladimir Nabokov 1973.jpg |चित्र_शीर्षक = १९७३ सलचा व्लादिमिर नाबोकोव्ह | चित्र_रुंदी = 220px | पूर्ण_नाव = व्लादिमिर व्लादिमिरोविच नाबोकोव्ह | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक|1889|4|22}} ग्रेगोरियन कालमापन पद्धतीप्रमाणे <ref name="EB"/>, <br />{{जन्म दिनांक|1889|4|10}} ज्युलिअन कालमापन पद्धतीप्रमाणे | जन्म_स्थान = [[सेंट पीटर्सबर्ग]], [[रशियन साम्राज्य]] <ref name="EB"/> | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1977|7|2|1889|4|22}} <ref name="EB"/> | मृत्यू_स्थान = [[माँत्रू]], [[स्वित्झर्लंड]] <ref name="EB"/> | कार्यक्षेत्र = कादंबरीकार, प्राध्यापक, फुलपाखरांचा अभ्यासक | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = रशियन, इंग्रजी | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = कादंबरी, कविता, नाटक | विषय = | चळवळ = आधुनिकतावाद, उत्तराधुनिकतावाद | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = [[द डिफेन्स]] (१९३०),<br /> [[द रियल लाइफ ऑफ सेबॅस्टिअन नाइट]] (१९४१),<br /> [[लोलिता]] (१९५५),<br /> [[पेल फायर]] (१९६२), <br /> [[स्पीक, मेमरी]] | प्रभाव = | प्रभावित = [[मार्टिन अमिस]], [[मायकेल शेबॉन]], [[झुम्पा लाहिरी]], [[डॉन दे'लिल्लो]] | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पत्नी_नाव = वेरा नाबोकोव्हा | अपत्ये = द्मित्री नाबोकोव्ह | स्वाक्षरी_चित्र = Vladimir Nabokov signature.svg | संकेतस्थळ_दुवा = http://vladimir-nabokov.org | तळटिपा = }} '''व्लादिमिर व्लादिमिरोविच नाबोकोव्ह''' ({{lang-ru|Влади́мир Влади́мирович Набо́ков}}, २२ एप्रिल, १८८९ - २ जुलै, १९७७) ({{IPA-ru|vlɐˈdʲimʲɪr nɐˈbokəf|pron|Vladimir Vladimirovich Nabokov.ru.vorb.oga}}) हा एक [[रशिया|रशियन]]-[[अमेरिका|अमेरिकन]] [[कादंबरीकार]] होता. <ref name= "EB">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/401299/Vladimir-Nabokov|व्लादिमिर नाबोकोव्हचे जीवनचरित्र - एन्सायक्लोपीडिया ब्रिटानिका] (इंग्रजी मजकूर)</ref> आपल्या पहिल्या ९ कादंबऱ्या रशियन भाषेत लिहिल्यानंतर त्याने [[इंग्रजी भाषा|इंग्रजीमध्ये]] लिखाणास सुरुवात केली. १९५५ साली प्रकाशित झालेली [[लोलिता]] कादंबरी ही नाबोकोव्हची सर्वात प्रसिद्ध साहित्यकृती आहे.’माँडर्न लायब्ररी’त उल्लेख केलेल्या १०० सर्वोत्कृष्ट कादंबऱ्यांमध्ये लोलिता ही चौथ्या क्रमांकावर, [[पेल फायर]] ५३व्या आणि नाबोकोव्हची आत्मकथा [[स्पीक, मेमरी]] ही आठव्या क्रमांकावर आहे. <ref>[http://www.randomhouse.com/modernlibrary/100bestnonfiction.html| माँडर्न लायब्ररीच्या १०० सर्वोत्कृष्ट कादंबऱ्या] (इंग्रजी मजकूर)</ref> लेखन पद्धतीची वैशिष्ट्ये, वर्णनाचे बारकावे आणि शैलीदारपणा ही नाबोकोव्हच्या कामाची सर्वोत्तम खासियत होती. कादंबऱ्या लिहिण्याबरोबरच नाबोकोव्हला फुलपाखरांचा अभ्यास करण्याची आणि [[बुद्धिबळ|बुद्धिबळाचे]] डावपेच लिहिण्याची देखील आवड होती. ==जीवन== नाबोकोव्हचा जन्म [[रशियन साम्राज्य]]ातील जुन्या उमराव कुटुंबात झाला होता <ref name="EB"/>. त्याचे वडील कॉन्स्टिट्यूशनल डेमॉक्रॅटिक पक्षाचे ([[केडेट]] पक्षाचे) नेते होते. १९१७ च्या [[ऑक्टोबर क्रांती]]नंतर नाबोकोव्ह कुटुंबीयांनी [[क्रिमेआ]]ला पलायन केले. १९१९ मध्ये त्यांनी [[पश्चिम युरोप]]मध्ये आश्रय घेतला. नाबोकोव्हचे उच्च शिक्षण [[केंब्रिज]]च्या ट्रिनिटी कॉलेजात झाले. शिक्षण संपल्यावर १९२२ मध्ये त्याने [[बर्लिन]]ला स्थलांतर केले, आणि व्हेरा स्लोनिम या रशियन [[ज्यू लोक|ज्यू]] स्त्रीशी १९२५ मध्ये बर्लिनमध्ये लग्न केले. <ref>व्हिजिटिंग मिसेस नाबोकोव्ह and अदर एक्सकर्शन्स, मार्टिन अमिस (१९९३), पान ११५-११८, ISBN 0-14-023858-1 (इंग्रजी पुस्तक)</ref>. १९३४ मध्ये जन्मलेला त्यांचा मुलगा द्मित्री हा त्यांचे एकुलते एक अपत्य होता. नाबोकोव्हने [[अमेरिकन म्युझियम ऑफ नॅचरल हिस्ट्री]] येथे कीटकांचा अभ्यासक म्हणून विनापगारी काम सुरू केल्यावर, नाबोकोव्ह कुटुंबीयांनी १९३७ मध्ये [[न्यू यॉर्क शहर]]ाच्या [[मॅनहॅटन]]मध्ये स्थलांतर केले. <ref>[http://www-v1.amnh.org/news/tag/vladimir-nabokov/| नाबोकोव्हने शोधलेली फुलपाखराची जात - लीसांद्रा कोर्मियम]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (इंग्रजी मजकूर)</ref> साहित्याचा प्राध्यापक म्हणून त्याने १९४१ मध्ये वेलस्ली महाविद्यालयात काम करण्यास सुरुवात केली. ’लोलिता’च्या यशानंतर नाबोकोव्ह दांपत्य युरोपला परतले. १९७७ मध्ये माँत्रू, स्वित्झर्लंड येथे त्याचा मृत्यू झाला. ==साहित्यकृती== नाबोकोव्ह यांनी कादंबऱ्यांप्रमाणेच कविता, लघुकथा आणि नाटकेही लिहिली. 'माशेन्का' ('मेरी'चे रशियन रूप) ही त्याची पहिली रशियन कादंबरी १९२६ मध्ये प्रकाशित झाली होती. 'द रियल लाइफ ऑफ सेबॅस्टिअन नाइट' (१९४१) ही त्यांची इंग्रजीतील पहिली कादंबरी. 'द गिफ्ट' ही नाबोकोव्ह्ची सर्वोत्तम रशियन कादंबरी मानली जाते. [[लोलिता]]: १९२३पासून २००५ पर्यंत प्रकाशित झालेल्या १०० सर्वोत्कृष्ट इंग्लिश भाषेतील कादंबऱ्यांच्या [[टाईम]] मासिकाने केलेल्या यादीत लोलिता आहे. डोलोरेस या अल्पवयीन मुलीवर प्रेम करणाऱ्या हंबर्ट हंबर्ट या प्राध्यापकाची ही काल्पनिक कथा आहे. त्या काळात प्रसिद्ध झालेल्या ’युलिसिस’, ’लेडी चॅटर्लीज लव्हर’ या कादंबऱ्यांप्रमाणेच ’लोलिता’ या कादंबरीवरही अनैतिकतेचा शिक्का बसला होता. तरीसुद्धा या कादंबरीमुळे तोपर्यंत दारिद्‌ऱ्यात राहणाऱ्या नाबोकोव्ह यांना साहित्यिक आणि आर्थिक यश मिळाले. [[स्पीक, मेमरी]] ही नाबोकोव्हने रशियामध्ये आणि युरोपमध्ये व्यतीत केलेल्या जीवनाची कहाणी आहे. <ref>[http://globalmarathi.com/20110628/5364149924569466719.htm| उत्कृष्ट ललितेतर पुस्तके - Globalmarathi.com]{{मृत दुवा}}</ref> या पुस्तकाला अमेरिकेतील आपल्या जीवनाचा वृत्तान्त जोडून त्याने १९६६ मध्ये पुन्हा आपले आत्मचरित्र लिहिले. <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/558461/Speak-Memory| स्पीक, मेमरी - एन्सायक्लोपीडिया ब्रिटानिका] (इंग्रजी मजकूर)</ref> ==निधन== [[File:Nabokov's grave.JPG|thumb|250px|left|माँत्रू, स्वित्झर्लंड येथील व्लादिमिर नाबोकोव्ह यांचे समाधिस्थळ ]] २ जुलै १९७७ रोजी वयाच्या ८८व्या वर्षी स्वित्झर्लंड मधील माँत्रू येथे व्लादिमिर नाबोकोव्ह यांचे निधन झाले. मृत्यूच्या दिवसापर्यंत ते 'ओरिजन ऑफ लॉरा' या पुस्तकाचे लेखन करीत होते. ==संदर्भ आणि नोंदी== <references/> ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स|Vladimir Nabokov|{{लेखनाव}}}} *[http://vladimir-nabokov.org/ संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229075822/http://vladimir-nabokov.org/ |date=2016-12-29 }} [[वर्ग:रशियन लेखक]] [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] lgb7kjcbdq0bvv52im6u64kidp4y72m 0 157629 2676175 2672695 2026-03-29T18:47:04Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676175 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Lalita Pawar (1916—1998).jpg|250 px|इवलेसे|ललिता पवार]] '''ललिता पवार''' ([[१८ एप्रिल]], [[इ.स. १९१६|१९१६]]:[[येवला]], [[नाशिक जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]] - [[२४ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९९८|१९९८]], [[पुणे]]) ही एक [[भारत]]ीय सिने-[[अभिनेता|अभिनेत्री]] होती. सुरुवातीच्या काळात [[मराठी चित्रपटसृष्टी]]मध्ये नायिकेच्या भूमिका करणाऱ्या [[ललिता पवार]] यांनी [[नेताजी पालकर]], [[संत दामाजी]], [[अमृत]], [[गोरा कुंभार]] इत्यादी यशस्वी [[मराठी चित्रपटांची यादी|मराठी चित्रपटां]]<nowiki/>मध्ये कामे केली होती. त्यानंतर त्यांच्या डोळ्याला इजा झाल्यानॆ त्यांना [[बॉलिवूड]]च्या चित्रपटांमध्ये खलनायिकेच्या भूमिका कराव्या लागल्या. [[दूरदर्शन]]वरील रामायण या [[मालिका|मालिके]]<nowiki/>मध्ये त्यांनी [[मंथरा|मंथरेची]] भूमिका केली होती. वयाच्या १२ वर्षापासून [[चित्रपट संकलन|चित्रपटां]]<nowiki/>त काम करणाऱ्या ललिता पवार यांची [[विक्रम (अभिनेता)|विक्रमी]] सिनेकारकीर्द एकूण ७० वर्षांची आहे. त्यांनी सुमारे ७०० चित्रपटांत भूशा [[भारतीय व्यक्ती|भारतीय]] [[चित्रपट]]<nowiki/>सृष्टीतील प्रसिद्ध [[अभिनेत्री]]. त्यांचा [[जन्म]] [[नाशिक]]<nowiki/>जवळील [[येवला]] येथे झाला. त्यानंतर त्यांचे पुढील [[वास्तव्ययोग्य क्षेत्र|वास्तव्य]] [[इंदूर]] आणि [[पुणे]] येथे होते. त्यांचे पूर्वाश्रमीचे नाव अंबिका लक्ष्मण सगुण. त्यांचे [[वडील]] लक्ष्मण सगुण हे [[व्यापारी]] होते. ललिताबाईंचे [[शिक्षण]] [[प्राथमिक शाळा|प्राथमिक]] शाळेपर्यंत झाले. त्यानंतर त्यांनी मूकपटात बालकलाकार म्हणून [[कामजीवन|काम]] करण्यास सुरुवात केली. १९२८ साली आर्यमहिला या मूकपटात त्यांना [[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]] मिळाली. त्यानंतर गनिमी कावा (१९२८), जी. पी. पवारदिग्दर्शित ठकसेन राजपुत्र (१९२९), समशेर बहादूर (१९३०), चतुर सुंदरी (१९३०), [[पृथ्वीराज चौहान|पृथ्वीराज]] संयोगिता (१९३०), दिलेर जिगर (१९३१) इ. मूकपटांत त्यांनी विविध प्रकारच्या [[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]] केल्या. पुढे बोलपटांची सुरुवात झाल्यानंतर त्यांना बोलपटातही चांगली कामे मिळू लागली. मुंबईच्या चंद्र आर्ट‌्सच्या हिम्मते मर्दा (१९३५) या बोलपटात त्या नायिका होत्या. या चित्रपटाचे नायक [[मास्टर (कलावंत)|मास्टर]] भगवान होते. हाच त्यांचा [[मुख्य संपादक|मुख्य]] [[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]] असलेला पहिला [[बोल्टन वाँडरर्स एफ.सी.|बोलपट.]] हा [[चित्रपट]] खूप गाजला. या [[चित्रपट निर्मिती|चित्रपटा]]<nowiki/>चे दिग्दर्शक गणपतराव पवार होते. १९३८ मध्ये [[ल्येव तल्स्तोय|टॉलस्टॉयच्या]] [[रेसरेक्शन (तल्स्तोय कादंबरी)|रेसरेक्शन]] या कादंबरीवरून [[दुनियादारी (चित्रपट)|दुनिया]] क्या है? (१९३८) ह्या चित्रपटाची निर्मिती पवार यांनी केली आणि त्यात भूमिकाही केली. त्यातील गाणी त्यांनी स्वतःच म्हणली होती. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन त्यांचे पती गणपतराव पवार यांनीच केले होते. भालजी पेंढारकरलिखित-दिग्दर्शित अरुण पिक्चर्सच्या नेताजी पालकर (१९३९) या चित्रपटात काशी या नायिकेची भूमिका त्यांनी प्रभावीपणे वठविली. हा त्यांचा पहिला [[मराठी भाषा|मराठी]] बोलपट. एका चित्रपटाच्या चित्रीकरणादरम्यान अनवधनाने घडलेल्या अपघातामुळे त्यांना चेहऱ्याच्या पक्षाघाताचा आजार झाला व या आजारपणात त्यांचा एक डोळा अधू झाला. परिणामी त्यांना चित्रपटांमध्ये नायिकेच्या [[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]] मिळणे बहुतांशी बंद झाले. पुढे त्यांनी चित्रपटांमध्ये चरित्र भूमिका साकारण्यास सुरुवात केली. त्यांच्या महत्त्वाच्या भूमिका असलेले मराठी चित्रपट म्हणजे [[अमृत (मासिक)|अमृत (]]१९४२), [[गोरा कुंभार|गोरा कुंभार,]] [[जय मल्हार|जय मल्हा]]<nowiki/>र (१९४७), [[रामशास्त्री प्रभुणे|रामशास्त्री]] (१९४४), अमर [[भूपाळी]] (१९५१), [[मानाचे पान (चित्रपट)|मानाचं पान]] (१९५०), चोरीचा मामला (१९७६) हे होत. प्रभातच्या [[रामशास्त्री प्रभुणे|रामशास्त्री]] या चित्रपटात त्यांनी महत्त्वाकांक्षी, निष्ठूर आणि [[कराची|करारी]] स्वभावाच्या [[आनंदीबाई गोपाळराव जोशी|आनंदीबाईं]]<nowiki/>ची [[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]] केली होती. ललिताबाईंना अनाडी चित्रपटातील डिसा या भूमिकेकरिता [[फिल्मफेअर पुरस्कार|फिल्म]]<nowiki/>फेअरचा साहाय्यक [[अभिनेत्री]]<nowiki/>चा पुरस्कार मिळाला (१९६०). त्यांना १९६१ साली [[संगीत]] [[नाटक]] [[अकादमी पुरस्कार|अकादेमी]] पुरस्कार व १९७७ साली [[महाराष्ट्र]] राज्य पुरस्कार प्राप्त झाला. गृहस्थी, सजनी, अनाडी, घर बसा के देखो या चित्रपटांतील उत्कृष्ट भूमिकांबद्दल त्यांना विविध [[पुरस्कार|पुरस्का]]<nowiki/>र मिळाले. मूकपटापासून बोलपटापर्यंतच्या सु. सात दशकांच्या प्रदीर्घ कालखंडात चित्रपटसृष्टीत टिकून राहिलेल्या [[ललिता पवार]] चरित्रनायिका म्हणून विशेष लक्षात राहतात. ललिताबाईंचा [[लग्न|विवाह]] दिग्दर्शक गणपतराव पवार यांच्याशी झाला. पण हे विवाहबंधन फार काळ टिकले नाही. त्यांचा दुसरा [[लग्न|विवाह]] [[निर्माता|निर्माते]] राजप्रकाश गुप्ता यांच्याशी झाला. आयुष्याच्या उत्तरार्धात ललिताबाईंना तोंडाचा [[कर्करोग]] झाला होता. यामुळे त्यांची प्रकृती खूप खालावली. त्यातच त्यांचे [[पुणे]] येथे एकाकी अवस्थेत [[निधर्मी|निधन]] झाले. *[[फिल्मफेअर पुरस्कार]] **१९५९ - [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री]] - [[अनाडी (१९५९ चित्रपट)|अनाडी]] *[[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] - १९६१ == निवडक चित्रपट == {| class="wikitable" style="width: auto; border-collapse: collapse;" |- ! चित्रपट !! वर्ष !! भाषा !! सहकलाकार !! पुरस्कार आणि श्रेणी !! वैशिष्ट्य |- | [[राजा हरिश्चंद्र (१९२८ चित्रपट)|राजा हरिश्चंद्र]] || १९२८ || मूकपट || -- || -- || बालकलाकार म्हणून पदार्पण |- | [[हिम्मत-ए-मर्दा]] || १९३५ || हिंदी || [[पैदी जयराज]] || -- || नायिका म्हणून सुरुवातीचा मोठा चित्रपट |- | [[नेताजी पालकर (चित्रपट)|नेताजी पालकर]] || १९३८ || मराठी || [[मास्टर विठ्ठल]] || -- || भालजी पेंढारकर दिग्दर्शित यशस्वी मराठी चित्रपट |- | [[अमृत (चित्रपट)|अमृत]] || १९४१ || मराठी/हिंदी || [[गजानन जागीरदार]] || -- || व्ही. एस. खांडेकर यांच्या कथेवर आधारित |- | [[रामशास्त्री (चित्रपट)|रामशास्त्री]] || १९४४ || मराठी || [[गजानन जागीरदार]] || -- || आनंदीबाईंच्या भूमिकेसाठी विशेष कौतुक |- | [[अमर भूपाळी]] || १९५१ || मराठी || [[पंढरीनाथ बेरे]] || कान आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव गौरव || व्ही. शांताराम दिग्दर्शित महत्त्वाचा चित्रपट |- | [[दाग (१९५२ चित्रपट)|दाग]] || १९५२ || हिंदी || [[दिलीप कुमार]], [[निम्मी]] || -- || चरित्र अभिनेत्री म्हणून ओळख निर्माण झाली |- | [[श्री ४२०]] || १९५५ || हिंदी || [[राज कपूर]], [[नर्गिस]] || -- || 'गंगा माई' ही सकारात्मक भूमिका गाजली |- | [[मिस्टर अँड मिसेस ५५]] || १९५५ || हिंदी || [[गुरू दत्त]], [[मधुबाला]] || -- || कठोर मावशीची भूमिका |- style="background-color: #e6f2ff;" | [[अनाडी (१९५९ चित्रपट)|अनाडी]] || १९५९ || हिंदी || [[राज कपूर]], [[नूतन]] || [[फिल्मफेअर पुरस्कार]]: सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री <ref>{{cite web |url=https://www.timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/filmfare-awards-winners/bollywood/1960/101 |title=Filmfare Awards Winners 1960 |publisher=The Times of India |access-date=१५ मार्च २०२६}}</ref> || 'मिसेस डिसोझा' ही अजरामर भूमिका |- | [[जिस देश में गंगा बहती है]] || १९६० || हिंदी || [[राज कपूर]], [[पद्मिनी]] || -- || मोठा व्यावसायिक विजय |- | [[संपूर्ण रामायण (१९६१ चित्रपट)|संपूर्ण रामायण]] || १९६१ || हिंदी || [[महिपाल]], [[अनिता गुहा]] || -- || मंथरा या भूमिकेची पहिली मोठी छाप |- | [[प्रोफेसर (१९६२ चित्रपट)|प्रोफेसर]] || १९६२ || हिंदी || [[शम्मी कपूर]], [[कल्पना]] || फिल्मफेअर नामांकन: सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री || व्यावसायिक यश |- | [[संगम (१९६४ चित्रपट)|संगम]] || १९६४ || हिंदी || [[राज कपूर]], [[वैजयंतीमाला]] || -- || राज कपूर यांच्यासोबतचे यशस्वी काम |- | [[बॉम्बे टू गोवा]] || १९७२ || हिंदी || [[अमिताभ बच्चन]], [[महमूद]] || -- || विनोदी-चरित्र भूमिका |- | [[सौ दिन सास के]] || १९८० || हिंदी || [[रीना रॉय]], [[राज बब्बर]] || -- || 'कठोर सासू' या प्रतिमेसाठी गाजलेला चित्रपट |- style="background-color: #e6f2ff;" | [[रामायण (टीव्ही मालिका)|रामायण]] || १९८७ || टीव्ही मालिका || [[अरुण गोविल]], [[दीपिका चिखलिया]] || संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (अभिनय) <ref>{{cite web |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=384&at=2 |title=Sangeet Natak Akademi Awardees - Acting |publisher=Sangeet Natak Akademi |access-date=१५ मार्च २०२६}}</ref> || मंथरा म्हणून मिळालेली जागतिक ओळख |- | [[भैय्या]] || १९९७ || हिंदी || [[सनी देओल]] || -- || त्यांच्या कारकिर्दीतील शेवटच्या प्रमुख चित्रपटांपैकी एक |} == वैयक्तिक जीवन == ललिता पवार यांचे पहिले लग्न गणपतराव पवार यांच्याशी झाले होते. परंतु, गणपतरावांचे त्यांच्या धाकट्या बहिणीशी संबंध असल्याचे समजल्यानंतर हा विवाह संपुष्टात आला. त्यानंतर त्यांनी मुंबईतील अंबिका स्टुडिओचे चित्रपट निर्माते राजप्रकाश गुप्ता यांच्याशी विवाह केला. त्यांचा मुलगा जय पवार हे निर्माते बनले आणि त्यांनी 'मंझिल' सारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांच्यासोबत काम केले. जय पवार यांना संजय पवार आणि मनोज पवार ही दोन मुले होती. ललिता पवार त्यांच्या पतीसह जुहू, मुंबई येथे त्यांचा नातू संजय पवार आणि पणती अनुष्का व आन्य पवार यांच्यासोबत राहत असत. २४ फेब्रुवारी १९९८ रोजी पुणे येथील औंध भागात त्यांचे निधन झाले. त्या काही काळापासून तिथे वास्तव्यास होत्या. तोंडाच्या कर्करोगामुळे त्यांची प्राणज्योत मालवली.<ref>{{cite news |url=https://theprint.in/theprint-profile/lalita-pawar-bollywoods-wicked-mother-in-law-who-we-all-loved-to-hate/222805/ |title=Lalita Pawar — Bollywood's wicked mother-in-law who we all loved to hate |work=The Print |date=१८ एप्रिल २०१९ |access-date=१५ मार्च २०२६}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/lalita-pawar-biography-interesting-facts-about-her-personal-life-and-career-vjb-91-2453673/ |title=अभिनयाने सासू या शब्दाला वेगळी ओळख मिळवून देणाऱ्या ललिता पवार |work=लोकसत्ता |date=१८ एप्रिल २०२१ |access-date=१५ मार्च २०२६ }}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/lalita-pawar-death-anniversary-interesting-facts-about-her-life/articleshow/81181156.cms |title=ललिता पवार यांची आज पुण्यतिथी: जाणून घ्या त्यांच्याबद्दलच्या काही खास गोष्टी |work=महाराष्ट्र टाइम्स |date=२४ फेब्रुवारी २०२१ |access-date=१५ मार्च २०२६ }}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == बाह्य दुवे == *{{आय.एम.डी.बी. नाव|0667985}} {{कॉमन्स वर्ग|Lalita Pawar|ललिता पवार}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:पवार, ललिता}} [[वर्ग:इ.स. १९१६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी अभिनेत्री‎]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख]] smzzh6jz0b11yqowyy3zsk5iendpnk1 0 164191 2676155 2533150 2026-03-29T14:05:27Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676155 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = मेरी कोम | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०१४ | भाषा = हिंदी | इतर भाषा = | देश = [[भारत]] | निर्मिती = [[संजय लीला भन्साळी]] | दिग्दर्शन = ओमंग कुमार | कथा = करण सिंग राठोड | गीते = | संगीत = शशी सुमन | प्रमुख कलाकार = [[प्रियांका चोप्रा]]<br />[[दर्शन कुमार]]<br />[[सुनील थापा]] | प्रदर्शन तारीख = ५ सप्टेंबर २०१४ | अवधी = १२२ मिनिटे | पुरस्कार = | वितरक = व्हायाकॉम १८ मोशन पिक्चर्स | तळटिपा = | निर्मिती_खर्च = {{रुपया}} १५ कोटी | उत्पन्न = {{रुपया}} १०४ कोटी }} '''मेरी कोम''' हा २०१४ साली प्रदर्शित झालेला एक [[बॉलिवूड|हिंदी चित्रपट]] आहे. [[प्रियांका चोप्रा]]ची प्रमुख भूमिका असलेल्या ह्या चित्रपटामध्ये प्रसिद्ध [[भारत]]ीय महिला [[बॉक्सिंग]]पटू व [[ऑलिंपिक]] कांस्य-पदक विजेती [[मेरी कोम]] हिचे व्यक्तिचित्र रंगवले आहे. ओमंग कुमार ह्याने दिग्दर्शित केलेला हा पहिलाच चित्रपट होता. [[मुंबई]] व [[मनाली]] येथे चित्रण झालेला मेरी कोम ५ सप्टेंबर २०१४ रोजी जगभर प्रदर्शित करण्यात आला. मेरी कोमला टीकाकारांनी पसंद केले. चित्रपटाची पटकथा, छयाचित्रण, प्रियांका चोप्राचा अभिनय इत्यादी बाबींसाठी मेरी कोमचे कौतुक केले गेले. तिकिट खिडकीवर देखील प्रेक्षकांचा चांगला प्रतिसाद मिळाला. == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|3001638|मेरी कोम}} * [http://www.marykommovie.com/ संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025115557/http://www.marykommovie.com/ |date=2014-10-25 }} [[वर्ग:इ.स. २०१४ मधील हिंदी चित्रपट]] [[वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी चित्रपट]] 6pkav9j3h7ml1cmg85qofp8rforgk83 0 193041 2676168 2397574 2026-03-29T16:29:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676168 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट खेळाडू | मथळापट्टी_रंग = | नाव = राणी रामपाल | चित्र =XIX_Commonwealth_Games-2010_Delhi_Rani_Rampal_of_India_scoring_the_India’s_only_goal_against_Australia,_in_Women’s_Hockey_Match,_at_Major_Dhyanchand_National_Stadium,_in_New_Delhi_on_October_06,_2010.jpg | चित्र_रुंदी = <!-- चित्राची रुंदी 220 पिक्सेलांहून कमी असल्यासच. --> | चित्र_शीर्षक =2010 च्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत रामपाल (निळ्या रंगात). | जन्मनाव = | पूर्णनाव = राणी रामपाल | टोपणनाव = | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | निवासस्थान = | जन्म_दिनांक = [[४ डिसेंबर]], [[इ.स. १९९४]] | जन्म_स्थान = शाहबाद, [[हरयाणा]], [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | उंची = | वजन = | संकेतस्थळ = | देश = [[भारत]] | खेळ = [[हॉकी]] | खेळांतर्गत_प्रकार = | महाविद्यालयीन_संघ = | क्लब = | संघ = | व्यावसायिक_पदार्पण = | प्रशिक्षक = | निवृत्ती = | प्रशिक्षित = | जागतिक = | प्रादेशिक = | राष्ट्रीय = | ऑलिंपिक = २०१६ उन्हाळी | पॅरालिंपिक = | सर्वोच्च_मानांकन = | वैयक्तिक_उत्कृष्ट = | पदकसाचे = {{MedalTableTop}} {{MedalCountry | IND }} {{MedalSport|महिला [[हॉकी]]}} {{MedalCompetition|कनिष्ठ[[हॉकी विश्वचषक]]}} {{MedalBronze| [[२०१३ हॉकी विश्वचषक|२०१३ मॉन्चेंगलाडबाख]] }} <!-- {{MedalCompetition|कनिष्ठ [[हॉकी विश्वचषक]]}} {{MedalBronze| [[२०१३ हॉकी विश्वचषक|२०१३ मॉन्चेंग्लाडबाख]] | }} {{MedalCompetition|[[राष्ट्रकुल खेळ]]}} {{MedalSilver| [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] | [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील हॉकी]]}} --> {{MedalBottom}} | पदके_दाखवा = }} '''राणी रामपाल''' ([[४ डिसेंबर]], [[इ.स. १९९४]]:शाहबाद, [[हरयाणा]], [[भारत]] - ) ही भारतीय [[हॉकी]] खेळाडू आहे. ही भारताकडून [[२०१६ उन्हाळी ऑलिंपिक]]मध्ये खेळली. राणीला २९ ऑगस्ट २०२० रोजी [[मेजर ध्यान चंद खेलरत्न पुरस्कार|खेलरत्न]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. हा पुरस्कार मिळवणारी ती पहिली भारतीय हॉकी महिला खेळाडू आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sports.ndtv.com/othersports/national-sports-awards-2020-sportspersons-receive-national-honours-in-virtual-awards-ceremony-for-the-first-time-2287206|title=National Sports Awards 2020: Sportspersons Receive National Honours In Virtual Ceremony For The First Time {{!}} Other Sports News|website=NDTVSports.com|language=en|access-date=2020-08-29}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == पुरस्कार == इ.स. २०२०चा [[पद्मश्री पुरस्कार]] दिनांक ८ नोव्हेंबर २०२१ रोजी भारताचे राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते त्यांना प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.esakal.com/krida/padma-awards-2021-rani-rampal-indian-women-hockey-team-captain-receives-padam-shri-her-story-will-inspire-many-sbj86 |title=टांगेवाल्याची मुलगी ते पद्मश्री; हॉकीच्या राणीची संघर्षमय कहाणी |दिनांक=८ नोव्हेंबर २०२१ | संकेतस्थळ=esakal.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=९ नोव्हेंबर २०२१}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:रामपाल, रानी}} [[वर्ग:भारतीय हॉकी खेळाडू]] [[वर्ग:भारतीय महिला हॉकी खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:राजीव गांधी खेलरत्न पुरस्कार विजेते]] nw7u47r1peeo09p78bh6fgyzdgbrc8g 0 200296 2676186 2344678 2026-03-29T21:11:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676186 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Willingdon College, Sangli.jpg|इवलेसे|'''विलिंग्डन महाविद्यालय''']] [[डेक्कन एज्युकेशन सोसायटी|डेक्कन एज्युकेशन सोसायटीचे]] '''विलिंग्डन महाविद्यालय''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[सांगली]] शहरातील महाविद्यालय आहे. [[२२ जून]], [[इ.स. १९१९|१९१९]] रोजी स्थापन झालेल्या या महाविद्यालयास तत्कालीन [[बाँबे प्रेसिडेन्सी]]च्या गव्हर्नर [[फ्रीमन फ्रीमन-थॉमस, लॉर्ड विलिंग्डन]]चे नाव देण्यात आले.. आर.पी. परांजपे हे [[फर्ग्युसन महाविद्यालय|फर्ग्युसन महाविद्यालयाचे]] प्राचार्य येथील पहिले प्रभारी प्राचार्य होते. [[मुंबई विद्यापीठ|मुंबई विद्यापीठाचे]] कुलगुरू सेटलवाड त्यावेळी उपस्थित होते. [[गोविंद चिमणाजी भाटे]] हे येथील पहिले प्राचार्य होते. त्यानंतर बी जी.सप्रे आणि पी एम लिमये हे अनुक्रमे द्वितीय व तृतीय प्राचार्यहोते. सध्या डॉ भास्कर विनायक ताम्हनकर हे प्राचार्य आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.despune.org/willingdon-college |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-01-19 |archive-date=2017-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170105090650/http://www.despune.org/willingdon-college |url-status=dead }}</ref> [[शिवाजी विद्यापीठ|शिवाजी विद्यापीठाशी]] संल्गन असलेले हे महाविद्यालय सांगलीच्या विश्रामबाग भागात आहे. सांगली व मिरज संस्थान ग्रंथालय हे अतिशय दुर्मिळ ग्रंथांचे दालन या महाविद्यालयाचा भाग आहे. [[चित्र:Willingdoncollegelibrary2.jpg|इवलेसे|Willingdoncollegelibrary2]] [[चित्र:Willingdon_College3.jpg|इवलेसे|Willingdon College3]] [[File:Willingdoncollegelibrary1.jpg|thumb|Willingdoncollegelibrary1]] == काही माजी प्राचार्य == #[[गोविंद चिमणाजी भाटे]] #[[बी.जी.सप्रे]] #[[आर एस मुगळी]] #[[जी.एल.चंद्रात्रेय]] #[[के एम आगाशे]] #[[मधुकर दत्तात्रेय हातकणंगलेकर|म.द.हातकणंगलेकर]] #[[व्ही.के.गोकाक]] #[[एन बी तारे]] #[[डी.जी.कर्वे]] #[[पी एम लिमये]] #[[ बी ए पाटील]] #[[एस एस बोडस]] #[[ह सि निर्मळे]] #[[प्रमिला एस लाहोटी]] #[[बी व्ही ताम्हनकर]] == काही माजी प्राध्यापक == # रा.द.रानडे ([[गुरुदेव रानडे]]) # [[के.वा.आपटे]] # [[व्ही.एन.देशपांडे]] # [[दिलीप परदेशी]] # [[मालती किर्लोस्कर]] # [[एन.के.कुलकर्णी]] # [[शंकर केशव कानेटकर|शंकर कानेटकर (कवी गिरीश)]] # [[सखाराम गंगाधर मालशे]] # गं.ना.जोगळेकर # स.शि.भावे # रा. श्री.जोग # वि.रा.करंदीकर # ज.के.रानडे # शंकर केशव कानेटकर (कवी गिरीश) # आर.एन.जोशी # डॉ. य.शं. तोरो # डॉ. प. वि. सोहोनी # प्रा. चंद्रहास खाडिलकर # प्रा. मोहन सरडे # डॉ. हरिभाऊ दातार # प्रा. श्रीनिवास देशपांडे # डॉ. वि.दा. वासमकर ==काही माजी विद्यार्थी== # [[वि.स.पागे]] # [[बी.डी.जत्ती]] # अ.का.प्रियोळकर(प्रसिद्ध भाषाशास्त्रज्ञ) # [[मालती किर्लोस्कर]] # [[पु.ल. देशपांडे]] # [[म.द. हातकणंगलेकर]] # [[रा.ना. दांडेकर]] # [[आ. ह. साळुंखे]] # [[बिडेश कुलकर्णी]] # [[सरोजिनी महिषी]] # [[सुनील देशमुख]] # [[राजेंद्र अकेरकर]] # [[श्रीकांत मोघे]] # [[नीता गद्रे]] # [[विठ्ठल जोशी]] # [[भाग्यश्री साठे ठिपसे]] # [[एन.बी.पाटील-माजी प्र-कुलगुरू शिवाजी विद्यपीठ कोल्हापूर.]] # [[सुभाष भेंडे]] # [[अश्विनी कुलकर्णी-भिडे]] # [[प्रा.बाबासाहेब बंडगर]] # [[माणिकराव साळुंखे]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील महाविद्यालये]] [[वर्ग:सांगली]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील शैक्षणिक संस्था]] 4dkf57hideq5r34mkkdq69mifxvpsfi 0 201452 2676164 2518766 2026-03-29T15:49:34Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676164 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''राजेंद्र मल लोढा''' तथा '''आर.एम. लोढा''' (२८ सप्टेंबर १९४९) <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nalsa.gov.in/patron-in-chief/hon-ble-mr-justice-r-m-lodha|title=Hon'ble Mr. Justice R. M. Lodha|date=2019-01-07|website=nalsa.gov.in|language=en|access-date=2021-07-31}}</ref> हे [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालया]]<nowiki/>चे माजी [[भारताच्या सरन्यायाधीशांची यादी|सरन्यायाधीश]] आहेत. सर्वोच्च न्यायालयात पदोन्नती होण्यापूर्वी त्यांनी [[पाटणा उच्च न्यायालय|पाटणा उच्च न्यायालया]]<nowiki/>चे मुख्य न्यायाधीश म्हणून काम केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/justice-r-m-lodha-sworn-in-as-41st-chief-justice-of-supreme-court/|title=Justice RM Lodha sworn in as 41st chief justice of Supreme Court|publisher=biharprabha.com|access-date=27 April 2014|archive-date=2014-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427205944/http://news.biharprabha.com/2014/04/justice-r-m-lodha-sworn-in-as-41st-chief-justice-of-supreme-court/|url-status=dead}}</ref> त्यांनी [[राजस्थान उच्च न्यायालय]] आणि [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालया]]<nowiki/>त देखील न्यायाधीश म्हणून काम केले आहे. राजेंद्रमल लोधा यांच्या अध्यक्षतेखाली [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळा]]<nowiki/>तील (BCCI) गोंधळ निस्तरण्यासाठी भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने एक समिती नेमली होती. १४ जुलै २०१५ रोजी, लोढा यांच्या या समितीने [[राजस्थान रॉयल्स]] आणि [[चेन्नई सुपर किंग्ज]]<nowiki/>च्या मालकांना इंडियन प्रीमियर लीग क्रिकेट स्पर्धेतून सट्टेबाजीच्या आरोपाखाली दोन वर्षांच्या कालावधीसाठी निलंबित केले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/898461.html|title=CSK, RR owners suspended for two years|date=14 July 2015|publisher=ESPNCricinfo.com}}</ref> ‘[[केंद्रीय अन्वेषण विभाग]] (CBI) म्हणजे सरकारी पिंजऱ्यातील पोपट’ हे लोढा यांचे विधान प्रसिद्ध आहे. हे वाक्य त्यांनी कथित कोळसा घोटाळा प्रकरणाच्या सुनावणीत २०१३ साली वापरले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/sampadkiya/editorial/editorial-chief-justice-uday-lalit-chief-justice-dhananjay-chandrachud-of-the-judge-comparison-ysh-95-3286265/|title=अग्रलेख : पोपटांची पैदास!|website=Loksatta|language=mr|access-date=2022-11-23}}</ref> == प्रारंभिक जीवन == राजेंद्र मल लोढा यांचा जन्म ओसवाल जैन कुटुंबात [[राजस्थान उच्च न्यायालय|राजस्थान उच्च न्यायालया]]<nowiki/>चे माजी न्यायमूर्ती एस.के.मल लोढा यांच्या पोटी झाला. त्यांचा जन्म [[जोधपूर]], राजस्थान येथे झाला. <ref name=":0"/> त्यांनी जोधपूर विद्यापीठातून बीएस्सी आणि एलएलबी पूर्ण केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://theprint.in/lutyens-league/this-tiny-rajasthan-community-sent-three-judges-to-the-supreme-court-at-the-same-time/101667/|title=Jains of Jodhpur: How a tiny community ruled India's Supreme Court|date=23 August 2018}}</ref> == कारकीर्द == फेब्रुवारी १९७३ मध्ये त्यांनी [[जोधपूर]] येथील बार कौन्सिल ऑफ राजस्थानमध्ये प्रवेश घेतला. [[राजस्थान उच्च न्यायालय|राजस्थान उच्च न्यायालया]]<nowiki/>च्या जयपूर खंडपीठाच्या स्थापनेनंतर ते १९७७ मध्ये [[जयपूर|जयपूरला]] गेले. <ref name="SC">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/sjud/rmlodha.htm|title=Hon'ble Justice RM Lodha|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222081217/http://supremecourtofindia.nic.in/judges/sjud/rmlodha.htm|archive-date=22 February 2014|access-date=2 April 2014}}</ref> १९९० मध्ये त्यांची राजस्थान उच्च न्यायालयात [[भारत सरकार|केंद्र सरकारचे]] स्थायी वकील म्हणून नियुक्ती झाली. ३१ जानेवारी १९९४ रोजी लोढा यांची जोधपूर येथील राजस्थान उच्च न्यायालयाचे स्थायी न्यायाधीश म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. १६ फेब्रुवारी १९९४ रोजी त्यांची [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालया]]<nowiki/>त बदली झाली आणि २००७ पर्यंत तिथे त्यांनी काम केले. २ फेब्रुवारी २००७ रोजी त्यांनी राजस्थान उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश म्हणून पुन्हा पदभार स्वीकारला. १३ मे २००८ रोजी त्यांची [[पाटणा उच्च न्यायालय|पटना उच्च न्यायालयाचे]] मुख्य न्यायाधीश म्हणून पदोन्नती झाली. <ref name="RajHC">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://hcraj.nic.in/formerjbiodata/rmlodha.htm|title=Justice R. M. Lodha|publisher=Rajasthan High Court|access-date=30 April 2014}}</ref> लोढा यांची ११ एप्रिल रोजी [[पी. सदाशिवम]] यांच्यानंतर [[भारताचे सरन्यायाधीश]] म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आणि २७ एप्रिल २०१४ रोजी त्यांनी पदभार स्वीकारला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/justice-r-m-lodha-sworn-in-as-the-41st-chief-justice-of-india/|title=Justice R.M. Loadha sworn in as Chief Justice of India|date=27 April 2014|access-date=27 April 2014}}</ref> न्यायमूर्ती लोढा म्हणाले की, न्यायाधीशांच्या नियुक्तीमध्ये अधिक पारदर्शकता आणणे आणि ३३,०००,००० प्रकरणांचा अनुशेष कमी करण्यासाठी पावले उचलणे हे त्यांचे प्राधान्य असेल. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://indiatoday.intoday.in/story/indias-cji-designate-rm-lodha-bats-for-transparency-in-judiciary/1/356747.html|title=Lodha bats for transparency|work=India Today|access-date=17 July 2015}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} {{भारताचे सरन्यायाधीश}} {{DEFAULTSORT:लोढा, राजेन्द्रमल}} [[वर्ग:भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश]] [[वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म]] [[वर्ग:राजस्थान उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश]] [[वर्ग:मुंबई उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश]] [[वर्ग:पटणा उच्च न्यायालयाचे सरन्यायाधीश]] 5nlcfr6zq63tgtc27inx3k6iynwizn0 0 207589 2676161 2637230 2026-03-29T15:18:51Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676161 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चळवळ चरित्र | नाव = रमाबाई भीमराव आंबेडकर | चित्र = Ramabai Ambedkar - wife of Dr. Babasaheb Ambedkar.jpg | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = रमाबाई आंबेडकर | टोपणनाव = रमाई (''माता रमाबाई''),<br> रमा,<br> रामू (''बाबासाहेब रमाबाई यांना प्रेमाने 'रामू' म्हणत'') | जन्मदिनांक = [[फेब्रुवारी ७]], [[इ.स. १८९८]] | जन्मस्थान = वणंद गाव | मृत्युदिनांक ={{मृत्यू दिनांक आणि वय|1935|5|27|1898|2|7}} | मृत्युस्थान = राजगृह, [[दादर]], [[मुंबई]] | चळवळ = | संघटना = | पत्रकारिता लेखन = | पुरस्कार = | स्मारके = | धर्म = | प्रभाव = | प्रभावित = | वडील नाव = भिकू धुत्रे (वलंगकर) | आई नाव = रुक्मिणी | पती नाव = [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] | पत्नी नाव = | अपत्ये = [[यशवंत आंबेडकर]] | स्वाक्षरी चित्र = | तळटिपा = }} '''रमाबाई भीमराव आंबेडकर''' ([[७ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १८९८]] – [[२७ मे]], [[इ.स. १९३५]]) या [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांच्या पहिल्या पत्‍नी होत्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://buddhism4you.com/enlightment/ramabai-ambedkar |title=संग्रहित प्रत |access-date=2018-03-29 |archive-date=2018-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180329184356/http://buddhism4you.com/enlightment/ramabai-ambedkar |url-status=dead }}</ref> बाबासाहेब आंबेडकर यांचे अनुयायी त्यांना आईची उपमा देत '''रमाई''' संबोधतात. ==सुरुवातीचे जीवन== [[File:Rajagriha, Bombay, February 1934. (L to R) Yashwant, BR Ambedkar, Ramabai, Laxmibai, Mukundrao, and Tobby.jpg|thumb|right|300px|कुटुंबियांसोबत बाबासाहेब. डावीकडून – मुलगा यशवंत, रमाबाई, वहिणी लक्ष्मीबाई व बाबासाहेबांचा आवडता कुत्रा टॉब्बी.]] रमाबाई आंबेडकर यांचा जन्म एका गरीब कुटुंबात झाला होता. त्यांचे वडील भिकू धुत्रे (वलंगकर) व आई रुक्मिणी यांच्यासह रमाबाई दाभोळजवळील वंणदगावात नदीकाठी महारपुरा वस्तीमध्ये राहत. त्यांना ३ बहिणी व एक भाऊ (शंकर) होता. मोठी बहीण दापोलीत दिली होती. भिकू दाभोळ बंदरात माशांनी भरलेल्या टोपल्या बाजारापर्यं पोहचवत असे. त्यांना छातीचा त्रास होता. रमा लहान असतानाच त्यांच्या आई यांचे आजारपणाने निधन झाले. आईच्या जाण्याने कोवळ्या रमाच्या मनावर आघात झाला. धाकटी बहीण गौरा व भाऊ शंकर अजाण होते. काही दिवसात वडील भिकू यांचेही निधन झाले. पुढे वलंगकर काका व गोविंदपुरकर मामा मुलांना घेऊन मुंबईला भायखळा मार्केटच्या चाळीत रहायला गेले. ==विवाह== [[File:Dr. Babasaheb Ambedkar with wife Ramabai Ambedkar.jpg|thumb|right|250px|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर व रमाई]] सुभेदार [[रामजी आंबेडकर]] हे आपल्या भीमराव नामक मुलासाठी वधू पाहत होते. सुभेदारांना [[भायखळा]] मार्केटजवळ राहणाऱ्या वलंगकरांकडे लग्नाची मुलगी असल्याचे समजले. सुभेदारांना रमा पसंत पडली त्यांनी रमाच्या हाती साखरेची पुडी दिली. रमाई व भीमरावांचे लग्न भायखळ्याच्या भाजी मार्केटमध्ये [[इ.स. १९०६]] या वर्षी झाले. विवाहप्रसंगी बाबासाहेबांचे वय १४ वर्षे तर रमाईचे वय ९ वर्षे होते. त्यावेळी [[बालविवाह]]ाची प्रथा समाजात रूढ होती. लग्नात लग्न मंडप तसेच पंचपक्वान्नाच जेवण, झगमग रोशनाई नव्हती. अतिशय साध्या पद्धतीने हे लग्न पार पडले.<ref>"रमाई", लेखक - [[यशवंत मनोहर]]</ref> माता रमाई यांनी जीवनात फारच दुःख सहन करावे लागले. ==कष्टमय जीवन== इ.स. १९२३ साली बाबासाहेब लंडनला गेले होते, त्यावेळी रमाईची खूप वाताहत होत होती. ती दुष्काळाच्या आगीत होरपळत होती. बाबासाहेबांच्या कार्यकर्त्यांना रमाईचे हाल पहावले नाहीत. त्यांनी काही पैसे जमा केले. व ते पैसै रमाईला देऊ केले. तिने त्यांच्या भावनांचा आदर केला पण ते पैसे घेतले नाहीत. स्वाभिमानी पतीची ती स्वाभिमानी पत्‍नी जिद्दीने दुःखांशी अडचणींशी गरिबीशी भांडत होती. मृत्युसत्र दुःख, त्याग, समजूतदारपणा, कारुण्य, उदंड मानवता व प्रेरणास्थान म्हणजे रमाई. रमाईने अनेक मरणे पाहिली. प्रत्येक मरणाने तीही थोडी थोडी मेली. मरण म्हणजे काय कळत नव्हते त्या वयात आई वडिलांचा मृत्यू. इ.स. १९१३ साली रामजी सुभेदारांचा मृत्यू. इ.स. १९१४ ते १९१७ साली बाबासाहेब अमेरिकेला असताना रमेशचा मृ्त्यू. ऑगस्ट १९१७ मध्ये बाबांची सावत्र आई जिजाबाईचा मृत्यू. पाठोपाठ मुलगी इंदू, बाबांसाहेबांचा मोठा भाऊ आनंदराव व आनंदरावांचा मुलगा गंगाधरचा मृत्यू. इ.स. १९२१ बाबासाहेबांचा मुलगा बाळ गंगाधर, व इ.स. १९२६ मध्ये राजरत्‍नचा मृत्यू पाहिला. बाबासाहेबांच्या शिक्षणात व्यत्यय येऊ नये म्हणून त्यांना कळविले नाही. परदेशात जाऊन ज्ञानसाधना करणाऱ्या बाबासाहेबांना मात्र रमाईने कधी आपल्या दुःखाची झळ पोहचू दिली नाही. पती परदेशात शिक्षणासाठी गेले. रमाई एकट्या पडल्या.. घर चालवण्यासाठी तिने शेण गोवऱ्या.. सरपणासाठी वणवण फिरल्या. पोयबावाडीतून दादर माहीम पर्यंत जात असत बॅरिस्टराची पत्‍नी शेण वेचते म्हणून लोक नावे ठेवतील. म्हणून पहाटे सूर्योदयापूर्वी व रात्री ८.०० नंतर गोवऱ्या थापायला वरळीला जात असत. मुलांसाठी उपास करत असत. अस्पृश्यतेच्या अग्निदिव्यातून होरपळून निघालेले बाबासाहेब आता समाजाला अस्पृश्यतेच्या रोगातून मुक्त करण्यासाठी व त्यासाठी निष्णात डॉक्टर होण्यासाठी अपार कष्ट घेऊ लागले. अर्धपोटी उपाशी राहून १८-१८ तास अभ्‍यास करु लागले. त्याच वेळी रमाईने आपल्‍या निष्ठेने, त्यागाने आणि कष्टाने स्वतःच्या संसाराचा गाडा हाकलून बाबासाहेबांना ध्येय गाठण्यासाठी मदत केली. डॉ. बाबासाहेब परदेशातून शिक्षण घेऊन मुंबईला आले असता, त्यांच्या स्वागताला सर्व आंबेडकरी समाज मुंबई बंदरात आला. रमाईला नेसण्यासाठी चांगली साडी नव्हती म्हणून त्यांनी छत्रपती शाहू महाराजांनी बाबासाहेबांच्या सत्कारप्रसंगी दिलेला भरजरी फेटा नेसून बाबासाहेबांच्या स्वागतासाठी आल्या. ते बोटीतून उतरताच त्यांच्या जयजयकाराने बंदर दुमदुमून गेले. अनेकजण त्‍यांना भेटत होते, हस्तांदोलन करीत होते. पण रमाई मात्र लांब कोपऱ्यात उभी होती. डॉ. बाबासाहेबांची नजर त्यांच्या रामूवर गेली. ते जवळ गेले. त्यांनी विचारले, रामू तू लांब का उभी राहीलीस? रमाई म्‍हणाली, तुम्हाला भेटण्यासाठी सारा समाज आतूर झाला असताना मी तुम्हाला आधी भेटणे योग्य नाही. मी तर तूमची पत्नीच आहे. मी तुम्हांस कधीही भेटू शकते. ===बाबासाहेब आंबेडकरांच्या आठवणी=== रमाईंनी अठ्ठावीस वर्षे बाबासाहेब आंबेडकर यांना साथ दिली डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या अध्ययनात व्यत्यय येऊ नये म्हणून त्या राजगृहाच्या प्रवेशद्वारावर तासनतास बसून राहायच्या. बाबासाहेबांना कोणी भेटायला आल्यावार त्यांच्याशी तितक्याच अदबीने वागत, "साहेब पुस्तकाच्या कोंडाळ्यात आहेत, नंतर भेटा." असे म्हणत. आलेल्याची रवानगी करताना त्याचे नाव, गाव, कामाचे स्वरूप, पुन्हा कधी येणार आहात, हे सारे एका नोंदवहीत टिपण्यास सांगत. ==रमाबाई ते रमाआई== एकदा बाबासाहेब आणि रमाई दादरच्या राजगृह बंगल्यावर राहत होते. त्यावेळी एकदा अचानक बाबासाहेबांना परदेशी काही कामा निमित्त जायचे होते पण रमाईला एकटी घरामध्ये कसे राहायला ठेवायचे म्हणून बाबासाहेब धारवाडच्या त्यांच्या वराळे मित्राकडे रमाईला पाठवले व काही दिवस तिकडेच राहायला सांगितले. ते वराळे काका धारवाड मध्ये लहान मुलांचे वसतीगृह चालवत असत. त्या वसतीगृहाच्या आवारात अनेक लहान मुले खेळायला येत असत. एकदा अचानक दोन दिवस ते लहान मुले खेळायलाच आली नाही. म्हणून रमाई वराळे काका यांना विचारते दोन दिवस झाली ही मुले कुठे गेली आहेत खेळायला आवारात का आली नाही. त्यावेळी वराळे म्हणाले ती लहान मुले दोन दिवसा पासून उपाशी आहेत. कारण वसतीगृहाला जे अन्न धान्याचे अनुदान महिन्याला मिळायचे ते अजून मिळालेले नाही ते मिळायला अजून तीन दिवस लागतील. अजून तीन दिवस ही मुले उपाशीच राहणार आहेत. वराळे अगदी कंठ दाटून ते म्हणाले, त्यावेळी रमाई लगेच आपल्या खोली मध्ये जातात आणि रडत बसतात आणि कपाटातला सोन ठेवलेला डबा आणि आपल्या हातातील सोन्याच्या बांगड्या काढून वराळे यांच्याकडे देऊन म्हणाल्या तुम्ही ह्या बांगड्या आणि डबा ताबडतोब विकून किंवा गहान ठेवून ह्या आणि लहान मुलांसाठी खाण्याच्या वस्तू घेऊन या. मी अजून तीन दिवस ही लहान मुले उपाशी नाही पाहू शकत. त्यावेळी वराळे त्या बांगड्या आणि डबा घेऊन जातात आणि लहान मुलांसाठी जेवणाच्या वस्तू घेऊन येतात आणि लहान मुले त्यावेळी पोटभरून जेवण करतात. खूप आनंदी राहतात. हे पाहून रमाई खूप आनंदी होते.तिचा आनंद गगनात मावत नव्हता.मग त्यावेळी ही सगळी लहान मुले रमाबाई यांना "रमाआई" म्हणून बोलायला लागतात. आणि त्या क्षणा पासून रमाबाई ही माता रमाई झाली. आणि ती सगळ्यांची आई झाली. ख्यातनाम गायक "[[मिलिंद शिंदे]]" म्हणतात, "भुकेल्या मुलांची दशा पाहुनी, भुकेल्या मुलांची दशा पाहुनी, बांगड्या... सोन्याच्या रमान दिल्या काढुनी. धन्य रमाई | धन्य रमाई |" ==निर्वाण== रमाईची शरिर काबाड कष्टाने पोखरून गेल होते. रमाईचा आजार बळावला होता. इ.स. १९३५ च्या जानेवारी महिन्यापासून रमाईचा आजार वाढतच चालला होता. मे १९३५ला तर आजार खूपच विकोपाला गेला. बाबासाहेबांनी सर्व नामांकित डॉक्टरांना पाचारण केले. औषधोपचारही लागू होत नव्हता. एप्रिलच्या शेवटच्या आठवड्यापासून बाबासाहेब आजारी रमाईच्या जवळ बसून राहू लागले. आजारी रमाई त्यांच्याकडे एकटक बघत असत. बोलण्याचा प्रयत्‍न करीत असत; पण अंगात त्राण नसल्यामुळे त्या बोलू शकत नव्हत्या. त्यांना स्वतः बाबासाहेब औषध देत असत आणि कॉफी किंवा मोसंबीचा रस स्वतःच्या हाताने पाजण्याचा प्रयत्‍न करीत असत. बाबासाहेबांच्या आग्रहामुळे रमाई थोडी कॉफी किंवा मोसंबीचा रस पीत असत. त्यांचा आजार काही केल्या बरा झाला नाही. आणि बाबासाहेबांवर दुःखाचा फार मोठा आघात झाला. दादरच्या राजगृहासमोर लाखो लोक जमले होते. यशवंताबरोबर दीनांना पोरका करणारा दिवस उजाडला. २७ मे १९३५ रोजी सकाळी ९ वाजता रमाईची प्राण ज्योत मावळली. सर्व परिसर आकांतात बुडाला. कोट्यवधी रंजल्या गांजल्याची रमाई माता त्यांना अंतरली होती. दुपारी २ वाजता रमाईची प्रेतयात्रा वरळी स्मशानाकडे निघाली. ''आम्हा दुरावली मायेची सावुली. निर्वाण पावली आमची रमाई माऊली.'' पहाडासारखा महामानव बाबासाहेब ढसाढसा रडले. जवळ जवळ तीस वर्षांच्या संसारात प्रेमाने व धैर्याने भक्कम सोबत देणाऱ्या रमाबाई मध्येच अचानक सोबत सोडून न परतीच्या वाटेने कायमच्या दूर निघून गेल्या आणि बाबासाहेब आपल्या संसारात अगदी एकाकी झाले. ==थॉट्स ऑन पाकीस्तान== बाबासाहेब आंबेडकरांचे रमाबाईंवर निस्सीम प्रेम होते. तिचे कष्ट पाहून त्यांचे मन तुटायचे. त्यांनी आपल्या रामूला पाठवलेल्या पत्रात त्यांच्या या भावना प्रतिबिंबित व्हायच्या. ‘थॉट्स ऑन पाकिस्तान’ हा आपला ग्रंथ बाबासाहेबांनी आपल्या ‘प्रिय रामू’ला अर्पण केला. अर्पणपत्रिकेत बाबासाहेबांनी लिहिले आहे की, ‘‘तिच्या हृदयाचा चांगूलपणा, मनाची कुलीनता आणि शीलाच्या पावित्र्यासह तिचे शालीन मनोधैर्यनी माझ्याबरोबर दुःख सोसण्याची तिची तयारी अशा दिवसांत तिने मला दाखविली- जेव्हा मी नशिबाने लादलेला मित्रविरहित काळ चिंतेसह कंठीत होतो. या बिकट परिस्थितीत साथ देणाऱ्या रामूच्या आठवणींत कोरलेले हे प्रतीक...’’ आपल्या पत्नीबद्दलच्या भावना बाबासाहेबांच्या या अर्पणपत्रिकेतून व्यक्त झाल्या आहेत. == रमाईंवरील पुस्तके== * रमाई – [[यशवंत मनोहर]] * त्यागवंती रमामाऊली – नाना ढाकुलकर, विजय प्रकाशन (नागपूर), ४०३ पृष्ठे * प्रिय रामू - [[योगीराज बागूल]], ग्रंथाली प्रकाशन, पृष्ठे- २३०<ref>{{cite web | title=महापुरुषाची सावली | website=Loksatta | date=2017-12-03 | url=https://www.loksatta.com/lokrang/lekha/priya-ramu-book-by-yogiraj-bagul-1594849/ | language=mr | access-date=2025-11-13}}</ref> *"हिमालयाची सावली माता रमाई" ‎– बाबूराव वाघ <ref>{{cite web | title=पुस्तकाच्या प्रकाशन साेहळ्यात प्रा. ज. वि. पवार यांचे आवाहन‎: प्रत्येकाने डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकर‎ यांना चिकित्सकपणे वाचले पाहिजे‎ | website=Divya Marathi | date=2023-03-27 | url=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/jalgaon/news/everyone-dr-babasaheb-ambedkar-should-be-read-medically-131089655.html | language=mr | access-date=2025-11-13}}</ref> ==लोकप्रिय संस्कृतीत== रमाबाई आंबेडकरांच्या सन्मानार्थ अनेक गोष्टींना त्यांचे नाव दिले गेले आहे. ===शैक्षणिक संस्था=== * मातोश्री रमाबाई आंबेडकर हायस्कूल, छ.संभाजीनगर * रमाबाई आंबेडकर विद्यालय, सावली * माता रमाबाई आंबेडकर गर्ल्स हायस्कूल, गारगोटी, ता. भुदरगड, जि. कोल्हापूर (स्थापना १९९०) === चित्रपट === * ''' [[रमाई]]''' : हा इ.स. २०१९ मधील बाळ बरगाले दिग्दर्शित मराठी चित्रपट असून त्यात रमाबाईंच्या मुख्य भूमिकेत [[वीणा जामकर]] आहेत.<ref>http://m.lokmat.com/marathi-cinema/veena-jamkar-ramabai-ambedkar-ramai-film/</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.marathifilmdata.com/latestnews/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%A3%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%88%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%BF/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-02-03 |archive-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921134012/https://www.marathifilmdata.com/latestnews/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%A3%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%88%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%BF/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/actress-veena-jamkar-to-act-as-ramabai-ambedkar-in-ramai/articleshow/65011139.cms</ref> * '''[[रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई)]]''' * '''[[रमाबाई (चित्रपट)]]''' ===मालिका=== * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] – रमाबाई आंबेडकरांच्या भूमिकेत शिवानी रांगोळे<ref>https://www.loksatta.com/manoranjan-news/marathi-actress-going-to-play-a-role-of-ramabai-ambedkar-1896098/lite/</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[आंबेडकर कुटुंब]] * [[सविता आंबेडकर]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Ramabai Ambedkar|रमाबाई आंबेडकर}} {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} {{DEFAULTSORT:आंबेडकर, रमाबाई}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:आंबेडकर कुटुंब|रमाबाई]] [[वर्ग:इ.स. १८९८ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी महिला]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय महिला]] lxdgt7py2cnbucy4m272aopvyecy5dj 0 210495 2676170 1733528 2026-03-29T17:04:12Z KrushiN17 151196 2676170 wikitext text/x-wiki '''राष्ट्रपिता महात्मा गांधी राज्यस्तरीय व्यसनमुक्ती सेवा पुरस्कार''' हा व्यसनमुक्ती क्षेत्रात भरीव व उल्लेखनीय कामगीरीच्या गौरवार्थ व व्यसनमुक्ती प्रचार कार्य प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने शासनाच्या वतीने सामाजिक कार्यकर्ता, सामाजिक संस्था / [[ग्रामपंचायत]], तसेच लेखक / साहित्यिक / कवी / पत्रकार आणि किर्तनकार / प्रवचनकार यांना प्रदान करण्यात येतो. सन २०२४-२५चा राष्ट्रपिता महात्मा गांधी व्यसनमुक्ती सेवा पुरस्कार प्रख्यात साहित्यिक, विचारवंत [[एकनाथ पवार]] यांना प्रदान करण्यात आला. == हे ही पहा == *[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर समाज भूषण पुरस्कार]] *[[लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे पुरस्कार]] *[[संत रविदास पुरस्कार]] *[[कर्मवीर पद्मश्री दादासाहेब गायकवाड पुरस्कार]] *[[शाहू, फुले, आंबेडकर पुरस्कार]] *[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर सामाजिक न्याय प्राविण्य पुरस्कार]] *[[पुरस्कार]] *[[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] ==बाह्य दुवे == ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र सरकारचे पुरस्कार]] [[वर्ग:महात्मा गांधी यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी]] [[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]] cdl9p6x8w2wtlsw9m6iydcsux8j91kf 0 214976 2676162 2415172 2026-03-29T15:18:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676162 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई) | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०१० | भाषा = मराठी | इतर भाषा = हिंदी | देश = भारत | निर्मिती = साईनाथ चित्र | दिग्दर्शन = [[प्रकाश जाधव]] | कथा = सदाशिव चव्हाण | पटकथा = प्रकाश जाधव, अनिल बैदूंर | संवाद = राजू | संकलन = प्रकाश आ. जाधव, अनंत धर्माधिकारी | छाया = | कला = मधू कांबळे | गीते = डी. बी. सकपाळ, नितीन, निलेश | संगीत = देव चौहाण | ध्वनी = दिलीप सतिश | पार्श्वगायन = शकुंतला जाधव, विजय सरतापे, [[नंदेश उमप]], कोरस | नृत्यदिग्दर्शन = निमेश चौधरी | वेशभूषा = प्रदीप च. पेडणेकर | रंगभूषा = प्रदीप सि. पेडणेकर | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = [[निशा परुलेकर]], [[अनिल सूतार]], [[अनूया बाम]], [[अमेय पोतदार]], [[आर.जी. पवार]], [[कोमल आपके]], [[खूशी रावराणे]] | प्रदर्शन तारीख = ४ नोव्हेंबर २०१० | वितरक= | अवधी = | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = रमाईंच्या जीवनावरील पहिला चित्रपट | imdb_id = | amg_id = }} '''रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई)''' हा [[इ.स. २०१०]] मध्ये [[रमाबाई आंबेडकर]] यांच्या जीवनावर दिग्दर्शक प्रकाश आ. जाधव यांनी बनवलेला [[मराठी]] चित्रपट आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://marathi.webdunia.com/article/marathi-film-stars/%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%88-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80%E0%A4%A4-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%9F-110100100010_1.htm|title=रमाबाई आंबेडकरांवर मराठीत चित्रपट|last=वेबदुनिया|access-date=2018-05-09|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.marathifilmdata.com/chitrapat/ramabai-bhimrao-ambedkar-ramai/|title=रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई) - मराठी चित्रपट सूची|work=मराठी चित्रपट सूची|access-date=2018-05-09|language=en-US}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> रमाईंच्या जीवनावर बनवलेला हा पहिला चित्रपट आहे. हा चित्रपट हिंदी भाषेतही प्रदर्शित करण्यात आला आहे. रमाबाईची भूमिका अभिनेत्री [[निशा परुलेकर]] यांनी साकारली आहे. [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]ांबाबत सगळ्यांनाच ठाऊक आहे परंतु फक्त एक वेळचे जेवण घेऊन आणि शेणाच्या गोवऱ्या बनवून त्या विकून त्यातून आलेले पैसे बाबासाहेबांना लंडनला पाठवणाऱ्या रमाबाईंबद्दल जास्त लोकांना माहिती नाही. त्यांची ही महती जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत पोहोचावी म्हणून [[बॉलीवुड]]चे प्रख्यात संकलक [[प्रकाश जाधव]] यांनी संपूर्णपणे स्वतःच्या हिमतीवर रमाबाई भीमराव आंबेडकर (रमाई) हा चित्रपट तयार केला आहे. रमाबाई आंबेडकरांच्या जीवनावरील हा चित्रपट उत्कृष्ट व्हावा म्हणून याचे डॉल्बी रेकॉडिंग केले असून हा चित्रपट मद्रासला डॉल्बी सिस्टमसाठी पाठवला गेला आहे. == कलाकार == अनिल सूतार, अनूया बाम, अमेय पोतदार, आर.जी.पवार, कोमल आपके, खूशी रावराणे, गजानन रानडे, गणेश जेठे, जयंत यादव, दत्ता बोरकर, दत्ता रेडकर, दशरथ रागणकर, दशरथ हृतिसकर, दिपज्योती, नंदकूमार नेवालकर, निमेश चौधरी, निशा परूळेकर, नेत्रा पराडकर, परांजपे, पुजा जोशी, प्रथमेश प्रदीप, प्रदिप भरणकर, प्रभाकर मोरे, फडके गूरूजी, बालकलाकार: क्रिती शेरेगार, मनाली चक्रंदेव, मनोज टाकणे, महेश चव्हाण, महेश ठाकूर, मिलींद चक्रदेव, राधेया पंडीत, रोहित रोडे, विक्रांत उकार्डे, विमल घाटकर, विलास जाधव, शंकर मळेकर, शरयू, शैलेंद्र चव्हाण, संकेत पवार, सतिश मूळे, सदाशिव चव्हाण, संदेश उतेकर, सायली विलनकर, साहील कांबळे, सोनाली मूळे, स्नेहल विलनकर == गीते == चित्रपटातील गीते खालिलप्रमाणे आहेत:- # ) तुझ्या तू माझी माय माऊली, # ) पडती अक्षता डोईवरती, # ) हात कटेवर उभा विटेवर, # ) घालूनी पाणी तुळशीला रांगोळी काढते, # ) दारिद्रयाची झळ सोसते आज रमाऽ, # ) बॅरिस्टर बनूनी साहेब जेव्हा आले बंदरावरती # ) तुझ्या संग संसार थाटीला == हे सुद्धा पहा == * [[बाबासाहेब आंबेडकर#चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका व नाटके|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांवर बनवले गेलेले चित्रपट व दूरचित्रवाणी मालिका यांची सूची]] ([[सदस्यःSandesh9822/धूळपाटी/डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर#चित्रपट, मालिका आणि नाटके*|मूळ सूची]]) * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] * [[रमाबाई (चित्रपट)]] * [[रमाई]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://m.youtube.com/results?q=ambedkar+movies&sm=3 ''रमाबाई भीमराव आंबेडकर (रमाई)'' (मराठी चित्रपट)] * [https://m.youtube.com/results?q=ambedkar+movies&sm=3 ''रमाबाई भीमराव आंबेडकर (रमाई)'' (हिंदी चित्रपट)] {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} [[वर्ग:इ.स. २०१० मधील मराठी चित्रपट]] [[वर्ग:इ.स. २०१० मधील हिंदी चित्रपट]] [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधी चित्रपट]] eil4tpc5zlk4ct079rj6e5ol4yx4wge 0 215658 2676282 2150593 2026-03-30T09:31:37Z Dharmadhyaksha 28394 2676282 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''महासुंदरी देवी''' (१५ एप्रिल १९२२ - ४ जुलै २०१३; रांती, [[मधुबनी जिल्हा]], बिहार) या भारतीय लोककलाकार होत्या. या [[मधुबनी चित्रशैली|मधुबनी शैली]]मध्ये चित्रे काढायच्या. त्यांना २०११ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार]] मिळाला होता. महासुंदरी देवींना शालेय शिक्षण मिळाले नव्हते. त्या लहानपणीच आपल्या मावशीकडून मधुबनी चित्रकला शिकल्या. वयाच्या सुमारे पन्नासाव्या वर्षी त्यांनी ''[[पडदा पद्धत|परदा पद्धत]]'' झुगारून दिली व आपली चित्रकला पसरविण्यासाठी त्या देशभर फिरल्या. महासुंदरी देवींनी महिला हस्तशिल्प कलाकार औद्योगिकी सहकार समिती या सहकारी संस्थेची स्थापना केली व त्याद्वारे हस्तकला कारीगरांना रोजगार आणि संधी उपलब्ध करून दिल्या. यांची मोठी मुलगी मोती कर्ना ही सुद्धा मधुबनी चित्रकार आहे. [[वर्ग:मधुबनी चित्रकार]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] kuro22htstl1qkil4ef6mhtxpmgb8ou 2676283 2676282 2026-03-30T09:32:50Z Dharmadhyaksha 28394 +[[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]]; +[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार]]; ±[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]→[[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2676283 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''महासुंदरी देवी''' (१५ एप्रिल १९२२ - ४ जुलै २०१३; रांती, [[मधुबनी जिल्हा]], बिहार) या भारतीय लोककलाकार होत्या. या [[मधुबनी चित्रशैली|मधुबनी शैली]]मध्ये चित्रे काढायच्या. त्यांना २०११ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार]] मिळाला होता. महासुंदरी देवींना शालेय शिक्षण मिळाले नव्हते. त्या लहानपणीच आपल्या मावशीकडून मधुबनी चित्रकला शिकल्या. वयाच्या सुमारे पन्नासाव्या वर्षी त्यांनी ''[[पडदा पद्धत|परदा पद्धत]]'' झुगारून दिली व आपली चित्रकला पसरविण्यासाठी त्या देशभर फिरल्या. महासुंदरी देवींनी महिला हस्तशिल्प कलाकार औद्योगिकी सहकार समिती या सहकारी संस्थेची स्थापना केली व त्याद्वारे हस्तकला कारीगरांना रोजगार आणि संधी उपलब्ध करून दिल्या. यांची मोठी मुलगी मोती कर्ना ही सुद्धा मधुबनी चित्रकार आहे. [[वर्ग:मधुबनी चित्रकार]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार]] 4avaiicz2rpfujw02cltmxnrw417thu 0 215674 2676156 2399551 2026-03-29T14:39:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676156 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. बी.आर. आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. आंबेडकर (चित्रपट)}} {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = युगपुरुष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर | छायाचित्र = Movie poster yugpurush dr babasaheb ambedkar 1993.jpg | चित्र रुंदी = 220px | चित्र शीर्षक = चित्रपट पोस्टर | निर्मिती वर्ष = १९९३ | भाषा = मराठी | इतर भाषा = | देश = भारत | निर्मिती = श्री मुंबादेवी चित्र, मुंबई | दिग्दर्शन = शशिकांत नलावडे | कथा = धनंजय कीर लिखित चरित्र ग्रंथ व इतर ग्रंथ आधार | पटकथा = शशिकांत नलावडे | संवाद = शशिकांत नलावडे | संकलन = गिरीश ओक | छाया = गिरीश कर्वे | कला = मनोहर आचरेकर | गीते = १) खरा तो एकची धर्म जगाला प्रेम अर्पावे, २) एकलेच गाणे तुला एकलेच गाणे, ३) जय भीमा, शुभंकरा तुज कोटी कोटी प्रणाम, ४) दु:खांत जीवनी या आनंद शुद्ध त्याला | संगीत = दत्ता डावजेकर | ध्वनी = गणपत गावडे | पार्श्वगायन = शाहिर साबळे, अनिरुद्ध जोशी, राजेंद्र पै | नृत्यदिग्दर्शन = | वेशभूषा = शाहीर सोनावणे | रंगभूषा = कांता राणे | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = अनंत वर्तक, अशोक घरत, अस्मिता घरत | प्रदर्शन तारीख = [[जुलै १८|१८ जुलै]] [[इ.स. १९९३|१९९३]] | वितरक= | अवधी = १३५ मिनिटे | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = | imdb_id = | amg_id = }} '''युगपुरुष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर''' हा [[इ.स. १९९३]] मधील शशिकांत नलावडे दिग्दर्शित [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cinestaan.com/movies/yugpurush-dr-babasaheb-ambedkar-19901|title=Yugpurush Dr. Babasaheb Ambedkar (1993) - Review, Star Cast, News, Photos {{!}} Cinestaan|website=Cinestaan|access-date=2018-05-09|archive-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623225009/https://www.cinestaan.com/movies/yugpurush-dr-babasaheb-ambedkar-19901|url-status=dead}}</ref> हा जीवनचरित्रपर चित्रपट असून [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांच्या जीवनावर तो बनवलेला आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.marathifilmdata.com/chitrapat/yugapurush-dr-babasaheb-aambedakar/|title=युगपुरुष डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर - मराठी चित्रपट सूची|work=मराठी चित्रपट सूची|access-date=2018-05-09|language=en-US|archive-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623222356/http://www.marathifilmdata.com/chitrapat/yugapurush-dr-babasaheb-aambedakar/|url-status=dead}}</ref> ==कलाकार== अनंत वर्तक, अशोक घरत, अस्मिता घरत, उपेंद्र दाते, चित्रा कोप्पीकर, जगन्नाथ कांदळगांवकर, दशरथ पाटोळे, दाजी भाटवडेकर, दिव्यकांत मस्तकार, देवेन पराडकर, धनसिंग यादव, नारायण दुलाके, प्रकाश घांग्रेकर, प्रेमलता मस्कर, यशवंत सात्विक, रत्नाकर जांबुर्गेकर, वसंत इंगळे, विलास भणगे, श्याम पोंक्षे, सदाशिव चव्हाण, सप्तक यरवळ, सीमा पोंक्षे., सुनीता कबरे, सुरेश भिवंडकर ==गीते == # खरा तो एकची धर्म जगाला प्रेम अर्पावे # एकलेच गाणे तुला एकलेच गाणे # जय भीमा, शुभंकरा तुज कोटी कोटी प्रणाम # दुःखांत जीवनी या आनंद शुद्ध त्याला == हे सुद्धा पहा == * [[बाबासाहेब आंबेडकर#चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका व नाटके|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांवर बनवले गेलेले चित्रपट व दूरचित्रवाणी मालिका यांची सूची]] ([[सदस्यःSandesh9822/धूळपाटी/डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर#चित्रपट, मालिका आणि नाटके*|मूळ सूची]]) * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == [https://m.youtube.com/watch?v=9gqwORuDPfg युगपुरूष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (व्हिडिओ)] {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मराठी चित्रपट]]‎ [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधी चित्रपट]] ‎ hiybwvk7bis5dhvleedzc7hrgdycnsr 0 221335 2676159 2569356 2026-03-29T15:18:05Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676159 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = रत्नाप्पा भरमाप्पा कुंभार | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = | पद = | कार्यकाळ_आरंभ = [[इ.स. १९५२]] | कार्यकाळ_समाप्ती = [[इ.स. १९५७]] | राष्ट्रपती = | मागील = - | पुढील = | मतदारसंघ = [[इचलकरंजी लोकसभा मतदारसंघ]] | जन्मदिनांक = [[सप्टेंबर १५]], [[इ.स. १९०९]] | जन्मस्थान = [[निमशिरगाव]], [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्युदिनांक = [[डिसेंबर २३]], [[इ.स. १९९८]] | मृत्युस्थान = [[इचलकरंजी]] | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | इतरपक्ष = [[संस्थान प्रजा परिषद]] | नाते = | पत्नी = पार्वती | civil partner = | अपत्ये = ३ मुली | निवास = [[इचलकरंजी]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = [[इ.स. १९५२]] | कार्यकाळ_समाप्ती1 = [[इ.स. १९५७]] | मागील1 = | पुढील1 = | मतदारसंघ1 = शिरोळ विधानसभा मतदारसंघ | कार्यकाळ_आरंभ2 = [[इ.स. १९६२]] | कार्यकाळ_समाप्ती2 = [[इ.स. १९६७]] | मतदारसंघ2 = शिरोळ विधानसभा मतदारसंघ | मागील2 = | पुढील2 = | कार्यकाळ_आरंभ3 = | कार्यकाळ_समाप्ती3 = | मागील3 = | पुढील3 = | मतदारसंघ3 = शिरोळ विधानसभा मतदारसंघ | कार्यकाळ_आरंभ4 = | कार्यकाळ_समाप्ती4 = | मागील4 = | पुढील4 = | मतदारसंघ4 = [[शिरोळ विधानसभा मतदारसंघ]] | कार्यकाळ_आरंभ5 = | कार्यकाळ_समाप्ती5 = | मागील5 = | पुढील5 = | मतदारसंघ5 = [[शिरोळ विधानसभा मतदारसंघ]] | कार्यकाळ_आरंभ6 = | कार्यकाळ_समाप्ती6 = | मागील6 = | पुढील6 = | मतदारसंघ6 = | पद7= | कार्यकाळ_आरंभ7 = | कार्यकाळ_समाप्ती7 = | मागील7 = | पुढील7 = | मतदारसंघ7 = | व्यवसाय = | धर्म = [[हिंदू धर्म]] , ([[लिंगायत]]) | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''डाॅ. रत्नाप्पा भरमाप्पा कुंभार''' हे [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत]] अग्रेसर असलेले [[इचलकरंजी]]तील स्वातंत्र्यसैनिक होते. स्वातंत्र्यानंतर डेक्कन स्टेटमधील २१ संस्थाने त्यांच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या चळवळीमुळेच भारतीय संघराज्यात विलीन झाली. ते भारताच्या घटना मसूदा समितीचे सदस्य व [[भारताचे संविधान|घटनेच्या]] अंतिम मसुद्यावर स्वाक्षरी करणाऱ्या व्यक्तींपैकी एक होते. ते पहिल्या [[संसद सदस्य|लोकसभेचे खासदार]], तसेच [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभेत]] ६ वेळा निवडून गेलेले [[आमदार]] व [[महाराष्ट्र सरकार]]मधील अन्न व नागरी पुरवठा मंत्री होते. ते देशभक्त रत्नाप्पा कुंभार नावाने परिचित होते. १९८५ साली त्यांना त्यांच्या सामाजिक कार्यासाठी [[पद्मश्री पुरस्कार]]ाने सन्मानित करण्यात आले. १९८५ साली [[सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ]]ाने त्यांना सन्माननीय डी.लिट् पदवी दिली.<ref name="Men who Matter in India">{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = Trilochan | आडनाव = Singh | title = Personalities: A Comprehensive and Authentic Biographical Dictionary of Men who Matter in India. [Northen India and Parliament] | भाषा = इंग्रजी | प्रकाशक = Arunam & Sheel | वर्ष = १९५२ | आयएसबीएन = | दुवा = https://books.google.co.in/books?id=Y40MAAAAYAAJ&pg=PA78&dq=रत्नाप्पा+कुंभार&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi7ks2dnaLYAhUIM48KHVqrA48Q6AEIKDAA#v=onepage&q=रत्नाप्पा%20कुंभार&f=false | संदर्भ = Men who Matter in India | अ‍ॅक्सेसदिनांक = ११ जानेवारी २०१८ }}</ref><ref> {{स्रोत बातमी | दुवा = http://specials.rediff.com/news/1998/dec/23kum.htm | title = Freedom fighter Ratnappa Kumbhar dead | भाषा = इंग्रजी }}</ref><ref name="कोल्हापुरातील लिंगायत नेते"> {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = | आडनाव = | लेखक = Karadage, A K | सहलेखक = Guide: Khane, B D | title = Lingayat community in Kolhapur district a socio-economic study (1949-1990) | मालिका = | प्रकरण = EMINENT LEADERS OF LINGAYATA COMMUNITY IN KOLHAPUR DISTRICT | भाषा = इंग्रजी | संपादक = | प्रकाशक = Shivaji University | आवृत्ती = | दिनांक = | महिना = | वर्ष = १९९६ | फॉरमॅट = | अन्य = | पृष्ठ = | पृष्ठे = | आयएसबीएन = | दुवा = http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/137966/10/10_chapter%205.pdf | संदर्भ = EMINENT LEADERS OF LINGAYATA COMMUNITY IN KOLHAPUR DISTRICT | अ‍ॅक्सेसदिनांक = ११ जानेवारी २०१८ | अवतरण = }}</ref> == प्रारंभी जीवन == रत्नाप्पांचा जन्म १५ सप्टेंबर १९०९ रोजी कोल्हापूर जिल्ह्यातील [[निमशिरगाव]] या खेडेगावात कुंभार काम करणाऱ्या शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील भरमाप्पा व आई गंगूबाई होय. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण त्यांच्या गावातच झाले. माध्यमिक शिक्षण [[हातकणंगले]] या तालुक्याच्या गावी झाल्यावर १९२८ साली ते मॅट्रिकची परीक्षा उत्तीर्ण झाले व पुढील शिक्षणासाठी ते कोल्हापुरातील राजाराम महाविद्यालयात गेले. कोल्हापूरच्या राजर्षी [[चौथा शाहू|शाहू महाराजांनी]] कोल्हापुरात ज्ञानार्जनासाठी येणाऱ्या विद्यार्थांच्यासाठी स्थापन केलेल्या वीरशैव वसतीगृहात राहून त्यांनी १९३३ साली बी.ए.ची पदवी संपादन केली. कायद्याच्या अभ्यासासाठी त्यांनी एल्.एल्.बीच्या पहिल्या वर्गात प्रवेशही घेतला. मुलगा चांगले शिकत असलेले पाहून त्या काळच्या चालीरीतीप्रमाणे वडिलांनी रत्नाप्पांचे लग्न ठरविले व [[मिरज तालुका|मिरज]] तालुक्यातील गुंडेवाडी गावातील पार्वतीबाई यांच्याशी १९३४ साली रत्नाप्पांचा विवाह झाला. == भारतीय स्वातंत्र्य चळवळ == त्या काळात जोमात असलेल्या [[मिठाचा सत्याग्रह|मिठाच्या सत्याग्रहामुळे]] भारतातील राजकीय वातावरण तापले होते. रत्नाप्पा एल्.एल्.बीच्या पहिल्या वर्गात असताना १९३४ साली, कोल्हापुरात माधवराव बागल हे शेती व शेतीमालाचे ब्रिटिशांकडुन होणारे शोषण व लूट या विषयांवर सभांमधून बोलत असत. रयतेच्या सत्यस्थितीचे बागल करीत असलेल्या विश्लेषणाने रत्नाप्पा त्यांच्याकडे आकर्षित झाले व कायद्याचा अभ्यासक्रम अर्धवट सोडून ते बागलांचे सहकारी बनले. २५ डिसेंबर १९३८ रोजी कोल्हापुरात शेत-सारा कमी करण्याच्या मागणीसाठी [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूरच्या संस्थाना]] विरुद्ध मोर्चा निघाला. त्याकाळी अस्तित्वात असलेल्या [[संस्थानांचे विलीनीकरण|स्थानिक संस्थानांचे राज्यांत विलीनीकरण]] करण्याच्या मागणीसाठी करण्यात येणाऱ्या आंदोलनांमध्ये रत्नाप्पा आघाडीवर होते. ६ जून १९३९ रोजी जयसिंगपूर गावातील श्रीराम ऑईल मिल मध्ये प्रजा परिषद स्थापनेसाठी बैठक बोलावण्यात आली. [[माधवराव बागल]], रत्नाप्पा, [[दिनाकर देसाई]]ंसह अंदाजे दोन हजार लोक उपस्थित होते. बैठकीचे फलस्वरूप [[संस्थान प्रजा परिषद]] या नावाचा राजकीय पक्ष स्थापन झाला व ते [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|स्वातंत्र्य चळवळीत]] सामील झाले. हा पक्ष ऑल इंडिया स्टेट पीपल्स कॉग्रेसशी संलग्न होता. ८ जुलै १९३९ रोजी त्यांना अटक झाली व दंडाची आणि कैदेची शिक्षा ठोठावली गेली. कुंभार, बागल, देसाई व इतरांना [[कोल्हापूर]]च्या तुरुंगात कैदेत ठेवून शिवाय त्यांना दंड ही करण्यात आला. काही दिवसांनी सुटल्यावर रत्नाप्पा लगेच कॉग्रेसच्या अधिवेशनात सामील होण्याकरता [[मुंबई]]ला गेले. याच अधिवेशनात ''[[चले जाव आंदोलन|चले जाव]]''चा नारा दिला गेला. ब्रिटिश सरकारने कॉग्रेसच्या नेत्यांची धरपकड सुरू केली. रत्नाप्पा रातोरात भूमिगत झाले व त्यांनी इंग्रज सरकारविरोधात लढाई सुरू ठेवली. सुरुवातीला भूमिगत झाल्यावर त्यांनी त्यांची कचेरी [[मिरज]]े जवळ्च्या मालगाव जवळ असलेल्या [[दंडोबाचा डोंगर|दंडोबाच्या डोंगरावर]] असलेल्या बाबंण्णा धुळी यांच्या मळ्यात केली होती. तेथे त्यांना मदत करण्यासाठी कॉग्रेड एस. पी. पाटील सामील झाले. भूमिगत झालेले कार्यकर्ते गावातील चावड्या जाळणे, रेल्वे स्टेशन्स जाळणे, टेलिफोनच्या तारा तोडणे, दारूचे गुत्ते जाळणे आदी घातपाती कारवाया करत, रत्नाप्पांनी या भूमिगत कार्यकर्त्यांमधे एकसूत्रीपणा आणला. या भूमिगत चळवळीची सर्व आखणी आणि कर्यक्रम रत्नाप्पा या दंडोबाच्या डोंगरावरच्या कचेरीत ठरवत असत. त्या नंतर रत्नाप्पांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक घातपाती कार्यवाया झाल्या.<ref>[ रत्नाप्पांच्या ८५ व्या वाढदिनाप्रित्यर्थ ' रुद्रवाणी ' या पाक्षिकात त्यांचे नंतरच्या काळातील राजकीय विरोधक व इचलकरंजीचे माजी आमदार कॉग्रेड एस. पी. पाटील यांनी लिहीलेला लेख]-ऑक्टोबर १९९४.</ref> पुढे या चळवळीच्या कामासाठी पैशाची चणचण जाणवू लागली. [[मिरज]]ेजवळील मालगावात काही मोजक्या क्रांतिकारकांची रत्नाप्पांच्या अध्यक्षतेखाली २० डिसेंबर १९४३ च्या सुमारास ३ दिवासांची गुप्त बैठक झाली व यात [[बार्शी]] रेल्वेतून जाणारे इंग्रजांचे टपाल लुटण्याचा बेत त्यांनी आखला गेला.<ref>[https://books.google.co.in/books?id=q6FHAAAAMAAJ&dq=ratnappa+kumbhar+meeting+at+satara&focus=searchwithinvolume&q=ratnappa+kumbhar The parallel government of Satara: a phase of the Quit India movement ] , पान - १०३ - Shinde A. B. - Allied Publishers, 1990, ISBN - 8170231388, 9788170231387</ref> चनगोंडा पाटील, काका देसाई, कुंडल देसाई, आय.ए. पाटील, व्यंकटेश देशपांडे, हरिबा बेनाडे, दत्तोबा ताबंट, ईश्वरा गोधडे, शंकरराव माने या क्रांतिकारी युवकांनी रत्नाप्पांच्या नेतृत्वाखाली २९ डिसेंबर १९४३ रोजी बार्शी येथे टपालाच्या डब्यावर हल्ला केला. ड्रायव्हर, फायरमन व गार्ड यांना पकडून त्यांना दोन ते तीन [[मैल]] लांब सोडून देण्यात आले. टपालाच्या पिशव्या व थैल्या ताब्यात घेऊन सर्वजण पसार झाले.<ref>[https://maharashtratimes.indiatimes.com//maharashtra/kolhapur-western-maharashtra-news/kolhapur/kolhapur-freedom-fighter/articleshow/60063882.cms करू या स्मरण स्वातंत्र्यलढ्याचे]{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Maharashtra Times - Updated: Aug 15, 2017</ref> या लुटीत अनेक मौल्यवान वस्तुंबरोबरच एका शाळेच्या हिंदी परीक्षेच्या सर्टिफिकेट्सचा पुडका होता. तो पुडका कार्यकर्त्यांनी पोष्टाने त्या शाळेला परत पाठवला. पुढे काही मोजक्या साथीदारांना सोबत घेऊन रत्नाप्पांनी [[जेजुरी]] येथील [[खंडोबा]]च्या मंदिरातील [[जामदारखाना]] लुटण्याचा बेत आखला. २७ जुलै १९४४ रोजीच्या रात्री शंकरराव माने, डॉ.माधवराव कुलकर्णी, दत्तोबा तांबट, शाम पटवर्धन, य. म. कुलकर्णी, शि. पी. पाटील, इब्राहीम नदाफ निवडक सहकारी क्रांतिकारी युवकांच्या साथीने रत्नाप्पांनी जेजुरी देवस्थानावर दरोडा घातला. तेथील सेवेकरी गाढ झोपेत असताना त्यांच्यावर हल्ल्ला करून त्यांना मारहाण केली व पुजाऱ्याकडून मंदिरातील [[जामदारखाना|जामदारखान्यातील]] तिजोरीच्या किल्ल्या घेऊन खजिना उघडला. तिजोरीत [[इंदूर संस्थान|इंदूरचे होळकर]] , [[ग्वाल्हेर संस्थान|ग्वाल्हेरचे शिंदे]] आणि [[पेशवे|पुण्याचे पेशवे]] व इतर धनिकांनी [[खंडोबा]]ला दिलेल्या [[सोने|सोन्याच्या]], [[रत्‍ने|रत्नांच्या कुड्या]], [[माणिक|माणिकाचे खडे]], पानड्या, लाकड्या(?), कंठी, [[मोती|मोत्याचे तुरे]], कंबरेचे छल्ले, [[शिरपेच]], देवाचे मुखवटे, जडजवाहीर, सोन्याच्या मूर्ती असे [[कोटी|कोट्यवधी]] रुपये किमतीचे दागिने होते ते घेऊन हे सर्वजण पळून गेले.<ref>[https://www.loksatta.com/vishesha-news/maharashtra-temple-robbery-1210711//lite/<nowiki>. आठवणीतील गोष्ट : असे हे देवस्थानी दरोडे -- सुहास सोनावणे, लोकसत्त्ता March 3, 2016.</nowiki>]</ref> पोलिसांनी या दरोड्याचा तपास लावला व रत्नाप्पा कुंभार सोडून बाकीच्या सर्व आरोपींना पकडण्यात पोलीस यशस्वी झाले. १९४५ सालच्या जानेवारीत [[पुणे]] कोर्टात १३ आरोपींवर खटला भरण्यात आला. [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश सरकारने]] रत्नाप्पांबद्दल माहिती देणाऱ्या अथवा त्यांना अटक करण्यात मदत करणाऱ्यांसाठी २०,००० [[भारतीय रुपया|रुपयांचे]] बक्षीस जाहीर केले तरीसुद्धा ते काही सापडले नाहीत. पुढील ६ वर्षे ते अज्ञातवासातच होते. त्यांनी सहकारी क्रांतिकारकांच्या सोबतीने लुटलेल्या पैशाचा वापर भूमिगत चळवळीच्या कामासाठी अत्यंत योग्य रितीने केला.<ref>[http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:8451UTgZLp0J:aarf.asia/download.php%3Ffilename%3D../current/2017/Oct/kCjKDXdQqbm73cn.pdf%26new%3DPAPER1IRJHRSSOCT2017.pdf+&cd=1&hl=en&ct=clnk&gl=in&client=safari INDIAN REVOLUTION AND CONTEMPORARYPARALLEL GOVERNMENT] by Dr. Littan Sarkar, International Research Journal of Human Resources and Social Sciences ISSN(O): (2349-4085) ISSN(P): (2394-4218)</ref> १९४७ साली त्यांचे वडील भरमाप्पा यांचे निधन झाले, ब्रिटिश पोलिसांनी त्यांच्या घरावर त्यांना पकडण्यासाठी पहारा ठेवला होता पर्ंतु रत्नाप्पांनी वेशांतर करून वडिलांचे अंत्यदर्शन घेतले व ते त्याही वेळेस ही पोलिसांच्या हाती लागले नाहीत.<ref>कोल्हापूर महानगर पालिकेने रत्नाप्पांना दिलेले मानपत्र</ref> [[स्वातंत्र्य दिन (भारत)|१९४७ साली स्वातंत्र्य]] मिळाल्यावर एके दिवशी अचानक ते [[कोल्हापूर|कोल्हापुरात]] अवतरले. == संस्थाने विलीनीकरणाची चळवळ == १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी ब्रिटिशांनी भारत देशातील ५६५ संस्थानातील राजेशाही अबाधित ठेवून भारताला स्वातंत्र्य देण्याची घोषणा केली होती. यामुळे सर्वंकष स्वातंत्र्य प्राप्तीचे स्वप्न अपुरे रहाण्याचा धोका निर्माण झाला होता. सरदार वल्लभभाईंसोबत रत्नाप्पा ही या चळवळीत सामील झाले. रत्नाप्पा कुंभारांनी स्थानिक संस्थानांना आपाआपली [[संस्थानांचे विलीनीकरण|संस्थाने खालसा]] करण्याचे आवाहन केले. [[कोल्हापूर]] [[अक्कलकोट]], [[सावंतवाडी]], [[जंजिरा]], [[मुधोळ संस्थान|मुधोळ]] व [[जत]]सह अनेक संस्थानांनी विलीनीकरणास नकार दिला होता. '''अक्कलकोट संस्थान''' प्रजा परिषदेने [[अक्कलकोट]] संस्थानाचे विजयसिंगराव राजे सरकारांना भारतात सामील होण्यासाठीच्या अनेक वेळा विनंत्या केल्या होत्या. पर्ंतु संस्थानिक त्यास अनुकूल नव्हते. शेवटी रत्नाप्पांनी आरपारच्या लढाईला हात घातला व आपला विश्वासू सहकारी गोपाळ बकरे यांना सत्याग्रहाच्या तयारीसाठी अक्कलकोटला पुढे धाडले. २५ डिसेंबर १९४७ रोजी रत्नाप्पांनी राज्य प्रजा परिषदेची बैठक बोलावून त्यात अक्कलकोटच्या स्वातंत्र्यासाठी सत्याग्रह करण्याचा ठराव मंजूर करून घेतला. दुसरे दिवशी सत्याग्रहाचा आराखडा तयार करून त्यांनी कामे वाटून दिली. १ जानेवारी १९४८ रोजी अक्कलकोटला [[सत्याग्रह]] सुरू करत असल्याची माहिती देण्यासाठी मुंबई व दिल्लीला तारा करून कळवले. १ जानेवारीच्या पहाटे अंदाजे १ हजार लोकांची प्रभात फेरी सुरू झाली व दुपारी १२ वाजता लक्ष्मी मार्केटवर [[भारताचा ध्वज|तिरंगा]] ध्वज लावण्यात आला. त्याच दिवशी रात्री रत्नाप्पांचे भाषण झाले. २ जानेवारीला सत्याग्रहींनी शेंगदाण्याच्या निर्यातीस अक्कलकोट संस्थानाने घातलेली बंदी मोडली व लहान लहान पिशव्यातून शेंगदाणे सोलापूरला निर्यात केले. ३ जानेवारीला आंदोलन चिघळले व अशांतता, मारहाण व जाळपोळ सुरू झाली. सत्याग्रहींनी [[तहसीलदार|मामलेदार]] कचेरीवर तिरंगा फडकवला व राजवाड्यावर दगडफेक केली. संस्थानच्या समर्थकांनी पण रत्नाप्पा कुंभार ज्या ठिकाणी मुक्कामास होते ती कचेरी जाळली व त्यांची गाडी जाळण्याचा प्रयत्न केला. त्याच दिवशी दुपारी [[संचारबंदी]] जाहीर झाली. अक्कलकोट संस्थानाचे विजयसिंगराव राजे सरकारांनी सोलापूरच्या जिल्हाआधिकाऱ्यांकडे संरक्षण मागितले. भारतात विलिन होण्याच्या शर्तेवर संरक्षण देण्याचे जिल्हाधिकाऱ्यांनी कळवले. वाटाघाटी झाल्या व ५ जानेवारीला संस्थानिकांनी भारतात खालसा होण्यास थोडी अनुकुलता दाखवली. ८ जानेवारीला सोलापूरच्या लोखंड गल्लीत रत्नाप्पांसह त्यांचे सहकारी गोपाळ बकरे, वकील भाऊसाहेब बिरजे, शांबदे, रहीम अत्तारांसह इतर सत्याग्रहींचा सत्कार झाला. १६ जानेवारीला रत्नाप्पांनी [[वल्लभभाई पटेल|सरदार वल्लभभाई पटेलांना]] लिहिलेल्या पत्रात अक्कलकोट मधील परिस्थितीचा आढावा कळवला व कायदा व सुव्यवस्था चांगली नसल्याचे सांगून भारतीय यंत्रणेने ताबडतोब हस्तक्षेप करण्याचे आवाहन केले.<ref>[https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.110526/2015.110526.Sardar-Patels-Correspondence-Vol-7_djvu.txt A NOTE ON THE POLITICAL SITUATION IN THE DECCAN STATES SUBMITTED TO SARDAR VALLABHBHAI PATEL ] by Ratanappa Kumbhar ,President, Deccan States Regional Council. Dt:16 January 1948</ref> या सत्याग्रहचा परिणाम अक्कलकोट संस्थान ८ मार्च १९४८ साली भारताच्या [[मुंबई इलाखा|मुंबई प्रांतात]] सामील झाले व अक्कलकोट हे सोलापूर जिल्ह्याचा एक तालुका बनले.<ref>अक्कलकोट संस्थानातील स्वातंत्र्य चळवळ, PDF</ref><ref>मराठी विश्वकोश : खंड १ पान - ९१</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=pzZuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=kumbhar Freedom movement in princely states of Maharashtra], Arun Bhosale, Ashok S. Chousalkar, Lakshminarayana Tarodi, Shivaji - University Shivaji University, 2001 - History] पान २३१</ref> ; '''सावंतवाडी संस्थान''' [[महात्मा गांधी]]ंची ३० जानेवारी १९४८ला हत्या झाली. देशभरात निषेधाची लाट पसरली होती. कोल्हापूर सह काही संस्थानांत जातीय हिंसाचार वाढला होता त्यातच [[सावंतवाडी संस्थान|सावंतवाडीला]] १४ फेब्रूवारी १९४८ रोजी रत्नाप्पांच्या अध्यक्षतेखाली प्रजापरिषदेचे तिसरे आधिवेशनस सुरुवात झाली. सावंतवाडीत त्या आधी प्रजा परिषदेने विलीनीकरणासाठी अनेक अंदोलने केली होती. रत्नाप्पांनी आपल्या भाषणात विलीनीकरणाच्या प्रश्नावर जोर देत लठा आधीक तीव्र करण्याचे संकेत दिले व अधिक विलंब न लावता, भारतात विलीन होण्यास सावंतवाडी संस्थानाच्या राजेसाहेबांना विनंती करण्याचा व तसे न झाल्यास [[प्रतिसरकार]] स्थापन करण्या संमंधिचा ठराव करून मंजुर केला. २१ जानेवारी पर्यत वाट पाहुन २२ तारखेला जाहीर पत्रके वाटुन अंदोलन करण्यात आले. २३ जानेवारीला संस्थानाच्या सर्व आधिकाऱ्यांना [[कुडाळ]]ला कैदेत ठेवुन संस्थानात दंगल करण्यात आली. परिस्थीती हाताबाहेर जात आसल्याचे पाहून शिवराम राजे साहेबांनी विलीनीकरणास तयार असल्याची घोषणा केली.<ref>http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/146850/6/06_chapter%203.pdf</ref> ; '''कोल्हापूर संस्थान''' ब्रिटिश राजवटीच्या अंतानंतर झालेला काँग्रेसचा वाढता प्रभाव पहाता [[कोल्हापूर संस्थान]]ाने सर्व समावेशक सरकार स्थापन करण्याची भूमिका घेतली व रत्नाप्पांना या सरकारात पद देऊ केले. परंतु संस्थाने भारतात पूर्णपणे विलीन करण्याच्या भूमिकेवर रत्न्नाप्पा हे ठाम होते. त्यांनी या पदाचा राजीनामा दिला.<ref>[https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=pzZuAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=kumbhar Freedom movement in princely states of Maharashtra], Arun Bhosale, Ashok S. Chousalkar, Lakshminarayana Tarodi, Shivaji - University Shivaji University, 2001 - History - 238 pages</ref> नंतर त्यांना डेक्कन रीजनल काउन्सिलचे अध्यक्ष करण्यात आले व त्यांच्या मार्गदर्शानाखाली पश्चिम महाराष्ट्रातील सगळी संस्थाने भारतात विलीन झाली. == राजकीय कारकीर्द == रत्नाप्पांचा काँग्रेसच्या राष्ट्रीय कार्यकारिणीत समावेश करण्यात आला. ते कोल्हापूर जिल्हा काँग्रेसचे अध्यक्षही झाले, १९५० साली त्यांची [[लोकसभा]] सदस्य पदी नियुक्ती झाली. ते [[भारताचे संविधान|भारतीय राज्यघटनेची]] रचना करण्यासाठी स्थापन केलेल्या घटनासमितीचे सदस्य बनले. ते [[भारताचे संविधान|भारताच्या घटनेच्या]] अंतिम मसुद्यावर स्वाक्षरी करणाऱ्या व्यक्तींपैकी एक होते. १९५२ च्या [[पहिली लोकसभा|पहिल्या लोकसभेचे]] ते खासदार म्हणून निवडून आले. कोल्हापूर व सातारा असा हा मतदार संघ होता. रत्नाप्पांना १,६३,५०५ मते मिळाली व त्याचे [[प्रतिद्वंदी]] कृष्णाजी लक्ष्मण मोरे यांना १,४५,७४७ मते मिळाली. त्यांनी मोरे यांचा १७७५८ [[मतदान|मतांनी]] पराभव केला.<ref>[http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1951-election-results.html List of winner and runner MPs in 1951 General Elections]</ref> १९५७ साली [[संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ]]ीच्या दरम्यान झालेल्या [[विधानसभा निवडणुका, १९५७|विधानसभा]] निवडणुकीत [[सातगोंड रेवगोंड पाटील]] ( सा. रे. पाटील) त्यांनी रत्नाप्पांचा पराभव केला.<ref>[https://www.loksatta.com/maharashtra-news/doyen-of-co-op-movement-appasaheb-sare-patil-passes-away-1087891/. सा. रे. पाटील यांचे निधन]</ref> इ.स १९६२ ते १९८० आणि नंतर १९९० ते निधनापर्यंत त्यांनी [[आमदार]] म्हणून [[शिरोळ विधानसभा मतदारसंघ]]ाचे प्रतिनिधित्व केले. नोव्हेंबर१९७४मध्ये [[शंकरराव चव्हाण ]]ांच्या मंत्रिमंडळात माहिती व गृह राज्यमंत्री तसेच फेब्रुवारी १९७५ मध्ये अन्न व नागरी पुरवठा मंत्री म्हणून पद भूषविले व नंतर [[वसंतराव दादा पाटील]]ांच्या मंत्रिमंडळात १९७४ ते १९७८ पर्यंत नगरविकास खात्याचे[[राज्यमंत्री]] होते. कोल्हापूर जिल्हातील [[शिरोळ तालुका|शिरोळ]] व [[हातकणंगले तालुका|हातकणंगले]] तालुक्यांत औद्योगिक व शेतीविषयक समृद्धी घडवून आणण्यात रत्नाप्पांचे फार मोठे योगदान होते. {| class="wikitable" |- ! निवडणूक वर्ष !! लोकसभा/विधानसभा !! प्रतिद्वंदी !!रत्नाप्पांचे मताधिक्य !! निकाल |- | १९५२ || लोकसभा || कृष्णाजी लक्ष्मण मोरे || १,४५,७४७ || विजयी |- | १९५७ || विधानसभा || सातगोंड रेवगोंड पाटील || || पराभूत |- | १९६२ || विधानसभा || सातगोंड रेवगोंड पाटील || २४,६५१ || विजयी |- | १९६७ || विधानसभा || सातगोंड रेवगोंड पाटील || २,८४० || विजयी |- | १९७२ || विधानसभा || जाधव ||४२,९१८ || विजयी |- | १९७८ || विधानसभा || दिनकरराव यादव ||१२,४४९ || विजयी |- | १९८० || विधानसभा || दिनकरराव यादव ||३,१२८ || पराभूत |- | १९९० || विधानसभा || शामगोंड कलगोंड पाटील ||१९,६६६ || विजयी |- | १९९५ || विधानसभा || शामगोंड कलगोंड पाटील ||२६,१६८ || विजयी |} == सहकारी चळवळ == रत्नाप्पा कुंभारांनी १९५२ साली खासदार झाल्यावर लगेचच भारतातील दुसऱ्या सहकारी [[सहकार]]ी [[साखर कारखाना|साखर कारखान्याची]] उभारणीच्या हालचाली [[इचलकरंजी]] येथे सुरू केल्या. त्या काळात खाजगी उद्योग प्रचलित होते, सार्वजानिक अथवा सहकारी क्षेत्रातील उद्योग नव्हते. पिकलेल्या उसाचा [[गूळ]] करून गुजराती व्यापाऱ्यांना विकणे एवढेच प्रचलित होते. रत्नाप्पांनी सहकारी साखर कारखाना उभारणीसाठीचा अभ्यास केला व सरकारी परवानगी साठीच्या हालचाली करून प्रस्ताव सादर केला. तात्कालिन मुंबई राज्याचे अर्थमंत्री [[जीवराज नारायण मेहता|जीवराज मेहता]] यांनी साखरेच्या उत्पादनाने गुळाच्या निर्यातीस मार बसतो असे कारण सांगून कारखाना स्थापन करण्यासाठीची परवानगी नाकारली. गुजराती गुळाच्या व्यापाऱ्यांच्या हितासाठी राज्यातील शेतकऱ्यांच्या हिताचा बळी देणे योग्य नसल्याचे जाणून रत्नाप्पांनी प्रस्तावित कारखाना क्षेत्रातील एकूण बागायती असलेली जमिन, पाणी पुरवठा करून येणारी अतिरिक्त बागायती जमीन, त्यांच प्रमाणे साखर व गूळ उत्पादनाचा तुलनात्मक अभ्यास करून शेतकऱ्यांच्या हिताचा आढावा घेणारा सर्वंकष अहवाल त्यांनी अर्थ तज्ज्ञांना सादर केला. या तज्ञांच्या अभिप्रायासह कारखान्याच्या परवानगीसाठीचा प्रस्ताव पुन्हा अर्थमंत्र्यांना सादर केला गेला. ३ वर्षाच्या अथक परिश्रमांनंतर त्यांनी १ ऑक्टोबर १९५५ रोजी [[सहकार]]ी तत्त्वावरच्या पंचगंगा सहकारी साखर कारखान्याच्या उभारणीचा परवाना मिळवला. १२,९६,०३७ रुपयांचे [[भांडवल|भागभांडवल]] शेतकरी जनतेतून उभे केले व [[पश्चिम जर्मनी]]तील बकाऊ वुल्फ या कंपनीकडून रोज १००० [[टन]] [[ऊस]] गाळण क्षमता असलेली यंत्रसामुग्री आयात केली. {{quote box | border=2px | align=right | bgcolor = Cornsilk | title="सहकारातून समृद्धीकडे" | halign=center | quote=प्रत्येक साखर कारखान्याने आपल्या परिसरातील गावांचा आर्थिक,<br> शैक्षणिक व सांस्कृतिक विकास साधून संपूर्णपणे कायापालट घडवून आणला पाहिजे...<br> साखर कारखाना हा शिक्षणाचे व संस्कृतीचे केंद्र बनला पाहिजे.<br> साखर कारखान्याचे काम समाजाच्या जडणघडणीचे आहे.<br> प्रत्येक साखर कारखाना आदर्श समाजाचा शिल्पकार म्हणून पुढे यावा.'' |salign=right |author=..रत्नाप्पा कुंभार. |source=<small>[http://www.esakal.com/citizen-journalism/dr-arun-shinde-article-88956]</small> }} कारखान्याची उभारणी पूर्ण झाल्यावर १९५७/५८ च्या पहिल्या [[गळित हंगाम]]ात या साखर कारखान्याने ३५३० [[क्विंटल]] साखरेचे उत्पादन केले व शेतकऱ्यांना त्यांच्या उसाला ४१ रुपये प्रती [[टन]] इतका भाव दिला. १९६३-६४ च्या हंगामात कारखान्याने २,३५,००० पोती सखरेचे उत्पादन केले. रत्नाप्पांनांनी १ [[कोटी]] रुपयांच्या खर्चाने नवीन २४ पाणी पुरवठा योजना केल्या. १९६४ साली या साखर कारखान्याच्या अनुषंगाने त्यांनी उभारलेल्या एकूण ५९ पाणी पुरवठा योजनांनी अंदाजे ५६,००० [[एकर]] शेतीला पाणी पोहचवले. शेतीच्या विकासासाठी पाणी, [[खत]], [[शेतीची अवजारे|अवजारे]], तांत्रिक ज्ञान, शेतीमालाच्या किमती यांबरोबरच खेड्यातून शेतीवाड्यात जाणाऱ्या [[पांदण रस्ता‎|पाणंद रस्त्यांची]] बांधणी आणि दुरुस्ती करण्यावर त्यांनी भर दिला. शेतकऱ्यांना गावातून शेताशिवारात जा-ये करण्यासाठी या पाणंद रस्त्यांची अहोरात्र गरज असते त्या पांदण रस्ते, जोड रस्ते करण्याचा २ [[लक्ष|लाख]] रुपये खर्चाचा प्रकल्प साखर कारखान्याच्या वतीने केला.<ref>[अर्थ १९६४]</ref> यासाठीच रत्नाप्पा कुंभारांना, शेतकरी राजाचे आर्थिक उन्नयन होण्यात मोलाची कामगिरी बजावणारे ''देशभक्त'' म्हणून ओळखले जाते. स्थापनेच्या वेळी रोज १००० टन ऊस गाळण क्षमता असलेला कारखाना ३० सप्टेंबर १९८३ रोजी कर्जमुक्त झाला व तेव्हा तो रोज ५००० टन गाळण क्षमतेचा होता. पुढच्या काळात त्यांनी एक सहकारी बँक व ग्राहक सोसायटीही स्थापन केली, परंतु त्या दोन्ही संस्था नंतर बुडाल्या. रत्नाप्पा कुंभार यांनी स्थापन केलेली सहकारी सूतगिरणी [[यड्राव]] येथे सुरू आहे.<ref>[https://books.google.co.in/books?id=mP5pCwAAQBAJ&pg=PA77&dq=रत्नाप्पा+कुंभार&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi7ks2dnaLYAhUIM48KHVqrA48Q6AEINzAD#v=onepage&q=रत्नाप्पा%20कुंभार&f=false GLIMPSES OF ICHALKARANJI CITY ] Author-Dr.Chandravadan Naik, Publisher- Lulu.com, ISBN - 1329829425, 9781329829428 (१९९८)</ref> १९७२ साली तत्कालीन सहकारमंत्री [[यशवंतराव मोहिते]] यांनी [[कापूस]] उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी राज्य कापूस एकाधिकार महासंघाची संकल्पना मांडली. रत्नाप्पा कुंभार या महासंघाचे पहिले अध्यक्ष झाले. त्यांनी शेतकऱ्यांंकडून कापूस विकत घेऊन त्यावर प्रक्रिया करणाऱ्या [[जिनिंग]] फॅक्टऱ्यांचे जाळे उभे केले. [[विदर्भ]]ामध्ये कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांना भरभराटीचे दिवस आले. पण पुढे काही चुकीच्या धोरणांमुळे ही योजना बुडीत निघाली.<ref>http://lokmat.news18.com/program/article-31110.html{{मृत दुवा|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} राज्य सरकार कापूस उत्पादकांच्या पाठीमागे उभे राहिले - मुख्यमंत्री</ref> १९७५ साली [[वसंतदादा शुगर इन्स्टिट्यूट|डेक्कन शुगर इन्स्टिट्यूटच्या]] उभारणीत ते अग्रणी होते. == शिक्षण संस्था == {{Quote box |quote = शिक्षण ही एक अखंड जीवनप्रक्रिया आहे.<br> जीवनातील नव्या अनुभवांचा अर्थ समजावून घेणे व<br> समजावून देणे म्हणजे शिक्षण. |author = - - रत्नाप्पा कुंभार |source = }} १९५१ साली कोल्हापूर संस्थान भारतात विलीन झाल्यावर या संस्थानाच्या वतीने चालवले जाणारे शहाजी कायदा महाविद्यालय अनाथ झाले व आर्थिक मदत थांबल्यामुळे अधोगतीस आले होते. रत्नाप्पा कुंभारांनी ''कॉन्सिल ऑफ एज्युकेशन'' नामक शिक्षण संस्था १७ फेब्रुवारी १९५१ रोजी स्थापन करून या संस्थेमार्फत शहाजी कायदा महाविद्यालय दत्तक घेतले. ते या संस्थेचे संस्थापक अध्यक्ष आहेत.<ref>"कथा एका महा मानवाची"- लोकनेते डॉ. रत्नाप्पा कुंभार यांचे जीवन चरित्र, मूळ कन्नड लेखक- के.बी. होन्नायक, मराठी अनुवाद - सी. एस. कुलकर्णी, पत्रकार सदलगा.</ref> १९५७ साली त्यांनी कोल्हापुरात कॉमर्स कॉलेज स्थापन केले. १९८५ साली त्यांच्या ७५ व्या वाढदिवसाच्या निमित्ताने या कॉमर्स कॉलेजचे नाव देशभक्त रत्नाप्पा कुंभार कॉलेज ऑफ कॉमर्स असे करण्यात आले. हा कार्यक्रम तेव्हाचे उपराष्ट्रपती [[रामस्वामी वेंकटरमण]] यांच्या हस्ते पार पडला.<ref>प्रा. जी बी अंबपकर यांच्या युगांधर मासिकातील लेख , पान ६४</ref> १९६० साली त्यांनी [[कसबा सांगाव]] येथे दादासाहेब मगदूम हायस्कूलची स्थापना केली. १९६३ साली त्यांनी [[कोरोची]] गावात रत्नदीप हायस्कूल उभारले. दिवसा काम करणाऱ्या मुलांसाठी त्यांनी कोल्हापुरात रात्र महाविद्यालयाची कल्पना मांडून नाइट कॉलेज ऑफ आर्ट्‌स अँड कॉमर्सची स्थापना १९७१ साली केली.<ref>[http://www.shahajilawcollege.com/founder-member/<nowiki> Shahaji Law College, Kolhapur ]</nowiki>]</ref> १९९० साली रत्नाप्पा कुंभार यांच्या अध्यक्षतेखाली [[महाराष्ट्र राज्य सार्वजनिक ग्रंथालय महासंघ]]ाची स्थापना झाली.<ref>[http://archive.is/OIqJ8#selection-1559.7-1565.36 मराठीमाती.कॉम]</ref> Deshbhakta Ratnappa Kumbhar vidyalaya Kamptee Dist Nagpur also established by Educationalist Mr Ramdas Khopey == चित्रपट निर्माता == १९६७ साली निर्माता म्हणुन बाळासाहेब पाटील (सत्त्यवादीकार) यांच्या सह रत्नाप्पा कुंभारांनी ''सुदर्शन'' नामक चित्रपट केला. दत्ता माने हे या चित्रपटाचे दिग्दर्शक होते.<ref>http://www.marathifilmdata.com/chitrapat/sudarshan/{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} व्ही. शांताराम फौंडेशन </ref> == निधन == रत्नाप्पा कुंभार यांचे २३ डिसेंबर १९९८ च्या सकाळी वयाच्या ८९ व्या वर्षी [[हृदयाघात]]ाने निधन झाले. त्या काळाचे मुख्यमंत्री [[मनोहर जोशी]] यांच्या उपस्थितीत शासकीय इतमामात त्यांचा अंतिम संस्कार करण्यात आला. रत्नाप्पा कुंभार यांच्या निधनानंतर त्यांनी उभारलेल्या सहकारी साखर कारखान्यास त्यांचे नाव देण्यात आले. आता हा साखर कारखाना ''[[देशभक्त रत्नाप्पाण्णा कुंभार पंचगंगा सहकारी साखर कारखाना मर्यादित]]'' या नावाने ओळखला जातो. कोल्हापूरच्या वाणिज्य महाविद्यालयाचेही ''[[देशभक्त रत्नाप्पाण्णा कुंभार वाणिज्य महाविद्यालय]]'' असे नामांतर झाले. [[शिरोळ विधानसभा मतदारसंघ]]ाचे देशभक्‍त रत्नाप्पा कुंभार यांनी अनेक वर्षे प्रतिनिधित्व केले. त्यांच्या निधननंतर त्यांच्या कन्या रजनीताई मगदूम यांनी त्यांच्या राजकीय वारस म्हणून २००४ साली निवडणुक लढविली. पण त्या स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे [[राजू शेट्टी]] यांच्याकडून पराभूत झाल्या.<ref>[http://balmitra.esakal.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5512940677992233418&SectionId=12&SectionName=पश्चिम%20महाराष्ट्र&NewsDate=20140330&Provider=विकास%20कांबळे%20-%20सकाळ%20वृत्तसेवा&NewsTitle=आवाडेंच्या%20उमेदवारीने%20शेट्टींपुढे%20अडचणींचा%20डोंगर]</ref> == पुस्तके == * हे कुंभ अमृताचे (रत्नाप्पा कुंभार यांनी १९६४ ते १९७४ या कालखंडात केलेल्या निवडक ३४ भाषणांचा संग्रह), संपादक: रा. तु. भगत, पाने: २१५, चक्रप्रवर्तन प्रकाशन, (१९७५) * कोल्हापूर संस्थान प्रजा परिषदेतील रत्नाप्पा कुंभार यांचा सहभाग - १९३८ ते १ मार्च १९४९, लेखक: रामलिंग कुंभार, अभिनंदन प्रकाशन. * "कथा एका महा मानवाची"- लोकनेते डॉ. रत्नाप्पा कुंभार यांचे जीवन चरित्र, मूळ कन्नड लेखक- के.बी. होन्नायक, मराठी अनुवाद - सी. एस. कुलकर्णी == संदर्भ == {{संदर्भयादी|2}} {{भारतीय स्वातंत्र्यलढा}} {{DEFAULTSORT:कुंभार, रत्नाप्पा}} [[वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:कोल्हापूरचा इतिहास]] [[वर्ग:इचलकरंजी]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] sgakmpco013vc1xak270fi04niblwfx 0 228922 2676266 2466710 2026-03-30T08:05:23Z संतोष गोरे 135680 2676266 wikitext text/x-wiki {{ माहिती संचिका}} [[चित्र:Oxalis corniculata in Talakona forest, AP W IMG 8538.jpg|300px|right|thumb|अंबुटी, चांगेरी, तिनपतिया]] [[पावसाळा|पावसाळ्यात]] सहज आढळणारी ही [[वनस्पती]] तीन पानांच्या रचनेमुळे व [[पिवळा|पिवळ्या]] फुलांमुळे चटकन लक्षात येते. या वनस्पतीचे शास्त्रीय नाव ऑक्झॅलिस कॉर्निक्युलेटा असे आहे. * शास्त्रीय नाव - Oxalis corniculata (ऑक्झॅलिस कॉर्निक्युलेटा) * कूळ - Oxalidaceae ऑक्झॅलिडीएसी * अन्य नावे : ** Indian Sorrel (इंग्रजी)) ** चांगेरी (मराठी-हिंदी) ** त्रिपत्रिका, तिनपतिया (हिंदी) ही वनस्पती ‘आंबुटी’, ‘आंबोती’, ‘चांगेरी’ अशा विविध नावाने ओळखलली जाते. हिला इंग्रजीमध्ये इंडियन सॉरेल असे म्हटले जाते. ही वनस्पती प्रामुख्याने ओलसर जागी, जसे की बोर मध्ये बगीच्यात, हरळीत तसेच कुंड्यांतून वाढणारे एक तण आहे. ही वर्षायू वनस्पती असून महाराष्ट्रात सर्वत्र आढळते. हिचे खोड, नाजूक गोलाकार पसरत वाढणारे, लोमश असून, खोडाच्या पेरांपासून नवीन तंतुमय मुळे उगवतात. हिची पाने संयुक्त, एकाआड एक, त्रिपर्णी असतात. एकूण तीन पर्णिका, त्रिकोणी आकाराच्या असून, १.२ ते २.५ सें.मी. लांबीच्या उलट्या हातासारख्या दिसतात. फुले, पिवळी, नियमित, द्विलिंगी असून पानाच्या बगलेतून येतात. हिची फळे बोंडवर्गीय, लांबट-गोलाकार, रेषाकृती, पंचकोनी, लोमश, चंचुयुक्त असून यातील बिया अनेक, अंडाकृती, आडवे पट्टे असलेल्या, करड्या-तपकिरी रंगाच्या असतात.<ref name ="vikas">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://mr.vikaspedia.in/agriculture/crop-production/93093e92892d93e91c940/913933916-93093e92892d93e91c94d92f93e90291a940-90690292c941936940 |title=रानभाजी - आंबुशी |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= विकासपिडिया |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ ऑगस्ट २०२४ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == गुणधर्म == ही वनस्पती आयुर्वेदानुसार गुणाने रूक्ष आणि उष्ण असते. ही पचनास हलकी असून, भूकवर्धक असते. गुणांनी रोचक, दीपन, पित्तशामक, दाहप्रशमन, रक्तसंग्राहक, शोथघ्न असते. आंबुशीच्या अंगरसाने धमन्यांचे संकोचन होऊन रक्तस्राव बंद होतो. कफ, वात आणि मूळव्याध आदी विकारात तसेच आमांश, अतिसार, त्वचारोग आणि चौघारे तापात, घृत गुदभ्रंश, योनिभ्रंशात उपयुक्त आणि गुणकारी आहे.<ref name="vikas" /> == पाककृती == पाककृती साठी [[:b:mr:आंबुशी|येथे टिचकी]] द्यावी. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वनस्पती]] lx9eb4yl5gjvgajaofa6or7wmgs3cz5 3 229211 2676212 2341897 2026-03-30T01:07:01Z संतोष गोरे 135680 /* प्रताधिकार उल्लंघन */ नवीन विभाग 2676212 wikitext text/x-wiki {{स्वागत}} == आपले सदस्यपान == :मुक्त ज्ञान निर्मितीसाठी आपले अभिनंदन व शुभेच्छा!<br> विकिपीडियावर लाल दुवा म्हणजे रिकामे पान. तुमचे नाव लाल दुव्यात दिसते आहे? मग तर त्यावर क्लिक करून ते उघडा, आणि लिहा स्वत:विषयी आपल्या सदस्य पानावर! आपला परिचय उदा.कामाचे क्षेत्र,आवडीचे विषय,अभ्यासाचे विषय,छंद इ. तसेच कोणत्या विषयांवर लिहायला आवडेल, फोटो संग्रह टाकायला आवडेल हे अवश्य लिहा. इतर विकी प्रकल्प -विकिस्रोत,विक्शनरी,विकिबुक्स इ.- यामध्ये रुची आहे का ते नोंदवावे.<br> खाजगी माहिती जसे की फोन क्र.,ईमेल देण्याचे टाळावे.<br> या गोष्टी करून पहा -<br> #सदस्य पान तयार करणे - स्वत:ची थोडक्यात माहिती लिहिणे, आवड,छंद, कौशल्ये इ.<br> ::या पानावर संपादन करताना - परिच्छेद, शब्द ठळक/तिरपा करणे, बिंदी व अनुक्रमित यादी, दुवा देणे, संदर्भ देणे इ. मुलभूत गोष्टी समजून घेणे. #आपल्याला आवडणाऱ्या कोणत्याही लेखाचे नाव 'शोधा' खिडकीत टाकून लेख उघडणे. लेखात किमान एक-दोन वाक्याची योग्य ती भर घालणे. अशा १० लेखांत भर घालणे. अलीकडील बदल मध्ये 'आपण १० संपादनांचा टप्पा ओलांडला, अभिनंदन!' असा संदेश दिसेपर्यंत संपादने करणे. याचा उद्देश लेखाची रचना, भाषा, व इतर विकिपीडिया पद्धती जाणणे असाही आहे. #'माझ्या पसंती' मध्ये संपादनांची संख्या पाहणे. 'माझे योगदान' मध्ये आपण काय कृती केली ती पाहणे. अलीकडील बदल मध्ये नोंदी पाहणे. # विकिपीडिया प्रशिक्षणाचे व्हिडीओ पुढील लिंकवर आहेत - [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Marathi_Wikipedia_Tutorials Marathi Wikipedia Tutorials] पुढील लेखनाला शुभेच्छा!<br> --[[सदस्य:सुबोध कुलकर्णी|सुबोध कुलकर्णी]] ([[सदस्य चर्चा:सुबोध कुलकर्णी|चर्चा]]) १५:२६, २ जून २०१८ (IST) :सदस्यपान करण्यासाठी आठवण. आपण चांगले लेखन करत आहात. विकिदुवे जरूर द्या. --[[सदस्य:सुबोध कुलकर्णी|सुबोध कुलकर्णी]] ([[सदस्य चर्चा:सुबोध कुलकर्णी|चर्चा]]) १५:२०, २६ जुलै २०१९ (IST) == संदर्भ== नमस्कार, [[मुस्लीम मराठी साहित्य]] या लेखात संदर्भांची कमरता आहे; आपण साचे जोडलेल्या ठिकाणी संदर्भ जोडावे.--[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १२:३२, १४ जून २०२० (IST) == विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३ == प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल. ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२३ रोजी सुरू झाली असून ३१ मार्च २०२३ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल. पहिल्या विजेत्याला ३०० USD, द्वितीय विजेत्याला आणि तीसऱ्या विजेत्याला अनुक्रमे २०० USD आणि १०० USD दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] किंवा [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा. कृपया या पृष्ठावरील [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३#नियम|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] सर्व सूचना आणि नियम वाचा. या पेजवरून [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३/नोंदणी]] या स्पर्धेत सहभागी व्हा. आपण योगदानामध्ये सहभागी झाल्यास आपल्या मुख्य पृष्ठावर हा [[साचा:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|साचा]] वापरा. येथून [https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023-mr हा दुवा] तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. धन्यवाद. :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:Sandesh9822@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:Sandesh9822/test&oldid=2237804 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ == [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांना संपर्क करावा. धन्यवाद. :'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३''' :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == प्रताधिकार उल्लंघन == नमस्कार, नुकताच आपण [[शब्बीर अन्सारी]] लेख लिहिला आहे. सदरील लेखात, #https://loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811 #https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html #https://marathi.abplive.com/news/politics/obc-leader-shabbir-ansari-passes-away-chhagan-bhujbal-laxman-hake-expresses-condolences-remember-mandal-commission-1417211 #https://deshdoot.com/minister-chhagan-bhujbal-expresses-condolences-on-the-death-of-obc-leader-shabbir-ansari/ #https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921 या संकेतस्थळावरून जसाच्या तसा मजकूर कॉपी पेस्ट केल्याचे दिसून येत आहे. मराठी विकिपीडिया प्रताधिकारभंगास गांभीर्याने घेते. सबब आपण सदरील लेखात स्वतःच्या भाषेतील मजकूर जोडावा. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०६:३७, ३० मार्च २०२६ (IST) c90vxtjcpa6be3h4w8ohpg99hih2isg 0 234656 2676287 2545639 2026-03-30T09:47:09Z Dharmadhyaksha 28394 {{विकिडेटा माहितीचौकट}} 2676287 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''भौगोलिक सूचकांक मानांकन''' किंवा भौगोलिक संकेत (इंग्रजी:जीआय) हे एक विशिष्ट नाव किंवा चिन्ह आहे जे विशिष्ट भौगोलिक स्थान किंवा मूळ स्थान (उदा. एखादे स्थान, गाव, शहर, प्रदेश किंवा देश) यांचेशी संबंधित उत्पादनांसाठी वापरले जाते. भौगोलिक सूचकांकाचा वापर हा एखाद्या स्रोतास दर्शविण्यासाठी, एखाद्या प्रमाणपत्राच्या रूपात हे प्रमाणित करतो की, त्या उत्पादनात विशिष्ट गुणधर्म आहेत. तो तेथिल प्रचलीत पारंपारिक पद्धतींद्वारे बनविला गेला आहे किंवा त्याचे भौगोलिक स्थानामुळे त्यास विशिष्ठ प्रकारची प्रतिष्ठा आहे. मूळ स्थानाचे नाव हे भौगोलिक सूचकांकाचा एक उपप्रकार आहे जिथे गुणवत्ता, पद्धत आणि त्या उत्पादनाची प्रतिष्ठा ही 'बौद्धिक संपत्ती अधिकार नोंदणी' अंतर्गत पारिभाषित केलेल्या निर्णायक क्षेत्रापासून बनविली जाते. ==इतिहास== वेगवेगळ्या देशातील विविध सरकारे ही खाद्य उत्पादनांसाठी असलेली व्यावसायिक नावे (ट्रेड नेम) व व्यापार चिन्हे (ट्रेडमार्कस्) यांना एकोणिसावे शतकाच्या शेवटापासून संरक्षित करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत.व्यापारात होत असलेला खोटेपणाचा व फसवेगिरीचा विरोध करण्यासाठी त्यांनी वेगवेगळे कायदे केले आहेत. अशा परिस्थितीत, एखाद्या भौगोलिक सूचकांकाच्या मक्तेदारीला, ग्राहकांच्या फायद्यासाठी अथवा उत्पादकांच्या फायद्यासाठी ते सरकार प्रमाणित करते. ==भारतातील व्यवस्था== [[जागतिक व्यापार संघटना]] (वर्ल्ड ट्रेड ऑर्गनायझेशन) (डब्ल्यूटीओ)चा सदस्य म्हणून भारताने भौगोलिक संकेतांची (नोंदणी आणि संरक्षण) कायदा, १९९९ची रचना १५ सप्टेंबर २००३ पासून लागू केली आहे.ते जा.व्या.सं.च्या करारांतर्गत जीआयच्या अनुच्छेद २२ (१)च्या अंतर्गत त्याला पारिभाषित केले गेले आहे. बौद्धिक संपत्ती अधिकारांच्या व्यापार-संबंधित बाबींवर डब्ल्यूटीओ (टीआरआयपीएस) करार खालील प्रमाणे आहे: "सदस्य किंवा त्याचे आधिपत्याखालील प्रदेश किंवा क्षेत्रात उद्भवणाऱ्या चांगल्या गोष्टी या त्या स्थानाचा गुणविशेष म्हणून त्याची गुणवत्ता, प्रतिष्ठा किंवा चांगली वैशिष्ट्ये ही भौगोलिक सूचकांकाच्या उत्पत्तीसाठी आवश्यक आहे. ===इतर माहिती=== भौगोलिक सूचकांक मानांकन ही [[भारत]] सरकारतर्फे, उत्पादनांना त्याच्या दर्जानुसार व गुणवत्तेनुसार मानांकन देण्यासाठी राबविण्यात येणारी एक व्यवस्था आहे.हे मानांकन केंद्र सरकारच्या 'औद्योगिक धोरण व प्रोत्साहन' विभागातर्फे जारी करण्यात येते. हे मानांकन एक प्रकारचे चिन्ह आहे जे, त्या उत्पादनाच्या मूळ भौगोलिक स्थानाकडे निर्देश करते. स्थानिक अथवा आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतील दरांवर त्याचा सकारात्मक परिणाम होते.याने त्या उत्पादनाची वेगळी ओळख निर्माण होते. आजवर सुमारे २०० चे जवळपास भारतीय उत्पादनांना हे मानांकन देण्यात आलेले आहे. ==महाराष्ट्रातील विविध मानांकनांची यादी== * सोलापुरी चादर व टॉवेल * नागपुरी संत्री * भिवापुरी मिरची * पुणेरी पगडी * कोकणचा हापूस आंबा<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.esakal.com/kokan/gi-tag-konkan-hapus-148081|title=कोकण हापूसला भौगोलिक मानांकन|last=|first=|date=शनिवार, 6 ऑक्टोबर 2018|work=सकाळ|access-date=८ ऑक्टोबर २०१८|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> * पैठणी साडी * महाबळेश्वरची स्ट्रॉबेरी<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.esakal.com/paschim-maharashtra/mahabaleshwars-climate-nutrients-geographically-strawberry-148159|title=महाबळेश्वर स्ट्रॉबेरीला भौगोलिक राजमान्यता|last=बेलोशे|first=रविकांत|date=शनिवार, 6 ऑक्टोबर 2018|work=सकाळ|access-date=८ ऑक्टोबर २०१८|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> * वारली चित्रकला * कोल्हापुरी गुळ * सांगलीची हळद<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/maharashtra-epaper-mrashtra/sangalichya+haladila+bhaugolik+manankan-newsid-91058274|title=सांगलीच्या हळदीला भौगोलिक मानांकन|last=|first=|date=२८ जून २०१८|work=डेली हंट|access-date=८ ऑक्टोबर २०१८|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> * लासलगाव कांदा * बीडचे सीताफळ *[[डहाणूचा चिक्कू]]<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.saamana.com/dahanu-chiku-gets-geo-tag/|title=डहाणूच्या चिकूला मिळाले भौगोलिक मानांकन|last=|first=|date=२८ जानेवारी २०१७|work=सामना|access-date=८ ऑक्टोबर २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20170129023739/http://www.saamana.com/dahanu-chiku-gets-geo-tag/|archive-date=2017-01-29|dead-url=|url-status=dead}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[भारतातील भौगोलिक मानांकनांची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * http://www.ipindia.nic.in/registered-gls.htm याची नोंदणी करण्यासाठी असलेले भारत सरकारचे इंग्रजी संकेतस्थळ [[वर्ग:कायदा]] szrcmhalulsvuaopnwx30k49iwvrqrt 3 243387 2676230 1685624 2026-03-30T05:14:12Z अभिलाषा 181490 स्त्रीवाद : सामाजिक, राजकीय व आर्थिक क्षेत्रांत स्त्री-पुरुष समानतेचा पुरस्कार करणारी प्रणाली. प्रारंभी स्त्रीवाद ही संकल्पना मोठ्या प्रमाणावर पश्चिमी देशांत उद्भूत झाली आणि नंतर ती जागतिक स्तरावर हळूहळू प्रसृत झाली. पुढे ती चर्चेचा गंभीर व मूलभूत विषय बनली. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी : पाश्चात्त्य देशांचा सुरुवातीचा इतिहास पाहता, स्त्रिया या फक्त चूल आणि मूल या कौटुंबिक व्यवस्थेत अडक-लेल्या होत्या. त्यांना सार्वजनिक जीवनात स्थान नव्हते. तो पुरुषांचाच अधिकार समजला जाई. मध्ययुगात स्त्रियांना संपत्त... 2676230 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=अभिलाषा देशपांडे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:१४, २९ मे २०१९ (IST) स्त्री वाद स्त्रीवाद : सामाजिक, राजकीय व आर्थिक क्षेत्रांत स्त्री-पुरुष समानतेचा पुरस्कार करणारी प्रणाली. प्रारंभी स्त्रीवाद ही संकल्पना मोठ्या प्रमाणावर पश्चिमी देशांत उद्भूत झाली आणि नंतर ती जागतिक स्तरावर हळूहळू प्रसृत झाली. पुढे ती चर्चेचा गंभीर व मूलभूत विषय बनली. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी : पाश्चात्त्य देशांचा सुरुवातीचा इतिहास पाहता, स्त्रिया या फक्त चूल आणि मूल या कौटुंबिक व्यवस्थेत अडक-लेल्या होत्या. त्यांना सार्वजनिक जीवनात स्थान नव्हते. तो पुरुषांचाच अधिकार समजला जाई. मध्ययुगात स्त्रियांना संपत्तीत वाटा नव्हता आणि शिक्षणाची संधी नव्हती. स्त्रियांचे सामाजिक स्थान, समाजजीवनातील त्यांचा सहभाग आणि योगदान, त्यांचे विविध प्रश्न व समस्या इत्यादींबद्दलचे विचारमंथन अठराव्या शतकात होऊ लागले. या विचारमंथनातून स्त्रीवादी विचारधारेचा उगम झाला आणि स्त्रीशिक्षण,स्त्रियांचे राजकीय हक्क, समान संधी अशा अनेक प्रश्नांकडे समाजाचे लक्ष वेधले गेले. ज्ञानोदयाचा ( इन्लाइटन्मेन्ट ) प्रभाव स्त्रीवादावर पडला. त्यातून ‘ आम्ही सार्‍या एकत्र येऊन मिळून जाऊ ’, ही प्रबोधनकालातील स्त्रीवादी घोषणा गाजली पण तिचे संलग्न चळवळीत कधीच रूपांतर झाले नाही. तथापि ज्ञानोदय काळातील काही सुधारणावादी स्त्रियांनी स्वातंत्र्य,समता आणि नैसर्गिक अधिकार हे स्त्री-पुरुष या दोघांनाही सारखेच लागू करावेत, अशी जोरदार मागणी केली. तेव्हा प्रसिद्ध फ्रेंच नाटककार ऑलँप द गॉजिस हिने डिक्लेरेशन ऑफ द राइट्स ऑफ विमेन अँड ऑफ द फीमेल सिटिझन ( इं. भा., १७९१ ) हा ग्रंथ लिहून स्त्रियांच्या हक्कांची जाणीव करून स्त्री ही केवळ पुरुषाबरोबर समान नसून ती त्याची सहकारी-सोबती आहे,असे ठामपणे प्रतिपादिले. याच सुमारास मेरी वुलस्टोनक्राफ्टचा ए व्हिन्डिकेशन ऑफ द राइट्स ऑफ विमेन (१७९२ ) हा ग्रंथ प्रसिद्ध झाला. त्यात मेरीने स्त्री-पुरुषांना शिक्षण, काम आणि राजकारण यांत समान संधी द्यावी कारण त्या पुरुषांइतक्याच नैसर्गिक दृष्ट्या बुद्धिगम्य-हुशार आहेत, असे ठणकावून लिहिले. त्यांना शैक्षणिक व आर्थिक संधी आणि समान नागरी हक्क दिले, तर त्या पुरुषांएवढ्याच सक्षम व समर्थ बनतील. ज्ञानोदय युगाने राजकीय क्षोभ निर्माण केला होताच, त्याचा परिणाम म्हणून फ्रान्स, जर्मनी आणि इटलीत वैचारिक मंथन होऊन उन्मूलनवादाच्या चळवळीस ( अबॉलिशन मूव्हमेंट ) चालना मिळाली. एकोणिसाव्या शतकात स्थित्यंतराची-बदलाची मागणी यूरोप व उत्तर अमेरिकेत होऊ लागली. पॅरिसमधील स्त्रीवादी महिलांनी द व्हाइस ऑफ विमेन हे दैनिक काढले (१८४८) आणि स्त्रियांच्या प्रश्नांना वाचा फोडली. स्त्रीशिक्षण, स्त्रियांचे राजकीय हक्क, समान संधी, समान वेतन, कुटुंबांतर्गत आणि कुटुंबाबाहेरील हिंसाचार, समविभागणी अशा बहुविध प्रश्नांकडे या दैनिकाने समाजाचे लक्ष वेधले आणि स्त्रीवादाची सैद्धांतिक भूमिका मांडली. त्याच सुमारास जर्मन लेखिका लूईस डिटमर हिने सोशल रिफॉर्म हे नियतकालिक काढून स्त्रियांचे प्रश्न चर्चेत आणले. याच सुमारास न्यूयॉर्क राज्यातील सेनेका फॉल्स येथे स्त्रियांच्या हक्कांसाठी विद्वत्सभा भरली (१८४८) आणि त्यांनी अकरा ठराव या संदर्भात संमत केले. त्यांमध्ये स्त्रियांच्या मतदानाचा अधिकार हा प्राधान्याने विचारात घेतला गेला. अशा प्रकारच्या स्त्रियांच्या परिषदा अन्य राज्यांतूनही झाल्या. त्यांतूनच पुढे एलिझाबेथ कॅडी स्टॅन्टन, मार्था राइट, सुसान अँथनी इत्यादींनी ‘ नॅशनल विमेन सफ्रेज असोसिएशन ’ ही मतदानाच्या संदर्भात जागतिक संघटना स्थापन केली (१८६९). सुरुवातीस उच्चभ्रू व कामगार स्त्रियांत मतभेद झाले. तेव्हा शार्लट पर्किन्स गिलमन हिने विमेन अँड इकॉनॉमिक्स (१८९८) या ग्रंथात असे प्रतिपादन केले की, जोपर्यंत स्त्रिया घरगुती काम व कुटुंब या पाशातून मुक्त होत नाहीत, तोपर्यंत त्या पुरुषांवर अवलंबून राहणार ! लिंगभेदाच्या आधारे स्त्रियांना दुय्यम स्थान दिले जाते आणि सामाजिक दमनाला, अन्यायाला त्यांना तोंड द्यावे लागते. त्यासाठी पुरुषप्रधान-पितृसत्ताक कुटुंबपद्धतीत बदल होणे आवश्यक आहे. असा समाजवादी समतेचा सिद्धांत तिने मांडला. स्त्रियांना विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात अनुक्रमे देशपरत्वे मतदानाचा हक्क प्राप्त झाला आणि त्यांचे काही हक्कही मान्य झाले. स्त्रीवादाचा हा प्रसार-प्रचार पाश्चात्त्य देशांतून आशिया, आफ्रिका आणि लॅटिन अमेरिकेत प्रसृत झाला आणि विकसित राष्ट्रांबरोबरच त्याचे लोण अविकसित व विकसनशील देशांत पोहोचले. स्त्रीवादाची आधुनिक वाटचाल : स्त्रियांना दुय्यमत्व देण्यामागे जे पुरुषी राजकारण आहे, त्याचा बीमोड करणे हे स्त्रीवादाचे मूळ उद्दिष्ट आहे. स्त्रीवादांतर्गत अनेक गोष्टींचा अंतर्भाव होतो. पुरुषांइतकीच स्त्रीलाही स्वतःची ओळख आहे. स्व-विकास, स्वतंत्रता यांची जरूरी आहे. स्वत्वाची ओळख, स्वायत्तता, स्वयंनिर्णय, सक्रिय सहभाग या गोष्टी स्त्रीला व्यक्ती म्हणून परिपक्व बनवितात. त्या मिळवून देण्याचा प्रयत्न स्त्रीवादी चळवळीने केला. आपल्या सांकल्पनिक, सैद्धांतिक चौकटीमध्ये स्त्रियांना मिळणारे गौणत्व, त्यांचे केले जाणारे दमन यांचे स्पष्टीकरण, त्यामागील कारणांचे विश्लेषण स्त्रीवाद करतो. त्याचप्रमाणे हे सामाजिक वास्तव बदलण्यासाठी काय करावे, याचे विवेचनही करतो. काळानुसार स्त्रीवादी चळवळीत जहाल,मवाळ, मार्क्सवादी, पर्यावरणवादी, कृष्णवर्णीय वगैरे अनेक छटा असलेल्या विचारसरणींच्या बहुविध संघटना सामील झाल्या. विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात स्त्रीवादी-सुधारणावादी महिला अधिक आक्रमक झाल्या. त्यांनी स्त्रियांचे दमन हे ऐतिहासिक दृष्ट्या पहिले आणि ते सर्वांत दूरगामी आहे, हा सिद्धांत प्रतिपादिला. या स्त्रीवाद्यांनी पुनरुत्पादन, मातृत्व, लैंगिकता यांसंबंधी अनेक महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित केले. त्याचप्रमाणे पितृसत्ताक कुटुंबपद्धतीत अनुस्यूत असलेल्या सत्ता, स्पर्धा,श्रेणीबद्धता, वर्चस्ववाद यांचा समूळ उच्छेद करावा, असे प्रतिपादन केले. ‘ पर्सनल इज पोलिटिकल ’ ( जे जे व्यक्तिगत ते ते राजकीय ), अशी घोषणा करताना स्त्रियांच्या जाणीव-जागृतीवर भर दिला. स्त्री आणि पुरुष यांच्या विकासाच्या दोन अलग प्रक्रिया न मानता दोहोंच्या विकासाच्या दृष्टीने एकसमयावच्छेदे विचार व्हावा, हा मनोविश्लेषणवादी सिद्धांत मांडला. सीमॉन द बोव्हारने स्त्रीच्या दमनाचे अस्तित्ववादी स्पष्टीकरण दिले. स्त्रीला ‘ अन्य ’ किंवा ‘ इतर ’, विशेषतः ‘ पुरुषेतर ’ ( अदर दॅन मॅन ) मानले गेल्यामुळे ती स्वतंत्र,स्वनियंत्रित राहिली नाही. तिच्या अस्तित्वाला ती स्वतः अर्थ देऊ शकत नाही तर तो तिच्यासाठी स्त्रीत्वाच्या साराच्या (‘ एसेन्स ’ च्या ) संदर्भात ठरवला जातो. स्त्रीवादाची चळवळ उभी राहिली, ती समाजपरंपरेतील स्त्रीप्रतिमा नाकारण्यासाठी. स्त्रियांनी त्यांचे अस्तित्व मर्यादित करणार्‍या स्त्रीत्वाच्या रूढ व्याख्या नाकाराव्यात. स्त्री ही माणूस आहे म्हणून व्यक्ती या स्वरूपात तिचा विचार व्हावा. नरनारी ही व्यवस्था नैसर्गिक आहे परंतु पुरुषप्रधान व्यवस्थेत लिंग भेदभाव मुद्दाम घडविला गेला. संस्कृतीच्या इतिहासाने स्त्रीची सांगड निसर्गाशी घातली. त्यामुळे स्त्रीविषयक प्रश्नांचा विचार निसर्गसापेक्ष केला पाहिजे. पितृसत्ताक पद्धतीची विचारसरणी ही श्रेणीबद्ध, द्वंद्ववादी आणि वर्चस्ववादी आहे. तीत स्त्रियांचे शोषण झाले आहे. अलीकडे आधुनिकोत्तर ( पोस्ट मॉडर्न ) स्त्रीवाद, कृष्णवर्णी स्त्रीवाद ( ब्लॅक फेमिनिझम ), बहुसांस्कृतिक आणि वैश्विक स्त्रीवाद असेही विविध प्रकार पुढे आले आहेत. यांपैकी कृष्णवर्णी स्त्रीवादाने स्त्रीवादाच्या मुख्य धारेच्या मर्यादा स्पष्ट करताना वर्णवर्चस्ववादाशी निगडित असे प्रश्न स्त्रीवादाच्या संदर्भात अधोरेखित केले आहेत. स्त्रीवादाच्या कक्षा श्वेतवर्णीय, मध्यमवर्गीय आणि भिन्नलिंगी संबंध असणार्‍या स्त्रियांच्या प्रश्नांपलीकडे विस्तारण्याची आवश्यकता त्यातून प्रकर्षाने पुढे आली. स्त्रीवादाचा निरनिराळ्या सिद्धांतांमधून आणि त्यांच्या परस्परसंबंधांमधून जो विकास घडला, त्यामध्ये स्त्रीच्या गौणत्वाला कारणीभूत ठरणार्‍या सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक,राजकीय, मानसशास्त्रीय घटकांचा सखोल विचार करण्यात आला. त्याचप्रमाणे स्त्रीत्वाची काही सार्वत्रिक, सार्वकालिक व्याख्या करणे शक्य आहे काय ? स्त्रीत्व हे निसर्गदत्त असते व म्हणून अपरिवर्तनीय असते, की ते एक सामाजिक रचना ( सोशल कन्स्ट्रक्ट ) असते व म्हणून परिवर्तनशील असते? असे स्त्रीवादाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे, मूलभूत प्रश्नही उपस्थित करण्यात आले आहेत. स्त्री प्रश्नांचे सैद्धांतिक आणि व्यावहारिक पातळ्यांवर वर्ण, वर्ग, जात इत्यादींशी जे गुंतागुंतीचे संबंध असतात, त्यांच्यावरही प्रकाश टाकण्यात आला आहे. स्त्रीमुक्तीचा लढा हा सर्व शोषित, वंचित मानवसमूहांच्या मुक्तीच्या लढ्यांपासून वेगळा काढता येत नाही, याचे एक सुजाण भान या सर्व चर्चेमधून निर्माण झाले आहे. अविकसित व विकसनशील देशांतील स्त्रियांच्या व्यथा आणि हक्क, शैक्षणिक समस्या, सामाजिक मागासलेपणा इ. विषयांची दखल व चर्चा करण्यासाठी संयुक्त राष्ट्र संघटनेने ( युनो ) कोपनहेगन ( डेन्मार्क ) येथे जागतिक परिषदेचे आयोजन केले (१९८०). या परिषदेत जे काही ठराव झाले व धोरण ठरले, त्याची प्रत्यक्षात कार्यवाही काय झाली, याविषयी १९९४ मध्ये जागतिक महिला परिषद भरविण्यात आली. एकूण पाश्चात्त्य स्त्रीवादाच्या विचारसरणीत स्त्रीच्या व्यक्तित्वाचा मानसन्मान, सर्व प्रकारची स्वातंत्र्ये आणि समानता यांवर भर देण्यात आला आहे तथापि भारतात स्त्री विरुद्ध पुरुष अशी भावना भारतीय संस्कृतीत कधीच नव्हती. उलट, स्त्रियांच्या उद्धाराचे प्रयत्न राजा राममोहन रॉय, महात्मा फुले, आगरकर, न्यायमूर्ती रानडे, महर्षी कर्वे इ. पुरुषांनीच मोठ्या प्रमाणात सुरू केले. कुटुंबसंस्थेला भारतीय संस्कृतीत अनन्यसाधारण महत्त्व असल्याने पती, पिता, भाऊ, मामा, काका या नातेसंबंधांतून स्त्री-विकासाचे मार्ग खुले झालेले दिसतात. व्यक्तिस्वातंत्र्यापेक्षा व्यापक समाजहितासाठी त्याग करण्याची परंपरा भारतात असल्याने स्त्रीवादाची भूमिका भारतीय परिप्रेक्ष्यात पाश्चात्त्यांच्या विचारांपेक्षा वेगळी करण्याची गरज भासते. तरी अंतिमतः स्त्रीवादाचा साकल्याने विचार केल्यास, स्त्रीस्वातंत्र्य, स्त्री-पुरुष समता व आत्मनिर्भरता या गोष्टी स्त्रीउद्धारासाठी अपरिहार्य ठरतात. m7ccszea4gralrm3xad8nm2qh14mh63 2676236 2676230 2026-03-30T06:05:26Z अभिलाषा 181490 /* माता भाग कौर जी: त्याग आणि बहिणीचे प्रतीक */ नवीन विभाग 2676236 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=अभिलाषा देशपांडे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:१४, २९ मे २०१९ (IST) स्त्री वाद स्त्रीवाद : सामाजिक, राजकीय व आर्थिक क्षेत्रांत स्त्री-पुरुष समानतेचा पुरस्कार करणारी प्रणाली. प्रारंभी स्त्रीवाद ही संकल्पना मोठ्या प्रमाणावर पश्चिमी देशांत उद्भूत झाली आणि नंतर ती जागतिक स्तरावर हळूहळू प्रसृत झाली. पुढे ती चर्चेचा गंभीर व मूलभूत विषय बनली. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी : पाश्चात्त्य देशांचा सुरुवातीचा इतिहास पाहता, स्त्रिया या फक्त चूल आणि मूल या कौटुंबिक व्यवस्थेत अडक-लेल्या होत्या. त्यांना सार्वजनिक जीवनात स्थान नव्हते. तो पुरुषांचाच अधिकार समजला जाई. मध्ययुगात स्त्रियांना संपत्तीत वाटा नव्हता आणि शिक्षणाची संधी नव्हती. स्त्रियांचे सामाजिक स्थान, समाजजीवनातील त्यांचा सहभाग आणि योगदान, त्यांचे विविध प्रश्न व समस्या इत्यादींबद्दलचे विचारमंथन अठराव्या शतकात होऊ लागले. या विचारमंथनातून स्त्रीवादी विचारधारेचा उगम झाला आणि स्त्रीशिक्षण,स्त्रियांचे राजकीय हक्क, समान संधी अशा अनेक प्रश्नांकडे समाजाचे लक्ष वेधले गेले. ज्ञानोदयाचा ( इन्लाइटन्मेन्ट ) प्रभाव स्त्रीवादावर पडला. त्यातून ‘ आम्ही सार्‍या एकत्र येऊन मिळून जाऊ ’, ही प्रबोधनकालातील स्त्रीवादी घोषणा गाजली पण तिचे संलग्न चळवळीत कधीच रूपांतर झाले नाही. तथापि ज्ञानोदय काळातील काही सुधारणावादी स्त्रियांनी स्वातंत्र्य,समता आणि नैसर्गिक अधिकार हे स्त्री-पुरुष या दोघांनाही सारखेच लागू करावेत, अशी जोरदार मागणी केली. तेव्हा प्रसिद्ध फ्रेंच नाटककार ऑलँप द गॉजिस हिने डिक्लेरेशन ऑफ द राइट्स ऑफ विमेन अँड ऑफ द फीमेल सिटिझन ( इं. भा., १७९१ ) हा ग्रंथ लिहून स्त्रियांच्या हक्कांची जाणीव करून स्त्री ही केवळ पुरुषाबरोबर समान नसून ती त्याची सहकारी-सोबती आहे,असे ठामपणे प्रतिपादिले. याच सुमारास मेरी वुलस्टोनक्राफ्टचा ए व्हिन्डिकेशन ऑफ द राइट्स ऑफ विमेन (१७९२ ) हा ग्रंथ प्रसिद्ध झाला. त्यात मेरीने स्त्री-पुरुषांना शिक्षण, काम आणि राजकारण यांत समान संधी द्यावी कारण त्या पुरुषांइतक्याच नैसर्गिक दृष्ट्या बुद्धिगम्य-हुशार आहेत, असे ठणकावून लिहिले. त्यांना शैक्षणिक व आर्थिक संधी आणि समान नागरी हक्क दिले, तर त्या पुरुषांएवढ्याच सक्षम व समर्थ बनतील. ज्ञानोदय युगाने राजकीय क्षोभ निर्माण केला होताच, त्याचा परिणाम म्हणून फ्रान्स, जर्मनी आणि इटलीत वैचारिक मंथन होऊन उन्मूलनवादाच्या चळवळीस ( अबॉलिशन मूव्हमेंट ) चालना मिळाली. एकोणिसाव्या शतकात स्थित्यंतराची-बदलाची मागणी यूरोप व उत्तर अमेरिकेत होऊ लागली. पॅरिसमधील स्त्रीवादी महिलांनी द व्हाइस ऑफ विमेन हे दैनिक काढले (१८४८) आणि स्त्रियांच्या प्रश्नांना वाचा फोडली. स्त्रीशिक्षण, स्त्रियांचे राजकीय हक्क, समान संधी, समान वेतन, कुटुंबांतर्गत आणि कुटुंबाबाहेरील हिंसाचार, समविभागणी अशा बहुविध प्रश्नांकडे या दैनिकाने समाजाचे लक्ष वेधले आणि स्त्रीवादाची सैद्धांतिक भूमिका मांडली. त्याच सुमारास जर्मन लेखिका लूईस डिटमर हिने सोशल रिफॉर्म हे नियतकालिक काढून स्त्रियांचे प्रश्न चर्चेत आणले. याच सुमारास न्यूयॉर्क राज्यातील सेनेका फॉल्स येथे स्त्रियांच्या हक्कांसाठी विद्वत्सभा भरली (१८४८) आणि त्यांनी अकरा ठराव या संदर्भात संमत केले. त्यांमध्ये स्त्रियांच्या मतदानाचा अधिकार हा प्राधान्याने विचारात घेतला गेला. अशा प्रकारच्या स्त्रियांच्या परिषदा अन्य राज्यांतूनही झाल्या. त्यांतूनच पुढे एलिझाबेथ कॅडी स्टॅन्टन, मार्था राइट, सुसान अँथनी इत्यादींनी ‘ नॅशनल विमेन सफ्रेज असोसिएशन ’ ही मतदानाच्या संदर्भात जागतिक संघटना स्थापन केली (१८६९). सुरुवातीस उच्चभ्रू व कामगार स्त्रियांत मतभेद झाले. तेव्हा शार्लट पर्किन्स गिलमन हिने विमेन अँड इकॉनॉमिक्स (१८९८) या ग्रंथात असे प्रतिपादन केले की, जोपर्यंत स्त्रिया घरगुती काम व कुटुंब या पाशातून मुक्त होत नाहीत, तोपर्यंत त्या पुरुषांवर अवलंबून राहणार ! लिंगभेदाच्या आधारे स्त्रियांना दुय्यम स्थान दिले जाते आणि सामाजिक दमनाला, अन्यायाला त्यांना तोंड द्यावे लागते. त्यासाठी पुरुषप्रधान-पितृसत्ताक कुटुंबपद्धतीत बदल होणे आवश्यक आहे. असा समाजवादी समतेचा सिद्धांत तिने मांडला. स्त्रियांना विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात अनुक्रमे देशपरत्वे मतदानाचा हक्क प्राप्त झाला आणि त्यांचे काही हक्कही मान्य झाले. स्त्रीवादाचा हा प्रसार-प्रचार पाश्चात्त्य देशांतून आशिया, आफ्रिका आणि लॅटिन अमेरिकेत प्रसृत झाला आणि विकसित राष्ट्रांबरोबरच त्याचे लोण अविकसित व विकसनशील देशांत पोहोचले. स्त्रीवादाची आधुनिक वाटचाल : स्त्रियांना दुय्यमत्व देण्यामागे जे पुरुषी राजकारण आहे, त्याचा बीमोड करणे हे स्त्रीवादाचे मूळ उद्दिष्ट आहे. स्त्रीवादांतर्गत अनेक गोष्टींचा अंतर्भाव होतो. पुरुषांइतकीच स्त्रीलाही स्वतःची ओळख आहे. स्व-विकास, स्वतंत्रता यांची जरूरी आहे. स्वत्वाची ओळख, स्वायत्तता, स्वयंनिर्णय, सक्रिय सहभाग या गोष्टी स्त्रीला व्यक्ती म्हणून परिपक्व बनवितात. त्या मिळवून देण्याचा प्रयत्न स्त्रीवादी चळवळीने केला. आपल्या सांकल्पनिक, सैद्धांतिक चौकटीमध्ये स्त्रियांना मिळणारे गौणत्व, त्यांचे केले जाणारे दमन यांचे स्पष्टीकरण, त्यामागील कारणांचे विश्लेषण स्त्रीवाद करतो. त्याचप्रमाणे हे सामाजिक वास्तव बदलण्यासाठी काय करावे, याचे विवेचनही करतो. काळानुसार स्त्रीवादी चळवळीत जहाल,मवाळ, मार्क्सवादी, पर्यावरणवादी, कृष्णवर्णीय वगैरे अनेक छटा असलेल्या विचारसरणींच्या बहुविध संघटना सामील झाल्या. विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात स्त्रीवादी-सुधारणावादी महिला अधिक आक्रमक झाल्या. त्यांनी स्त्रियांचे दमन हे ऐतिहासिक दृष्ट्या पहिले आणि ते सर्वांत दूरगामी आहे, हा सिद्धांत प्रतिपादिला. या स्त्रीवाद्यांनी पुनरुत्पादन, मातृत्व, लैंगिकता यांसंबंधी अनेक महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित केले. त्याचप्रमाणे पितृसत्ताक कुटुंबपद्धतीत अनुस्यूत असलेल्या सत्ता, स्पर्धा,श्रेणीबद्धता, वर्चस्ववाद यांचा समूळ उच्छेद करावा, असे प्रतिपादन केले. ‘ पर्सनल इज पोलिटिकल ’ ( जे जे व्यक्तिगत ते ते राजकीय ), अशी घोषणा करताना स्त्रियांच्या जाणीव-जागृतीवर भर दिला. स्त्री आणि पुरुष यांच्या विकासाच्या दोन अलग प्रक्रिया न मानता दोहोंच्या विकासाच्या दृष्टीने एकसमयावच्छेदे विचार व्हावा, हा मनोविश्लेषणवादी सिद्धांत मांडला. सीमॉन द बोव्हारने स्त्रीच्या दमनाचे अस्तित्ववादी स्पष्टीकरण दिले. स्त्रीला ‘ अन्य ’ किंवा ‘ इतर ’, विशेषतः ‘ पुरुषेतर ’ ( अदर दॅन मॅन ) मानले गेल्यामुळे ती स्वतंत्र,स्वनियंत्रित राहिली नाही. तिच्या अस्तित्वाला ती स्वतः अर्थ देऊ शकत नाही तर तो तिच्यासाठी स्त्रीत्वाच्या साराच्या (‘ एसेन्स ’ च्या ) संदर्भात ठरवला जातो. स्त्रीवादाची चळवळ उभी राहिली, ती समाजपरंपरेतील स्त्रीप्रतिमा नाकारण्यासाठी. स्त्रियांनी त्यांचे अस्तित्व मर्यादित करणार्‍या स्त्रीत्वाच्या रूढ व्याख्या नाकाराव्यात. स्त्री ही माणूस आहे म्हणून व्यक्ती या स्वरूपात तिचा विचार व्हावा. नरनारी ही व्यवस्था नैसर्गिक आहे परंतु पुरुषप्रधान व्यवस्थेत लिंग भेदभाव मुद्दाम घडविला गेला. संस्कृतीच्या इतिहासाने स्त्रीची सांगड निसर्गाशी घातली. त्यामुळे स्त्रीविषयक प्रश्नांचा विचार निसर्गसापेक्ष केला पाहिजे. पितृसत्ताक पद्धतीची विचारसरणी ही श्रेणीबद्ध, द्वंद्ववादी आणि वर्चस्ववादी आहे. तीत स्त्रियांचे शोषण झाले आहे. अलीकडे आधुनिकोत्तर ( पोस्ट मॉडर्न ) स्त्रीवाद, कृष्णवर्णी स्त्रीवाद ( ब्लॅक फेमिनिझम ), बहुसांस्कृतिक आणि वैश्विक स्त्रीवाद असेही विविध प्रकार पुढे आले आहेत. यांपैकी कृष्णवर्णी स्त्रीवादाने स्त्रीवादाच्या मुख्य धारेच्या मर्यादा स्पष्ट करताना वर्णवर्चस्ववादाशी निगडित असे प्रश्न स्त्रीवादाच्या संदर्भात अधोरेखित केले आहेत. स्त्रीवादाच्या कक्षा श्वेतवर्णीय, मध्यमवर्गीय आणि भिन्नलिंगी संबंध असणार्‍या स्त्रियांच्या प्रश्नांपलीकडे विस्तारण्याची आवश्यकता त्यातून प्रकर्षाने पुढे आली. स्त्रीवादाचा निरनिराळ्या सिद्धांतांमधून आणि त्यांच्या परस्परसंबंधांमधून जो विकास घडला, त्यामध्ये स्त्रीच्या गौणत्वाला कारणीभूत ठरणार्‍या सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक,राजकीय, मानसशास्त्रीय घटकांचा सखोल विचार करण्यात आला. त्याचप्रमाणे स्त्रीत्वाची काही सार्वत्रिक, सार्वकालिक व्याख्या करणे शक्य आहे काय ? स्त्रीत्व हे निसर्गदत्त असते व म्हणून अपरिवर्तनीय असते, की ते एक सामाजिक रचना ( सोशल कन्स्ट्रक्ट ) असते व म्हणून परिवर्तनशील असते? असे स्त्रीवादाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे, मूलभूत प्रश्नही उपस्थित करण्यात आले आहेत. स्त्री प्रश्नांचे सैद्धांतिक आणि व्यावहारिक पातळ्यांवर वर्ण, वर्ग, जात इत्यादींशी जे गुंतागुंतीचे संबंध असतात, त्यांच्यावरही प्रकाश टाकण्यात आला आहे. स्त्रीमुक्तीचा लढा हा सर्व शोषित, वंचित मानवसमूहांच्या मुक्तीच्या लढ्यांपासून वेगळा काढता येत नाही, याचे एक सुजाण भान या सर्व चर्चेमधून निर्माण झाले आहे. अविकसित व विकसनशील देशांतील स्त्रियांच्या व्यथा आणि हक्क, शैक्षणिक समस्या, सामाजिक मागासलेपणा इ. विषयांची दखल व चर्चा करण्यासाठी संयुक्त राष्ट्र संघटनेने ( युनो ) कोपनहेगन ( डेन्मार्क ) येथे जागतिक परिषदेचे आयोजन केले (१९८०). या परिषदेत जे काही ठराव झाले व धोरण ठरले, त्याची प्रत्यक्षात कार्यवाही काय झाली, याविषयी १९९४ मध्ये जागतिक महिला परिषद भरविण्यात आली. एकूण पाश्चात्त्य स्त्रीवादाच्या विचारसरणीत स्त्रीच्या व्यक्तित्वाचा मानसन्मान, सर्व प्रकारची स्वातंत्र्ये आणि समानता यांवर भर देण्यात आला आहे तथापि भारतात स्त्री विरुद्ध पुरुष अशी भावना भारतीय संस्कृतीत कधीच नव्हती. उलट, स्त्रियांच्या उद्धाराचे प्रयत्न राजा राममोहन रॉय, महात्मा फुले, आगरकर, न्यायमूर्ती रानडे, महर्षी कर्वे इ. पुरुषांनीच मोठ्या प्रमाणात सुरू केले. कुटुंबसंस्थेला भारतीय संस्कृतीत अनन्यसाधारण महत्त्व असल्याने पती, पिता, भाऊ, मामा, काका या नातेसंबंधांतून स्त्री-विकासाचे मार्ग खुले झालेले दिसतात. व्यक्तिस्वातंत्र्यापेक्षा व्यापक समाजहितासाठी त्याग करण्याची परंपरा भारतात असल्याने स्त्रीवादाची भूमिका भारतीय परिप्रेक्ष्यात पाश्चात्त्यांच्या विचारांपेक्षा वेगळी करण्याची गरज भासते. तरी अंतिमतः स्त्रीवादाचा साकल्याने विचार केल्यास, स्त्रीस्वातंत्र्य, स्त्री-पुरुष समता व आत्मनिर्भरता या गोष्टी स्त्रीउद्धारासाठी अपरिहार्य ठरतात. == माता भाग कौर जी: त्याग आणि बहिणीचे प्रतीक == खालसा पंथामध्ये माता भाग कौर जी (माई भागो) यांचे अत्यंत आदराने स्मरण केले जाते. केवळ वस्तूंची काळजी करण्यापलीकडे जाऊन, इतिहास ज्यांना कायम लक्षात ठेवेल अशी व्यक्ती बनण्याची शिकवण माता भाग कौर जी आपल्याला देतात. शीख इतिहासातील त्या एकमेव महिला आहेत ज्यांना गुरु गोविंद सिंग जी यांच्या अंगरक्षक बनण्याची विशेष जबाबदारी मिळाली, कारण त्या एक महान भगिनी होत्या ज्या युद्धात आपल्या भावांच्या पाठीशी उभ्या राहिल्या. आपणही आपल्या भावांवर विश्वास ठेवून, जे योग्य आहे ते करून आणि गुरुजींची साथ कधीही न सोडून माता भाग कौर जी यांच्यासारखे बनूया. माता भाग कौर जी यांचा जन्म एका शीख कुटुंबात झाला आणि गुरु अर्जन देव जी यांच्या काळात त्यांच्या कुटुंबाने शीख धर्म स्वीकारला. एक शीख म्हणून गुरुजींसाठी युद्धात सामील होण्याचा अधिकार असूनही, माताजींनी भगिनी म्हणून आपली भूमिका जपून एक वेगळा मार्ग निवडला. शस्त्र उचलण्याऐवजी, माताजी मागे राहिल्या आणि कुटुंबाची काळजी घेण्याची आपली जबाबदारी पार पाडली. त्यांनी आपल्या भावांना (ज्यांना 'सिंग' म्हटले जाते) युद्धात जाण्यासाठी पाठिंबा दिला. माताजींच्या मते, बहीण असणे म्हणजे आपल्या भावावर विश्वास ठेवणे आणि त्याला शक्ती व पाठिंबा देणे. याचा अर्थ हक्कांसाठी लढणे किंवा इतरांवर विषमतेचा आरोप करणे असा नाही; तर, आपल्या भावाला योग्य निर्णय घेण्यासाठी सक्षम करणे हा आहे. माताजी आपल्या कृतीतून आपल्याला शिकवतात की, आपल्या भावांसाठी काही करण्याऐवजी त्यांना पाठिंबा देणे किती महत्त्वाचे आहे. जेव्हा तिचे भाऊ गुरुजींसोबत गेले होते, तेव्हा माताजी घरीच थांबल्या. ते परत आल्यावर, त्यांनी तात्काळ कृती केली. माताजींनी आपल्या भावांना गुरुजींना सोडून जाण्याची चूक लक्षात आणून दिली आणि त्यांना त्यांच्याकडे परत येण्याचा मार्ग दाखवला. स्त्रियांच्या लढाईत सामील होण्याऐवजी, त्यांनी आपल्या भावांना त्यांच्या चुका समजून घेण्यास आणि त्यावर मात करण्यास मदत केली. बहीण असणे म्हणजे केवळ स्वतःचीच नव्हे, तर इतरांचीही काळजी घेणे होय. या जगात, जिथे स्वार्थ बोकाळला आहे, तिथे आपण माताजींच्या उदाहरणाचे अनुसरण करून स्वतःच्या पलीकडे जाऊन विचार केला पाहिजे. त्याचप्रमाणे, माता भाग कौर जी यांच्याप्रमाणे, आपण आपल्या बांधवांना वाहेगुरुकडे परत आणण्याचा मार्ग दाखवला पाहिजे, जेणेकरून ते आपल्या चुका सुधारू शकतील. त्या ४० हुतात्म्यांप्रमाणेच, ते गुरुजींचे प्रेम पुन्हा मिळवू शकतील आणि वाहेगुरुच्या सान्निध्यात आपले स्थान निर्माण करू शकतील. असे केल्याने, केवळ भाऊच गुरुजींचे प्रेम जिंकणार नाहीत, तर माताजींप्रमाणेच भगिनीदेखील ते मिळवत [[सदस्य:अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[सदस्य चर्चा:अभिलाषा|चर्चा]]) ११:३५, ३० मार्च २०२६ (IST) 6gi31o9blo296yzstmj9blgols7rtjc 0 244198 2676197 2642996 2026-03-29T23:47:35Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676197 wikitext text/x-wiki {{मट्रा अनुवादीत}} '''हमसफर ट्रस्ट''' [[मुंबई|मुंबईतील]] ही समाजिक संस्था आहे जे एल.जी.बी.टी अधिकारांना प्रोत्साहन देते. 1994 मध्ये अशोक रावकवी यांनी स्थापन केलेले हे भारतातील अशा संस्थांचे सर्वात मोठे आणि सर्वात सक्रिय आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://queer-ink.com/humsafar-trust-hst/|title=संग्रहित प्रत|access-date=2019-06-29|archive-date=2018-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119125310/http://queer-ink.com/humsafar-trust-hst/|url-status=dead}}</ref> <ref name="amFAR2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.amfar.org/articles/around-the-world/treatasia/older/an-interview-with-ashok-row-kavi%E2%80%94coming-out-in-india/|last=TREAT Asia Report|title=संग्रहित प्रत|access-date=2019-06-29|archive-date=2016-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624014218/http://amfar.org/Articles/Around-The-World/TreatAsia/Older/An-Interview-with-Ashok-Row-Kavi%e2%80%94Coming-Out-in-India/|url-status=dead}}</ref> ते एलजीबीटी समुदायांसाठी सल्लामसलत, वकिला आणि आरोग्य सेवा प्रदान करते आणि त्यांच्याविरूद्ध हिंसा, भेदभाव आणि कलंक कमी करण्यास मदत करते. <ref>{{स्रोत बातमी|access-date=2017-05-15}}</ref> हमसफ़र ट्रस्ट लैंगिक अल्पसंख्यकांसाठी इंटिग्रेटेड नेटवर्क (आयएनएफओएसईएम)चे संयोजक सदस्य आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.infosem.org/}}</ref> == उत्पत्ति == भारतीय लेखक आणि एलजीबीटी अधिकार कार्यकर्ते अशोक रावकवी यांनी कॅनडाहून परतल्यानंतर '''हमसफर ट्रस्टचि''' स्थापना केली. त्या वेळी पूर्वाग्रह आणि परंपरागत भारतीय सामाजिक मूल्यांनी एमएसएम आणि [[परलैंगिक|ट्रांसजेंडर]] भारतीयांना प्रभावी आरोग्य सेवा मिळण्यापासून रोखले. '''हमसफर ट्रस्टचा''' प्रारंभिक फोकस समलिंगी पुरुषांना एचआयव्ही / एड्स आरोग्य सेवा प्रदान करण्याच्या सक्रियतेवर होता, परंतु लवकरच एलजीबीटी समुदायाच्या संपूर्ण स्पेक्ट्रमसाठी मार्गदर्शन, तपासणी, हॉस्पिटल रेफरल्स, गोपनीय एचआयव्ही चाचणी, सल्ला देणे आणि आउटरीचे काम प्रदान करण्यात आले. <ref name="amFAR2008"/> *[[संयुक्त राष्ट्रे विकास कार्यक्रम]] द्वारा निधीकृत भारतीय एलजीबीटी मौखिक इतिहासाचा प्रकल्प प्रोजेक्ट बोलोचा हमसफर ट्रस्ट हा मुख्य आयोजक होता.<ref name="ProjectBolo">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.projectbolo.com/about.htm |title=Indian LGBT Oral History Project - About |publisher=Project Bolo |date= |accessdate=2014-06-29 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924082306/http://www.projectbolo.com/about.htm |url-status=dead }}</ref> * समर्थित [[मुंबई क्विअर फिल्म महोत्सव | कशीश मुंबई आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव]] 2010 मध्ये<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.artsnetworkasia.org/content/travelgrants/kashish_report.htm|title=artsnetworkasia|website=www.artsnetworkasia.org|language=en-us|access-date=2017-05-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=108:kashish-2010&catid=34:demo-category&Itemid=28|title=KASHISH 2010|last=Administrator|website=www.mumbaiqueerfest.com|language=en-gb|access-date=2017-05-15|archive-date=2020-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616053434/http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=108:kashish-2010&catid=34:demo-category&Itemid=28|url-status=dead}}</ref> ==जाणीव जागृतीची कामे== *हमसफर ट्रस्ट 2007 मध्ये किरकोळ समुदायांसह काम करणाऱ्या सल्लागारांच्या अनुभवांचे दस्तऐवजीकरण करणारे 68 पृष्ठ वैशिष्ट्यीकृत चित्रपट तयार केले. *ब्रिजेस् ओफ़् होपस - 2004 मध्ये एमएसएम आणि टीजी समुदायाची डॉक्युमेंट्री डॉक्युमेंटिंग व्हॉइस आणि चिंता. *येई है ही चित्रपट निर्मिती केली. एमएसएम आणि ट्रांसजेंडरसाठी एक कंडोम प्रदर्शन फिल्म. *हमसफर ट्रस्ट संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमाद्वारे निधी असलेल्या भारतीय एलजीबीटी मौखिक इतिहासाच्या प्रोजेक्ट बोलोचा प्राथमिक आयोजक होता. 2010 मध्ये समर्थित काशीष मुंबई आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव एक माधवबागचे पहिले परफॉर्मन्स चेतन दातार यांच्या आईला त्याच्या मुलाकडे येत असलेल्या मुलाबद्दलचे मराठी नाटक 2010 मध्ये अभिनेता मोना अंबेगावकर यांनी केले होते. *कॉर्पोरेट आणि शैक्षणिक संस्थांसह विविध प्लॅटफॉर्मवर हमसफर ट्रस्टच्या समर्थनासह या नाटकाची अनेक कामगिरी केली गेली आहे. *अँटी क्लॉक चित्रपट आणि ओनिर यांच्या वैशिष्ट्यीकृत फिल्म आयएम ओमर चित्रपट समलिंगी समाजाला तोंड द्यावे लागणाऱ्या त्रासाला समोर आनते. *एलजीबीटी समस्यांवर योग्य अहवाल देण्यासाठी प्रिंट आणि इलेक्ट्रॉनिक माध्यमासाठी विकसित शिफारसी भाषा पुस्तिका - SANCHAR *विकसित मिशन आझादी दस्तऐवज; भारतातील एलजीबीटीक्यूएच अधिकारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी एक संदर्भ पुस्तिका जे एचआयव्ही एड्स अलायन्सद्वारे समर्थित आहे *एलजीबीटीक्यू समुदायात उदयोन्मुख पत्रकारांना आणि प्रसारमाध्यमांना चालना देण्यासाठी लिखो ने पुढाकार घेतला. *हमसफर ट्रस्ट आणि टिंडर सामाजिक डेटिंग प्लॅटफॉर्मवर अधिक लैंगिक / लैंगिक अंतर्भूतता आणण्यासाठी हात जोडले जेणेकरून एलजीबीटीक्यू+ समुदाय स्वतःला मुक्तपणे व्यक्त करू शकेल.या पुढाकाराने टिंडरने वापरकर्त्यांसाठी 23 लिंग पर्याय जोडले. * हमसफर ट्रस्टने वैशिष्ट्यपूर्ण चित्रपट तयार केले [[68 पृष्ठे]] 2007 मध्ये परराष्ट्र समुदायांसह कार्यरत सल्लागारांच्या अनुभवांचे दस्तऐवजीकरण केले .<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.telegraphindia.com/1080701/jsp/entertainment/story_9485654.jsp|title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) {{!}} Entertainment {{!}} Queer crash|website=www.telegraphindia.com|access-date=2017-05-15}}</ref> * ब्रिजेस् ओफ़् होपस 2004 मध्ये एमएसएम आणि टीजी समुदायाची डॉक्युमेंट्री डॉक्युमेंटिंग व्हॉइस आणि चिंता <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://witness.theguardian.com/assignment/589d9b84e4b08bb4fbbea922/6007991|title=GuardianWitness - SRIDHAR RANGAYAN – filmmaker, festival director, activist; India|website=GuardianWitness|access-date=2017-05-15}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cinestaan.com/movies/bridges-of-hope-10396/cast-crew|title=Bridges of Hope (2008) - Full Cast and Crew {{!}} Cinestaan.com|website=www.cinestaan.com|language=en-us|access-date=2017-05-15|archive-date=2019-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629101234/https://www.cinestaan.com/movies/bridges-of-hope-10396/cast-crew|url-status=dead}}</ref> * एमएसएम आणि ट्रांसजेंडरसाठी कंडोम प्रदर्शन फिल्म येई है ... राईट वे ही निर्मिती केली. <ref>{{Citation|last=humsafartrust|title=Yehi Hai Right Way - Hindi|date=2009-06-02|url=https://www.youtube.com/watch?v=Tqd2xDuLp4I|accessdate=2017-05-15}}</ref> [[युनायटेड नेशन्स डेव्हलपमेंट प्रोग्राम] द्वारा निधीकृत भारतीय एलजीबीटी मौखिक इतिहासाचा प्रकल्प प्रोजेक्ट बोलोचा हमुसाफर ट्रस्ट हा मुख्य आयोजक होता.<ref name="ProjectBolo"/> * समर्थित [[मुंबई क्विअर फिल्म महोत्सव | काशीश मुंबई आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव]] 2010 मध्ये {{उद्धरण <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.artsnetworkasia.org/content/travelgrants/kashish_report.htm|title=artsnetworkasia|website=www.artsnetworkasia.org|language=en-us|access-date=2017-05-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=108:kashish-2010&catid=34:demo-category&Itemid=28|title=KASHISH 2010|last=Administrator|website=www.mumbaiqueerfest.com|language=en-gb|access-date=2017-05-15|archive-date=2020-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616053434/http://www.mumbaiqueerfest.com/kashish2010/index.php?option=com_content&view=article&id=108:kashish-2010&catid=34:demo-category&Itemid=28|url-status=dead}}</ref> * एक माधवबागचे पहिले परफॉर्मन्स - [[चेतन दातार]] तिच्या आईला बाहेर येणार्या मुलाबद्दलच्या मराठी नाटकाने अभिनेता [[मोना अंबेगावकर]] 2010 मध्ये त्याची पहिली हिंदी कामगिरी केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pressreader.com/india/the-times-of-india-mumbai-edition/20120715/281779921238336|title=PressReader.com - Connecting People Through News|website=www.pressreader.com|access-date=2017-05-15}}</ref> * कॉर्पोरेट आणि शैक्षणिक संस्थांसह विविध प्लॅटफॉर्मवर हमसफर ट्रस्टच्या समर्थनासह या नाटकाची अनेक कामगिरी केली गेली आहे. अँटी क्लॉक चित्रपट आणि ओएनआयआर सह सहकार्याने वैशिष्ट्यीकृत फिल्म "आयएम ओमर", समलिंगी समाजाच्या समस्येस सामोरे जाणारा एक चित्रपट <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.suruchigupta.in/2011/04/27/vivek-anand-the-voice-of-i-am-omar-biopic-57/|title=Vivek Anand, The Voice of I Am Omar… Biopics 5/7 - Suruchi Gupta|access-date=2017-05-15|archive-date=2013-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929134200/http://www.suruchigupta.in/2011/04/27/vivek-anand-the-voice-of-i-am-omar-biopic-57/|url-status=dead}}</ref> * एलजीबीटी समस्यांवर सही अहवाल देण्यासाठी प्रिंट आणि इलेक्ट्रॉनिक माध्यमासाठी शिफारस केलेली भाषा पुस्तिका मॅन्युअल - SANCHAR<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-lgbt-community-brings-out-media-guide-for-improved-reporting-2075600|title=LGBT community brings out media guide for improved reporting {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2015-04-08|work=dna|access-date=2017-05-15|language=en-US}}</ref> * विकसित मिशन आझादी दस्तऐवज; भारतात [एलजीबीटीक्यूएच अधिकारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी संदर्भ पुस्तिका] [[आंतरराष्ट्रीय एचआयव्ही / एड्स अलायन्स | आंतरराष्ट्रीय एचआयव्ही एड्स अलायन्स]] समर्थित<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-a-manual-to-support-the-right-to-love-2060820|title=A manual to support the right to love {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2015-02-14|work=dna|access-date=2017-05-15|language=en-US}}</ref> * एलजीबीटीक्यू समुदायात उदयोन्मुख पत्रकारांना आणि प्रसारमाध्यमांना चालना देण्यासाठी लिखो ने पुढाकार घेतला.<ref>{{Cite news|url=http://www.hellomumbainews.com/current-news/indias-favourite-news-anchor-arnab-goswami-comes-support-lgbt-community/|title=India's favourite news anchor Arnab Goswami comes in support for the LGBT community. ~|last=Admin|access-date=2017-05-15|language=en-US}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>हूमाफायर ट्रस्ट आणि [[टिंडर (ॲप) | टिंडर]] सामाजिक डेटिंग प्लॅटफॉर्मवर अधिक लैंगिक / लैंगिक अंतर्भूतता आणण्यासाठी हात सामील झाले जेणेकरून एलजीबीटीक्यू + समुदाय स्वत: ला मुक्तपणे व्यक्त करू शकतील. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/by-month-end-tinder-to-allow-users-to-choose-sexual-orientation/article27767772.ece|title=By month-end, Tinder to allow users to choose sexual orientation|last=Karangutkar|first=Suyash|date=2019-06-11|work=द हिंदू|access-date=2019-06-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesstoday.in/technology/news/love-in-the-time-of-right-swap-tinder-introduces-more-gender-options-for-users-bios/story/290393.html|title=Love in the time of right swipe: Tinder introduces more gender options on user bios|website=www.businesstoday.in|access-date=2019-06-15}}</ref> By this initiative Tinder added 23 gender options for users. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatimes.com/news/india/embrace-everyone-tinder-india-finally-adds-transgender-22-other-gender-options-for-users-356635.html|title=Embrace Everyone: Tinder India Finally Adds Transgender & 22 Other Gender Options For Users|date=2018-11-14|website=indiatimes.com|language=en|access-date=2019-06-15}}</ref> == हमसफर ट्रस्टचे काम == एचएसटी लैंगिक अल्पसंख्यकांचे एकीकृत नेटवर्क (इन्फ़ोसेम) चे संयोजक सदस्य असून लैंगिक अल्पसंख्यकांचे एकमात्र राष्ट्रीय पातळीचे नेटवर्क आहे .ज्यात 196 समुदाय आधारित संस्था आहेत ज्यांना लेस्बियन, गे, कोठी, एमएसएम, उभयलिंगी आणि ट्रांसजेंडर समुदायाचे प्रतिनिधी म्हणून प्रतिनिधित्व केले जाते.<ref>{{Cite book|title=A People Stronger: The collectivisation of MSM and TG groups in India|last=Singh, Dasgupta, Patankar, Sinha|first=Suneeta, Sangita, Pallav, Minati|publisher=Sage Publication|year=2012|isbn=978-81-321-1001-9|location=|pages=67, 72, 73}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://witness.theguardian.com/assignment/589d9b84e4b08bb4fbbea922/6007991|title=GuardianWitness - SRIDHAR RANGAYAN – filmmaker, festival director, activist; India|website=GuardianWitness|access-date=2017-05-15}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === यारिया व उमंग === एचएसटीने एलबीटी व्यक्तींसाठी एक 'उमंग' (जॉय) आणि युवक एलजीबीटी गट 'यारिया' (मैत्री) यांना समर्थन गट दिला आहे. दोन्ही गट समाजातील तरुण सदस्यांसह गुंतवून घेण्यास सक्रिय आहेत आणि अनेक समुदाय-बंधनकारक आणि वकिलांकडून पुढाकार घेतात. यारिया बऱ्याच वर्षांपासून मुंबईत एलजीबीटीक फ्लॅशमोब करीत आहेत. <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Dialling-up-support-for-LGBTs/articleshow/27745661.cms|title=Dialling up support for LGBTs - टाइम्स ऑफ इंडिया|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=2017-05-20}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://gaysifamily.com/2017/05/16/yaariyan-a-community-home-for-lgbtq-youth-in-mumbai/|title={{!}} Yaariyan, A Community Home For LGBTQ Youth In Mumbai.|access-date=2017-05-20}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-events-in-pride-calendar-go-down-but-participation-up-2055175|title=Events in pride calendar go down but participation up {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2015-01-24|work=dna|access-date=2017-05-20|language=en-US}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cinestaan.com/movies/bridges-of-hope-10396/cast-crew|title=Bridges of Hope (2008) - Full Cast and Crew {{!}} Cinestaan.com|website=www.cinestaan.com|language=en-us|access-date=2017-05-15|archive-date=2019-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629101234/https://www.cinestaan.com/movies/bridges-of-hope-10396/cast-crew|url-status=dead}}</ref> ===संजीवनी=== हमसफररने एचआयव्ही असणा-या लोकांसाठी एक समर्थन गट, संजीवनीला पोषित केले आहे. संजीवनीची स्थापना मार्च 2003 मध्ये करण्यात आली आणि मार्च 2010 मध्ये पुरुषांच्या (एमएसएम) आणि एचआयव्ही असलेल्या ट्रान्सजेन्डर (टीजी) असलेल्या पुरुषांच्या सीबीओच्या रूपात नोंदणीकृत झाली. हे एचआयव्ही सह जगणार्या 300 हून अधिक व्यक्तींचे समर्थन गट आहे.<ref>{{Cite news|url=http://www.lawyerscollective.org/updates/civil-society-groups-seek-tabling-hivaids-bill-rajya-sabha|title=Civil Society groups seek tabling of HIV/AIDS Bill in Rajya Sabha - Lawyers Collective|date=2013-07-26|work=Lawyers Collective|access-date=2017-05-20|language=en-US|archive-date=2019-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629101659/https://www.lawyerscollective.org/updates/civil-society-groups-seek-tabling-hivaids-bill-rajya-sabha|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pressreader.com/india/mid-day/20160831/281672549375591|title=PressReader.com - Connecting People Through News|website=www.pressreader.com|access-date=2017-05-20}}</ref> संजीवनीची स्थापना मार्च 2003 मध्ये करण्यात आली आणि मार्च 2010 मध्ये पुरुषांच्या (एमएसएम) आणि एचआयव्ही असलेल्या ट्रान्सजेन्डर (टीजी) असलेल्या पुरुषांच्या सीबीओच्या रूपात नोंदणीकृत झाली. हे एचआयव्ही सह जगणार्या 300 हून अधिक व्यक्तींचे समर्थन गट आहे. ==हमसफर कनेक्ट== एचएसटी ने CONNECT सेट केला आहे जो एक राष्ट्रीय ऑनलाइन संसाधन केंद्र आहे जो जगभरातील एलजीबीटीक्यू समुदायला जोडेल. <ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/column-humsafar-dilli-chali-2389455|title=Humsafar Dilli chali {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2017-04-09|work=dna|access-date=2017-05-20|language=en-US}}</ref> ==एचआयव्ही / एड्स एआरटी क्लिनिक== हमसफर ट्रस्टचे उद्घाटन मुंबईतील भारतातील प्रथम समाकलित एचआयव्ही उपचार केंद्र आणि क्लिनिकचे उद्घाटन विनामूल्य सल्ला व अँटी-रेट्रोव्हिरल थेरपी (एआरटी) प्रदान करण्यासाठी केले. हे मुंबई जिल्हा एड्स नियंत्रण संस्था (एमडीएसीएस) आणि एफएचआय 360 च्या मदतीने स्थापित केले गेले आहे. समुदाय-आधारित एआरटी केंद्र भारत सरकारद्वारे समर्थित एक पायलट विभेदक देखभाल आहे.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/countrys-first-hiv-treatment-centre-inaugurated/article26460868.ece|title=Country’s first HIV treatment centre inaugurated|last=Karangutkar|first=Suyash|date=2019-03-08|work=द हिंदू|access-date=2019-06-15|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/health-lifestyle/indias-first-holistic-lgbtq-clinic-and-antiretroviral-therapy-centre-set-up-in-mumbai/articleshow/68324552.cms|title=India’s first holistic LGBTQ clinic and Antiretroviral therapy centre set up in Mumbai|last=Mar 8|first=Updated:|last2=2019|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2019-06-15|last3=Ist|first3=21:52}}</ref> " हे केंद्र आता निदान, गोळ्या पुरवणे, चाचणी आणि मूल्यांकन करणे आणि सल्ला देणे आणि एआरटी थेरपी सर्व एकाच छताखाली प्रदान करू शकते " - अशोक राव कवी, हमसफर ट्रस्टचे संस्थापक. एचआयव्ही / एड्स एमएसएम रूग्णांच्या सतत प्रवाहापासून सरकारी रुग्णालयांना मुक्त करणे हा आहे. <ref name=":1" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/society/article/humsafar-trust-inaugurates-indias-first-lgbtq-clinic-one-stop-hiv-treatment-centre-in-mumbai/379881|title=Humsafar Trust inaugurates India's first LGBTQ clinic, one-stop HIV treatment centre in Mumbai|website=www.timesnownews.com|language=en-GB|access-date=2019-06-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/people/article/richa-chadha-to-inaugurate-indias-first-ever-lgbtq-art-centre-and-medical-clinic-details-inside/378239|title=Richa Chadha to inaugurate India's first-ever LGBTQ art centre and medical clinic - details inside {{!}} Entertainment News|website=www.timesnownews.com|language=en-GB|access-date=2019-06-15}}</ref> ==सक्रियता== *हमसफर ट्रस्ट मुंबईमध्ये एलजीबीटी चित्रपट महोत्सव आयोजित करते. <ref name="Reuters2010">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://in.reuters.com/article/2010/04/20/idINIndia-47854420100420 |title=Mumbai gay film fest eyes dialogue on homosexuality &#124; Reuters |first=Shilpa |last=Jamkhandikar |work=in.reuters.com |date=20 April 2010 |accessdate=30 January 2012 |archive-date=2012-07-09 |archive-url=https://archive.today/20120709224603/http://in.reuters.com/article/2010/04/20/idINIndia-47854420100420 |url-status=dead }}</ref> *हमसफर ट्रस्टने फ्लॅश मॉब्सच्या संघटनेला विरोध करण्यासाठी पाठिंबा दिला आहे.<ref name="Indian Express2012">{{संकेतस्थळ स्रोत |url= http://www.indianexpress.com/news/loud-and-queer/902287/ |title=Loud and Queer - Indian Express |first=Afsha |last=Khan |work=indianexpress.com |date=21 Jan 2012 |accessdate=30 January 2012}}</ref> *जानेवारी 2012 मध्ये हमसफर ट्रस्टचे संचालक विवेक आनंद यांनी एलजीबीटी फंड्रायझीजरमध्ये उपस्थित असलेल्या वतीने निवेदन केले<ref name="Midday2012">{{संकेतस्थळ स्रोत |url= http://www.mid-day.com/news/2012/jan/150112-Activist-disrupts-Pride-fundraiser-party.htm |title='Activist' disrupts Pride fundraiser party |first=Dhamini |last=Ratnam |work=mid-day.com |date=15 January 2012 |accessdate=30 January 2012}}</ref> *ऑगस्ट 2018 मध्ये, हमसफर ट्रस्टने कॅनडाच्या वाणिज्य दूतवासाच्या सहकार्याने मुंबईतील इमर्जिंग क्वियर लीडर (ईक्यूएल) समिटचे आयोजन केले. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/summit-to-empower-queer-leaders-held-in-mumbai/article24835693.ece|title=Summit to empower queer leaders held in Mumbai|date=2018-08-31|work=द हिंदू|access-date=2019-06-15|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> *सार्वजनिक एचएसटीच्या सहभागामुळे एसपीएन्टने लघु उद्योग, # लोकोपॉट लेबल, भारतीय समाजातील ट्रान्स लोकांसाठी जागरुकता निर्माण करण्यासाठी सुरू केली <ref name=":2" /> ==हमसफर दिल्ली== हमसफर ट्रस्टनेही भारताच्या राजधानीत नवी दिल्ली येथे एक कार्यालय सुरू केले आहे. यात ड्रॉप-इन सेंटर देखील आहे जेथे लोक भेटू, व्यस्त राहू आणि चर्चा करू शकतात. "हमसफर ट्रस्ट दिल्ली-एनसीआर आणि इतर जवळपासच्या परिसरातील एलजीबीटी गटांना सल्लामसलत, संकटकालीन व्यवस्थापन आणि समुदाय मोहिमांमध्ये आमच्या सर्वोत्तम सेवा आणेल. लैंगिक अल्पसंख्यकांच्या आणि त्यांच्या समस्यांबद्दलच्या महत्त्वपूर्ण कायद्यावर आम्ही संसदेत आणि केंद्र सरकारशी थेट नेटवर्क करण्याची आशा करतो, " -अशोक राव कवी, हमसफर ट्रस्टचे संस्थापक. "दिल्लीतील हूमाफारच्या एलजीबीटीक्यू सेंटरने केवळ समुदायाच्या सदस्यांसाठीच नव्हे तर मानसिक आरोग्य व्यावसायिकांच्या सल्ला आणि दुवे देखील उपलब्ध करून देण्याची आशा व्यक्त केली आहे." हमसफर ट्रस्टचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी विवेक आनंद. == संदर्भ == n2cp7erz6jhwk1qrn9jjhtj325xrjhm 0 244507 2676245 2648741 2026-03-30T06:40:08Z Aditya tamhankar 80177 /* राष्ट्रपती मनोनित खासदार */ 2676245 wikitext text/x-wiki [[राज्यसभा]] हे भारतीय संसदेचे उच्च सदन आहे. राज्यसभेत जास्तीत जास्त २५० सदस्य असू शकतात. सध्या राज्यसभेवर २४५ खासदार आहेत. त्यांपैकी २३३ खासदार हे राज्यांच्या विधानसभेचे आमदार निवडतात तर कला, साहित्य, विज्ञान आणि सामाजिक कार्यात विशेष कामगिरी बजावणारे १२ सदस्य राष्ट्रपतींद्वारे नियुक्त करण्यात येतात. दरवर्षी राज्यसभेचे एक-तृतीयांश खासदार निवृत्त होत असून, प्रत्येक खासदाराचा कार्यकाळ हा सहा वर्षांचा असतो. राज्यसभा कधीच बरखास्त होत नाही. खाली दिलेल्या यादीत नियुक्ती झालेल्या आणि राज्यांतून निवडून आलेल्या खासदारांची नावे आहेत. एखादी जागा रिकामी असल्यास तसे नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://164.100.47.5/Newmembers/statepositionsummary.aspx|title=State Position Summary|website=164.100.47.5|access-date=12 June 2016}}</ref> ==खासदार== ===आंध्र प्रदेश=== {{legend2|#1569C7|[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|यु.श्र.र.काँ.प.]] (८) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFED00|[[तेलुगू देशम पक्ष|ते.द.प.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[आंध्र प्रदेश|<span style="color:white;">'''आंध्र प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[आल्ला अयोध्या रामी रेड्डी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ |२२ जून २०२० |२१ जून २०२६ | |- | २ | [[पिल्ली सुभाषचंद्र बोस]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ |२२ जून २०२० |२१ जून २०२६ | |- | ३ | [[परिमल नाथवानी|डॉ. परिमल धीरजलाल नाथवानी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ |२२ जून २०२० |२१ जून २०२६ | |- | rowspan="2"| ४ | [[मोपीदेवी वेंकटरमणा राव]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | rowspan="2"|२२ जून २०२० | rowspan="2"|२१ जून २०२६ |२९ ऑगस्ट २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[साना सतीश बाबू]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २९ ऑगस्ट २०२४ ते २१ जून २०२६ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | rowspan="2"| ५ | [[वेणुम्बका विजयसाई रेड्डी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ |rowspan="2"|२२ जून २०२२ |rowspan="2"|२१ जून २०२८ |२५ जानेवारी २०२५ रोजी राजीनामा |- | [[पी. वेंकट सत्यनारायण]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २५ जानेवारी २०२५ ते २१ जून २०२८ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ६ | [[एस. निरंजन रेड्डी|ॲड. निरंजन विद्यासागर रेड्डी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ |२२ जून २०२२ |२१ जून २०२८ | |- | rowspan="2"| ७ | [[बीदा मस्तान राव]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | rowspan="2"|२२ जून २०२२ | rowspan="2"|२१ जून २०२८ |२९ ऑगस्ट २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[बीदा मस्तान राव]] | style="background-color: {{तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}}" | | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २९ ऑगस्ट २०२४ ते २१ जून २०२८ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | rowspan="2"| ८ | [[आर. कृष्णैय्या|ॲड. रायगा कृष्णैय्या]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ |rowspan="2"|२२ जून २०२२ |rowspan="2"|२१ जून २०२८ |२३ सप्टेंबर २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[आर. कृष्णैय्या|ॲड. रायगा कृष्णैय्या]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २३ सप्टेंबर २०२४ ते २१ जून २०२८ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ९ | [[येर्रम वेंकट सुब्बा रेड्डी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ |०३ एप्रिल २०२४ |०२ एप्रिल २०३० | |- | १० | [[मेदा रघुनाथ रामकृष्ण रेड्डी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ |०३ एप्रिल २०२४ |०२ एप्रिल २०३० | |- | ११ | [[गोल्ला बाबुराव|ॲड. गोल्ला बाबुराव]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ |०३ एप्रिल २०२४ |०२ एप्रिल २०३० | |} ===अरुणाचल प्रदेश=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[अरुणाचल प्रदेश|<span style="color:white;">'''अरुणाचल प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[नबम रेबिया|नबम इपो रेबिया]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |२४ जून २०२० |२३ जून २०२६ | |} ===आसाम=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FAED09|[[संयुक्त जनता पक्ष, लिबरल|सं.ज.प.लि.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#99CCFF|[[आसाम गण परिषद|आ.ग.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FD5B78|[[आंचलिक गण मोर्चा|आं.ग.मो.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[आसाम|<span style="color:white;">'''आसाम'''</span>]] |- | १ | [[भुबनेश्वर कलिता|ॲड. भुबनेश्वर कलिता]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | |- | rowspan="2"| २ | [[सर्बानंद सोनोवाल|ॲड. सर्बानंद जिबेश्वर सोनोवाल]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|१० एप्रिल २०२० | rowspan="2"|०९ एप्रिल २०२६ | ४ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[रामेश्वर तेली|रामेश्वर बुधू तेली]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जून २०२४ ते ०९ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ३ | [[अजित कुमार भुयान]] |bgcolor=#FD5B78| | [[आंचलिक गण मोर्चा]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | |- | ४ | [[पबित्र मार्गरेटा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२२ | ०२ एप्रिल २०२८ | [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र राज्यमंत्री]] व [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|परराष्ट्र राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ५ | [[रंगवरा नारझरी|रंगवरा फणीधर नारझरी]] |bgcolor=#FAED09| | [[संयुक्त जनता पक्ष, लिबरल]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२२ | ०२ एप्रिल २०२८ | |- | ६ | [[कनाड पुरकायस्थ]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १५ जून २०२५ | १४ जून २०३१ | |- | ७ | [[बिरेंद्र प्रकाश बैश्य]] |bgcolor=#99CCFF| | [[आसाम गण परिषद]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १५ जून २०२५ | १४ जून २०३१ | |} ===बिहार=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (५) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#056D05|[[राष्ट्रीय जनता दल|रा.ज.द.]] (५) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#003366|[[जनता दल (संयुक्त)|ज.द.(सं).]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#100CA4|[[राष्ट्रीय लोक मोर्चा|रा.लो.मो.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[बिहार|<span style="color:white;">'''बिहार'''</span>]] |- | १ | [[प्रेमचंद गुप्ता]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | |- | २ | [[अमरेंद्र धारी सिंह]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | |- | ३ | [[हरिवंश नारायण सिंग]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | [[राज्यसभेचे उपसभापती]] |- | ४ | [[रामनाथ ठाकूर|रामनाथ कर्पूरी ठाकूर]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | [[कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (भारत)|कृषी व शेतकरी कल्याण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | rowspan="2"| ५ | [[विवेक ठाकूर|ॲड. विवेक चंद्रेश्वर ठाकूर]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|१० एप्रिल २०२० | rowspan="2"|०९ एप्रिल २०२६ | ४ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[उपेंद्र कुशवाह|उपेंद्रसिंह मुनेश्वरसिंह कुशवाह]] |bgcolor=#100CA4| | [[राष्ट्रीय लोक मोर्चा]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जून २०२४ ते ०९ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ६ | [[सतीश चंद्र दुबे]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०८ जुलै २०२२ | ०७ जुलै २०२८ | [[खाण मंत्रालय (भारत)|खाण राज्यमंत्री]] व [[कोळसा मंत्रालय|कोळसा राज्यमंत्री]] (११ जून २०२४ पासून) |- | ७ | [[शंभू शरण पटेल]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०८ जुलै २०२२ | ०७ जुलै २०२८ | |- | rowspan="2"| ८ | [[मिसा भारती]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | rowspan="2"|०८ जुलै २०२२ | rowspan="2"|०७ जुलै २०२८ | ४ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[मनन कुमार मिश्रा|ॲड. मनन कुमार मिश्रा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जून २०२४ ते ०७ जुलै २०२८ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ९ | [[फैय्याज अहमद|डॉ. फैय्याज अहमद]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ०८ जुलै २०२२ | ०७ जुलै २०२८ | |- | १० | [[खिरु महातो]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०८ जुलै २०२२ | ०७ जुलै २०२८ | |- | ११ | [[धरमशिला गुप्ता]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |- | १२ | [[भीम सिंह|ॲड. भिम सिंह चंद्रवंशी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |- | १३ | [[मनोज झा|डॉ. मनोज कुमार झा]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |- | १४ | [[संजय यादव]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |- | १५ | [[संजय कुमार झा]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |- | १६ | [[अखिलेश प्रसाद सिंह|डॉ. अखिलेश प्रसाद सिंह]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |} ===छत्तीसगढ=== {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[छत्तीसगढ|<span style="color:white;">'''छत्तीसगढ'''</span>]] |- | १ | [[फुलो देवी नेतम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | |- | २ | [[के.टी.एस. तुलसी|ॲड. के.टी.एस. तुलसी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | |- | ३ | [[राजीव शुक्ला]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | ४ | [[रणजित रंजन|रणजित राजीव रंजन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | ५ | [[राजा देवेंद्र प्रतापसिंह|राजा देवेंद्र प्रताप सुरेंद्रकुमार सिंह]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |} ===राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र दिल्ली=== {{legend2|#0072B0|[[आम आदमी पक्ष|आ.आ.प.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[दिल्ली|<span style="color:white;">'''राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र दिल्ली'''</span>]] |- | १ | [[संजय सिंह]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २८ जानेवारी २०२४ | २७ जानेवारी २०२७ | |- | २ | [[नारायण दास गुप्ता]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २८ जानेवारी २०२४ | २७ जानेवारी २०२७ | |- | ३ | [[स्वाती मालीवाल]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २८ जानेवारी २०२४ | २७ जानेवारी २०२७ | |} ===गोवा=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[गोवा|<span style="color:white;">'''गोवा'''</span>]] |- | १ | [[सदानंद तनावडे]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २९ जुलै २०२३ | २८ जुलै २०२९ | |} ===गुजरात=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१०) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[गुजरात|<span style="color:white;">'''गुजरात'''</span>]] |- | १ | [[शक्तीसिंह गोहिल|ॲड. शक्तीसिंह हरिश्चंद्रजी गोहिल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | |- | २ | [[रमिलाबेन बरा|रमिलाबेन बेचरभाई बरा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | |- | ३ | [[नरहरी अमीन]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | |- | rowspan="2"| ४ | [[अभय भारद्वाज|ॲड. अभय भारद्वाज]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|२२ जून २०२० | rowspan="2"|२१ जून २०२६ | १ डिसेंबर २०२० रोजी निधन |- | [[रामभाई मोकारिया|ॲड. रामभाई हरजीभाई मोकारिया]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १ डिसेंबर २०२० ते २१ जून २०२६ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ५ | [[सुब्रह्मण्यम जयशंकर|डॉ. जयशंकर कृष्णस्वामी सुब्रह्मण्यम]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १८ ऑगस्ट २०२३ | १७ ऑगस्ट २०२९ | [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|परराष्ट्र मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६ | [[केसरीदेवसिंह झाला|केसरीदेवसिंह दिग्विजयसिंह झाला]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १८ ऑगस्ट २०२३ | १७ ऑगस्ट २०२९ | |- | ७ | [[बाबुभाई देसाई]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १८ ऑगस्ट २०२३ | १७ ऑगस्ट २०२९ | |- | ८ | [[जे.पी. नड्डा|ॲड. जगतप्रकाश नारायणलाल नड्डा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | [[रसायने आणि खते मंत्रालय|रसायने तथा खत मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)<br>[[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)<br>सभागृह नेता (२४ जून २०२४ पासून) |- | ९ | [[गोविंद ढोलकिया|गोविंद लालजी ढोलकिया]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |- | १० | [[मयंक नायक]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |- | ११ | [[जसवंतसिंह परमार|डॉ. जसवंतसिंह सलामसिंह परमार]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |} ===हरियाणा=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#D3D3D3|[[अपक्ष]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[हरियाणा|<span style="color:white;">'''हरियाणा'''</span>]] |- | १ | [[रामचंद्र जांगरा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | |- | rowspan="2"| २ | [[दिपेंदर सिंग हूडा|ॲड. दिपेंदर सिंग हूडा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | rowspan="2"|१० एप्रिल २०२० | rowspan="2"|०९ एप्रिल २०२६ | ५ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[किरण चौधरी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जून २०२४ ते ०९ एप्रिल २०२६ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | rowspan="2"| ३ | [[क्रिशनलाल पंवार]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|२ ऑगस्ट २०२२ | rowspan="2"|१ ऑगस्ट २०२८ | ९ ऑक्टोबर २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[रेखा शर्मा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ९ ऑक्टोबर २०२४ ते १ ऑगस्ट २०२८ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ४ | [[कार्तिकेय शर्मा|कार्तिकेय विनोद शर्मा]] | bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २ ऑगस्ट २०२२ | १ ऑगस्ट २०२८ | |- | ५ | [[सुभाष बराला|सुभाष रामनाथ बराला]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |} ===हिमाचल प्रदेश=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[हिमाचल प्रदेश|<span style="color:white;">'''हिमाचल प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[इंदू गोस्वामी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | |- | २ | [[सिकंदर कुमार|डॉ. सिकंदर कुमार]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२२ | ०२ एप्रिल २०२८ | |- | ३ | [[हर्ष महाजन|हर्ष देशराज महाजन]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ०३ एप्रिल २०२४ | ०२ एप्रिल २०३० | |} ===जम्मू आणि काश्मीर=== {{legend2|#fe0000|[[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स|ज.आ.का.नॅ.कॉ.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[जम्मू आणि काश्मीर|<span style="color:white;">'''जम्मू आणि काश्मीर'''</span>]] |- | १ | [[सज्जाद अहमद किचलू]] | style="background-color: {{जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स/meta/color}}" | | [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २५ ऑक्टोबर २०२५ | २४ ऑक्टोबर २०३१ | |- | २ | [[चौधरी मोहम्मद रमजान]] | style="background-color: {{जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स/meta/color}}" | | [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २५ ऑक्टोबर २०२५ | २४ ऑक्टोबर २०३१ | |- | ३ | [[गुरविंदर सिंह ओबेरॉय]] | style="background-color: {{जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स/meta/color}}" | | [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २५ ऑक्टोबर २०२५ | २४ ऑक्टोबर २०३१ | |- | ४ | [[सत पाल शर्मा]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २५ ऑक्टोबर २०२५ | २४ ऑक्टोबर २०३१ | |} ===झारखंड=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#337316|[[झारखंड मुक्ति मोर्चा|झा.मु.मो.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FEFEFA|रिक्त (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[झारखंड|<span style="color:white;">'''झारखंड'''</span>]] |- | १ | [[दीपक प्रकाश]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | |- | rowspan="2"|२ | [[शिबू सोरेन]] |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | ४ ऑगस्ट २०२५ रोजी निधन |- | colspan="7" align="center"|''४ ऑगस्ट २०२५ पासून रिक्त'' |- | ३ | [[आदित्य साहू|आदित्य चतूर साहू]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ८ जुलै २०२२ | ७ जुलै २०२८ | |- | ४ | [[महुआ माजी]] |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ८ जुलै २०२२ | ७ जुलै २०२८ | |- | ५ | [[प्रदीप वर्मा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ४ मे २०२४ | ३ मे २०३० | |- | ६ | [[सरफराज अहमद (झारखंडचे राजकारणी)|डॉ. सरफराज अहमद]] |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ४ मे २०२४ | ३ मे २०३० | |} ===कर्नाटक=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (६) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (५) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#02865A|[[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)|ज.द.(ध).]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[कर्नाटक|<span style="color:white;">'''कर्नाटक'''</span>]] |- | १ | [[इरान्ना कडडी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ जून २०२० | २५ जून २०२६ | |- | rowspan="2"| २ | [[अशोक गस्ती|ॲड. अशोक गस्ती]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|२६ जून २०२० | rowspan="2"|२५ जून २०२६ | १७ सप्टेंबर २०२० रोजी निधन |- | [[कोरागप्पा नारायण]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १७ सप्टेंबर २०२० ते २५ जून २०२६ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ३ | [[एच.डी. देवे गौडा|हरदनहळ्ळी दड्डेगौडा देवेगौडा]] |bgcolor=#02865A| | [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ जून २०२० | २५ जून २०२६ | |- | ४ | [[मल्लिकार्जुन खरगे|ॲड. मप्पना मल्लिकार्जून खड्गे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २६ जून २०२० | २५ जून २०२६ | सभागृह विरोधीपक्ष नेते (१६ फेब्रुवारी २०२१ पासून) |- | ५ | [[निर्मला सीतारामन|निर्मला प्रकर्ला प्रभाकरराव सीतारामन]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १ जुलै २०२२ | ३० जून २०२८ | [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|अर्थ]] व [[कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालय|कॉर्पोरेट व्यवहारमंत्री]] (३० मे २०१९ पासून) |- | ६ | [[जग्गेश]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १ जुलै २०२२ | ३० जून २०२८ | |- | ७ | [[लेहरसिंह सिरोया|लेहरसिंह केसरीलाल सिरोया]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १ जुलै २०२२ | ३० जून २०२८ | |- | ८ | [[जयराम रमेश]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १ जुलै २०२२ | ३० जून २०२८ | |- | ९ | [[नारायण भंडागे|नारायण कृष्णसा भंडागे]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १० | [[अजय माकन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | ११ | [[जी.सी. चंद्रशेखर|गंगूर चेलुवेगौडा चंद्रशेखर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १२ | [[सईद नासीर हुसैन|डॉ. सईद नासीर हुसैन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |} ===केरळ=== {{legend2|#cc0d0d|[[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भा.क.प.(मा).]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#cb0922|[[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भा.क.प.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#006600|[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग|इं.यु.मु.ली.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#F48385|[[केरळ काँग्रेस (मणी)|के.काँ.(म).]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[केरळ|<span style="color:white;">'''केरळ'''</span>]] |- | १ | [[व्ही. सिवादासन|डॉ. व्ही.सिवदासन]] | bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २४ एप्रिल २०२१ | २३ एप्रिल २०२७ | |- | २ | [[डॉ. जॉन ब्रिटस]] | bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २४ एप्रिल २०२१ | २३ एप्रिल २०२७ | |- | ३ | [[पुल्लीकल वेट्टी अब्दुल वहाब]] |bgcolor=#006600| | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २४ एप्रिल २०२१ | २३ एप्रिल २०२७ | |- | ४ | [[ए.ए. रहीम खान|ॲड. अब्दुल मोहम्मद सय्यद रहीम खान]] | bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२२ | २ एप्रिल २०२८ | |- | ५ | [[पी. संतोष कुमार|ॲड. पी.संतोष कुमार]] |bgcolor=#cb0922| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२२ | २ एप्रिल २०२८ | |- | ६ | [[जेबी मथेर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२२ | २ एप्रिल २०२८ | |- | ७ | [[पी.पी. सुनीर]] |bgcolor=#cb0922| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २ जुलै २०२४ | १ जुलै २०३० | |- | ८ | [[हॅरीस बीरन|ॲड. हॅरीस बीरन]] |bgcolor=#006600| | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २ जुलै २०२४ | १ जुलै २०३० | |- | ९ | [[जोस के. मणी|जोस मणी करिंगोचळ]] |bgcolor=#F48385| | [[केरळ काँग्रेस (मणी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २ जुलै २०२४ | १ जुलै २०३० | |} ===मध्य प्रदेश=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (८) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[मध्य प्रदेश|<span style="color:white;">'''मध्य प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[सुमेर सिंह सोलंकी|डॉ. सुमेर सिंह सोलंकी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | |- | rowspan="2"| २ | [[ज्योतिरादित्य शिंदे|महाराज ज्योतिरादित्य माधवराव शिंदे]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|२२ जून २०२० | rowspan="2"|२१ जून २०२६ | ५ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[जॉर्ज कुरियन|ॲड. जॉर्ज कुरियन]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जून २०२४ ते २१ जून २०२६ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड<br>[[अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालय (भारत)|अल्पसंख्याक व्यवहार राज्यमंत्री]] व [[मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालय|मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय राज्यमंत्री]] (११ जून २०२४ पासून) |- | ३ | [[दिग्विजय सिंग|दिग्विजय बलभद्र सिंग]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | |- | ४ | [[सुमित्रा वाल्मिकी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | ५ | [[कविता पाटीदार]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | ६ | [[विवेक तन्खा|ॲड. विवेक कृष्ण तन्खा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | ७ | [[माया नरोलिया]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | ८ | [[उमेश नाथ महाराज]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | ९ | [[बन्सीलाल गुर्जर]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १० | [[एल. मुरुगन|डॉ. मुरुगन लोगनाथन]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | [[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|माहिती आणि प्रसारण राज्यमंत्री]] (७ जुलै २०२१ पासून)<br>[[संसदीय कामकाज मंत्रालय (भारत)|संसदीय कामकाज राज्यमंत्री]] (११ जून २०२४ पासून) |- | ११ | [[अशोक सिंह]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |} ===महाराष्ट्र=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (७) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00B2B2|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|रा.काँ.प.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FD7D24|[[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|शि.से.(उ.बा.ठा).]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#0029B0|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार|रा.काँ.प.(श.प).]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#F37020|[[शिवसेना|शि.से.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#000080|[[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (आठवले)|रि.पा.ऑ.इं.(आ).]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[महाराष्ट्र|<span style="color:white;">'''महाराष्ट्र'''</span>]] |- | १ | [[भागवत कराड|डॉ. भागवत किशनराव कराड]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | rowspan="2"| २ | [[उदयनराजे भोसले|श्रीमंत छत्रपती उदयनराजे प्रतापसिंहराजे भोसले]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|३ एप्रिल २०२० | rowspan="2"|२ एप्रिल २०२६ | ५ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[धैर्यशील पाटील]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जून २०२४ ते २ एप्रिल २०२६ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | rowspan="2"| ३ | [[राजीव शंकरराव सातव|ॲड. राजीव शंकर सातव]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | rowspan="2"|३ एप्रिल २०२० | rowspan="2"|२ एप्रिल २०२६ | १६ मे २०२१ रोजी निधन |- | [[रजनी पाटील|रजनी अशोक पाटील]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १६ मे २०२१ ते २ एप्रिल २०२६ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ४ | [[प्रियंका चतुर्वेदी|प्रियंका विक्रम चतुर्वेदी]] | bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | ५ | [[शरद पवार|शरद गोविंदराव पवार]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | ६ | [[फौजिया खान|डॉ. फौजिया तहसीन खान]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | ७ | [[रामदास आठवले|रामदास बंडू आठवले]] |bgcolor=#000080| | [[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (आठवले)]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण राज्यमंत्री]] (५ जुलै २०१६ पासून) |- | ८ | [[अनिल बोंडे|डॉ. अनिल सुखदेव बोंडे]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | ९ | [[धनंजय महाडिक (राजकारणी)|धनंयज भीम महाडिक]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | rowspan="3"| १० | [[प्रफुल्ल पटेल|प्रफुल्ल मनोहर पटेल]] |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|५ जुलै २०२२ | rowspan="2"|४ जुलै २०२८ | २७ फेब्रुवारी २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[सुनेत्रा पवार|सुनेत्रा अजित पवार]] |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २७ फेब्रुवारी २०२४ ते ४ जुलै २०२८ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड; ३१ जानेवारी २०२६ रोजी राजीनामा |- | colspan="7" align="center"|''३१ जानेवारी २०२६ पासून रिक्त'' |- | rowspan="2"| ११ | [[पियुष गोएल|ॲड. पियुष वेदप्रकाश गोएल]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|५ जुलै २०२२ | rowspan="2"|४ जुलै २०२८ | ५ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[नितीन पाटील]] |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जून २०२४ ते ४ जुलै २०२८ च्या उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | १२ | [[इम्रान प्रतापगढी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | १३ | [[संजय राऊत|संजय राजाराम राऊत]] | bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | १४ | [[अशोक चव्हाण|अशोक शंकरराव चव्हाण]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १५ | [[मेधा कुलकर्णी|मेधा विश्राम कुलकर्णी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १६ | [[अजित गोपछडे|डॉ. अजित गोपछडे]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १७ | [[प्रफुल्ल पटेल|प्रफुल्ल मनोहर पटेल]] |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १८ | [[मिलिंद देवडा|मिलिंद मुरली देवडा]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १९ | [[चंद्रकांत हंडोरे|चंद्रकांत दामोदर हंडोरे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |} ===मणिपूर=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[मणिपूर|<span style="color:white;">'''मणिपूर'''</span>]] |- | १ | [[लैशेंबा सनाजाउबा|लैशेंबा ओक्रेनजितसिंह सनाजाउबा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | |} ===मेघालय=== {{legend2|#FFCA61|[[नॅशनल पीपल्स पार्टी|नॅ.पी.पा.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[मेघालय|<span style="color:white;">'''मेघालय'''</span>]] |- | १ | [[वानवेरॉय खारलुखी]] |bgcolor=#FFCA61| | [[नॅशनल पीपल्स पार्टी]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | |} ===मिझोरम=== {{legend2|#2E5694|[[मिझो नॅशनल फ्रंट|मि.नॅ.फ्रं.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[मिझोरम|<span style="color:white;">'''मिझोरम'''</span>]] |- | १ | [[के. वनलालवेणा]] | bgcolor=#2E5694| | [[मिझो नॅशनल फ्रंट]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | १९ जुलै २०२० | १८ जुलै २०२६ | |} ===नागालँड=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[नागालँड|<span style="color:white;">'''नागालँड'''</span>]] |- | १ | [[फँग्नॉन कोन्याक|फँग्नॉन शिंगवांग कोन्याक]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२२ | २ एप्रिल २०२८ | |} ===ओडिशा=== {{legend2|#70A548|[[बिजू जनता दल|बि.ज.द.]] (७) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[ओडिशा|<span style="color:white;">'''ओडिशा'''</span>]] |- | १ | [[मुन्ना खान|मुझबिल्ला ''मुल्ला'' खान]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | rowspan="2"| २ | [[सुभाषचंद्र सिंह]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | rowspan="2"|३ एप्रिल २०२० | rowspan="2"|२ एप्रिल २०२६ | २७ एप्रिल २०२२ रोजी राजीनामा |- | [[निरंजन बिशी]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | २७ एप्रिल २०२२ ते २ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | rowspan="2"| ३ | [[ममता मोहंता]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | rowspan="2"|३ एप्रिल २०२० | rowspan="2"|२ एप्रिल २०२६ | ३१ जुलै २०२४ रोजी राजीनामा (पक्षबदल) |- | [[ममता मोहंता]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३१ जुलै २०२४ ते २ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड (भाजपतर्फे) |- | rowspan="2"| ४ | [[सुजीत कुमार (राजकारणी)|ॲड. सुजीत कुमार]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | rowspan="2"|३ एप्रिल २०२० | rowspan="2"|२ एप्रिल २०२६ | ६ सप्टेंबर २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[सुजीत कुमार (राजकारणी)|ॲड. सुजीत कुमार]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ६ सप्टेंबर २०२४ ते २ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ५ | [[सस्मित पात्रा|डॉ. सस्मित पात्रा]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | २ जुलै २०२२ | १ जुलै २०२८ | |- | ६ | [[मानस मंगराज|मानस रंजन मंगराज]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | २ जुलै २०२२ | १ जुलै २०२८ | |- | ७ | [[सुलाता देव]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | २ जुलै २०२२ | १ जुलै २०२८ | |- | ८ | [[देबशिश समंतरे]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | ४ एप्रिल २०२४ | ३ एप्रिल २०३० | |- | ९ | [[सुभशिष खुंटिया]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | ४ एप्रिल २०२४ | ३ एप्रिल २०३० | |- | १० | [[अश्विनी वैष्णव|अश्विनी दाऊलाल वैष्णव]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ४ एप्रिल २०२४ | ३ एप्रिल २०३० | [[इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय (भारत)|इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री]] (७ जुलै २०२१ पासून)<br>[[भारताचे रेल्वेमंत्री|रेल्वे मंत्री]] (७ जुलै २०२१ पासून)<br>[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|माहिती आणि प्रसारण मंत्री]] (११ जून २०२४ पासून) |} ===पुद्दुचेरी=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[पुद्दुचेरी|<span style="color:white;">'''पुद्दुचेरी'''</span>]] |- | १ | [[एस. सेल्वगणपती]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ७ ऑक्टोबर २०२१ | ६ ऑक्टोबर २०२७ | |} ===पंजाब=== {{legend2|#0072B0|[[आम आदमी पक्ष|आ.आ.प.]] (६) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FEFEFA|रिक्त (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[पंजाब|<span style="color:white;">'''पंजाब'''</span>]] |- | rowspan="2"|१ | [[संजीव अरोरा]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | rowspan="2"|१० एप्रिल २०२२ | rowspan="2"|९ एप्रिल २०२८ | १ जुलै २०२५ रोजी राजीनामा ([[पंजाब विधानसभा|पंजाब विधानसभेत]]) निवड |- | [[राजिंदर गुप्ता]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १७ ऑक्टोबर २०२५ रोजी उर्वरीत शेषकाळासाठी पोट-निवडणूकीद्वारे निवड |- | २ | [[राघव चड्ढा]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १० एप्रिल २०२२ | ९ एप्रिल २०२८ | |- | ३ | [[संदीप पाठक (राजकारणी)|डॉ. संदीप कुमार पाठक]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १० एप्रिल २०२२ | ९ एप्रिल २०२८ | |- | ४ | [[हरभजन सिंह|हरभजन सरदेव सिंह]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १० एप्रिल २०२२ | ९ एप्रिल २०२८ | |- | ५ | [[अशोक मित्तल|ॲड. अशोक मित्तल]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १० एप्रिल २०२२ | ९ एप्रिल २०२८ | |- | ६ | [[बलबीर सिंह सिचेवाल|बलबीरसिंह चननसिंह सिचेवाल]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | ७ | [[विक्रमजीतसिंह साहनी]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |} ===राजस्थान=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (५) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (५) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[राजस्थान|<span style="color:white;">'''राजस्थान'''</span>]] |- | १ | [[राजेंद्र गहलोत]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | |- | rowspan="2"| २ | [[के.सी. वेणूगोपाल|वेणुगोपाळ नंबी कुंजूकृष्णन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | rowspan="2"|२२ जून २०२० | rowspan="2"|२१ जून २०२६ | ५ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[रवनित सिंह बिट्टु]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जून २०२४ ते २१ जून २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड<br>[[भारताचे रेल्वेमंत्री|रेल्वे राज्यमंत्री]] (११ जून २०२४ पासून)<br>[[अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय (भारत)|अन्न प्रक्रिया व उद्योग राज्यमंत्री]] (११ जून २०२४ पासून) |- | ३ | [[नीरज डांगी|नीरज दिनेश डांगी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | |- | ४ | [[घनश्याम तिवारी|ॲड. घनश्याम तिवारी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | ५ | [[रणदीप सुरजेवाला|ॲड. रणदीप सुरजेवाला]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | ६ | [[मुकुल वासनिक|मुकुल बाळकृष्ण वासनिक]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | ७ | [[प्रमोद कुमार तिवारी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | ८ | [[सोनिया गांधी|सोनिया राजीव गांधी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ४ एप्रिल २०२४ | ३ एप्रिल २०३० | |- | ९ | [[चुन्नीलाल गरासिया]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ४ एप्रिल २०२४ | ३ एप्रिल २०३० | |- | १० | [[मदन राठोड]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ४ एप्रिल २०२४ | ३ एप्रिल २०३० | |} ===सिक्कीम=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[सिक्कीम|<span style="color:white;">'''सिक्कीम'''</span>]] |- | १ | [[दोरजी शेरिंग लेपचा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २४ फेब्रुवारी २०२४ | २३ फेब्रुवारी २०३० | |} ===तमिळनाडू=== {{legend2|#FF0D0D|[[द्रविड मुन्नेत्र कळघम|द्र.मु.क.]] (१०) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#009933|[[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम|अ.भा.अ.द्र.मु.क.]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#ff8d33|[[तमिळ मानिल काँग्रेस|त.मा.काँ.(मु).]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#D60505|[[मक्कळ निधी मैय्यम|म.नि.मै.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#D3D3D3|[[अपक्ष]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[तमिळनाडू|<span style="color:white;">'''तमिळनाडू'''</span>]] |- | १ | [[जी.के. वासन|वासन गोविंदस्वामी करुप्पिया]] |bgcolor=#ff8d33| | [[तमिळ मानिल काँग्रेस|तमिळ मनिला काँग्रेस (मुपनार)]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | २ | [[एम. थंबीदुराई|मुनीस्वामी थंबीदुराई]] | bgcolor=#009933| | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | ३ | [[तिरुची सिवा]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | ४ | [[पी. सेल्वरसु]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | ५ | [[एन.आर. इलांगो|ॲड. एन.आर. इलांगो]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | rowspan="2"| ६ | [[के.पी. मुन्नूस्वामी]] | bgcolor=#009933| | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|३ एप्रिल २०२० | rowspan="2"|२ एप्रिल २०२६ | १० मे २०२१ रोजी राजीनामा |- | [[एन.व्ही.एम. कनिमोळी|डॉ. एन.व्ही.एम. कनिमोळी सोमू]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १० मे २०२१ ते २ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ७ | [[के.आर.एन. राजेशकुमार]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | ८ | [[एस. कल्याणसुंदरम]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | ९ | [[आर. गिरीराजन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | १० | [[सी.व्ही. षण्मुगम]] | bgcolor=#009933| | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | ११ | [[आर. धरमार]] | bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | १२ | [[पी. चिदंबरम|ॲड. चिदंबरम पलाणीअप्पन चेट्टियार]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३० जून २०२२ | २९ जून २०२८ | |- | १३ | [[आय.एस. इन्बदुराई|ॲड. आय.एस. इन्बदुराई]] | bgcolor=#009933| | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २५ जुलै २०२५ | २४ जुलै २०३१ | |- | १४ | [[कमल हासन]] |bgcolor=#D60505| | [[मक्कळ निधी मैय्यम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २५ जुलै २०२५ | २४ जुलै २०३१ | |- | १५ | [[एस.आर. शिवलिंगम]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २५ जुलै २०२५ | २४ जुलै २०३१ | |- | १६ | [[पी. विल्सन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २५ जुलै २०२५ | २४ जुलै २०३१ | |- | १७ | [[सलमा (लेखिका)|रजती शमशुद्दीन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २५ जुलै २०२५ | २४ जुलै २०३१ | |- | १८ | [[एम. धनपाल]] | bgcolor=#009933| | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २५ जुलै २०२५ | २४ जुलै २०३१ | |} ===तेलंगण=== {{legend2|#F84996|[[भारत राष्ट्र समिती|भा.रा.स.]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[तेलंगण|<span style="color:white;">'''तेलंगण'''</span>]] |- | १ | [[के.आर. सुरेश रेड्डी|केतीरेड्डी सुरेश रेड्डी]] |bgcolor=#F84996| | [[भारत राष्ट्र समिती]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | १० एप्रिल २०२० | ९ एप्रिल २०२६ | |- | rowspan="2"| २ | [[के. केशवराव]] |bgcolor=#F84996| | [[भारत राष्ट्र समिती]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | rowspan="2"|१० एप्रिल २०२० | rowspan="2"|९ एप्रिल २०२६ | ४ जुलै २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[अभिषेक सिंघवी|डॉ. अभिषेक लक्ष्मीमल ''मनू'' सिंघवी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ४ जुलै २०२४ ते ९ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड |- | ३ | [[बी. पार्थसारथी रेड्डी|बंडी पार्थसारथी रेड्डी]] |bgcolor=#F84996| | [[भारत राष्ट्र समिती]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | २२ जून २०२२ | २१ जून २०२८ | |- | ४ | [[डी. दामोदर राव|दिवकोंडा दामोदर राव]] |bgcolor=#F84996| | [[भारत राष्ट्र समिती]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | २२ जून २०२२ | २१ जून २०२८ | |- | ५ | [[वड्डीराजू रविचंद्र]] |bgcolor=#F84996| | [[भारत राष्ट्र समिती]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | ६ | [[एम. अनिल कुमार यादव|मंदाडी अनिलकुमार अंजनकुमार यादव]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | ७ | [[रेणुका चौधरी|रेणुका श्रीधर चौधरी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |} ===त्रिपुरा=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[त्रिपुरा|<span style="color:white;">'''त्रिपुरा'''</span>]] |- | rowspan="3"| १ | [[माणिक साहा|डॉ. माणिक माखनलाल साहा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="3"|३ एप्रिल २०२२ | rowspan="3"|२ एप्रिल २०२८ | १४ जुलै २०२२ रोजी राजीनामा |- | [[बिपलब कुमार देब]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १४ जुलै २०२२ ते २ एप्रिल २०२८ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड. परंतु ४ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[राजीब भट्टाचारजी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ४ जून २०२४ ते २ एप्रिल २०२८ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड. |} ===उत्तर प्रदेश=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (२४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF2222|[[समाजवादी पक्ष|स.प.]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#006400|[[राष्ट्रीय लोक दल|रा.लो.द.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#22409A|[[बहुजन समाज पक्ष|ब.स.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#D3D3D3|[[अपक्ष]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[त्रिपुरा|<span style="color:white;">'''त्रिपुरा'''</span>]] |- | १ | [[रामजी गौतम]] | bgcolor=#22409A| | [[बहुजन समाज पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | २६ नोव्हेंबर २०२० | २५ नोव्हेंबर २०२६ | |- | २ | [[रामगोपाळ यादव|रामगोपाळ बच्चीलाल यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २६ नोव्हेंबर २०२० | २५ नोव्हेंबर २०२६ | |- | ३ | [[गीता शाक्य|गीता मुकुटसिंह शाक्य]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ नोव्हेंबर २०२० | २५ नोव्हेंबर २०२६ | |- | ४ | [[सिमा द्विवेदी|सिमा अरुणकुमार द्विवेदी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ नोव्हेंबर २०२० | २५ नोव्हेंबर २०२६ | |- | ५ | [[नीरज शेखर|नीरज चंद्रशेखर]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ नोव्हेंबर २०२० | २५ नोव्हेंबर २०२६ | |- | ६ | [[ब्रिजलाल]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ नोव्हेंबर २०२० | २५ नोव्हेंबर २०२६ | |- | ७ | [[बी.एल. वर्मा|बनवारीलाल पन्नालाल वर्मा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ नोव्हेंबर २०२० | २५ नोव्हेंबर २०२६ | [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण राज्यमंत्री]] व [[ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालय|ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ८ | [[अरुण सिंह|अरुण विजय सिंह]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ नोव्हेंबर २०२० | २५ नोव्हेंबर २०२६ | |- | ९ | [[हरदीप सिंह पुरी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ नोव्हेंबर २०२० | २५ नोव्हेंबर २०२६ | [[पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय|पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्री]] (७ जुलै २०२१ पासून) |- | rowspan="2"| १० | [[हर्दवार दुबे|ॲड. हर्दवार दुबे]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | rowspan="2"|२६ नोव्हेंबर २०२० | rowspan="2"|२५ नोव्हेंबर २०२६ | २६ जून २०२३ रोजी निधन |- | [[दिनेश शर्मा|ॲड. दिनेश शर्मा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ जून २०२३ ते २५ नोव्हेंबर २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड. |- | ११ | [[जयंत चौधरी|जयंत अजित चौधरी]] |bgcolor=#006400| | [[राष्ट्रीय लोक दल]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण राज्यमंत्री]] (११ जून २०२४ पासून)<br>[[कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालय (भारत)|कौशल्य विकास आणि उद्योजकता राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]] (११ जून २०२४ पासून) |- | १२ | [[मिथलेश कुमार]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | १३ | [[के. लक्ष्मण]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | १४ | [[बाबुराम निषाद|बाबुराम रामसी निषाद]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | १५ | [[दर्शना सिंह|दर्शना रणंजय सिंह]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | १६ | [[संगिता यादव|ॲड. संगिता अजय यादव]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | १७ | [[सुरेंद्रसिंह नागर|सुरेंद्रसिंह वेदराम नागर]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | १८ | [[राधा मोहनदास अगरवाल|डॉ. मोहनदास दाऊदास अगरवाल]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | १९ | [[लक्ष्मीकांत बाजपाई|डॉ. लक्ष्मीकांत बाजपाई]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | २० | [[जावेद अली खान|जावेद अली अश्फाक अली खान]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | २१ | [[कपिल सिब्बल|ॲड. कपिल हिरालाल सिब्बल]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | २२ | [[रामजी लाल सुमन]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | २३ | [[जया बच्चन|जया अमिताभ बच्चन]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | २४ | [[अमरपाल मौर्य]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | २५ | [[चौधरी तेजवीर सिंह|तेजवीर देशराज सिंह]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | २६ | [[रतनजित प्रताप नारायण सिंह]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | २७ | [[संगिता बलवंत|डॉ. संगिता अवधेशकुमार बलवंत]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | २८ | [[साधना सिंह]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | २९ | [[नवीन जैन (राजकारणी)|नवीन जैन]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | ३० | [[संजय सेठ (उत्तर प्रदेशचे राजकारणी)|संजय लवकुश सेठ]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | ३१ | [[सुधांशू त्रिवेदी|डॉ. सुधांशू त्रिवेदी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |} ===उत्तराखंड=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[उत्तराखंड|<span style="color:white;">'''उत्तराखंड'''</span>]] |- | १ | [[नरेश बन्सल]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | २६ नोव्हेंबर २०२० | २५ नोव्हेंबर २०२६ | |- | २ | [[कल्पना सैनी|डॉ. कल्पना पृथ्वी सैनी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | |- | ३ | [[महेंद्र भट्ट]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |} ===पश्चिम बंगाल=== {{legend2|#20C646|[[तृणमुल काँग्रेस|अ.भा.तृ.काँ]] (१३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#cc0d0d|[[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भा.क.प.(मा).]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[पश्चिम बंगाल|<span style="color:white;">'''पश्चिम बंगाल'''</span>]] |- | १ | [[सुबर्ता बक्षी|ॲड. सुबर्ता बक्षी]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | rowspan="2"|२ | [[मौसम नूर|ॲड. मौसम नूर]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | ५ जानेवारी २०२६ रोजी राजीनामा |- | colspan="7" align="center"|''५ जानेवारी २०२६ पासून रिक्त'' |- | rowspan="3"| ३ | [[अर्पिता घोष]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | rowspan="3"|३ एप्रिल २०२० | rowspan="3"|२ एप्रिल २०२६ | १५ सप्टेंबर २०२१ रोजी राजीनामा |- | [[लुइझिनो फलेरो]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १५ सप्टेंबर २०२१ ते २ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड. परंतु ११ एप्रिल २०२३ रोजी राजीनामा |- | [[साकेत गोखले]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ११ एप्रिल २०२३ ते २ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड. |- | rowspan="3"| ४ | [[दिनेश त्रिवेदी|दिनेश हिरालाल त्रिवेदी]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | rowspan="3"|३ एप्रिल २०२० | rowspan="3"|२ एप्रिल २०२६ | १२ फेब्रुवारी २०२१ रोजी राजीनामा |- | [[जवहार सरकार]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १२ फेब्रुवारी २०२१ ते २ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड. परंतु १३ सप्टेंबर २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[रिटाब्रता बॅनर्जी]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] | bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १३ सप्टेंबर २०२४ ते २ एप्रिल २०२६ उर्वरीत शेष काळासाठी पोटनिवडणूकीद्वारे निवड. |- | ५ | [[बिकास रंजन भट्टाचार्य|ॲड. बिकास रंजन भट्टाचार्य]] | bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | |- | ६ | [[डेरेक ओ'ब्रायन]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १९ ऑगस्ट २०२३ | १८ ऑगस्ट २०२९ | |- | ७ | [[सुखेंदु शेखर रॉय]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १९ ऑगस्ट २०२३ | १८ ऑगस्ट २०२९ | |- | ८ | [[डोला सेन]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १९ ऑगस्ट २०२३ | १८ ऑगस्ट २०२९ | |- | ९ | [[समिरुल इस्लाम]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १९ ऑगस्ट २०२३ | १८ ऑगस्ट २०२९ | |- | १० | [[प्रकाश चिक बरैक]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १९ ऑगस्ट २०२३ | १८ ऑगस्ट २०२९ | |- | ११ | [[अनंत महाराज]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १९ ऑगस्ट २०२३ | १८ ऑगस्ट २०२९ | |- | १२ | [[सामिक भट्टाचार्य]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १३ | [[सागरिका घोष|सागरिका भास्कर घोष]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १४ | [[ममता बाला ठाकूर]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १५ | [[नदिमुल हक]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |- | १६ | [[सुश्मिता देव|ॲड. सुश्मिता देव]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | ३ एप्रिल २०२४ | २ एप्रिल २०३० | |} ===राष्ट्रपती मनोनित खासदार=== {{legend2|#000|मनोनित (८) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! कार्यकाळ सुरुवात ! कार्यकाळ समाप्ती ! नोंदी |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| <span style="color:white;">'''मनोनित खासदार'''</span> |- | १ | [[इळैयराजा]] | bgcolor=#000| | मनोनित |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ७ जुलै २०२२ | ६ जुलै २०२८ | |- | २ | [[व्ही. विजयेंद्र प्रसाद|कोडुरी विश्व विजयेंद्र प्रसाद]] | bgcolor=#000| | मनोनित |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ७ जुलै २०२२ | ६ जुलै २०२८ | |- | ३ | [[पी.टी. उषा|पिलवुल्लकंडी थेक्कपरंबिल उषा]] | bgcolor=#000| | मनोनित |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ७ जुलै २०२२ | ६ जुलै २०२८ | |- | ४ | [[विरेंद्र हेग्गडे|विरेंद्र रत्नवर्मा हेग्गडे]] | bgcolor=#000| | मनोनित |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ७ जुलै २०२२ | ६ जुलै २०२८ | |- | ५ | [[गुलाम अली खताना]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १४ सप्टेंबर २०२२ | १३ सप्टेंबर २०२८ | |- | ६ | [[सतनाम सिंह संधू]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ३१ जानेवारी २०२४ | ३० जानेवारी २०३० | |- | ७ | [[सुधा मूर्ती|सुधा नारायण मूर्ती]] | bgcolor=#000| | मनोनित |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | ८ मार्च २०२४ | ७ मार्च २०३० | |- | ८ | [[हर्षवर्धन श्रृंगला]] | bgcolor=#000| | मनोनित |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १३ जुलै २०२५ | १२ जुलै २०३१ | |- | ९ | [[मिनाक्षी जैन|डॉ. मिनाक्षी गिरीलाल जैन]] | bgcolor=#000| | मनोनित |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १३ जुलै २०२५ | १२ जुलै २०३१ | |- | १० | [[उज्ज्वल निकम|ॲड. उज्ज्वल देवराव निकम]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १३ जुलै २०२५ | १२ जुलै २०३१ | |- | ११ | [[सी. सदानंद मास्टर]] | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF99933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १३ जुलै २०२५ | १२ जुलै २०३१ | |- | १२ | colspan="8" align="center"|''१६ मार्च २०२६ पासून रिक्त'' |} ==२०२४ सालच्या पोट-निवडणूका== {| class="wikitable sortable" ! तारीख ! मतदारसंघ ! मूळ खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! मूळ कार्यकाळ सुरुवात ! मूळ कार्यकाळ समाप्ती ! पोट-निवडणूक कारण ! निर्वाचित खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! शेष कार्यकाळ सुरुवात ! शेष कार्यकाळ समाप्ती |- | २५ जून २०२४ | [[महाराष्ट्र]] | [[प्रफुल्ल पटेल|प्रफुल्ल मनोहर पटेल]] |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | राजीनामा | [[सुनेत्रा पवार|सुनेत्रा अजित पवार]] |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] | २५ जून २०२४ | ४ जुलै २०२८ |- | rowspan="12"| ०३ सप्टेंबर २०२४ | [[आसाम]] | [[कामाख्य प्रसाद टासा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | १५ जून २०१९ | १४ जून २०२५ | राजीनामा | [[मिशन रंजन दास]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | १४ जून २०२५ |- | [[आसाम]] | [[सर्बानंद सोनोवाल|ॲड. सर्बानंद जिबेश्वर सोनोवाल]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | राजीनामा | [[रामेश्वर तेली|रामेश्वर बुधू तेली]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | ०९ एप्रिल २०२६ |- | [[बिहार]] | [[विवेक ठाकूर|ॲड. विवेक चंद्रेश्वर ठाकूर]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | राजीनामा | [[उपेंद्र कुशवाह|उपेंद्रसिंह मुनेश्वरसिंह कुशवाह]] |bgcolor=#100CA4| | [[राष्ट्रीय लोक मोर्चा]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | ०९ एप्रिल २०२६ |- | [[बिहार]] | [[मिसा भारती]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] | ०८ जुलै २०२२ | ०७ जुलै २०२८ | राजीनामा | [[मनन कुमार मिश्रा|ॲड. मनन कुमार मिश्रा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | ०७ जुलै २०२८ |- | [[हरियाणा]] | [[दिपेंदर सिंग हूडा|ॲड. दिपेंदर सिंग हूडा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | १० एप्रिल २०२० | ०९ एप्रिल २०२६ | राजीनामा | [[किरण चौधरी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | ०९ एप्रिल २०२६ |- | [[मध्य प्रदेश]] | [[ज्योतिरादित्य शिंदे|महाराज ज्योतिरादित्य माधवराव शिंदे]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | राजीनामा | [[जॉर्ज कुरियन|ॲड. जॉर्ज कुरियन]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | २१ जून २०२६ |- | [[महाराष्ट्र]] | [[उदयनराजे भोसले|श्रीमंत छत्रपती उदयनराजे प्रतापसिंहराजे भोसले]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | राजीनामा | [[धैर्यशील पाटील]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | २ एप्रिल २०२६ |- | [[महाराष्ट्र]] | [[पियुष गोएल|ॲड. पियुष वेदप्रकाश गोएल]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | राजीनामा | [[नितीन पाटील]] |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | ४ जुलै २०२८ |- | [[ओडिशा]] | [[ममता मोहंता]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | राजीनामा | [[ममता मोहंता]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | २ एप्रिल २०२६ |- | [[राजस्थान]] | [[के.सी. वेणूगोपाल|वेणुगोपाळ नंबी कुंजूकृष्णन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | राजीनामा | [[रवनित सिंह बिट्टु]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | २१ जून २०२६ |- | [[तेलंगण]] | [[के. केशवराव]] |bgcolor=#F84996| | [[भारत राष्ट्र समिती]] | १० एप्रिल २०२० | ९ एप्रिल २०२६ | राजीनामा | [[अभिषेक सिंघवी|डॉ. अभिषेक लक्ष्मीमल ''मनू'' सिंघवी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | ९ एप्रिल २०२६ |- | [[त्रिपुरा]] | [[बिपलब कुमार देब]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ३ एप्रिल २०२२ | २ एप्रिल २०२८ | राजीनामा | [[राजीब भट्टाचारजी]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ०३ सप्टेंबर २०२४ | २ एप्रिल २०२८ |- | rowspan="6"| २० डिसेंबर २०२४ | [[आंध्र प्रदेश]] | [[मोपीदेवी वेंकटरमणा राव]] | bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वाय.एस.आर. काँग्रेस]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | राजीनामा | [[साना सतीश बाबू]] | bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | २० डिसेंबर २०२४ | २१ जून २०२६ |- | [[आंध्र प्रदेश]] | [[बीदा मस्तान राव]] | bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वाय.एस.आर. काँग्रेस]] | २२ जून २०२२ | २१ जून २०२८ | राजीनामा | [[बीदा मस्तान राव]] | bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | २० डिसेंबर २०२४ | २१ जून २०२८ |- | [[आंध्र प्रदेश]] | [[आर. कृष्णैय्या|ॲड. रायगा कृष्णैय्या]] | bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वाय.एस.आर. काँग्रेस]] | २२ जून २०२२ | २१ जून २०२८ | राजीनामा | [[आर. कृष्णैय्या|ॲड. रायगा कृष्णैय्या]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | २० डिसेंबर २०२४ | २१ जून २०२८ |- | [[हरियाणा]] | [[क्रिशनलाल पंवार]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | २ ऑगस्ट २०२२ | १ ऑगस्ट २०२८ | राजीनामा | [[रेखा शर्मा]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | २० डिसेंबर २०२४ | १ ऑगस्ट २०२८ |- | [[ओडिशा]] | [[सुजीत कुमार (राजकारणी)|ॲड. सुजीत कुमार]] | bgcolor=#70A548| | [[बिजू जनता दल]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | राजीनामा | [[सुजीत कुमार (राजकारणी)|ॲड. सुजीत कुमार]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | २० डिसेंबर २०२४ | २ एप्रिल २०२६ |- | [[पश्चिम बंगाल]] | [[जवहार सरकार]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस]] | १२ फेब्रुवारी २०२१ | २ एप्रिल २०२६ | राजीनामा | [[रिटाब्रता बॅनर्जी]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस]] | २० डिसेंबर २०२४ | २ एप्रिल २०२६ |} ==२०२५ सालच्या पोट-निवडणूका== {| class="wikitable sortable" ! तारीख ! मतदारसंघ ! मूळ खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! मूळ कार्यकाळ सुरुवात ! मूळ कार्यकाळ समाप्ती ! पोट-निवडणूक कारण ! निर्वाचित खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! शेष कार्यकाळ सुरुवात ! शेष कार्यकाळ समाप्ती |- | ९ मे २०२५ | [[आंध्र प्रदेश]] | [[वेणुम्बका विजयसाई रेड्डी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|वाय.एस.आर. काँग्रेस]] | २२ जून २०२२ | २१ जून २०२८ | राजीनामा | [[पी. वेंकट सत्यनारायण]] | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | ९ मे २०२५ | २१ जून २०२८ |- | १७ ऑक्टोबर २०२५ | [[पंजाब]] | [[संजीव अरोरा]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] | १० एप्रिल २०२२ | ९ एप्रिल २०२८ | राजीनामा | [[राजिंदर गुप्ता]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] | १७ ऑक्टोबर २०२५ | ९ एप्रिल २०२८ |} ==२०२६ सालच्या पोट-निवडणूका== {| class="wikitable sortable" ! तारीख ! मतदारसंघ ! मूळ खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! मूळ कार्यकाळ सुरुवात ! मूळ कार्यकाळ समाप्ती ! पोट-निवडणूक कारण ! निर्वाचित खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! शेष कार्यकाळ सुरुवात ! शेष कार्यकाळ समाप्ती |- | rowspan="3"|''अघोषित'' | [[झारखंड]] | [[शिबू सोरेन]] |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] | २२ जून २०२० | २१ जून २०२६ | निधन | colspan="5" rowspan="3" align="center"|''पोट-निवडणूक अघोषित'' |- | [[पश्चिम बंगाल]] | [[मौसम नूर|ॲड. मौसम नूर]] | bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] | ३ एप्रिल २०२० | २ एप्रिल २०२६ | राजीनामा |- | [[महाराष्ट्र]] | [[सुनेत्रा पवार|सुनेत्रा अजित पवार]] |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] | ५ जुलै २०२२ | ४ जुलै २०२८ | राजीनामा |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{भारतीय संसद}} [[वर्ग:भारतीय संसद]] [[वर्ग:राज्यसभा|सदस्य]] rof2ne8ic0a2o32lsvelpuwhhyaatod 0 252522 2676181 2640321 2026-03-29T19:58:24Z ~2026-19449-76 181545 नाटकाचे नाव च्या जागी कादंबरीचे नाव असा बदल केला. कारण त्याखालील रकान्यात सर्व बालकादंबर्‍यांची नावे आहेत. 2676181 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक |नाव=दि.वि. जोशी |चित्र = प्रा_दि_वि_जोशीं.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = दिनकर विष्णुपंत जोशी | टोपण_नाव = |वडील_नाव=विष्णुपंत गोविंद जोशी |जन्म_दिनांक=२६ ऑगस्ट, १९२६ |जन्म_स्थान= [[जळगाव जामोद तालुका |जळगाव (जामोद)]] जि. बुलढाणा |मृत्यू_दिनांक= {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2005|12|20|1926|8|26}} |साहित्य_प्रकार=बालकथासंग्रह, बालनाटके, ललितबंध, कादंबऱ्या, रूपककथा संग्रह, लघुकथा संग्रह, नाटके, एकांकिका, लेखसंग्रह, हास्यकथा|शिक्षण=M. A. (Marathi)}} प्राचार्य '''दिनकर विष्णुपंत जोशी''' उर्फ '''दि. वि. जोशी''' (२६ ऑगस्ट १९२६ - २० डिसेंबर २००५) हे [[विदर्भ|विदर्भातील]] एक [[मराठी साहित्य|मराठी साहित्यिक]] व [[चित्रकला|चित्रकार]] होते.<ref name=":1" /> बालकथासंग्रह, बालनाटके, ललितबंध, [[कादंबरी|कादंबऱ्या]], रूपककथा संग्रह, लघुकथा संग्रह, नाटके, [[एकांकिका]], लेखसंग्रह, हास्यकथा अशी एकूण सुमारे शंभरहून अधिक पुस्तके त्यांनी लिहिली आहेत.{{संदर्भ हवा}} == बालपण व शिक्षण == दि. वि. जोशी यांचे बालपण हे [[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा]] जिल्ह्यातील [[जळगाव जामोद तालुका|जळगाव (जामोद)]] येथे गेले. त्यांचे पहिली ते आठवी इयत्तेपर्यंतचे शिक्षण जळगाव (जामोद) येथे झाले व पुढील शिक्षण हे खामगाव येथील शासकीय शाळेमध्ये झाले.{{संदर्भ हवा}} त्यांनी [[सर ज.जी. कलामहाविद्यालय|जे जे स्कुल ऑफ आर्टस्]] चा पदवीपर्यंत चा अभ्यासक्रम पूर्ण केला परंतु वडिलांची प्रकृती अत्यवस्थ झाल्याने परीक्षा देता आली नाही. पुढे वडिलांच्या पश्चात घरची जबाबदारी पेलत त्यांनी [[अकोला]] येथील सीताबाई कला महाविद्यालयामध्ये मराठी साहित्यात [[मास्टर ऑफ आर्ट्‌स|एम. ए.]] केले. ते जळगाव (जामोद) येथील श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर महाविद्यालयाचे प्राध्यापक राहिले व पुढे प्राचार्य पद देखील त्यांनी सांभाळले.{{संदर्भ हवा}} == व्यंगचित्रे == दि. वि. जोशी यांनी [[व्यंगचित्र|व्यंगचित्रांद्वारे]] अनेक मासिकांमधून समाजात घडलेल्या घटनांना व्यंगचित्रांच्या माध्यमातून समाजदर्शन घडवले. [[पुणे|पुण्यात]] त्यांच्या चित्रांचे प्रदर्शन झाले.{{संदर्भ}} सन १९४७ ते १९६० या कालावधीत उद्यम, [[किर्लोस्कर (मासिक)|किर्लोस्कर]], मनोहर, वसंत, हंस या मासिकांतून प्रसिद्ध झालेल्या चित्रांना प्रथम-द्वितीय-तृतीय क्रमांक मिळाले. कमीतकमी वेळात दि.वि. जोशी यांनी काढलेले व्यंगचित्र मार्मिक भाष्य करून जाई.{{संदर्भ}} व्यंगचित्रे : हास्य फवारे (व्यंगचित्रांचा संग्रह) == साहित्यिक लिखाण व पुस्तके == === कादंबरी === * जागवेला * सरघा * जन्मव्रती * येरझार * पालखी * स्वप्नयात्रा * डोंगरकूस<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bookganga.com/Preview/BookPreview.aspx?BookId=4708678135413554352&PreviewType=books|title=Dongarkus|website=www.bookganga.com|access-date=2024-06-19}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://marathiboli.com/product/dongarakus/|title=डोंगरकूस{{!}}Dongarakus|date=2023-02-11|website=MarathiBoli|language=en-US|access-date=2024-06-24}}</ref> === बालकादंबरी === {| class="wikitable sortable" |+ |- ! width="40%" | कादंबरीचे नाव ! width="30%" | प्रकाशन ! width="20%" | प्रकाशन वर्ष (इ.स.) |- | स्वप्नगंधा || || |- |उनाड राजा | |1964 |- |बुमचिकि | |1969 |- |राक्षस परी आणि पियूची गोष्ट | | |- |राजकुमार चकोर आणि राक्षस |नागपूर प्रकाशन |1984 |- |सोन्याचे मांजर<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/5243001406130080283?BookName=Sonyacha-Manjar|title=सोन्याचे मांजर|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2007|location=Nagpur}}</ref> '''''(पारितोषिक प्राप्त)''''' |ॠचा प्रकाशन |2007 |- |चिपकचंडी<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/5000512632366965956?BookName=Chipakchandi|title=चिपकचंडी|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2007|location=Nagpur|type=बालसाहित्य}}</ref> (बालसाहित्य) |ॠचा प्रकाशन |2007 |- |दिपकळ्या<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/5510921033572895209?BookName=dipkalya|title=दिपकळ्या|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2005|location=Nagpur}}</ref> (बालसाहित्य) |ॠचा प्रकाशन |2005 |- |पुराणातील संस्कारकथा<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://dnyangangabooks.com/products/puranatil-sanskarkatha-by-joshi-di-vi|title=पुराणातील संस्कारकथा|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=साकेत प्रकाशन|year=2013|isbn=9788177867749}}</ref> |साकेत प्रकाशन |2013 |- |सावली हरवली |प्रपंच प्रकाशन |2005 |} === नाटके=== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! width="40%" | नाटकाचे नाव ! width="30%" | प्रकाशन ! width="20%" | प्रकाशन वर्ष (इ.स.) |- | कळीचा नारद || ॠचा प्रकाशन || |- |रंगला डाव आता |ॠचा प्रकाशन | |- |प्रपंच करावा नेटका |ॠचा प्रकाशन | |- |हसली माझी व्यथा |ॠचा प्रकाशन | |- |चंद्रमे जे अलांछन<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/5702069356250336985?BookName=Chandrame-Je-Alanchhan|title=चंद्रमे जे अलांछन|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2006|location=Nagpur}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2006 |- |स्वप्नांना पंख नसतात<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4924067064296049518?BookName=Swapnanna-Pankh-Nastat|title=स्वप्नांना पंख नसतात|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2006|location=Nagpur}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2006 |- |अतिथी<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/5188506722606990018?BookName=Atithi|title=अतिथी|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2012 |- |एक मिनीट फक्त<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4906527646354780169?BookName=Ek-Minute-Fakta|title=एक मिनीट फक्त|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2012 |- |चोरीचा मामला (विनोदी नाटक)<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/5608301251659345416?BookName=Choricha-Mamala|title=चोरीचा मामला (विनोदी)|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur|type=विनोदी नाटक}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2012 |- |नशीबवान<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/5299845776218482003?BookName=Nashibvan|title=नशीबवान|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2012 |- |नामानिराळा<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4876292550743146727?BookName=Namanirala|title=नामानिराळा|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2012 |- |तेथे पाहिजे जातीचे<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/5095646301076913758?BookName=Tethe-Pahije-Jatiche|title=तेथे पाहिजे जातीचे|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2012 |- |पुनःप्रत्यय<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4939146909987584991?BookName=Punh-Pratyay|title=पुनः प्रत्यय|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2012 |- |रस्ते<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4724294193809878552?BookName=Raste|title=रस्ते|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2012 |- |ही गोष्टच वेगळी<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4618750035613769605?BookName=Hi-Goshtach-Vegali|title=ही गोष्टच वेगळी|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur}}</ref> |ॠचा प्रकाशन |2012 |} === एकांकिका {{संदर्भ हवा}}=== * पैशाला पाय फुटतात * प्रपंच करावा नेटका * ताकापुरते रामायण * व्हायचं तेच झालं * भिंतीला कान असतात * सारी सोंगे येतात * घोडं पेंड खाते * कथा एका मुलाची * राखावी बहुतांची अंतरे * स्वप्न एका सामान्याचे (याचे उर्दूत भाषांतर झाले आहे.) * एक होता आदम * हेचि दान देगा * वशिल्याचे तट्टू * बराय मंडळी * जुलमाचा रामराम * आत्याबाईंना मिशा आल्या * एकाच माळेचे मणी * नकटीचे लग्न (दूरदर्शनवर १४-१०-१९९१ रोजी प्रसारित) * अखेर माणूसच मेला (जातिभेद निर्मूलन : ज्येष्ठ नागरिकांसाठी प्रयोगक्षम एकांकिका) * दि. वि. जोशी यांच्या प्रयोगक्षम पाच एकांकिका (जेव्हा सरहद्द लढतो, हॅम्लेट वेडा नाही, हा खेळ मांडियेला, प्रतिशोध, वेंधळा) * रहस्यमय चकवा (दि.वि. जोशी नाट्यसंच) * चक्रव्यूह (प्रयोगक्षम एकांकिका) * घर सापडलंय (प्रयोगक्षम एकांकिका) * असंही घडू शकतं (प्रयोगक्षम एकांकिका) * आमचं काय चुकलं (ज्येष्ठ नागरिकांसाठी प्रयोगक्षम एकांकिका) * द. ह. शतवादी<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/Preview/BookPreview.aspx?BookId=5556980056920850468&PreviewType=books|title=द. ह. शतवादी|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन}}</ref> (विनोदी एकांकिका) * तिसरा अंक (प्रयोगक्षम एकांकिका) * परिवर्तन (प्रयोगक्षम एकांकिका) * पाण्यावेगळी (प्रयोगक्षम एकांकिका) * माळवतीच्या सावल्या (प्रयोगक्षम एकांकिका) * स्वप्नांना पंख नसतात (एकांकिका) * सांजपक्षी (प्रयोगक्षम एकांकिका) * सेन्ससचा माणूस (प्रयोगक्षम एकांकिका) * वरदान यौवनाचे (प्रयोगक्षम एकांकिका) * मला शिकायचं आहे (प्रयोगक्षम एकांकिका) === कथासंग्रह === {| class="wikitable sortable" |- ! width="30%" | कथासंग्रहाचे नाव !साहित्यप्रकार ! width="30%" | प्रकाशन ! width="20%" | प्रकाशन वर्ष (इ.स.) |- | काटशह<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4858766058319847862?BookName=Rahsyamya-Nabhonatya-Katashaha|title=काटशह (रहस्यमय नभोनाट्य)|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2010|location=Nagpur}}</ref> |रहस्यमय नभोनाट्य|| ॠचा प्रकाशन||2010 |- |डांगरवाडी<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4689854892111440799?BookName=Dangarvadi|title=डांगरवाडी|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2006|location=Nagpur}}</ref> |कथासंग्रह |ॠचा प्रकाशन |1964 |- |ऋचा<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4971217289472526769?BookName=Rucha-(-Rupak-Katha-)|title=ऋचा ( रुपक कथा )|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|location=Nagpur}}</ref> |रूपक कथा |ॠचा प्रकाशन | |- |रहस्यमय आखरी डाव<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/4894495929638924115?BookName=Rahasyamay-Akhari-Daav|title=रहस्यमय आखरी डाव|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur}}</ref> |गूढकथा संग्रह |ॠचा प्रकाशन |2012 |- |रहस्यमय गफलत<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/5040771438390117190?BookName=Gaflat|title=गफलत (रहस्यमय)|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=ॠचा प्रकाशन|year=2012|location=Nagpur}}</ref> |गूढकथा संग्रह |ॠचा प्रकाशन |2012 |- |श्रेष्ठ भारतीय बालकथा - तमिळ<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://saketprakashan.in/product/shreshtha-bhartiya-balkatha-2/|title=श्रेष्ठ भारतीय बालकथा - तमिळ|last=भांड|first=बाबा|publisher=साकेत प्रकाशन|isbn=9788177865950|translator-last=जोशी|translator-first=दि. वि.|accessdate=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624070321/https://saketprakashan.in/product/shreshtha-bhartiya-balkatha-2/|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.bookganga.com/eBooks/Books/details/5751291876614820499?BookName=Shreshtha-Bhartiya-Balkatha---Tamil|title=श्रेष्ठ भारतीय बालकथा - तमिळ|last=जोशी|first=दि. वि.|publisher=साकेत प्रकाशन}}</ref> |भाषांतर |साकेत प्रकाशन | |} === कथा व कविता === प्रा. दि. वि. जोशी यांच्या १०० च्या वर कथा, २५ च्या वर लघुकथा, ५० च्या वर कविता, ४० च्या वर ललित बंध नियतकालिकांमधून प्रसिद्ध झाले आहेत. सुप्रसिद्ध साहित्यिक [[श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर|श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकरांच्या]] साहित्याचा वसा पुढे दि. वि. जोशी यांनी चालविला. अर्थात श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकरांनी ज्याप्रमाणे विनोदातून समाजातील व्यंगांवर मार्मिक टीका केली त्याचप्रकरच्या साहित्याचा प्रभाव दि. वि. यांच्या लिखाणावर मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो.<ref>{{स्रोत बातमी|title=''श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर ते दि. वि. जोशी - जळगावचा संपन्न वारसा ''|date=|publisher=दैनिक लोकमत|year=2014|location=बुलढाणा}}</ref> आपण सर्वांनी ऐकलेली “सोन्याची कुऱ्हाड” ही दि. वि. जोशींनी लिहिलेली प्रसिद्ध गोष्ट [[महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ|महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती मंडळ, पुणे]] यांनी सन १९८९ ते १९९६ (तिसरी माला) ला इयत्ता २ री च्या [[बालभारती|मराठी बालभारती]]<nowiki/>च्या अभ्यासक्रमास होती.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.ebalbharati.in/archives/|title=इयत्ता दुसरी : मराठी बालभारती|last=Joshi|first=Di. Vi.|publisher=महाराष्ट्र राज्य पाठयपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ, पुणे.|year=1990|edition=तिसरी माला (सन १९८९ ते १९९६)|location=Pune|pages=53-56|language=Marathi|trans-title=धडा क्र. २१ : सोन्याची कुऱ्हाड|accessdate=2024-06-24|archive-date=2024-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624082847/https://books.ebalbharati.in/archives/|url-status=dead}}</ref> == इतर मानसन्मान == * Who's who of Indian Writers, 1999 ; [[साहित्य अकादमी|साहित्य कला अकादमी]] <ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=QA1V7sICaIwC&lpg=PA528&ots=i2mbd5USEb&dq=sahityik%20dinkar%20vishnu%20joshi&pg=PA528#v=onepage&q=sahityik%20dinkar%20vishnu%20joshi&f=false|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Dutt|first=Kartik Chandra|date=|publisher=Sahitya Akademi|year=1999|isbn=978-81-260-0873-5|location=New Delhi|pages=528|language=en}}</ref> * [[विदर्भ साहित्य संघ]] जिल्हास्तरीय साहित्यसंमेलनाचे अध्यक्ष (१९९०){{संदर्भ}} * [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ|महाराष्ट्र राज्य साहित्य परीक्षण मंडळ]] कादंबरी नेमणूक (१९९७){{संदर्भ}} * [[संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठ|संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठात]] त्यांच्या साहित्यावर एम. फील व पी.एच.डी चे प्रबंध सादर.{{संदर्भ}} * [[पुरुषोत्तम दारव्हेकर|पुरुषोत्तम दारव्हेकरांच्या]] वेळी नभोनाट्य समीक्षक (नागपूर){{संदर्भ}} * जळगाव नभोवाणी लोकसंगीत परीक्षक. * [[संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठ]] द्वारे दरवर्षी मास्टर ऑफ आर्ट्स (मराठी) मध्ये प्रथम क्रमांक मिळवलेल्या विद्यार्थ्यास "साहित्यिक स्व. श्री दि. वि. जोशी स्मृती सुवर्णपदक" दिले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sgbau.ac.in/pages/Scholarship/Medal-Info.pdf|title=List of Medals & Cash Prizes|website=Sant Gadge Baba Amravati University|location=Amravati|page=9|others=|url-status=live|postscript='''List of Medals & Cash Prizes''' : Page No. 9, Regulation No. 66/2007, Name of Medal : '''''Sahityik Late Shri. D. V. Joshi Memorial Gold Medal'''''}}</ref> * "दिपकळ्या<nowiki>''</nowiki> रुपककथा संग्रहास कविवर्य स्व. बापूसाहेब ढाकरे वाङमय पुरस्कार प्राप्त. (२००७) * "डोंगरकुस<nowiki>''</nowiki> ह्या कादंबरीस स्व. नानासाहेब वरणगावकर स्मृति राज्यस्तरीय साहित्य पुरस्कार प्राप्त (२०१२) * "चंद्रमे जे अलांछन<nowiki>''</nowiki> नाटकास दर्जेदार साहित्य निर्मितीसाठी साहित्य साधना गौरव पुरस्कार (२०१२) == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} {{DEFAULTSORT:जोशी, दि.वि.}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] m69ss4xa13igw65m7q9b12a8c8fokcd 0 253193 2676160 2642752 2026-03-29T15:18:36Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676160 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|रमाबाई (चित्रपट)}} {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = रमाई | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०१९ | भाषा = मराठी | इतर भाषा = | देश = भारत | निर्मिती = प्रा. प्रगती खरात, मनिषा मोटे, व चंद्रकांत खरात | दिग्दर्शन = बाळ बरगाले | कथा = डॉ. अरुण मिरजकर | पटकथा = | संवाद = डॉ. अरुण मिरजकर | संकलन = | छाया = | कला = | गीते = <br />'''गीतकार''' <br />प्रा. भिमराव धुळबुळू, प्रा. गोपाळ कबनुरकर | संगीत = मधु-कृष्णा, अप्रल रोमन | ध्वनी = | पार्श्वगायन = [[आनंद शिंदे]], [[नंदेश उमप]], [[साधना सरगम]], [[रवींद्र साठे]], विजय सरतापे | नृत्यदिग्दर्शन = | वेशभूषा = | रंगभूषा = | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = [[वीणा जामकर]] <br /> [[सागर तळाशीकर]] | प्रदर्शन तारीख = १२ एप्रिल २०१९ | वितरक= | अवधी = | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = | imdb_id = | amg_id = }} '''रमाई''' हा सन २०१९ मधील बाळ बरगाले दिग्दर्शित [[रमाबाई आंबेडकर]] यांच्या जीवनावर आधारित एक [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपट आहे. चित्रपटात रमाबाईंच्या प्रमुख भूमिकेत अभिनेत्री [[वीणा जामकर]] आहे तर [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांची भूमिका अभिनेता [[सागर तळाशीकर]] यांनी साकारली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/veena-jamkar-ramabai-ambedkar-ramai-film/|title=रमाई या चित्रपटात वीणा जामकर दिसणार रमाबाई आंबेडकर यांच्या भूमिकेत|last=author/lokmat-news-network|दिनांक=2018-07-16|संकेतस्थळ=Lokmat|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-08}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.marathifilmdata.com/latestnews/%e0%a4%b5%e0%a5%80%e0%a4%a3%e0%a4%be-%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%ae%e0%a4%95%e0%a4%b0-%e0%a4%b0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%88%e0%a4%9a%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be-%e0%a4%ad%e0%a5%82%e0%a4%ae%e0%a4%bf/|title=वीणा जामकर "रमाई"च्या भूमिकेत|संकेतस्थळ=मराठी चित्रपट सूची|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-08|archive-date=2019-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921134012/https://www.marathifilmdata.com/latestnews/%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%A3%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%88%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%AE%E0%A4%BF/|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/actress-veena-jamkar-to-act-as-ramabai-ambedkar-in-ramai/articleshow/65011139.cms|title=Actress Veena Jamkar to act as Ramabai Ambedkar in ‘Ramai’ {{!}} Marathi Movie News - टाइम्स ऑफ इंडिया|दिनांक=2019-04-23|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-08|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423015343/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/actress-veena-jamkar-to-act-as-ramabai-ambedkar-in-ramai/articleshow/65011139.cms|url-status=bot: unknown}}</ref> निर्मिती विचारमंच आणि डी.जी. राजहंस मेमोरियल फौंडेशन यांच्या संयुक्त विद्यमाने [[महात्मा जोतीराव फुले]] व [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांच्या संयुक्त जयंतीनिमित्त रमाई आंबेडकर यांच्या जीवनसंषर्घावर आधारित रमाई चित्रपटाचा प्रिमियर शो ११ एप्रिल २०१९ रोजी शाहू स्मारक भवनमध्ये आयोजित करण्यात आला होता. १२ एप्रिल २०१९ रोजी महाराष्ट्रातील अनेक ठिकाणी रमाई चित्रपट प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.tarunbharat.com/news/678232|title=रमाई’ चित्रपटाचा प्रिमियर शो गुरूवारी|last=Patil|पहिले नाव=Parashuram|दिनांक=2019-04-09|संकेतस्थळ=तरुण भारत|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-08}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.mumbailive.com/mr/marathi-film/actress-veena-jamkar-will-play-role-of-ramabai-ambedkar-in-ramai-film-34827|title=अखेर ‘रमाई’च्या रूपात अवतरणार वीणा!|संकेतस्थळ=Mumbai Live|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-08}}</ref> ==कलाकार== * [[वीणा जामकर]] — रमाबाई आंबेडकर * सागर तळाशिकर – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर *[[अरुण नलावडे]] * स्वनिल राजशेखर * प्रफुल्ल सामंत * प्रकाश धोतरे == संबंधित व्यक्ती == * दिग्दर्शक : बाळ बरगाले * निर्माते : प्रा. प्रगती खरात, मनिषा मोटे, व चंद्रकांत खरात * कथा लेखक/ संवादलेखन: डॉ. अरुण मिरजकर * गीतकार : प्रा. भिमराव धुळबुळू, प्रा. गोपाळ कबनुरकर * संगीतकार : मधु-कृष्णा, अप्रल रोमन * गायक : [[आनंद शिंदे]], [[नंदेश उमप]], [[साधना सरगम]], [[रवींद्र साठे]], विजय सरतापे == हे सुद्धा पहा == * [[बाबासाहेब आंबेडकर#चित्रपट, दूरचित्रवाणी मालिका व नाटके|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांवर बनवले गेलेले चित्रपट व दूरचित्रवाणी मालिका यांची सूची]] ([[सदस्यःSandesh9822/धूळपाटी/डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर#चित्रपट, मालिका आणि नाटके*|मूळ सूची]]) * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] * [[रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई)]] * [[रमाबाई (चित्रपट)]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} [[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मराठी चित्रपट]] [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधी चित्रपट]] hy5brbemaysrv5lqzrzvvjjqcwagg3b 0 254464 2676285 2621567 2026-03-30T09:43:42Z Dharmadhyaksha 28394 /* नोंदणीकृत भौगोलिक मानांकने */ 2676285 wikitext text/x-wiki ६१८ भौगोलिक मानांकनाच्या यादीत,५ आणि ९, १९५ आणि ६१८ हे सारखे आहेत याचा अर्थ चूकीची पुनरावृत्ती. [[चित्र:GI_Status_certificate_of_Odisha_Rasagola.jpg|इवलेसे| ओडिसाच्या रसगुल्‌ल्याच्या भौगोलिक मानांकनाचे प्रमाणपत्र ]] एखाद्या विशिष्ट वस्तूशी निगडीत मानाकंन वा चिन्ह ज्याचा संबंध भौगोलिक स्थान किंवा उगमस्थानाशी (उदा.शहर,प्रदेश,देश) असतो त्या मानांकनास भौगोलिक मानांकन असे म्हणतात. भारत जागतिक व्यापार संघटनेचा एक भाग असल्याने,१५ सप्टेंबर २००३ पासून मालाचे भौगोलिक मानांकन(नोंदणी आणि संरक्षण) कायदा,१९९९ लागू करण्यात आला.जागतिक व्यापार संघटनेचा बौद्धिक मालमत्ता हक्कांचा व्यापारसंबंधित करारातील कलम २२(१) अनुसार भौगोलिक मानांकनाची परिभाषा पुढीलप्रमाणेː "असे मानांकन जे एका वस्तूस विशिष्ट प्रांतातील सभासदांच्या किंवा स्थानाशी निगडित आहे असे दर्शविते,जेथे वस्तूचे गुण,प्रतिष्ठा वा गुणधर्म मुख्यत्वे भौगोलिक स्थानास समर्पित असतात त्यास भौगोलिक मानांकन असे म्हणतात. भौगोलिक मानांकनामुळे, भौगोलिक मानांकनप्राप्त वस्तुचे नाव अधिकृत वापरकर्त्यांव्यतिरिक्त इतर कोणीही वापरू शकत नाही. २००४-२००५ साली,दार्जिलिंगच्या चहाला भारतातले पहिले भौगोलिक मानांकन मिळाले होते. <ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/geographical-indicators/1/590450.html|title=GI tag in india|work=Geographical Indications Registry|publisher=Intellectual Property Office, Chennai|access-date=28 December 2013|archive-date=2016-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209025753/http://indiatoday.intoday.in/education/story/geographical-indicators/1/590450.html|url-status=dead}}</ref> == नोंदणीकृत भौगोलिक मानांकने == भारतातील नोंदणीकृत भौगोलिक मानांकनांची यादी खालीलप्रमाणे आहे: <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ipindia.nic.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/GI_Application_Register_10-09-2019.pdf|title=Registration Details of Geographical Indications|last=|first=|date=|website=Intellectual Property India, Government of India|format=PDF|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=14 May 2019}}</ref> <ref name="GI">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ipindiaservices.gov.in/GirPublic/DetailsGIR.aspx|title=:::GIR Search:::|website=ipindiaservices.gov.in|format=PDF|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170515114419/http://ipindiaservices.gov.in/GirPublic/DetailsGIR.aspx|archive-date=15 May 2017|access-date=5 May 2017}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sujit Kumar|last2=Seweta Srivastava|year=2017|title=The legal status of geographical indications in India|url=https://www.researchgate.net/profile/Dr_Seweta_Srivastava/publication/315696865_The_legal_status_of_geographical_indications_in_India/links/58dcaa4a92851c611d3daedf/The-legal-status-of-geographical-indications-in-India.pdf?origin=publication_detail|journal=Bioved|volume=28|issue=1|pages=43–56}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/odisha-rasagola-receives-gi-tag-two-years-after-west-bengal/story/368775.html|title=Odisha receives GI tag for rasgulla|website=www.businesstoday.in|language=en|access-date=2019-07-29}}</ref> {| class="wikitable sortable" !अनुक्रमांक. !!अर्ज क्रमांक !!भौगोलिक मानांकन !!प्रकार !!राज्य वा केंद्रशासित प्रदेश !!वर्ष |- | १ | १, २ ! [[दार्जिलिंगचा चहा]] | कृषी | [[पश्चिम बंगाल]] | २००४-०५ |- | २ | ३ ! आरणमुला कनाडी | हस्तकला | केरळ | २००४-०५ |- | ३ | ४ ! [[पोचमपल्ली साडी|पोचमपल्ली इकट]] | हस्तकला | तेलंगण |- |४ |5 |सलेम फैब्रिक |हस्तकला |तामिळनाडू |- |५ |7 |चंदेरी साडी |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- |६ |8 |सोलापूर चादर |हस्तकला |महाराष्ट्र |- |४४ |73 |खाटवा काम |हस्तकला |बिहार |- |१७९ |180 |भागलपूरचे रेशीम |हस्तकला |बिहार |- |४६ |75 |सिक्की गवत |हस्तकला |बिहार |- |३२६ |552 |शाही लिची |कृषी |बिहार |- |३१२ |553 |कटरनी भात |कृषी |बिहार |- | | |जर्दाळू आंबा |कृषी |बिहार |- |३१३ |554 |मगही पान (विड्याचे) |कृषी |बिहार |- | | |पोचमपल्ली इकट |वस्त्र |तेलंगण |- | | |सलेम फैब्रिक |हस्तकला |तामिळनाडू |- |१४४ |6 |पय्यन्नूर पवित्र अंगठी |हस्तकला |केरळ |- | | |चंदेरी साडी |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | | |सोलापूर चादर |हस्तकला |महाराष्ट्र |- |७ |9 |सोलापूर टेरी टॉवेल |हस्तकला |महाराष्ट्र |- |८ |10 |कोत्पाड हातमाग वस्त्र |हस्तकला |ओडिसा |- |९ |11 |म्हैसूर रेशीम |हस्तकला |कर्नाटक |- |१३९ |191 |कोटा दूरिया |हस्तकला |राजस्थान |- |११ |13 & 18 |म्हैसूर अगरबत्ती |उत्पादित |कर्नाटक |- |१२ |15 |कांचीपूरम् रेशीम |हस्तकला |तामिळनाडू |- |१३ |16 |भवानी जमक्कलम् |हस्तकला |तामिळनाडू |- |४० |17 |नावर भात |कृषी |केरळ |- | | |म्हैसूर अगरबत्ती (बोधचिन्ह) |उत्पादित |कर्नाटक |- |२०० |383 |कुल्लु शाल |हस्तकला |हिमाचलप्रदेश |- |१५ |20 |बिद्रीवरे |हस्तकला |कर्नाटक |- |१६ |21 |मदुराई सुंगुदी |हस्तकला |तामिळनाडू |- |१७ |22 |ओडिसा इकट |हस्तकला |ओडिसा |- |१८ |23 |चन्नापाटना खेळणी |हस्तकला |कर्नाटक |- |१९ |24 |म्हैसूरचे रोझवूड जडितकाम |हस्तकला |कर्नाटक |- |२० |25 |कांग्रा चहा |कृषी |हिमाचलप्रदेश |- |२१ |26 |कोईम्बतूर आर्द्र मिश्रक(वेट ग्राईंडर) |उत्पादित |तामिळनाडू |- |१४५ |27 |फुलकरी |हस्तकला |पंजाब,हरियाणा,राजस्थान |- |२२ |28 |श्रीकलाहस्ती कलमकारी |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- |२३ |29 |म्हैसूर चंदन तेल |उत्पादित |कर्नाटक |- |२४ |30 |म्हैसूर चंदन साबण |उत्पादित |कर्नाटक |- |२५ |31 |कसूती भरतकाम |हस्तकला |कर्नाटक |- |२६ |32 |म्हैसूर पारंपारिक चित्रकला |हस्तकला |कर्नाटक |- |२७ |33 |कूर्ग संत्री |कृषी |कर्नाटक |- |२८ |34 |म्हैसूरी विड्याचे पान |कृषी |कर्नाटक |- |२९ |35 |नांजनागड केळ |कृषी |कर्नाटक |- |४१ |36 |पलक्कडन मट्टा भात |कृषी |केरळ |- |३१ |44 |कोंडापल्ली बोम्माल्लू |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- |९७ |46 |काश्मीर पश्मीना |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- |३२ |47 |तंजावर चित्रकला |हस्तकला |तामिळनाडू |- |९८ |48 |काश्मीर सोझानी कला |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- |४७ |49, 56 |मलबार काळीमिरी |कृषी |केरळ,कर्नाटक,तामिळनाडू |- |४८ |50 |अलाहाबादी सुरखा पेरु |कृषी |उत्तरप्रदेश |- |८३ |51 |कानी शाल |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- |४९ |52 |नक्षी कंथा |हस्तकला |पश्चिम बंगाल |- |३३ |53 |करीमनगरचे चंदेरी नक्षीकाम |हस्तकला |तेलंगण |- |३४ |54 |अल्लेपी कोईर |हस्तकला |केरळ |- |३५ |55 |मुगा रेशीम |हस्तकला |आसाम |- |२०१ |384 |मुगा रेशीम(बोधचिन्ह) |हस्तकला |आसाम |- |७३ |57 |पितळमंडित करवंटीचे नक्षीकाम |हस्तकला |केरळ |- |६६ |58, 518 (logo) |स्क्रू पाईन नक्षीकाम |हस्तकला |केरळ |- |६५ |59, 516 (logo) |पल्लकडचे मद्दालम |हस्तकला |केरळ |- |५० |60, 511 (logo) |म्हैसूरचे गंजिफा पत्ते |हस्तकला |कर्नाटक |- |५१ |61, 512 (logo) |नवलगुंड गालिचा |हस्तकला |कर्नाटक |- |५२ |62, 510 (logo) |कर्नाटकी पितळी भांडी |हस्तकला |कर्नाटक |- |४२ |63, 513 (logo) |तंजावर थाळीकाम |हस्तकला |तामिळनाडू |- |६७ |64, 514 (logo) |स्वामीमलाई कांस्य मूर्ती |हस्तकला |तामिळनाडू |- |३६ |65, 515 (logo) |नागरकोईलची मंदिराभूषणे |हस्तकला |तामिळनाडू |- |७४ |66, 540 (logo) |जयपूरचे निळे भांडीकाम |हस्तकला |राजस्थान |- |७५ |67, 539 (logo) |मोलेला मातीकाम |हस्तकला |राजस्थान |- |७६ |68, 541 (logo) |राजस्थानच्या कठपुतळ्या |हस्तकला |राजस्थान |- |३७ |69 |म्हैसूर मल्लिगे |कृषी |कर्नाटक |- | |70 |उडूपी मल्लिगे |कृषी |कर्नाटक |- | |71 |हद्गली मल्लिगे |कृषी |कर्नाटक |- | |72 |अलेप्पीची हिरवी वेलची |कृषी |केरळ |- | |76 |इरकल साडी |हस्तकला |कर्नाटक |- | |77 |मोलकलमुरु साडी |हस्तकला |कर्नाटक |- | |78 |कुर्गची हिरवी वेलची |कृषी |कर्नाटक |- | |79 |चंबा रुमाल |हस्तकला |हिमाचलप्रदेश |- | |80 |धारवाड पेढा |अन्नपदार्थ |कर्नाटक |- | |81 |पोक्कली भात |कृषी |केरळ |- | |82 |बस्तार लोखंडकाम |हस्तकला |छत्तीसगड |- | |83 |बस्तार ढोक्रा |हस्तकला |छत्तीसगड |- | |84 |बस्तार लाकूडकाम |हस्तकला |छत्तीसगड |- | |85 |पावसाळी मलबार अरेबिका कॉफी |कृषी |कर्नाटक |- | |86 |पिपली भरतकाम |हस्तकला |ओडिसा |- | |87 |कोणार्क शिल्प कोरीवकाम |हस्तकला |ओडिसा |- | |88 |ओडिसा पट्टचित्र |वस्त्र |ओडिसा |- | |89 |बुदिथी घंटा; पितळी धातुकाम |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |90 |मछलीपट्टणम् कलमकारी |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |91 |निर्मल खेळणी आणि हस्तकला |हस्तकला |तेलंगण |- | |92 |अराणी रेशीम |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |93 |कोवई कोरा सुती साडी |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |94 |सलेम रेशीम |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |95 |पूर्व भारत चामडे |उत्पादित |तामिळनाडू |- | |96 |तंजावरी बाहुली |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |97 |इंदूरची चामडी खेळणी |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | |98 |बाघ मुद्रणं |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | |99 |बनारसी जरतारी आणि साडी |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |100 |सांखेड फर्निचर |हस्तकला |गुजरात |- | |101 |अजेट्स ऑफ कम्बे |हस्तकला |गुजरात |- | |102 |Bell Metal Ware of Datia and Tikamgarh |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | |103 |कच्छी भरतकाम |हस्तकला |गुजरात |- | |104 |शांतीनिकेतनातील चामडी वस्तू |हस्तकला |पश्चिम बंगाल |- | |105 |निर्मल फर्निचर |हस्तकला |तेलंगण |- | |106 |निर्मल चित्रे |हस्तकला |तेलंगण |- | |107 |चामडी कठपुतळ्या |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |108 |पिपली भरतकाम आता अर्जक्रमांक ८६ सोबत समाविष्ट |हस्तकला |ओडिसा |- | |109 |नागा मिरची |कृषी |नागालैड |- | |110 |इअथामोऴी नारळ |कृषी |तामिळनाडू |- | |111 |लक्ष्मणभोग आंबा |कृषी |पश्चिम बंगाल |- | |112 |खिर्सापती वा हिमसागर आंबा |कृषी |पश्चिम बंगाल |- | |113 |फजली आंबा |कृषी |पश्चिम बंगाल |- | |114 |पावसाळी मलबार रोबूस्टा कॉफी |कृषी |कर्नाटक |- | |115 |आसाम बोधचिह्न |कृषी |आसाम |- | |116 |निलगिरी |कृषी |तामिळनाडू |- | |117 |निलगिरी बोधचिह्न आता अर्जक्रमांक ११६ सह समाविष्ट |कृषी |तामिळनाडू |- | |118 |आसाम बोधचिह्न आता अर्जक्रमांक ११५ सह समाविष्ट |कृषी |आसाम |- | |119 |लखनौ चिकनकारी |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |120 |फेनी |गोवा |- | |121 |तिरुपती लाडू |अन्नपदार्थ |आंध्रप्रदेश |- | |122 |उपड्डा जमदानी साडी |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |123 |नाशिक वाईन |उत्पादित |महाराष्ट्र |- | |124 |विरूपाक्षी केळी |कृषी |तामिळनाडू |- | |125 |मलेहीबादी दशेरी आंबा |कृषी |उत्तरप्रदेश |- | |126 |सिरुमलाई केळी |कृषी |तामिळनाडू |- | |127 |तांगलिया शाल |हस्तकला |गुजरात |- | |128 |पुणेरी पगडी |हस्तकला |महाराष्ट्र |- | |129 |बेगडी मिरची |कृषी |कर्नाटक |- | |130 |वऴक्कलूम् अननस |कृषी |केरळ |- | |131 |देवनहळ्ली पपनस |कृषी |कर्नाटक |- | |132 |अप्पेमिडी आंबा |कृषी |कर्नाटक |- | |133 |कमलपूर लाल केळी |कृषी |कर्नाटक |- | |134 |संदूर लमाणी भरतकाम |हस्तकला |कर्नाटक |- | |135 |तोडा भरतकाम |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |136 |खंदुआ साडी |हस्तकला |ओडिसा |- | |137 |गढवाली साडी |हस्तकला |तेलंगण |- | |138 |शांतीपूर साडी |हस्तकला |पश्चिम बंगाल |- |- | |141 |''Vazhakkulam Pineapple, now merged With Application No. 130'' |कृषी |केरळ |- | |142 |बिकानेरी भुजिया |अन्नपदार्थ |राजस्थान |- | |143 |गुंटूर सन्नम मिरची |कृषी |आंध्रप्रदेश |- | |144 |कन्ननोर गृह फर्निशींग |हस्तकला |केरळ |- | |145 |बासमती |कृषी |भारत |- |- | |147 |Sanganeri Hand Block Print |हस्तकला |राजस्थान |- | |148 |Hand made Carpet of Bhadohi - Mirzapur Region of UP |हस्तनिर्मित गालिचा |उत्तरप्रदेश |- | |149 |किन्नौरी शाल |हस्तकला |हिमाचलप्रदेश |- | |150 |[[पैठणी|पैठणी साडी]] |हस्तकला |महाराष्ट्र |- | |152 |बलरामपूरम् साडी आणि सुती कापड |हस्तकला |केरळ |- | |153 |''Paithan's Paithani, now merged with GI Application No. 150'' |हस्तकला |महाराष्ट्र |- | |154 |महाबळेश्वर स्ट्रॉबेरी |कृषी |महाराष्ट्र |- | |155 |फिरोजाबाद काचकाम |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |156 |''Firozabad Glass (Logo Mark), now merged With Application No. 155'' |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |157 |कन्नौज सुगंधी द्रव्ये |उत्पादित |उत्तरप्रदेश |- | |158 |''Kannauj Perfume (Logo Mark), now merged With Application No. 157'' |उत्पादित |उत्तरप्रदेश |- | |159 |कानपूर घोडेकाम |उत्पादित |उत्तरप्रदेश |- | |160 |''Kanpur Saddlery (Logo Mark), now merged With Application No. 159'' |उत्पादित |उत्तरप्रदेश |- | |161 |मोरादाबाद धातूकाम |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |162 |''Moradabad Metal Craft (Logo Mark), now merged With Application No. 161'' |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |163 |केंद्रीय त्रावणकोर गूळ |कृषी |केरळ |- | |165 |नाशिक द्राक्षे |कृषी |महाराष्ट्र |- | |167 |गोपाळपूर तुस्सार कापड |हस्तकला |ओडिसा |- | |170 |कासारगोड साडी |हस्तकला |केरळ |- | |171 |सुरतचे जरीकाम |हस्तकला |गुजरात |- | |172 |चंपा रेशीम साडी |हस्तकला |छत्तीसगड |- | |173 |Baluchari Saree |हस्तकला |पश्चिम बंगाल |- | |174 |कच्छी शाल |हस्तकला |गुजरात |- | |176 |Dhaniakhali Saree |हस्तकला |पश्चिम बंगाल |- | |177 |वाराणसी काचमणी |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |178 |खुर्जा कुंभारकाम |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |179 |Kuthampully Sarees and Fine Cotton Fabrics |हस्तकला |केरळ |- | |181 |Kashmir Paper Machie |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- | |182 |Kashmir Walnut Wood Carving |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- | |183 |Bagru Hand Block Print |हस्तकला |राजस्थान |- | |184 |Saharanpur Wood Craft (Word Mark with Logo) |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |185 |Gir Kesar Mango |कृषी |गुजरात |- | |186 |Wayanad Jeerakasala Rice |कृषी |केरळ |- | |187 |Wayanad Gandhakasala Rice |कृषी |केरळ |- | |188 |Siddipet Gollabama |हस्तकला |तेलंगण |- | |189 |Venkatagiri Sarees |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |190 |Cheriyal Paintings |हस्तकला |तेलंगण |- | |191 |''Kota Doria'' (Logo) |हस्तकला |राजस्थान |- | |192 |Bhalia Wheat |कृषी |गुजरात |- | |193 |Hyderabad Haleem |अन्नपदार्थ |तेलंगण |- | |194 |Pembarthi Metal Craft |हस्तकला |तेलंगण |- | |195 |Pattamadai Pai (Pattamadai Mats) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |196 |Nachiarkoil Kuthuvilakku (Nachiarkoil Lamp) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |197 |Maheshwar Sarees &amp;amp; Fabric |नैसर्गिक पदार्थ |मध्यप्रदेश |- | |198 |Mangalagiri Sarees and Fabrics |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |199 |Udupi Mattu Gulla Brinjal |कृषी |कर्नाटक |- | |200 |Chettinad Kottan |अन्नपदार्थ |तामिळनाडू |- | |201 |Villianur Terracotta Works |हस्तकला |पॉंडिचेरी |- | |202 |Thirukannur Papier Mache Craft |हस्तकला |पॉंडिचेरी |- | |203 |Bobbili Veena |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |204 |Khatamband |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- | |205 |Kalanamak Rice |कृषी |उत्तरप्रदेश |- | |207 |Dhalapathar Parda &amp;amp; Fabrics |हस्तकला |ओडिसा |- | |208 |Sambalpuri Bandha Saree &amp;amp; Fabrics |हस्तकला |ओडिसा |- | |209 |Thanjavur Veenai (Tanjore Veena) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |210 |Guledgudd Khana |वस्त्र |कर्नाटक |- | |211 |Bangalore Blue Grapes |कृषी |कर्नाटक |- | |212 |Bangalore Rose Onion |कृषी |कर्नाटक |- | |213 |Kinhal Toys |हस्तकला |कर्नाटक |- | |214 |Narayanpet Handloom Sarees |हस्तकला |तेलंगण |- | |215 |Dharmavaram Handloom Pattu Sarees and Paavadais |वस्त्र |आंध्रप्रदेश |- | |217 |Bomkai Saree &amp;amp; Fabrics |हस्तकला |ओडिसा |- | |219 |Habaspuri Saree &amp;amp; Fabrics |हस्तकला |ओडिसा |- | |220 |Berhampur Phoda Kumbha Saree &amp;amp; Joda |वस्त्र |ओडिसा |- | |221 |Jamnagari Bandhani |हस्तकला |गुजरात |- | |224 |Udupi Saree |वस्त्र |कर्नाटक |- | |225 |Chendamangalam Dhoties &amp;amp; Set Mundu |हस्तकला |केरळ |- | |228 |Ganjam Kewda Rooh |कृषी |ओडिसा |- | |229 |Ganjam Kewda Flower |कृषी |ओडिसा |- | |232 |Patola Sari |हस्तकला |गुजरात |- | |233 |Agra Durrie |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |234 |Farukkhabad Cotton Print |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |236 |Lucknow Zardozi |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |237 |''Banaras Brocades and Sarees'' (Logo) |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |238 |[[मदुराई|Madurai Malli]] |कृषी |तामिळनाडू |- | |239 |Warli Painting |हस्तकला |महाराष्ट्र |- | |240 |Kolhapur Jaggery |कृषी |महाराष्ट्र |- | |241 |Banaganapalle Mangoes |कृषी |आंध्रप्रदेश |- | |242 |Kaipad Rice |कृषी |केरळ |- | |244 |Thewa Art Work (Gold Work on Glass) |हस्तकला |राजस्थान |- | |371 |Shaphee Lanphee |वस्त्र |मणिपूर |- | |372 |Wangkhei Phee |वस्त्र |मणिपूर |- | |373 |Moirang Phee |वस्त्र |मणिपूर |- | |374 |Naga Tree Tomato |कृषी |नागालैंड |- | |375 |Arunachal Orange |कृषी |अरुणाचल प्रदेश |- | |376 |Sikkim Large Cardamom |कृषी |सिक्कीम |- | |377 |Mizo Chilli |कृषी |मिझोरम |- | |381 |[[कांग्रा चित्रकला|Kangra Paintings]] |हस्तकला |हिमाचलप्रदेश |- | |382 |Jaynagarer Moa |अन्नपदार्थ |पश्चिम बंगाल |- | |383 |''Kullu Shawl'' (Logo) |वस्त्र |हिमाचलप्रदेश |- | |384 |''Muga Silk of Assam (Logo - connected with GI-55)'' |हस्तकला |आसाम |- | |385 |Nagpur Orange |कृषी |महाराष्ट्र |- | |386 |''Orissa Pattachitra'' (Logo) |हस्तकला |ओडिसा |- | |387 |''Bastar Dhokra'' (Logo) |हस्तकला |छत्तीसगड |- | |388 |''Bell Metal ware of Datia and Tikamgarh'' (Logo) |हस्तकला |ओडिसा |- | |389 |Meerut Scissors |उत्पादित |उत्तरप्रदेश |- | |390 |Karvath Kati Sarees &amp;amp; Fabrics |कृषी |महाराष्ट्र |- | |397 |Banaras Gulabi Meenakari Craft |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |398 |Benaras Metal Repouse Craft |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |399 |''Leather Toys of Indore'' (Logo) |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | |402 |Kuthampully Dhoties &amp;amp; Set Mundu |वस्त्र |केरळ |- | |403 |Srivilliputtur Palkova |अन्नपदार्थ |तामिळनाडू |- | |405 |Makrana Marble |नैसर्गिक पदार्थ |राजस्थान |- | |413 |[[कांग्रा चित्रकला|Kangra Painting]] (Merged with Application No.381) |हस्तकला |हिमाचलप्रदेश |- | |426 |महाबलीपूरमचे दगडी शिल्प |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |433 |बंदर लाडू |अन्नपदार्थ |आंध्रप्रदेश |- | |434 |रतलामी शेव |अन्नपदार्थ |मध्यप्रदेश |- | |435 |आसामचे कर्बी अंग्लोंग आले |कृषी |आसाम |- | |436 |त्रिपुराचा राणी अननस |कृषी |त्रिपुरा |- | |437 |मेमोंग संत्री |कृषी |मेघालय |- | |438 |तेझपूरची लिची |कृषी |आसाम |- | |439 |आसामचा जोहा भात |कृषी |आसाम |- | |457 |वाराणसीची लाकडी खेळणी |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |458 |मिर्झापूरी गालिचा |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |459 |निझामाबादी काळ्या मातीचे भांडीकाम |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |465 |खांसी मंडरीन |कृषी |मेघालय |- | |466 |कचाई लिंबू |कृषी |मणिपूर |- | |470 |अजरा घणसाल भात |कृषी |महाराष्ट्र |- | |471 |वाईगाव हळद |कृषी |महाराष्ट्र |- | |472 |मंगळवढा ज्वारी |कृषी |महाराष्ट्र |- | |473 |[[भिवापूर|भिवापूर मिरची]] |कृषी |महाराष्ट्र |- | |474 |[[सिंधुदुर्ग|सिंधूदु्र्ग आणि रत्‍नागिरीचे कोकम]] |कृषी |महाराष्ट्र |- | |476 |वाघ्या घेवडा |कृषी |महाराष्ट्र |- | |477 |नवापूर तूरडाळ |कृषी |महाराष्ट्र |- | |478 |आंबेमोहर भात |कृषी |महाराष्ट्र |- | |479 |Chengalikodan Nendran Banana |कृषी |केरळ |- | |481 |दुर्गी दगड कोरीवकाम |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |482 |एटिकोपक्का खेळणी |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |489 |वेंगूर्ल्याचे काज |कृषी |महाराष्ट्र |- | |490 |सांगलीचे मणूके |कृषी |महाराष्ट्र |- | |491 |लासलगावचे कांदे |कृषी |महाराष्ट्र |- | |493 |घोलवडचे चिकू |कृषी |महाराष्ट्र |- | |494 |बीडची सीताफळे |कृषी |महाराष्ट्र |- | |495 |जालन्याची संत्री |कृषी |महाराष्ट्र |- | |498 |जळगाव केळी |कृषी |महाराष्ट्र |- | |499 |मराठवाडा केशर आंबा |कृषी |महाराष्ट्र |- | |500 |पुरंदरचे अंजीर |कृषी |महाराष्ट्र |- | |501 |जळगावच्या वांग्याचे भरित |कृषी |महाराष्ट्र |- | |502 |सोलापूरी डाळिंब |कृषी |महाराष्ट्र |- | |505 |''Bagh Prints of Madhya Pradesh'' (Logo) |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | |507 |''Sankheda Furniture'' (Logo) |हस्तकला |गुजरात |- | |508 |''Agates of Cambay'' (Logo) |हस्तकला |गुजरात |- | |509 |''Kutch Embroidery'' (Logo) |हस्तकला |गुजरात |- | |510 |''Karnataka Bronzeware'' (Logo) |हस्तकला |कर्नाटक |- | |511 |''Ganjifa Cards of Mysore'' (Logo) |हस्तकला |कर्नाटक |- | |512 |''Navalgund Durries'' (Logo) |हस्तकला |कर्नाटक |- | |513 |''Thanjavur Art Plate'' (Logo) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |514 |''Swamimalai Bronze Icons'' (Logo) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |515 |''Temple Jewellery of Nagercoil'' (Logo) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |516 |''Palakkad Maddalam Kerala'' (Logo) |हस्तकला |केरळ |- | |517 |''Brass Broidered Coconut Shell Crafts of Kerala'' (Logo) |हस्तकला |केरळ |- | |518 |''Screw Pine Craft of Kerala'' (Logo) |हस्तकला |केरळ |- | |520 |उत्तराखंडी तमालपत्र |मसाले पदार्थ |उत्तराखंड |- | |522 |उदयगिरी लाकडी भांडी |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |525 |वर्धमान सीताभोग |अन्नपदार्थ |पश्चिम बंगाल |- | |526 |वर्धमान मिहिदाना |अन्नपदार्थ |पश्चिम बंगाल |- | |527 |काश्मीरी गालिचा |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- | |530 |तुलैपंजी भात |कृषी |पश्चिम बंगाल |- | |531 |गोविंदभोग भात |कृषी |पश्चिम बंगाल |- | |532 |म्हैसूर रेशीमचे बोधचिह्न |हस्तकला |कर्नाटक |- | |533 |बंगालीरसगुल्ला |अन्नपदार्थ |पश्चिम बंगाल |- | |539 |मोलेला मातीकामाचे बोधचिह्न |हस्तकला |राजस्थान |- | |540 |जयपूरच्या निळ्या भांडीकामाचे बोधचिह्न |हस्तकला |राजस्थान |- | |541 |राजस्थानच्या कठपुतळ्यांचे बोधचिह्न |हस्तकला |राजस्थान |- | |542 |चाखेसंग शाल |वस्त्र |नागालैंड |- | |562 |पोचमपल्ली ईकट बोधचिह्न |हस्तकला |तेलंगण |- | |543 |निलंबूर सागवान |वनोत्पादन |केरळ |- | |610 |कंधमल हलाडी |मसालेपदार्थ |ओडिसा |- | |378 |[[कडकनाथ|झबूआ कडकनाथ कोंबडी]] |अन्नपदार्थ |मध्यप्रदेश |- | |521 |आदिलाबाद डोक्रा |हस्तकला |तेलंगण |- | |523 |वरंगळ गालिचे |हस्तकला |तेलंगण |- | |231 |इरोड हळद |कृषी |तामिळनाडू |- | |613 |मरयूर गूळ |कृषी |केरळ |- | |604 |कूर्ग अरेबिका कॉफी |कृषी |कर्नाटक |- | |605 |वायांड रोबूस्टा कॉफी |कृषी |केरळ |- | |606 |चिकमंगळूर अरेबिका कॉफी |कृषी |कर्नाटक |- | |607 |अराकू व्हली अरेबिका कॉफी |कृषी |आंध्रप्रदेश |- | |608 |बाबाबुदंगिरी अरेबिका कॉफी |कृषी |कर्नाटक |- | |464 |सिरसी सुपारी |कृषी |कर्नाटक |- | |169 |[[कोल्हापुरी चपला|कोल्हापूरी चपला]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ipindiaservices.gov.in/GirPublic/Application/Details/169|title=Details {{!}} Geographical Indications {{!}} Intellectual Property India|website=ipindiaservices.gov.in|access-date=2019-12-24}}</ref> |पादत्राणे |महाराष्ट्र,कर्नाटक |- | | |खिजुरिया मिठाई |अन्नपदार्थ |राजस्थान |- | |612 |ओडिसा रसगुल्ला |अन्नपदार्थ |ओडिसा |- | |613 |पलानी मुरुगन मंदिराचे पंचामृत |अन्नपदार्थ |तामिळनाडू |- | |614 |तिरुर सुपारी |औषधे |केरळ |- | |615 |तिरुर वेट्टिया |विड्याचे पान |केरळ |- | |616 |दिंडीगुल कुलूप <ref>{{स्रोत बातमी|last=Kandavel|first=Sangeetha|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dindigul-lock-kandangi-saree-get-gi-tag/article29293601.ece|title=Dindigul lock, Kandangi saree get GI tag|last2=Shrikumar|first2=A.|date=2019-08-30|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2019-08-31}}</ref> |उत्पादित |तामिळनाडू | |- | |617 |कंडांगी साडी<ref>{{स्रोत बातमी|last=Kandavel|first=Sangeetha|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dindigul-lock-kandangi-saree-get-gi-tag/article29293601.ece|title=Dindigul lock, Kandangi saree get GI tag|last2=Shrikumar|first2=A.|date=2019-08-30|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2019-08-31}}</ref> |हस्तकला |तामिळनाडू | |- | |618 |पथमडाई चटई |हस्तकला |तामिळनाडू | |- | |619 |खोला मिर्ची |कृषी |गोवा | |- | |620 |गुलबर्गा तूरडाळ |कृषी |कर्नाटक | |- | |621 |चाक-हाओ (काळा भात) |कृषी |मणिपूर | |- | |622 |गोरखपूर भांडीकाम |हस्तकला |उत्तरप्रदेश | |- | |623 |कोविलपट्टी कडलाई मिट्टाई |अन्नपदार्थ |तामिळनाडू | |- | |624 |केशर (लच्छा,मोंग्रा,गुच्छी) |कृषी |जम्मू काश्मीर | |- | |599 |पुत्तपका तेलिया रुमाल |हस्तकला |तेलंगण |- | |658 |सोहराई-खोवर चित्रे |हस्तकला |झारखंड |- |} <references /> crup23k4ls5rhh76rmmcbc8trosijv8 2676288 2676285 2026-03-30T09:47:49Z Dharmadhyaksha 28394 2676288 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:GI_Status_certificate_of_Odisha_Rasagola.jpg|इवलेसे| ओडिसाच्या रसगुल्‌ल्याच्या भौगोलिक मानांकनाचे प्रमाणपत्र ]] एखाद्या विशिष्ट वस्तूशी निगडीत मानाकंन वा चिन्ह ज्याचा संबंध भौगोलिक स्थान किंवा उगमस्थानाशी (उदा. शहर, प्रदेश, देश) असतो त्या मानांकनास [[भौगोलिक मानांकन]] असे म्हणतात. येथे '''भारतातील भौगोलिक मानांकनांची यादी''' आहे. भारत जागतिक व्यापार संघटनेचा एक भाग असल्याने, १५ सप्टेंबर २००३ पासून [[मालाचे भौगोलिक मानांकन (नोंदणी आणि संरक्षण) कायदा, १९९९]] लागू करण्यात आला. जागतिक व्यापार संघटनेचा बौद्धिक मालमत्ता हक्कांचा व्यापारसंबंधित करारातील कलम २२(१) अनुसार भौगोलिक मानांकनाची परिभाषा पुढीलप्रमाणेː "असे मानांकन जे एका वस्तूस विशिष्ट प्रांतातील सभासदांच्या किंवा स्थानाशी निगडित आहे असे दर्शविते,जेथे वस्तूचे गुण,प्रतिष्ठा वा गुणधर्म मुख्यत्वे भौगोलिक स्थानास समर्पित असतात त्यास भौगोलिक मानांकन असे म्हणतात. भौगोलिक मानांकनामुळे, भौगोलिक मानांकनप्राप्त वस्तुचे नाव अधिकृत वापरकर्त्यांव्यतिरिक्त इतर कोणीही वापरू शकत नाही. २००४-२००५ साली,दार्जिलिंगच्या चहाला भारतातले पहिले भौगोलिक मानांकन मिळाले होते. <ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/geographical-indicators/1/590450.html|title=GI tag in india|work=Geographical Indications Registry|publisher=Intellectual Property Office, Chennai|access-date=28 December 2013|archive-date=2016-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209025753/http://indiatoday.intoday.in/education/story/geographical-indicators/1/590450.html|url-status=dead}}</ref> == नोंदणीकृत भौगोलिक मानांकने == भारतातील नोंदणीकृत भौगोलिक मानांकनांची यादी खालीलप्रमाणे आहे: <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ipindia.nic.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/GI_Application_Register_10-09-2019.pdf|title=Registration Details of Geographical Indications|last=|first=|date=|website=Intellectual Property India, Government of India|format=PDF|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=14 May 2019}}</ref> <ref name="GI">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ipindiaservices.gov.in/GirPublic/DetailsGIR.aspx|title=:::GIR Search:::|website=ipindiaservices.gov.in|format=PDF|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170515114419/http://ipindiaservices.gov.in/GirPublic/DetailsGIR.aspx|archive-date=15 May 2017|access-date=5 May 2017}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sujit Kumar|last2=Seweta Srivastava|year=2017|title=The legal status of geographical indications in India|url=https://www.researchgate.net/profile/Dr_Seweta_Srivastava/publication/315696865_The_legal_status_of_geographical_indications_in_India/links/58dcaa4a92851c611d3daedf/The-legal-status-of-geographical-indications-in-India.pdf?origin=publication_detail|journal=Bioved|volume=28|issue=1|pages=43–56}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/odisha-rasagola-receives-gi-tag-two-years-after-west-bengal/story/368775.html|title=Odisha receives GI tag for rasgulla|website=www.businesstoday.in|language=en|access-date=2019-07-29}}</ref> {| class="wikitable sortable" !अनुक्रमांक. !!अर्ज क्रमांक !!भौगोलिक मानांकन !!प्रकार !!राज्य वा केंद्रशासित प्रदेश !!वर्ष |- | १ | १, २ ! [[दार्जिलिंगचा चहा]] | कृषी | [[पश्चिम बंगाल]] | २००४-०५ |- | २ | ३ ! आरणमुला कनाडी | हस्तकला | केरळ | २००४-०५ |- | ३ | ४ ! [[पोचमपल्ली साडी|पोचमपल्ली इकट]] | हस्तकला | तेलंगण |- |४ |5 |सलेम फैब्रिक |हस्तकला |तामिळनाडू |- |५ |7 |चंदेरी साडी |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- |६ |8 |सोलापूर चादर |हस्तकला |महाराष्ट्र |- |४४ |73 |खाटवा काम |हस्तकला |बिहार |- |१७९ |180 |भागलपूरचे रेशीम |हस्तकला |बिहार |- |४६ |75 |सिक्की गवत |हस्तकला |बिहार |- |३२६ |552 |शाही लिची |कृषी |बिहार |- |३१२ |553 |कटरनी भात |कृषी |बिहार |- | | |जर्दाळू आंबा |कृषी |बिहार |- |३१३ |554 |मगही पान (विड्याचे) |कृषी |बिहार |- | | |पोचमपल्ली इकट |वस्त्र |तेलंगण |- | | |सलेम फैब्रिक |हस्तकला |तामिळनाडू |- |१४४ |6 |पय्यन्नूर पवित्र अंगठी |हस्तकला |केरळ |- | | |चंदेरी साडी |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | | |सोलापूर चादर |हस्तकला |महाराष्ट्र |- |७ |9 |सोलापूर टेरी टॉवेल |हस्तकला |महाराष्ट्र |- |८ |10 |कोत्पाड हातमाग वस्त्र |हस्तकला |ओडिसा |- |९ |11 |म्हैसूर रेशीम |हस्तकला |कर्नाटक |- |१३९ |191 |कोटा दूरिया |हस्तकला |राजस्थान |- |११ |13 & 18 |म्हैसूर अगरबत्ती |उत्पादित |कर्नाटक |- |१२ |15 |कांचीपूरम् रेशीम |हस्तकला |तामिळनाडू |- |१३ |16 |भवानी जमक्कलम् |हस्तकला |तामिळनाडू |- |४० |17 |नावर भात |कृषी |केरळ |- | | |म्हैसूर अगरबत्ती (बोधचिन्ह) |उत्पादित |कर्नाटक |- |२०० |383 |कुल्लु शाल |हस्तकला |हिमाचलप्रदेश |- |१५ |20 |बिद्रीवरे |हस्तकला |कर्नाटक |- |१६ |21 |मदुराई सुंगुदी |हस्तकला |तामिळनाडू |- |१७ |22 |ओडिसा इकट |हस्तकला |ओडिसा |- |१८ |23 |चन्नापाटना खेळणी |हस्तकला |कर्नाटक |- |१९ |24 |म्हैसूरचे रोझवूड जडितकाम |हस्तकला |कर्नाटक |- |२० |25 |कांग्रा चहा |कृषी |हिमाचलप्रदेश |- |२१ |26 |कोईम्बतूर आर्द्र मिश्रक(वेट ग्राईंडर) |उत्पादित |तामिळनाडू |- |१४५ |27 |फुलकरी |हस्तकला |पंजाब,हरियाणा,राजस्थान |- |२२ |28 |श्रीकलाहस्ती कलमकारी |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- |२३ |29 |म्हैसूर चंदन तेल |उत्पादित |कर्नाटक |- |२४ |30 |म्हैसूर चंदन साबण |उत्पादित |कर्नाटक |- |२५ |31 |कसूती भरतकाम |हस्तकला |कर्नाटक |- |२६ |32 |म्हैसूर पारंपारिक चित्रकला |हस्तकला |कर्नाटक |- |२७ |33 |कूर्ग संत्री |कृषी |कर्नाटक |- |२८ |34 |म्हैसूरी विड्याचे पान |कृषी |कर्नाटक |- |२९ |35 |नांजनागड केळ |कृषी |कर्नाटक |- |४१ |36 |पलक्कडन मट्टा भात |कृषी |केरळ |- |३१ |44 |कोंडापल्ली बोम्माल्लू |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- |९७ |46 |काश्मीर पश्मीना |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- |३२ |47 |तंजावर चित्रकला |हस्तकला |तामिळनाडू |- |९८ |48 |काश्मीर सोझानी कला |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- |४७ |49, 56 |मलबार काळीमिरी |कृषी |केरळ,कर्नाटक,तामिळनाडू |- |४८ |50 |अलाहाबादी सुरखा पेरु |कृषी |उत्तरप्रदेश |- |८३ |51 |कानी शाल |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- |४९ |52 |नक्षी कंथा |हस्तकला |पश्चिम बंगाल |- |३३ |53 |करीमनगरचे चंदेरी नक्षीकाम |हस्तकला |तेलंगण |- |३४ |54 |अल्लेपी कोईर |हस्तकला |केरळ |- |३५ |55 |मुगा रेशीम |हस्तकला |आसाम |- |२०१ |384 |मुगा रेशीम(बोधचिन्ह) |हस्तकला |आसाम |- |७३ |57 |पितळमंडित करवंटीचे नक्षीकाम |हस्तकला |केरळ |- |६६ |58, 518 (logo) |स्क्रू पाईन नक्षीकाम |हस्तकला |केरळ |- |६५ |59, 516 (logo) |पल्लकडचे मद्दालम |हस्तकला |केरळ |- |५० |60, 511 (logo) |म्हैसूरचे गंजिफा पत्ते |हस्तकला |कर्नाटक |- |५१ |61, 512 (logo) |नवलगुंड गालिचा |हस्तकला |कर्नाटक |- |५२ |62, 510 (logo) |कर्नाटकी पितळी भांडी |हस्तकला |कर्नाटक |- |४२ |63, 513 (logo) |तंजावर थाळीकाम |हस्तकला |तामिळनाडू |- |६७ |64, 514 (logo) |स्वामीमलाई कांस्य मूर्ती |हस्तकला |तामिळनाडू |- |३६ |65, 515 (logo) |नागरकोईलची मंदिराभूषणे |हस्तकला |तामिळनाडू |- |७४ |66, 540 (logo) |जयपूरचे निळे भांडीकाम |हस्तकला |राजस्थान |- |७५ |67, 539 (logo) |मोलेला मातीकाम |हस्तकला |राजस्थान |- |७६ |68, 541 (logo) |राजस्थानच्या कठपुतळ्या |हस्तकला |राजस्थान |- |३७ |69 |म्हैसूर मल्लिगे |कृषी |कर्नाटक |- | |70 |उडूपी मल्लिगे |कृषी |कर्नाटक |- | |71 |हद्गली मल्लिगे |कृषी |कर्नाटक |- | |72 |अलेप्पीची हिरवी वेलची |कृषी |केरळ |- | |76 |इरकल साडी |हस्तकला |कर्नाटक |- | |77 |मोलकलमुरु साडी |हस्तकला |कर्नाटक |- | |78 |कुर्गची हिरवी वेलची |कृषी |कर्नाटक |- | |79 |चंबा रुमाल |हस्तकला |हिमाचलप्रदेश |- | |80 |धारवाड पेढा |अन्नपदार्थ |कर्नाटक |- | |81 |पोक्कली भात |कृषी |केरळ |- | |82 |बस्तार लोखंडकाम |हस्तकला |छत्तीसगड |- | |83 |बस्तार ढोक्रा |हस्तकला |छत्तीसगड |- | |84 |बस्तार लाकूडकाम |हस्तकला |छत्तीसगड |- | |85 |पावसाळी मलबार अरेबिका कॉफी |कृषी |कर्नाटक |- | |86 |पिपली भरतकाम |हस्तकला |ओडिसा |- | |87 |कोणार्क शिल्प कोरीवकाम |हस्तकला |ओडिसा |- | |88 |ओडिसा पट्टचित्र |वस्त्र |ओडिसा |- | |89 |बुदिथी घंटा; पितळी धातुकाम |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |90 |मछलीपट्टणम् कलमकारी |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |91 |निर्मल खेळणी आणि हस्तकला |हस्तकला |तेलंगण |- | |92 |अराणी रेशीम |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |93 |कोवई कोरा सुती साडी |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |94 |सलेम रेशीम |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |95 |पूर्व भारत चामडे |उत्पादित |तामिळनाडू |- | |96 |तंजावरी बाहुली |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |97 |इंदूरची चामडी खेळणी |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | |98 |बाघ मुद्रणं |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | |99 |बनारसी जरतारी आणि साडी |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |100 |सांखेड फर्निचर |हस्तकला |गुजरात |- | |101 |अजेट्स ऑफ कम्बे |हस्तकला |गुजरात |- | |102 |Bell Metal Ware of Datia and Tikamgarh |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | |103 |कच्छी भरतकाम |हस्तकला |गुजरात |- | |104 |शांतीनिकेतनातील चामडी वस्तू |हस्तकला |पश्चिम बंगाल |- | |105 |निर्मल फर्निचर |हस्तकला |तेलंगण |- | |106 |निर्मल चित्रे |हस्तकला |तेलंगण |- | |107 |चामडी कठपुतळ्या |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |108 |पिपली भरतकाम आता अर्जक्रमांक ८६ सोबत समाविष्ट |हस्तकला |ओडिसा |- | |109 |नागा मिरची |कृषी |नागालैड |- | |110 |इअथामोऴी नारळ |कृषी |तामिळनाडू |- | |111 |लक्ष्मणभोग आंबा |कृषी |पश्चिम बंगाल |- | |112 |खिर्सापती वा हिमसागर आंबा |कृषी |पश्चिम बंगाल |- | |113 |फजली आंबा |कृषी |पश्चिम बंगाल |- | |114 |पावसाळी मलबार रोबूस्टा कॉफी |कृषी |कर्नाटक |- | |115 |आसाम बोधचिह्न |कृषी |आसाम |- | |116 |निलगिरी |कृषी |तामिळनाडू |- | |117 |निलगिरी बोधचिह्न आता अर्जक्रमांक ११६ सह समाविष्ट |कृषी |तामिळनाडू |- | |118 |आसाम बोधचिह्न आता अर्जक्रमांक ११५ सह समाविष्ट |कृषी |आसाम |- | |119 |लखनौ चिकनकारी |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |120 |फेनी |गोवा |- | |121 |तिरुपती लाडू |अन्नपदार्थ |आंध्रप्रदेश |- | |122 |उपड्डा जमदानी साडी |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |123 |नाशिक वाईन |उत्पादित |महाराष्ट्र |- | |124 |विरूपाक्षी केळी |कृषी |तामिळनाडू |- | |125 |मलेहीबादी दशेरी आंबा |कृषी |उत्तरप्रदेश |- | |126 |सिरुमलाई केळी |कृषी |तामिळनाडू |- | |127 |तांगलिया शाल |हस्तकला |गुजरात |- | |128 |पुणेरी पगडी |हस्तकला |महाराष्ट्र |- | |129 |बेगडी मिरची |कृषी |कर्नाटक |- | |130 |वऴक्कलूम् अननस |कृषी |केरळ |- | |131 |देवनहळ्ली पपनस |कृषी |कर्नाटक |- | |132 |अप्पेमिडी आंबा |कृषी |कर्नाटक |- | |133 |कमलपूर लाल केळी |कृषी |कर्नाटक |- | |134 |संदूर लमाणी भरतकाम |हस्तकला |कर्नाटक |- | |135 |तोडा भरतकाम |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |136 |खंदुआ साडी |हस्तकला |ओडिसा |- | |137 |गढवाली साडी |हस्तकला |तेलंगण |- | |138 |शांतीपूर साडी |हस्तकला |पश्चिम बंगाल |- |- | |141 |''Vazhakkulam Pineapple, now merged With Application No. 130'' |कृषी |केरळ |- | |142 |बिकानेरी भुजिया |अन्नपदार्थ |राजस्थान |- | |143 |गुंटूर सन्नम मिरची |कृषी |आंध्रप्रदेश |- | |144 |कन्ननोर गृह फर्निशींग |हस्तकला |केरळ |- | |145 |बासमती |कृषी |भारत |- |- | |147 |Sanganeri Hand Block Print |हस्तकला |राजस्थान |- | |148 |Hand made Carpet of Bhadohi - Mirzapur Region of UP |हस्तनिर्मित गालिचा |उत्तरप्रदेश |- | |149 |किन्नौरी शाल |हस्तकला |हिमाचलप्रदेश |- | |150 |[[पैठणी|पैठणी साडी]] |हस्तकला |महाराष्ट्र |- | |152 |बलरामपूरम् साडी आणि सुती कापड |हस्तकला |केरळ |- | |153 |''Paithan's Paithani, now merged with GI Application No. 150'' |हस्तकला |महाराष्ट्र |- | |154 |महाबळेश्वर स्ट्रॉबेरी |कृषी |महाराष्ट्र |- | |155 |फिरोजाबाद काचकाम |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |156 |''Firozabad Glass (Logo Mark), now merged With Application No. 155'' |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |157 |कन्नौज सुगंधी द्रव्ये |उत्पादित |उत्तरप्रदेश |- | |158 |''Kannauj Perfume (Logo Mark), now merged With Application No. 157'' |उत्पादित |उत्तरप्रदेश |- | |159 |कानपूर घोडेकाम |उत्पादित |उत्तरप्रदेश |- | |160 |''Kanpur Saddlery (Logo Mark), now merged With Application No. 159'' |उत्पादित |उत्तरप्रदेश |- | |161 |मोरादाबाद धातूकाम |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |162 |''Moradabad Metal Craft (Logo Mark), now merged With Application No. 161'' |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |163 |केंद्रीय त्रावणकोर गूळ |कृषी |केरळ |- | |165 |नाशिक द्राक्षे |कृषी |महाराष्ट्र |- | |167 |गोपाळपूर तुस्सार कापड |हस्तकला |ओडिसा |- | |170 |कासारगोड साडी |हस्तकला |केरळ |- | |171 |सुरतचे जरीकाम |हस्तकला |गुजरात |- | |172 |चंपा रेशीम साडी |हस्तकला |छत्तीसगड |- | |173 |Baluchari Saree |हस्तकला |पश्चिम बंगाल |- | |174 |कच्छी शाल |हस्तकला |गुजरात |- | |176 |Dhaniakhali Saree |हस्तकला |पश्चिम बंगाल |- | |177 |वाराणसी काचमणी |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |178 |खुर्जा कुंभारकाम |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |179 |Kuthampully Sarees and Fine Cotton Fabrics |हस्तकला |केरळ |- | |181 |Kashmir Paper Machie |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- | |182 |Kashmir Walnut Wood Carving |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- | |183 |Bagru Hand Block Print |हस्तकला |राजस्थान |- | |184 |Saharanpur Wood Craft (Word Mark with Logo) |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |185 |Gir Kesar Mango |कृषी |गुजरात |- | |186 |Wayanad Jeerakasala Rice |कृषी |केरळ |- | |187 |Wayanad Gandhakasala Rice |कृषी |केरळ |- | |188 |Siddipet Gollabama |हस्तकला |तेलंगण |- | |189 |Venkatagiri Sarees |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |190 |Cheriyal Paintings |हस्तकला |तेलंगण |- | |191 |''Kota Doria'' (Logo) |हस्तकला |राजस्थान |- | |192 |Bhalia Wheat |कृषी |गुजरात |- | |193 |Hyderabad Haleem |अन्नपदार्थ |तेलंगण |- | |194 |Pembarthi Metal Craft |हस्तकला |तेलंगण |- | |195 |Pattamadai Pai (Pattamadai Mats) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |196 |Nachiarkoil Kuthuvilakku (Nachiarkoil Lamp) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |197 |Maheshwar Sarees &amp;amp; Fabric |नैसर्गिक पदार्थ |मध्यप्रदेश |- | |198 |Mangalagiri Sarees and Fabrics |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |199 |Udupi Mattu Gulla Brinjal |कृषी |कर्नाटक |- | |200 |Chettinad Kottan |अन्नपदार्थ |तामिळनाडू |- | |201 |Villianur Terracotta Works |हस्तकला |पॉंडिचेरी |- | |202 |Thirukannur Papier Mache Craft |हस्तकला |पॉंडिचेरी |- | |203 |Bobbili Veena |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |204 |Khatamband |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- | |205 |Kalanamak Rice |कृषी |उत्तरप्रदेश |- | |207 |Dhalapathar Parda &amp;amp; Fabrics |हस्तकला |ओडिसा |- | |208 |Sambalpuri Bandha Saree &amp;amp; Fabrics |हस्तकला |ओडिसा |- | |209 |Thanjavur Veenai (Tanjore Veena) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |210 |Guledgudd Khana |वस्त्र |कर्नाटक |- | |211 |Bangalore Blue Grapes |कृषी |कर्नाटक |- | |212 |Bangalore Rose Onion |कृषी |कर्नाटक |- | |213 |Kinhal Toys |हस्तकला |कर्नाटक |- | |214 |Narayanpet Handloom Sarees |हस्तकला |तेलंगण |- | |215 |Dharmavaram Handloom Pattu Sarees and Paavadais |वस्त्र |आंध्रप्रदेश |- | |217 |Bomkai Saree &amp;amp; Fabrics |हस्तकला |ओडिसा |- | |219 |Habaspuri Saree &amp;amp; Fabrics |हस्तकला |ओडिसा |- | |220 |Berhampur Phoda Kumbha Saree &amp;amp; Joda |वस्त्र |ओडिसा |- | |221 |Jamnagari Bandhani |हस्तकला |गुजरात |- | |224 |Udupi Saree |वस्त्र |कर्नाटक |- | |225 |Chendamangalam Dhoties &amp;amp; Set Mundu |हस्तकला |केरळ |- | |228 |Ganjam Kewda Rooh |कृषी |ओडिसा |- | |229 |Ganjam Kewda Flower |कृषी |ओडिसा |- | |232 |Patola Sari |हस्तकला |गुजरात |- | |233 |Agra Durrie |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |234 |Farukkhabad Cotton Print |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |236 |Lucknow Zardozi |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |237 |''Banaras Brocades and Sarees'' (Logo) |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |238 |[[मदुराई|Madurai Malli]] |कृषी |तामिळनाडू |- | |239 |Warli Painting |हस्तकला |महाराष्ट्र |- | |240 |Kolhapur Jaggery |कृषी |महाराष्ट्र |- | |241 |Banaganapalle Mangoes |कृषी |आंध्रप्रदेश |- | |242 |Kaipad Rice |कृषी |केरळ |- | |244 |Thewa Art Work (Gold Work on Glass) |हस्तकला |राजस्थान |- | |371 |Shaphee Lanphee |वस्त्र |मणिपूर |- | |372 |Wangkhei Phee |वस्त्र |मणिपूर |- | |373 |Moirang Phee |वस्त्र |मणिपूर |- | |374 |Naga Tree Tomato |कृषी |नागालैंड |- | |375 |Arunachal Orange |कृषी |अरुणाचल प्रदेश |- | |376 |Sikkim Large Cardamom |कृषी |सिक्कीम |- | |377 |Mizo Chilli |कृषी |मिझोरम |- | |381 |[[कांग्रा चित्रकला|Kangra Paintings]] |हस्तकला |हिमाचलप्रदेश |- | |382 |Jaynagarer Moa |अन्नपदार्थ |पश्चिम बंगाल |- | |383 |''Kullu Shawl'' (Logo) |वस्त्र |हिमाचलप्रदेश |- | |384 |''Muga Silk of Assam (Logo - connected with GI-55)'' |हस्तकला |आसाम |- | |385 |Nagpur Orange |कृषी |महाराष्ट्र |- | |386 |''Orissa Pattachitra'' (Logo) |हस्तकला |ओडिसा |- | |387 |''Bastar Dhokra'' (Logo) |हस्तकला |छत्तीसगड |- | |388 |''Bell Metal ware of Datia and Tikamgarh'' (Logo) |हस्तकला |ओडिसा |- | |389 |Meerut Scissors |उत्पादित |उत्तरप्रदेश |- | |390 |Karvath Kati Sarees &amp;amp; Fabrics |कृषी |महाराष्ट्र |- | |397 |Banaras Gulabi Meenakari Craft |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |398 |Benaras Metal Repouse Craft |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |399 |''Leather Toys of Indore'' (Logo) |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | |402 |Kuthampully Dhoties &amp;amp; Set Mundu |वस्त्र |केरळ |- | |403 |Srivilliputtur Palkova |अन्नपदार्थ |तामिळनाडू |- | |405 |Makrana Marble |नैसर्गिक पदार्थ |राजस्थान |- | |413 |[[कांग्रा चित्रकला|Kangra Painting]] (Merged with Application No.381) |हस्तकला |हिमाचलप्रदेश |- | |426 |महाबलीपूरमचे दगडी शिल्प |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |433 |बंदर लाडू |अन्नपदार्थ |आंध्रप्रदेश |- | |434 |रतलामी शेव |अन्नपदार्थ |मध्यप्रदेश |- | |435 |आसामचे कर्बी अंग्लोंग आले |कृषी |आसाम |- | |436 |त्रिपुराचा राणी अननस |कृषी |त्रिपुरा |- | |437 |मेमोंग संत्री |कृषी |मेघालय |- | |438 |तेझपूरची लिची |कृषी |आसाम |- | |439 |आसामचा जोहा भात |कृषी |आसाम |- | |457 |वाराणसीची लाकडी खेळणी |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |458 |मिर्झापूरी गालिचा |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |459 |निझामाबादी काळ्या मातीचे भांडीकाम |हस्तकला |उत्तरप्रदेश |- | |465 |खांसी मंडरीन |कृषी |मेघालय |- | |466 |कचाई लिंबू |कृषी |मणिपूर |- | |470 |अजरा घणसाल भात |कृषी |महाराष्ट्र |- | |471 |वाईगाव हळद |कृषी |महाराष्ट्र |- | |472 |मंगळवढा ज्वारी |कृषी |महाराष्ट्र |- | |473 |[[भिवापूर|भिवापूर मिरची]] |कृषी |महाराष्ट्र |- | |474 |[[सिंधुदुर्ग|सिंधूदु्र्ग आणि रत्‍नागिरीचे कोकम]] |कृषी |महाराष्ट्र |- | |476 |वाघ्या घेवडा |कृषी |महाराष्ट्र |- | |477 |नवापूर तूरडाळ |कृषी |महाराष्ट्र |- | |478 |आंबेमोहर भात |कृषी |महाराष्ट्र |- | |479 |Chengalikodan Nendran Banana |कृषी |केरळ |- | |481 |दुर्गी दगड कोरीवकाम |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |482 |एटिकोपक्का खेळणी |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |489 |वेंगूर्ल्याचे काज |कृषी |महाराष्ट्र |- | |490 |सांगलीचे मणूके |कृषी |महाराष्ट्र |- | |491 |लासलगावचे कांदे |कृषी |महाराष्ट्र |- | |493 |घोलवडचे चिकू |कृषी |महाराष्ट्र |- | |494 |बीडची सीताफळे |कृषी |महाराष्ट्र |- | |495 |जालन्याची संत्री |कृषी |महाराष्ट्र |- | |498 |जळगाव केळी |कृषी |महाराष्ट्र |- | |499 |मराठवाडा केशर आंबा |कृषी |महाराष्ट्र |- | |500 |पुरंदरचे अंजीर |कृषी |महाराष्ट्र |- | |501 |जळगावच्या वांग्याचे भरित |कृषी |महाराष्ट्र |- | |502 |सोलापूरी डाळिंब |कृषी |महाराष्ट्र |- | |505 |''Bagh Prints of Madhya Pradesh'' (Logo) |हस्तकला |मध्यप्रदेश |- | |507 |''Sankheda Furniture'' (Logo) |हस्तकला |गुजरात |- | |508 |''Agates of Cambay'' (Logo) |हस्तकला |गुजरात |- | |509 |''Kutch Embroidery'' (Logo) |हस्तकला |गुजरात |- | |510 |''Karnataka Bronzeware'' (Logo) |हस्तकला |कर्नाटक |- | |511 |''Ganjifa Cards of Mysore'' (Logo) |हस्तकला |कर्नाटक |- | |512 |''Navalgund Durries'' (Logo) |हस्तकला |कर्नाटक |- | |513 |''Thanjavur Art Plate'' (Logo) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |514 |''Swamimalai Bronze Icons'' (Logo) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |515 |''Temple Jewellery of Nagercoil'' (Logo) |हस्तकला |तामिळनाडू |- | |516 |''Palakkad Maddalam Kerala'' (Logo) |हस्तकला |केरळ |- | |517 |''Brass Broidered Coconut Shell Crafts of Kerala'' (Logo) |हस्तकला |केरळ |- | |518 |''Screw Pine Craft of Kerala'' (Logo) |हस्तकला |केरळ |- | |520 |उत्तराखंडी तमालपत्र |मसाले पदार्थ |उत्तराखंड |- | |522 |उदयगिरी लाकडी भांडी |हस्तकला |आंध्रप्रदेश |- | |525 |वर्धमान सीताभोग |अन्नपदार्थ |पश्चिम बंगाल |- | |526 |वर्धमान मिहिदाना |अन्नपदार्थ |पश्चिम बंगाल |- | |527 |काश्मीरी गालिचा |हस्तकला |जम्मू काश्मीर |- | |530 |तुलैपंजी भात |कृषी |पश्चिम बंगाल |- | |531 |गोविंदभोग भात |कृषी |पश्चिम बंगाल |- | |532 |म्हैसूर रेशीमचे बोधचिह्न |हस्तकला |कर्नाटक |- | |533 |बंगालीरसगुल्ला |अन्नपदार्थ |पश्चिम बंगाल |- | |539 |मोलेला मातीकामाचे बोधचिह्न |हस्तकला |राजस्थान |- | |540 |जयपूरच्या निळ्या भांडीकामाचे बोधचिह्न |हस्तकला |राजस्थान |- | |541 |राजस्थानच्या कठपुतळ्यांचे बोधचिह्न |हस्तकला |राजस्थान |- | |542 |चाखेसंग शाल |वस्त्र |नागालैंड |- | |562 |पोचमपल्ली ईकट बोधचिह्न |हस्तकला |तेलंगण |- | |543 |निलंबूर सागवान |वनोत्पादन |केरळ |- | |610 |कंधमल हलाडी |मसालेपदार्थ |ओडिसा |- | |378 |[[कडकनाथ|झबूआ कडकनाथ कोंबडी]] |अन्नपदार्थ |मध्यप्रदेश |- | |521 |आदिलाबाद डोक्रा |हस्तकला |तेलंगण |- | |523 |वरंगळ गालिचे |हस्तकला |तेलंगण |- | |231 |इरोड हळद |कृषी |तामिळनाडू |- | |613 |मरयूर गूळ |कृषी |केरळ |- | |604 |कूर्ग अरेबिका कॉफी |कृषी |कर्नाटक |- | |605 |वायांड रोबूस्टा कॉफी |कृषी |केरळ |- | |606 |चिकमंगळूर अरेबिका कॉफी |कृषी |कर्नाटक |- | |607 |अराकू व्हली अरेबिका कॉफी |कृषी |आंध्रप्रदेश |- | |608 |बाबाबुदंगिरी अरेबिका कॉफी |कृषी |कर्नाटक |- | |464 |सिरसी सुपारी |कृषी |कर्नाटक |- | |169 |[[कोल्हापुरी चपला|कोल्हापूरी चपला]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ipindiaservices.gov.in/GirPublic/Application/Details/169|title=Details {{!}} Geographical Indications {{!}} Intellectual Property India|website=ipindiaservices.gov.in|access-date=2019-12-24}}</ref> |पादत्राणे |महाराष्ट्र,कर्नाटक |- | | |खिजुरिया मिठाई |अन्नपदार्थ |राजस्थान |- | |612 |ओडिसा रसगुल्ला |अन्नपदार्थ |ओडिसा |- | |613 |पलानी मुरुगन मंदिराचे पंचामृत |अन्नपदार्थ |तामिळनाडू |- | |614 |तिरुर सुपारी |औषधे |केरळ |- | |615 |तिरुर वेट्टिया |विड्याचे पान |केरळ |- | |616 |दिंडीगुल कुलूप <ref>{{स्रोत बातमी|last=Kandavel|first=Sangeetha|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dindigul-lock-kandangi-saree-get-gi-tag/article29293601.ece|title=Dindigul lock, Kandangi saree get GI tag|last2=Shrikumar|first2=A.|date=2019-08-30|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2019-08-31}}</ref> |उत्पादित |तामिळनाडू | |- | |617 |कंडांगी साडी<ref>{{स्रोत बातमी|last=Kandavel|first=Sangeetha|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dindigul-lock-kandangi-saree-get-gi-tag/article29293601.ece|title=Dindigul lock, Kandangi saree get GI tag|last2=Shrikumar|first2=A.|date=2019-08-30|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2019-08-31}}</ref> |हस्तकला |तामिळनाडू | |- | |618 |पथमडाई चटई |हस्तकला |तामिळनाडू | |- | |619 |खोला मिर्ची |कृषी |गोवा | |- | |620 |गुलबर्गा तूरडाळ |कृषी |कर्नाटक | |- | |621 |चाक-हाओ (काळा भात) |कृषी |मणिपूर | |- | |622 |गोरखपूर भांडीकाम |हस्तकला |उत्तरप्रदेश | |- | |623 |कोविलपट्टी कडलाई मिट्टाई |अन्नपदार्थ |तामिळनाडू | |- | |624 |केशर (लच्छा,मोंग्रा,गुच्छी) |कृषी |जम्मू काश्मीर | |- | |599 |पुत्तपका तेलिया रुमाल |हस्तकला |तेलंगण |- | |658 |सोहराई-खोवर चित्रे |हस्तकला |झारखंड |- |} == संदर्भ == <references /> 3m6mxulykpfpagl6s3p3xifo8kkjsku 0 265456 2676153 2552610 2026-03-29T13:52:42Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676153 wikitext text/x-wiki मुहम्मद अजमल रज़ा कादरी हे एक [[पाकिस्तान|पाकिस्तानी]] सूफी मुस्लिम विद्वान, उपदेशक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://jang.com.pk/amp/690791|title=پیر طریقتؒ کی زندگی سنت رسول کے عین مطابق تھی:پیر اجمل قادری|date=2019-10-18|website=Jang|language=ur|access-date=2020-10-07}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jasarat.com/2019/03/05/190305-02-10/|title=عشق رسول ﷺ ہر مسلمان کے ایمان کا حصہ ہے، مفتی اجمل رضا قادری|last=رپورٹر|first=اسٹاف|date=2019-03-04|website=Jasarat News Urdu|language=en-US|access-date=2020-10-07|archive-date=2020-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017001520/https://www.jasarat.com/2019/03/05/190305-02-10/|url-status=dead}}</ref><ref name=":0" />विविध [[इस्लाम धर्म|इस्लामिक]] विषयांवरील भाषणाबद्दल ते उल्लेखनीय आहेत. कादरी हे इमाम अहमद रझा खान यांचे अनुयायी आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://dunya.com.pk/index.php/city/gujranwala/2019-10-29/1531913|title=روزنامہ دنیا :- شہر کی دنیا:-امام احمد رضا خاں فاضل بریلویؒ سچے عاشق رسول تھے :پیر اجمل رضا قادری|website=Roznama Dunya: روزنامہ دنیا :-|language=en|access-date=2020-10-07}}</ref> ते उर्सच्या विविध सभांमध्ये पाहुणे म्हणून काम करत होते. जसरत या दैनिकानुसार कादरी प्रेषित यांचे प्रेम हे प्रत्येक मुस्लिमांच्या श्रद्धेचा एक भाग आहे या तथ्याचे समर्थन करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uaf.edu.pk/EventDetails.aspx?eventnum=952|title=University of Agriculture Faisalabad (UAF)|website=www.uaf.edu.pk|access-date=2020-10-07}}</ref><ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.qadrishattari.xyz/2020/08/muhammad-ajmal-raza-qadri.html?m=1|title=Ajmal Raza Qadri|website=www.qadrishattari.xyz|access-date=2020-10-07}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nawaiwaqt.com.pk/07-Jul-2019/1036725|title=اسلام ہمیشہ صبر کی تلقین کرتا ہے: پیر اجمل رضا|date=2019-07-07|website=Nawaiwaqt|language=ur|access-date=2020-10-07|archive-date=2020-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604052814/https://www.nawaiwaqt.com.pk/07-Jul-2019/1036725|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Motivational Lecture by Islamic scholar Peer Muhammad Ajmal Raza Qadri - National Textile University Faisalabad {{!}} NTU|url=https://ntu.edu.pk/news-details.php?id=2514|access-date=2020-10-08|website=ntu.edu.pk|archive-date=2020-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010213155/https://ntu.edu.pk/news-details.php?id=2514|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == 1lg2balljt8iv4k0negwuxqe12iskil 0 297924 2676154 2647386 2026-03-29T13:57:57Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676154 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संगणकीय आज्ञावली |नाव = मॅटलॅब [MATLAB] |चिन्ह = File:Matlab_Logo.png |रचनाकार= क्लीव्ह मोलर |विकसक = मॅथवर्क्स |प्रथम प्रसिद्ध = १९८४ |नवीन आवृत्ती = मध्ये मॅटलॅब ९.११ (MATLAB 9.11) R2021b -- २२ सप्टेंबर २०२१ |धारिका प्रकार = .m, .p, .mex, .mat, .fig, .mtx, .mlapp, .mltbx, .mlappinstall, .mlpkginstall |मुख्यप्रत प्रमाणपत्र = मॅथवर्क्स प्रमाणपत्र |संकेतस्थळ = [http://www.mathworks.com] }} '''''मॅटलॅब''''' (हे ''मॅट्रिक लॅबोरेटरी''चे संक्षिप्त रूप) ही हे [[मॅथवर्क्स]] या कंपनी द्वारे विकसित केलेली एक बहुआयामी [[प्रोग्रॅमिंग भाषा|प्रोग्रामिंग भाषा]] आणि अंकीय संगणनाचे माध्यम आहे. मॅटलॅबच्या साह्याने मॅट्रिक्स वरील क्रिया, फंक्शन्स आणि डेटाचे प्लॉटिंग, अल्गोरिदमची अंमलबजावणी, वापरकर्ता इंटरफेस तयार करणे आणि इतर भाषांमध्ये लिहिलेल्या प्रोग्रामसह इंटरफेस करता येते. जरी मॅटलॅब हे प्रामुख्याने अंकीय संगणनासाठी असले, तरी एक पर्यायी टूलबॉक्स MuPADच्या साह्याने प्रतीकात्मक संगणन (symbolic computing) क्षमतेमध्ये वापर करता येते. आणि मॅटलॅबचे एक अतिरिक्त पॅकेज, सिम्युलिंक (Simulink), हेडायनॅमिक आणि एम्बेडेड सिस्टमसाठी ग्राफिकल मल्टी-डोमेन सिम्युलेशन आणि मॉडेल-आधारित डिझाइन यासारख्या सुविधा पुरवते. इ.स. २०२० पर्यंत, मॅटलॅबचे जगभरात चाळीस लाखाहूनही अधिक वापरकर्ते आहेत. मॅटलॅबचे वापरकर्ते हे अभियांत्रिकी, विज्ञान आणि अर्थशास्त्र अशा विविध पार्श्वभूमी असलेल्या क्षेत्रातून येतात. == इतिहास == मॅटलॅबचा शोध गणितज्ञ आणि संगणक प्रोग्रामर क्लीव्ह मोलर यांनी लावला आहे. मॅटलॅबची कल्पना त्यांच्या 1960च्या पीएचडी थीसिसवर आधारित होती. मॅटलॅबला १९८४ मध्ये लास वेगास येथील ऑटोमॅटिक कंट्रोल कॉन्फरन्समध्ये व्यावसायिकदृष्ट्या पहिल्यांदाच प्रसिद्ध करण्यात आले. == मांडणी == मॅटलॅब ऍप्लिकेशन मॅटलॅब प्रोग्रामिंग भाषेभोवती तयार केले आहे. मॅटलॅब ऍप्लिकेशनच्या सामान्य वापरामध्ये "कमांड विंडो" एक परस्पर गणितीय शेल म्हणून वापरणे किंवा मॅटलॅब कोड असलेल्या मजकूर फाइल्स कार्यान्वित करणे समाविष्ट आहे. कमांड विंडोचा वापर <syntaxhighlight lang="matlabsession"> >> x = 17 x = 17 >> x = 'hat' x = hat >> x = [3*4, pi/2] x = 12.0000 1.5708 >> y = 3*sin(x) y = -1.6097 3.0000 </syntaxhighlight> == ग्राफिक्स आणि ग्राफिकल यूजर इंटरफेस प्रोग्रामिंग == <graph>{ "version": 2, "width": 400, "height": 200, "data": [ { "name": "table", "values": [ { "x": 3, "y": 1 }, { "x": 1, "y": 3 }, { "x": 2, "y": 2 }, { "x": 3, "y": 4 } ] } ], "scales": [ { "name": "x", "type": "ordinal", "range": "width", "zero": false, "domain": { "data": "table", "field": "x" } }, { "name": "y", "type": "linear", "range": "height", "nice": true, "domain": { "data": "table", "field": "y" } } ], "axes": [ { "type": "x", "scale": "x" }, { "type": "y", "scale": "y" } ], "marks": [ { "type": "rect", "from": { "data": "table" }, "properties": { "enter": { "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "y": { "scale": "y", "field": "y" }, "y2": { "scale": "y", "value": 0 }, "fill": { "value": "steelblue" }, "width": { "scale": "x", "band": "true", "offset": -1 } } } } ] }</graph>मॅटलॅब मध्ये आलेख सादरीकरणाचे वैशिष्ट्ये हे खुप चांगल्या पद्धतीने एकत्रित केली आहेत. उदाहरणार्थ, साईन फलनाचा आलेख x आणि y या दोन सदिशांमधून आलेख तयार करण्यासाठी केला जाऊ शकतो. आज्ञावलीः<syntaxhighlight lang="matlab"> x = 0:pi/100:2*pi; y = sin(x); plot(x,y) </syntaxhighlight>साइन फलनाची खालील आकृती तयार होते: [[चित्र:Matlab_plot_sin.svg|350x350अंश]] मॅटलॅब च्यासाह्याने त्रिमितीय आलेखांचे देखील अध्ययन करता येते: {| | valign="top" |<syntaxhighlight lang="matlab">[X,Y] = meshgrid(-10:0.25:10,-10:0.25:10); f = sinc(sqrt((X/pi).^2+(Y/pi).^2)); mesh(X,Y,f); axis([-10 10 -10 10 -0.3 1]) xlabel('{\bfx}') ylabel('{\bfy}') zlabel('{\bfsinc} ({\bfR})') hidden off </syntaxhighlight> |&nbsp;&nbsp;&nbsp; | valign="top" |<syntaxhighlight lang="matlab"> [X,Y] = meshgrid(-10:0.25:10,-10:0.25:10); f = sinc(sqrt((X/pi).^2+(Y/pi).^2)); surf(X,Y,f); axis([-10 10 -10 10 -0.3 1]) xlabel('{\bfx}') ylabel('{\bfy}') zlabel('{\bfsinc} ({\bfR})') </syntaxhighlight> |- |ह्य आज्ञावलीच्या मदतीने द्विमितीय असामान्य साइन फलनाचा जाळीदार त्रिमितीय आलेख तयार करता येतो: |&nbsp;&nbsp;&nbsp; |ह्य आज्ञावलीच्या मदतीने द्विमितीय असामान्य साइन फलनाचा पृष्ठ त्रिमितीय आलेख तयार करता येतो: |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:MATLAB_mesh_sinc3D.svg]] |&nbsp;&nbsp;&nbsp; | style="text-align:center;" |[[चित्र:MATLAB_surf_sinc3D.svg]] |} मॅटलॅब च्यासाह्याने ग्राफिकल यूजर इंटरफेस (GUI) ऍप्लिकेशन्स विकसित करता येतात.<ref>{{cite web|url=http://www.mathworks.com/discovery/matlab-gui.html|title=MATLAB GUI|date=April 30, 2011|publisher=MathWorks|access-date=August 14, 2013|archive-date=2022-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117115213/https://www.mathworks.com/discovery/matlab-gui.html|url-status=dead}}</ref> वापरकर्ता आंतरफलक (UI- User Interface) एकतर प्रोग्रॅमॅटिक पद्धतीने किंवा GUIDE आणि App Designer सारख्या व्हिज्युअल डिझाइन वातावरणाचा वापर करून तयार केले जाऊ शकते.<ref>{{cite web|url=http://www.mathworks.com/help/matlab/creating_guis/about-the-simple-guide-gui-example.html|title=Create a Simple GUIDE GUI|publisher=MathWorks|access-date=August 14, 2014|archive-date=2014-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20141005205720/http://www.mathworks.com/help/matlab/creating_guis/about-the-simple-guide-gui-example.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mathworks.com/products/matlab/app-designer.html|title=MATLAB App Designer|publisher=MathWorks|access-date=November 1, 2019|archive-date=2022-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117115212/https://www.mathworks.com/products/matlab/app-designer.html|url-status=dead}}</ref> == मॅटलॅब आणि इतर आज्ञावली भाषा == मॅटलॅबला इतर भाषांमध्ये लिहिलेल्या प्रोग्रामसह इंटरफेस करता येते. C, JAVA,.NET, Perl, Fortran सारख्या भाषेत लिहीलेल्या आज्ञावली व त्यामधील सामाविष्ट असलेली फलने यांचा वापर मॅटलॅब मध्ये करता येतो. == चीनकडून माघार == २०२० मध्ये अमेरीकेच्या निर्बंधामुळे मॅटलॅबने दोन चिनी विद्यापीठातून आपली सेवा रद्द केली. आणि चिनी माध्यातून याच्यावर प्रत्युत्तर म्हणून असे म्हणण्यात आले की याला मुक्त-स्रोत पर्यायांचा वापर वाढवून आणि देशांतर्गत पर्याय विकसित करून प्रतिसाद दिला जाईल.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3088854/us-military-ban-locks-two-chinese-universities-out-popular|title=US military ban locks two Chinese universities out of popular software|date=2020-06-12|website=साउथ चायना मॉर्निंग पोस्ट|language=en|access-date=2022-01-17}}</ref> == प्रकाशन आवृत्ती == मॅटलॅब वर्षातून दोनदा आवृत (अपडेट) केले जाते. प्रत्येक नवीन आवृत्तीमध्ये नवीन वैशिष्ट्यांसह मॅटलॅबची सुधारीत आवृत्ती प्रकाशीत केली जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=9oqZBQAAQBAJ&pg=PA215&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Accelerating MATLAB Performance: 1001 tips to speed up MATLAB programs|last=Altman|first=Yair M.|date=2014-12-11|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4822-1129-0|language=en}}</ref> ११ मार्च २०२१ मध्ये मॅटलॅब ९.१० (MATLAB 9.10) म्हणजेच R2021a तर २२ सप्टेंबर २०२१ मध्ये मॅटलॅब ९.११ (MATLAB 9.11) म्हणजेच R2021bचे प्रकाशन करण्यात आले आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:आज्ञावली भाषा]] l4t7patb1kj66fv30o9cujwc994iylz 0 305026 2676142 2641156 2026-03-29T13:07:35Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676142 wikitext text/x-wiki '''माहीम हलवा''' ही एक [[भारतातील मिठायांची यादी|भारतीय मिठाई]] आहे. [[मुंबई|मुंबईतील]] [[माहीम]] या ठिकाणाच्या नावावरून ही [[मिठाई]] ओळखली जाते. याला '''[[बर्फ|बर्फाचा]] हलवा''' किंवा '''पेपर हलवा''' म्हणून देखील ओळखले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/indian-sweets-bombay-ice-halwa-recipe-if-you-are-looking-for-a-cooling-dessert-2186754|title=Ever Heard of Bombay Ice Halwa? This Dessert Melts In Mouth In The First Bite|website=NDTV Food|language=en|access-date=2022-05-18}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> माहीम येथील मिठाईवाले जोशी बुधाकाका यांनी तयार केल्यामुळे हे नाव देण्यात आले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://recipes.timesofindia.com/us/go-time-travelling-with-these-long-standing-eateries/articleshow/50741216.cms|title=Go time travelling with these long-standing eateries|last=Jan 27|first=Updated :|last2=2016|website=BombayTimes|access-date=2022-05-18|last3=Pt|first3=01:50}}</ref> मुंबईतील प्रसिद्ध खाद्यपदार्थांपैकी ही एक मिठाई आहेस.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=AsrsAAAAMAAJ|title=Vijitatma: Founder-pioneer Ardeshir Godrej|last=Karanjia|first=B. K.|date=2004|publisher=Viking|isbn=978-0-670-05762-7|language=en}}</ref> २०१० मध्ये या मिठाईला भौगोलिक संकेत नोंदणी मिळवण्याचा प्रयत्न झाला होता. [[चित्र:Mahim_halwa.jpg|इवलेसे|माहीम हलवा]] == इतिहास == या मिठाईचे मूळ [[मुंबई|मुंबईजवळील]] [[माहीम|माहीमच्या]] बेटावरील आहे. मोहनलाल मिठाईवाला यांनी ही मिठाई विकायला सुरुवात केली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehansindia.com/life-style/food/bombay-ice-halwa-melts-in-mouth-in-first-bite-733069|title=Bombay Ice Halwa, melts in mouth in First Bite|last=Sagaya|first=Mary|website=The Hans India|language=en|access-date=2022-05-20}}</ref> नंतर संपूर्ण मुंबईत ही मिठाई विकली जाऊ लागली आणि नंतर देशाच्या इतर भागांमध्येदेखील माहीम हलवा लोकप्रिय झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hebbarskitchen.com/bombay-ice-halwa-recipe-mahim-halwa/|title=ice halwa recipe {{!}} bombay ice halwa {{!}} mumbai halwa or mahim halwa|last=Kitchen|first=Hebbars|date=2019-01-11|website=Hebbar's Kitchen|language=en-US|access-date=2022-05-20}}</ref> मूळ चव सर्वत्र सारखीच राहते परंतु रंग आणि जाडीमध्ये वेगवेगळ्या ठिकाणी बदल असू शकतो. == साहित्य == * कॉर्न फ्लोअर * दूध * साखर * तूप * फूड कलर * ड्रायफ्रुट्स * वेलची किंवा इलायची पावडर. == हेदेखील पहा == * [[भारतातील मिठायांची यादी]] == संदर्भ == [[वर्ग:मिठाई]] q9ikcwnmgc1sycz47zvteis04isx5l0 0 310866 2676173 2618009 2026-03-29T18:34:08Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676173 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी |जन्म_तारीख={{Birth date and age|df=yes|1985|09|29}} |party=[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |नाव=रोहित पवार|संकेतस्थळ=https://rohitpawar.org/|पत्नी=कुंती मगर|वडील=राजेंद्र पवार|आई=सुनंदा पवार |पक्ष=[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |राष्ट्रीयत्व=भारतीय |जन्मस्थान=बारामती|राज्य_विधानसभा=महाराष्ट्र|पद=विधानसभा सदस्य |मागील= [[राम शिंदे]] |मतदारसंघ=[[कर्जत जामखेड (विधान सभा मतदार संघ)|कर्जत-जामखेड]] |चित्र=Rohit_Pawar.tif}} '''रोहित राजेंद्र पवार''' ([[२९ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९८५|१९८५]]:[[बारामती]] - ) हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[कर्जत जामखेड विधानसभा मतदारसंघ|कर्जत-जामखेड]] मतदारसंघातून [[महाराष्ट्र]] [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेचे सदस्य]] आहेत.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/paschim-maharashtra/maharashtra-vidhan-sabha-2019-election-nagar-karjat-jamkhed-final-result-ncp|title=कर्जत-जामखेडमध्ये भाजपचा 'राम' शिल्लक नाही; राेहित पवारांचा विजय {{!}} Election Result 2019 {{!}} eSakal|website=www.esakal.com|language=mr|access-date=2019-10-24}}</ref> ते [[पवार परिवार|पवार परिवारातील]] सदस्य आहेत. == सुरुवातीचे जीवन आणि कुटुंब == रोहित पवार यांचा जन्म [[२९ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९८५|१९८५]] रोजी [[बारामती]], [[महाराष्ट्र]] येथे राजेंद्र पवार आणि सुनंदा पवार यांच्या घरी झाला. ते [[दिनकरराव गोविंदराव पवार|अप्पासाहेब पवार]] आणि भारताचे माजी केंद्रीय कृषी मंत्री [[शरद पवार]] यांचे नातू आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/we-need-a-mechanism-to-maintain-sugar-prices-without-quota-system-rohit-pawar-5379974/|title=We need a mechanism to maintain sugar prices without quota system: Rohit Pawar|date=30 September 2018|publisher=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=30 September 2018}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/sharad-pawars-grandnephew-rohit-pawar-to-contest-zilla-parishad-elections-says-he-wants-to-do-social-work-at-grassroots-level/articleshow/57058560.cms|title=Sharad Pawar's grandnephew Rohit Pawar to contest Zilla Parishad elections, says he wants to do social work at grassroot level.|website=Pune Mirror|publisher=India Times|access-date=9 February 2017|archive-date=2019-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727130145/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/sharad-pawars-grandnephew-rohit-pawar-to-contest-zilla-parishad-elections-says-he-wants-to-do-social-work-at-grassroots-level/articleshow/57058560.cms|url-status=dead}}</ref> बारामतीच्या विद्या प्रतिष्ठानमधून त्यांनी शालेय शिक्षण पूर्ण केले. 2007 मध्ये त्यांनी [[मुंबई विद्यापीठ|मुंबई विद्यापीठातून]] "बॅचलर ऑफ मॅनेजमेंट" मध्ये पदवी प्राप्त केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/pawars-grandnephew-takes-baby-steps-towards-politics/articleshow/57028252.cms|title=Rohit Pawar|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> रोहित पवार यांचा विवाह कुंती पवार (मगर) यांच्याशी झाला. या जोडप्याला दोन मुले आहेत. == व्यावसायिक कारकीर्द == रोहित पवार बारामती ऍग्रो लि. या कंपनीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/baramati-agro-to-push-beet-as-a-supplement-to-sugar-from-cane/article25719618.ece|title=Baramati Agro to push beet as a supplement to sugar from cane|website=Business Line|publisher=द हिंदू|access-date=11 December 2018}}</ref> याशिवाय ते सप्टेंबर २०१८ पासून <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiansugar.com/ISMA_President.aspx|title=Indian sugar mills association|access-date=2022-08-23|archive-date=2022-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220823072029/https://www.indiansugar.com/ISMA_President.aspx|url-status=dead}}</ref> २०१९ पर्यंत इंडियन शुगर मिल्स असोसिएशन (ISMA) चे अध्यक्ष होते. == राजकीय कारकीर्द == रोहित पवार यांनी आपल्या राजकारणाची सुरुवात जिल्हा परिषद सदस्य म्हणून केली. 2017 साली ते बारामती तालुक्यातील शिर्सुफळ - गुणवडी गणातून त्यांनी जिल्हा परिषद निवडणूक लढवली आणि जिंकली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/maharashtrazilaparishad2017/candidate.php?candidate_id=168185|title=Rohit Rajendra Pawar (Winner)|website=MyNeta|access-date=6 December 2017}}.</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/pawar-play-for-survival-sharad-s-grand-nephew-plunges-into-politics-as-ncp-s-fortunes-slump/story-QZsRPE8XruKSPXkZyOEIfJ.html|title=Pawar-play for survival? Sharad's grand-nephew plunges into politics as NCP's fortunes slump|date=7 February 2017|website=Hindustantimes|access-date=7 February 2017}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/pawars-grandnephew-takes-baby-steps-towards-politics/articleshow/57028252.cms|title=Sharad Pawar's grandnephew takes baby steps towards politics|website=Times of India|access-date=8 February 2017}} </ref> त्यांनतर ते पक्षात सक्रिय झाले. 2019 च्या लोकसभा निवडणुकीत त्यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचा प्रचार केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/elections/decision-2019-not-in-poll-fray-rohit-pawar-campaigns-for-cousin-parth-5642734/|title=Decision 2019: Not in poll fray, Rohit Pawar campaigns for cousin Parth. Rohit Pawar us going to contest state assembly election from Karjat Jamkhed constituency in October 2019|date=26 March 2019|publisher=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=26 March 2019}}</ref> [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१९|ऑक्टोबर 2019]] मध्ये ते अहमदनगर जिल्ह्यातील [[कर्जत जामखेड विधानसभा मतदारसंघ|कर्जत-जामखेड विधानसभा मतदारसंघातून]] 135824 मतांनी [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभा सदस्य म्हणून निवडून]] आले. त्यांनी भाजप नेते राम शिंदे यांचा पराभव केला. रोहित पवार हे पवार घराण्यातील चौथ्या पिढीतील व्यक्ती आहेत, जे राजकीय पदावर आहेत.<ref name=":0"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: पवार, रोहित}} [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग: पवार परिवार]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:कर्जत जामखेडचे आमदार]] o62jydh0cqx6svbruujwgj4j8ercs9p 0 326149 2676185 2675552 2026-03-29T20:42:42Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676185 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|image_size=|caption=Vijay Anand in ''Agra Road'' (1957)|जन्म_दिनांक={{Birth date|1934|01|22|df=y}}{{citation needed| date=October 2021}}|पुरस्कार=[[Filmfare Best Director Award]]:''[[Guide (film)|Guide]]'' (1965)<br /> [[Filmfare Best Dialogue Award]]: ''[[Guide (film)|Guide]]'' (1965)<br /> [[Filmfare Best Editing Award]]: ''[[Johnny Mera Naam]]'' (1970)|Img=Vijay_Anand_in_the_film_Agra_Road.jpg}} [[वर्ग:Articles with hCards]] '''विजय आनंद''' तथा '''गोल्डी आनंद''' ([[२२ जानेवारी]], [[इ.स. १९३४|१९३४]]:[[गुरदासपूर]], [[पंजाब]] - [[२३ फेब्रुवारी]], [[२००४]]) एक [[बॉलीवूड|भारतीय]] चित्रपट [[चित्रपट निर्माता|निर्माता]], पटकथा लेखक, [[चित्रपट संकलन|संपादक]] आणि अभिनेता होते. त्यांचे, जो ''[[गाइड (हिंदी चित्रपट)|गाइड]]'' (१९६५), ''[[तीसरी मंझील (चित्रपट)|तीसरी मंझिल]]'' (१९६६), ''[[ज्वेलथीफ|ज्वेल थीफ]]'' (१९६७) आणि ''[[जॉनी मेरा नाम (चित्रपट)|जॉनी मेरा नाम]]'' (१९७०) हे यशस्वी झाले. त्यांनी त्यांचे बहुतेक चित्रपट आपल्या नवकेतन फिल्म्ससाठी बनवले. हे आनंद कुटुंबाचा भाग होते. == चित्रपट == {| class="wikitable" ! width="5" |वर्ष ! width="225" | नाव ! width="165" | निर्माता कंपनी |- | 1957 | ''नौ दो ग्यारह'' | नवकेतन फिल्म्स |- | 1960 | ''काळा बाजार'' | नवकेतन फिल्म्स |- | 1963 | ''तेरे घर के सामने'' | नवकेतन फिल्म्स |- | 1965 | ''मार्गदर्शन'' | नवकेतन फिल्म्स |- | 1966 | ''तीसरी मंझील'' | नासिर हुसेन फिल्म्स |- | 1967 | ''[[ज्वेलथीफ|ज्वेल थीफ]]'' | नवकेतन फिल्म्स |- | 1968 | ''कुठे आणि चाल'' | जेएम फिल्म्स |- | 1970 | ''जॉनी मेरा नाम'' | त्रिमूर्ती फिल्म्स |- | १९७१ | ''तेरे मेरे सपने'' | नवकेतन फिल्म्स |- | 1973 | ''[[ब्लॅक मेल (१९७३ हिंदी चित्रपट)|ब्लॅकमेल]]'' | व्हीआर फिल्म्स |- | 1973 | ''छुपा रुस्तम'' | नवकेतन फिल्म्स |- | 1974 | ''कोरा कागद'' | |- | 1976 | ''बंदूकीची गोळी'' | |- | 1978 | ''मैं तुलसी तेरे आंगन की'' | |- | 1980 | ''एक दो तीन चार'' | |- | 1980 | ''[[राम बलराम (हिंदी चित्रपट)|राम बलराम]]'' | नवजीवन फिल्म्स |- | 1982 | ''[[राजपूत (१९८२ हिंदी चित्रपट)|राजपूत]]'' | एमआर प्रॉडक्शन |- | 1988 | ''मैं तेरे लिए'' | |- |} * [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शकाचा फिल्मफेअर पुरस्कार]] - ''[[गाइड (चित्रपट)|गाइड]]'' (१९६५) * सर्वोत्कृष्ट संवादासाठी फिल्मफेर पुरस्कार - गाइड * सर्वोत्कृष्ट पटकथेसाठी फिल्मफेर पुरस्कार <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf|title=1st Filmfare Awards 1953<!-- Bot generated title -->|access-date=2023-02-23|archive-date=2009-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf|url-status=dead}}</ref> - ''[[जॉनी मेरा नाम (चित्रपट)|जॉनी मेरा नाम]]'' (१९७०) * सर्वोत्कृष्ट संपादनासाठी फिल्मफेर पुरस्कार - ''जॉनी मेरा नाम'' * सर्वोत्कृष्ट संपादक म्हणून [[बीएफजेए पुरस्कार]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197235.htm|title=69th & 70th Annual Hero Honda BFJA Awards 2007<!-- Bot generated title -->|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422071853/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197235.htm|archive-date=22 April 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422071853/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197235.htm |date=2008-04-22 }}</ref> - ''जॉनी मेरा नाम'' * सर्वोत्कृष्ट संपादक म्हणून बीएफजेए पुरस्कार <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197437.htm|title=69th & 70th Annual Hero Honda BFJA Awards 2007<!-- Bot generated title -->|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422070342/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197437.htm|archive-date=22 April 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422070342/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197437.htm |date=2008-04-22 }}</ref> - ''डबल क्रॉस'' (1972) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|0025629|Vijay Anand}} * [http://www.indianauteur.com/?p=695 Vijay Anand Special Issue on Indian Auteur]{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20080725020552/http://upperstall.com/people/vijayanand.html Short Biography on Upperstall.com] * [http://www.रीडिफ.कॉम/entertai/2002/apr/18dinesh.htm A study of Guide, Vijay Anand's masterpiece on रीडिफ.कॉम]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट निर्माते]] [[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:पंजाबी व्यक्ती]] l4rn0ambf4788h2v4ny6er3rszif2k3 0 327721 2676178 2675438 2026-03-29T19:13:39Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676178 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट खेळ | name = पाय चेंडू | image = Leg cricket.jpg | alt = | imagesize = 280 px | caption = | union = आंतरराष्ट्रीय लेग क्रिकेट परिषद | nickname = पाय चेंडू, लेग क्रिकेट, लात बॉल | first = | firstlabel = | region = [[भारत]], [[नेपाळ]], [[श्रीलंका]], [[भूतान]], [[भारतीय उपखंड]], [[आशिया]] | registered = | clubs = | contact = परवानगी आहे | team = | mgender = होय, स्वतंत्र स्पर्धा | type = [[सांघिक खेळ]] | equipment = [[बॉल]], [[विकेट]] ([[स्टंप]], [[बेल्स]]) | venue = क्रिकेटचे मैदान | glossary = | olympic = | world = | paralympic = | obsolete = | IWGA = }} '''पाय चेंडू''' किंवा '''लेग क्रिकेट''' हा अकरा खेळाडूंच्या दोन संघांमध्ये खेळला जाणारा क्रिकेटचा एक प्रकार आहे.<ref name="sk">{{स्रोत बातमी|last=Kargal|first=Rahul|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/leg-cricket-your-favourite-sport-served-with-twist|title=Leg Cricket - your favourite sport, served with a twist|date=March 15, 2017|publisher=[[Sportskeeda]]}}</ref><ref name="hindu">{{स्रोत बातमी|last=K.|first=Sarumathi|url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/Welcome-to-the-world-of-Leg-Cricket/article17383066.ece|title=Welcome to the world of leg cricket|date=February 28, 2017|work=[[द हिंदू]]}}</ref> हा खेळ {{Convert|80|ft|m}} ते {{Convert|120|ft|m}} त्रिज्या असलेल्या वर्तुळाकार मैदानावर खेळला जातो.<ref name="asianage" /> [[भारत]], [[नेपाळ]], [[भूतान]] आणि [[श्रीलंका]] या [[दक्षिण आशिया|दक्षिण आशियाई]] देशांमध्ये हा खेळ खेळला जातो.<ref name="dh" /><ref>{{स्रोत बातमी|last=Engineer|first=Rayomand|url=https://www.thebetterindia.com/126933/leg-cricket-india-sport/|title=Is It Cricket? Is It Football? Well, It Is Both! Try Your Hand at This Unusual Sport|date=January 6, 2018|publisher=Thebetterindia.com}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Mishra|first=Vidhan Chandra|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/vishesh-aalekh/country-popular-leg-cricket-kick-get-four-and-six/1036952.html|title=देश में लोकप्रिय हो रहा लेग क्रिकेट, अपने पैर से कीजिए किक मिलेगा फोर और सिक्स|date=August 11, 2017|publisher=[[Prabhat Khabar]]|language=Hindi}}</ref> लेग क्रिकेटमध्ये चेंडू पुढे नेण्यासाठी बॅटऐवजी पाय वापरणे सक्तीचे असते. गोलंदाज हाताखाली जमिनीवर चेंडू फिरवतो. लेगमनला धावा काढण्यासाठी चेंडूला लाथ मारावी लागते. लेगसमन चेंडूला [[क्रिकेट सीमा|सीमारेषेच्या]] बाहेर लाथ मारून चार किंवा सहा धावा करू शकतो.<ref name="dh">{{स्रोत बातमी|last=Narayanan|first=Jayashree|url=https://www.deccanherald.com/content/558877/every-game-has-its-challenges.html|title='Every game has its challenges'|date=July 20, 2016|publisher=[[Deccan Herald]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFNarayanan2016">Narayanan, Jayashree (July 20, 2016). [https://www.deccanherald.com/content/558877/every-game-has-its-challenges.html "'Every game has its challenges'"]. [[डेक्कन हेराल्ड|Deccan Herald]].</cite></ref> == इतिहास == लेग क्रिकेट हा मनोरंजनाचा खेळ आहे. हा प्रामुख्याने भारतात विविध नियमांसह खेळले जातो. लेग क्रिकेटचा शोध बंगलोरमधील शारीरिक शिक्षण शिक्षक '''श्री. एस. नागराज''' यांनी लावला. शारीरिक तंदुरुस्तीचे साधन म्हणून त्यांनी शहरातील शाळकरी मुलांना या खेळाची ओळख करून दिली. दिल्लीतील शारीरिक शिक्षणाचे शिक्षक '''श्री जोगेंद्र प्रसाद वर्मा यांनी''' २०१० मध्ये लेग क्रिकेटचे अधिकृत नियम पुस्तक सादर केले. श्री. एस. नागराज यांना लेग क्रिकेटचे जनक म्हणून ओळखले जाते. श्री वर्मा हे आंतरराष्ट्रीय लेग क्रिकेट कौन्सिल आणि लेग क्रिकेट फेडरेशन ऑफ इंडियाचे सध्याचे सचिव आहेत.<ref name="hindu" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.legcricketindia.com/|title=Home|website=legcricketindia.com}}</ref> == तपशील == ११ खेळाडूंच्या दोन संघांमध्ये लेग क्रिकेट खेळले जाते. हे ८० ते १२० फूट त्रिज्या असलेल्या वर्तुळाकार मैदानावर खेळले जाते. [[खेळपट्टी]] {{Convert|8|ft|m}} रुंद आणि {{Convert|42|ft|m}} ते {{Convert|48|ft|m}}लांब, (खेळाडूंच्या वयोगट आणि श्रेणीनुसार) असते. [[यष्टी|स्टंपमधील]] अंतर {{Convert|12|inch|1}} असते.<ref name="tg" /> ; खेळपट्टी {| class="wikitable" !श्रेण्या ! मुले ! मुली ! एकत्र |- | १२ वर्षाखालील मिनी | ४४ फूट | ४४ फूट | ४४ फूट |- | अंडर-१४ सब जुनियर | ४४ फूट | ४४ फूट | ४४ फूट |- | १७ वर्षांखालील कनिष्ठ | ४६ फूट | ४६ फूट | ४६ फूट |- | १९ वर्षाखालील वरिष्ठ | ४८ फूट | ४८ फूट | ४८ फूट |- | पुरुष/महिला | ४८ फूट | ४८ फूट | ४८ फूट |} ; सीमा {| class="wikitable" !श्रेण्या ! मुले ! मुली ! एकत्र |- | १२ वर्षाखालील मिनी | ७० फूट | ७० फूट | ७० फूट |- | अंडर-१४ सब जुनियर | ८० फूट | ८० फूट | ८० फूट |- | १७ वर्षांखालील कनिष्ठ | ९० फूट | ८५ फूट | ९० फूट |- | १९ वर्षाखालील वरिष्ठ | १०० फूट | ९० फूट | १०० फूट |- | पुरुष/महिला | १२० फूट | १०० फूट | १२० फूट |} ; स्टंप {| class="wikitable" |३ स्टंपची रुंदी | १२ इंच, १ फूट |- | ३ स्टंपची उंची | २४-३० इंच, २-२.५ फूट |} == फेडरेशन == आंतरराष्ट्रीय स्तरावर, आंतरराष्ट्रीय लेग क्रिकेट कौन्सिलद्वारे लेग क्रिकेटचे संचालन आणि प्रचार केला जातो. या आंतरराष्ट्रीय संस्थेचे अध्यक्ष म्हणून श्री सुरेंदर कुमार आणि सरचिटणीस म्हणून श्री जोगिंदर प्रसाद वर्मा आहेत. भारतात, लेग क्रिकेट फेडरेशन ऑफ इंडिया ही सर्वोच्च प्रशासकीय संस्था आहे, जी २०११ मध्ये स्थापन झाली. हे सोसायटी नोंदणी कायदा, १८६० अंतर्गत नोंदणीकृत आहे आणि आंतरराष्ट्रीय लेग क्रिकेट कौन्सिलशी संलग्न आहे.<ref name="asianage">{{स्रोत बातमी|last=harpreet|first=Lamba Kaur|url=http://www.asianage.com/sports/in-other-sports/060118/football-or-cricket-leg-cricket-tries-to-find-its-feet-in-india.html|title=Football or cricket? Leg cricket tries to find its feet in India|date=January 6, 2018|publisher=[[Asian Age]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFharpreet2018">harpreet, Lamba Kaur (January 6, 2018). [http://www.asianage.com/sports/in-other-sports/060118/football-or-cricket-leg-cricket-tries-to-find-its-feet-in-india.html "Football or cricket? Leg cricket tries to find its feet in India"]. [[एशियन एज|Asian Age]].</cite></ref> भारताव्यतिरिक्त [[नेपाळ]], [[भूतान]], [[श्रीलंका]], [[फ्लोरिडा]], [[घाना]] आणि पाकिस्तानमध्ये लेग क्रिकेट प्रसिद्ध आहे. == स्पर्धा == '''भारतातील राष्ट्रीय चॅम्पियनशिप:''' जुलै २०१२ मध्ये, लेग क्रिकेट फेडरेशन ऑफ इंडियाने बवाना, [[दिल्ली]] येथील राजीव गांधी स्टेडियम येथे सीनियर नॅशनल टी-१०, लेग क्रिकेट चॅम्पियनशिप आयोजित केली होती ज्यामध्ये एकूण २४ मुले आणि मुलींच्या संघांनी भाग घेतला होता. शे. सुरेंदर कुमार, आमदार आणि मुख्यमंत्र्यांचे संसदीय सचिव, दिल्ली उद्घाटन समारंभाचे प्रमुख पाहुणे होते<ref name="sk" /> आणि सतपाल सिंग, ऑलिम्पिक कुस्तीगीर आणि भारतीय स्कूल गेम्स फेडरेशनचे अध्यक्ष दुसऱ्या दिवसाच्या चॅम्पियनशिपचे प्रमुख पाहुणे होते.<ref name="thebridge">{{स्रोत बातमी|last=Mather|first=Nazrin|url=https://thebridge.in/is-it-football-or-cricket-captain-of-indias-leg-cricket-team-decodes-the-sport/|title='Is it football or cricket?': Captain of India's Leg Cricket team decodes the sport|date=January 24, 2018|publisher=Thebridge.in}}</ref> २०१२ पासून, लेग क्रिकेट फेडरेशन ऑफ इंडियाने दिल्ली, महाराष्ट्र, तामिळनाडू, झारखंड, हरियाणा, उत्तर प्रदेश आणि मध्य प्रदेश यासारख्या भारतातील विविध शहरे आणि राज्यांमध्ये ६ राष्ट्रीय खेळांचे आयोजन केले आहे. '''आंतरराष्ट्रीय चॅम्पियनशिप:''' भारत जुलै २०१३ मध्ये झालेल्या पहिल्या इंडो-नेपाळ T-१० लेग क्रिकेट मालिकेचा विजेता होता.<ref name="asianage" /><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://sportslogon.com/body.php?page=news_details&news_id=naemqA%3D%3D|title=Chandan, Tushar, Ansuman get rousing welcome|date=July 25, 2016|publisher=SportsLogon|location=[[Bhubaneswar]]|accessdate=2023-03-19|archive-date=2025-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250223155304/http://sportslogon.com/body.php?page=news_details&news_id=naemqA%3D%3D|url-status=dead}}</ref> ५वी राष्ट्रीय T२० लेग क्रिकेट चॅम्पियनशिप [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशातील]] [[मथुरा]] येथे आयोजित करण्यात आली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/2016-05-17-134840.html|title=Chandan to lead State Leg Cricket team|date=May 18, 2016|publisher=[[Daily Pioneer]]}}</ref> जानेवारी २०१७ मध्ये, [[कर्नाटक|कर्नाटकने]] २११ धावा मिळवून विजय मिळवला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://sportslogon.com/body.php?page=news_details&news_id=naWmow%3D%3D|title=Odisha finish 3rd in National Leg Cricket|date=May 24, 2016|publisher=SportsLogon|accessdate=2023-03-19|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127192556/http://sportslogon.com/body.php?page=news_details&news_id=naWmow==|url-status=dead}}</ref> [[नवी दिल्ली]] येथे झालेल्या ५व्या राष्ट्रीय T१० लेग क्रिकेट चॅम्पियनशिपमध्ये ओडिशाने तिसरे स्थान मिळविले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://jsglive.in/2017/01/02/odisha-leg-cricket-team-gets-warm-welcome-for-securing-3rd-potion-at-national-t-10-leg-cricket-championship/|title=Odisha Leg Cricket team gets warm welcome for securing 3rd Potion at the National T10 Championship|date=January 2, 2017|publisher=JSG Live}}</ref> चंदन रे हा भारतीय लेग क्रिकेट संघाचा सध्याचा कर्णधार आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://incredibleorissa.com/odisha-chandan-ray-india-leg-cricket-team-captain/|title=Odisha's Chandan Ray is India U-19 Leg Cricket team captain|date=May 12, 2016|publisher=Incredibleorissa|accessdate=2023-03-19|archive-date=2023-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929161636/https://incredibleorissa.com/odisha-chandan-ray-india-leg-cricket-team-captain/|url-status=dead}}</ref><ref name="tg">{{स्रोत बातमी|last=Panda|first=Namita|url=https://www.telegraphindia.com/odisha/bargarh-boy-strives-to-promote-new-sport/cid/1505667|title=Bargarh boy strives to promote new sport|date=May 12, 2016|publisher=[[Telegraph India]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPanda2016">Panda, Namita (May 12, 2016). [https://www.telegraphindia.com/odisha/bargarh-boy-strives-to-promote-new-sport/cid/1505667 "Bargarh boy strives to promote new sport"]. [[टेलीग्राफ इंडिया|Telegraph India]].</cite></ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Biswas|first=Sudipta|url=https://sportzwiki.com/cricket/leg-cricketer-chandan-urges-government-sponsorship/|title=Leg Cricketer Chandan urges Government for sponsorship|date=June 12, 2016|publisher=Sportzwiki}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * किकबॉल, बेसबॉलचे समान बॅट-मुक्त रूपांतर. * भारतातील खेळ * नेपाळमधील खेळ * भूतानमधील खेळ * श्रीलंकेतील खेळ * भारताचे राष्ट्रीय खेळ * [[Indian Rural Olympic Association|भारतीय ग्रामीण ऑलिम्पिक संघटना]] * [[School Sports and Cultural Activities Federation, India|शालेय क्रीडा आणि सांस्कृतिक उपक्रम फेडरेशन, भारत]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} == बाह्य दुवे == * [http://www.legcricketindia.com लेग क्रिकेट फेडरेशन, भारताची अधिकृत वेबसाइट] * [http://www.ruralolympic.org भारतीय ग्रामीण ऑलिम्पिक संघटनेची अधिकृत वेबसाइट] * [http://www.sscafindia.org शालेय क्रीडा आणि सांस्कृतिक उपक्रम फेडरेशन-इंडियाची अधिकृत वेबसाइट] [[वर्ग:भारतातील खेळ]] [[वर्ग:क्रिकेटचे प्रकार]] [[वर्ग:नेपाळमधील खेळ]] [[वर्ग:दक्षिण आशियात सुरू झालेले खेळ]] [[वर्ग:भारतात सुरू झालेले खेळ]] na4aj11v4lvwf78rqm3b4thnwabir2r 0 331294 2676187 2267707 2026-03-29T21:23:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676187 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''विश्व-भारती विद्यापीठ''' हे एक [[सरकारी विद्यापीठ|सार्वजनिक]] [[केंद्रीय विद्यापीठ (भारत)|केंद्रीय विद्यापीठ]] आहे आणि एक राष्ट्रीय महत्त्वाची संस्था आहे जे [[शांतिनिकेतन]], [[पश्चिम बंगाल]] येथे आहे. याची स्थापना [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांनी केली होती ज्यांनी याला ''विश्व-भारती'' हे नाव दिले होते, ज्याचा अर्थ भारतात जगाचा सहभाग असा आहे. स्वातंत्र्य मिळेपर्यंत हे एक महाविद्यालय होते. स्वातंत्र्यानंतर लगेचच, १९५१ मध्ये संसदेच्या कायद्याद्वारे ह्या संस्थेला केंद्रीय विद्यापीठाचा दर्जा देण्यात आला. विश्व-भारती विद्यापीठ [[कोलकाता]] येथून सुमारे 170 वर स्थित असलेल्य शांतिनिकेतन आणि श्रीनिकेतन या शहरांमध्ये आहे. संस्थेच्या इमारती आणि विभाग दोन शहरांमध्ये विखुरलेले आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.visvabharati.ac.in/Santiniketan.html|title=Santiniketan|website=www.visvabharati.ac.in|access-date=27 November 2020}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.visvabharati.ac.in/Sriniketan.html|title=Sriniketan|website=www.visvabharati.ac.in|access-date=27 November 2020|archive-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529230603/https://www.visvabharati.ac.in/Sriniketan.html|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ सर्व कुलगुरूंची यादी ! scope="col" | क्र. ! scope="col" | नाव |- | १ | [[रवींद्रनाथ टागोर]] |- | २ | क्षितिमोहन सेन |- | ३ | प्रबोधचंद्र बागची |- | ४ | इंदिरादेवी चौधुराणी |- | ५ | [[सत्येंद्रनाथ बोस]] |- | ६ | क्षितीशचंद्र चौधरी |- | ७ | सुधीरंजन दास |- | ८ | कालिदास भट्टाचार्य |- | ९ | प्रतुलचंद्र गुप्ता |- | १० | सुरजित चंद्र सिन्हा |- | ११ | अमलन दत्ता |- | १२ | नेमाईसाधन बसू |- | १३ | आशिन दासगुप्ता |- | १४ | सब्यसाची भट्टाचार्य |- | १५ | दिलीपकुमार सिन्हा |- | १६ | सुजितकुमार बसू |- | १७ | रजत कांता रे |- | १८ | सुशांत दत्तगुप्ता |- | १९ | विद्युत चक्रवर्ती (सध्या) |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतातील केंद्रीय विद्यापीठे}} [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील विद्यापीठे]] [[वर्ग:भारतातील केंद्रीय विद्यापीठे]] akex7f7x1kat8ss07uc79eg690jwwfk 0 334968 2676192 2644766 2026-03-29T22:28:54Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676192 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट हिंदू संत | नाव = संत रामपाल दास | चित्र = Spiritual Leader Jagatguru Saint Rampal Ji Maharaj.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = संत रामपाल दास | मूळ_पूर्ण_नाव =रामपाल सिंह जाटयान | जन्म_दिनांक = {{birth date and age|1951|09|08}} | जन्म_स्थान = धनाना, [[पंजाब]] (आता [[हरियाणा]]) | पंथ = [[कबीर पंथ]] | शिष्य = | साहित्यरचना = | कार्य = सतलोक आश्रमाचे संस्थापक | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | विशेष = | स्वाक्षरी_चित्र = | तळटिपा = }} '''संत रामपाल दास''' ([[इंग्रजी]]: '''Sant Rampal Das''') हे भारतीय आध्यात्मिक [[कबीर पंथ|कबीर पंथी]] [[गुरु]] आहेत आणि [[कबीर|कबीर साहेबांना]] देव (परमेश्वर) म्हणून संबोधतात. [[भारत|भारतातील]] विविध राज्यांसह [[हरियाणा|हरियाणातील]] [[हिसार]] भागात असलेल्या सतलोक आश्रमाचे ते संस्थापक आहेत.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://m.jagran.com/news/national-rampals-rules-for-his-blessings-11797486.html|title=गुरु दीक्षा के नाम पर संत रामपाल के थे 11 अजीबो गरीब नियम|website=m.jagran.com|language=hi|access-date=2022-08-03}}</ref> == जीवन == रामपाल दास यांचा जन्म ८ सप्टेंबर १९५१ रोजी [[सोनीपत जिल्हा|सोनीपतच्या]] धनाना गावात झाला होता. त्यांच्या अधिकृत चरित्रानुसार, ते लहानपणापासूनच सर्व हिंदू देवी-देवतांचे कट्टर भक्त होते. पण या भक्तीतून त्यांना कधीच आध्यात्मिक शांती लाभली नाही. एके दिवशी संत रामपालजी [[कबीर पंथ|कबीरपंथी]] गुरू स्वामी रामदेवानंद यांना भेटले. त्यांना समजावून सांगितले की त्यांच्याकडून चालत असलेल्या उपासनेची पद्धत आपल्याच धर्मग्रंथांशी जुळत नाही. त्यामुळे त्यांना या भक्ती पद्धतीद्वारे मोक्ष मिळू शकत नाही कारण [[भगवद्‌गीता|श्रीमद्भगवद्गीता]] अध्याय १६ श्लोक २३ नुसार जो मनुष्य शास्त्राचा त्याग करून आपल्या इच्छेनुसार आचरण करतो, त्याला ना यश मिळते, ना सुख मिळते, ना परम आनंद मिळतो. <ref name="IndianExpress">{{cite news|author1=वरिन्दर भाटिया|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/big-picture-the-man-god/|title=Sant Rampal: From the most followed, to the most wanted|author2=दीपांकर घोसे|date=२३ नोव्हेंबर २०१४|work=[[इंडियन एक्सप्रेस]]|access-date=२९ एप्रिल २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20141123173535/http://indianexpress.com/article/india/india-others/big-picture-the-man-god/|archive-date=२३ नोव्हेंबर २०१४|url-status=live}}</ref> १७ फेब्रुवारी १९८८ रोजी संत रामपाल जी यांनी स्वामी रामदेवानंद जी यांना आपले गुरू मानले आणि भक्तीची शिकवण घेतली.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://news.jagatgururampalji.org/bodh-diwas-hindi/|title=17 फेब्रुवारी बोध दिवस - तत्वदर्शी संत रामपाल जी महाराज|last=NEWS|first=SA|date=2022-02-14|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2022-08-03}}</ref> त्यांचे अनुयायी हा दिवस बोध दिवस म्हणून साजरा करतात. संत रामपाल दास सांगतात की यानंतर त्यांनी [[भगवद्‌गीता|श्रीमद्भगवद्गीता]], कबीर सागर, गरीबदासांनी लिहिलेले सत् ग्रंथ, [[पुराणे]], [[वेद]] आणि इतर अनेक ग्रंथ वाचले. त्यांचा असा विश्वास आहे की त्यांना या पुस्तकांमध्ये स्वामी रामदेवानंद यांनी दिलेल्या शब्दांचे पुरावे मिळाले, त्यानंतर त्यांनी स्वामी रामदेवानंदजींनी दिलेल्या मंत्रांचा जप सुरू केला, त्यानंतर त्यांना १९९४ मध्ये स्वामी रामदेवानंद यांनी गुरुपद दिले. त्यानंतर ते ‘संत रामपाल दास’ झाले. १९९५ मध्ये त्यांनी [[अभियंता]] पदाचा राजीनामा दिला, जो २००० मध्ये स्वीकारण्यात आला. आणि नंतर त्यांनी करोंथा गावात सतलोक आश्रम स्थापन केला, जरी त्यांच्या अटकेनंतर २ आश्रम सरकारच्या देखरेखीखाली आहेत.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.jagatgururampalji.org/hi/sant-rampal-ji-maharaj/life-history-sant-rampal-ji/|title=संत रामपाल जी महाराज जी की जीवनी - Jagat Guru Rampal Ji|website=www.jagatgururampalji.org|language=hi|access-date=2022-08-03}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.jagatgururampalji.org/en/sant-rampal-ji-maharaj/life-history-sant-rampal-ji/|title=Saint Rampal Ji - Biography - Jagat Guru Rampal Ji|website=www.jagatgururampalji.org|language=en|access-date=2022-08-03}}</ref> सध्या, २० हून अधिक मोठे आश्रम आणि ५०० ​​हून अधिक लहान आश्रम आणि भारत आणि परदेशात १५ कोटींहून अधिक अनुयायी असल्याचा त्यांचा दावा आहे. == शिक्षण आणि नियम == सर्व धर्मांच्या धर्मग्रंथांचा हवाला देत रामपाल दास कबीरांना सर्व देवी-देवतांसह<ref>{{Cite news|title=गुण तीनों की भगती में भूल पढ़ो संसार , कह कबीर निज नाम बिना|date=2020-03-16|work=नेशनल राजस्थान}}</ref> संपूर्ण विश्वाचा निर्माता मानतात आणि भक्तीला सर्व सांसारिक कर्मापेक्षा श्रेष्ठ मानतात, आणि सर्व वाईट गोष्टी बाजूला ठेवून कबीरांच्या भक्तीची प्रेरणा देतात.<ref name=":9">{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/latest-jodhpur-news-034504-1479761.html/ |title=मोक्ष मार्ग पर आगे बढ़ने से पहले हमे बुराईया त्यागनी होंगी:संत रामपाल|date=2018-04-16|work=दैनिक भास्कर}}</ref> दुष्कृत्यांचा त्याग करण्यासाठी आणि समाजसुधारणेसाठीही काही नियम ते देतात ज्यांना भक्ती मर्यादा म्हणतात. जसे: <ref name=":0" /> # बिडी, सिगारेट, तंबाखू, सल्फी, गांजा, दारू, अंडी, मांस<ref>{{Cite web|url=https://www.patrika.com/miscellenous-india/coronavirus-no-meat-no-coronavirus-trending-on-social-media-5856089/|title=...तो क्या इस वजह से फैल रहा है कोरोना वायरस ? सोशल मीडिया पर ट्रेंड हो रहा #NoMeatNoCoronavirus {{!}} Coronavirus no meat no coronavirus trending on Social Media|date=2020-03-04|website=Patrika News|language=hi-IN|access-date=2022-08-06}}</ref> इत्यादी कोणत्याही मादक पदार्थाचे सेवन सोडा, ते कोणाला आणूनही नका देऊ. # [[जुगार]] खेळणे, [[पत्ते]] खेळणे, चोरी करणे, फसवणूक करणे इ. करू नका.<ref name=":0" /> # अंत्यसंस्कार मृत्युभोज, [[हुंडा|हुंडाबळी]], दिखाव्याच्या नावाखाली फालतू खर्च, तोंसुरी, समाधीपूजा, पितरपूजा, [[मूर्तिपूजा|मूर्तीपूजा]] इत्यादी करू नये..<ref name=":0" /> # कबीर देवाशिवाय इतर कोणत्याही देवतेची पूजा करू नका, सर्वांचा आदर करा.<ref name=":0" /> # अश्लील गाणी गाणे, नाचणे, व्यभिचार करणे इ. पूर्णपणे निषिद्ध आहे.<ref name=":0" /> रामपाल दासचे अनुयायी त्यांच्या ज्ञानाने विशेषतः आकर्षित होतात, जे सर्व धर्मांच्या धर्मग्रंथांशी सुसंगत असल्याचा दावा केला जातो. संताने दिलेले ज्ञान आम्ही धर्मग्रंथात मिसळले, मग आमच्या धार्मिक ग्रंथात तेच सापडले, त्यानंतर आम्ही त्यांच्यात सहभागी झालो, असे त्यांचे बहुतेक अनुयायी सांगतात. तथापि, ज्ञान हा एकमेव विषय आहे ज्यामुळे बहुतेक समाज त्यांचा विरोध करतात.<ref name=":4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jansatta.com/trending-news/geeta-phogat-tweeted-picture-with-her-husband-with-poetry-man-replied-something-strange/410455/|title=गीता फोगाट ने ट्वीटर पर दिया ज्ञान, लोगों ने कहा, संत रामपाल की किताब पढ़िए ज्ञान बढ़ेगा!|date=2017-08-23|website=Jansatta|language=hi|access-date=2024-10-19}}</ref> जगाला आपल्या ज्ञानाची जाणीव करून देण्यासाठी रामपाल दास यांनी ''ज्ञान गंगा, जीने की राह, गीता तेरा ज्ञान अमृत, गरिमा गीता की, गहरी नजर गीता में'' इत्यादी पुस्तकेही लिहिली आहेत.<ref name=":4" /> == सृष्टि रचना आणि मोक्षाची संकल्पना == संत रामपाल यांची व्यक्तिगत कोणतीही कल्पना नाही. ते मुख्यतः कबीरसागर, सद्ग्रंथसाहेब, [[वेद]], [[भगवद्‌गीता|श्रीमद्भगवद्गीता]], [[गुरू ग्रंथ साहिब|गुरू ग्रंथ साहिब]], [[बायबल]], [[कुराण]] इत्यादींचा दाखला देऊन सृष्टि रचनेची माहिती देतात.<ref>{{Cite news|title=सच्चे संत ही सृष्टि रचना का पूर्ण ज्ञान बताते है: संत रामपाल जी|last=सामरिया|first=सुरेंद्र|date=2020-02-17|work=दैनिक सीमांत रक्षक}}</ref> याचा उल्लेख त्यांनी लिहिलेल्या पुस्तकांमध्ये, ''ज्ञान गंगा, जगण्याचा मार्ग'' इत्यादींमध्ये सुद्धा वाचायला मिळतो, जो खालीलप्रमाणे आहे: "सर्व प्रथम फक्त एक स्थान 'अनामी (अनामय) लोक' होते, ज्याला 'अकह लोक' सुद्धा म्हंटले जाते. पूर्ण परमेश्वर त्या अनामी लोकामध्ये एकटा राहत होता. त्या परमेश्वराचे वास्तविक नाव 'कविर्देव' अर्थात 'कबीर परमेश्वर' आहे. सर्व आत्मे त्या पूर्ण मालकांच्या शरीरामध्ये सामावलेली होती. याच कविर्देवाचे रूपकात्मक (पदवीचे) नाव 'अनामी पुरूष' असे आहे. अनामी पुरुषाच्या रोम कूपाचा प्रकाश असंख्य सुर्यांच्या प्रकाशापेक्षा जास्त आहे. विशेष:- जसे एखाद्या देशाच्या पंतप्रधानाचे शरीराचे नाव वेगळे असते, परंतु पदाचे रूपकात्मक (पदवीचे) नाव 'पंतप्रधान' असते. बऱ्याच वेळेस पंतप्रधानाच्या खाली विविध विभाग सुद्धा ठेवतात. जेव्हा त्या विभागांच्या कागदपत्रांवर ते हस्ताक्षर करतात, तेव्हा त्याच पदाचा उल्लेख केला जातो. जसे, गृहमंत्रालयाच्या कागदपत्रांवर हस्ताक्षर केले तर 'गृहमंत्री' लिहितात. तिथे त्या व्यक्तीच्या हस्ताक्षराची किंमत कमी होते. अशाच प्रकारे भिन्न-भिन्न लोकांमध्ये कबीर परमेश्वरांच्या प्रकाशामध्ये फरक असतो. पूर्ण परमेश्वर कविर्देव (कबीर परमेश्वर) यांनी आणखी तीन लोकांची (अगमलोक, अलखलोक, सतलोक) रचना शब्दाने (वचनाने) केली. हाच पूर्णब्रह्म परमेश्वर कबीर अगम लोकांमध्ये प्रकट झाला, तसेच कविर्देव (कबीर परमेश्वर) अगम लोकाचा सुद्धा स्वामी आहे, आणि तसेच याचे रूपकात्मक (पदवीचे) नाव अगम पुरूष अर्थात अगम प्रभू आहे. याच अगम प्रभूचे मानव सदृश शरीर खूप तेजोमय आहे. त्याच्या एका केस बीजकोशाचा प्रकाश एक लाख कोटी सूर्यांच्या प्रकाशापेक्षा सुद्धा जास्त आहे. हा पूर्ण कबीर परमेश्वर अलख लोकाचा सुद्धा स्वामी आहे. म्हणून तिथे त्याचे रूपकात्मक (पदवीचे) नाव अलख पुरूष आहे. इथे त्याचा प्रकाश एक अब्ज सूर्यापेक्षा जास्त असतो. हाच पूर्ण प्रभू सतलोकामध्ये प्रकट झाला, तसेच सतलोकाचा अधिपति हाच आहे. यामुळे याचे रूपकात्मक (पदवीचे) नाव सतपुरूष (अविनाशी प्रभू) आहे. याचेच नाव अकालमुर्ती-शब्द स्वरूपी राम, पूर्ण ब्रम्ह, परम अक्षर ब्रम्ह इत्यादी आहे. या सतपुरूष कविर्देवाचे (कबीर प्रभू) मानव सदृश्य शरीर तेजोमय आहे. त्याच्या एका केस बीजकोशाचा प्रकाश कोटी सूर्य तसेच इतक्याच चंद्रांच्या प्रकाशाहून सुद्धा जास्त आहे. या कविर्देवाने सतपुरूष रूपामध्ये प्रकट होऊन, सतलोकामध्ये विराजमान होऊन प्रथम तिथे अन्य रचना केली. एक शब्दाने (वचनाने) सोळा द्वीपांची रचना केली. नंतर सोळा शब्दांनी सोळा पुत्रांची उत्पत्ती केली. एक मानसरोवराची रचना केली, ज्यामध्ये अमृत भरले. सोळा पुत्रांची नावे:- १) "कूर्म", २) "ज्ञानी", ३) "विवेक", ४) "तेज", ५) "सहज", ६) "सन्तोष", ७) "सुरति", ८) "आनन्द", ९) "क्षमा", १०) "निष्काम", ११) "जलरंगी", १२) "अचिन्त", १३) "प्रेम", १४) "दयाल", १५) "धैर्य", १६) "योग संतायन" अथवा "योगजीत" सत्यपुरूष कविर्देवांनी त्यांच्या पुत्र अचिंतला, सत्यलोकच्या अन्य रचनेची जबाबदारी सोपविली तसेच शक्ती दिली. अचिंतने अक्षर पुरूषाची (परब्रह्म) शब्दाने उत्पत्ती केली, तसेच त्याला म्हंटले की माझी मदत कर. अक्षर पुरूष स्नान करण्यासाठी मानसरोवरावर गेला. तेथे आनंद घेऊन झोपी गेला तसेच खूप वेळेपर्यंत बाहेर आला नाही. तेव्हा अचिंतच्या प्रार्थनेमुळे अक्षर पुरूषाला झोपेतून जागे करण्यासाठी, कबीर परमेश्वराने त्याच मानसरोवरातून काही अमृत घेऊन एक अंडे बनविले. त्यात एक आत्मा प्रवेश केला आणि मानसरोवरात  सोडले. अंड्याच्या गडगडाटाने अक्षर पुरूषाची झोप मोडली. त्याने अंड्याकडे क्रोधाने पाहिले, ज्यामुळे अंड्याचे दोन भाग झाले. त्यातून ज्योती निरंजन (क्षर पुरूष) निघाला, ज्याला पुढे "काल" म्हंटले गेले. ज्योति निरंजन आणि अक्षर पुरूषाला, परमात्म्याने अचिंतच्या लोकामध्ये राहायला सांगितले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagatgururampalji.org/en/creation-of-nature-universe/establishment-parbrahms-seven-sankh-brahmands/|title=All About ParBrahm & Establishment of His Seven Sankh Brahmands - Jagat Guru Rampal Ji|website=www.jagatgururampalji.org|language=en|access-date=2024-10-19}}</ref> तेव्हा कबीर परमेश्वराने स्वतः सृष्टीची रचना केली. आपल्या शरीरापासून स्त्री-पुरूषाला आपल्या आकृतीप्रमाणे उत्पन्न केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagatgururampalji.org/en/bible/god-in-form-bible/|title=God is in Form According to the Holy Bible - See Proof - Jagat Guru Rampal Ji|website=www.jagatgururampalji.org|language=en|access-date=2024-10-19}}</ref> ज्योती निरंजनाची इच्छा झाली कि १६ भावांसारखाच त्याला सुद्धा वेगळा लोक मिळायला पाहिजे तसेच त्यामध्ये रचना करण्यासाठी सामग्री आणि सोबत राहण्यासाठी आत्मे पाहिजेत. त्याने एका पायावर उभे राहून तप केले. परमेश्वराने त्याला २१ ब्रम्हांड आणि रचनेसाठी तीन गुण आणि पाच तत्व प्रदान केले. परंतु आत्म्यांसाठी अट ठेवली कि जो आत्मा आपल्या इच्छेनुसार जाऊ इच्छितो, तो जाऊ शकतो आणि आत्म्यांना सुद्धा सावध केले, परंतु काही आत्म्यांनी ज्योती निरंजन सोबत जाण्याची इच्छा दाखविली. तेव्हा परमेश्वराने, सर्व प्रथम इच्छा दाखविणाऱ्या आत्म्याला, स्त्री रूप दिले, जिला दुर्गा म्हंटले जाते आणि अन्य सर्व आत्म्यांना तिच्यात प्रवेश करविला. तसेच शब्दाने सृष्टी उत्पन्न करण्याची शक्ती देऊन ज्योती निरंजन बरोबर पाठविले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagatgururampalji.org/en/creation-of-nature-universe/how-souls-caught-kaal-trap/|title=How were the Souls Caught in Kaal's (Brahm, Satan, Shaitan, Devil) Trap? - Jagat Guru Rampal Ji|website=www.jagatgururampalji.org|language=en|access-date=2024-10-19}}</ref> ज्योती निरंजनाने, दुर्गाचे (जी ज्योती निरंजनाची लहान बहीण सुद्धा होती) तेजस्वी रूप पाहून, दुर्गाची इच्छा नसताना दुष्कर्म करण्याचा प्रयत्न केला. तेव्हा परमेश्वराने ज्योती निरंजनाला २१ ब्रम्हांड आणि दुर्गासहित सतलोकाच्या बाहेर काढले. यावर नाराज होऊन, ज्योती निरंजनाने सोबत आलेल्या आत्म्यांना त्रास देण्यास सुरुवात केले. तसेच तीन गुणांना ब्रम्हा, विष्णु, महेशामध्ये प्रविष्ट करून आत्म्यांना जाळ्यामध्ये फसवू लागला. हे बघून कबीर परमेश्वर वारंवार येथे येऊन सूक्ष्म वेदाच्या रूपात, आपले ज्ञान देऊन, आत्म्यांना पुनः आपला, स्वतःचा लोक, जो सुखमय आहे, तेथे जाण्याचा मार्ग सांगतात. जो आत्मा या ज्ञानाला समजतो, तो योग्य मार्ग मिळाल्यामुळे सतलोकामध्ये जातो आणि ज्योती निरंजनाच्या जाळ्यापासून मुक्ती मिळवितो. यालाच पूर्ण मोक्ष म्हणतात." <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagatgururampalji.org/hi/creation-of-nature-universe/|title=सृष्टी रचना - Jagat Guru Rampal Ji|website=www.jagatgururampalji.org|language=hi|access-date=2024-10-19}}</ref> == भविष्यवाणी == जगभरातील अनेक पैगंबरांची भविष्यवाणी संत रामपाल दास यांना अचूक बसते, असे संताचे अनुयायी सांगतात.<ref>{{Cite web|url=https://news.jagatgururampalji.org/nostradamus-ki-bhavishyavani-hindi-2020/|title=नास्त्रेदमस व अन्य भविष्यवक्ताओं की भविष्यवाणियां-नास्त्रेदमस की भविष्यवाणी 2020|date=2020-01-19|website=S A NEWS|language=en-US|access-date=2021-08-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sputnikglobe.com/20191005/india-nostradamus-twitter-1076965218.html/|title=Twitterati Wonder if Nostradamus Had Predicted Indian Self-Styled Saint #Rampal|website=sputniknews.com|language=en|access-date=2021-06-25|archive-date=2024-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202030850/https://sputnikglobe.com/20191005/india-nostradamus-twitter-1076965218.html|url-status=dead}}</ref> *जयगुरुदेव पंथाचे तुळशीसाहेब ७ सप्टेंबर १९७१ रोजी म्हणाले की आपण ज्या महापुरुषाची वाट पाहत आहोत ते आज २० वर्षांचे झाले आहेत. त्या दिवशी संत रामपाल २० वर्षांचे झाले.<ref>{{Cite web|url=https://amp.ww.in.freejournal.info/697884/1/%E0%A4%A4%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%B8%E0%A5%80%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B8-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%9C%E0%A4%AF-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5.html|title=तुलसीदास महाराज, जय गुरुदेव - इटावा ज़िला यह क्या है {{!}}|website=ww.in.freejournal.info|language=hi|access-date=2021-06-25|archive-date=25 जून 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625072807/https://amp.ww.in.freejournal.info/697884/1/%E0%A4%A4%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%B8%E0%A5%80%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B8-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%9C%E0%A4%AF-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5.html|url-status=dead}}</ref> *[[नॉस्ट्राडेमस]] म्हणाले होते की २००६ मध्ये एक संत अचानक प्रकाशात येईल ज्याला प्रथम दुर्लक्ष केले जाईल परंतु नंतर जगाकडून कौतुक केले जाईल.<ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/knowledge/rampal-claimed-nostradamus-tell-about-him-450-years-ago-1551089.html|title=रामपाल दास कहता था कि नास्त्रेदमस ने की थी उसके अवतार लेने की भविष्यवाणी|date=|website=News18 Hindi|language=hi|access-date=2021-06-25|archive-date=2024-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20241231074200/https://hindi.news18.com/news/knowledge/rampal-claimed-nostradamus-tell-about-him-450-years-ago-1551089.html|url-status=dead}}</ref> *त्याचप्रमाणे अमेरिकेची जगप्रसिद्ध भविष्यवक्ता फ्लोरेन्स, इंग्लंडचा ज्योतिषी 'किरो', हंगेरीची महिला ज्योतिषी "बोरिस्का" इत्यादी इतर भविष्यवेत्त्यांची भविष्यवाणी संत रामपाल दास यांच्यावर अचूक असल्याचा दावा केला जातो.<ref>{{Cite web|url=https://www.mynation.com/india-news/11-reasons-why-saint-rampalji-maharaj-is-trending-number-1-on-twitter-pyulrb|title=11 reasons why Saint RampalJi Maharaj is trending Number 1 on Twitter|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=en|access-date=2021-06-25}}</ref> == समाज-सुधार == समाज-सुधारण्याच्या दिशेने संत रामपाल, यांचे प्रयत्न उल्लेखनीय आहेत, कारण कि, त्यांच्या अनुयायांसाठी, नियमांचे सक्तीने पालन करणे आवश्यक आहे.<ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/mp/guna/news/mp-news-satsang-in-jail-pledges-prisoners-to-renounce-evil-072056-6814539.html|title=जेल में हुआ सत्संग, कैदियों को बुराई त्यागने का संकल्प दिलाया|date=2020-03-10|website=Dainik Bhaskar|language=hi|access-date=2022-08-05}}</ref> ==== हुंडा प्रथेचे निर्मूलन ==== संत रामपाल यांच्या अनुयायांमध्ये हुंडा आणि अनावश्यक खर्च रहित, साध्यापणाने विवाह हा चर्चेचा विषय झाला आहे.<ref>{{Cite news|title=बिना दान दहेज व बैंड बाजे के करवाई 101 जोड़ों की रमेनी|date=2019-06-18|work=दैनिक भास्कर}}</ref> ज्या प्रमाणे सती प्रथा निर्मूलनासाठी [[राजा राममोहन रॉय|राजा राममोहन राय]] यांचे प्रयत्न सफल झाले होते, त्याच प्रमाणे संत रामपाल, हुंडा प्रथा निर्मूलनासाठी क्रांतिकारी सिद्ध झाले आहेत‌.<ref>{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/hindi/chopal-tv-epaper-chopaltv/anokhi-shadi-na-dije-na-nimantran-na-dulha-chadha-ghodi-mahaj-15-minat-me-ek-dusare-ke-hue-ladaka-ladaki-newsid-168896552?s=a&ss=pd|title=अनोखी शादी- ना डीजे, ना निमंत्रण, ना दूल्हा चढ़ा घोड़ी, महज 15 मिनट में एक दूसरे के हुए लड़का लड़की|website=DailyHunt|access-date=2022-08-05}}</ref> जेथे आजच्या समाजामध्ये हुंडा न दिल्याने किंवा कमी दिल्याने मुलींना त्रास दिला जातो. अगदी हत्या आणि आत्महत्ये पर्यंतच्या घटना समोर येऊ लागल्या असता, संत रामपाल ह्यांचा कोणताही अनुयायी हुंडा देणे-घेणे करीत नाही तसेच दिखावा आणि अनावश्यक खर्च मुक्त १७ मिनिटांमध्ये रमैनी द्वारे विवाह करतात, ज्यामध्ये मोजक्याच लोकांना बोलाविले जाते, तसेच कोणताही खर्च केला जात नाही जो समाजासाठी प्रेरणेचा स्रोत आहे.<ref>{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/hindi/naidunia-new-epaper-newdunia/51-jodo-ka-huaa-dahej-mukt-aadarsh-vivah-newsid-167378788?s=a&ss=pd|title=51 जोड़ों का हुआ दहेज मुक्त आदर्श विवाह|website=DailyHunt|access-date=2022-08-05}}</ref> ==== [[अस्पृश्यता]] आणि जातिभेद मिटविणे ==== संत रामपाल यांच्या [[सत्संग]] समागमामध्ये विशिष्ट लोकांसाठी वेगळी व्यवस्था नसते. सर्व वर्गांतील अनुयायी एकत्र बसून सत्संग ऐकतात, सोबतच आंतरजातीय विवाहाची उदाहरणे सुद्धा जास्त प्रमाणात दिसून येतात. जे जातीयवाद नष्ट करण्याच्या दिशेत एक महत्वाचा पाऊल आहे.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/rajasthan/bhilwara/news/rajasthan-news-pledged-evil-and-devotion-073520-6652111.html|title=बुराई छोड़ भक्ति का संकल्प लिया|date=2020-02-18|website=Dainik Bhaskar|language=hi|access-date=2022-08-05}}</ref> ==== शास्त्रविरूद्ध साधनेचे निर्मूलन ==== संत रामपाल यांनी आपल्या अनुयायांसाठी मूर्तिपूजा, पितृपूजा, अन्न-पाणी न घेण्याचे उपवास,<ref>{{Cite news|url=https://www.lokmatnews.in/weird/karva-chauth-2019-twitter-trend-reality-of-karva-chauth-people-criticism/|title=सोशल मीडिया में लोगों ने बयां की करवा चौथ की हकीकत,टॉप ट्रेंड में है#reality_of_करवाचौथ|last=कुमारी|first=पल्लवी|date=2019-10-17|work=Lokmat news}}</ref> तीर्थ स्थानावर स्नान करणे, वास्तु आणि ज्योतिष यांच्यावर विश्वास ठेवणे, जुगार खेळणे, देव धामांवर डोके ठेवण्यासाठी जाणे, मृत्यू भोजन इत्यादींवर पूर्णपणे प्रतिबंध लावले आहेत. याचे कारण असे, काळाच्या जाळ्यातून निघण्याच्या हेतूने परमेश्वराची भक्ती आवश्यक आहे, जी शास्त्रानुसारच असली पाहिजे.<ref>{{Cite news|title=संत रामपाल दास के भगतो ने ग्राम सिंधुपुरा में मृत्यु भोज पर लगाई रोक।|date=2019-07-24|work=सीमा संदेश}}</ref><ref name=":7" /> ==== नशा निर्मूलन ==== संत रामपाल यांच्याशी उपदेश घेण्यासाठी कोणत्याही मादक वस्तू, जसे बीडी, सिगारेट, तंबाखू , तपकीर ओढणे, सुल्फा, गांजा, दारु, अंडी, मास<ref>{{Cite news|title=On ID,Twitter War rages over animal sacrifice and rights|last=Yadav|first=Sidharth|date=2019-08-13|work=द हिंदू}}</ref> इत्यादींचे<ref>{{Cite news|title=नशा,दहेज व जातिवाद भगवान से दूर करने के नुस्खे:संत रामपाल|date=2018-04-16|work=दैनिक नवज्योति}}</ref> सेवन तर दूरच, पण या गोष्टी कोणाला आणून देण्यावरसुद्धा पूर्णपणे प्रतिबंध आहे. उल्लेखनीय विषय असा आहे कि त्यांचा कोणताही शिष्य ह्या प्रकारच्या मादक वस्तूंचा उपयोग करीत नाहीत.<ref name=":8"/> ==== रक्तदान ==== संत रामपाल यांच्या अनुयायांद्वारे रक्तदान शिबिरांचे आयोजन वेळो-वेळी "कबीर परमेश्वर भक्ति मुक्ति ट्रस्ट" च्या देखरेखीखाली केले जाते.<ref>{{Cite news|title=ਜੇਲ ਚ ਬੰਦ ਰਾਮਪਾਲ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਿਰਸਾ ਜਿਲੇ ਚ ਆਰੰਭਿਆ ਸਰਗਰਮੀਆਂ।|last=ਸਾਂਚ|first=ਇਕਬਾਲ|date=2018-05-14|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਊਨ}}</ref> संतांनी दावा केला आहे, युद्ध किंवा आणीबाणीच्या परिंस्थितीत त्यांचे अनुयायी हजारो युनिट रक्त दान करू शकतात.<ref>{{Cite news|title=पुलिस सेना के घायल जवानों को रक्त की जरूरत पड़ी तो अब एक मिस्ड काल पर मिल सकेंगे हजार डोनर ।|date=2019-05-26|work=दैनिक भास्कर}}</ref> == सामाजिक व मानवतावादी उपक्रम == === अन्नपूर्णा मोहीम === [[अन्नपूर्णा मोहीम]] ही एक मानवतावादी सेवा मोहीम असून ती गरजू कुटुंबांना अन्न, निवारा, शिक्षण आणि आपत्ती निवारणाशी संबंधित सहाय्य पुरविण्यावर केंद्रित आहे. ही मोहीम [[संत रामपाल]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांच्या अनुयायांकडून विविध राज्यांमध्ये राबविली जाते. या उपक्रमाचा उद्देश सामाजिक कल्याण आणि मूलभूत गरजांची पूर्तता करणे हा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/rajasthan/bharatpur/who-is-katha-vachak-sant-rampal-maharaj-who-is-helping-thousands-of-villagers-in-rajasthan-from-jail/articleshow/125893764.cms|title=कौन हैं संत रामपाल महाराज, जो जेल से कर रहे राजस्थान के हजारों ग्रामीणों को मदद|website=Navbharat Times|language=hi|access-date=2026-01-15}}</ref> या मोहिमेअंतर्गत आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांना नियमित स्वरूपात पीठ, तांदूळ, साखर, तेल तसेच साबण यांसारख्या जीवनावश्यक वस्तू वितरित केल्या जातात. काही लाभार्थी कुटुंबांसाठी संपर्क प्रणालीद्वारे सातत्यपूर्ण मदतीची व्यवस्था करण्यात येते. निवारा सहाय्याच्या अंतर्गत, अत्यंत गरीब कुटुंबांसाठी “सुदामा महाल” नावाने ओळखली जाणारी घरे उभारण्यात येतात. ही घरे मूलभूत सोयींनी सुसज्ज असल्याचे विविध माध्यमांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. पूर, अतिवृष्टी आणि इतर नैसर्गिक आपत्तींच्या वेळी अन्नपूर्णा मोहिमेतर्फे तातडीचे सहाय्य देण्यात आले आहे. काही प्रसंगी जलमग्न शेतांमधील पाणी काढण्यासाठी मोटारी व पाईपलाईन उपलब्ध करून देण्यात आल्या असल्याची नोंद माध्यमांमध्ये आढळते. या उपक्रमासंबंधीची माहिती विविध प्रादेशिक व राष्ट्रीय वृत्तमाध्यमांमध्ये प्रसिद्ध झाली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/sant-rampal-ji-ko-milega-kisan-gaurav-samman/|title=105 गाँव, एक मंच: किसान गौरव सम्मान समारोह में संत रामपाल जी महाराज को किसानों द्वारा दिया जा रहा ऐतिहासिक सम्मान|last=NEWS|first=SA|date=2026-01-02|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/budha-khera-lathar-village-got-helped-by-sant-rampal-ji-hindi/|title=2 घंटे में अर्जी पास: सतगुरु रामपाल जी ने बचाया जींद का बूढ़ा खेड़ा लाठर गाँव|last=NEWS|first=SA|date=2026-01-14|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/ismailapur-village-helped-by-sant-rampal-ji-hindi/|title=जींद जिले के इस्माइलपुर को मिली बाढ़ राहत: संत रामपाल जी महाराज की पहल से 7 साल का संकट समाप्त|last=NEWS|first=SA|date=2026-01-15|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref> '''प्राप्त सन्मान:''' * मानवता रक्षक सन्मान : महम चौबीसी खाप पंचायत, हरियाणा<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/meham-chaubisi-sant-rampal-ji/|title=महम चौबीसी खाप का संत रामपाल जी महाराज को “मानवता रक्षक” सम्मान {{!}} 12 अक्टूबर 2025 को होगा भव्य समारोह।|last=NEWS|first=SA|date=2025-10-11|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref> * धनाना रत्न : धनाना गावातील ३६ बिरादरी, सोनीपत (हरियाणा)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/dhanana-ratan-samman-sant-rampal-ji/|title=गांव धनाना में मानव कल्याणकारी कार्यों के लिए संत रामपाल जी महाराज “धनाना रत्न” से सुशोभित|last=NEWS|first=SA|date=2025-11-08|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref> * किसान रक्षक सन्मान : नौगामा बूरा खाप पंचायत, पुनिया खाप पंचायत, भ्याण खाप पंचायत व सरपंच असोसिएशन (बरवाला), गुराणा (हिसार, हरियाणा)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/sant-rampal-ji-ko-diya-gya-kisan-rakshak-samman/|title=किसान रक्षक सम्मान: 45 गांवों की खाप-पंचायतों ने बरवाला (हिसार) में 9 नवंबर 2025 को संत रामपाल जी महाराज का किया सम्मान|last=NEWS|first=SA|date=2025-11-10|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref> * किसान रक्षक सन्मान : कुंडलिया ग्राम पंचायत, बनासकांठा (गुजरात) * शॉल व स्मृतिचिन्ह सन्मान : जाट धर्मशाळा, हिसार (छोटूराम जयंती कार्यक्रम) * किसान मसीहा सन्मान : हिसार ब्लॉक सरपंच असोसिएशन व ८५ गावांच्या खाप पंचायत, धीरणवास (हिसार, हरियाणा)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/kisan-messiah-samman-samaroh-7-dec-2025-hindi-news/|title=हरियाणा के हिसार के धीरणवास में संत रामपाल जी महाराज भव्य ऐतिहासिक कार्यक्रम में हुए किसान मसीहा सम्मान से सुशोभित|last=NEWS|first=SA|date=2025-12-08|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref> * भारत गौरव पुरस्कार : कालीरमन फाउंडेशन, नवी दिल्ली * किसान रत्न सन्मान : भारतीय किसान युनियन (अंबावता) व किसान संघटना, गाव डाया (हिसार, हरियाणा)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/sant-rampal-ji-ko-diya-gya-kisan-ratan-samman/|title=किसान रत्न सम्मान: डाया गांव में किसानों ने संत रामपाल जी महाराज को दिया ऐतिहासिक सम्मान|last=NEWS|first=SA|date=2025-12-22|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref> * वाल्मीकी चौपाल सन्मान : स्थानिक वाल्मीकी समाज, छतरपूर (दिल्ली) * किसान जीवन रक्षक सन्मान : जुलाना बारहा व सरपंच असोसिएशन, शादीपूर (जींद, हरियाणा)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/sant-rampal-ji-kisan-jivan-rakshak-samman-jind-julana/|title=मानवता के मसीहा संत रामपाल जी महाराज: किसान जीवन रक्षक सम्मान समारोह की विस्तृत रिपोर्ट|last=NEWS|first=SA|date=2025-12-29|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref> * जन सेवक रत्न सन्मान : सरपंच असोसिएशन (हांसी ब्लॉक) व टीम नरेश<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/sant-rampal-ji-ko-mila-jan-sevak-ratna-samman/|title=संत रामपाल जी महाराज को "जन सेवक रत्न सम्मान": किसानों के मसीहा और मानवता के रक्षक|last=NEWS|first=SA|date=2026-01-01|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref> * किसान गौरव सन्मान : १०५ गावे, सतगामा, तपा, बालंद व सरपंच असोसिएशन ब्लॉक, बालंद (रोहतक, हरियाणा)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/rohtak-ke-baland-gao-mai-sant-rampal-ji-ko-mila-kisan-gaurav-samman/|title=रोहतक के बालंद में 105 गांवों और सरपंच एसोसिएशन ने संत रामपाल जी महाराज को 'किसान गौरव सम्मान' से नवाजा|last=NEWS|first=SA|date=2026-01-04|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref> * किसान संत गरीबदास गरिमा सम्मान: सरपंच एसोसिएशन, सर्व खाप व ३६ समुदाय नेतृत्व (झज्जर, गिरावड)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/kisan-sant-garib-das-garima-samman-hindi/|title=किसान संत गरीबदास गरिमा सम्मान समारोह: झज्जर के गिरावड़ गाँव में हजारों किसानों ने संत रामपाल जी महाराज को किया सम्मानित|last=NEWS|first=SA|date=2026-01-12|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2026-01-15}}</ref> == आश्रम == संत रामपाल महाराजांचे आश्रम, ज्यांना [[सतलोक आश्रम]] म्हणून ओळखले जाते, ते भारत आणि परदेशात आहेत. जे आध्यात्मिक प्रवचन, नाम दान (दीक्षा) आणि सामुदायिक कल्याणासाठी केंद्रे म्हणून काम करतात. प्रमुख आश्रमांमध्ये धनाना धाम (हरियाणा), महाराष्ट्र, दिल्ली यांचा समावेश आहे, तसेच अमेरिका, इंग्लंड, कॅनडा आणि ऑस्ट्रेलिया सारख्या देशांमध्ये आंतरराष्ट्रीय नाम दान केंद्रे आहेत. हे आश्रम नियमितपणे प्रत्येक वर्षी कार्यक्रम आयोजित करतात, जिथे दरवर्षी हजारो भाविक आध्यात्मिक कार्यक्रम, सत्संग आणि सामाजिक सेवा उपक्रमांमध्ये सहभागी होण्यासाठी एकत्र येतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagatgururampalji.org/hi/contact-us/|title=संपर्क|website=Jagat Guru Rampal Ji|language=hi|access-date=2025-10-22}}</ref> काही कार्यक्रम खालीलप्रमाणे आहेत. === कार्यक्रम === * '''दिव्य धर्म यज्ञ दिवस''': सुमारे ६०० वर्षांपूर्वी काशी बनारसमध्ये १८ लाख संतांची ३ दिवस सेवा करण्यासाठी, केशव बंजाराच्या रूपात आलेल्या भगवान कबीरांच्या दिव्य लीलेच्या आठवणीत संत रामपाल, हा दिवस संपूर्ण भारतात त्यांच्या सर्व आश्रमांत साजरा करतात. या पवित्र प्रसंगी, पाचव्या वेदाचे (सुक्ष्म वेद) तीन दिवसांचे अखंड पठण, संत रामपाल यांची २४ तास मोफत नाम दीक्षा, तीन दिवसांचा अखंड भंडारा, रक्तदान शिबिर, हुंडामुक्त विवाह आणि सत्संग असे विविध कार्यक्रम आयोजित केले जातात. या तीन दिवसांच्या विशाल धर्म भंडारात लाखो भाविकांची गर्दी होण्याची अपेक्षा असते. या कार्यक्रमात सामील होणाऱ्यांसाठी जेवण, निवास आणि वाहतुकीची व्यवस्था केली जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagatgururampalji.org/en/events/|title=Annual Events|website=Jagat Guru Rampal Ji|language=en|access-date=2025-10-22}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.jagatgururampalji.org/divya-dharm-yagya-diwas-hindi/|title=Divya Dharm Yagya Diwas 2024: सभी आश्रमों में हुआ भव्य समापन|last=NEWS|first=SA|date=2024-11-18|website=SA News Channel|language=en-US|access-date=2025-10-22}}</ref> == वाद == २००६ मध्ये, संत रामपाल दास यांनी सत्यार्थ प्रकाशाच्या काही भागांवर सार्वजनिकपणे आक्षेप घेतला होता<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Rohtak-clash-Sant-Rampal-triggered-it/articleshow/20021686.cms|title=Rohtak clash: Sant Rampal triggered it|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720105707/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Rohtak-clash-Sant-Rampal-triggered-it/articleshow/20021686.cms|archive-date=२० जुलै २०१९|access-date=|dead-url=}}</ref> यामुळे संतप्त झालेल्या हजारो आर्य समाज समर्थकांनी १२ जुलै २००६ रोजी करौथा येथील सतलोक आश्रमाला घेराव घातला आणि हल्ला केला. बचावात सतलोक आश्रमाच्या अनुयायांनीही प्रत्युत्तर दिले. या चकमकीत सोनू नावाचा आर्य समाजाचा अनुयायी ठार झाला. ज्यामध्ये संतरामपाल दास यांच्यावर खुनाचा गुन्हा दाखल करून त्यांना अटक करण्यात आली होती. काही महिने तुरुंगात घालवल्यानंतर २००८ मध्ये त्यांची जामिनावर सुटका झाली.<ref name=":12">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/haryana/rohtak/news/HAR-ROH-OMC-MAT-latest-rohtak-news-042004-1371921-NOR.html|title=Karontha incident|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710132313/https://www.bhaskar.com/haryana/rohtak/news/HAR-ROH-OMC-MAT-latest-rohtak-news-042004-1371921-NOR.html|archive-date=१० जुलै २०१९|access-date=|dead-url=}}</ref> या प्रकरणात २० डिसेंबर २०२२ रोजी अतिरिक्त जिल्हा व सत्र न्यायाधीश राकेश सिंह यांच्या न्यायालयाने संतासह २४ आरोपींची निर्दोष मुक्तता केली.<ref>{{Cite web|url=https://www.haribhoomi.com/local/haryana/24-accused-including-rampal-acquitted-in-satlok-ashram-case-baba-rampal-491793|title=सतलोक आश्रम मामले में कथित संत रामपाल समेत 24 आरोपित कोर्ट से बरी {{!}} Hari Bhoomi|last=Awasthi|first=Ashwani|date=2022-12-20|website=www.haribhoomi.com|language=hi|access-date=2022-12-22|archive-date=2022-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221221060619/https://www.haribhoomi.com/local/haryana/24-accused-including-rampal-acquitted-in-satlok-ashram-case-baba-rampal-491793|url-status=dead}}</ref> नोव्हेंबर २०१४ मध्ये न्यायालयाने पुन्हा त्यांच्या अटकेचे आदेश दिले. मात्र सतलोक आश्रम बारवाला येथे हजारो समर्थकांची उपस्थिती असल्याने पोलिसांना त्यांना अटक करता आली नाही.<ref name=":22">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/self-styled-godman-rampal-acquitted-in-two-criminal-cases/article19580543.ece|title=Sant Rampal acquitted in two criminal cases|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902152852/http://www.thehindu.com/news/national/self-styled-godman-rampal-acquitted-in-two-criminal-cases/article19580543.ece|archive-date=२ सप्टेंबर २०१७|access-date=|dead-url=}}</ref> समर्थक आणि पोलिसांमध्ये झालेल्या हिंसाचारानंतर त्यांना १९ नोव्हेंबर २०१४ रोजी अटक करण्यात आले. यामध्ये ५ महिला आणि एका मुलाचा मृत्यू झाला असून संत रामपाल दास यांच्यावर गुन्हा दाखल करण्यात आला होता. २९ ऑगस्ट २०१७ रोजी ओलीस ठेवल्याप्रकरणी त्यांची निर्दोष मुक्तता करण्यात आली.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/hindi/india-41079627|title=संत रामपाल दो मामलों में बरी, रहेंगे जेल में|website=BBC News हिंदी|language=hi|access-date=2021-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aajtak.in/crime/story/satlok-ashram-saint-rampal-disloyality-hisar-court-decision-on-29-august-460425-2017-08-29|title=सतलोक आश्रम के प्रमुख संत रामपाल दास बरी, लोगों को बंधक बनाने का था आरोप|website=आज तक|language=hi|access-date=2021-06-25}}</ref> मात्र खून आणि देशद्रोहाच्या गुन्ह्यांमुळे ते अजूनही तुरुंगात आहेत. ११ ऑक्टोबर २०१८ रोजी, हिसार न्यायालयाने बरवाला घटनेतील हत्येसाठी त्यांना आणि त्यांच्या काही अनुयायांना दोषी ठरवले आणि त्यांना जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/sant-rampal-14-others-sentenced-to-life-for-murder-of-four-women/article25236123.ece|title=Sant Rampal, 14 others sentenced to life for murder of four women|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/knowledge/rampal-claimed-nostradamus-tell-about-him-450-years-ago-1551089.html|title=रामपाल कहता था कि नास्त्रेदमस ने की थी उसके अवतार लेने की भविष्यवाणी|date=2018-10-17|website=News18 हिंदी|language=hi|access-date=2024-10-19|archive-date=2024-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20241231074200/https://hindi.news18.com/news/knowledge/rampal-claimed-nostradamus-tell-about-him-450-years-ago-1551089.html|url-status=dead}}</ref> २६ जुलै २०२१ रोजी, न्यायाधीश वेद प्रकाश सिरोही, सत्र न्यायाधीश हिसार यांनी, संत रामपाल दास यांच्या ४ अनुयायांसह डॉ. ओम प्रकाश सिंग हुड्डा, राजेंद्र, बलजीत, बिजेंद्र यांच्यावर गुन्हा क्रमांक ५, ड्रग्स एंड कॉस्मेटिक्स कायद्याच्या अभावामुळे गुन्हा दाखल करण्यात आला. कारणे आणि आरोप निराधार असल्याचे सिद्ध करून त्यांना सन्मानपूर्वक निर्दोष सोडण्यात आले आहे.<ref>{{Cite web|url=https://news.jagatgururampalji.org/saint-rampal-ji-latest-news-in-hindi/|title=ड्रग्स एवं कॉस्मेटिक केस में संत रामपाल जी सहित पांच अनुयायी हुए बरी {{!}} SA News|date=2021-07-27|website=S A NEWS|language=en-US|access-date=2021-08-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aajtak.in/india/haryana/story/satlok-ashram-rampal-case-updates-hisar-court-aquitted-rampal-and-4-others-in-drugs-and-cosmetics-case-ntc-1298232-2021-07-27|title=हरियाणाः हिसार कोर्ट ने इस मामले में रामपाल दास समेत 5 को बरी किया, 7 साल पहले हुए थे गिरफ्तार|website=आज तक|language=hi|access-date=2021-08-17}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.jagran.com/haryana/ambala-haryana-news-no-relief-to-alleged-saint-rampal-high-court-will-hear-again-on-bail-23454100.html |title= कथित संत रामपाल को राहत नहीं, जमानत पर हाई कोर्ट दोबारा करेगा सुनवाई |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ=jagran.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ मार्च २०२४ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: रामपाल, संत}} [[वर्ग:हिंदू संत]] fiw764dl2qdb5lf0fxxqvi7zshhhw4v 0 335495 2676203 2592084 2026-03-30T00:36:15Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676203 wikitext text/x-wiki  '''२०२२ मधील भारत''' देशामधील प्रमुख घटना: == पदाधिकारी == === राष्ट्रीय सरकार === * [[भारताचे राष्ट्रपती]] - [[रामनाथ कोविंद]] व [[द्रौपदी मुर्मू]] * [[भारताचे उपराष्ट्रपती]] आणि [[राज्यसभा|राज्यसभेचे अध्यक्ष]] - [[व्यंकय्या नायडू]] व [[जगदीप धनखड]] * [[भारताचे पंतप्रधान]] - [[नरेंद्र मोदी]] * [[लोकसभेचा अध्यक्ष|लोकसभेचे अध्यक्ष]] - [[ओम बिर्ला]] * [[लोकसभा]] - [[सतरावी लोकसभा]] [[१७ व्या लोकसभेचे सदस्य|(सदस्य यादी)]] ;इतर राष्ट्रीय पदे: * [[भारताचे सरन्यायाधीश]] - [[एन.व्ही. रमणा]], [[उदय उमेश लळीत]], व [[धनंजय चंद्रचूड]] * [[भारतीय रिझर्व बँकेच्या गव्हर्नरांची यादी|भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर]] - [[शक्तिकांत दास]] * [[भारताचे मुख्य निवडणूक आयुक्त]] - सुशील चंद्र व राजीव कुमार * [[संरक्षण दलप्रमुख (भारत)|संरक्षण दलप्रमुख]] - [[अनिल चौहान]] === राज्य सरकारे === {{भाषांतर}} {| class="wikitable sortable" !राज्य / प्रदेश <br> [[भारताची राज्ये आणि प्रदेश|(यादी)]] !राज्यपाल <br> [[विद्यमान भारतीय राज्यपालांची यादी|(यादी)]] !मुख्यमंत्री <br> [[विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्र्यांची यादी|(यादी)]] !मुख्यमंत्र्यांचा पक्ष !सरकारातील राजकीय युती !मुख्य न्यायाधीश |- ! colspan="6" | <big>'''राज्ये''' |- |[[आंध्र प्रदेश]] |[[विश्वभूषण हरिचंदन]] |[[वाय.एस. जगनमोहन रेड्डी]] |[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]] |प्रादेशिक | प्रशांत कुमार मिश्रा |- |[[अरुणाचल प्रदेश]] |[[बी.डी. मिश्रा]] |[[पेमा खांडू]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Sudhanshu Dhulia ([[गुवाहाटी उच्च न्यायालय]]) |- |[[आसाम]] |[[जगदीश मुखी]] |[[हिमंता बिस्वा सरमा]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Sudhanshu Dhulia ([[गुवाहाटी उच्च न्यायालय]]) |- |[[बिहार]] |[[फागू चौहान]] |[[नितीश कुमार]] |[[जनता दल (संयुक्त)]] |[[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]] |Sanjay Karol ([[पाटणा उच्च न्यायालय]]) |- |[[छत्तीसगढ]] |[[अनुसुइया उईके]] |[[भूपेश बघेल]] |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |[[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]] |P. R. Ramachandra Menon |- |[[गोवा]] |[[पी.एस. श्रीधरन पिल्लई]] |[[प्रमोद सावंत]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Dipankar Datta |- |[[गुजरात]] |[[आचार्य देवव्रत]] |[[भूपेंद्रभाई पटेल]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Vikram Nath |- |[[हरियाणा]] |[[बंडारू दत्तात्रेय]] |[[मनोहरलाल खट्टर]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Ravi Shankar Jha |- |[[हिमाचल प्रदेश]] |[[राजेंद्र आर्लेकर]] | *[[जयराम ठाकूर]] *[[सुखविंदर सिंह सुक्खू]] | *[[भारतीय जनता पक्ष]] *[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | *[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] *[[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]] |L. Narayana Swamy |- |[[झारखंड]] |[[रमेश बैस]] |[[हेमंत सोरेन]] |[[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |[[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]] |Ravi Ranjan |- |[[कर्नाटक]] |[[थावरचंद गेहलोत]] |[[बसवराज बोम्मई]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |[[ऋतु राज अवस्थी]] |- |[[केरळ]] |[[आरिफ मोहम्मद खान]] |[[पिनाराई विजयन]] |[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |प्रादेशिक |S. Manikumar |- |[[मध्य प्रदेश]] |[[मंगुभाई पटेल]] |[[शिवराज सिंह चौहान]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Ravi Malimath |- |[[महाराष्ट्र]] |[[भगतसिंग कोश्यारी]] |[[एकनाथ शिंदे]] |[[शिवसेना]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Dipankar Datta |- |[[मणिपूर]] |[[ला. गणेशन]] |[[एन. बीरेन सिंह]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Ramalingam Sudhakar |- |[[मेघालय]] |[[गंगा प्रसाद]] |[[कॉनराड संगमा]] |[[नॅशनल पीपल्स पार्टी]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Biswanath Somadder |- |[[मिझोरम]] |[[निर्भय शर्मा]] |[[झोरामथंगा]] |[[मिझो नॅशनल फ्रंट]] |प्रादेशिक |Sudhanshu Dhulia |- |[[नागालँड]] |[[जगदीश मुखी]] |[[नेफिउ रिओ]] |[[नॅशनलिस्ट डेमोक्रॅटिक प्रोग्रेसिव्ह पार्टी]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Sudhanshu Dhulia |- |[[ओडिशा]] |[[गणेशी लाल]] |[[नवीन पटनायक]] |[[बिजू जनता दल]] |प्रादेशिक |S. Muralidhar |- |[[पंजाब]] |[[बनवारीलाल पुरोहित]] | * [[चरणजीत सिंह चन्नी]] * [[भगवंत मान]] | *[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] *[[आम आदमी पक्ष]] |प्रादेशिक |Ravi Shankar Jha |- |[[राजस्थान]] |[[कलराज मिश्रा]] |[[अशोक गेहलोत]] |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |[[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]] |Manindra Mohan Shrivastava |- |[[सिक्कीम]] |[[श्रीनिवास पाटील]] |[[प्रेम सिंह तमांग]] |[[सिक्कीम क्रांतिकारी मोर्चा]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Jitendra Kumar Maheshwari |- |[[तमिळनाडू]] |[[रवींद्र नारायण रवी]] |[[एम.के. स्टॅलिन]] |[[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |[[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]] |Munishwar Nath Bhandari |- |[[तेलंगणा]] |[[तमिळिसई सौंदरराजन]] |[[के. चंद्रशेखर राव]] |[[भारत राष्ट्र समिती]] |प्रादेशिक |Satish Chandra Sharma |- |[[त्रिपुरा]] |[[रमेश बैस]] |[[माणिक साहा]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Akil Kureshi |- |[[उत्तर प्रदेश]] |[[आनंदीबेन पटेल]] |[[योगी आदित्यनाथ]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Rajesh Bindal |- |[[उत्तराखंड]] |[[गुरुमित सिंग]] |[[पुष्कर सिंह धामी]] |[[भारतीय जनता पक्ष]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] |Raghvendra Singh Chauhan |- |[[पश्चिम बंगाल]] |[[सी.व्ही. आनंदा बोस]] |[[ममता बॅनर्जी]] |[[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]] |प्रादेशिक |Prakash Shrivastava |- ! colspan="6" | <big>'''केंद्रशासित प्रदेश''' |- |[[अंदमान आणि निकोबार बेटे]] |[[देवेंद्रकुमार जोशी]] | colspan="3" | ''पद नाही'' | * [[प्रकाश श्रीवास्तव]] * [[टी. एस. शिवाग्नम]] <br>([[कोलकाता उच्च न्यायालय]]) |- |[[दिल्ली]] |[[विनयकुमार सक्सेना]] |[[अरविंद केजरीवाल]] |[[आम आदमी पक्ष]] | ''युती नाही'' |[[सतीशचंद्र शर्मा]] <br>([[दिल्ली उच्च न्यायालय]]) |- |[[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि काश्मीर]] |[[मनोज सिन्हा]] | colspan="3" | [[राष्ट्रपती राजवट]] | [[एन. कोटीश्‍वर सिंग]] <br>([[जम्मू आणि काश्मीर आणि लडाख उच्च न्यायालय]]) |- |[[लडाख]] |[[बी.डी. मिश्रा]] | colspan="3" | ''पद नाही'' |[[एन. कोटीश्‍वर सिंग]] <br>([[जम्मू आणि काश्मीर आणि लडाख उच्च न्यायालय]]) |- |[[पुदुच्चेरी]] |[[तमिळिसई सौंदरराजन]] |[[एन. रंगास्वामी]] |[[अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस]] |[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | *[[मुनीश्वरनाथ भंडारी]] *[[संजय गंगापूरवाला]] <br>([[मद्रास उच्च न्यायालय]]) |- |[[चंदीगड]] |[[बनवारीलाल पुरोहित]] | colspan="3" | ''पद नाही'' | [[रवि शंकर झा]] <br>([[पंजाब व हरियाणा उच्च न्यायालय]]) |- |[[दादरा आणि नगर-हवेली|दादरा आणि नगर हवेली]] आणि [[दमण आणि दीव]] |[[प्रफुल्ल खोडा पटेल]] | colspan="3" | ''पद नाही'' | *[[रमेश देवकीनंदन धानुका]] *[[देवेंद्र कुमार उपाध्याय]] <br>([[मुंबई उच्च न्यायालय]]) |- |[[लक्षद्वीप]] |[[प्रफुल्ल खोडा पटेल]] | colspan="3" | ''पद नाही'' | * [[एस. मणिकुमार]] * [[सरसा वेंकटनारायण भट्टी]] * [[आशिष जितेंद्र देसाई]] <br>([[केरळ उच्च न्यायालय]]) |- |} == घडामोडी == === जानेवारी === * १ जानेवारी - [[वैष्णोदेवी|वैष्णोदेवी मंदिरात]] चेंगराचेंगरी ज्यात १२ जणांचा चिरडून मृत्यू झाला असून १६ जण जखमी झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/12-pilgrims-killed-in-vaishno-devi-stampede-on-new-years-day/articleshow/88639487.cms|title=12 pilgrims die as New Year rush sparks Vaishno Devi stampede|last=Khajuria|first=Sanjay|date=January 2, 2022|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-01-10}}</ref> * २१ जानेवारी - [[भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध|१९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धाच्या]] स्मरणार्थ [[इंडिया गेट|इंडिया गेटवर]] गेल्या पन्नास वर्षांपासून सतत जळत असलेली अमर जवान ज्योती सध्या सुरू असलेल्या सेंट्रल व्हिस्टा पुनर्विकास प्रकल्पाचा भाग म्हणून [[राष्ट्रीय युद्ध स्मारक (भारत)|राष्ट्रीय युद्ध स्मारक]] येथे चिरंतन ज्योतीमध्ये विलीन करण्यात आली. <ref>{{Cite magazine|title=Amar Jawan Jyoti merged with Eternal Flame at National War Memorial in New Delhi|url=https://www.indiatoday.in/india/story/amar-jawan-jyoti-merge-eternal-flame-national-war-memorial-1902865-2022-01-21|magazine=India Today|language=en}}</ref> <ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/amar-jawan-jyoti-to-be-extinguished-national-war-memorial-flame-7734184/|title=Burning for 5 decades, flame at Amar Jawan Jyoti will be put out at India Gate, merged with National War Memorial|date=2022-01-21|website=[[Indian Express Limited]]|access-date=2022-01-23}}</ref> === फेब्रुवारी === * ६ फेब्रुवारी - जेष्ट गायीका [[लता मंगेशकर]] यांचे निधन. * १४ फेब्रुवारी - [[कर्नाटक हिजाब वाद, २०२२|२०२२ कर्नाटक हिजाब वाद:]] उच्च न्यायालयाच्या अंतरिम आदेशाची अंमलबजावणी कर्नाटकातील सर्व शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये विद्यार्थ्यांसह काही शिक्षकांना शाळेच्या गेटबाहेर हिजाब आणि बुरखे काढण्यास सांगण्यात आले. === मार्च === * ९ मार्च - भारताने चुकून [[सिरसा]], [[हरियाणा]] येथून निघालेले [[ब्राह्मोस क्षेपणास्त्र|ब्रह्मोस]] [[क्षेपणास्त्र]] डागले जे मियां चन्नू, खानेवाल जिल्हा, [[पंजाब, पाकिस्तान|पंजाब]], [[पाकिस्तान]] येथे कोसळले. * ११ मार्च - काश्मीर खोऱ्यातील [[हिंदूंचा छळ|हिंदूंच्या छळावर]] आधारित चित्रपट - [[द काश्मीर फाइल्स|''द काश्मीर फाइल्स'']] प्रकाशीत झाला व अनेक राज्य सरकारांनी करमुक्त केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/the-kashmir-files-list-of-states-which-have-declared-the-film-taxfree-101647344856004.html|title='The Kashmir Files': List of states which have declared the film tax-free|date=2022-03-15|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-07-02}}</ref> === एप्रिल === * २० एप्रिल - [[गुजरात|गुजरातमधील]] विधानसभा सदस्य [[जिग्नेश मेवाणी]] यांनी [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र मोदींविरोधात]] केलेल्या बदनामीकारक [[ट्विटर|ट्विटनंतर]] आसाम पोलिसांनी [[बनासकांठा जिल्हा|बनासकांठा जिल्ह्यातून]] त्यांना अटक केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/cities/gandhinagar/gujarat-mla-jignesh-mevani-arrest-assam-police-congress-7879504/|title=Assam police arrest Mevani from Gujarat after complaint over tweet|date=2022-04-22|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-05-02}}</ref> === मे === * १६ मे - [[कपिल सिबल|कपिल सिब्बल यांनी]] पक्षाच्या नेतृत्वासोबत त्यांच्या आणि इतर सदस्यांच्या मतभेदांमुळे [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] सोडली. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Phukan|first=Sandeep|url=https://www.thehindu.com/news/national/kapil-sibal-files-rajya-sabha-nomination-as-independent-candidate-backed-by-samajwadi-party-says-he-quit-congress-on-may-16/article65459553.ece|title=Kapil Sibal quits Congress, to fight Rajya Sabha polls with SP support|date=2022-05-25|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2022-08-27}}</ref> * १९ मे - [[निखत झरीन|निखत झरीनने]] २०२२ IBA महिला जागतिक बॉक्सिंग चॅम्पियनशिपमधील ५२ किलो श्रेणी मध्ये इस्तंबूल, [[इस्तंबूल|तुर्की]] येथे सुवर्णपदक जिंकले. <ref name="NDTV2022">{{स्रोत बातमी|url=https://sports.ndtv.com/boxing/indias-nikhat-zareen-wins-gold-at-womens-world-boxing-championships-2991559|title=India's Nikhat Zareen Wins Gold At Women's World Boxing Championships|date=19 May 2022|work=NDTV|access-date=19 May 2022|archive-date=2022-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519154230/https://sports.ndtv.com/boxing/indias-nikhat-zareen-wins-gold-at-womens-world-boxing-championships-2991559|url-status=dead}}</ref> === जून === * १० जून - [[मन्नार जिल्हा|मन्नार जिल्ह्यातील]] ५०० मेगावॅटचा [[पवन ऊर्जा]] प्रकल्प [[अदानी ग्रीन एनर्जी|अदानी ग्रीन एनर्जीला]] देण्यासाठी भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांनी [[श्रीलंका|श्रीलंकेवर]] दबाव आणल्याचा खुलासा सिलोन विद्युत मंडळाच्या अध्यक्षांनी केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/sri-lanka-adani-row-energy-official-quits-after-alleging-link-to-pm-narendra-modi-3063344|title=Sri Lanka Adani Row: Official Quits After Alleging Link To PM Modi|website=NDTV.com|access-date=2022-07-05}}</ref> * १३ जून - नॅशनल हेराल्ड भ्रष्टाचार प्रकरणी [[अंमलबजावणी संचालनालय|अंमलबजावणी संचालनालयाने]] [[राहुल गांधी|राहुल गांधींना]] समन्स बजावून चौकशी केली. [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] दिल्लीत केलेल्या निदर्शनेत सुमारे ४०० कार्यकर्त्यांना ताब्यात घेतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/india/story/congress-leader-rahul-gandhi-ed-summons-money-laundering-case-national-herald-protests-1962019-2022-06-13|title=10 hours of questions, drama and fresh summons: Rahul Gandhi's date with ED|date=June 13, 2022|website=India Today|language=en|access-date=2022-07-02}}</ref> * 14 जून - ''भारत गौरव'' योजनेअंतर्गत भारतातील पहिली खाजगी ट्रेन [[कोइंबतूर|कोईम्बतूर]] आणि [[शिर्डी]] दरम्यानच्या [[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र|दक्षिण रेल्वे झोनमध्ये]] सुरू करण्यात आली. ही ट्रेन [[तमिळनाडू|तामिळनाडू]] स्थित ''साउथ स्टार रेलद्वारे'' चालवली जाते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/indian-railways-launches-first-private-rail-service-welcomes-passengers-with-colourful-folk-performances-7971465/|title=Indian Railways launches first private rail service, welcomes passengers with colourful folk performances|date=2022-06-16|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-06-21}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thenewsminute.com/article/first-private-train-india-flagged-coimbatore-details-164971|title=First private train in India flagged off from Coimbatore: Details|date=2022-06-15|website=The News Minute|language=en|access-date=2022-06-21}}</ref> * २१ जून - [[२०२२ मधील महाराष्ट्रातील राजकीय पेच|राजकीय संकटात सापडलेल्या महाराष्ट्रातील]] बंडखोर आमदारांनी [[एकनाथ शिंदे]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[महाविकास आघाडी]] सोडण्याचे आव्हान दिले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/maharashtra-political-turmoil-live-updates-june-29-2022/article65578524.ece|title=Maharashtra political turmoil live {{!}} Supreme Court to hear Shiv Sena's 'urgent petiton' against floor test today|date=2022-06-29|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2022-06-29}}</ref> * ३० जून - ** [[नीरज चोप्रा|नीरज चोप्राने]] स्टॉकहोम डायमंड लीगमध्ये 89.94 मीटर थ्रोसह स्वतःचाच राष्ट्रीय विक्रम मोडला <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/neeraj-chopra-breaks-his-own-national-record-with-89-94m-throw-at-stockholm-diamond-league-finishes-2nd-1968763-2022-06-30|title=Neeraj Chopra breaks his own national record with 89.94m throw at Stockholm Diamond League, finishes 2nd|date=June 30, 2022|website=India Today|language=en|access-date=2022-07-01}}</ref> ** [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|सर्वोच्च न्यायालयाने]] शिवसेनेच्या अविश्वास ठरावाविरुद्धची स्थगिती याचिका मान्य न केल्याने [[उद्धव ठाकरे]] यांनी[[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्रीपदाचा]] राजीनामा दिला. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/maharashtra-political-crisis-uddhav-thackeray-resigns-after-supreme-court-denies-stay-on-floor-test/article65583238.ece|title=Uddhav Thackeray resigns as Maharashtra Chief Minister after Supreme Court denies stay on floor test|date=2022-06-29|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2022-07-02}}</ref> === जुलै === * ५ जुलै - [[एकनाथ शिंदे]] (शिवसेना पक्षांतरित गट) यांच्या नेतृत्वाखालील [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] विधानसभेच्या 164 सदस्यांच्या पाठिंब्याने फ्लोअर टेस्ट जिंकली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/maharashtra-floor-test-eknath-shinde-shiv-sena-bjp-8007829/|title=Maharashtra CM Eknath Shinde clears floor test: Will not pursue politics of vendetta|date=2022-07-05|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-07-05}}</ref> * २५ जुलै - [[द्रौपदी मुर्मू]] यांनी [[भारताचे राष्ट्रपती|भारताच्या १५व्या राष्ट्रपती]] म्हणून शपथ घेतली. === ऑगस्ट === * ९ ऑगस्ट - [[जनता दल (संयुक्त)|जनता दल (युनायटेड) ने]] भारतीय जनता पक्षाच्या नेतृत्वाखालील [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] सोडल्यानंतर [[नितीश कुमार]] यांनी [[बिहारचे मुख्यमंत्री|बिहारच्या मुख्यमंत्रीपदाचा]] राजीनामा दिला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/india/report-nitish-kumar-quits-nda-bihar-jdu-unpredictable-flip-flops-since-1989-alliance-janata-dal-united-jdu-chief-2975192|title=Nitish Kumar quits NDA: A look at JD(U) chief's unpredictable flip-flops since 1989|website=DNA India|language=en|access-date=2022-08-16}}</ref> * १० ऑगस्ट - [[राष्ट्रीय जनता दल]] आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या]] पाठिंब्याने नितीश कुमार यांनी बिहारचे मुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतली. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Phadnis|first=Aditi|url=https://www.business-standard.com/article/politics/nitish-kumar-sworn-in-as-bihar-cm-for-8th-time-tejashwi-to-be-his-deputy-122081001245_1.html|title=Nitish Kumar sworn in as Bihar CM for 8th time, Tejashwi to be his deputy|date=2022-08-10|work=Business Standard India|access-date=2022-08-16}}</ref> * ११ ऑगस्ट - [[जगदीप धनखड]], पश्चिम बंगालचे माजी राज्यपाल आणि [[राजस्थान|राजस्थानचे]] राजकारणी यांनी [[भारताचे उपराष्ट्रपती|भारताचे १४ वे उपराष्ट्रपती]] म्हणून शपथ घेतली. * २२ ऑगस्ट - [[मायामी|मियामी]] येथे झालेल्या एफ.टी.एक्स क्रिप्टो चषक २०२२ मध्ये [[तमिळनाडू|तामिळनाडूच्या]] सतरा वर्षांच्या बुद्धिबळपटू [[प्रगणानंदा रमेशबाबू|आर प्रग्नानंधाने]] विश्वविजेता [[मॅग्नस कार्लसन|मॅग्नस कार्लसनचा]] सलग तीन गेममध्ये पराभव केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/indias-chess-grandmaster-praggnanandhaa-beats-5-time-world-chess-champ-carlsen-101661158482865.html|title=India's Chess Grandmaster Praggnanandhaa beats 5-time World Chess Champ Carlsen|date=2022-08-23|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-08-27}}</ref> * २६ ऑगस्ट - [[गुलाम नबी आझाद]] यांनी पक्षाशी पाच दशकांच्या सहवासानंतर [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचा]] राजीनामा दिला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/ghulam-nabi-azad-quits-congress-full-text-of-resignation-letter-3288198|title=Read Ghulam Nabi Azad's Explosive Resignation Letter To Sonia Gandhi|website=NDTV.com|access-date=2022-08-27}}</ref> * २७ ऑगस्ट - [[उदय उमेश लळीत]] यांनी [[भारताचे सरन्यायाधीश|भारताचे ४९ वे सरन्यायाधीश]] म्हणून शपथ घेतली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/justice-uu-lalit-sworn-in-chief-justice-of-india-8114693/|title=Justice U U Lalit sworn in as 49th Chief Justice of India|date=2022-08-27|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-08-28}}</ref> === सप्टेंबर === * ४ सप्टेंबर - भारतीय उद्योगपती, [[टाटा सन्स|टाटा सन्सचे]] माजी अध्यक्ष [[सायरस पालोनजी मिस्त्री|सायरस मिस्त्री]] यांचे [[पालघर]] येथे कार अपघातात निधन झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/cyrus-mistry-was-not-wearing-seat-belt-car-covered-20km-in-9-minutes-police-101662336969944.html|title=Cyrus Mistry was not wearing seat belt; car covered 20km in 9 minutes: Police|date=2022-09-05|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-09-05}}</ref> * ५ सप्टेंबर - [[हेमंत सोरेन]] यांनी भ्रष्टाचार आणि विरोधकांच्या आमदारांना फोडण्याच्या आरोपानंतर [[झारखंड विधानसभा|झारखंड विधानसभेत]] फ्लोअर टेस्ट जिंकली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/nov/12/sabarimala-temple-was-buddhist-temple-kerala-government-informs-high-court-1897240.html|title=Sabarimala Temple was Buddhist temple, Kerala government informs High Court|website=The New Indian Express|access-date=2022-09-08}}</ref> * ६ सप्टेंबर - दिल्ली दारू घोटाळ्याच्या आधारे ईडी आणि सीबीआयने [[मनीष सिसोदिया]] यांच्या निवासस्थानावर आणि इतर ४० ठिकाणी छापे टाकले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ed-conducts-raids-across-multiple-states-in-delhi-excise-policy-case/articleshow/94021204.cms|title=ED conducts raids across multiple states in Delhi excise policy case|date=September 6, 2022|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-09-06}}</ref> * ७ सप्टेंबर - [[राहुल गांधी]] यांनी [[कन्याकुमारी]] येथून त्यांच्या ३७५१ किलोमीटर लांबीच्या [[भारत जोडो यात्रा|भारत जोडो यात्रेला]] सुरुवात केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/congress-launches-its-nationwide-bharat-jodo-yatra-in-tamil-nadu-3324252|title=Congress Launches Its Nationwide Bharat Jodo Yatra In Tamil Nadu|website=NDTV.com|access-date=2022-09-08}}</ref> * ८ सप्टेंबर - राजपथाचे नामकरण कर्तव्य पथ असे करण्यात आले आणि नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते सेंट्रल व्हिस्टा येथील [[सुभाषचंद्र बोस]] यांच्या पुतळ्यासह उद्घाटन करण्यात आले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/kartavya-path-inauguration-pm-modi-delhi-traffic-advisory-check-details-delhi-news-delhi-police-101662570201562.html|title=PM Modi to inaugurate Kartavya Path on Thursday {{!}} Here's traffic advisory|date=2022-09-07|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-09-08}}</ref> * १६ सप्टेंबर - नरेंद्र मोदी यांच्या वाढदिवसानिमित्त [[नामिबिया|नामिबियाहून]] खास नियुक्त केलेल्या विमानाद्वारे भारताच्या [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[कुनो राष्ट्रीय उद्यान|कुनो नॅशनल पार्कमध्ये]] ८ [[चित्ता|चित्त्यांची]] वाहतूक करण्यात आली. * २२ सप्टेंबर - [[राष्ट्रीय तपास संस्था|नॅशनल इन्व्हेस्टिगेशन एजन्सीने]] 13 राज्यांमध्ये [[पॉप्युलर फ्रंट ऑफ इंडिया|पॉप्युलर फ्रंट ऑफ इंडियावर]] छापे टाकले आणि दहशतवादात सहभागी असल्याच्या आरोपाखाली सुमारे १०६ लोकांना अटक केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/nia-ed-police-raid-pfi-sdpi-which-states-and-how-many-detained-101663823080794.html|title=NIA raids PFI-SDPI in Kerala, Bengal, other states. 105 arrested, details here|date=2022-09-22|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-09-29}}</ref> * 26 सप्टेंबर - भारताचे राष्ट्रपतींनी ज्येष्ठ वकील आर. वेंकटरामानी यांची [[भारताचा महान्यायवादी|भारतासाठी पुढील ऍटर्नी-जनरल]] म्हणून नियुक्ती केली. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/senior-advocate-r-venkataramani-is-the-new-attorney-general/article65947809.ece|title=Senior advocate R. Venkataramani is the new Attorney General of India|date=2022-09-28|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2022-10-02}}</ref> * २९ सप्टेंबर - ** [[अनिल चौहान|लेफ्टनंट जनरल अनिल चौहान]] यांची नवीन [[संरक्षण दलप्रमुख (भारत)|चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ]] म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/new-cds-a-border-expert-collector-of-masks-keen-golfer-101664387835378.html|title=New CDS a border expert, collector of masks, keen golfer|date=2022-09-28|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-09-29}}</ref> ** महिलांच्या पसंतीनुसार सुरुवातीच्या गर्भधारणेनंतर २४ आठवड्यांपर्यंत सर्व महिलांना गर्भपात करण्याचा अधिकार असल्याचा [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|सर्वोच्च न्यायालयाचा]] निर्णय दिला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cbsnews.com/news/india-abortion-supreme-court-equal-access/|title=India's Supreme Court allows all women, regardless of marital status, to have abortions up to 24 weeks into pregnancies|date=29 September 2022|website=www.cbsnews.com|language=en-US|access-date=2022-09-29}}</ref> === ऑक्टोबर === * १ ऑक्टोबर - ५जी दूरसंचार सेवा भारतात, प्रामुख्याने देशातील निवडक १३ शहरांमध्ये सुरू करण्यात आली. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Mishra|first=Shalinee|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/pm-narendra-modi-launches-first-phase-of-5g-services-in-13-cities/articleshow/94576073.cms|title=PM Narendra Modi launches first phase of 5G services in 13 cities|work=The Economic Times|access-date=2022-10-02}}</ref> * ४ ऑक्टोबर - [[उत्तरकाशी|उत्तरकाशीतील]] [[हिमस्खलन|हिमस्खलनात]] नेहरू इन्स्टिट्यूट ऑफ माऊंटेनिअरिंगमधील जवळपास ३० गिर्यारोहकांचा मृत्यू झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/avalanche-as-uttarkashi-counts-the-dead-families-of-climbers-brace-for-worst-8196638/|title=Uttarakhand avalanche: As Uttarkashi counts the dead, families of climbers brace for worst|date=2022-10-08|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-10-08}}</ref> * १९ ऑक्टोबर - [[मल्लिकार्जुन खरगे]] यांची [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस अध्यक्ष|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या राष्ट्रीय अध्यक्षपदी]] निवड झाली, त्यामुळे त्यांचे निवडणूक प्रतिस्पर्धी [[शशी थरूर]] यांचा पराभव करून २४ वर्षानंतर ते पहिले गैर-गांधी अध्यक्ष बनले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/labourers-son-elected-congress-president-says-emotional-mallikarjun-kharge-101666763375733.html|title='A labourer's son': New Cong chief Mallikarjun Kharge's 'emotional' moment|date=2022-10-26|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-10-27}}</ref> === नोव्हेंबर === * १० नोव्हेंबर - [[उदय उमेश लळीत|उदय ललित]] यांच्यानंतर [[धनंजय चंद्रचूड|डीवाय चंद्रचूड]] यांनी[[भारताचे सरन्यायाधीश|भारताचे ५० वे सरन्यायाधीश]] म्हणून शपथ घेतली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/photos/india-news/justice-chandrachud-50th-cji-takes-oath-8257591/|title=Meet Justice D Y Chandrachud, sworn in as the 50th Chief Justice of India|date=2022-11-09|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-11-11}}</ref> * 11 नोव्हेंबर - माजी पंतप्रधान [[राजीव गांधी]] यांच्या सर्व ६ मारेकऱ्यांची [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या]] आदेशानुसार तुरुंगातून सुटका करण्यात आली. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/all-6-rajiv-gandhi-assassination-case-convicts-to-be-released-on-november-12/article66124971.ece|title=All 6 Rajiv Gandhi assassination case convicts to be released on November 12|date=2022-11-11|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2022-11-12}}</ref> === डिसेंबर === * १२ डिसेंबर - मध्य प्रदेशात "संविधान वाचवण्यासाठी पंतप्रधान मोदींची हत्या करा" अशा टिप्पण्या केल्याबद्दल काँग्रेस नेते राजा पटेरिया यांना अटक. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/congress-leader-held-amid-backlash-over-remarks-on-pm-modi-101670898711259.html|title=Congress leader Raja Pateriya held amid backlash over remarks on PM Modi|date=2022-12-13|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-12-13}}</ref> * 24 डिसेंबर - भारतीय सिटकॉम अली बाबा मध्ये मरियमची भूमिका साकारणारी दूरचि्रवाणी अभिनेत्री [[तुनिषा शर्मा|तुनिषा शर्मा हिने]] हिने आत्महत्या केली. <ref>{{Citation|title=Food Processing Potential for Energy Efficiency and Use|accessdate=2023-01-30}}</ref> == नियोजित कार्यक्रम == * [[२०२२ मधील भारतातील निवडणुका]] * [[भारतीय स्वातंत्र्याचा अमृत महोत्सव]] - विविध कार्यक्रम == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{वर्षानुसार भारत}} [[वर्ग:२०२२ मधील भारत]] 019l2sghym50ktefyc2rnb8eu9lvyvs 0 341757 2676169 2635403 2026-03-29T16:31:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676169 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''राम मंदिर''' हे [[अयोध्या|अयोध्येतील]] [[राम जन्मभूमी|रामजन्मभूमीच्या]] जागेवर बांधले जाणारे [[मंदिर|हिंदू मंदिर]] आहे जे [[रामायण|रामायणानुसार]] [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मातील]] भगवान विष्णूचे अवतार भगवान श्री [[राम]] यांचे जन्मस्थान आहे असे मानले जाते. मंदिराच्या बांधकामाची देखरेख श्री रामजन्मभूमी तीर्थक्षेत्र करत आहे. ५ ऑगस्ट २०२० रोजी, [[भारताचे पंतप्रधान]] श्री [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र मोदी यांच्या]] हस्ते भूमिपूजन विधी पार पडला आणि मंदिराच्या बांधकामाला सुरुवात झाली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/may/07/land-levelling-for-ayodhya-ram-temple-soon-says-mandir-trust-after-video-conference-2140354.html|title=Land levelling for Ayodhya Ram temple soon, says mandir trust after video conference|website=The New Indian Express|access-date=2023-05-26}}</ref> == इतिहास == हिंदू धर्मातील धारणेनुसार श्री राम हे श्री विष्णू देवतेचा अवतार मानले जातात. प्राचीन भारतीय महाकाव्य, [[रामायण|रामायणानुसार]], रामाचा जन्म अयोध्येत झाला होता म्हणून हे क्षेत्र राम जन्मभूमी म्हणून ओळखले जाते. १५ व्या शतकात [[मुघल साम्राज्य|मुघलांनी]] रामजन्मभूमीवर [[बाबरी मशीद|बाबरी]] मशीद बांधली. हिंदू मंदिर पाडल्यानंतर मशीद बांधली गेली असे हिंदू मानतात. १८५० च्या दशकातच या वादाला हिंसक वळण लागले. <ref name="HinduTitleDispute19">{{स्रोत बातमी|last=Deepalakshmi|first=K.|url=https://www.thehindu.com/news/national/ramjanmabhoomi-babri-masjid-title-dispute-the-story-so-far/article29925573.ece|title=Ramjanmabhoomi-Babri Masjid title dispute: The story so far|date=2019-11-08|work=द हिंदू|issn=0971-751X|access-date=2020-07-25}}</ref> [[अलाहाबाद उच्च न्यायालय|अलाहाबाद उच्च न्यायालयाच्या]] लखनौ खंडपीठाने त्यावर स्थगिती देण्याचे आदेश देण्यापूर्वी [[विश्व हिंदू परिषद|विश्व हिंदू परिषदेने]] वादग्रस्त जागेवर मंदिराची पायाभरणी करणार असल्याची घोषणा केली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/news/pune/chandrakant-patil-on-babri-masjid-demolition-bjp-chandrakant-patil-slam-shiv-sena-on-babri-masjid-demolition-1166947|title=बाबरी मशीद पाडली तेव्हा कोणीही शिवसैनिक म्हणून नाही तर...; चंद्रकांत पाटील|last=पांढरे|first=शिवानी|date=2023-04-11|website=marathi.abplive.com|language=mr|access-date=2024-01-03}}</ref> त्यानंतर विश्व हिंदू परिषदेने पैसे आणि विटा गोळा केल्या आणि त्यावर "श्री राम" लिहिले होते. नंतर, राजीव गांधी मंत्रालयाने विश्व हिंदू परिषदेला ''पायाभरणी'' करण्याची परवानगी दिली, तत्कालीन गृहमंत्री [[बुटासिंग|बुटा सिंग यांनी]] तत्कालीन विश्व हिंदू परिषद नेते अशोक सिंघल यांना परवानगी दिली. सुरुवातीला, केंद्र आणि राज्य सरकारांनी विवादित जागेच्या बाहेर पायाभरणी समारंभ आयोजित करण्याचे मान्य केले होते. तथापि, ९ नोव्हेंबर १९८९ रोजी विश्व हिंदू परिषद नेते आणि साधूंच्या गटाने विवादित जमिनीवर ७ घनफूट खड्डा खोदून पायाभरणी केली. सिंहद्वार येथे स्थापन केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-the-ayodhya-ram-temple-journey-from-november-9-1989-to-august-5-2020-6539284/|title=Explained: The Ayodhya Ram temple journey, from November 9, 1989 to August 5, 2020|last=Mathew|first=Liz|date=2020-08-04|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2020-08-04}}</ref> डिसेंबर १९९२ मध्ये बाबरी मशीद पाडल्यानंतर हा वाद हिंसाचारात वाढला. अयोध्या अध्यादेश, १९९३, काही क्षेत्रांच्या संपादनासारखे विविध शीर्षक आणि कायदेशीर विवाद देखील उद्भवले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tv9marathi.com/national/it-will-not-be-known-who-wrote-the-verdict-of-ayodhya-case-cji-dhanjay-chandrachud-marathi-news-1106677.html|title=राम मंदिर निकालाच्या निर्णयावर कसे झाले एकमत, सरन्यायाधीशांनी सांगितले काय घडले|last=Marathi|first=TV9|date=2024-01-02|website=TV9 Marathi|language=mr|access-date=2024-01-03}}</ref> २०१९ च्या अयोध्या वादावर सर्वोच्च न्यायालयाचा निर्णय हा वादग्रस्त जमीन सरकारने स्थापन केलेल्या ट्रस्टला देण्याचा होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tv9marathi.com/ayodhya-ram-janmabhoomi/when-will-the-prana-pratishta-be-held-in-the-grand-ram-mandir-1031005.html|title=Ram mandir : कधी होणार भव्य राम मंदिरात प्राणप्रतिष्ठा? सर्वात मोठी बातमी आली समोर|last=Marathi|first=TV9|date=2023-09-26|website=TV9 Marathi|language=mr|access-date=2024-01-03}}</ref> श्री रामजन्मभूमी तीर्थक्षेत्र हे ट्रस्ट स्थापन करण्यात आले. <ref name="HinduTitleDispute19"/> ५ फेब्रुवारी २०२० रोजी संसदेत अशी घोषणा करण्यात आली की दुसऱ्या मोदी मंत्रालयाने मंदिराच्या बांधकामाची योजना स्वीकारली आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Phukan|first=Sandeep|url=https://www.thehindu.com/news/national/ram-temple-at-ayodhya-autonomous-trust-to-be-set-up-for-construction-says-pm-modi/article30740700.ece|title=PM announces Cabinet nod for Ram temple in Ayodhya|date=2020-02-05|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2020-05-09}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/marathi/india-53656481|title=अयोध्येतील राम मंदिर निर्माण ट्रस्टवर कुणाचा किती विश्वास?|language=mr}}</ref> == वास्तुविशारद == राम मंदिराची मूळ रचना अहमदाबादच्या सोमपुरा कुटुंबाने १९८८ मध्ये तयार केली होती. <ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/ayodhya-ram-temple-will-be-161-feet-tall-an-increase-by-20-feet-2267315|title=Ayodhya's Ram Temple Will Be 161-Foot Tall, An Increase Of 20 Feet|last=Pandey|first=Alok|date=23 July 2020|website=NDTV|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-23}}</ref> सोमपूर किमान १५ पिढ्यांपासून जगभरातील १०० पेक्षा जास्त मंदिरांच्या मंदिर डिझाइनचा एक भाग आहे. <ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://theprint.in/india/somnath-akshardham-now-ram-mandir-gujarat-family-designing-temples-for-15-generations/469120/|title=Somnath, Akshardham & now Ram Mandir — Gujarat family designing temples for 15 generations|last=Sampal|first=Rahul|date=2020-07-28|website=ThePrint|language=en-US|access-date=2020-07-29}}</ref> सोमपूरच्या रहिवाशांनी २०२० मध्ये मूळ डिझाइनमध्ये काही बदलांसह राम मंदिरासाठी नवीन डिझाइन तयार केले होते. हे मंदिर २३५ फूट रुंद, ३६० फूट लांब आणि १६१ फूट उंच असेल. <ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jul/21/280-feet-wide-300-feet-long-and-161-feet-tall-ayodhya-ram-temple-complex-to-be-worlds-third-largest-hindu-shrine-2172847.html|title=280-feet wide, 300-feet long and 161-feet tall: Ayodhya Ram temple complex to be world's third-largest Hindu shrine|last=Bajpai|first=Namita|date=21 July 2020|website=The New Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20200722221129/https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jul/21/280-feet-wide-300-feet-long-and-161-feet-tall-ayodhya-ram-temple-complex-to-be-worlds-third-largest-hindu-shrine-2172847.html|archive-date=2020-07-22|access-date=2020-07-23|url-status=dead}}</ref> मंदिराचे मुख्य वास्तुविशारद चंद्रकांत सोमपुरा यांच्यासोबत त्यांची दोन मुले निखिल सोमपुरा आणि आशिष सोमपुरा हे देखील वास्तुविशारद आहेत. सोमपुरा घराण्याने भारतीय मंदिर स्थापत्य कलेपैकी एक असलेल्या 'नाग्रा' वास्तुशैलीनुसार राम मंदिर बांधले . मंदिराच्या संकुलात एक प्रार्थना हॉल, "रामकथा कुंज (व्याख्यान हॉल), एक वैदिक पाठशाळा (शैक्षणिक सुविधा), एक संत निवास (संत निवास) आणि यती निवास (अभ्यागतांसाठी वसतिगृह)" आणि संग्रहालये आणि इतर सुविधा असतील. <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/nov/11/grand-ram-temple-in-ayodhya-before-2022-2060227.html|title=Grand Ram temple in Ayodhya before 2022|last=|first=|date=11 November 2019|website=The New Indian Express|others=IANS|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-26}}</ref> एकदा पूर्ण झाल्यानंतर मंदिर परिसर जगातील तिसरे सर्वात मोठे हिंदू मंदिर असेल. <ref name=":1"/> २०१९ मध्ये प्रयाग कुंभमेळ्यादरम्यान प्रस्तावित मंदिराचे मॉडेल प्रदर्शित करण्यात आले होते. <ref>{{स्रोत बातमी|last=India|first=Press Trust of|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/ram-temple-work-to-begin-in-april-this-year-trustee-120020601389_1.html|title=Ayodhya Ram Mandir construction to begin in April this year: Trustee|date=2020-02-06|work=Business Standard India|access-date=2020-05-09}}</ref> == बांधकाम == श्री रामजन्मभूमी तीर्थ क्षेत्र ट्रस्टने मार्च २०२० मध्ये राम मंदिराच्या निर्मितीचा पहिला टप्पा सुरू केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweek.in/news/india/2020/03/23/1st-phase-of-ram-temple-construction-begins-in-ayodhya.html|title=1st phase of Ram temple construction begins in Ayodhya|last=Sharma|first=Pratul|date=23 March 2020|website=The Week|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-09}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.timesnowmarathi.com/india-news-international/article/ram-mandir-foundation-first-phase-of-work-starts-cleaning-of-site-starts/292477|title=Ram Mandir Construction: राम मंदिर निर्मितीच्या पहिल्या टप्प्यातील काम सुरू|date=2020-05-08|work=Times Now Marathi|language=mr|trans-title=Ram Mandir Construction: Ram mandir Foundation Starts First Phase of Work|access-date=2020-05-08|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018015943/https://www.timesnowmarathi.com/india-news-international/article/ram-mandir-foundation-first-phase-of-work-starts-cleaning-of-site-starts/292477|url-status=dead}}</ref> तथापि, २०२० च्या चीन-भारत संघर्षानंतर भारतात कोविड-१९ महामारी लॉकडाऊनमुळे बांधकाम तात्पुरते स्थगित करण्यात आले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/apr/09/ram-mandir-plans-continue-during-covid-19-lockdown-temple-trust-releases-its-official-logo-2127639.html|title=Ram Mandir plans continue during COVID-19 lockdown, temple trust releases its official Logo|last=Bajpai|first=Namita|date=9 April 2020|website=The New Indian Express|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-09}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/ayodhya-after-lockdown-ram-mandir-construction-work-will-start-in-ayodhya-upnga-upns-3094651.html|title=COVID-19: लॉकडाउन खत्म होते ही अयोध्या में शुरू होगा भव्य राम मंदिर निर्माण|date=1970-01-01|website=News18 India|language=hi|trans-title=COVID-19: The Ram Temple construction will begin in Ayodhya after the end of lockdown|access-date=2020-05-08|archive-date=2020-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509073923/https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/ayodhya-after-lockdown-ram-mandir-construction-work-will-start-in-ayodhya-upnga-upns-3094651.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/indo-china-border-standoff-plan-to-start-construction-of-ram-temple-in-ayodhya-suspended/articleshow/76458633.cms|title=Indo-China border standoff: Plan to start construction of Ram Temple in Ayodhya suspended|work=The Economic Times|access-date=2020-07-25}}</ref> बांधकामाच्या जागेचे सपाटीकरण आणि उत्खनन करताना ''शिवलिंग'', खांब आणि तुटलेल्या मूर्ती सापडल्या. <ref>{{स्रोत बातमी|last=|first=|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shivling-carvings-on-sandstone-found-at-ram-janmabhoomi-site-temple-trust/articleshow/75868990.cms|title=Shivling, carvings on sandstone found at Ram Janmabhoomi site: Temple trust|date=21 May 2020|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=27 May 2020|agency=ANI}}</ref> २५ मार्च २०२० रोजी [[उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री]] [[योगी आदित्यनाथ]] यांच्या उपस्थितीत प्रभू रामाची मूर्ती तात्पुरत्या ठिकाणी हलवण्यात आली. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Rashid|first=Omar|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/up-chief-minister-adityanath-shifts-ram-idol-amid-lockdown/article31160225.ece|title=U.P. Chief Minister Adityanath shifts Ram idol amid lockdown|date=2020-03-25|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2020-07-24}}</ref> त्याच्या बांधकामाच्या तयारीसाठी, [[विश्व हिंदू परिषद|विश्व हिंदू परिषदेने]] विजय महामंत्र जप विधी आयोजित केला होता, ज्यामध्ये लोक ६ एप्रिल २०२० रोजी विजय महामंत्र, ''श्री राम, जय राम, जय जय राम'' जपण्यासाठी वेगवेगळ्या ठिकाणी जमतील. हे मंदिराच्या बांधकामात "अडथळ्यांवर विजय" सुनिश्चित करण्यासाठी म्हणले होते. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/vhp-to-organise-vijay-mahamantra-jaap-anushthan/1508964|title=VHP to organise 'Vijay Mahamantra Jaap Anushthan'|date=4 April 2020|work=Outlook|access-date=2020-08-02|agency=IANS}}</ref> [[लार्सन अँड टुब्रो|लार्सन अँड टुब्रोने]] मंदिराच्या डिझाईन आणि बांधकामावर देखरेख करण्याची जवाबदारी दिली आहे आणि ते प्रकल्पाचे कंत्राटदार आहेत. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/l-t-to-oversee-ram-temple-construction-champat-rai-120030300169_1.html|title=L&T to oversee the construction of Ram temple: Vishwa Hindu Parishad|date=3 March 2020|work=Business Standard|access-date=6 August 2020}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Bajpai|first=Namita|url=https://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2020/feb/29/lt-ready-to-construct-ram-temple-in-ayodhya-for-free-say-vhp-leaders-2110327.html|title=L&T ready to construct Ram temple in Ayodhya for free, say VHP leaders|date=29 February 2020|work=The New Indian Express|access-date=6 August 2020}}</ref> सेंट्रल बिल्डिंग रिसर्च इन्स्टिट्यूट, नॅशनल जिओफिजिकल रिसर्च इन्स्टिट्यूट आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (जसे की मुंबई, गुवाहाटी आणि मद्रास) माती परीक्षण, काँक्रीट आणि डिझाइन यासारख्या क्षेत्रात मदत करत आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/cities/lucknow/ayodhya-ram-temple-lt-iit-m-expert-help-design-concrete-6590242/|title=Ayodhya Ram Temple construction: L & T reaches out to IIT-M for expert help on design, concrete|last=Mishra|first=Avaneesh|date=2020-09-10|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2020-11-17}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/ram-temple-to-be-completed-in-over-3-yrs-cbri-iit-m-roped-in/articleshow/77664684.cms|title=Ram temple: CBRI and IIT-Madras tests Janmabhoomi soil|last=Shah|first=Pankaj|date=21 August 2020|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2020-11-17}}</ref> <ref name=":2"/> भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (इसरो) ने मंदिराच्या खालून वाहणारा सरयूचा प्रवाह ओळखला असल्याचे अहवालात समोर आले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/education/ram-temple-trust-asks-iits-to-suggest-models-for-strong-foundation-of-temple/story-10HWGpMofH1ogAJD6hGkBM.html|title=Ram temple trust asks IITs to suggest models for strong foundation of temple|date=2020-12-30|website=Hindustan Times|language=en|others=PTI|access-date=2021-01-09}}</ref> <ref name=":2" /> राजस्थानातून आणलेल्या 600 हजार घनफूट वाळूचे दगड आणि बन्सी पर्वतीय दगडांनी बांधकाम पूर्ण केले जाईल. === परिवर्तनीय कार्य === ५ ऑगस्ट, २०२० रोजी पायाभरणी समारंभानंतर मंदिराचे बांधकाम अधिकृतपणे पुन्हा सुरू झाले. पायाभरणी समारंभाच्या आधी तीन दिवसीय [[वेद|वैदिक]] विधी आयोजित करण्यात आले होते, ज्यामध्ये [[भारताचे पंतप्रधान|भारताचे]] [[भारताचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]] [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र मोदी यांनी]] पायाभरणी म्हणून ४० किलो चांदीची वीट ठेवली होती. <ref name=":2"/> ४ ऑगस्ट रोजी सर्व प्रमुख देवतांना आमंत्रण देऊन ''रामरचना पूजा'' करण्यात आली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/india/video-ramarchan-puja-begins-ahead-of-bhoomi-pujan-in-ayodhya-2835952|title='Ramarchan puja' begins ahead of 'bhoomi pujan' in Ayodhya|last=|first=|date=4 August 2020|website=DNA India|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-05}}</ref> ''भूमीपूजनाच्या'' निमित्ताने भारतभरातील अनेक धार्मिक स्थळांची माती आणि पवित्र पाणी, [[गंगा नदी|गंगा]], [[सिंधु नदी|सिंधू]], [[यमुना नदी|यमुना]], [[सरस्वती नदी|प्रयागराज]] येथील [[प्रयागराज|सरस्वती]], [[तळकावेरी अभयारण्य|तालकावेरी]] येथील [[कावेरी नदी]], आसाममधील [[कामाख्या मंदिर]] आणि इतर अनेक नद्यांचा त्रिवेणी संगम गोळा करण्यात आला. होते. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Mehta|first=Kriti|url=https://www.timesnownews.com/india/article/ram-temple-bhumi-pujan-sangam-soil-water-to-be-taken-to-ayodhya-proceedings-to-be-telecast-live/625336|title=Ram temple bhumi pujan: Sangam soil, water to be taken to Ayodhya; proceedings to be telecast live|date=22 July 2020|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=|first=|url=https://www.deccanherald.com/state/karnataka-districts/water-soil-from-kodagu-sent-to-ayodhya-864863.html|title=Water, soil from Kodagu sent to Ayodhya|date=24 July 2020|work=Deccan Herald|access-date=}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.guwahatiplus.com/daily-news/sacred-soil-of-kamakhya-temple-taken-for-construction-of-ram-mandir|title=Sacred Soil of Kamakhya Temple taken for Construction of Ram Mandir|last=|first=|date=28 July 2020|website=Guwahati Plus|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810055200/https://www.guwahatiplus.com/daily-news/sacred-soil-of-kamakhya-temple-taken-for-construction-of-ram-mandir|archive-date=10 ऑगस्ट 2020|access-date=2020-07-28}}</ref> आगामी मंदिराला आशीर्वाद देण्यासाठी देशभरातील विविध [[मंदिर|हिंदू मंदिरे]], [[गुरुद्वारा]] आणि जैन मंदिरांमधूनही माती पाठवण्यात आली. यापैकी बरीच [[शारदा पीठ|शारदा पीठे]] [[पाकिस्तान|पाकिस्तानात]] आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/vhp-sends-soil-from-gurdwara-valmiki-temple-to-ayodhya/articleshow/77176573.cms|title=VHP sends soil from gurdwara, Valmiki temple to Ayodhya|last=Singh|first=Akhilesh|date=26 July 2020|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-26}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=|first=|url=https://www.thekashmirmonitor.net/soil-from-sharda-peeth-in-kashmir-rss-hqrs-in-nagpur-to-be-used-in-ram-mandir-foundation-in-ayodhya/|title=Soil from Sharda Peeth in Kashmir to be used in Ram Mandir foundation in Ayodhya|date=25 July 2020|work=The Kashmir Monitor|access-date=26 July 2020}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=|first=|url=http://www.uniindia.com/soil-from-11-places-in-delhi-sent-for-ayodhya-ram-temple-bhoomi-pujan/india/news/2093803.html|title=Soil from 11 places in Delhi sent for Ayodhya Ram Temple Bhoomika pujan|date=24 July 2020|work=United News of India|access-date=26 July 2020|}}</ref> [[चार धाम]] या चार तीर्थक्षेत्रांवरही माती पाठवण्यात आली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/char-dham-soil-and-ganga-water-to-be-sent-to-ayodhya-for-ram-temple-bhumi-pujan/story-nbP3hyYt5ZmJkapurdYUNM.html|title=Char Dham soil and Ganga water to be sent to Ayodhya for Ram Temple Bhumi Pujan|last=Roy|first=Suparna|date=2020-07-26|website=Hindustan Times|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-30}}</ref> युनायटेड स्टेट्स, कॅनडा आणि कॅरिबियन बेटांमधील मंदिरांनी या प्रसंगाच्या स्मरणार्थ आभासी सेवा आयोजित केली होती. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/temples-in-north-america-to-hold-virtual-prayer-to-celebrate-ayodhya-ram-temples-foundation-laying-ceremony/article32246094.ece|title=Temples in North America to hold virtual prayer to celebrate Ayodhya Ram Temple’s foundation laying ceremony|date=2020-08-01|work=द हिंदू|others=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2020-08-01}}</ref> [[टाइम्स स्क्वेअर|टाइम्स स्क्वेअरवर]] प्रभू रामाची प्रतिमा प्रदर्शित करण्याची योजनाही आखण्यात आली होती. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/international/lord-rams-images-to-be-displayed-in-times-square-to-celebrate-aug-5-ram-temple-groundbreaking/article32228104.ece|title=Lord Ram’s images to be displayed in Times Square to celebrate August 5 Ayodhya Temple groundbreaking ceremony|date=2020-07-30|work=द हिंदू|others=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2020-08-01}}</ref> हनुमानगढीच्या ७ किलोमीटर परिघातील सर्व ७००० मंदिरांनाही दिवे लावून उत्सवात सहभागी होण्यास सांगण्यात आले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/on-the-threshold-of-change-ayodhya-braces-for-transition/articleshow/77293759.cms|title=UP: On the threshold of change, Ayodhya braces for transition|last=Sharda|first=Shailvee|date=1 August 2020|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-01}}</ref> प्रभू राम यांना आपले पूर्वज मानणारे अयोध्येतील मुस्लिम भाविकही भूमिपूजनासाठी उत्सुक आहेत. <ref name=":4">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/muslim-devotees-of-lord-ram-gear-up-to-celebrate-temple-bhoomi-pujan-in-ayodhya/article32201540.ece|title=Muslim devotees of Lord Ram gear up to celebrate temple ‘bhoomi pujan’ in Ayodhya|date=2020-07-27|work=द हिंदू|others=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2020-08-02}}</ref> यावेळी सर्व धर्मातील आध्यात्मिक नेत्यांना आमंत्रित करण्यात आले होते. [[चित्र:Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_performing_Bhoomi_Pujan_at_‘Shree_Ram_Janmabhoomi_Mandir’,_in_Ayodhya,_Uttar_Pradesh_on_August_05,_2020.jpg|अल्ट=|डावे|इवलेसे| राम लल्ला ज्या ठिकाणी विसावायचे त्याच ठिकाणी नरेंद्र मोदींनी ''भूमिपूजन'' केले. [[मोहन भागवत]] आणि [[आनंदीबेन पटेल|आनंदीबेन पटेलही]] दिसत आहेत.]] ५ ऑगस्ट, २०२० रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी हनुमान गढी मंदिरात जाऊन हनुमानाची परवानगी घेतली. <ref name=":5">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/after-bhoomi-poojan-at-ayodhya-rss-mohan-bhagwat-says-we-have-fulfilled-our-resolve/story-kqQsI65xMwDKXkCkijqkBP.html|title=After bhoomi poojan at Ayodhya, RSS’ Mohan Bhagwat says we have fulfilled our resolve|last=|first=|date=2020-08-05|editor-last=Ray|editor-first=Meenakshi|website=Hindustan Times|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-05}}</ref> यानंतर राम मंदिराचे भूमिपूजन आणि पायाभरणी करण्यात आली. [[योगी आदित्यनाथ]], [[मोहन भागवत]], नृत्य गोपाल दास आणि नरेंद्र मोदी यांची भाषणे झाली. मोदींनी आपल्या भाषणाची सुरुवात जय सिया रामने केली आणि त्यांनी उपस्थितांना जय सिया रामचा जयघोष करण्याचे आवाहन केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/india/story/pm-narendra-modi-ayodhya-address-bhumi-pujan-ram-temple-1708016-2020-08-05|title=From Laos to Lanka, Ram is everywhere: PM Modi in Ayodhya|last=|first=|date=5 August 2020|website=India Today|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jai-siyaram-call-resonating-throughout-the-world-pm-narendra-modi/articleshow/77368737.cms|title='Jai Siyaram' call resonating throughout the world: PM Narendra Modi|last=|first=|date=5 August 2020|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://punjabnewsexpress.com/national/news/long-wait-ends-today-pm-chants-jai-siya-ram-in-ayodhya-117167.aspx|title=Long wait ends today: PM chants 'Jai Siya Ram' in Ayodhya|last=|first=|date=5 August 2020|website=Punjab News Express|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230821053011/https://www.punjabnewsexpress.com/|archive-date=21 August 2023|access-date=2020-08-05}}</ref> ते म्हणाले, "जय सिया रामची हाक आज केवळ प्रभू रामाच्या शहरातच नव्हे तर जगभरात गुंजत आहे" आणि "राम मंदिर आपल्या परंपरांचे आधुनिक प्रतीक बनेल". <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/india/story/with-jai-siya-ram-pm-modi-departs-from-jai-shri-ram-chant-at-bhoomi-pujan-1708051-2020-08-05|title=With Jai Siya Ram, PM Modi departs from Jai Shri Ram chant at bhoomi pujan|last=|first=|date=5 August 2020|website=India Today|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-05}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://businessworld.in/article/Ram-Mandir-Will-Be-A-Modern-Symbol-Of-Our-Traditions-PM-Modi/05-08-2020-305270|title=Ram Mandir Will Be A Modern Symbol Of Our Traditions: PM Modi|last=|first=|date=5 August 2020|website=BW Businessworld|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-05}}</ref> ज्यांनी राम मंदिरासाठी बलिदान दिले त्यांना नरेंद्र मोदींनीही खूप आदर दिला. <ref name=":6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/at-ayodhya-ram-temple-event-pm-modi-reiterates-mantra-to-fight-coronavirus/story-QQoWDdF5z3ht2vTYkkpTRI.html|title=At Ayodhya Ram temple event, PM Modi reiterates mantra to fight coronavirus|last=|first=|date=2020-08-05|editor-last=Tripathi|editor-first=Ashutosh|website=Hindustan Times|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-05}}</ref> मोहन भागवत यांनी मंदिर उभारणीच्या चळवळीत दिलेल्या योगदानाबद्दल [[लालकृष्ण अडवाणी]] यांचेही आभार मानले. मोदींनी [[पारिजातक|पारिजातचे]] रोपटेही लावले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/ayodhya-ram-mandir-pm-narendra-modi-plants-parijat-sapling-at-ram-temple-2274585|title=Watch: PM Narendra Modi Plants Parijat Sapling At Ram Temple|last=Jain|first=Sanya|date=5 August 2020|website=NDTV.com|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-05}}</ref> == मूर्ती == 29 डिसेंबर 2023 रोजी अयोध्या राम मंदिरासाठी रामलल्लाच्या मूर्तीची निवड मतदान प्रक्रियेद्वारे करण्यात आली. कर्नाटकातील शिल्पकार [[अरुण योगीराज]] यांनी रामाची मूर्ती तयार केली.<ref>{{Cite web |date=2024-01-02 |title=Renowned sculptor Arun Yogiraj's idol of Ram Lalla chosen for Ayodhya's grand temple |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/renowned-sculptor-arun-yogirajs-idol-of-ram-lalla-chosen-for-ayodhyas-grand-temple-101704158517426.html |access-date=2024-01-05 |website=Hindustan Times |language=en |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105100604/https://www.hindustantimes.com/india-news/renowned-sculptor-arun-yogirajs-idol-of-ram-lalla-chosen-for-ayodhyas-grand-temple-101704158517426.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Livemint |date=2024-01-02 |title=Ayodhya: THIS statue of Lord Ram selected for consecration ceremony {{!}} See photo |url=https://www.livemint.com/news/india/ayodhya-this-statue-of-lord-ram-selected-for-consecration-ceremony-see-photo-11704163016995.html |access-date=2024-01-05 |website=mint |language=en |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105173900/https://www.livemint.com/news/india/ayodhya-this-statue-of-lord-ram-selected-for-consecration-ceremony-see-photo-11704163016995.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Now {{!}} |first=Times |date=2024-01-02 |title=Ayodhya Ram Temple: Karnataka sculptor Yogiraj Arun's idol selected for 'Pran Pratishtha' |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/ayodhya-ram-temple-karnataka-sculptor-yogiraj-aruns-idol-selected-for-pran-pratishtha/videoshow/106466463.cms |access-date=2024-01-05 |website=The Economic Times |language=en |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105173900/https://economictimes.indiatimes.com/news/india/ayodhya-ram-temple-karnataka-sculptor-yogiraj-aruns-idol-selected-for-pran-pratishtha/videoshow/106466463.cms |url-status=live }}</ref> ==निमंत्रण अभियान== २२ जानेवारी २०२४ रोजी होत असलेल्या श्रीराम मूर्ती प्रतिष्ठा कार्यक्रमात सर्व नागरिकांना सहभागी होण्याचे आमंत्रण देण्यासाठी अभियान सुरू करण्यात आले आहे. अयोध्या येथून आलेल्या मंगल अक्षता घरोघरी जाऊन वितरीत करण्याचा उपक्रम सुरू करण्यात आला आहे. २२ जानेवरी २०२४ पूर्वी आठवडाभर विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्याचे आवाहन नागरिकांना करण्यात आले आहे. २२ जानेवारी रोजी नागरिकांनी दीपोत्सव, मंत्रपठण यासारखे कार्यक्रम स्थानिक पातळीवर आयोजित करून आपला सहभाग नोंदवावा असे आवाहन केले गेले आहे.रामसेवक यात सहभागी होत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/pune/in-pune-invitation-of-ayodhya-ram-temple-inauguration-ceremony-to-ajit-pawar-pune-print-news-vvk-10-css-98-4133914/|title=अयोध्येतील राममंदिर अक्षता वितरणाची पुणे महानगरात सुरुवात; माजी राष्ट्रपती प्रतिभा पाटील, अजित पवार यांना निमंत्रण|date=2024-01-01|website=Loksatta|language=mr|access-date=2024-01-03}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{रामायण}} [[वर्ग:हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:अयोध्या]] [[वर्ग:दिव्य देशम]] bikua1iasteekantt2w6g04oz6is8xn 10 341945 2676268 2653101 2026-03-30T08:10:34Z Nitin.kunjir 4684 2676268 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे | title = न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे | state = collapsed |listclass = hlist | list1 = '''कसोटी आणि मर्यादित षटकांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे''' | group2 = अफगाणिस्तान | list2 = * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]] | group3 = ऑस्ट्रेलिया | list3 = * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९४५-४६|१९४५-४६]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७३-७४|१९७३-७४]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७६-७७|१९७६-७७]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८१-८२|१९८१-८२]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८५-८६|१९८५-८६]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८९-९०|१९८९-९०]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९२-९३|१९९२-९३]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९७-९८|१९९७-९८]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००४-०५|२००४-०५]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००५-०६|२००५-०६]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००६-०७|२००६-०७]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००९-१०|२००९-१०]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१५-१६|२०१५-१६]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]] | group4 = बांगलादेश | list4 = * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००१-०२|२००१-०२]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००७-०८|२००७-०८]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००९-१०|२००९-१०]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१८-१९|२०१८-१९]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]] | group5 = इंग्लंड | list5 = * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९२९-३०|१९२९-३०]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९३२-३३|१९३२-३३]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९४६-४७|१९४६-४७]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५०-५१|१९५०-५१]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५४-५५|१९५४-५५]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५८-५९|१९५८-५९]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६२-६३|१९६२-६३]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६५-६६|१९६५-६६]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७०-७१|१९७०-७१]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७४-७५|१९७४-७५]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७७-७८|१९७७-७८]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८२-८३|१९८२-८३]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८३-८४|१९८३-८४]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८७-८८|१९८७-८८]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९०-९१|१९९०-९१]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९१-९२|१९९१-९२]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९६-९७|१९९६-९७]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००१-०२|२००१-०२]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००७-०८|२००७-०८]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१२-१३|२०१२-१३]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१७-१८|२०१७-१८]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२४-२५|२०२४-२५]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|२०२५–२६]] | group6 = भारत | list6 = * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६७-६८|१९६७-६८]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७५-७६|१९७५-७६]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८०-८१|१९८०-८१]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८९-९०|१९८९-९०]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९३-९४|१९९३-९४]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००२-०३|२००२-०३]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००८-०९|२००८-०९]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१३-१४|२०१३-१४]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१८-१९|२०१८-१९]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]] | group7 = आयर्लंड | list7 = * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]] | group8 = पाकिस्तान | list8 = * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६४-६५|१९६४-६५]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७२-७३|१९७२-७३]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७८-७९|१९७८-७९]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८४-८५|१९८४-८५]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८८-८९|१९८८-८९]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९२-९३|१९९२-९३]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९३-९४|१९९३-८४]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९५-९६|१९९५-९६]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०००-०१|२०००-०१]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००३-०४|२००३-०४]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००९-१०|२००९-१०]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१०-११|२०१०-११]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१४-१५|२०१४-१५]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१५-१६|२०१५-१६]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१७-१८|२०१७-१८]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२४-२५|२०२४-२५]] | group9 = दक्षिण आफ्रिका | list9 = * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९३१-३२|१९३१-३२]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५२-५३|१९५२-५३]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६३-६४|१९६३-६४]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००३-०४|२००३-०४]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०११-१२|२०११-१२]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१४-१५|२०१४-१५]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|२०२५–२६]] | group10 = श्रीलंका | list10 = * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८२-८३|१९८२-८३]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९०-९१|१९९०-९१]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९६-९७|१९९६–९७]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०००-०१|२०००-०१]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००४-०५|२००४-०५]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००५-०६|२००५-०६]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००६-०७|२००६-०७]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१४-१५|२०१४-१५]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१५-१६|२०१५-१६]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१८-१९|२०१८-१९]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२४-२५|२०२४-२५]] | group11 = वेस्ट इंडीज | list11 = * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया आणि न्यूझीलंड दौरा, १९३०-३१|१९३०-३१]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५१-५२|१९५१-५२]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५५-५६|१९५५-५६]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६८-६९|१९६८-६९]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७९-८०|१९७९-८०]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८६-८७|१९८६-८७]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००५-०६|२००५-०६]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००८-०९|२००८-०९]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१३-१४|२०१३-१४]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१७-१८|२०१७-१८]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]] | group12 = झिम्बाब्वे | list12 = * [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९५-९६|१९९५-९६]] * [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९७-९८|१९९७-९८]] * [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०००-०१|२०००-०१]] * [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०११-१२|२०११-१२]] | list13 = '''स्पर्धा आयोजित केल्या''' | group14 = अनेक संघ | list14 = * [[१९८९-९० न्यू झीलंड तिरंगी मालिका|१९८९-९०]] * [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९१-९२]] * [[१९९४-९५ न्यू झीलंड शताब्दी स्पर्धा|१९९४-९५]] * [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१४-१५]] * [[ट्रान्स-टास्मन तिरंगी मालिका, २०१७-१८|२०१७-१८]] * [[२०२२-२३ न्यू झीलंड तिरंगी मालिका|२०२२-२३]] | list15 = '''इतर दौरे''' | group16 = ऑस्ट्रेलियन | list16 = * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १८७७-७८|१८७७-७८]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १८८०-८१|१८८०-८१]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १८८६-८७|१८८६-८७]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १८९६-९७|१८९६-९७]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड आणि फिजी दौरा, १९०४-०५|१९०४-०५]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९०९-१०|१९०९-१०]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९१३-१४|१९१३-१४]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९२०-२१|१९२०-२१]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९२७-२८|१९२७-२८]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९४९-५०|१९४९-५०]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५६-५७|१९५६-५७]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५९-६०|१९५९-६०]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६६-६७|१९६६-६७]] * [[ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६९-७०|१९६९-७०]] | group17 = बांगलादेशी | list17 = * [[बांगलादेशी क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९७-९८|१९९७-९८]] | group18 = डच | list18 = * [[नेदरलँड्स क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८७-८८|१९८७-८८]] * [[नेदरलँड्स क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९२-९३|१९९२-९३]] * [[नेदरलँड्स क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]] | group19 = इंग्लिश | list19 = * [[इंग्लिश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १८६३-६४|१८६३-६४]] * [[इंग्लिश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १८७६-७७|१८७६-७७]] * [[इंग्लिश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १८७८-७९|१८७८-७९]] * [[इंग्लिश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १८८१-८२|१८८१-८२]] * [[इंग्लिश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १८८७-८८|१८८७-८८]] * [[लॉर्ड हॉक्स इलेव्हन क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड दौरा, १९०२-०३|१९०२-०३]] * [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९०६-०७|१९०६-०७]] * [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९२२-२३|१९२२-२३]] * [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९३५-३६|१९३५-३६]] * [[इंग्लिश क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९३६-३७|१९३६-३७]] * [[सर ज्युलियन कॅन इलेव्हन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९३८-३९|१९३८-३९]] * [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६०-६१|१९६०-६१]] * [[डी. एच. रॉबिन्स इलेव्हन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७९-८०|१९७९-८०]] | group20 = फिजीयन | list20 = * [[फिजीयन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १८९४-९५|१८९४-९५]] * [[फिजीयन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९४७-४८|१९४७-४८]] * [[फिजीयन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५३-५४|१९५३-५४]] * [[फिजीयन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६१-६२|१९६१-६२]] * [[फिजीयन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६७-६८|१९६७-६८]] * [[फिजीयन क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७७-७८|१९७७-७८]] | group21 = बहुराष्ट्रीय | list21 = * [[आंतरराष्ट्रीय इलेव्हन क्रिकेट संघाचा विश्व दौरा, १९६१-६२|१९६१-६२]] * [[न्यूझीलंडमध्ये जागतिक क्रिकेट मालिका|१९७८-७९]] }} <noinclude> [[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट साचे|टूर्स इंटरनॅशनल]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट टूर नेव्हिगेशनल बॉक्स]] </noinclude> bbo12m5kiimd2nyyo7d5r0ktzqj63hs 0 343811 2676163 2371523 2026-03-29T15:34:38Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676163 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = राग कपूर | image = | country = हाँग काँग | fullname = | birth_date = {{birth date and age|1999|2|22|df=yes}} | birth_place = [[ग्रँड प्रेरी]], [[टेक्सास]], [[युनायटेड स्टेट्स]] | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = उजव्या हाताचा | bowling = उजवा हात [[मध्यम-वेगवान]] | family = [[रौनक कपूर]] (भाऊ) | role = [[गोलंदाज (क्रिकेट)|गोलंदाज]] | international = true | T20Idebutdate = ६ ऑक्टोबर | T20Idebutyear = २०१९ | T20Idebutagainst = नेपाळ | T20Icap = ३१ | lastT20Idate = २५ ऑक्टोबर | lastT20Iyear = २०२३ | lastT20Iagainst = संयुक्त अरब अमिराती | date = ११ मार्च २०२३ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/919539.html क्रिकइन्फो }} '''राग कपूर''' (जन्म २२ फेब्रुवारी १९९९) हा हाँगकाँगचा क्रिकेट खेळाडू आहे.<ref name="Bio">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/919539.html |title=Raag Kapur |accessdate=3 October 2019 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> सप्टेंबर २०१९ मध्ये, त्याला हाँगकाँगच्या ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) संघात २०१९-२० ओमान पेंटाँग्युलर मालिका आणि २०१९ आयसीसी टी-२० विश्वचषक पात्रता स्पर्धेसाठी संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये स्थान देण्यात आले.<ref>{{Cite web |url=https://www.hkcricket.org/news/revised-hong-kong-squad-icc-t20-cricket-world-cup-qualifiers |title=Revised Hong Kong Squad: ICC T20 Cricket World Cup Qualifiers |accessdate=19 September 2019 |work=Cricket Hong Kong |archive-date=2019-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923041815/https://www.hkcricket.org/news/revised-hong-kong-squad-icc-t20-cricket-world-cup-qualifiers |url-status=dead }}</ref> त्याने ६ ऑक्टोबर २०१९ रोजी हाँगकाँगसाठी नेपाळ विरुद्ध टी२०आ पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197523.html |title=4th Match, Oman Pentangular T20I Series at Al Amerat, Oct 6 2019 |work=ESPN Cricinfo |accessdate=6 October 2019}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: कपूर, राग}} [[वर्ग:हाँग काँगचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] dzil6902dptple8ery7w8g0lgyzguzy 0 343887 2676190 2372894 2026-03-29T22:12:43Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676190 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = शोएब बशीर | image = | fullname = | country = इंग्लंड | birth_date = {{birth date and age|2003|10|13|df=y}} | birth_place = [[चेर्टसे]], [[सरे]], इंग्लंड | heightft = ६ | heightinch = ४ | batting = उजव्या हाताचा | bowling = उजव्या हाताने [[ऑफ स्पिन|ऑफ ब्रेक]] | role = [[गोलंदाजी (क्रिकेट)|गोलंदाज]] | international = true | onetest = true | testdebutdate = २ फेब्रुवारी | testdebutyear = २०२४ | testdebutagainst = भारत | testcap = ७१३ | lasttestdate = | lasttestyear = | lasttestagainst = | club1 = [[सॉमरसेट काउंटी क्रिकेट क्लब|सॉमरसेट]] | year1 = २०२३ | clubnumber1 = १३ | columns = 4 | column1 = [[कसोटी क्रिकेट|कसोटी]] | matches1 = १ | runs1 = ८ | bat avg1 = ८.०० | 100s/50s1 = ०/० | top score1 = ८[[नाबाद|*]] | deliveries1 = ३१८ | wickets1 = ४ | bowl avg1 = ४९.०० | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = ३/१३८ | catches/stumpings1 = १/- | column2 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्रथम श्रेणी]] | matches2 = ६ | runs2 = ७९ | bat avg2 = १३.१६ | 100s/50s2 = ०/० | top score2 = ४४[[नाबाद|*]] | deliveries2 = १,५३६ | wickets2 = १४ | bowl avg2 = ६१.८५ | fivefor2 = ० | tenfor2 = ० | best bowling2 = ३/६७ | catches/stumpings2 = ३/- | column3 = [[लिस्ट अ क्रिकेट|लिस्ट अ]] | matches3 = ७ | runs3 = १० | bat avg3 = ५.०० | 100s/50s3 = ०/० | top score3 = ७ | deliveries3 = २७७ | wickets3 = ३ | bowl avg3 = ९९.६६ | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = १/४६ | catches/stumpings3 = ६/- | column4 = [[ट्वेन्टी-२०|टी-२०]] | matches4 = ५ | runs4 = – | bat avg4 = – | 100s/50s4 = –/– | top score4 = – | deliveries4 = ६६ | wickets4 = ४ | bowl avg4 = २३.५० | fivefor4 = ० | tenfor4 = ० | best bowling4 = ३/२६ | catches/stumpings4 = १/– | date = ५ फेब्रुवारी २०२४ | source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/shoaib-bashir-1334872 ईएसपीएन क्रिकइन्फो }} '''शोएब बशीर''' (जन्म 13 ऑक्टोबर 2003) हा इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू आहे जो सॉमरसेट आणि इंग्लंडकडून खेळतो. तो उजव्या हाताचा फलंदाज आणि उजव्या हाताने ऑफ ब्रेक गोलंदाज आहे. त्याने ११ जून २०२३ रोजी एसेक्स विरुद्ध सॉमरसेटसाठी प्रथम श्रेणी पदार्पण केले. त्याने ७ जून २०२३ रोजी हॅम्पशायर विरुद्ध सॉमरसेटकडून टी-२० ब्लास्टमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=https://somersetcountycc.co.uk/players/shoaib-bashir/|title=Shoaib Bashir|website=Somersetcountycc.co.uk|access-date=9 June 2023}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बशीर, शोएब}} [[वर्ग: इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] gkpdzg6e7z2dogmhtavdafckbv9onuo 0 345563 2676194 2593413 2026-03-29T23:15:38Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676194 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट व्यक्ती |चित्र=Supriya shrinate during press conference.jpg |राजकीय_पक्ष=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newsnationtv.com/india/news/congress-appoints-supriya-shrinate-as-spokesperson-of-all-india-congress-committee-107638.html|title= कांग्रेस ने Supriya Shrinate को All India Congress Committee का प्रवक्ता नियुक्त किया, जानिए कौन हैं सुप्रिया|website= News Nation|language=hi|access-date=2019-09-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wionews.com/india-news/supriya-shrinate-appointed-as-spokesperson-of-all-india-congress-committee-250930|title= Supriya Shrinate appointed as spokesperson of All India Congress Committee|website= Wion|language=en|access-date=2019-09-21}}</ref> |जन्म_दिनांक={{birth date and age|1977|10|27|df=y}} }} '''सुप्रिया श्रीनेत''' किंवा '''सुप्रिया श्रीनाटे''' (जन्म:२७ ऑक्टोबर, १९७७)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/topic/supriya-srinet|title=Supriya Srinet|website=NDTV|language=en|access-date=2022-12-10|archive-date=2022-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209205011/https://ndtv.in/topic/supriya-srinet|url-status=dead}}</ref> एक भारतीय राजकारणी आणि माजी पत्रकार आहेत, ज्या सध्या [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या]] राष्ट्रीय प्रवक्त्या म्हणून काम करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/cong-appoints-supriya-shrinate-as-spokesperson-119092100217_1.html|title=Congress names former-TV journalist Supriya Shrinate as spokesperson|date=21 September 2019|website=Business Standard|language=en|access-date=2019-09-21}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatvnews.com/politics/national-supriya-shrinate-appointed-spokesperson-of-all-india-congress-committee-551241|title=Supriya Shrinate appointed spokesperson of All India Congress Committee|date=21 September 2019|website=India Tv|language=en|access-date=2019-09-21}}</ref> श्रीनेत यांनी [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९ ची भारतीय लोकसभा निवडणूक]] उत्तर प्रदेश मधील [[महाराजगंज (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज मतदारसंघातून]] लढवली आणि हरली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/congress-fields-journalist-supriya-shrinate-from-maharajganj-1489773-2019-03-29|title=Congress fields journalist Supriya Shrinate from UP's Maharajganj|website=India Today|language=en|access-date=2019-03-29}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/national/national-politics/cong-fields-journo-supriya-shrinate-from-maharajganj-725805.html|title=Cong fields journo Supriya Shrinate from Maharajganj|date=29 March 2019|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2019-03-29}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://myneta.info/loksabha2019/candidate.php?candidate_id=12931|title=Supriya Shrinate(Indian National Congress(INC)):Constituency-MAHARAJGANJ (UTTAR PRADESH) - Affidavit Information of Candidate|website=myneta.info|access-date=2021-07-27}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/modi-government-adding-salt-to-injury-by-keeping-commodity-prices-high-congress/article35318024.ece|title=Modi government adding salt to injury by keeping commodity prices high: Congress|date=14 July 2021|work=द हिंदू|language=en|access-date=2021-07-14}}</ref> श्रीनेत यांनी १८ वर्षे पत्रकार म्हणून काम केले. त्यांनी त्यांच्या करिअरची सुरुवात [[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|इंडिया टुडे]] मधून केली, नंतर त्या सहाय्यक संपादक म्हणून [[एनडीटीव्ही|एनडीटीव्हीमध्ये]] रुजू झाल्या. त्यांनी सक्रिय राजकारणात प्रवेश केला तेव्हा [[टाइम्स वृत्तसमूह|टाइम्स ग्रुपच्या]] [[ईटी नाऊ]]मध्ये त्या कार्यकारी संपादक म्हणून काम करत होत्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hwnews.in/news/politics/et-now-journalist-turned-politician-supriya-shrinate-newest-congress-spokesperson/113462|title=Journalist turned politician, Supriya Shrinate is the newest Congress spokesperson|date=21 September 2019|website=HW News|language=en|access-date=2019-09-21}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uniindia.com/cong-appoints-former-journalist-supriya-shrinate-as-spokesperson/india/news/1736348.html|title=Cong appoints former journalist Supriya Shrinate as spokesperson|website=UNI|language=en|access-date=2019-09-21}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatv.in/india/national-congress-leader-supriya-shrinate-target-modi-government-on-lpg-petrol-diesel-price-hike-latest-news-799352|title=सरकार एक लोन मेला और लगवा दे ताकि लोग लोन लेकर पेट्रोल-डीजल और रसोई गैस खरीद सकें: कांग्रेस|date=July 2021|website=India Tv|language=hi|access-date=2021-07-01}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thelallantop.com/elections/congress-replaces-jailed-political-daughter-with-supriya-shrinate-on-maharajganj-lok-sabha-seat-uttar-pradesh/|title=न्यूज़ ऐंकर सुप्रिया को कांग्रेस का टिकट मिलने की पूरी कहानी|website=Lallantop|language=hi|access-date=2019-03-29}}</ref> == प्रारंभिक जीवन == श्रीनेत या [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेसचे]] माजी [[लोकसभा सदस्य|खासदार]] हर्षवर्धन यांच्या कन्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskar.com/national/news/congress-appoints-supriya-shrinate-as-aicc-congress-national-spokesperson-01646923.html|title=कांग्रेस ने पूर्व पत्रकार सुप्रिया श्रीनाते को राष्ट्रीय प्रवक्ता बनाया, पिता भी दो बार सांसद रहे|website=Bhaskar|language=hi|access-date=2021-07-27}}</ref> त्यांचे शिक्षण लखनौच्या लोरेटो कॉन्व्हेंटमध्ये झाले.<ref>{{स्रोत बातमी|last=DelhiMarch 29|first=Aishwarya Paliwal New|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/congress-fields-journalist-supriya-shrinate-from-maharajganj-1489773-2019-03-29|title=Congress fields journalist Supriya Shrinate from UP's Maharajganj|work=India Today|language=en}}</ref> त्यांनी [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] इतिहासात मास्टर ऑफ आर्ट्सची पदवी मिळवली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.oneindia.com/politicians/supriya-shrinate-71701.html|title=Supriya Shrinate: Age, Biography, Education, Husband, Caste, Net Worth & More - Oneindia|work=www.oneindia.com|language=en|access-date=10 November 2021}}</ref> श्रीनेत यांनी प्रिंट आणि इलेक्ट्रॉनिक मीडियामध्ये पत्रकार म्हणून १८ वर्षे काम केले. २००१ मध्ये, त्यांनी [[इंडिया टुडे (वृत्तवाहिनी)|इंडिया टुडेमध्ये]] एक विशेष बातमीदार म्हणून त्यांच्या कारकिर्दीला सुरुवात केली. २००४ मध्ये, त्या [[एनडीटीव्ही]] मध्ये सहाय्यक संपादक म्हणून रुजू झाली. २००८ मध्ये, त्या ईटी नाऊमध्ये मुख्य संपादक – बातम्या म्हणून रुजू झाली. त्यांना त्याच वर्षी ईटी नाऊसाठी पॉलिसी एडिटर आणि कार्यकारी संपादक म्हणून नियुक्त करण्यात आले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/supriya-shrinate-steps-down-as-executive-editor-etnow-joins-congress-95706.html|title=Supriya Shrinate steps down as Executive Editor, ETNow; joins Congress - Exchange4media|work=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media|language=en|access-date=10 November 2021}}</ref> २०१९ मध्ये, त्यांनी [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] लढवण्यासाठी ईटी नाऊमध्ये कार्यकारी संपादक म्हणून त्यांच्या पदाचा राजीनामा दिला.<ref name="Today">{{स्रोत बातमी|last=Rampal|first=Nikhil|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/supriya-shrinate-uttar-pradesh-maharajganj-lok-sabha-seat-1490340-2019-03-30|title=Can journalist-turned-politician Supriya Shrinate anchor UP's Maharajganj Lok Sabha seat?|date=30 March 2019|work=India Today|language=en|access-date=10 November 2021}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/290319/ls-polls-congress-fields-journalist-supriya-shrinate-from-maharajganj.html|title=LS Polls: Congress fields journalist Supriya Shrinate from Maharajganj|date=29 March 2019|work=Deccan Chronicle|language=en|access-date=10 November 2021}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://thewire.in/politics/supriya-shrinate-it-rules-bjp-fake-news-amit-malviya|title='If You Want to Curb Fake News, Control BJP's IT Cell': Supriya Shrinate on IT Rules|work=The Wire|access-date=10 November 2021}}</ref> [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या]] उमेदवार म्हणून त्यांनी [[महाराजगंज (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज मतदारसंघात]] निवडणूक लढवली आणि भाजपच्या पंकज चौधरी यांच्याकडून त्यांना पराभव पत्करावा लागला, ७२५१६ मते आणि ५.९१ % मते घेऊन तिसऱ्या क्रमांकावर आल्या. पुरेशी मते मिळवता न आल्याने त्यांची अनामत रक्कम जप्त झाली.<ref name="2019 results">{{स्रोत बातमी|url=https://www.firstpost.com/lok-sabha-elections-2019/uttar-pradesh/maharajganj-election-result-2019-s24p63|title=Maharajganj Elections 2019: Uttar Pradesh Lok Sabha Constituency Poll Dates, Parliamentary Election, Candidates|work=Firstpost|access-date=5 December 2021}}</ref> विशेष म्हणजे त्यांचे वडील हर्षवर्धन हे ज्या मतदारसंघातून खासदार होते त्याच मतदारसंघातून त्यांनी देखील निवडणूक लढली होती. निवडणूक आयोगाच्या उमेदवारी अर्जानुसार, त्यांची एकूण संपत्ती ८.५ कोटी आहे. २०१९ मध्ये, त्यांची [[अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटी|अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीच्या]] प्रवक्त्या म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/india/congress-appoints-supriya-shrinate-as-spokesperson-6015872/|title=Congress appoints Supriya Shrinate as spokesperson|date=21 September 2019|work=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=10 November 2021}}</ref> काँग्रेसच्या प्रवक्त्या म्हणून त्या टीव्ही डिबेट्समध्ये भाग घ्यायच्या.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Sharma|first=Unnati|url=https://theprint.in/india/congress-supriya-shrinate-calls-bjps-sambit-patra-naali-ka-keeda-he-trends-galiwalimadam/668828/|title=Congress' Supriya Shrinate calls BJP's Sambit Patra 'naali ka keeda', he trends #GaliWaliMadam|date=31 May 2021|work=ThePrint|access-date=10 November 2021}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.jansatta.com/entertainment/supriya-shrinate-got-epic-reply-from-news-anchor-chitra-tripathi-as-she-told-her-to-not-to-intrupt/1855359/|title=बीच में मत बोलिये- न्यूज एंकर से बोलीं सुप्रिया श्रीनेत, मिला जवाब- कांग्रेस की रैली नहीं चल रही|work=Jansatta|language=hi|access-date=10 November 2021}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.ptcnews.tv/punjab-no-space-for-anger-in-politics-supriya-shrinate-tells-captain-amarinder-ex-cm-hits-back|title=Punjab: No space for anger in politics, Supriya Shrinate tells Captain Amarinder; ex-CM hits back|date=23 September 2021|work=PTC News|language=en|access-date=10 November 2021}}</ref> त्यांनी [[उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२ च्या यूपी विधानसभा निवडणुकीत]] [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची]] स्टार प्रचारक म्हणून भाग घेतला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/congress-names-star-campaigners-for-1st-phase-of-up-polls-sonia-gandhi-manmohan-singh-in-list-101643017110296.html|title=Sonia Gandhi, Manmohan Singh among Congress star campaigners for phase-1 UP polls|date=2022-01-24|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-04-14}}</ref> या निवडणुकीत काँग्रेसला केवळ २% मते मिळाली. [[उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]] मध्ये, भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या सोशल मीडिया आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्मच्या अध्यक्षपदी श्रीनेत यांची नियुक्ती करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/congress-appoints-supriya-shrinate-new-social-media-digital-platform-chairperson-in-communications-department-2022-06-20-786042|title=Congress appoints Supriya Shrinate as new social media head|date=2022-06-20|website=India TV|language=en|access-date=2022-06-20}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:श्रीनेत, सुप्रिया}} [[वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय महिला पत्रकार]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला राजकारणी]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] ojow6zi68k4oywelo2639ug6obc7w01 0 345755 2676147 2645245 2026-03-29T13:34:45Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676147 wikitext text/x-wiki [[File:ওরলির_গগনরৈখিক_দৃশ্য.jpg|इवलेसे|297x297अंश| मुंबईचे [[परळ|लोअर परळ]] क्षितिज]] [[File:Mumbaicityskyline.jpeg|इवलेसे|333x333अंश|[[वांद्रे]] येथून दिसणारे [[वरळी]] आणि [[दादर|दादरचे]] क्षितिज]] [[File:BackBay_skyline.jpg|इवलेसे|307x307अंश| बॅक बे ओलांडून मुंबईची क्षितिज]] भारताची व्यावसायिक आणि आर्थिक राजधानी असलेल्या [[मुंबई|मुंबईत]] भारतातील सर्वाधिक गगनचुंबी इमारती आणि उंच इमारती आहेत. [[मुंबई]] शहरात २०० पेक्षा जास्त गगनचुंबी इमारती आणि ४,००० <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.emporis.com/city/102037/mumbai-india|title=Mumbai Skyscrapers|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615005107/http://www.emporis.com/city/102037/mumbai-india|archive-date=15 June 2015}}</ref> उंच इमारती आधीच बांधल्या गेल्या आहेत. ( गगनचुंबी इमारतीची व्याख्या सतत राहण्यायोग्य उंच इमारती अशी केली जाते. यामध्ये ४० मजले असतात आणि ती अंदाजे १५० पेक्षा उंच असते, आंतरराष्ट्रीय मानकांनुसार.) मुंबईतील पहिल्या गगनचुंबी इमारती १९७० च्या दशकात बांधल्या गेल्या. त्यावेळी उषा किरण आणि मातृ मंदिर इमारती विकसित केल्या गेल्या. त्या सुमारे {{Convert|250|ft|m|abbr=off|order=flip}} आणि प्रत्येकी २५ मजली आहेत. १९९० च्या दशकाच्या मध्यापासून बांधकाम प्रकल्पांनी स्कायलाइन वरच्या दिशेने नेण्यास सुरुवात केली. २००० पासून [[लोअर परळ रेल्वे स्थानक|लोअर परेल]] क्षेत्र विकसित होऊ लागले तेव्हा विकासाच्या गतीमध्ये मोठी गती आली. Palais Royale ही इमारत २०१८ मध्ये संरचनात्मकदृष्ट्या अव्वल ठरली. ३२० मीटर उंचीसह ही इमारत देशातील सर्वात उंच इमारत आहे. == मुंबईतील सर्वात उंच इमारतींची समयरेखा == {| class="sortable wikitable" !Name !Image !Height !Floors !Years as tallest |- |[[राजाबाई क्लॉक टॉवर]] |[[चित्र:Rajabai_Clock_Tower,_Mumbai_(31_August_2008).jpg|137x137अंश]] |{{convert|85|m|ft|0}} |२५ |१८७८–१९६१ |- |[[उषा किरण इमारत]] | |{{convert|80|m|ft|0}} |२५ |१९६१–१९६३<ref>{{cite news|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=8141|title=Usha Kiran, Mumbai - SkyscraperPage.com|website=skyscraperpage.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mumbai-flat-sold-for-Rs-27-crore/articleshow/2996901.cms|title=Mumbai flat sold for Rs 27 crore|date=30 April 2008|newspaper=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref> |- |मातृ मंदिर | |{{convert|86|m|ft|0}} |२५ |१९६३–१९७० |- |[[वर्ल्ड ट्रेड सेंटर (मुंबई)|वर्ल्ड ट्रेड सेंटर, मुंबई]] |[[चित्र:Phiroze_Jeejeebhoy_Towers_Bombay_Stock_Exchange.jpg|विनाचौकट|140x140अंश]] |{{convert|156|m|ft|0}} |३५ |१९७०–२००९ |- |[[प्लॅनेट गोदरेज]] |[[चित्र:Planet_Godrej.jpg|150x150अंश]] |{{convert|181|m|ft|0}} |५१ |२००९–२०१० |- |[[लोढा बेलिसिमो]] | |{{convert|222|m|ft|0}} |५३ |२०१०–२०१० |- |[[द इम्पिरियल, मुंबई|इम्पिरियल टॉवर्स]] |[[चित्र:The_Imperial_Towers_SP.jpg|151x151अंश]] |{{convert|256|m|ft|0}} |६० |२०१०–२०२० |- |[[वर्ल्ड वन]] | |{{convert|280.2|m|ft|0}} |७६ |२०२०–२०२२ |- |[[पॅलेस रॉयल, मुंबई|पॅलेस रॉयल]] |[[चित्र:Palais_royale_worli_mumbai.png|150x150अंश]] |{{convert|320|m|ft|0}} |८८ |२०२२–present |} == मुंबईतील सर्वात उंच इमारतींची यादी == या यादीमध्ये फेब्रुवारी २०२४ पर्यंत किमान १५० मी (४९२ फूट) उभ्या असलेल्या मुंबईतील सर्वात उंच पूर्ण झालेल्या आणि सर्वात उंच इमारतींचा समावेश आहे. यामध्ये स्पायर्स आणि आर्किटेक्चरल तपशीलांचा समावेश आहे परंतु त्यात अँटेना मास्टचा समावेश नाही.{{legend|#ddffdd|त्याकाळी मुंबई आणि भारतातील सर्वात उंच इमारत.|border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" !क्र !नाव !स्थळ !चित्र !उंची !मजले !वर्षे !प्रकार |- style="background:#dfd;" !१ |[[पॅलेस रॉयल (मुंबई)|पॅलेस रॉयल]] |[[वरळी|वरळी नाका]] |[[चित्र:Palais_royale_worli_mumbai.png|विनाचौकट|237x237अंश]] |{{convert|320|m|ft|0|abbr=}} |८८ |२०१८<ref>{{Cite web|url=https://www.justbaazaar.com/listing/palais-royale-mumbai-tallest-structure-of-india/|title=Palais Royale Mumbai; Tallest Structure of India|date=21 August 2017|work=Justbaazaar.com|access-date=2022-05-14|archive-date=2022-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929184220/https://www.justbaazaar.com/listing/palais-royale-mumbai-tallest-structure-of-india/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ahmedabadbusinesspages.com/palais-royale-worli-tallest-residential-tower-mumbai/|title=Palais Royale in Worli {{!}} Tallest Residential Tower in Mumbai -|date=7 May 2017|website=Ahmedabad Business Pages|access-date=2023-01-15|archive-date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228193928/http://www.ahmedabadbusinesspages.com/palais-royale-worli-tallest-residential-tower-mumbai/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/supreme-court-clears-indias-tallest-project-palais-royale/articleshow/71749231.cms|title=Supreme Court clears India's tallest project Palais Royale &#124; Mumbai News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=25 October 2019|website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२ |[[लोखंडवाला मिनर्व्हा]] |[[महालक्ष्मी (मुंबई)|महालक्ष्मी]] |[[चित्र:Minerva_Mahalaxmi_cropped.jpg|विनाचौकट|160x160अंश]] |{{convert|301|m|ft|0|abbr=}} |७८ |२०२२<ref name="ReferenceA">{{Ctbuh|id=10431|title=Lokhandwala Minerva}}</ref><ref name="Lokhandwala1">{{cite web|url=http://www.lokhandwalainfrastructure.com/minerva/index.html|title=Official Website|publisher=www.lokhandwalainfrastructure.com|access-date=26 October 2010|archive-date=2010-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20101020151713/http://www.lokhandwalainfrastructure.com/minerva/index.html|url-status=dead}}</ref><ref name="रीडिफ.कॉम">[http://www.रीडिफ.कॉम/business/slide-show/slide-show-1-new-tallest-buildings-in-india/20110805.htm#5 New TALLEST buildings in India! - रीडिफ.कॉम Business]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. रीडिफ.कॉम (5 August 2011). Retrieved on 6 December 2013.</ref><ref>{{Cite web|url=https://windtechconsult.com/nearing-completion-indias-tallest-skyscraper-lokhandwala-minerva/|title=Nearing completion: India's tallest Skyscraper - Lokhandwala Minerva|date=29 July 2022|website=windtechconsult.com|access-date=2022-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.devdiscourse.com/article/business/500724-lokhandwala-ropes-in-shapoorji-pallonji-to-complete-minerva|title=Lokhandwala ropes in Shapoorji Pallonji to complete Minerva|website=devdiscource.com|access-date=2022-12-26}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !३ |पिरामल अरण्य अरव |[[भायखळा]] | |{{convert|282.2|m|ft|0|abbr=}} |८३ |२०२२<ref>{{Ctbuh|id=33921|title=Piramal Aranya Arav}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- style="background:#dfd;" !४ |[[वर्ल्ड वन]] |[[लोअर परळ]] | |{{convert|280.2|m|ft|0|abbr=}} |७६ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=39977|title=World One}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1180737/world-one-mumbai-india|title=world one|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222092643/http://www.emporis.com/buildings/1180737/world-one-mumbai-india|archive-date=22 December 2015}}</ref><ref name="AFP">{{cite news|title=Mumbai plans world's tallest apartment block|date=7 June 2010|agency=AFP}}</ref><ref name="IBNLive">{{cite news|title=World's tallest apartment in Mumbai by 2014 - Videos - India - IBNLive|date=3 February 2010|publisher=Ibnlive.in.com}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !५ |[[World One|वर्ल्ड View]] |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|277.6|m|ft|0}} |७३ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=16252|title=World View}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1352033/world-view-mumbai-india|title=world view|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523020319/https://www.emporis.com/buildings/1352033/world-view-mumbai-india|archive-date=23 May 2021}}</ref><ref name="IBNLive" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !६ |Wadhwa २५ दक्षिण A |[[प्रभादेवी]] | |{{convert|270|m|ft|0}} |६५ |२०२१<ref name="okay 24">{{cite news|url=http://m.timesofindia.com/city/mumbai/BMC-okays-24-big-building-projects-along-Mumbais-coast/articleshow/53818536.cms|title=BMC okays 24 big building projects along Mumbai's coast|newspaper=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !७ |[[The Park (residential project)|लोढा Trump टॉवर]] |[[लोअर परळ]] | |{{convert|266.3|m|ft|0|abbr=}} |७९ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=15853|title=Lodha Trump Tower}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1235588/lodha-the-park-1-mumbai-india|title=Lodha Trump Tower|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210155027/https://www.emporis.com/buildings/1235588/lodha-the-park-1-mumbai-india|archive-date=10 December 2019}}</ref><ref name="auto3">{{cite news|url=http://m.hindustantimes.com/india-news/donald-trump-s-india-link-two-luxury-real-estate-projects-in-maharashtra/story-wZqXBICD92dGFOwttjIjBK.html|title=Donald Trump's India link: Two luxury real estate projects in Maharashtra|date=12 August 2016|website=M.hindustantimes.com}}{{मृत दुवा|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८ |[[The Park (residential project)|लोढा Marquise]] |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|266.3|m|ft|0|abbr=}} |७९ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=16058|title=Lodha Marquise}}</ref><ref name="17 style">{{cite news|last=Kamath|first=Raghavendra|url=https://www.business-standard.com/article/companies/selling-a-17-acre-project-in-south-mumbai-lodha-style-113092200504_1.html|title=Selling a 17-acre project in South Mumbai, Lodha style|date=28 September 2013|publisher=[[बिझनेस स्टँडर्ड]]}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !९ |[[The Park (residential project)|लोढा Allura]] |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|266.3|m|ft|0|abbr=}} |७९ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=16057|title=Lodha Allura}}</ref><ref name="17 style" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१० |[[The Park (residential project)|लोढा Parkside]] |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|266.3|m|ft|0|abbr=}} |७९ |२०२०<ref name="ReferenceB">{{Ctbuh|id=16056|title=Lodha Parkside}}</ref><ref name="lofty">{{cite web|url=https://www.emporis.com/complex/128812/omkar-1973-mumbai-india|title=omkar 1973|website=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828130528/https://www.emporis.com/complex/128812/omkar-1973-mumbai-india|archive-date=28 August 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !११ |[[The Park (residential project)|लोढा Kiara]] |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|266.3|m|ft|0|abbr=}} |७६ |२०२०<ref name="ReferenceB" /><ref name="lofty" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१२ |[[Omkar 1973|Omkar १९७३]] टॉवर A |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|267|m|ft|0}} |७३ |२०२०<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1233394/omkar-1973-tower-a-mumbai-india|title=Omkar 1973 Tower A|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414101845/https://www.emporis.com/buildings/1233394/omkar-1973-tower-a-mumbai-india|archive-date=14 April 2019}}</ref><ref>{{Ctbuh|id=14922|title=Omkar 1973 Tower A}}</ref><ref name="lofty" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१३ |[[Omkar 1973|Omkar १९७३]] टॉवर B |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|267|m|ft|0}} |७३ |२०२०<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1233396/omkar-1973-tower-b-mumbai-india|title=Omkar 1973 Tower B|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414101832/https://www.emporis.com/buildings/1233396/omkar-1973-tower-b-mumbai-india|archive-date=14 April 2019}}</ref><ref>{{Ctbuh|id=14921|title=Omkar 1973 Tower B}}</ref><ref name="lofty" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१४ |[[Nathani Heights]] |[[Mumbai Central|मुंबई सेन्ट्रल]] | |{{convert|262|m}} |७२ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=14465|title=Nathani Heights}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1272217/nathani-heights-mumbai-india|title=Nathani Heights|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523020306/https://www.emporis.com/buildings/1272217/nathani-heights-mumbai-india|archive-date=23 May 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१५ |[[Three Sixty West|Three Sixty पश्चिम]] टॉवर B |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|260|m}} |६६ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=532|title=Three Sixty West Tower B}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202616/three-sixty-west-1-mumbai-india|title=Three Sixty West 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215190214/https://www.emporis.com/buildings/1202616/three-sixty-west-1-mumbai-india|archive-date=15 December 2021}}</ref> |<span style="color:Green">व्यावसायिक</span> |- !१६ |Rustomjee Crown टॉवर A |[[Prabhadevi|प्रभादेवी]] | |{{convert|260|m}} |६९ |२०२३<ref>{{Ctbuh|id=9955|title=Rustomjee Crown Tower A}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202564/db-orchid-crown-1-mumbai-india|title=DB Crown 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307024421/http://www.emporis.com/buildings/1202564/db-orchid-crown-1-mumbai-india|archive-date=7 March 2016}}</ref><ref name="dbrealty2">{{cite web|url=http://www.dbrealty.in/property_detail?id=PIN00081|title=DB Realty: The Next Level of Real Estate in Residential, Commercial, Malls, Office and Retail Spaces|author=D B Realty|publisher=Dbrealty.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525220112/http://dbrealty.in/property_detail?id=PIN00081|archive-date=25 May 2010|access-date=16 July 2010}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१७ |Rustomjee Crown टॉवर B |[[Prabhadevi|प्रभादेवी]] | |{{convert|260|m}} |६९ |२०२३<ref>{{Ctbuh|id=9956|title=Rustomjee Crown Tower B}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202565/db-orchid-crown-2-mumbai-india|title=DB Crown 2|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307052033/http://www.emporis.com/buildings/1202565/db-orchid-crown-2-mumbai-india|archive-date=7 March 2016}}</ref><ref name="dbrealty2" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१८ |[[One Avighna Park|वन Avighna Park]] |[[Parel]] | |{{convert|260|m|ft|0}} |६४ |२०१७<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1188768/one-avighna-park-mumbai-india|title=One Avighna Park - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307022006/http://www.emporis.com/buildings/1188768/one-avighna-park-mumbai-india|archive-date=7 March 2016}}</ref><ref>{{Ctbuh|id=14469|title=One Avighna Park}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- style="background:#dfd;" !१९ |[[The Imperial, Mumbai|Imperial टॉवर २]] |[[Tardeo]] |[[चित्र:The_Imperial_Towers_SP.jpg|विनाचौकट|241x241अंश]] |{{convert|256|m|ft}} |६० |२०१०<ref>{{Ctbuh|id=890|title=The Imperial Tower 2}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- style="background:#dfd;" !२० |[[The Imperial, Mumbai|Imperial टॉवर १]] |[[Tardeo]] |[[चित्र:The_Imperial_Towers_SP.jpg|विनाचौकट|241x241अंश]] |{{convert|256|m|ft}} |६० |२०१०<ref>{{Ctbuh|id=889|title=The Imperial Tower 1}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२१ |[[Three Sixty West|Oberoy Three Sixty पश्चिम]] टॉवर A |[[Worli|वरळी]] | <!--Work by indianspy007,don't change--> |{{convert|255.6|m|ft|0|abbr=}} |५२ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=12350|title=Three Sixty West Tower A}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/building/three-sixty-west-tower-a/12350|title=oberoy three sixty Oasis 1}}</ref><ref name="monitor signs">{{cite web|url=http://www.projectsmonitor.com/REALEST/oberoi-realty-signs-samsung-ct-for-mumbai-project|title=Projects Monitor :: Oberoi Realty signs Samsung C&T; for Mumbai project|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011232645/http://projectsmonitor.com/REALEST/oberoi-realty-signs-samsung-ct-for-mumbai-project|archive-date=11 October 2011|access-date=9 January 2017}}</ref> |<span style="color:Green">हॉटेल</span> |- !२२ |Four Seasons Private Residences & Apartment टॉवर १ |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|250|m|ft|0}} |५५ |२०२१<ref>{{Ctbuh|id=18836|title=Four Seasons Private Residences}}</ref><ref name="dnaindia priced">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/money/report-now-own-a-luxurious-branded-apartment-priced-at-rs-30-100-crore-2043214|title=Now, own a luxurious branded apartment priced at Rs 30-100 crore|date=12 December 2014|website=Dnaindia.com}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३ |Ahuja टॉवर |[[Prabhadevi|प्रभादेवी]] | |{{convert|250|m|ft|0|abbr=}} |५४ |२०१५<ref name="ahuja tower">{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/331853/ahuja-towers-mumbai-india|title=Ahuja Tower|website=emporis.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702141346/http://www.emporis.com/buildings/331853/ahuja-towers-mumbai-india|archive-date=2 July 2015}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४ |Ruparel Ariana |[[Sewri|सेवरी]] | |{{convert|250|m|ft|0}} |७४ |२०२१<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1233870/ruparel-ariana-mumbai-india|title=Ruparel Ariana|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203191239/https://www.emporis.com/buildings/1233870/ruparel-ariana-mumbai-india|archive-date=3 February 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२५ |L&T Crescent Bay T ६ |[[Sewri|सेवरी]] | |{{convert|245|m|ft|0}} |६४ |२०१७<ref>{{Ctbuh|id=15343|title=Crescent Bay Tower 6}}</ref><ref name="times plan">{{cite web|url=http://m.timesofindia.com/city/mumbai/Mumbais-biggest-slum-redevelopment-plan-gets-going/articleshow/15428468.cms|title=Mumbai's biggest redevelopment plan gets going &#124; Mumbai News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=10 August 2012|publisher=M.timesofindia.com|access-date=22 April 2018}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२६ |पिरामल Mahalaxami दक्षिण टॉवर |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] | |{{convert|245|m|ft|0}} |६४ |२०२३<ref name="Piramal Mahalaxmi">{{cite web|url=https://www.piramalmahalaxmi.com/tower-1/|title=Piramal Mahalaxmi|access-date=12 April 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२७ |पिरामल Mahalaxami सेन्ट्रल टॉवर |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] | |{{convert|245|m|ft|0}} |६४ |२०२३<ref name="Piramal Mahalaxmi" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२७ |पिरामल Mahalaxami उत्तर टॉवर |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] | |{{convert|245|m|ft|0}} |६४ |२०२३<ref name="Piramal Mahalaxmi" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२८ |Salsette २७ टॉवर १ |[[भायखळा]] | |{{convert|235|m|ft|0|abbr=}} |६५ |२०२३<ref>{{Ctbuh|id=31465|title=Salsette 27 Tower A|access-date=17 February 2023}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२९ |Salsette २७ टॉवर २ |[[भायखळा]] | |{{convert|235|m|ft|0|abbr=}} |६५ |२०२३<ref>{{Ctbuh|id=31466|title=Salsette 27 Tower A|access-date=17 February 2023}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !३० |L&T Crescent Bay T ५ |[[Sewri|सेवरी]] | |{{convert|235|m|ft|0}} |६० |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=15342|title=Crescent Bay Tower 5}}</ref><ref name="times plan" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !३१ |Auris Serenity १ |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|235|m|ft|0}} |६९ |२०१९<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.khoslakaghosla.com/auris-serenity/|title=Auris Serenity &#124; Buildings &#124; Malad West|access-date=1 December 2019}}{{मृत दुवा|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/complex/3856|title=Auris Serenity Complex -CTBUH - The Skyscraper Center|website=www.skyscrapercenter.com|access-date=8 August 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !३२ |Auris Serenity २ |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|235|m|ft|0}} |६९ |२०१९ <ref name="auto" /><ref name=":1" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !३३ |Auris Serenity ३ |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|235|m|ft|0}} |६९ |२०२१ <ref name="auto" /><ref name=":1" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !३४ |Auris Bliss |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|235|m|ft|0}} |६९ |२०२२<ref>{{Ctbuh|id=33927|title=Auris Bliss|access-date=25 December 2022}}</ref><ref name="auto" /><ref name=":1" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !३५ |Oberoi Commerz ३ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|225|m|ft|0|abbr=}} |५१ |२०२३<ref>{{Cite web|url=https://www.kone.com/en/news-and-insights/releases/kone-wins-order-to-equip-the--commerz-iii--office-tower-in-mumbai-2021-09-09.aspx|title=KONE wins order to equip the 'Commerz III' office tower in Mumbai|website=kone.com|access-date=26 October 2023}}</ref> |<span style="color:Green">व्यावसायिक</span> |- |- !३६ |Celestia Spaces Wing A |[[Sewri|सेवरी]] | |{{convert|225|m|ft|0}} |५८ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=18356|title=Celestia Spaces Tower A}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1265175/celestia-spaces-mumbai-india|title=Celestia Spaces A|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031065841/https://www.emporis.com/buildings/1265175/celestia-spaces-mumbai-india|archive-date=31 October 2021}}</ref><ref name="auto6">{{cite web|url=http://www.iiflrealty.com/mumbai/sewri-projects/celestia-spaces-for-sale/433000094727689717|title=IIFL Finance: Gold Loans, Business Loans & Personal Loans, Home Loans in India}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !३७ |Celestia Spaces Wing B |[[Sewri|सेवरी]] | |{{convert|225|m|ft|0}} |५८ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=18357|title=Celestia Spaces Tower B}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1265175/celestia-spaces-mumbai-india|title=Celestia Spaces B|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031065841/https://www.emporis.com/buildings/1265175/celestia-spaces-mumbai-india|archive-date=31 October 2021}}</ref><ref name="auto6" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !३८ |Island सिटी Centre १ |[[Wadala|वडाळा]] | |{{Convert|223|m|ft|0||abbr=}} |६५ |२०१९<ref>{{Ctbuh|id=27917|title=Island City Center Tower 1}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1235576/two-icc-mumbai-india|title=Two ICC|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213191413/https://www.emporis.com/buildings/1235576/two-icc-mumbai-india|archive-date=13 February 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !३९ |[[World One|वर्ल्ड Crest]] |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|223|m|ft|0}} |५७ |२०१७<ref>{{Ctbuh|id=14473|title=World Crest}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=4&sectid=edid=&edlabel=TOIM&mydateHid=12-10-2010&pubname=Times+of+India+-+Mumbai&edname=&articleid=Ad00400&publabel=TOI|title=Times of India Publications|publisher=Lite.epaper.timesofindia.com|access-date=12 October 2010|archive-date=2011-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009112754/http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=4&sectid=edid=&edlabel=TOIM&mydateHid=12-10-2010&pubname=Times+of+India+-+Mumbai&edname=&articleid=Ad00400&publabel=TOI|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- style="background:#dfd;" !४० |[[Lodha Bellissimo|लोढा Bellissimo A & B]] |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] | |{{convert|222|m|ft|0}} |५३ |२०१०<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1185925/lodha-bellissimo-north-wing-mumbai-india|title=Lodha Bellissimo North Wing|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307023718/http://www.emporis.com/buildings/1185925/lodha-bellissimo-north-wing-mumbai-india|archive-date=7 March 2016}}</ref><ref name="auto5">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Flat-buyers-pay-big-bucks-for-scenic-view-only-to-find-it-totally-blocked/articleshow/51861691.cms|title=Flat buyers pay big bucks for scenic view--only to find it totally blocked &#124; Mumbai News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=17 April 2016|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=1 December 2019}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !४१ |[[Lodha Bellissimo|लोढा Bellissimo C]] |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] | |{{convert|222|m|ft|0}} |५३ |२०१२<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/270381/lodha-bellissimo-south-wing-mumbai-india|title=Lodha Bellissimo South Wing|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306074846/http://www.emporis.com/buildings/270381/lodha-bellissimo-south-wing-mumbai-india|archive-date=6 March 2016}}</ref><ref name="auto5" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !४२ |L&T Crescent Bay T ४ |[[Sewri|सेवरी]] | |{{convert|222|m|ft|0}} |५६ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=15341|title=Crescent Bay Tower 4}}</ref><ref name="times plan" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !४३ |[[Indiabulls|Indiabulls Sky]] Blu टॉवर A |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|220|m|ft|0|abbr=}} |५६ |२०१८<ref>{{Ctbuh|id=23639|title=Indiabulls Sky Blu}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1221094/indiabulls-blu-3-mumbai-india|title=Indiabulls Blu - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826064854/https://www.emporis.com/buildings/1221094/indiabulls-blu-3-mumbai-india|archive-date=26 August 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !४४ |Oberoi Sky सिटी टॉवर A |[[Borivali|बोरीवली]] | |{{convert|220|m|ft|0|abbr=}} |६७ |२०२०<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.oberoirealty.com/residential/sky-city-borivali-east|title=Sky City by Oberoi Realty {{!}} 3 BHK Apartments in Borivali East|website=www.oberoirealty.com|access-date=6 August 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1284097/oberoi-sky-city-1-mumbai-india|title=Oberoi Sky City Tower A|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827063909/https://www.emporis.com/buildings/1284097/oberoi-sky-city-1-mumbai-india|archive-date=27 August 2021}}</ref><ref>{{Ctbuh|id=32418|title=Oberoi Sky City at Borivali Tower A}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !४५ |Oberoi Sky सिटी टॉवर B |[[Borivali|बोरीवली]] | |{{convert|220|m|ft|0|abbr=}} |६७ |२०२०<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1284098/oberoi-sky-city-2-mumbai-india|title=Oberoi Sky City Tower B|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827063859/https://www.emporis.com/buildings/1284098/oberoi-sky-city-2-mumbai-india|archive-date=27 August 2021}}</ref><ref>{{Ctbuh|id=32417|title=Oberoi Sky City at Borivali Tower B}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !४६ |Oberoi Sky सिटी टॉवर C |[[Borivali|बोरीवली]] | |{{convert|220|m|ft|0|abbr=}} |६७ |२०२०<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1284099/oberoi-sky-city-3-mumbai-india|title=Oberoi Sky City Tower C|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827063907/https://www.emporis.com/buildings/1284099/oberoi-sky-city-3-mumbai-india|archive-date=27 August 2021}}</ref><ref>{{Ctbuh|id=32419|title=Oberoi Sky City at Borivali Tower C}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !४७ |Oberoi Sky सिटी टॉवर D |[[Borivali|बोरीवली]] | |{{convert|220|m|ft|0|abbr=}} |६७ |२०२०<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1284100/oberoi-sky-city-4-mumbai-india|title=Oberoi Sky City Tower D|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827063903/https://www.emporis.com/buildings/1284100/oberoi-sky-city-4-mumbai-india|archive-date=27 August 2021}}</ref><ref>{{Ctbuh|id=32420|title=Oberoi Sky City at Borivali Tower D}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !४८ |Oberoi Sky सिटी टॉवर E |[[Borivali|बोरीवली]] | |{{convert|220|m|ft|0|abbr=}} |६७ |२०२०<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1284101/oberoi-sky-city-5-mumbai-india|title=Oberoi Sky City Tower E|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827063905/https://www.emporis.com/buildings/1284101/oberoi-sky-city-5-mumbai-india|archive-date=27 August 2021}}</ref><ref>{{Ctbuh|id=32421|title=Oberoi Sky City at Borivali Tower E}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !४९ |L&T Crescent Bay T ३ |[[Sewri|सेवरी]] | |{{convert|220|m|ft|0|abbr=}} |५६ |२०२१<ref>{{Ctbuh|id=15340|title=Crescent Bay Tower 3|access-date=2023-03-05}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1222850/crescent-bay-5-mumbai-india|title=Crescent Bay Tower 3|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107090914/https://www.emporis.com/buildings/1222850/crescent-bay-5-mumbai-india|archive-date=7 November 2019}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !५० |Sky Forest १ |[[लोअर परळ]] | |{{convert|220|m|ft|0|abbr=}} |५२ |२०२१<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1276692/sky-forest-1-mumbai-india|title=Sky Forest 1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026191335/https://www.emporis.com/buildings/1276692/sky-forest-1-mumbai-india|archive-date=26 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !५१ |Sky Forest २ |[[लोअर परळ]] | |{{convert|220|m|ft|0|abbr=}} |५२ |२०२१<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1276693/sky-forest-2-mumbai-india|title=Sky Forest 2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026191336/https://www.emporis.com/buildings/1276693/sky-forest-2-mumbai-india|archive-date=26 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !५२ |Omkar Alta Monte टॉवर B |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|218|m|ft|0|abbr=}} |६५ |२०१६<ref>{{Ctbuh|id=14467|title=Omkar Alta Monte Tower B|access-date=2023-01-23}}</ref><ref name="Omkar Alta Monte Tower B">{{cite web|url=https://www.emporis.com/complex/127310/omkar-alta-monte-mumbai-india|title=Omkar Alta Monte Tower B|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828123345/https://www.emporis.com/complex/127310/omkar-alta-monte-mumbai-india|archive-date=28 August 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !५३ |लोढा Venezia टॉवर A |[[Parel]] | |{{convert|217|m|ft|0}} |६८ |२०१७<ref>{{Ctbuh|id=14927|title=Lodha Venezia Tower A}}</ref><ref name="Lodha Venezia tower 1">{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1264479/lodha-venezia-1-mumbai-india|title=Lodha venezia 1|website=emporis.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927141441/https://www.emporis.com/buildings/1264479/lodha-venezia-1-mumbai-india|archive-date=27 September 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !५४ |लोढा Venezia टॉवर B |[[Parel]] | |{{convert|217|m|ft|0}} |६८ |२०२१<ref>{{Ctbuh|id=14926|title=Lodha Venezia Tower B}}</ref><ref name="Lodha Venezia tower 2">{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1264478/lodha-venezia-2-mumbai-india|title=Lodha venezia 2|website=emporis.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726110429/https://www.emporis.com/buildings/1264478/lodha-venezia-2-mumbai-india|archive-date=26 July 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !५५ |Sarova Height |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|214|m|ft|0}} |६१ |२०२३<ref>{{Cite web|url=https://environmentclearance.nic.in/writereaddata/Online/TOR/28_Sep_2017_160151243L8TE2J6QFORM1IA.pdf|title=Sarova Heights|access-date=2024-01-29}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- |- !५६ |पिरामल Aranya Avyan |[[भायखळा]] | |{{convert|212|m|ft|0|abbr=}} |५६ |२०२४<ref>{{Ctbuh|id=33920|title=Piramal Aranya Avyan}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !५७ |Imperial Edge |[[Tardeo]] | |{{convert|210|m|ft|0}} |५० |२०२०<ref>{{Cite news|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=114654|title=The Imperial Edge|work=skyscraperpage.com|access-date=2022-10-09}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !५८ |Raheja Artesia |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|210|m|ft|0}} |५८ |२०१९<ref name="Raheja Artesia">{{cite web|url=https://www.krahejacorphomes.com/project/4-bhk-flat-in-worli-south-mumbai|title=Raheja Artesia|date=27 July 2021|website=krahejacorphomes.com}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !५९ |L&T Crescent Bay T २ |[[Sewri|सेवरी]] | |{{convert|207|m|ft|0}} |५२ |२०१७<ref>{{Ctbuh|id=15339|title=Crescent Bay Tower 2|access-date=2023-03-05}}</ref><ref name="times plan" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !६० |Orbit Terraces |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|207|m|ft|0}} |६१ |२०२१<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1172124/orbit-terraces-mumbai-india|title=Orbit Terraces|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025192217/https://www.emporis.com/buildings/1172124/orbit-terraces-mumbai-india|archive-date=25 October 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hdfcred.com/orbit-corporation-limited-orbit-terraces-in-mumbai-p-7716|title=Orbit Terraces - Lower Parel - Orbit Residential Project Mumbai|publisher=Hdfcred.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150513054834/http://www.hdfcred.com/orbit-corporation-limited-orbit-terraces-in-mumbai-p-7716|archive-date=13 May 2015|access-date=3 June 2015}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- |- !६१ |Oberoi Eternia A & B |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|207|m|ft|0}} |६० |२०२२<ref name="eternia enigma">{{Cite news|last=indiainfoline.com|url=http://www.indiainfoline.com/article/news-top-story/oberoi-realty-launches-eternia-and-enigma-twin-developments-at-mulund-115011300112_1.html|title=Oberoi Realty launches Eternia and Enigma twin developments at Mulund|access-date=24 October 2017}}</ref><ref>{{Ctbuh|id=23322|title=Oberoi Eternia Tower 1|access-date=26 December 2022}}</ref><ref name="oberoirealty.com">{{Cite web|url=https://www.oberoirealty.com/eternia-enigma?gclid=Cj0KCQiAwJWdBhCYARIsAJc4idBQyv8e6RErB8okgC5VulO0PHE2HUHWuXRzg8l1gTouMRzLlljx0UQaAuXIEALw_wcB|title=3BHK and 4 BHK flats in Mulund West|website=oberoirealty.com|access-date=2022-12-26}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !६२ |Oberoi Eternia C & D |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|207|m|ft|0}} |६० |२०२२<ref name="eternia enigma" /><ref>{{Ctbuh|id=23323|title=Oberoi Eternia Tower 2|access-date=26 December 2022}}</ref><ref name="oberoirealty.com" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !६३ |Oberoi Enigma A |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|207|m|ft|0}} |६० |२०२२<ref name="eternia enigma" /><ref>{{Ctbuh|id=23324|title=Oberoi Enigma Tower 1|access-date=26 December 2022}}</ref><ref name="oberoirealty.com" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !६४ |Oberoi Enigma B |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|207|m|ft|0}} |६० |२०२२<ref name="eternia enigma" /><ref>{{Ctbuh|id=23325|title=Oberoi Enigma Tower 2|access-date=26 December 2022}}</ref><ref name="oberoirealty.com" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !६५ |SD Epsilon टॉवर A |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|205|m|ft|0}} |६९ |२०२२<ref name="corp launch">{{cite web|url=http://www.indiainfoline.com/article/news-top-story/sd-corp-launches-its-premium-project-towering-69-storeys-in-kandivali-east-116031700452_1.html|title=SD Corp. launches its premium project towering 69 storeys in Kandivali East|website=Indiainfoline.com}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !६६ |SD Epsilon टॉवर B |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|205|m|ft|0}} |६९ |२०२२<ref name="corp launch" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !६७ |Kohinoor Square |[[Dadar|दादर]] |[[चित्र:Kohinoor_tower.JPG|विनाचौकट|254x254अंश]] |{{convert|203|m|ft|0|abbr=}} |५० |२०१३<ref>{{Ctbuh|id=10190|title=Kohinoor Square}}</ref><ref name="kohinoor square">{{cite web|url=https://www.thorntontomasetti.com/project/kohinoor-square-tower|title=Kohinoor square|website=thorntontomasetti.com}}</ref> |<span style="color:Green">व्यावसायिक</span> |- !६८ |लोढा Primero |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] | |{{convert|202|m|ft|0}} |५२ |२०१४<ref>{{cite web|url=http://www.lodhagroup.com/primero/index.php|title=Lodha Primero|publisher=Lodhagroup.com|access-date=16 July 2010|archive-date=2010-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502015141/http://www.lodhagroup.com/primero/index.php|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !६९ |Kalpataru Avana |[[Parel]] | |{{convert|201|m|ft|0|abbr=}} |५१ |२०१९<ref>{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/building/kalpataru-avana/22427|title=Kalpataru Avana - CTBUH - The Skyscraper Center}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !७० |L&T Crescent Bay T १ |[[Sewri|सेवरी]] | |{{convert|200|m|ft|0}} |५० |२०१७<ref>{{Ctbuh|id=15338|title=Crescent Bay Tower 1|access-date=10 March 2023}}</ref><ref name="times plan" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !७१ |Marathon Monte दक्षिण Wing A |[[भायखळा]] | |{{convert|200|m|ft|0}} |६० |२०१९ <ref name="monte south" /><ref>{{cite web|url=https://montesouth.in/|title=Monte South - Luxury 2.5 & 3.5 BHK flats in Byculla|website=Monte South|access-date=10 December 2019}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !७२ |Island सिटी Centre २ |[[Wadala|वडाळा]] | |{{Convert|197|m|ft|0||abbr=}} |५९ |२०१९<ref>{{Ctbuh|id=27916|title=Island City Center Tower 2}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1235573/one-icc-mumbai-india|title=Island City Center 2|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213191756/https://www.emporis.com/buildings/1235573/one-icc-mumbai-india|archive-date=13 February 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !७३ |Omkar Alta Monte टॉवर C |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|197|m|ft|0}} |५८ |२०१७<ref>{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/building/omkar-alta-monte-tower-c/14466|title=Omkar Alta Monte Tower C- CTBUH - the Skyscraper Center}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !७४ |Effiel टॉवर |[[Mazgaon]] | |{{convert|197|m|ft|0}} |५४ |२०२१<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1234645/eiffel-tower-mumbai-india|title=Eiffel Tower|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026192258/https://www.emporis.com/buildings/1234645/eiffel-tower-mumbai-india|archive-date=26 October 2021}}</ref> |<span style="color:Green">व्यावसायिक</span> |- !७५ |Raheja Altimus |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|197|m|ft|0|abbr=}} |४५ |२०२२<ref name="live reduce" /> |<span style="color:Green">व्यावसायिक</span> |- !७६ |SD Alpine A |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{Convert|196.5|m|ft|0}} |६२ |२०१९<ref name="emporis_137101">{{cite web|url=https://www.emporis.com/complex/137101/sd-alpine-mumbai-india|title=SD Alpine|publisher=emporis.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824082339/https://www.emporis.com/complex/137101/sd-alpine-mumbai-india|archive-date=24 August 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !७७ |SD Alpine B |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{Convert|196.5|m|ft|0}} |६२ |२०१९<ref name="emporis_137101" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !७८ |Arihant Clan Alishan A |[[Kharghar|खारघर]] | |{{Convert|196.3|m|ft|0}} |५४ |२०२२<ref name="emporis_137101" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !७९ |Arihant Clan Alishan B |[[Kharghar|खारघर]] | |{{Convert|196.3|m|ft|0}} |५४ |२०२२<ref name="emporis_137101" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८० |Indiabulls Sky |[[Parel|लोअर परळ]] |[[चित्र:Indiabulls_Sky.jpg|विनाचौकट|284x284अंश]] |{{convert|196|m|ft|0}} |४८ |२०१६<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=97634|title=Indiabulls Sky, Mumbai|work=skyscraperpage.com|access-date=2022-10-30|archive-date=2023-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20231022084705/https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=97634|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiabulls.com/realestate/sky/index.html|title=Official Website|publisher=Indiabulls.com|access-date=23 August 2010|archive-date=2010-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20100831232458/http://www.indiabulls.com/realestate/sky/index.html|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८१ |Dosti Ambrosia |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|195|m|ft|0}} |४५ |२०१२<ref>{{cite web|url=https://www.proptiger.com/mumbai/wadala/dosti-group-ambrosia-501289|title=Dosti Ambrosia|publisher=Proptiger.com}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८२ |[[Lodha Altamount|लोढा Altamount]] |[[Altamount Road]] |[[चित्र:Lodha_Altamount_-_An_epitome_of_luxury.jpg|विनाचौकट|160x160अंश]] |{{convert|195|m|ft|0}} |४३ |२०१८<ref>{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/building/lodha-altamount/16493|title=Lodha Altamount - CTBUH - the Skyscraper Center}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८३ |Runwal Bliss T १ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|195|m|ft|0|abbr=}} |५५ |२०२१<ref name="live reduce" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८४ |Runwal Bliss T २ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|195|m|ft|0|abbr=}} |५५ |२०२१<ref name="live reduce" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८५ |Runwal Bliss T ३ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|195|m|ft|0|abbr=}} |५५ |२०२१<ref name="live reduce" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८६ |Runwal Bliss T ४ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|195|m|ft|0|abbr=}} |५५ |२०२१<ref name="live reduce" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८७ |Runwal Bliss T ५ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|195|m|ft|0|abbr=}} |५५ |२०२१<ref name="live reduce" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८८ |Iora |[[Tardeo]] | |{{convert|195|m|ft|0}} |५० |२०२२<ref>{{Cite web|url=http://iora.in/the-tower/|title=Iora, The Tower|website=Iora.in|access-date=2023-01-05|archive-date=2022-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225024144/http://iora.in/the-tower/|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !८९ |Raheja Vivarea १ |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] |[[चित्र:A_skyscraper_in_Mumbai_from_railway_station.jpg|विनाचौकट|160x160अंश]] |{{convert|193.8|m|ft|0}} |४५ |२०१२ <ref name="skyscrapercenter._182">{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/complex/182|title=Raheja Vivarea Complex|website=CTBUH - The Skyscrapercenter}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !९० |Raheja Vivarea २ |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] |[[चित्र:A_skyscraper_in_Mumbai_from_railway_station.jpg|विनाचौकट|160x160अंश]] |{{convert|193.8|m|ft|0}} |४५ |२०१२<ref name="skyscrapercenter._182" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !९१ |Raheja Vivarea ३ |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] |[[चित्र:A_skyscraper_in_Mumbai_from_railway_station.jpg|विनाचौकट|160x160अंश]] |{{convert|193.8|m|ft|0}} |४५ |२०१२<ref name="skyscrapercenter._182" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !९२ |Raheja Vivarea ४ |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] |[[चित्र:A_skyscraper_in_Mumbai_from_railway_station.jpg|विनाचौकट|160x160अंश]] |{{convert|193.8|m|ft|0}} |४५ |२०१८<ref name="skyscrapercenter._182" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !९३ |Raheja Vivarea ५ |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] | |{{convert|193.8|m|ft|0}} |४५ |२०२०<ref name="skyscrapercenter._182" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !९४ |Ashok टॉवरs D |[[Parel]] | |{{convert|193|m|ft|0}} |४९ |२०१०<ref>{{Ctbuh|id=10554|title=Ashok Towers D}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/261721/ashok-towers-d-mumbai-india|title=Ashok Towers D|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522194654/https://www.emporis.com/buildings/261721/ashok-towers-d-mumbai-india|archive-date=22 May 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !९५ |पिरामल Aranya Avyan |[[भायखळा]] | |{{convert|192.9|m|ft|0|abbr=}} |५२ |२०२२<ref>{{Ctbuh|id=33920|title=Piramal Aranya Avyan}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !९६ |Raymond Ten Wing F |[[Vartak Nagar, Thane|Pokhran Road]] | |{{convert|192.55|m|ft|0}} |५१ |२०२३<ref>{{Cite news|url=https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|title=Raymond Ten Wing E|website=Raymondreality.in|access-date=2023-01-02|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231094553/https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://raymondtenx.com/#:~:text=It%20is%20one%20of%20the,floor%20height%20of%203.2%20M|title=Raymond Ten Wing E|website=Raymondtenx.com|access-date=2023-01-02}}</ref> |<span style="color:green">हॉटेल</span> |- !९७ |Raymond Ten Wing H |[[Vartak Nagar, Thane|Pokhran Road]] | |{{convert|192.55|m|ft|0}} |५१ |२०२३<ref>{{Cite news|url=https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|title=Raymond Ten Wing E|website=Raymondreality.in|access-date=2023-01-02|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231094553/https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://raymondtenx.com/#:~:text=It%20is%20one%20of%20the,floor%20height%20of%203.2%20M|title=Raymond Ten Wing E|website=Raymondtenx.com|access-date=2023-01-02}}</ref> |<span style="color:green">हॉटेल</span> |- |- |- !९८ |Raymond Ten Wing I |[[Vartak Nagar, Thane|Pokhran Road]] | |{{convert|192.55|m|ft|0}} |५१ |२०२३<ref>{{Cite news|url=https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|title=Raymond Ten Wing E|website=Raymondreality.in|access-date=2023-01-02|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231094553/https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://raymondtenx.com/#:~:text=It%20is%20one%20of%20the,floor%20height%20of%203.2%20M|title=Raymond Ten Wing E|website=Raymondtenx.com|access-date=2023-01-02}}</ref> |<span style="color:green">हॉटेल</span> |- !९९ |Ruby Mills टॉवर |[[Dadar|दादर]] | <!--Work by indianspy007,don't change--> |{{convert|191|m|ft|0}} |४० |२०१३<ref>{{Ctbuh|id=12552|title=Ruby Mills Tower}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1175228/ruby-tower-mumbai-india|title=Ruby Mills Tower|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307025903/http://www.emporis.com/buildings/1175228/ruby-tower-mumbai-india|archive-date=7 March 2016}}</ref> |<span style="color:green">व्यावसायिक</span> |- !१०० |Aayala |[[Parel]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |५० |२०१८ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१०१ |[[Orchid Enclave|Orchid Enclave १]] |[[Mumbai|मुंबई सेन्ट्रल]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |५५ |२०१३<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=42914https%3A%2F%2Fskyscraperpage.com%2Fcities%2F%3FbuildingID%3D42914|title=Orchid Enclave, Mumbai|work=skyscraperpage.com|access-date=2022-11-12|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010194521/https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=42914https%3A%2F%2Fskyscraperpage.com%2Fcities%2F%3FbuildingID%3D42914|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/261722/orchid-enclave-mumbai-india|title=Orchid Enclave 1 - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830084501/https://www.emporis.com/buildings/261722/orchid-enclave-mumbai-india|archive-date=30 August 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१०२ |[[Orchid Enclave|Orchid Enclave २]] |[[Mumbai Central|मुंबई सेन्ट्रल]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |५५ |२०१३<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/261722/orchid-enclave-mumbai-india|title=Orchid Enclave 2 - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830084501/https://www.emporis.com/buildings/261722/orchid-enclave-mumbai-india|archive-date=30 August 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१०३ |Orchid Woods १ |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |५५ |२०१३<ref>{{Ctbuh|id=5249|title=Orchid Woods 1}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/315962/orchid-woods-1-mumbai-india|title=Orchid Woods 1 - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830084457/https://www.emporis.com/buildings/315962/orchid-woods-1-mumbai-india|archive-date=30 August 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१०४ |Orchid Woods २ |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |५५ |२०१३<ref>{{Ctbuh|id=5250|title=Orchid Woods 2}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/315964/orchid-woods-2-mumbai-india|title=Orchid Woods 2 - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830084502/https://www.emporis.com/buildings/315964/orchid-woods-2-mumbai-india|archive-date=30 August 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१०५ |Orchid Woods ३ |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |५५ |२०१३<ref>{{Ctbuh|id=5251|title=Orchid Woods 3}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/315963/orchid-woods-3-mumbai-india|title=Orchid Woods 3 - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830084459/https://www.emporis.com/buildings/315963/orchid-woods-3-mumbai-india|archive-date=30 August 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१०६ |Oberoi Esquire टॉवर १ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |५० |२०१८<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1264458/oberoi-esquire-1-mumbai-india|title=Oberoi Esquire Tower 1 - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020133347/https://www.emporis.com/buildings/1264458/oberoi-esquire-1-mumbai-india|archive-date=20 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१०७ |Oberoi Esquire टॉवर २ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |५० |२०१८<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1264459/oberoi-esquire-2-mumbai-india|title=Oberoi Esquire Tower 2 - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021113723/https://www.emporis.com/buildings/1264459/oberoi-esquire-2-mumbai-india|archive-date=21 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१०८ |Oberoi Esquire टॉवर ३ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |५० |२०१८<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1264460/oberoi-esquire-3-mumbai-india|title=Oberoi Esquire Tower 3 - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022044957/https://www.emporis.com/buildings/1264460/oberoi-esquire-3-mumbai-india|archive-date=22 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१०९ |Raheja Imperia |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |६० |२०२२<ref>{{Ctbuh|id=33923|title=Raheja Imperia}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiainfoline.com/article/editorial-interviews-leader-speak/ashish-s-raheja-managing-director-raheja-universal-ltd-116070500226_1.html|title=Ashish S. Raheja, Managing Director, Raheja Universal Ltd|website=www.indiainfoline.com|access-date=10 December 2019}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !११० |Siddha Seabrook |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|190|m|ft|0}} |५७ |२०२३<ref>{{Cite web|url=https://www.rprealtyplus.com/news-views/siddhasejal-group-receive-oc-for-2-slum-rehabilitation-towers-at-kandivali-111186.html|title=Siddha–Sejal Group Receive OC for 2 Slum Rehabilitation Towers at Kandivali|website=rprealtyplus.com|access-date=2023-07-02|archive-date=2023-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702083631/https://www.rprealtyplus.com/news-views/siddhasejal-group-receive-oc-for-2-slum-rehabilitation-towers-at-kandivali-111186.html|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१११ |Sheth Irene |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|188|m|ft|0}} |५८ |२०२२<ref>{{Cite web|url=https://www.shethcreators.com/irene|title=SHETH CREATORS, IRENE|website=shethcreators.com|access-date=2022-12-25|archive-date=2022-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225033031/https://www.shethcreators.com/irene|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:Green">व्यावसायिक</span> |- !११२ |Indiabulls Vista Blu टॉवर B |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|187|m|ft|0|abbr=}} |५१ |२०१८<ref>{{Ctbuh|id=23638|title=Indiabulls Vista Blu}}</ref><ref name=":3">{{cite web|url=https://www.emporis.com/complex/128485/indiabulls-blu-mumbai-india|title=Indiabulls Blu &#124; Buildings|date=|publisher=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826064846/https://www.emporis.com/complex/128485/indiabulls-blu-mumbai-india|archive-date=26 August 2021|accessdate=2022-04-19}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !११३ |Avighna ९ |[[Parel]] | |{{convert|187|m|ft|0|abbr=}} |४५ |२०२० |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !११४ |Adhiraj Samayama A |[[Kharghar|खारघर]] | |{{convert|185|m|ft|0}} |५७ |२०१९ <ref name="Adhiraj Samyama">{{cite web|url=https://www.adhiraj.co.in/on-going-projects/|title=Adhiraj Samyama|publisher=Private}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !११५ |Adhiraj Samayama B |[[Kharghar|खारघर]] | |{{convert|185|m|ft|0}} |५७ |२०१९ <ref name="Adhiraj Samyama" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !११६ |Aquaria Grande टॉवर A |[[Borivali|बोरीवली]] | |{{convert|182|m|ft|0}} |४६ |२०१८<ref>{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/building/aquaria-grande-tower-a/14485|title=Aquaria Grande Tower A -CTBUH - The Skyscraper Center}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !११७ |Urmi Estate |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|182|m|ft|0}} |४५ |२०१४<ref>{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/building/urmi-estate/15572|title=Urmi Estate -CTBUH - the Skyscraper Center}}</ref> |<span style="color:green">व्यावसायिक</span> |- style="background:#dfd;" !११८ |[[Planet Godrej]] |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] |[[चित्र:Planet_Godrej.jpg|विनाचौकट|241x241अंश]] |{{convert|181|m|ft|0}} |५१ |२००९<ref>{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/building/planet-godrej/1235|title=Planet Godrej -CTBUH - the Skyscraper Center}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !११९ |Omkar Alta Monte टॉवर A |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|180|m|ft|0}} |५३ |२०१६<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1203122/omkar-alta-monte-1-mumbai-india|title=Omkar Alta Monte Tower A|publisher=Emporis.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027020406/https://www.emporis.com/buildings/1203122/omkar-alta-monte-1-mumbai-india|archive-date=27 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१२० |Sunshine टॉवर |[[Dadar|दादर]] | |{{convert|180|m|ft|0}} |४० |२०११<ref>{{Ctbuh|id=10730|title=Sunshine tower}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1184108/sunshine-tower-mumbai-india|title=Sunshine Tower|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306030111/http://www.emporis.com/buildings/1184108/sunshine-tower-mumbai-india|archive-date=6 March 2016}}</ref> |<span style="color:green">व्यावसायिक</span> |- !१२१ |वन लोढा Place |[[लोअर परळ]] | |{{convert|180|m|ft|0}} |३८ |२०२२<ref>{{Cite web|url=https://www.lodhagroup.in/projects/commercial/commercial-property-in-mumbai/one-lodha-place/about|title=One Lodha Place-India's Finest Offices in Lower Parel|website=lodhagroup.in|access-date=2022-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pcf-p.com/projects/one-lodha-place/|title=One Lodha Place Office Tower|website=pcf-p.com|access-date=2022-12-19}}</ref> |<span style="color:green">व्यावसायिक</span> |- !१२२ |Runwal Nirvana |[[Parel]] | |{{convert|180|m|ft|0}} |५५ |२०२३ <ref>{{cite web|url=https://www.runwal.com/nirvana/|title=Nirvana by Runwal Developers|access-date=2024-03-08|archive-date=2024-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240229182705/https://www.runwal.com/nirvana/|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१२३ |Lokhandwala Victoria |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|175|m|ft|0}} |४५ |२०१६<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/356118/victoria-tower-mumbai-india|title=Lokhandwala Victoria|publisher=Emporis.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918185738/https://www.emporis.com/buildings/356118/victoria-tower-mumbai-india|archive-date=18 September 2021}}</ref> |<span style="color:Blue">निवासी</span> |- !१२४ |[[Antilia Mumbai|Antilia]] |[[Altamount Road]] |[[चित्र:Mumbai_Skyscrapers.jpg|160x160अंश]] |{{convert|174|m|ft|0}} |२७ |२०१०<ref>{{Ctbuh|id=2608|title=Residence Antilia}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/301023/residence-antilia-mumbai-india|title=Residence Antilia|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306075557/http://www.emporis.com/buildings/301023/residence-antilia-mumbai-india|archive-date=6 March 2016}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१२५ |Indiabulls Iris Blu टॉवर C |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|172|m|ft|0|abbr=}} |४७ |२०१८<ref>{{Ctbuh|id=23637|title=Indiabulls Iris Blu}}</ref><ref name=":3" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१२६ |लोढा Fiorenza १ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|172|m|ft|0}} |४७ |२०१५<ref name="Mumbai Property Exchange">{{cite web|url=http://www.mumbaipropertyexchange.com/projectdetails/4917-Lodha_Fiorenza-Goregaon_East.aspx|title=Lodha Fiorenza, Goregaon East &#124; Mumbai Property Exchange - India's First Property Exchange|publisher=Mumbai Property Exchange|access-date=28 December 2010|archive-date=2010-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101208071926/http://www.mumbaipropertyexchange.com/projectdetails/4917-Lodha_Fiorenza-Goregaon_East.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="99sqft.com">{{cite web|url=http://www.99sqft.com/view-properties_LODHA-FIORENZA_888_Residential.html|title=Launch of LODHA FIORENZA at Goregaon East Mumbai LODHA FIORENZA|date=6 November 2007|publisher=99sqft.com|access-date=28 December 2010|archive-date=2011-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110124184952/http://www.99sqft.com/view-properties_LODHA-FIORENZA_888_Residential.html|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१२७ |लोढा Fiorenza २ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|172|m|ft|0}} |४७ |२०१६<ref name="Mumbai Property Exchange" /><ref name="99sqft.com" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१२८ |Vasant Grandeur |[[Borivali|बोरीवली]] | |{{convert|172|m|ft|0}} |४८ |२०१०<ref>{{Ctbuh|id=10721|title=Vasant Grandeur}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.apnacomplex.com/complex/sheth-vasant-grandeur#Overview|title=Sheth Vasant Grandeur Mumbai|work=Apanacomplex.com|access-date=2022-05-26}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- |- !१२९ |Dosti पूर्वern Bay A, B |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|172|m|ft|0}} |५१ |२०२३<ref name=":127">{{Cite web|url=https://www.talibshamsi.com/Eastern-Bay.html#:~:text=This%20172%20m%20tall%20skyscraper,Service%20floor%20%2B%2044%20Residential%20floors|title=Dosti Eastern Bay|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2023-10-25}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१३० |Dosti पूर्वern Bay C |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|172|m|ft|0}} |५४ |२०२३<ref name=":127" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१३१ |Dosti पूर्वern Bay D, E |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|172|m|ft|0}} |५१ |२०२३<ref name=":127" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१३२ |Continental Heights C |[[भायखळा]] | |{{convert|170.55|m|ft|0}} |५६ |२०२३<ref>{{Cite web|url=https://www.continentalheights.com/about-project.htm|title=Continentgal Heights|website=continentalheights.com|access-date=25 October 2023}}</ref> |<span style="color:green">व्यावसायिक</span> |- !१३३ |RA Residence १ |[[Dadar|दादर]] | |{{convert|170|m|ft|0}} |५० |२०१९<ref>{{Ctbuh|id=14495|title=RA Residence Tower A}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202575/ra-residency-1-mumbai-india|title=RA Residence Tower A|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020133350/https://www.emporis.com/buildings/1202575/ra-residency-1-mumbai-india|archive-date=20 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१३४ |RA Residence २ |[[Dadar|दादर]] | |{{convert|170|m|ft|0}} |५० |२०१९<ref>{{Ctbuh|id=14496|title=RA Residence Tower B}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202576/ra-residency-2-mumbai-india|title=RA Residence Tower B|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022053309/https://www.emporis.com/buildings/1202576/ra-residency-2-mumbai-india|archive-date=22 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१३५ |Oberoi Exquisite टॉवर १ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|170|m|ft|0}} |५० |२०१४<ref>{{Ctbuh|id=19995|title=Oberoi Exquisite Tower 1}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202515/oberoi-exquisite-1-mumbai-india|title=Oberoi Exquisite 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530132406/https://www.emporis.com/buildings/1202515/oberoi-exquisite-1-mumbai-india|archive-date=30 May 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१३६ |Oberoi Exquisite टॉवर २ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|170|m|ft|0}} |५० |२०१४<ref>{{Ctbuh|id=19996|title=Oberoi Exquisite Tower 2}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202516/oberoi-exquisite-2-mumbai-india|title=Oberoi Exquisite 2|website=Emporis}}{{dead link|date=September 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१३७ |Oberoi Exquisite टॉवर ३ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|170|m|ft|0}} |५० |२०१४<ref>{{Ctbuh|id=19997|title=Oberoi Exquisite Tower 3}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202518/oberoi-exquisite-3-mumbai-india|title=Oberoi Exquisite 3|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209154104/https://www.emporis.com/buildings/1202518/oberoi-exquisite-3-mumbai-india|archive-date=9 December 2017}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१३८ |[[Marathon Futurex]] |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|170|m|ft|0}} |३८ |२०१७<ref>{{Ctbuh|id=10073|title=Marathon Futurex}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1184097/marathon-futurex-mumbai-india|title=Marathon Futurex|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018021834/http://www.emporis.com/buildings/1184097/marathon-futurex-mumbai-india|archive-date=18 October 2015}}</ref> |<span style="color:green">व्यावसायिक</span> |- !१३९ |Omkar Alta Monte टॉवर D |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|170|m|ft|0}} |५० |२०२१<ref>{{Ctbuh|id=14468|title=Omkar Alta Monte Tower D}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1203120/omkar-alta-monte-3-mumbai-india|title=Omkar Alta Monte Tower D|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523020341/https://www.emporis.com/buildings/1203120/omkar-alta-monte-3-mumbai-india|archive-date=23 May 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१४० |Sunteck सिटी Avenue ४ टॉवर १ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|170|m|ft|0}} |४८ |२०२३ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१४१ |Sunteck सिटी Avenue ४ टॉवर २ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|170|m|ft|0}} |४८ |२०२३ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- |- !१४२ |Raheja Legend |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|167|m}} |४० |२०११<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/262093/raheja-legend-mumbai-india|title=Raheja Legend|publisher=Emporis.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202063616/https://www.emporis.com/buildings/262093/raheja-legend-mumbai-india|archive-date=2 February 2017}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१४३ |Skye ३१ |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|167|m|ft|0}} |४७ |२०२३<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.jllhomes.co.in/apartments-new/mumbai/tattva-mittal-skye-31 |title=संग्रहित प्रत |access-date=2024-03-08 |archive-date=2024-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224180809/https://www.jllhomes.co.in/apartments-new/mumbai/tattva-mittal-skye-31 |url-status=dead }}</ref> |- !१४४ |Park Mist |[[Dadar|दादर]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४६ |२०२१<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1552986/park-mist-mumbai-india|title=Park Mist|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615091835/https://www.emporis.com/buildings/1552986/park-mist-mumbai-india|archive-date=15 June 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१४५ |लोढा Elisium |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४५ |२०१६<ref>{{Ctbuh|id=14104|title=Lodha Elisium}}</ref><ref name="auto1">{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/mumbai-wadalas-new-cuffe-parade-project-hits-height-hurdle-2781409/|title=Mumbai: Wadala's 'New Cuffe Parade' project hits height hurdle|date=3 May 2016|access-date=1 December 2019}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१४६ |लोढा Estrella |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४५ |२०१६<ref>{{Ctbuh|id=14106|title=Lodha Estrella}}</ref><ref name="auto1" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१४७ |लोढा Dioro |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४५ |२०१६<ref>{{Ctbuh|id=14107|title=Lodha Dioro}}</ref><ref name="auto1" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१४८ |लोढा Altia |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४५ |२०१६<ref>{{Ctbuh|id=14105|title=Lodha Altia}}</ref><ref name="auto1" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१४९ |लोढा Enchante |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४५ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=14103|title=Lodha Enchante}}</ref><ref name="auto1" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१५० |लोढा Evoq |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४५ |२०१६<ref>{{Ctbuh|id=14108|title=Lodha Evoq}}</ref><ref name="auto1" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१५१ |लोढा Gardenia |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४५ |२०२०<ref>{{Ctbuh|id=14109|title=Lodha Gardenia}}</ref><ref name="auto1" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१५२ |लोढा Exelus |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |२८<ref>{{Cite web|url=https://www.lodhagroup.in/projects/commercial/property-in-wadala/lodha-excelus-new-cuffe-parade/about|title=Lodha Exelus New Cuffe Parade - Premium Commercial Spaces in NCP|website=lodhagroup.in|access-date=2022-12-22}}</ref> |२०१९<ref>{{Ctbuh|id=14111|title=Lodha Exelus}}</ref><ref name="auto2">{{cite web|url=http://www.indiainfoline.com/article/news-top-story/ajmera-s-project-aeon-in-wadala-113110700760_1.html|title=Ajmera's Project Aeon in Wadala|access-date=1 December 2019}}</ref> |<span style="color:Green">व्यावसायिक</span> |- !१५३ |Adhiraj Samayama C |[[Kharghar|खारघर]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |५१ |२०२१ <ref name="Adhiraj Samyama" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१५४ |Sheth Montana Blissberq |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४५ |२०२२<ref>{{Cite web|url=https://www.ashwinshethgroup.com/projects/sheth-montana-mulund/|title=Sheth Montana Mulund, Blissberq|website=ashwinshethgroup.com|access-date=2022-12-25}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१५५ |Sheth Montana Gina A & B |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४५ |२०२२<ref>{{Cite web|url=https://www.ashwinshethgroup.com/projects/sheth-montana-mulund/|title=Sheth Montana Mulund, Gina|website=ashwinshethgroup.com|access-date=2022-12-25}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१५६ |Sunteck सिटी Avenue १ टॉवर १ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|164.382|m|ft|0}} |४५ |२०१७ <ref name="Sunteck City Tower 1">{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1263915/sunteck-city-1-mumbai-india|title=Sunteck City Tower 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209145628/https://www.emporis.com/buildings/1263915/sunteck-city-1-mumbai-india|archive-date=9 December 2017}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१५७ |Sunteck सिटी Avenue १ टॉवर २ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|164.382|m|ft|0}} |४५ |२०१८ <ref name="Sunteck City Tower 2">{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1263914/sunteck-city-2-mumbai-india|title=Sunteck City Tower 2|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718154113/https://www.emporis.com/buildings/1263914/sunteck-city-2-mumbai-india|archive-date=18 July 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१५८ |Sunteck सिटी Avenue १ टॉवर ३ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|164.382|m|ft|0}} |४५ |२०२१ <ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1263916/sunteck-city-3-mumbai-india|title=Sunteck City Tower 3|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718154114/https://www.emporis.com/buildings/1263916/sunteck-city-3-mumbai-india|archive-date=18 July 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१५९ |Sunteck सिटी Avenue २ टॉवर १ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|164.382|m|ft|0}} |४५ |२०२२ <ref name="Sunteck City Tower 1" /><ref name="sunteckindia.com">{{Cite web|url=https://www.sunteckindia.com/sunteck-avenue-1-and-2/|title=2/3 BHK flats in Goregaon West ODC, Residential projects in Goregaon|website=sunteckindia.com|access-date=2022-12-26}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१६० |Sunteck सिटी Avenue २ टॉवर २ |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|164.382|m|ft|0}} |४५ |२०२२ <ref name="Sunteck City Tower 2" /><ref name="sunteckindia.com" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१६१ |Aquaria Grande टॉवर B |[[Borivali|बोरीवली]] | |{{convert|164|m|ft|0}} |४१ |२०१३<ref>{{Ctbuh|id=14486|title=Aquaria Grande Tower B}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१६२ |F Residences |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|165|m|ft|0}} |४४ |२०२२ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१६३ |Runwal Greens १ |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|164|m|ft|0}} |४६ |२०१५<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=109136|title=Runwal Greens Cedar, Mumbai|website=skyscraperpage.com|access-date=2022-11-29}}</ref><ref name=":2">{{cite web|url=https://runwalgroup.in/greens|title=Runwal Greens by Runwal Group {{!}} 4 BHK Flats for Sale in Mulund West|website=runwalgroup.in|language=en|access-date=23 August 2021|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823170514/https://runwalgroup.in/greens|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१६४ |Runwal Greens २ |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|164|m|ft|0}} |४६ |२०१६<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=109137|title=Runwal Greens Cypress, Mumbai|website=skyscraperpage.com|access-date=2022-11-29}}</ref><ref name=":2" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१६५ |Springs Mills टॉवर |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|164|m|ft|0}} |४१ |२०२०<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/319978/spring-mills-tower-mumbai-india|title=Spring Mills Tower|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220719162308/https://www.emporis.com/buildings/319978/spring-mills-tower-mumbai-india|archive-date=19 July 2022}}</ref><ref>Mumbai/Wadias-battle-Dadar-tower-residents/articleshow/52561356</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१६६ |Wadhwa Atmosphere ०२ Wing A |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|163|m|ft|0}} |४३ |२०२३<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.rprealtyplus.com/news-views/atmosphere-realty-pvt-ltd-received-oc-for-2-towers-of-atmosphere-o2-112468.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2024-03-08 |archive-date=2023-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103162635/https://www.rprealtyplus.com/news-views/atmosphere-realty-pvt-ltd-received-oc-for-2-towers-of-atmosphere-o2-112468.html |url-status=dead }}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१६७ |Wadhwa Atmosphere ०२ Wing B |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|163|m|ft|0}} |४३ |२०२३<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.rprealtyplus.com/news-views/atmosphere-realty-pvt-ltd-received-oc-for-2-towers-of-atmosphere-o2-112468.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2024-03-08 |archive-date=2023-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103162635/https://www.rprealtyplus.com/news-views/atmosphere-realty-pvt-ltd-received-oc-for-2-towers-of-atmosphere-o2-112468.html |url-status=dead }}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१६८ |Wadhwa Atmosphere ०२ Wing C & D |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|163|m|ft|0}} |४३ |२०२३<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.rprealtyplus.com/news-views/atmosphere-realty-pvt-ltd-received-oc-for-2-towers-of-atmosphere-o2-112468.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2024-03-08 |archive-date=2023-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103162635/https://www.rprealtyplus.com/news-views/atmosphere-realty-pvt-ltd-received-oc-for-2-towers-of-atmosphere-o2-112468.html |url-status=dead }}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१६९ |Imperial Heights A |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|160|m|ft}} |४५ |२०१५<ref>{{Ctbuh|id=12644|title=Imperial Heights Tower A}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1184099/imperial-heights-1-mumbai-india|title=Imperial Heights Tower 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603193622/https://www.emporis.com/buildings/1184099/imperial-heights-1-mumbai-india|archive-date=3 June 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१७० |Imperial Heights B |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|160|m|ft}} |४५ |२०१५<ref>{{Ctbuh|id=12645|title=Imperial Heights Tower B}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1184101/imperial-heights-2-mumbai-india|title=Imperial Heights Tower 2|website=Emporis}}{{dead link|date=September 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१७१ |Imperial Heights C |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|160|m|ft}} |४५ |२०१७<ref>{{Ctbuh|id=12646|title=Imperial Heights Tower C}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1184100/imperial-heights-3-mumbai-india|title=Imperial Heights Tower 3|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603194942/https://www.emporis.com/buildings/1184100/imperial-heights-3-mumbai-india|archive-date=3 June 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१७२ |Imperial Heights D |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|160|m|ft}} |४५ |२०१९<ref>{{Ctbuh|id=12647|title=Imperial Heights Tower D}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1184102/imperial-heights-4-mumbai-india|title=Imperial Heights Tower 4|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209145201/https://www.emporis.com/buildings/1184102/imperial-heights-4-mumbai-india|archive-date=9 December 2017}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१७३ |Gauri Excellency A & B |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|160|m|ft|0}} |५० |२०२३ |<span style="color:green">व्यावसायिक</span> |- |- !१७४ |N Rose A |[[Dahisar|दहिसर]] | |{{convert|160|m|ft|0}} |४७ |२०२३ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१७५ |N Rose B |[[Dahisar|दहिसर]] | |{{convert|160|m|ft|0}} |४७ |२०२३ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१७६ |Tabrez टॉवर |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|158|m|ft|0}} |४५ |२००८<ref>{{Ctbuh|id=10731|title=Tabrez Tower}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१७७ |सेन्ट्रल Park |[[Mumbai|मुंबई]] | |{{convert|158|m|ft|0}} |४२ |२००८ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१७८ |Tirumala Habitats |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|158|m|ft|0}} |४२ |२०१७<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1234554/tirumala-habitats-mumbai-india|title=Tirumala Habitats|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009192626/https://www.emporis.com/buildings/1234554/tirumala-habitats-mumbai-india|archive-date=9 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१७९ |RNA Mirage |[[Worli|वरळी]] |[[चित्र:RNA_Mirage.jpg|विनाचौकट|270x270अंश]] |{{convert|158|m|ft|0}} |४१ |२०१०<ref>{{Ctbuh|id=8912|title=RNA Mirage|accessdate=22 September 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१८० |Runwal Greens ३ |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|157|m|ft|0}} |४९ |२०१५<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=109134|title=Runwal Greens Maple, Mumbai|website=skyscraperpage.com|access-date=2022-12-02}}</ref><ref name=":2" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१८१ |Runwal Greens ४ |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|157|m|ft|0}} |४९ |२०१५<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=109133|title=Runwal Greens Oakwood, Mumbai|website=skyscraperpage.com|access-date=2022-12-02}}</ref><ref name=":2" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१८२ |Runwal Greens ५ |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|157|m|ft|0}} |४९ |२०१६<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=109138|title=Runwal Greens Pinewood, Mumbai|website=skyscraperpage.com|access-date=2022-12-07}}</ref><ref name=":2" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१८३ |लोढा Primo |[[Parel]] | |{{convert|157|m|ft|0}} |४३ |२०२१<ref>{{cite web|url=https://maharerait.mahaonline.gov.in/PrintPreview/PrintPreview?q=zaP3mvaKiJE21FHa3h%2bpOzFlP7ThXm7Ei%2b3WDHVXV6rO%2bc3DgAI9kaPW1b9epNVj9gXLZVw%2b0qjOCjNaMYZ5kTdz4H6jmUHeyXqzwMkHnb7BUWUxSuFA9P17k9Na76BFDJGP5vqsuypTK35WOy8sgE9XemovVXamPcNQpmAMuvUWo1eG7Jj%2baw%3d%3d|title=Maharashtra Real Estate Regulatory Authority|access-date=2024-03-08|archive-date=2024-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308122637/https://maharerait.mahaonline.gov.in/PrintPreview/PrintPreview?q=zaP3mvaKiJE21FHa3h%2BpOzFlP7ThXm7Ei%2B3WDHVXV6rO%2Bc3DgAI9kaPW1b9epNVj9gXLZVw%2B0qjOCjNaMYZ5kTdz4H6jmUHeyXqzwMkHnb7BUWUxSuFA9P17k9Na76BFDJGP5vqsuypTK35WOy8sgE9XemovVXamPcNQpmAMuvUWo1eG7Jj%2Baw%3D%3D|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- style="background:#dfd;" !१८४ |[[World Trade Center (Mumbai)|MRVDC (वर्ल्ड Trade Center)]] |[[Cuffe Parade]] |[[चित्र:Phiroze_Jeejeebhoy_Towers_Bombay_Stock_Exchange.jpg|विनाचौकट|216x216अंश]] |{{convert|156|m|ft|0}} |३५ |१९७०<ref>{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/complex/1820|title=World Trade Centre Mumbai}}</ref> |<span style="color:green">व्यावसायिक</span> |- !१८५ |Wadhwa Atmosphere Wing A |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|156|m|ft|0}} |४७ |२०१९<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1260696/wadhwa-atmosphere-1-mumbai-india|title=Wadhwa Atmosphere 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022053323/https://www.emporis.com/buildings/1260696/wadhwa-atmosphere-1-mumbai-india|archive-date=22 October 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thewadhwagroup.com/residential/atmosphere-phase-1/|title=Wadhwa Atmosphere Wing A|website=thewadhwagroup.com|access-date=2023-01-09}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१८६ |Wadhwa Atmosphere Wing B |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|156|m|ft|0}} |४७ |२०१९<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1260697/wadhwa-atmosphere-2-mumbai-india|title=Wadhwa Atmosphere 2|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220827195220/https://www.emporis.com/buildings/1260697/wadhwa-atmosphere-2-mumbai-india|archive-date=27 August 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thewadhwagroup.com/residential/atmosphere-phase-1/|title=Wadhwa Atmosphere Wing B|website=thewadhwagroup.com|access-date=2023-01-09}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१८७ |Wadhwa Atmosphere Wing C |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|156|m|ft|0}} |४१ |२०१९<ref>{{Cite web|url=https://www.thewadhwagroup.com/residential/atmosphere-phase-1/|title=Wadhwa Atmosphere Wing C|website=thewadhwagroup.com|access-date=2023-01-09}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१८८ |Platino At Kanakia Levels टॉवर A |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४१ |२०१७ <ref name="mumbaipropertyexchange3" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१८९ |Platino At Kanakia Levels टॉवर B |[[Malad|मालाड]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४१ |२०१७ <ref name="mumbaipropertyexchange3" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१९० |St. Regis मुंबई |[[Parel|लोअर परळ]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४० |२०१२<ref>{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/building/st-regis-mumbai/11862|title=St Regis}}</ref> |<span style="color:green">हॉटेल</span> |- !१९१ |Runwal Forest T ८ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४२ |२०१९<ref name="Runwal Forest">{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1281931/runwal-forests-3-mumbai-india|title=Runwal Forest|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009191906/https://www.emporis.com/buildings/1281931/runwal-forests-3-mumbai-india|archive-date=9 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१९२ |Runwal Forest T ९ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४२ |२०१९<ref name="Runwal Forest" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१९३ |Runwal Forest T १० |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४० |२०१९<ref name="Runwal Forest" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१९४ |Runwal Forest T११ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४० |२०१९<ref name="Runwal Forest" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१९५ |Suraj Pallette |[[Dadar|दादर]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४० |२०२२<ref>{{Cite web|url=https://palettebysuraj.com/lp/?cstm_ppc_keyword=Suraj%20palette&cstm_ppc_placement=&cstm_ppc_device=m&cstm_ppc_campaign=BrandRSA-2&3BHK&cstm_ppc_channel=GoogleSearch&gclid=CjwKCAiA7vWcBhBUEiwAXieIttI4AO4tu8PS7I6imW3PSLS-Lt6nFOoqWTxclzaW2EZ6Orr3owCeDxoC6toQAvD_BwE|title=Premium Flats at Dadar, 2 & 3 BHK Flats in South Mumbai|website=Pallettebysuraj.com|access-date=2022-12-17|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217150435/https://palettebysuraj.com/lp/?cstm_ppc_keyword=Suraj%20palette&cstm_ppc_placement=&cstm_ppc_device=m&cstm_ppc_campaign=BrandRSA-2&3BHK&cstm_ppc_channel=GoogleSearch&gclid=CjwKCAiA7vWcBhBUEiwAXieIttI4AO4tu8PS7I6imW3PSLS-Lt6nFOoqWTxclzaW2EZ6Orr3owCeDxoC6toQAvD_BwE|url-status=dead}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !१९६ |Raymond Ten Wing A |[[Vartak Nagar, Thane|Pokhran Road]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४२ |२०२३<ref>{{Cite news|url=https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|title=Raymond Ten Wing A|website=Raymondreality.in|access-date=2023-01-02|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231094553/https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://raymondtenx.com/#:~:text=It%20is%20one%20of%20the,floor%20height%20of%203.2%20M|title=Raymond Ten Wing A|website=Raymondtenx.com|access-date=2023-01-02}}</ref> |<span style="color:green">हॉटेल</span> |- !१९७ |Raymond Ten Wing B |[[Vartak Nagar, Thane|Pokhran Road]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४२ |२०२३<ref>{{Cite news|url=https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|title=Raymond Ten Wing B|website=Raymondreality.in|access-date=2023-01-02|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231094553/https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://raymondtenx.com/#:~:text=It%20is%20one%20of%20the,floor%20height%20of%203.2%20M|title=Raymond Ten Wing B|website=Raymondtenx.com|access-date=2023-01-02}}</ref> |<span style="color:green">हॉटेल</span> |- !१९८ |Raymond Ten Wing C |[[Vartak Nagar, Thane|Pokhran Road]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४२ |२०२३<ref>{{Cite news|url=https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|title=Raymond Ten Wing C|website=Raymondreality.in|access-date=2023-01-02|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231094553/https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://raymondtenx.com/#:~:text=It%20is%20one%20of%20the,floor%20height%20of%203.2%20M|title=Raymond Ten Wing C|website=Raymondtenx.com|access-date=2023-01-02}}</ref> |<span style="color:green">हॉटेल</span> |- !१९९ |Raymond Ten Wing D |[[Vartak Nagar, Thane|Pokhran Road]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४२ |२०२३<ref>{{Cite news|url=https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|title=Raymond Ten Wing D|website=Raymondreality.in|access-date=2023-01-02|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231094553/https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://raymondtenx.com/#:~:text=It%20is%20one%20of%20the,floor%20height%20of%203.2%20M|title=Raymond Ten Wing D|website=Raymondtenx.com|access-date=2023-01-02}}</ref> |<span style="color:green">हॉटेल</span> |- !२०० |Raymond Ten Wing E |[[Vartak Nagar, Thane|Pokhran Road]] | |{{convert|155|m|ft|0}} |४२ |२०२३<ref>{{Cite news|url=https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|title=Raymond Ten Wing E|website=Raymondreality.in|access-date=2023-01-02|archive-date=2022-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231094553/https://www.raymondrealty.in/projects/ten-x-habitat/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://raymondtenx.com/#:~:text=It%20is%20one%20of%20the,floor%20height%20of%203.2%20M|title=Raymond Ten Wing E|website=Raymondtenx.com|access-date=2023-01-02}}</ref> |<span style="color:green">हॉटेल</span> |- !२०१ |[[Four Seasons Hotel Mumbai|हॉटेल Four Seasons]] |[[Worli|वरळी]] |[[चित्र:The_Four_Seasons,_Mumbai.jpg|विनाचौकट|213x213अंश]] |{{convert|154|m|ft|0}} |४२ |२०१०<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/197681/four-seasons-mumbai-mumbai-india|title=Four Seasons Mumbai - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150409223726/http://www.emporis.com/buildings/197681/four-seasons-mumbai-mumbai-india|archive-date=9 April 2015}}</ref> |<span style="color:green">हॉटेल</span> |- |- !२०२ |[[Shreepati Arcade]] |[[Nana Chowk]] |[[चित्र:Bombay12.jpg|विनाचौकट|240x240अंश]] |{{convert|154|m|ft|0}} |४५ |२००२<ref>{{cite web|url=https://www.skyscrapercenter.com/building/shreepati-arcade/3826|title=Shreepati Arcade}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२०३ |Wadhwa W ५४ |[[Matunga]] | |{{convert|153|m|ft|0}} |४४ |२०१७<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=101744|title=Wadhwa W54, Mumbai|work=skyscraperpage.com|access-date=2022-10-26}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२०४ |Krishvi Heights |[[Girgaum]] | |{{convert|152|m|ft|0}} |४३ |२०१९ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२०५ |Magnum टॉवर A |[[Lalbaug]] | |{{convert|152|m|ft|0}} |४४ |२०१७<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1233496/magnum-towers-1-mumbai-india|title=Magnum Towers 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022045050/https://www.emporis.com/buildings/1233496/magnum-towers-1-mumbai-india|archive-date=22 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२०६ |Magnum टॉवर B |[[Lalbaug]] | |{{convert|152|m|ft|0}} |४४ |२०१७<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=108945|title=Magnum Tower, Mumbai|website=skyscraperpage.com|access-date=2022-11-27}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२०७ |Gangari Elazana |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|151.8|m|ft|0}} |४२ |२०२१ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२०८ |Vasant Polaris |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|151|m|ft|0}} |४० |२००९<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/262089/vasant-polaris-mumbai-india|title=Vasant Polaris - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703142727/http://www.emporis.com/buildings/262089/vasant-polaris-mumbai-india|archive-date=3 July 2015}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२०९ |Rohan Kshitij |[[Girgaum]] | |{{convert|151|m|ft|0}} |४० |२०२२<ref>{{Cite web|url=https://rohanlifescapes.com/kshitij-bhuleshwar.php|title=Premium residential projects in South Mumbai, Kshitij|website=rohanlifescapes.com|access-date=2022-12-19}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२१० |Rohan Aquino |[[Prabhadevi|प्रभादेवी]] | |{{convert|151|m|ft|0}} |३८ |२०२१ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२११ |Le Palazzo |[[Nana Chowk]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४६ |२०१३<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1192249/le-palazzo-mumbai-india|title=Le Palazzo - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021114542/https://www.emporis.com/buildings/1192249/le-palazzo-mumbai-india|archive-date=21 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२१२ |Summer Trinity १ |[[Prabhadevi|प्रभादेवी]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२००९ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२१३ |वन International Centre T४ |[[लोअर परळ]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |३६ |२०२२<ref>{{Cite web|url=http://ada.net.in/site/one-international-centre-t4/|title=One International Centre - T4|website=ada.net.in|access-date=2022-12-25}}</ref> |<span style="color:green">व्यावसायिक</span> |- !२१४ |Summer Trinity २ |[[Prabhadevi|प्रभादेवी]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२००९ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२१५ |Oberoi Skyheights टॉवर १ |[[Lokhandwala Complex|Lokhandwala]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२००९<ref>{{Ctbuh|id=11117|title=Oberoi Skyheights Tower 1}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/175407/oberoi-skyheights-tower-1-mumbai-india|title=Oberoi Skyheights Tower 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221190911/https://www.emporis.com/buildings/175407/oberoi-skyheights-tower-1-mumbai-india|archive-date=21 February 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२१६ |Oberoi Woods टॉवर I |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२००९<ref name="to08">topped out in 2008</ref><ref name="ms">{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=839|title=Mumbai buildings at|publisher=Skyscraperpage.com|access-date=23 August 2010|archive-date=2010-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100512034616/http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=839|url-status=dead}}</ref><ref name="owt">{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/cx/?id=110779|title=Oberoi Woods|date=15 June 2009|publisher=emporis.com|access-date=23 August 2010}}{{dead link|date=September 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२१७ |Oberoi Woods टॉवर II |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२००९<ref name="to08" /><ref name="ms" /><ref name="owt" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२१८ |Oberoi Woods टॉवर III |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२००९<ref name="to08" /><ref name="ms" /><ref name="owt" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२१९ |Chandak Corner Stवन |[[Worli|वरळी]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४१ |२०२२<ref>{{Cite web|url=https://www.chandakgroup.com/cornerstone|title=Cornerstone-Luxury 2 BHK flats for sale in Worli, Mumbai|website=chandakgroup.com|access-date=2022-11-16}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२२० |Ashford Royale १ |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०१७ <ref name="auto9">{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202581/ashford-royale-2-mumbai-india|title=Ashford Royale 2, Mumbai &#124; 1202581 &#124; EMPORIS|website=www.emporis.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113144733/https://www.emporis.com/buildings/1202581/ashford-royale-2-mumbai-india|archive-date=13 January 2017|access-date=1 December 2019}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२२१ |Ashford Royale २ |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०१७ <ref name="auto9" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२२२ |Ashford Royale ३ |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०१९ <ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202582/ashford-royale-3-mumbai-india|title=Ashford Royale 3, Mumbai &#124; 1202582 &#124; EMPORIS|website=www.emporis.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113144642/https://www.emporis.com/buildings/1202582/ashford-royale-3-mumbai-india|archive-date=13 January 2017|access-date=1 December 2019}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२२३ |Runwal Forest T १ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२०१९<ref name="Runwal Forest" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२२४ |Runwal Forest T २ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |३८ |२०१९<ref name="Runwal Forest" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२२५ |Runwal Forest T ३ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |३८ |२०१९<ref name="Runwal Forest" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२२६ |Runwal Forest T ४ |[[Kanjurmarg|कांजूरमार्ग]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |३८ |२०१९<ref name="Runwal Forest" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२२७ |JP DECKS |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२०१६<ref>{{Cite web|url=https://www.iifl.com/|title=IIFL Finance|work=iifl.com|access-date=2022-04-20}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२२८ |Romell Aether |[[Goregaon|गोरेगाव]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०२०<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=109533|title=Romell Aether, Mumbai|website=skyscraperpage.com|access-date=2022-11-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1236334/romell-aether-mumbai-india|title=Romell Aether|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220909194107/https://www.emporis.com/buildings/1236334/romell-aether-mumbai-india|archive-date=9 September 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२२९ |Raheja Excelsior |[[Tardeo]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४३ |२०११<ref>{{Cite web|url=https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=56268|title=Raheja Excelsior, Mumbai|website=skyscraperpage.com|access-date=2022-11-25}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३० |Vertue टॉवर |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०१७ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३१ |Ajmera Aeon |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |५० |२०१७<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202609/ajmera-aeon-mumbai-india|title=Ajmera Aeon|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020134221/https://www.emporis.com/buildings/1202609/ajmera-aeon-mumbai-india|archive-date=20 October 2021}}</ref><ref name="auto2" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३२ |Ajmera Treon टॉवर A |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०१८ <ref name="auto2" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३३ |Ajmera Treon टॉवर B |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०१८ <ref name="auto2" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३४ |Ajmera Zeon टॉवर A |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०१८<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202610/ajmera-zeon-1-mumbai-india|title=Ajmera Zeon Tower A - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127193521/https://www.emporis.com/buildings/1202610/ajmera-zeon-1-mumbai-india|archive-date=27 November 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३५ |Ajmera Zeon टॉवर B |[[Wadala|वडाळा]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०१८<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1202611/ajmera-zeon-2-mumbai-india|title=Ajmera Zeon Tower B - Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127193523/https://www.emporis.com/buildings/1202611/ajmera-zeon-2-mumbai-india|archive-date=27 November 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३६ |Acme Oasis A |[[Kandivali|वडाळाvali]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२०१९<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1175029/acme-oasis-1-mumbai-india|title=Acme Oasis A|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220192703/https://www.emporis.com/buildings/1175029/acme-oasis-1-mumbai-india|archive-date=20 February 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३७ |Acme Oasis B |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२०१९<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1175030/acme-oasis-2-mumbai-india|title=Acme Oasis B|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220192704/https://www.emporis.com/buildings/1175030/acme-oasis-2-mumbai-india|archive-date=20 February 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३८ |Belvedere Court |[[Mahalaxmi, Mumbai|महालक्ष्मी]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२०००<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/application/?nav=building&id=126016|title=Belvedere Court, Mumbai, India|publisher=Emporis.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604233016/http://www.emporis.com/application/?nav=building&id=126016|archive-date=4 June 2011|access-date=16 July 2010}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२३९ |Sheth Beaumonte wing A |[[Sion, Mumbai|Sion]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |५१ |२०१९<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1290234/sheth-beaumonte-1-mumbai-india|title=Sheth Beaumonte 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021114522/https://www.emporis.com/buildings/1290234/sheth-beaumonte-1-mumbai-india|archive-date=21 October 2021}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४० |Sheth Beaumonte wing B |[[Sion, Mumbai|Sion]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |५१ |२०२२<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1290235/sheth-beaumonte-2-mumbai-india|title=Sheth Beaumonte 2|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819194650/https://www.emporis.com/buildings/1290235/sheth-beaumonte-2-mumbai-india|archive-date=19 August 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४१ |Turquoise |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४१ |२०२१<ref name="Turquoise">{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1234552/turquoise-mumbai-india|title=Turquoise|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202063632/https://www.emporis.com/buildings/1234552/turquoise-mumbai-india|archive-date=2 February 2017}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४२ |Amensty |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४१ |२०२१<ref name="Turquoise" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४३ |Zurquoise |[[Mulund|मुलुंड]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४१ |२०२२<ref name="Turquoise" /> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४४ |White सिटी कांदिवली टॉवर १ |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४१ |२०२२<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1233457/white-city-kandivali-1-mumbai-india|title=White City Kandivali 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220905195328/https://www.emporis.com/buildings/1233457/white-city-kandivali-1-mumbai-india|archive-date=5 September 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४५ |Rivali Park १ |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०१८<ref>{{cite web|url=https://www.emporis.com/buildings/1234772/rivali-park-1-mumbai-india|title=Rivali Park 1|website=Emporis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822194830/https://www.emporis.com/buildings/1234772/rivali-park-1-mumbai-india|archive-date=22 August 2022}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४६ |Lotus Sky Garden |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४२ |२०१९ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४७ |Kalpataru Immensa H |[[Kolshet]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४३ |२०२१ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४८ |Kalpataru Immensa G |[[Kolshet]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४३ |२०२१ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२४९ |Ruparel SkyGreens A |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४३ |२०२३<ref>{{Cite web|url=https://ruparel.in/skygreen.html|title=Ruparel Skygreens A|website=Ruparel.in|access-date=24 February 2024}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२५० |Ruparel SkyGreens B |[[Kandivali|कांदिवली]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४३ |२०२३ <ref>{{Cite web|url=https://ruparel.in/skygreen.html|title=Ruparel Skygreens B|website=Ruparel.in|access-date=24 February 2024}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२५१ |DLH The Park |[[Versova, Mumbai|Versova]] | |{{convert|150|m|ft|0}} |४० |२०२२ |<span style="color:blue">निवासी</span> |- !२५२ |Al Sa'adah टॉवर |[[भायखळा]], [[Bhendi Bazaar]] |[[चित्र:Al_Saadah.jpg|विनाचौकट|160x160अंश|The Al Sa'adah Tower, first building of the [[Saifee Burhani Upliftment Trust|SBUT]] redevelopment project in Bhendi Bazaar.]] |{{convert|150|m|ft|0}} |४१ |२०१९<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/snazzing-up-bhendi-bazaar/article23032398.ece|title=Snazzing up Bhendi Bazaar|date=2013-03-07|website=www.thehindubusinessline.com|language=en|access-date=2023-06-13}}</ref> |<span style="color:blue">निवासी</span> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मुंबईमधील इमारती व वास्तू]] i7ta0isg7usimnt3rpls7a4t0juutkc 0 346756 2676248 2652815 2026-03-30T06:44:52Z Aditya tamhankar 80177 /* १८व्या लोकसभेसाठीच्या पोट-निवडणूक */ 2676248 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विधिमंडळ | पार्श्वभूमी_रंग = #8FB7D3 | पाठ्य_रंग = | नाव = भारताची लोकसभा | लिप्यंतर_नाव = | विधिमंडळ = भारताची अठरावी लोकसभा | चिन्ह_चित्र = Emblem of India.svg | चिन्ह_रुंदी = | सभागृह_प्रकार = द्विसभागीय राष्ट्रीय विधिमंडळ | पालक_विधिमंडळ = | सभागृहे = | नेता१_प्रकार = अध्यक्ष | नेता१ = [[ओम बिर्ला|ओम श्रीकृष्ण बिर्ला]] | पक्ष१ = [[भारतीय जनता पक्ष]]<br><small>(२६ जून २०२४ पासून)</small> | निवडणूक१ = | नेता२_प्रकार = उपाध्यक्ष | नेता२ = ''रिक्त (२६ जून २०२४ पासून)'' | पक्ष२ = | निवडणूक२ = | नेता३_प्रकार = सभागृह नेता<br>({{AutoLink|भारताचे पंतप्रधान|पंतप्रधान}}) | नेता३ = [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र दामोदरदास मोदी]] | पक्ष३ = [[भारतीय जनता पक्ष]]<br><small>(२६ जून २०२४ पासून)</small> | निवडणूक३= | नेता४_प्रकार = | नेता४ = | पक्ष४ = | निवडणूक४= | नेता५_प्रकार = विरोधी पक्षनेता | नेता५ = [[राहुल गांधी|राहुल राजीव गांधी]] | पक्ष५ = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]<br><small>(२६ जून २०२४ पासून)</small> | नेता६_प्रकार = | नेता६ = | पक्ष६ = | निवडणूक५ = | सदस्य = ५४३ | सभागृह१ = | सभागृह२ = [[लोकसभा]] | सभागृह१_संरचना = | सभागृह१_संरचना_रुंदी = | सभागृह२_संरचना = 18th Lok Sabha.svg | सभागृह२_संरचना_रुंदी = 350px | राजकीय_गट१ = | राजकीय_गट२ = | समिती१ = | समिती२ = | संयुक्त_समिती = | मतदान_पद्धत१ = | मतदान_पद्धत२ = | मागील_निवडणूक१ = [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | पुढील_निवडणूक२ = [[२०२९ लोकसभा निवडणुका|२०२९]] | सत्र_सभागृह_चित्र = Glimpses of the new Parliament Building, in New Delhi (2).jpg | सत्र_सभागृह_चित्र_रुंदी = 250px | बैठक_ठिकाण = [[संसद भवन]], [[नवी दिल्ली]], [[भारत]] | संकेतस्थळ = [http://loksabha.nic.in/ लोकसभा संकेतस्थळ] | तळटिपा = |सत्र_सभागृह_चित्र_२= }} [[भारत]]ाच्या कनिष्ठ सभागृहाचा नवीन कार्यकाळ (२०२४ ते २०२९) अर्थात [[लोकसभा|१८वी लोकसभा]] [[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणुका|२०२४ लोकसभा निवडणुकीद्वारे]] निर्मित झाली. १९ एप्रिल २०२४ ते १ जून २०२४ अश्या ७ चरणांमध्ये मतदान झाले व ४ जून २०२४ रोजी निकाल जाहीर झाले. [[भारतीय जनता पक्ष]]ाच्या नेतृत्वात [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]ला २९३ जागांसह सभागृहात स्पष्ट बहुमत मिळाल्याने [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र दामोदरदास मोदी]] हे सलग तिसऱ्यांदा पंतप्रधान झाले. असे करणारे मोदी हे पहिलेच काँग्रेसेतर पंतप्रधान आहेत. २६ जून २०२४ रोजी [[ओम बिर्ला]] हे सलग दुसऱ्यांदा लोकसभा अध्यक्ष म्हणून निवडले गेले. तसेच [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे [[राहुल गांधी]] यांची विरोधी-पक्षनेते पदी निवड करण्यात आली. निकाल जाहीर झाल्यानंतर निर्वाचित सदस्यांच्या शपथविधीसाठी भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती [[द्रौपदी मुर्मू]] यांनी [[भारतीय जनता पक्ष]]ाचे खासदार [[भर्तृहरी माहताब]] यांना लोकसभेचे कार्यकारी अध्यक्ष म्हणून नेमणूक केली. १८व्या लोकसभा २४ जून २०२४ रोजी पहिल्यांदा बसली. पहिल्या दोन दिवशी सदस्यांचा केवळ शपथविधी पार पाडला. व तदनंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी दोन्ही सभागृहांना आपल्या मंत्रीमंडळाची ओळख करून दिली. १८व्या लोकसभेच्या दुसऱ्या अधिवेशनात गृहमंत्री अमित शाह यांनी सभागृहाच्या पटलावर आणलेल्या वक्फ दुरुस्ती विधेयक आणि मुसलमान वक्फ रद्द विधेयक या दोन विधेयकांमुळे प्रचंड गदारोळ झाला. विरोधी पक्षाच्या प्रचंड विरोधानंतर अखेर सरकारने ही दोन विधेयके संयुक्त संसदीय समितीकडे पाठवली. २०२४ च्या हिवाळी अधिवेशनादरम्यान समितीने अहवाल सादर करण्यासाठी आणखी वेळ वाढवून मिळावा या करता अर्ज दिला. तत्पश्चात सभागृहाने अहवाल सादर करण्यासाठी समितीस २०२५ अर्थसंकल्प अधिवेशनापर्यंतची मुदतवाढ दिली. ==संख्याबळ== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan=2|आघाडी ! colspan="2" | पक्ष ! सदस्य संख्या ! गटनेता ! मतदारसंघ |- | rowspan="15" bgcolor="FF99933" | | rowspan="15" | '''सरकार'''<br>'''[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]''' '''(२९३)''' | bgcolor=#FF99933| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | २४० | [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र दामोदरदास मोदी]] | [[वाराणसी लोकसभा मतदारसंघ|वाराणसी]] |- |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | १६ | [[राममोहन एन. किंजरापू|किंजरापू राममोहन नायडू]] | [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] |- |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] | १२ | [[ललन सिंह]] | [[मुंगेर लोकसभा मतदारसंघ|मुंगेर]] |- |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] | ७ | [[श्रीकांत शिंदे|डॉ. श्रीकांत एकनाथ शिंदे]] | [[कल्याण लोकसभा मतदारसंघ|कल्याण]] |- |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] | ५ | [[चिराग पासवान|चिराग रामविलास पासवान]] | [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] |- |bgcolor=#02865A| | [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]] | २ | [[एच.डी. कुमारस्वामी|हरदनहळ्ळी देवेगौडा कुमारस्वामी]] | [[मंड्या लोकसभा मतदारसंघ|मंड्या]] |- |bgcolor=#ca420f| | [[जन सेना पक्ष]] | २ | [[बालाशौरी वल्लभनेनी]] | [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]] |- |bgcolor=#006400| | [[राष्ट्रीय लोक दल]] | २ | [[राजकुमार सांगवान|डॉ. राजकुमार सांगवान]] | [[बागपत लोकसभा मतदारसंघ|बागपत]] |- |bgcolor=#27176D| | [[अपना दल (सोनेलाल)]] | १ | [[अनुप्रिया पटेल|अनुप्रिया आशिष पटेल]] | [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] |- |bgcolor=#99CCFF| | [[आसाम गण परिषद]] | १ | [[फणी भूषण चौधरी|फणीभूषण रमेश चौधरी]] | [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]] |- |bgcolor=#6827B5| | [[अखिल झारखंड विद्यार्थी संघ पक्ष]] | १ | [[चंद्र प्रकाश चौधरी]] | [[गिरिडीह लोकसभा मतदारसंघ|गिरिडीह]] |- |bgcolor=#F5D62A| | [[हिंदुस्तानी अवाम मोर्चा (धर्मनिरपेक्ष)]] | १ | [[जितनराम मांझी|जितनराम रामजीत मांझी]] | [[गया लोकसभा मतदारसंघ|गया]] |- |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] | १ | [[सुनील तटकरे|सुनील दत्तात्रय तटकरे]] | [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड]] |- | bgcolor=#ED1E26| | [[सिक्कीम क्रांतिकारी मोर्चा]] | १ | [[इंद्र सिंग सुब्बा|डॉ. इंद्र सिंह सुब्बा]] | [[सिक्कीम लोकसभा मतदारसंघ|सिक्कीम]] |- |bgcolor=#FAED09| | [[संयुक्त जनता पक्ष, लिबरल]] | १ | [[जोयंता बसुमतरी]] | [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] |- | rowspan="21" bgcolor="#00B7EB" | | rowspan="21" | '''विरोधी आघाडी'''<br>'''[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]''' '''(२३४)''' |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | ९९ | [[राहुल गांधी|राहुल राजीव गांधी]] | [[राय बरेली लोकसभा मतदारसंघ|राय बरेली]] |- |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] | ३७ | [[अखिलेश यादव|अखिलेश मुलायम यादव]] | [[कन्नौज लोकसभा मतदारसंघ|कन्नौज]] |- |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] | २८ | [[सुदीप बंदोपाध्याय]] | [[कोलकाता दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कोलकाता]] |- |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | २२ | [[टी.आर. बालू|थलीकोट्टाई राजतेवर बालू]] | [[श्रीपेरुंबुदुर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुंबुदुर]] |- |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] | ९ | [[अरविंद सावंत|अरविंद गणपत सावंत]] | [[मुंबई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मुंबई]] |- |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] | ८ | [[सुप्रिया सुळे|सुप्रिया सदानंद सुळे]] | [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]] |- |bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] | ४ | [[अमरा राम]] | [[सिकर लोकसभा मतदारसंघ|सिकर]] |- |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] | ४ | [[मिसा भारती|मिसा भारती शैलेशकुमार यादव]] | [[जहानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|जहानाबाद]] |- |bgcolor=#006600| | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] | ३ | [[ई.टी. मुहम्मद बशीर]] | [[मलप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]] |- |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] | ३ | [[विजय कुमार हंसडक]] | [[राजमहल लोकसभा मतदारसंघ|राजमहल]] |- | bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] | ३ | [[पप्पू यादव|राजेश रंजन ''पप्पू'' यादव]]<br>[[मोहम्मद हनीफा]]<br>[[विशाल पाटील|विशाल प्रकाश पाटील]] | [[पूर्णिया लोकसभा मतदारसंघ|पूर्णिया]]<br>[[लद्दाख लोकसभा मतदारसंघ|लद्दाख]]<br>[[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली]] |- |bgcolor=#cb0922| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] | २ | [[के. सुब्बरायन]] | [[तिरुप्पूर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुप्पूर]] |- |bgcolor=#C41301| | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सिस्ट-लेनिनिस्ट) लिबरेशन]] | २ | [[सुदामा प्रसाद]] | [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]] |- |bgcolor=#fe0000| | [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]] | २ | [[आगा सय्यद रुहुल्ला मेहदी]] | [[श्रीनगर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीनगर]] |- |bgcolor=#1E90FF| | [[विदुतलै चिरुतैगल कच्ची]] | २ | [[तो. तिरुमावलवन|डॉ. थोलकप्पियान तिरुमावलवन]] | [[चिदंबरम लोकसभा मतदारसंघ|चिदंबरम]] |- |bgcolor=#FF0000| | [[भारत आदिवासी पक्ष]] | १ | [[राजकुमार रौत|राजकुमार शंकरलाल रौत]] | [[बांसवाडा लोकसभा मतदारसंघ|बांसवाडा]] |- |bgcolor=#CC6600| | [[केरळ काँग्रेस]] | १ | [[फ्रान्सिस जॉर्ज (राजकारणी)|ॲड. फ्रान्सिस जॉर्ज]] | [[कोट्टायम लोकसभा मतदारसंघ|कोट्टायम]] |- |bgcolor=#FC0000| | [[मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | १ | [[दुराई वायको]] | [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] |- |bgcolor=#FFD42A| | [[राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्ष]] | १ | [[हनुमान बेनिवाल|ॲड. हनुमान रामदेव बेनिवाल]] | [[नागौर लोकसभा मतदारसंघ|नागौर]] |- |bgcolor=#d84c4c| | [[क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष|भारतीय क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष]] | १ | [[एन.के. प्रेमचंद्रन|ॲड. एन.के. प्रेमचंद्रन]] | [[कोल्लम लोकसभा मतदारसंघ|कोल्लम]] |- |bgcolor=#003597| | [[आझाद समाज पक्ष (कांशी राम)]] | १ | [[चंद्रशेखर आझाद (रावण)|ॲड. चंद्रशेखर गोवर्धनदास आझाद]] | [[नगीना लोकसभा मतदारसंघ|नगीना]] |- | rowspan="7" bgcolor="#BF00FF" | | rowspan="7" | '''इतर/तटस्थ गट''' '''(१४)''' |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] | ४ | [[पी.व्ही. मिथुन रेड्डी|पेद्दरेड्डी वेंकट मिधून रेड्डी]] | [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] |- |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] | ३ | [[गुरमीत सिंह मीत हायर]] | [[संगरुर लोकसभा मतदारसंघ|संगरुर]] |- |bgcolor=#ffc305| | [[अकाली दल (वारिस पंजाब दे)]] | २ | [[सरबजीत सिंह खालसा]] | [[फरीदकोट लोकसभा मतदारसंघ|फरीदकोट]] |- |bgcolor=#0F204A| | [[शिरोमणी अकाली दल]] | १ | [[हरसिम्रत कौर बादल]] | [[भटिंडा लोकसभा मतदारसंघ|भटिंडा]] |- |bgcolor=#0c6b4b| | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] | १ | [[असदुद्दीन ओवैसी|ॲड. असदुद्दीन सलाहुद्दीन ओवैसी]] | [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] |- | style="background-color:{{झोरम पीपल्स मूव्हमेंट/meta/color}}" | | [[झोरम पीपल्स मूव्हमेंट]] | १ | [[रिचर्ड वानलालहमंगाइहा]] | [[मिझोरम लोकसभा मतदारसंघ|मिझोरम]] |- | bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] | २ | [[उमेशभाई पटेल|उमेशभाई बाबूभाई पटेल]]<br>[[शेख अब्दुल रशीद]] | [[दमण आणि दीव लोकसभा मतदारसंघ|दमण आणि दीव]]<br>[[बारामुल्ला लोकसभा मतदारसंघ|बारामुल्ला]] |- | colspan="4" | '''रिक्त''' <br>'''(२)''' | १ | |- ! colspan="4"|एकूण ! ५४३ ! ! |} ==१८व्या लोकसभेसाठीच्या पोट-निवडणूक== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! तारीख ! मतदारसंघ ! राज्य/कें.प्र. ! मूळ खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! पोट-निवडणूक कारण ! निर्वाचित खासदार ! colspan="2"| पक्ष |- | १ | १३ नोव्हेंबर २०२४ | [[वायनाड लोकसभा मतदारसंघ|वायनाड]] | [[केरळ]] | [[राहुल गांधी|राहुल राजीव गांधी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |राजीनामा | [[प्रियंका गांधी|प्रियंका रॉबर्ट वाड्रा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | २ | २० नोव्हेंबर २०२४ | [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ|नांदेड]] | [[महाराष्ट्र]] | [[वसंत चव्हाण|वसंत बळवंत चव्हाण]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | निधन | [[रविंद्र वसंतराव चव्हाण]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | ३ | rowspan="3"|''अघोषित'' | [[बशीरहाट लोकसभा मतदारसंघ|बशीरहाट]] | [[पश्चिम बंगाल]] | [[हाजी नुरुल इस्लाम]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] | निधन | colspan="3" rowspan="3"| अजून निवड झालेली नाही |- | ४ | [[शिलाँग लोकसभा मतदारसंघ|शिलाँग]] | [[मेघालय]] | [[रिकी एजे सिंग्कॉन]] |bgcolor=#007FFF| | [[व्हॉइस ऑफ द पीपल पक्ष]] | निधन |- | ५ | [[नगाव लोकसभा मतदारसंघ|नगाव]] | [[आसाम]] | [[प्रद्युत बोरडोलोई]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | राजीनामा |} ==१८व्या लोकसभेत पारीत झालेले कायदे== ===१८व्या लोकसभेत पटलावर ठेवलेले विधेयके (पारित होणे बाकी)=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! पटलावर ठेवल्याची तारिख ! विधेयकाचे नाव ! द्वारे मांडले ! colspan="2"| विधेयक मांडणारा पक्ष ! विभाग/मंत्रालय ! विधेयकाचे उदिष्ट |- | १ | २६ जुलै २०२४ | राज्यघटना (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[डीन कुरियाकोसे|ॲड. डीन कुरियाकोसे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्रालय]] |राज्यघटनेत दुरुस्ती : नवीन अनुच्छेद ४९अ समाविष्ट करणे |- | २ | २६ जुलै २०२४ | राज्यघटना (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[शशी थरूर|डॉ. शशी चंद्रशेखर थरूर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[कायदा आणि न्याय मंत्रालय (भारत)|कायदा आणि न्याय मंत्रालय]] |राज्यघटनेत दुरुस्ती : अनुच्छेद ८१ मध्ये दुरुस्त्या करणे |- | ३ | २६ जुलै २०२४ | राज्यघटना (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[राजीव प्रताप रुडी|ॲड. राजीव प्रताप रुडी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय (भारत)|पर्यावरण आणि वन मंत्रालय]] |राज्यघटनेत दुरुस्ती : अनुच्छेद ४८अ आणि ५१अ मध्ये दुरुस्त्या करणे |- | ४ | २६ जुलै २०२४ | राज्यघटना (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[रवि किशन|रविंद्र श्यामनारायण शुक्ला]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालय]] |राज्यघटनेत दुरुस्ती : परिशिष्ठ ८ मध्ये दुरुस्ती करून [[भोजपुरी भाषा]] अधिकृत भाषा म्हणून समाविष्ट करणे |- | ५ | २६ जुलै २०२४ | राज्यघटना (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[डीन कुरियाकोसे|ॲड. डीन कुरियाकोसे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[श्रम आणि रोजगार मंत्रालय (भारत)|श्रम मंत्रालय]] |राज्यघटनेत दुरुस्ती : अनुच्छेद ४३अ मध्ये दुरुस्त्या करणे |- | ६ | २६ जुलै २०२४ | वरिष्ठ माध्यमिक स्तरापर्यंत शाळांची स्थापना विधेयक, २०२४ | [[चंद्रशेखर आझाद (रावण)|ॲड. चंद्रशेखर गोवर्धनदास आझाद]] |bgcolor=#003597| | [[आझाद समाज पक्ष (कांशी राम)]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्रालय]] | वरिष्ठ माध्यमिक स्तरापर्यंत शाळांची स्थापना करून सर्व विद्यार्थ्यांना मोफत शिक्षणाची तरतूद |- | ७ | २६ जुलै २०२४ | महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[शफी पारंबिल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास मंत्रालय]] | [[महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा|महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी अधिनियम, २००५]] मध्ये दुरुस्ती करणे |- | ८ | २६ जुलै २०२४ | विमान भाडे नियामक मंडळ विधेयक, २०२४ | [[शफी पारंबिल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय|नागरी उड्डाण मंत्रालय]] | विमान भाडे निश्चिती व देखरेख करण्यासाठी नियामक मंडळाची स्थापना करणे |- | ९ | २६ जुलै २०२४ | स्वमग्नता विस्तार विकार (ओळख आणि उपचार) विधेयक, २०२४ | [[बेनी बेहानन|बेनी थॉमस बेहानन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य मंत्रालय]] | स्वमग्नता विस्तार विकाराचे रुग्णांवर लवकर व फायदेशीर उपचार पद्धती विकसित करणे |- | १० | २६ जुलै २०२४ | केंद्रीय शैक्षणिक संस्था (प्रवेश आरक्षण) (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[निशिकांत दुबे|डॉ. निशिकांत दुबे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्रालय]] | केंद्रीय शैक्षणिक संस्था (प्रवेशातील आरक्षण) अधिनियम मध्ये दुरुस्त्या करणे |- | ११ | २६ जुलै २०२४ | महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[सी.एन. अण्णादुराई|सी.एन. नटराजन अण्णादुराई]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास मंत्रालय]] | [[महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा|महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी अधिनियम, २००५]] मध्ये कलम ३ दुरुस्ती करणे |- | १२ | २६ जुलै २०२४ | पूर आणि दुष्काळ नियंत्रण विधेयक, २०२४ | [[आलोक कुमार सुमन|डॉ. आलोक जयश्रीराम सुमन]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] | [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती मंत्रालय]] | पूर/दुष्काळासंबंधी कामांसाठी राष्ट्रीय पूर आणि दुष्काळ नियंत्रण मंडळाची स्थापना करणे |- | १३ | २६ जुलै २०२४ | प्लॅस्टिक एकल वापर (नियंत्रण) विधेयक, २०२४ | [[निशिकांत दुबे|डॉ. निशिकांत दुबे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय (भारत)|पर्यावरण आणि वन मंत्रालय]] | सन २०२५ पर्यंत एकल वापर असलेल्या प्लॅस्टिकचा वापर बंद करण्यासाठी योजना |- | १४ | २६ जुलै २०२४ | कलाकार (सामाजिक सुरक्षा) विधेयक, २०२४ | [[रवि किशन|रविंद्र श्यामनारायण शुक्ला]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[संस्कृती मंत्रालय (भारत)|संस्कृती मंत्रालय]] | कलाकारांच्या सुरक्षेसाठी राष्ट्रीय कलाकार सामाजिक सुरक्षा सल्लागार मंडळाची स्थापना करणे |- | १५ | २६ जुलै २०२४ | अधिवक्ता (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[श्रीकांत शिंदे|डॉ. श्रीकांत एकनाथ शिंदे]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] | [[कायदा आणि न्याय मंत्रालय (भारत)|कायदा आणि न्याय मंत्रालय]] | [[अधिवक्ता अधिनियम, १९६१]] मध्ये दुरुस्त्या करणे |- | १६ | २६ जुलै २०२४ | तर्कशुद्ध विचार प्रसार विधेयक, २०२४ | [[बेनी बेहानन|बेनी थॉमस बेहानन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्रालय]] | तर्कसंगत विचार आणि विचारमंथनाला प्रोत्साहन देणारे वातावरण निर्माण करणे |- | १७ | २६ जुलै २०२४ | ग्रीनफील्ड पायाभूत सुविधा विकास मंडळ विधेयक, २०२४ | [[राजीव प्रताप रुडी|ॲड. राजीव प्रताप रुडी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (भारत)|रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय]] | ग्रीनफील्ड पायाभूत सुविधा विकास मंडळाची स्थापना करणे |- | १८ | २६ जुलै २०२४ | अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती व इतर मागासवर्गीय (खाजगी क्षेत्र) आरक्षण विधेयक, २०२४ | [[चंद्रशेखर आझाद (रावण)|ॲड. चंद्रशेखर गोवर्धनदास आझाद]] |bgcolor=#003597| | [[आझाद समाज पक्ष (कांशी राम)]] | [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय मंत्रालय]] | खाजगी क्षेत्रामध्ये अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती व इतर मागासवर्गीयांना आरक्षण देणेबाबत |- | १९ | २६ जुलै २०२४ | बालकांचा मोफत आणि सक्तीच्या शिक्षणाचा हक्क (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[श्रीकांत शिंदे|डॉ. श्रीकांत एकनाथ शिंदे]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्रालय]] | [[बालकांचा मोफत आणि सक्तीच्या शिक्षणाचा हक्क कायदा, २००९|बालके (मोफत व सक्तीचे) शिक्षण हक्क अधिनियम, २००९]] मध्ये कलम २,३,८,११,२९ दुरुस्त्या करणे |- | २० | २६ जुलै २०२४ | बिहार राज्य विशेष वित्तीय सहाय्य विधेयक, २०२४ | [[आलोक कुमार सुमन|डॉ. आलोक जयश्रीराम सुमन]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] | [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|अर्थ मंत्रालय]] | [[बिहार]]ला राष्ट्रीय कोशागारमधून विशेष वित्तीय सहाय्य प्रदान करणेबाबत |- | २१ | २६ जुलै २०२४ | रेबीज नियंत्रण विधेयक, २०२४ | [[डीन कुरियाकोसे|ॲड. डीन कुरियाकोसे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य मंत्रालय]] | [[रेबीज]] आजारावर उपाययोजना व त्यासंबंधीच्या तरतूदी/शिक्षा |- | २२ | २६ जुलै २०२४ | माहिती तंत्रज्ञान उद्योग (नियमन आणि विकास) आयोग विधेयक, २०२४ | [[सी.एन. अण्णादुराई|सी.एन. नटराजन अण्णादुराई]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | [[इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय (भारत)|माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय]] | माहिती तंत्रज्ञान उद्योग (नियमन आणि विकास) आयोग स्थापन करणेबाबत |- | २३ | २६ जुलै २०२४ | अनाथ बालक (कल्याण आणि विकास) विधेयक, २०२४ | [[श्रीकांत शिंदे|डॉ. श्रीकांत एकनाथ शिंदे]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] | [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला व बाल विकास मंत्रालय]] | अनाथ बालकांच्या शिक्षण, पोषण, विकास संबंधी |- | २४ | २६ जुलै २०२४ | रेल्वे (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[आलोक कुमार सुमन|डॉ. आलोक जयश्रीराम सुमन]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] | [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]] | [[रेल्वे अधिनियम, १९८९]] मध्ये नवीन कलम २४अ समाविष्ट करणे |- | २५ | २६ जुलै २०२४ | राज्यघटना (अनुसूचित जमाती) आदेश (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[सी.एन. अण्णादुराई|सी.एन. नटराजन अण्णादुराई]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | [[आदिवासी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|आदिवासी व्यवहार मंत्रालय]] | [[राज्यघटना (अनुसूचित जमाती) आदेश, १९५०]] मधील परिशिष्ठ दुरुस्त करणेबाबत |- | २६ | २६ जुलै २०२४ | अतिवृष्टी, चक्रीवादळ व इतर कारणांमुळे आलेल्या पुराचे बळी (पुनर्वसन आणि कल्याण) विधेयक, २०२४ | [[निशिकांत दुबे|डॉ. निशिकांत दुबे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती मंत्रालय]] | राष्ट्रीय पूर बळी पुनर्वसन आणि कल्याण मंडळाची स्थापना करणेबाबत |- | २७ | २६ जुलै २०२४ | पारंपारिक मच्छीमार (संरक्षण आणि कल्याण) विधेयक, २०२४ | [[रवि किशन|रविंद्र श्यामनारायण शुक्ला]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालय|मत्स्यव्यवसाय मंत्रालय]] | पारंपारिक मच्छीमारांच्या बाबतीत राष्ट्रीय पारंपारिक मच्छीमार संरक्षण मंडळाची स्थापना करणेबाबत |- | २८ | २६ जुलै २०२४ | केरळ उच्च न्यायालय (तिरुवनंतपूरम खंडपीठ स्थापना) विधेयक, २०२४ | [[शशी थरूर|डॉ. शशी चंद्रशेखर थरूर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[कायदा आणि न्याय मंत्रालय (भारत)|कायदा आणि न्याय मंत्रालय]] | [[केरळ उच्च न्यायालय]]ाचे [[तिरुवनंतपूरम]] येथे कायमस्वरुपी खंडपीठ स्थापन करणेबाबत |- | २९ | २६ जुलै २०२४ | तृतीयपंथी नागरिक (हक्क संरक्षण) (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[शशी थरूर|डॉ. शशी चंद्रशेखर थरूर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय व सक्षमीकरण मंत्रालय]] | [[तृतीयपंथी नागरिक (हक्क संरक्षण) अधिनियम, २०१९]] मध्ये नवीन कलमे ८अ आणि १३अ समाविष्ट करणेबाबत |- | ३० | २६ जुलै २०२४ | जिल्हा विकास आणि संनियंत्रण समिती (केंद्रीय क्षेत्र आणि केंद्र पुरस्कृत योजना अंमलबजावणी) विधेयक, २०२४ | [[राजीव प्रताप रुडी|ॲड. राजीव प्रताप रुडी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास मंत्रालय]] |प्रत्येक जिल्ह्यात केंद्र पुरस्कृत योजना अंमलबजावणीवर देखरेख करण्यासाठी समिती गठित करणेबाबत |- | ३१ | २६ जुलै २०२४ | निवासी शाळा (अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती) विधेयक, २०२४ | [[चंद्रशेखर आझाद (रावण)|ॲड. चंद्रशेखर गोवर्धनदास आझाद]] |bgcolor=#003597| | [[आझाद समाज पक्ष (कांशी राम)]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्रालय]] | अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमातींच्या विद्यार्थ्यांसाठी निवासी शाळा स्थापनेबाबत |- | ३२ | १ ऑगस्ट २०२४ | आपत्ती व्यवस्थापन (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[भारत सरकार]] |colspan="2"|[[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालय]] | [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालय]] | [[आपत्ती व्यवस्थापन कायदा, २००५|आपत्ती व्यवस्थापन अधिनियम, २००५]] मध्ये दुरुस्ती करणेबाबत |- | ३३ | ५ ऑगस्ट २०२४ | गोवा विधानसभा अनुसूचित जमाती प्रतिनिधित्व फेरनियोजन विधेयक, २०२४ | [[भारत सरकार]] |colspan="2"|[[कायदा आणि न्याय मंत्रालय (भारत)|कायदा आणि न्याय मंत्रालय]] | [[कायदा आणि न्याय मंत्रालय (भारत)|कायदा आणि न्याय मंत्रालय]] | [[गोवा विधानसभा]] मधील अनुसूचित जमातींचे प्रतिनिधित्वाबाबत फेरनियोजन करणेबाबत |- | ३४ | ८ ऑगस्ट २०२४ | वक्फ (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[भारत सरकार]] |colspan="2"|[[अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालय (भारत)|अल्पसंख्याक मंत्रालय]] | [[अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालय (भारत)|अल्पसंख्याक मंत्रालय]] | [[वक्फ अधिनियम, १९९५]] मध्ये दुरुस्ती करणेबाबत |- | ३५ | ८ ऑगस्ट २०२४ | मुसलमान वक्फ (रद्द करणे) विधेयक, २०२४ | [[भारत सरकार]] |colspan="2"|[[अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालय (भारत)|अल्पसंख्याक मंत्रालय]] | [[अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालय (भारत)|अल्पसंख्याक मंत्रालय]] | [[मुसलमान वक्फ अधिनियम, १९२३]] रद्द करणेबाबत |- | ३६ | ९ ऑगस्ट २०२४ | राज्यघटना (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[पी.पी. चौधरी|ॲड. पी.पी. चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[कायदा आणि न्याय मंत्रालय (भारत)|कायदा आणि न्याय मंत्रालय]] |राज्यघटनेत दुरुस्ती : अनुच्छेद ५८ दुरुस्त करणे |- | ३७ | ९ ऑगस्ट २०२४ | केरळ उच्च न्यायालय (पलक्कड खंडपीठ स्थापना) विधेयक, २०२४ | [[व्ही.के. श्रीकांदन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[कायदा आणि न्याय मंत्रालय (भारत)|कायदा आणि न्याय मंत्रालय]] | [[केरळ उच्च न्यायालय]]ाचे [[पलक्कड]] येथे कायमस्वरुपी खंडपीठ स्थापन करणेबाबत |- | ३८ | ९ ऑगस्ट २०२४ | व्यावसायिक अभ्यासक्रम (प्रवेश परिक्षा बंदी) विधेयक, २०२४ | [[नवस्कनी|कणी खदारमीरा नवस]] |bgcolor=#006600| | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्रालय]] | व्यावसायिक अभ्यासक्रमांमधील प्रवेश परिक्षांवर बंदी आणणे |- | ३९ | ९ ऑगस्ट २०२४ | राज्यघटना (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[पी.पी. चौधरी|ॲड. पी.पी. चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (भारत)|कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय]] |राज्यघटनेत दुरुस्ती : परिशिष्ठ ७ दुरुस्त करणे |- | ४० | ९ ऑगस्ट २०२४ | राष्ट्रीय युवा आयोग विधेयक, २०२४ | [[स्मिता वाघ|स्मिता उदय वाघ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय (भारत)|क्रीडा मंत्रालय]] | युवकांसाठी शिक्षण आणि सक्षमीकरण कार्यक्रम राबवण्यासाठी युवक आयोग स्थापन करणे |- | ४१ | ९ ऑगस्ट २०२४ | महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[एन.के. प्रेमचंद्रन|ॲड. एन.के. प्रेमचंद्रन]] |bgcolor=#d84c4c| | [[क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष|भारतीय क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष]] | [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास मंत्रालय]] | [[महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा|महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी अधिनियम, २००५]] मध्ये कलम ३ आणि परिशिष्ठ २ दुरुस्त करणे |- | ४२ | ९ ऑगस्ट २०२४ | सेंद्रिय शेती प्रोत्साहन विधेयक, २०२४ | [[राजकुमार चहार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (भारत)|कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय]] | सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देणेबाबत |- | ४३ | ९ ऑगस्ट २०२४ | अनाथ (सरकारी पदांवर आरक्षण व कल्याण) विधेयक, २०२४ | [[जनार्दन सिंह सिगरीवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय व सक्षमीकरण मंत्रालय]] | सरकारी पदांवर अनाथ नागरिकांना आरक्षण व कल्याणकारी योजना देणेबाबत |- | ४४ | ९ ऑगस्ट २०२४ | अन्न सुरक्षा आणि मानके (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[काथीर आनंद]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय]] | [[अन्न सुरक्षा आणि मानके अधिनियम, २००६]] मध्ये दुरुस्ती करणे |- | ४५ | ९ ऑगस्ट २०२४ | आयकर संग्रह (दृश्य प्रतिनिधित्व) विधेयक, २०२४ | [[श्रीरंग बारणे|श्रीरंग चंदू 'अप्पा' बारणे]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] | [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|अर्थ मंत्रालय]] | देशातील आयकर संग्रहाचे पद्धतशीर विवरण देणेबाबत |- | ४६ | ९ ऑगस्ट २०२४ | राज्यघटना (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[मनीष तिवारी|ॲड. मनीष विश्वनाथ तिवारी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्रालय]] |राज्यघटनेत दुरुस्ती : राज्यसभेमध्ये चंदिगढ केंद्रशासित प्रदेशामधून निर्वाचित खासदार पाठवणे बाबत |- | ४७ | ९ ऑगस्ट २०२४ | राज्यघटना (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[पी.पी. चौधरी|ॲड. पी.पी. चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती मंत्रालय]] |राज्यघटनेत दुरुस्ती : परिशिष्ठ ७ दुरुस्त करणे |- | ४८ | ९ ऑगस्ट २०२४ | ग्रामीण श्रम कल्याण निधी विधेयक, २०२४ | [[जनार्दन सिंह सिगरीवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | [[श्रम आणि रोजगार मंत्रालय (भारत)|श्रम व रोजगार मंत्रालय]] | ग्रामीण कामगारांसाठी ग्रामीण श्रम कल्याण निधी गठित करणेबाबत |- | ४९ | ९ ऑगस्ट २०२४ | अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (दुरुस्ती) विधेयक, २०२४ | [[व्ही.के. श्रीकांदन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय]] | [[अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था अधिनियम, १९५६]] मध्ये नवीन कलम ३अ समाविष्ट करणे |- | ५० | ९ ऑगस्ट २०२४ | तमिळनाडू राज्य (प्राचीन स्मारके, पुरातत्व स्थळे व अवशेष) विशेष आर्थिक सहाय्य विधेयक, २०२४ | [[काथीर आनंद]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|अर्थ मंत्रालय]] | [[तमिळनाडू]] राज्यातील प्राचीन स्मारके, पुरातत्व स्थळे व अवशेष यांच्या दुरुस्ती,देखभाल करिता राष्ट्रीय कोषागारातून विशेष वित्तीय सहाय्य प्रदान करणेबाबत |} ===१८व्या लोकसभेत पटावर मांडलेली विधेयके (पारित होऊन राज्यसभेत प्रलंबित)=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! पटलावर ठेवल्याची तारिख ! पारित केल्याची तारिख ! विधेयकाचे नाव ! द्वारे मांडले ! colspan="2"| विधेयक मांडणारा पक्ष ! विभाग/मंत्रालय ! विधेयकाचे उदिष्ट |- | १ | ३१ जुलै २०२४ | ९ ऑगस्ट २०२४ | भारतीय वायुयान विधेयक, २०२४ | [[भारत सरकार]] |colspan="2"|[[नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय|नागरी उड्डाण मंत्रालय]] | [[नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय|नागरी उड्डाण मंत्रालय]] | विमान निर्मिती,खरेदी-विक्री संबंधी |- | २ | ९ ऑगस्ट २०२४ | ३ डिसेंबर २०२४ | बँकिंग विधी (सुधारणा) विधेयक, २०२४ | [[भारत सरकार]] |colspan="2"|[[भारताचे अर्थ मंत्रालय|अर्थ मंत्रालय]] | [[भारताचे अर्थ मंत्रालय|अर्थ मंत्रालय]] | बँकिंग संबंधी |} ===प्रथम १८व्या लोकसभेत पटलावर ठेवून पारित झालेले कायदे=== {| class="wikitable sortable" ! अधिनियम क्र. ! विधेयकाचे नाव ! द्वारे मांडले ! colspan="2"| विधेयक मांडणारा पक्ष ! लोकसभा पारित तारिख ! राज्यसभा पारित तारिख ! राष्ट्रपतींची संमती ! राजपत्रात प्रकाशित |- | १३/२०२४ | [[जम्मू आणि काश्मीर विनियोग (क्रमांक ३) अधिनियम, २०२४]] | [[भारत सरकार]] |colspan="2"| [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|अर्थ मंत्रालय]] | ३० जुलै २०२४ | ८ ऑगस्ट २०२४ | १३ ऑगस्ट २०२४ | १३ ऑगस्ट २०२४ |- | १४/२०२४ | [[विनियोग (क्रमांक २) अधिनियम, २०२४]] | [[भारत सरकार]] |colspan="2"| [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|अर्थ मंत्रालय]] | ५ ऑगस्ट २०२४ | ८ ऑगस्ट २०२४ | १४ ऑगस्ट २०२४ | १४ ऑगस्ट २०२४ |- | १५/२०२४ | [[अर्थ संकल्प अधिनियम, २०२४]] | [[भारत सरकार]] |colspan="2"| [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|अर्थ मंत्रालय]] | १४ ऑगस्ट २०२४ | १५ ऑगस्ट २०२४ | १६ ऑगस्ट २०२४ | १६ ऑगस्ट २०२४ |} ==सदस्य== * [[१८व्या लोकसभेचे सदस्य]] {{भारतीय संसद}} [[वर्ग:लोकसभा]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा]] sq3h6xhvgj8bn1baqsjn7egb0l35kld 0 346757 2676246 2652813 2026-03-30T06:42:52Z Aditya tamhankar 80177 /* आसाम */ 2676246 wikitext text/x-wiki [[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणुका|२०२४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या '''[[अठरावी लोकसभा|१८व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ४ जून २०२४ रोजी निकाल जाहीर झाले.<ref>{{Cite web |title=Lok Sabha Election 2024 Schedule: Elections Date, Month, Seats, States and Candidates |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-election-schedule |access-date=2024-06-03 |website=द टाइम्स ऑफ इंडिया |language=en}}</ref><ref name="Lok Sabha Elections 2024 Results: Full List of winners on all 543 seats">{{cite news|last1=द इंडियन एक्सप्रेस|title=Lok Sabha Elections 2024 Results: Full List of winners on all 543 seats|url=https://indianexpress.com/elections/2019-general-election-schedule/full-list-of-winners-in-lok-sabha-elections-2024-9364542/|accessdate=5 June 2024|date=4 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605115428/https://indianexpress.com/elections/2019-general-election-schedule/full-list-of-winners-in-lok-sabha-elections-2024-9364542/|archivedate=5 June 2024|language=en}}</ref><ref name="Lok Sabha Election Results 2024: Full list of constituency-wise winners, parties and margin">{{cite news|last1=India TV News|first1=|last2=|first2=|title=Lok Sabha Election Results 2024: Full list of constituency-wise winners, parties and margin|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/lok-sabha-election-results-2024-full-list-of-all-constituency-wise-leading-winning-candidates-parties-bjp-congress-2024-06-04-934845|accessdate=5 June 2024|work=|date=4 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605120528/https://www.indiatvnews.com/news/india/lok-sabha-election-results-2024-full-list-of-all-constituency-wise-leading-winning-candidates-parties-bjp-congress-2024-06-04-934845|archivedate=5 June 2024|language=en}}</ref> ==खासदार== ===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|<span style="color:white;">'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''</span>]] |- | १ | [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | [[बिश्नू पद रे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===आंध्र प्रदेश=== {{legend2|#FFFF31|[[तेलुगू देशम पक्ष|ते.दे.प.]] (१६) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#1569C7|[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|यु.श्र.र.काँ.प.]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#ca420f|[[जन सेना पक्ष|ज.ने.प.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आंध्र प्रदेश|<span style="color:white;">'''आंध्र प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[अरकू लोकसभा मतदारसंघ|अरकू]] | [[चेट्टी तनुजा राणी|डॉ. चेट्टी तनुजा राणी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | २ | [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | [[राममोहन एन. किंजरापू|किंजरापू राममोहन नायडू]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय|नागरी विमान वाहतूक मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३ | [[विजयनगरम लोकसभा मतदारसंघ|विजयनगरम]] | [[कलीसेट्टी अप्पला नायडू]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] | [[मथुकुमिल्ली श्रीभरत]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | [[चिंतकुंटा मुन्नुस्वामी रमेश]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | [[तंगेला उदय श्रीनिवास]] |bgcolor=#ca420f| | [[जन सेना पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] | [[गंटी हरीश मधुर]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] | [[दग्गुबाती पुरंदेश्वरी|पुरंदेश्वरी व्यंकटेश्वरराव दग्गुबाती]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[नरसपूर लोकसभा मतदारसंघ|नरसपूर]] | [[भूपती राजू श्रीनिवास वर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[अवजड उद्योग मंत्रालय (भारत)|अवजड उद्योग राज्यमंत्री]] व [[पोलाद मंत्रालय (भारत)|पोलाद राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १० | [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | [[पुट्टा महेश कुमार]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]] | [[बालाशौरी वल्लभनेनी]] |bgcolor=#ca420f| | [[जन सेना पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] | [[केसीनेनी चिन्नी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | [[चंद्रशेखर पेम्मासनी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास राज्यमंत्री]] व [[दूरसंचार मंत्रालय (भारत)|दूरसंचार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १४ | [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | [[लवु श्रीकृष्ण देवरयलु]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[बापटला लोकसभा मतदारसंघ|बापटला]] | [[कृष्णप्रसाद टेन्नेटी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[ओंगोल लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोल]] | [[मगुंटा श्रीनिवासुलू रेड्डी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]] | [[बायरेड्डी शबरी|डॉ. बायरेड्डी शबरी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]] | [[बस्तीपती नागराजू पंचलिंगला]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनंतपूर]] | [[अंबिका लक्ष्मीनारायण वाल्मिकी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[हिंदूपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदूपूर]] | [[बी.के. पार्थसारथी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]] | [[वाय.एस. अविनाश रेड्डी|यदुगिरी सदिंती अविनाश रेड्डी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | २२ | [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | [[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] | [[मड्डिला गुरुमुर्ती|मड्डिला मुन्नीकृष्णय्या गुरुमुर्ती]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | २४ | [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] | [[पी.व्ही. मिथुन रेड्डी|पेद्दरेड्डी वेंकट मिधून रेड्डी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | २५ | [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]] | [[दग्गुमला प्रसाद राव]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===अरुणाचल प्रदेश=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अरुणाचल प्रदेश|<span style="color:white;">'''अरुणाचल प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अरुणाचल]] | [[किरेन रिजीजू|किरेन रिंचिन रिजीजू]] | bgcolor=#FBB917| |[[भारतीय जनता पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[संसदीय कामकाज मंत्रालय (भारत)|संसदीय कामकाज मंत्री]] व [[अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालय (भारत)|अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २ | [[पूर्व अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अरुणाचल]] | [[तपिर गाओ]] | bgcolor=#FBB917| |[[भारतीय जनता पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===आसाम=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (९) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#99CCFF|[[आसाम गण परिषद|आ.ग.प]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FAED09|[[संयुक्त जनता पक्ष, लिबरल|सं.ज.प. (लि)]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आसाम|<span style="color:white;">'''आसाम'''</span>]] |- | १ | [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] | [[जोयंता बसुमतरी]] |bgcolor=#FAED09| | [[संयुक्त जनता पक्ष, लिबरल]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]] | [[रकिबुल हुसेन|रकिबुल नुरुल हुसेन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]] | [[फणी भूषण चौधरी|फणीभूषण रमेश चौधरी]] |bgcolor=#99CCFF| | [[आसाम गण परिषद]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[दरांग-उदलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|दरांग-उदलगिरी]] | [[दिपीप सैकिया सोनोवाल|दिलीप प्रभीन सैकिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]] | [[बिजुली कलिता मेधी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[दिफू लोकसभा मतदारसंघ|दिफू]] | [[अमरसिंह तिस्सो]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]] | [[कृपानाथ मलाह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]] | [[परिमल सुक्लबैद्य]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | rowspan="2"|९ | rowspan="2"|[[नगाव लोकसभा मतदारसंघ|नगाव]] | [[प्रद्युत बोरडोलोई]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १८ मार्च २०२६ रोजी राजीनामा दिला (भाजपमध्ये प्रवेश करुन आसाम विधानसभा निवडणूक लढविण्यासाठी) |- | colspan="5"| रिक्त ''(१८ मार्च २०२६ पासून)'' |- | १० | [[काझीरंगा लोकसभा मतदारसंघ|काझीरंगा]] | [[कामाख्य प्रसाद टासा|कामाख्य प्रसाद देवारम टासा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[सोनीतपूर लोकसभा मतदारसंघ|सोनीतपूर]] | [[रणजित दत्त|रणजित कुलाधर दत्त]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[लखीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|लखीमपूर]] | [[प्रधान बरुआ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[दिब्रुगढ लोकसभा मतदारसंघ|दिब्रुगढ]] | [[सर्बानंद सोनोवाल|ॲड. सर्बानंद जिबेश्वर सोनोवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग मंत्रालय (भारत)|बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १४ | [[जोरहाट लोकसभा मतदारसंघ|जोरहाट]] | [[गौरव गोगोई|गौरव तरुण गोगोई]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | [[लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते|सभागृह विरोधी उप पक्षनेता]] (१४ जुलै २०२४ पासून) |} ===बिहार=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[बिहार|<span style="color:white;">'''बिहार'''</span>]] |- | १ | [[वाल्मिकीनगर लोकसभा मतदारसंघ|वाल्मिकीनगर]] | [[सुनील कुमार कुशवाह]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पश्चिम चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम चंपारण]] | [[संजय जैस्वाल|डॉ. संजय मदनप्रसाद जयस्वाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[पूर्व चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व चंपारण]] | [[राधामोहन सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[शिवहर लोकसभा मतदारसंघ|शिवहर]] | [[लवली आनंद|लवली आनंद सिंह]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[सीतामढी लोकसभा मतदारसंघ|सीतामढी]] | [[देवेशचंद्र ठाकूर|ॲड. देवेशचंद्र ठाकूर]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[मधुबनी लोकसभा मतदारसंघ|मधुबनी]] | [[अशोक कुमार यादव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[झांझरपूर लोकसभा मतदारसंघ|झांझरपूर]] | [[रामप्रीत मंडल]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[सुपॉल (लोकसभा मतदारसंघ)|सुपॉल]] | [[दिलेश्वर कामाईत]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[अरारिया लोकसभा मतदारसंघ|अरारिया]] | [[प्रदीप कुमार सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[किशनगंज लोकसभा मतदारसंघ|किशनगंज]] | [[मोहम्मद जावेद|डॉ. मोहम्मद जावेद]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[कटिहार लोकसभा मतदारसंघ|कटिहार]] | [[तारिक अन्वर|तारिक मुश्ताक अन्वर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[पूर्णिया लोकसभा मतदारसंघ|पूर्णिया]] | [[पप्पू यादव|राजेश रंजन उर्फ पप्पू यादव]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[माधेपुरा लोकसभा मतदारसंघ|माधेपुरा]] | [[दिनेशचंद्र यादव|दिनेशचंद्र रामधारी यादव]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[दरभंगा लोकसभा मतदारसंघ|दरभंगा]] | [[गोपाळ जी ठाकूर|डॉ. गोपाळजी गणेश ठाकूर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[मुझफ्फरपूर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरपूर]] | [[राजभूषण चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १६ | [[वैशाली लोकसभा मतदारसंघ|वैशाली]] | [[विणा देवी|विणादेवी दिनेश सिंह]] |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[गोपालगंज लोकसभा मतदारसंघ|गोपालगंज]] | [[आलोक कुमार सुमन|डॉ. आलोककुमार जयश्रीराम सुमन]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[सिवान लोकसभा मतदारसंघ|सिवान]] | [[विजयलक्ष्मी देवी कुशवाह ]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[महाराजगंज (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | [[जनार्दन सिंह सिगरीवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[सारन लोकसभा मतदारसंघ|सारन]] | [[राजीव प्रताप रुडी|ॲड. राजीव प्रताप रुडी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] | [[चिराग पासवान|चिराग रामविलास पासवान]] |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय (भारत)|अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २२ | [[उजियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|उजियारपूर]] | [[नित्यानंद राय|नित्यानंद गंगाभूषण राय]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २३ | [[समस्तीपूर लोकसभा मतदारसंघ|समस्तीपूर]] | [[शांभवी चौधरी]] |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[बेगुसराई लोकसभा मतदारसंघ|बेगुसराई]] | [[गिरीराज सिंह|गिरीराज रामअवतार सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २५ | [[खगरिया लोकसभा मतदारसंघ|खगरिया]] | [[राजेश वर्मा]] |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[भागलपूर लोकसभा मतदारसंघ|भागलपूर]] | [[अजय कुमार मंडल]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[बांका लोकसभा मतदारसंघ|बांका]] | [[गिरिधारी यादव|ॲड. गिरिधारी धानो यादव]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[मुंगेर लोकसभा मतदारसंघ|मुंगेर]] | [[ललन सिंह|राजीव रंजन (लल्लन सिंह)]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[पंचायत राज मंत्रालय|पंचायत राज मंत्री]] व [[मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालय|मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २९ | [[नालंदा लोकसभा मतदारसंघ|नालंदा]] | [[कौशलेंद्र कुमार]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३० | [[पटना साहिब लोकसभा मतदारसंघ|पटना साहिब]] | [[रविशंकर प्रसाद|ॲड. रविशंकर ठाकूर प्रसाद]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३१ | [[पाटलीपुत्र लोकसभा मतदारसंघ|पाटलीपुत्र]] | [[मिसा भारती]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३२ | [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]] | [[सुदामा प्रसाद]] |bgcolor=#C41301| | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सिस्ट-लेनिनिस्ट) लिबरेशन]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३३ | [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर]] | [[सुधाकर सिंह (बिहारचे राजकारणी)|सुधाकर सिंह]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३४ | [[सासाराम लोकसभा मतदारसंघ|सासाराम]] | [[मनोज कुमार (बिहारी राजकारणी)|मनोज कुमार]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३५ | [[काराकट लोकसभा मतदारसंघ|काराकट]] | [[राजा रामसिंह कुशवाह]] |bgcolor=#C41301| | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सिस्ट-लेनिनिस्ट) लिबरेशन]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३६ | [[जहानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|जहानाबाद]] | [[सुरेंद्र प्रसाद यादव]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३७ | [[औरंगाबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | [[अभय कुशवाह]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३८ | [[गया लोकसभा मतदारसंघ|गया]] | [[जितनराम मांझी|जितनराम रामजीत मांझी]] |bgcolor=#F5D62A| | [[हिंदुस्तानी अवाम मोर्चा (धर्मनिरपेक्ष)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३९ | [[नवदा लोकसभा मतदारसंघ|नवदा]] | [[विवेक ठाकूर|ॲड. विवेक चंद्रेश्वर ठाकूर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४० | [[जमुई लोकसभा मतदारसंघ|जमुई]] | [[अरुण भारती]] |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===चंदिगढ=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[चंदिगढ|<span style="color:white;">'''चंदिगढ'''</span>]] |- | १ | [[चंदिगढ लोकसभा मतदारसंघ|चंदिगढ]] | [[मनीष तिवारी|ॲड. मनीष विश्वनाथ तिवारी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===छत्तीसगढ=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[छत्तीसगढ|<span style="color:white;">'''छत्तीसगढ'''</span>]] |- | १ | [[सरगुजा लोकसभा मतदारसंघ|सरगुजा]] | [[चिंतामणी महाराज|चिंतामणी रामेश्वर महाराज]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[रायगढ लोकसभा मतदारसंघ|रायगढ]] | [[राधेश्याम राठिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[जंजगिर लोकसभा मतदारसंघ|जंजगिर-चम्पा]] | [[कमलेश जांगडे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[कोर्बा लोकसभा मतदारसंघ|कोर्बा]] | [[ज्योत्स्ना महंत|ज्योत्स्ना चरणदास महंत]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५ | [[बिलासपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिलासपूर]] | [[तोखन साहू]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६ | [[राजनांदगांव लोकसभा मतदारसंघ|राजनांदगांव]] | [[संतोष पांडे|ॲड. संतोष पांडे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[दुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|दुर्ग]] | [[विजय बाघेल|विजय नम्मूलाल बाघेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[रायपूर लोकसभा मतदारसंघ|रायपूर]] | [[ब्रिजमोहन अग्रवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[महासमुंद लोकसभा मतदारसंघ|महासमुंद]] | [[रुपकुमारी चौधरी|रुपकुमारी ओमप्रकाश चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[बस्तर लोकसभा मतदारसंघ|बस्तर]] | [[महेश कश्यप]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[कांकेर लोकसभा मतदारसंघ|कांकेर]] | [[भोजराज नाग]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव|<span style="color:white;">'''दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव'''</span>]] |- | १ | [[दादरा आणि नगर-हवेली लोकसभा मतदारसंघ|दादरा आणि नगर-हवेली]] | [[कलाबेन देलकर|कलाबेन मोहनभाई देलकर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[दमण आणि दीव लोकसभा मतदारसंघ|दमण आणि दीव]] | [[उमेशभाई पटेल|उमेशभाई बाबूभाई पटेल]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | सध्यातरी तटस्थ | |} ===गोवा=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[गोवा|<span style="color:white;">'''गोवा'''</span>]] |- | १ | [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा]] | [[श्रीपाद येस्सो नाईक]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा राज्यमंत्री]] व [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २ | [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा]] | [[विरिएटो फर्नांडिस|कॅप्टन विरिएटो हिपोलीताद दे मेंडोंका फर्नांडिस]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===गुजरात=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[गुजरात|<span style="color:white;">'''गुजरात'''</span>]] |- | १ | [[कच्छ लोकसभा मतदारसंघ|कच्छ]] | [[विनोद लखमशी चावडा|ॲड. विनोद लखमशी चावडा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[बनासकांठा लोकसभा मतदारसंघ|बनासकांठा]] | [[गेनी ठाकोर|गेनीबेन नागाजीभाई ठाकोर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[पाटण लोकसभा मतदारसंघ|पाटण]] | [[भरतसिंह डाभी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[महेसाणा लोकसभा मतदारसंघ|महेसाणा]] | [[हरिभाई पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[साबरकांठा लोकसभा मतदारसंघ|साबरकांठा]] | [[शोभना बरैया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[गांधीनगर लोकसभा मतदारसंघ|गांधीनगर]] | [[अमित शाह|अमित अनिलचंद्र शाह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्री]] व [[सहकार मंत्रालय|सहकार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ७ | [[अहमदाबाद पूर्व लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अहमदाबाद]] | [[हसमुख पटेल|हसमुख सोमाभाई पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[अहमदाबाद पश्चिम लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अहमदाबाद]] | [[दिनेश मकवाना]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[सुरेंद्रनगर लोकसभा मतदारसंघ|सुरेंद्रनगर]] | [[चंदू शिहोरा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[राजकोट लोकसभा मतदारसंघ|राजकोट]] | [[परषोत्तम रुपाला|परषोत्तम खोडाभाई रुपाला]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[पोरबंदर लोकसभा मतदारसंघ|पोरबंदर]] | [[मनसुख मांडविया|डॉ. मनसुख लक्ष्मण मांडाविया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[श्रम आणि रोजगार मंत्रालय (भारत)|श्रम आणि रोजगार मंत्री]] व [[युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय (भारत)|युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १२ | [[जामनगर लोकसभा मतदारसंघ|जामनगर]] | [[पूनमबेन मडाम|पूनमबेन परमिंदरकुमार मडाम]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[जुनागढ लोकसभा मतदारसंघ|जुनागढ]] | [[राजेश चुडासमा|राजेश नरन चुडासमा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[अमरेली लोकसभा मतदारसंघ|अमरेली]] | [[भरत सुतारिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[भावनगर लोकसभा मतदारसंघ|भावनगर]] | [[निमुबेन बंभानिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालय|ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १६ | [[आणंद लोकसभा मतदारसंघ|आणंद]] | [[मितेशभाई पटेल|मितेश रमेश उर्फ 'बकाभाई' पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[खेडा लोकसभा मतदारसंघ|खेडा]] | [[देवुसिंह जेसिंगभाई चौहाण|देवुसिंह जेसिंगभाई चौहान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[पंचमहाल लोकसभा मतदारसंघ|पंचमहाल]] | [[राजपालसिंह जाधव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[दाहोद लोकसभा मतदारसंघ|दाहोद]] | [[जसवंतसिंह सुमनभाई भाभोर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[वडोदरा लोकसभा मतदारसंघ|वडोदरा]] | [[हेमांग जोशी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[छोटा उदेपूर लोकसभा मतदारसंघ|छोटा उदेपूर]] | [[जशुभाई राठवा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[भरुच लोकसभा मतदारसंघ|भरुच]] | [[मनसुखभाई वसावा|मनसुख धानजी वसावा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[बारडोली लोकसभा मतदारसंघ|बारडोली]] | [[परभुभाई नागरभाई वसावा|परभु नागर वसावा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[सुरत लोकसभा मतदारसंघ|सुरत]] | [[मुकेश दलाल|मुकेशकुमार चंद्रकांत दलाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | बिनविरोध निवड |- | २५ | [[नवसारी लोकसभा मतदारसंघ|नवसारी]] | [[चंद्रकांत रघुनाथ पाटील]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २६ | [[वलसाड लोकसभा मतदारसंघ|वलसाड]] | [[धवल पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===हरियाणा=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[हरियाणा|<span style="color:white;">'''हरियाणा'''</span>]] |- | १ | [[अंबाला लोकसभा मतदारसंघ|अंबाला]] | [[वरुण चौधरी|ॲड. वरुण फुलचंद चौधरी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[कुरुक्षेत्र लोकसभा मतदारसंघ|कुरुक्षेत्र]] | [[नवीन जिंदल|नवीन ओमप्रकाश जिंदल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[सिरसा लोकसभा मतदारसंघ|सिरसा]] | [[शैलजा कुमारी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४ | [[हिसार लोकसभा मतदारसंघ|हिसार]] | [[जय पर्काश]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५ | [[कर्नाल लोकसभा मतदारसंघ|कर्नाल]] | [[मनोहरलाल खट्टर|मनोहरलाल हरबंसलाल खट्टर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा मंत्री]] व [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|गृहनिर्माण तथा शहरी व्यवहार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६ | [[सोनीपत लोकसभा मतदारसंघ|सोनीपत]] | [[सतपाल ब्रह्मचारी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[रोहतक लोकसभा मतदारसंघ|रोहतक]] | [[दिपेंदर सिंग हूडा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[भिवानी-महेंद्रगढ लोकसभा मतदारसंघ|भिवानी-महेंद्रगढ]] | [[धरमबीर|चौधरी धरमबीरसिंह पंघाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[गुडगांव लोकसभा मतदारसंघ|गुडगांव]] | [[इंदरजीतसिंग राव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय|सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]], [[नियोजन मंत्रालय (भारत)|नियोजन राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]] व [[संस्कृती मंत्रालय (भारत)|संस्कृती राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १० | [[फरीदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरिदाबाद]] | [[क्रिशन पाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[सहकार मंत्रालय|सहकार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |} ===हिमाचल प्रदेश=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[हिमाचल प्रदेश|<span style="color:white;">'''हिमाचल प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[कांगरा लोकसभा मतदारसंघ|कांगरा]] | [[राजीव भारद्वाज]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[मंडी लोकसभा मतदारसंघ|मंडी]] | [[कंगना राणावत|कंगना अमरदीप राणावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] | [[अनुराग ठाकूर|अनुराग प्रेमसिंग ठाकूर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[शिमला लोकसभा मतदारसंघ|शिमला]] | [[सुरेश कुमार कश्यप|सुरेश चम्बलसिंह कश्यप]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===जम्मू आणि काश्मीर=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|<span style="color:white;">'''जम्मू आणि काश्मीर'''</span>]] |- | १ | [[बारामुल्ला लोकसभा मतदारसंघ|बारामुल्ला]] | [[शेख अब्दुल रशीद]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | सध्यातरी तटस्थ | |- | २ | [[श्रीनगर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीनगर]] | [[आगा सय्यद रुहुल्ला मेहदी]] |bgcolor=#fe0000| | [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[अनंतनाग लोकसभा मतदारसंघ|अनंतनाग-राजौरी]] | [[मियाँ अल्ताफ अहमद लार्वी]] |bgcolor=#fe0000| | [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४ | [[उधमपूर लोकसभा मतदारसंघ|उधमपूर]] | [[जितेंद्र सिंह|डॉ. जितेंद्र राजिंदर सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालय (भारत)|विज्ञान आणि तंत्रज्ञान राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]], [[पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय|पृथ्वी विज्ञान राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]], [[पंतप्रधान कार्यालय (भारत)|पंतप्रधान कार्यालय राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)<br>[[कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन मंत्रालय|कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन राज्यमंत्री]], [[अणुऊर्जा|अणुऊर्जा राज्यमंत्री]], [[अंतराळ|अंतराळ राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ५ | [[जम्मू लोकसभा मतदारसंघ|जम्मू]] | [[जुगल किशोर शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===झारखंड=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[झारखंड|<span style="color:white;">'''झारखंड'''</span>]] |- | १ | [[राजमहल लोकसभा मतदारसंघ|राजमहल]] | [[विजय कुमार हंसडक]] |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[डुमका लोकसभा मतदारसंघ|डुमका]] | [[नलिन सोरेन]] |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[गोड्डा लोकसभा मतदारसंघ|गोड्डा]] | [[निशिकांत दुबे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[चत्रा लोकसभा मतदारसंघ|चत्रा]] | [[कालीचरण सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[कोडर्मा लोकसभा मतदारसंघ|कोडर्मा]] | [[अन्नपूर्णा देवी यादव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६ | [[गिरिडीह लोकसभा मतदारसंघ|गिरिडीह]] | [[चंद्र प्रकाश चौधरी]] |bgcolor=#6827B5| | [[अखिल झारखंड विद्यार्थी संघ पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[धनबाद लोकसभा मतदारसंघ|धनबाद]] | [[दुलु माहतो]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[रांची लोकसभा मतदारसंघ|रांची]] | [[संजय सेठ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[संरक्षण मंत्रालय (भारत)|संरक्षण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ९ | [[जमशेदपूर लोकसभा मतदारसंघ|जमशेदपूर]] | [[बिद्युत बरन माहतो]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ|सिंगभूम]] | [[जोबा माझी]] |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[खुंटी लोकसभा मतदारसंघ|खुंटी]] | [[कालीचरण मुंडा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[लोहारडागा लोकसभा मतदारसंघ|लोहारडागा]] | [[सुखदेव भगत]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[पलामौ लोकसभा मतदारसंघ|पलामौ]] | [[विष्णु दयाल राम]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[हझारीबाग लोकसभा मतदारसंघ|हझारीबाग]] | [[मनीष जैस्वाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===कर्नाटक=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[कर्नाटक|<span style="color:white;">'''कर्नाटक'''</span>]] |- | १ | [[चिक्कोडी लोकसभा मतदारसंघ|चिक्कोडी]] | [[प्रियांका जारकीहोळी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[बेळगांव लोकसभा मतदारसंघ|बेळगांव]] | [[जगदीश शेट्टर|ॲड. जगदीश शिवप्पा शेट्टर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[बागलकोट लोकसभा मतदारसंघ|बागलकोट]] | [[पी.सी. गड्डीगौडार|ॲड. पर्वतगौडा चंदनगौडा गड्डीगौडार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[विजापूर लोकसभा मतदारसंघ|विजापूर]] | [[रमेश जिगाजीनागी|रमेश चंदप्पा जिगाजीनागी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[गुलबर्गा लोकसभा मतदारसंघ|गुलबर्गा]] | [[राधाकृष्ण दोड्डामणी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[रायचूर लोकसभा मतदारसंघ|रायचूर]] | [[जी. कुमार नाईक]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[बीदर लोकसभा मतदारसंघ|बीदर]] | [[सागर खांद्रे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[कोप्पळ लोकसभा मतदारसंघ|कोप्पळ]] | [[के. राजशेखर बसवराज हितनळ]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[बेळ्ळारी लोकसभा मतदारसंघ|बेळ्ळारी]] | [[एरेगर तुकाराम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[हावेरी लोकसभा मतदारसंघ|हावेरी]] | [[बसवराज बोम्मई|बसवराज सोमप्पा बोम्मई]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[धारवाड लोकसभा मतदारसंघ|धारवाड]] | [[प्रल्हाद जोशी|प्रल्हाद व्येंकटेश जोशी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालय|ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्री]] व [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|नूतन तथा नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १२ | [[उत्तर कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कन्नड]] | [[विश्वेश्वर हेगडे कागेरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[दावणगेरे लोकसभा मतदारसंघ|दावणगेरे]] | [[प्रभा मल्लिकार्जुन|डॉ. प्रभा मल्लिकार्जून]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १४ | [[शिमोगा लोकसभा मतदारसंघ|शिमोगा]] | [[बी.वाय. राघवेन्द्र|बुक्कणेरे येडियुरप्पा राघवेंद्र]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[उडुपी चिकमगळूर लोकसभा मतदारसंघ|उडुपी चिकमगळूर]] | [[कोटा श्रीनिवास पुजारी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[हासन लोकसभा मतदारसंघ|हासन]] | [[श्रेयस पटेल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७ | [[दक्षिण कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कन्नड]] | [[ब्रिजेश चौटा|कॅप्टब ब्रिजेश चौटा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[चित्रदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|चित्रदुर्ग]] | [[गोविंद करजोळ|गोविंद मुक्तप्पा करजोळ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[तुमकुर लोकसभा मतदारसंघ|तुमकुर]] | [[विरण्णा सोमण्णा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती राज्यमंत्री]] व [[रेल्वेमंत्री|रेल्वे राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २० | [[मंड्या लोकसभा मतदारसंघ|मंड्या]] | [[एच.डी. कुमारस्वामी|हरदनहळ्ळी देवेगौडा कुमारस्वामी]] |bgcolor=#02865A| | [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[अवजड उद्योग मंत्रालय (भारत)|अवजड उद्योग मंत्री]] व [[पोलाद मंत्रालय (भारत)|पोलाद मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २१ | [[मैसुरू लोकसभा मतदारसंघ|मैसुरू]] | [[यदुवीर कृष्णदत्त चामराज वडियार|महाराज यदुवीर कृष्णदत्त चामराज वडियार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[चामराजनगर लोकसभा मतदारसंघ|चामराजनगर]] | [[सुनील बोस]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २३ | [[बंगळूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर ग्रामीण]] | [[चोलेनहळ्ळी मंजुनाथ|डॉ. चोलेनहळ्ळी नंजप्पा मंजुनाथ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[बंगळूर उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर बंगळूर]] | [[शोभा करंदालजे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्रालय (भारत)|सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग राज्यमंत्री]] व [[श्रम आणि रोजगार मंत्रालय (भारत)|श्रम आणि रोजगार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २५ | [[बंगळूर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|मध्य बंगळूर]] | [[पी.सी. मोहन|पी. चिक्कामुनी मोहन]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[बंगळूर दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण बंगळूर]] | [[तेजस्वी सूर्या|ॲड. तेजस्वी सूर्या]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[चिकबळ्ळापूर लोकसभा मतदारसंघ|चिकबळ्ळापूर]] | [[केशवरेड्डी सुधाकर|डॉ. केशवरेड्डी सुधाकर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[कोलार लोकसभा मतदारसंघ|कोलार]] | [[एम. मल्लेश बाबू]] |bgcolor=#02865A| | [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===केरळ=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[केरळ|<span style="color:white;">'''केरळ'''</span>]] |- | १ | [[कासारगोड लोकसभा मतदारसंघ|कासरगोड]] | [[राजमोहन उन्नीथन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[कण्णुर लोकसभा मतदारसंघ|कण्णुर]] | [[के. सुधाकरन|ॲड. कुंभकुडी रमुन्नी सुधाकरन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[वटकरा लोकसभा मतदारसंघ|वटकरा]] | [[शफी पारंबिल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | rowspan="2"| ४ | rowspan="2"| [[वायनाड लोकसभा मतदारसंघ|वायनाड]] | [[राहुल गांधी|राहुल राजीव गांधी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] |१८ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[प्रियंका गांधी|प्रियंका रॉबर्ट वाड्रा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] |२३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी पोट-निवडणुकीत विजय |- | ५ | [[कोळिकोड लोकसभा मतदारसंघ|कोळिकोड]] | [[एम.के. राघवन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[मलप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]] | [[ई.टी. मुहम्मद बशीर]] |bgcolor=#006600| | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[पोन्नानी लोकसभा मतदारसंघ|पोन्नानी]] | [[एम.पी. अब्दुस्समद समदानी]] |bgcolor=#006600| | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[पलक्कड लोकसभा मतदारसंघ|पलक्कड]] | [[व्ही.के. श्रीकांदन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[अलातुर लोकसभा मतदारसंघ|अलातुर]] | [[के. राधाकृष्णन (राजकारणी)|के. राधाकृष्णन]] |bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[त्रिशूर लोकसभा मतदारसंघ|त्रिशूर]] | [[सुरेश गोपी|सुरेश गोपीनाथन गोपी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय|पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू राज्यमंत्री]] व [[पर्यटन मंत्रालय (भारत)|पर्यटन राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ११ | [[चलाकुडी लोकसभा मतदारसंघ|चलाकुडी]] | [[बेनी बेहानन|बेनी थॉमस बेहानन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[एर्नाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|एर्नाकुलम]] | [[हिबी एडन|हिबी जॉर्ज एडन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[इडुक्की लोकसभा मतदारसंघ|इडुक्की]] | [[डीन कुरियाकोसे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १४ | [[कोट्टायम लोकसभा मतदारसंघ|कोट्टायम]] | [[फ्रान्सिस जॉर्ज (राजकारणी)|फ्रान्सिस जॉर्ज]] |bgcolor=#CC6600| | [[केरळ काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५ | [[अलप्पुळा लोकसभा मतदारसंघ|अलप्पुळा]] | [[के.सी. वेणूगोपाल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६ | [[मावेलीकरा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलीकरा]] | [[कोडीकुन्निल सुरेश|ॲड. सुरेश कुंजन कोडीकुन्निल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७ | [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]] | [[अँटो अँटनी|ॲड. अँटो कुरुविल्ला अँटनी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८ | [[कोल्लम लोकसभा मतदारसंघ|कोल्लम]] | [[एन.के. प्रेमचंद्रन|ॲड. एन.के. प्रेमचंद्रन]] |bgcolor=#d84c4c| | [[क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष|भारतीय क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १९ | [[अट्टिंगल लोकसभा मतदारसंघ|अट्टिंगल]] | [[अडूर प्रकाश|ॲड. प्रकाश कुंजुरामन अडूर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २० | [[तिरुवनंतपुरम लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनंतपुरम]] | [[शशी थरूर|डॉ. शशी चंद्रशेखर थरूर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===लद्दाख=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[लद्दाख|<span style="color:white;">'''लद्दाख'''</span>]] |- | १ | [[लद्दाख लोकसभा मतदारसंघ|लद्दाख]] | [[मोहम्मद हनीफा]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===लक्षद्वीप=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[लक्षद्वीप|<span style="color:white;">'''लक्षद्वीप'''</span>]] |- | १ | [[लक्षद्वीप लोकसभा मतदारसंघ|लक्षद्वीप]] | [[मोहम्मद हम्दुल्ला सईद]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===मध्य प्रदेश=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[मध्य प्रदेश|<span style="color:white;">'''मध्य प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[मोरेना लोकसभा मतदारसंघ|मोरेना]] | [[शिवमंगल सिंह तोमर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[भिंड लोकसभा मतदारसंघ|भिंड]] | [[संध्या रे|ॲड. संध्या सुमन रे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[ग्वाल्हेर लोकसभा मतदारसंघ|ग्वाल्हेर]] | [[भरतसिंह कुशवाह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[गुना लोकसभा मतदारसंघ|गुना]] | [[ज्योतिरादित्य शिंदे|महाराज ज्योतिरादित्य माधवराव शिंदे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[दूरसंचार मंत्रालय (भारत)|दूरसंचार मंत्री]] व [[पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्रालय|पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ५ | [[सागर लोकसभा मतदारसंघ|सागर]] | [[लता वानखेडे|डॉ. लता वानखेडे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[तिकमगढ लोकसभा मतदारसंघ|तिकमगढ]] | [[वीरेंद्र कुमार खटीक|डॉ. वीरेंद्र कुमार खटीक]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ७ | [[दामोह लोकसभा मतदारसंघ|दामोह]] | [[राहुल लोधी|राहुल सिंह लोधी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[खजुराहो लोकसभा मतदारसंघ|खजुराहो]] | [[व्ही.डी. शर्मा|विष्णु दत्त शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[सतना लोकसभा मतदारसंघ|सतना]] | [[गणेश सिंह|गणेश कमलभान सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[रेवा लोकसभा मतदारसंघ|रेवा]] | [[जनार्दन मिश्रा|जनार्दन रामधर मिश्रा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[सिधी लोकसभा मतदारसंघ|सिधी]] | [[राजेश मिश्रा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[शाहडोल लोकसभा मतदारसंघ|शाहडोल]] | [[हिमाद्री सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[जबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|जबलपूर]] | [[आशिष दुबे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[मंडला लोकसभा मतदारसंघ|मंडला]] | [[फग्गन सिंह कुलास्ते|ॲड. फग्गन सिंह कुलास्ते]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[बालाघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालाघाट]] | [[भारती पारधी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[छिंदवाडा लोकसभा मतदारसंघ|छिंदवाडा]] | [[विवेक कुमार साहू|विवेक कुमार "बंटी" साहू]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[होशंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|होशंगाबाद]] | [[दर्शन सिंह चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[विदिशा लोकसभा मतदारसंघ|विदिशा]] | [[शिवराज सिंह चौहान|शिवराज सिंह प्रेमसिंह चौहान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (भारत)|कृषी तथा शेतकरी कल्याण मंत्री]] व [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १९ | [[भोपाळ लोकसभा मतदारसंघ|भोपाळ]] | [[आलोक शर्मा (भारतीय राजकारणी)|आलोक शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[राजगढ लोकसभा मतदारसंघ|राजगढ]] | [[रोडमल नागर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[देवास लोकसभा मतदारसंघ|देवास]] | [[महेंद्र सिंग सोलंकी|ॲड. महेंद्र रामसिंह सोलंकी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[उज्जैन लोकसभा मतदारसंघ|उज्जैन]] | [[अनिल फिरोजिया|अनिल भुरेलाल फिरोजिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[मंदसौर लोकसभा मतदारसंघ|मंदसौर]] | [[सुधीर गुप्ता|सुधीर रामचंद्र गुप्ता]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[रतलाम लोकसभा मतदारसंघ|रतलाम]] | [[अनिता नागर सिंह चौहान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५ | [[धार लोकसभा मतदारसंघ|धार]] | [[सावित्री ठाकूर|सावित्री तुकाराम ठाकूर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २६ | [[इंदूर लोकसभा मतदारसंघ|इंदूर]] | [[शंकर लालवाणी|शंकर जमनादास लालवाणी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[खरगोन लोकसभा मतदारसंघ|खरगोन]] | [[गजेंद्र पटेल|ॲड. गजेंद्र उमरावसिंह पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[खंडवा लोकसभा मतदारसंघ|खंडवा]] | [[ज्ञानेश्वर पाटील]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २९ | [[बेतुल लोकसभा मतदारसंघ|बेतुल]] | [[दुर्गा दास उईके]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[आदिवासी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|आदिवासी व्यवहार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |} ===महाराष्ट्र=== {| class="wikitable sortable sticky-header" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[महाराष्ट्र|<span style="color:white;">'''महाराष्ट्र'''</span>]] |- | १ | [[नंदुरबार लोकसभा मतदारसंघ|नंदुरबार]] | [[गोवाळ पाडवी|गोवाल कागडा पाडवी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[धुळे लोकसभा मतदारसंघ|धुळे]] | [[शोभा बच्छाव|शोभा दिनेश बच्छाव]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[जळगाव लोकसभा मतदारसंघ|जळगाव]] | [[स्मिता वाघ|स्मिता उदय वाघ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[रावेर लोकसभा मतदारसंघ|रावेर]] | [[रक्षा खडसे|रक्षा निखिल खडसे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय (भारत)|युवा व्यवहार आणि क्रीडा राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ५ | [[बुलढाणा लोकसभा मतदारसंघ|बुलढाणा]] | [[प्रतापराव गणपतराव जाधव]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[आयुष मंत्रालय|आयुष राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]] व [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य व कुटुंब कल्याण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६ | [[अकोला लोकसभा मतदारसंघ|अकोला]] | [[अनुप धोत्रे|अनुप संजय धोत्रे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[अमरावती लोकसभा मतदारसंघ|अमरावती]] | [[बळवंत वानखेडे|बळबंत बसवंत वानखेडे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[वर्धा लोकसभा मतदारसंघ|वर्धा]] | [[अमर काळे|अमर शरद काळे]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[रामटेक लोकसभा मतदारसंघ|रामटेक]] | [[श्यामकुमार बर्वे|श्यामकुमार दौलत बर्वे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[नागपूर लोकसभा मतदारसंघ|नागपूर]] | [[नितीन गडकरी|नितीन जयराम गडकरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (भारत)|रस्ते परिवहन आणि राजमार्ग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ११ | [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ|भंडारा-गोंदिया]] | [[प्रशांत पडोळे|डॉ. प्रशांत यादवराव पडोळे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ|गडचिरोली-चिमूर]] | [[नामदेव किरसान|नामदेव दसाराम किरसान]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[चंद्रपूर लोकसभा मतदारसंघ|चंद्रपूर]] | [[प्रतिभा धानोरकर|प्रतिभा सुरेश धानोरकर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १४ | [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम]] | [[संजय देशमुख (राजकारणी)|संजय उत्तमराव देशमुख]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५ | [[हिंगोली लोकसभा मतदारसंघ|हिंगोली]] | [[नागेश पाटील-आष्टीकर|नागेश बापूराव पाटील-आष्टीकर]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | rowspan="2"| १६ | rowspan="2"| [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ|नांदेड]] | [[वसंत चव्हाण|वसंत बळवंत चव्हाण]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] |२६ ऑगस्ट २०२४ रोजी निधन |- | [[रविंद्र वसंतराव चव्हाण]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] |२३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी पोट-निवडणुकीत विजय |- | १७ | [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]] | [[संजय हरिभाऊ जाधव]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८ | [[जालना लोकसभा मतदारसंघ|जालना]] | [[कल्याण वैजिनाथ काळे|डॉ. कल्याण वैजिनाथ काळे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १९ | [[औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | [[संदिपान भुमरे|संदिपान असाराम भुमरे]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[दिंडोरी लोकसभा मतदारसंघ|दिंडोरी]] | [[भास्कर भगरे|भास्कर मुरलीधर भगरे]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २१ | [[नाशिक लोकसभा मतदारसंघ|नाशिक]] | [[राजाभाऊ वाजे|राजाभाऊ प्रकाश वाजे]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २२ | [[पालघर लोकसभा मतदारसंघ|पालघर]] | [[हेमंत सावरा|डॉ. हेमंत विष्णू सावरा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[भिवंडी लोकसभा मतदारसंघ|भिवंडी]] | [[सुरेश म्हात्रे|सुरेश गोपीनाथ म्हात्रे उर्फ 'बाळ्या मामा']] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४ | [[कल्याण लोकसभा मतदारसंघ|कल्याण]] | [[श्रीकांत शिंदे|डॉ. श्रीकांत एकनाथ शिंदे]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५ | [[ठाणे लोकसभा मतदारसंघ|ठाणे]] | [[नरेश म्हस्के|नरेश गणपत म्हस्के]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[मुंबई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मुंबई]] | [[पियुष गोयल|ॲड. पियुष वेदप्रकाश गोयल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय|वाणिज्य आणि उद्योग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २७ | [[मुंबई वायव्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पश्चिम मुंबई]] | [[रविंद्र वाईकर|रविंद्र दत्ताराम वायकर]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[मुंबई ईशान्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पूर्व मुंबई]] | [[संजय दिना पाटील]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २९ | [[मुंबई उत्तर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-मध्य मुंबई]] | [[वर्षा गायकवाड|वर्षा एकनाथ गायकवाड]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३० | [[मुंबई दक्षिण मध्य लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण-मध्य मुंबई]] | [[अनिल देसाई|अनिल यशवंत देसाई]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३१ | [[मुंबई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मुंबई]] | [[अरविंद सावंत|अरविंद गणपत सावंत]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३२ | [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड]] | [[सुनील तटकरे|सुनील दत्तात्रय तटकरे]] |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३३ | [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ|मावळ]] | [[श्रीरंग बारणे|श्रीरंग चंदू 'अप्पा' बारणे]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३४ | [[पुणे लोकसभा मतदारसंघ|पुणे]] | [[मुरलीधर मोहोळ|मुरलीधर किसन मोहोळ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[सहकार मंत्रालय|सहकार राज्यमंत्री]] व [[नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय|नागरी विमान वाहतूक राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३५ | [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]] | [[सुप्रिया सुळे|सुप्रिया सदानंद सुळे]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३६ | [[शिरुर लोकसभा मतदारसंघ|शिरुर]] | [[अमोल कोल्हे|डॉ. अमोल रामसिंह कोल्हे]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३७ | [[अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ|अहमदनगर]] | [[निलेश लंके|निलेश ज्ञानदेव लंके]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३८ | [[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी]] | [[भाऊसाहेब राजाराम वाकचौरे]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३९ | [[बीड लोकसभा मतदारसंघ|बीड]] | [[बजरंग सोनवणे|बजरंग मनोहर सोनवणे]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४० | [[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|उस्मानाबाद]] | [[ओमराजे निंबाळकर|ओमप्रकाश पवन निंबाळकर]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४१ | [[लातूर लोकसभा मतदारसंघ|लातूर]] | [[शिवाजी बंडप्पा काळगे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४२ | [[सोलापूर लोकसभा मतदारसंघ|सोलापूर]] | [[प्रणिती शिंदे|ॲड. प्रणिती सुशीलकुमार शिंदे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४३ | [[माढा लोकसभा मतदारसंघ|माढा]] | [[धैर्यशील मोहिते-पाटील|धैर्यशील राजसिंह मोहिते-पाटील]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४४ | [[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली]] | [[विशाल पाटील|विशाल प्रकाश पाटील]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४५ | [[सातारा लोकसभा मतदारसंघ|सातारा]] | [[उदयनराजे भोसले|श्रीमंत छत्रपती उदयनराजे प्रतापसिंहराजे भोसले]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४६ | [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग]] | [[नारायण राणे|नारायण तातू राणे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४७ | [[कोल्हापूर लोकसभा मतदारसंघ|कोल्हापूर]] | [[कोल्हापूरचे दुसरे शाहू|श्रीमंत छत्रपती द्वितीय शाहूराजे शहाजीराजे भोसले]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४८ | [[हातकणंगले लोकसभा मतदारसंघ|हातकणंगले]] | [[धैर्यशील माने|धैर्यशील संभाजी माने]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===मणिपूर=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[मणिपूर|<span style="color:white;">'''मणिपूर'''</span>]] |- | १ | [[आंतर मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|आंतर मणिपूर]] | [[अंगोमचा बिमोल अकोईजाम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[बाह्य मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|बाह्य मणिपूर]] | [[अल्फ्रेड कान-न्गाम आर्थर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===मेघालय=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[मेघालय|<span style="color:white;">'''मेघालय'''</span>]] |- | rowspan="2"|१ | rowspan="2"|[[शिलाँग लोकसभा मतदारसंघ|शिलाँग]] | [[रिकी एजे सिंग्कॉन]] |bgcolor=#007FFF| | [[व्हॉइस ऑफ द पीपल पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | १९ फेब्रुवारी २०२६ रोजी निधन |- | colspan="5"| रिक्त ''(१९ फेब्रुवारी २०२६ पासून)'' | |- | २ | [[तुरा लोकसभा मतदारसंघ|तुरा]] | [[सालेंग संगमा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===मिझोरम=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[मिझोरम|<span style="color:white;">'''मिझोरम'''</span>]] |- | १ | [[मिझोरम लोकसभा मतदारसंघ|मिझोरम]] | [[रिचर्ड वानलालहमंगाइहा]] | style="background-color:{{झोरम पीपल्स मूव्हमेंट/meta/color}}" | | [[झोरम पीपल्स मूव्हमेंट]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |} ===नागालॅंड=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[नागालॅंड|<span style="color:white;">'''नागालॅंड'''</span>]] |- | १ | [[नागालॅंड लोकसभा मतदारसंघ|नागालॅंड]] | [[एस. सुपोंगमेरेन जमीर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रीय प्रदेश दिल्ली=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[दिल्ली|<span style="color:white;">'''राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रीय प्रदेश दिल्ली'''</span>]] |- | १ | [[चांदनी चौक लोकसभा मतदारसंघ|चांदनी चौक]] | [[प्रवीण खंडेलवाल|ॲड. प्रवीण खंडेलवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[ईशान्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पूर्व दिल्ली]] | [[मनोज तिवारी|मनोज चंद्रदेव तिवारी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[पूर्व दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व दिल्ली]] | [[हर्ष मल्होत्रा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (भारत)|रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग राज्यमंत्री]] व [[कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालय|कॉर्पोरेट व्यवहार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ४ | [[नवी दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|नवी दिल्ली]] | [[बन्सुरी स्वराज]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[वायव्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पश्चिम दिल्ली]] | [[योगेंदर चंदोलिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[पश्चिम दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम दिल्ली]] | [[कमलजीत सेहरावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[दक्षिण दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण दिल्ली]] | [[रामवीर सिंह बिधुरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===ओडिशा=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[ओडिशा|<span style="color:white;">'''ओडिशा'''</span>]] |- | १ | [[बारगढ लोकसभा मतदारसंघ|बारगढ]] | [[प्रदीप पुरोहित]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[सुंदरगढ लोकसभा मतदारसंघ|सुंदरगढ]] | [[जुआल ओराम]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[आदिवासी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|आदिवासी व्यवहार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३ | [[संबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|संबलपूर]] | [[धर्मेंद्र प्रधान|धर्मेंद्र देवेंद्र प्रधान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ४ | [[केओंझार लोकसभा मतदारसंघ|केओंझार]] | [[अनंत नायक]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[मयूरभंज लोकसभा मतदारसंघ|मयूरभंज]] | [[नाबा चरण माझी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[बालासोर लोकसभा मतदारसंघ|बालेश्वर]] | [[प्रताप चंद्र सारंगी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[भद्रक लोकसभा मतदारसंघ|भद्रक]] | [[अविमन्यू सेठी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[जाजपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाजपूर]] | [[रवींद्र नारायण बेहरा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[धेनकनाल लोकसभा मतदारसंघ|धेनकनाल]] | [[रुद्र नारायण पणी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[बोलनगीर लोकसभा मतदारसंघ|बोलनगीर]] | [[संगीता कुमारी सिंह देव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[कालाहांडी लोकसभा मतदारसंघ|कालाहांडी]] | [[मालविका केशरी देव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[नबरंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|नबरंगपूर]] | [[बलभद्र माझी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[कंधमाल लोकसभा मतदारसंघ|कंधमाल]] | [[सुकांता कुमार पाणीग्रही]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[कटक लोकसभा मतदारसंघ|कटक]] | [[भर्तूहरी माहताब]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[लोकसभा अध्यक्ष|लोकसभा कार्यकारी अध्यक्ष]] (२४ जून २०२४ — २६ जून २०२४) |- | १५ | [[केंद्रापरा लोकसभा मतदारसंघ|केंद्रापरा]] | [[जय पंडा|बैजयंत जय पंडा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[जगतसिंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|जगतसिंगपूर]] | [[बिभू प्रसाद तराई]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[पुरी लोकसभा मतदारसंघ|पुरी]] | [[संबित पात्रा|डॉ. संबित रविंद्रनाथ पात्रा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[भुबनेश्वर लोकसभा मतदारसंघ|भुबनेश्वर]] | [[अपराजिता सारंगी|अपराजिता संतोष सारंगी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[अस्का लोकसभा मतदारसंघ|अस्का]] | [[अनिता सुभदर्शिनी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[बेरहामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बेरहामपूर]] | [[प्रदीपकुमार पाणीग्रही]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[कोरापुट लोकसभा मतदारसंघ|कोरापुट]] | [[सप्तगिरी उलाका|सप्तगिरी शंकर उलाका]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===पुद्दुचेरी=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[पुद्दुचेरी|<span style="color:white;">'''पुद्दुचेरी'''</span>]] |- | १ | [[पुदुच्चेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुद्दुचेरी]] | [[व्ही. वैतिलिंगम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===पंजाब=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[पंजाब|<span style="color:white;">'''पंजाब'''</span>]] |- | १ | [[गुरदासपूर लोकसभा मतदारसंघ|गुरदासपूर]] | [[सुखजिंदर सिंह रंधावा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[अमृतसर लोकसभा मतदारसंघ|अमृतसर]] | [[गुरजीत सिंह औजला]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | rowspan="2"|३ | rowspan="2"|[[खदूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|खदूर साहिब]] | rowspan="2"|[[अमृतपाल सिंग|अमृतपाल सिंह]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] | rowspan="2" bgcolor=#FFFFFF| | rowspan="2"|सध्यातरी तटस्थ | जानेवारी २०२५ मध्ये नवीन पक्ष स्थापन केला. |- | bgcolor=#ffc305| | [[अकाली दल (वारिस पंजाब दे)]] | |- | ४ | [[जालंधर लोकसभा मतदारसंघ|जालंधर]] | [[चरणजीत सिंह चन्नी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५ | [[होशियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|होशियारपूर]] | [[राजकुमार छाबेवाल]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[आनंदपूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|आनंदपूर साहिब]] | [[मलविंदर सिंह कांग]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[लुधियाना लोकसभा मतदारसंघ|लुधियाना]] | [[अमरिंदर सिंह राजा वारिंग]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[फतेहगढ साहिब लोकसभा मतदारसंघ|फतेहगढ साहिब]] | [[अमर सिंह (पंजाबी राजकारणी)|अमर मलकैत सिंह]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | rowspan="2"|९ | rowspan="2"|[[फरीदकोट लोकसभा मतदारसंघ|फरीदकोट]] | rowspan="2"|[[सरबजीत सिंह खालसा|सरबजीतसिंह बियंतसिंह खालसा]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] | rowspan="2" bgcolor=#FFFFFF| | rowspan="2"|सध्यातरी तटस्थ | जानेवारी २०२५ मध्ये नवीन पक्ष स्थापन केला. |- | bgcolor=#ffc305| | [[अकाली दल (वारिस पंजाब दे)]] | |- | १० | [[फिरोझपूर लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझपूर]] | [[शेर सिंह घुबया]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[भटिंडा लोकसभा मतदारसंघ|भटिंडा]] | [[हरसिम्रत कौर बादल]] |bgcolor=#0F204A| | [[शिरोमणी अकाली दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | १२ | [[संगरुर लोकसभा मतदारसंघ|संगरुर]] | [[गुरमीत सिंह मीत हायर]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[पटियाला लोकसभा मतदारसंघ|पटियाला]] | [[धरमवीर गांधी|डॉ. धरमवीर गांधी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===राजस्थान=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[राजस्थान|<span style="color:white;">'''राजस्थान'''</span>]] |- | १ | [[गंगानगर लोकसभा मतदारसंघ|गंगानगर]] | [[कुलदीप इंदोरा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[बिकानेर लोकसभा मतदारसंघ|बिकानेर]] | [[अर्जुन राम मेघवाल|ॲड. अर्जुनराम लखुराम मेघवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[भारताचे कायदा व न्यायमंत्री|कायदा आणि न्याय राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]] व [[संसदीय कामकाज मंत्रालय (भारत)|संसदीय कामकाज राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३ | [[चुरू लोकसभा मतदारसंघ|चुरू]] | [[राहुल कासवान|राहुल रामसिंह कासवान]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४ | [[झुनझुनु लोकसभा मतदारसंघ|झुनझुनु]] | [[ब्रिजेंद्र सिंह ओला|ॲड. ब्रिजेंद्रसिंह सिसराम ओला]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५ | [[सिकर लोकसभा मतदारसंघ|सिकर]] | [[अमरा राम]] |bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[जयपूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर ग्रामीण]] | [[राव राजेंद्र सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[जयपूर लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर]] | [[मंजू शर्मा (राजकारणी)|मंजू शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[अलवर लोकसभा मतदारसंघ|अलवर]] | [[भूपेंद्र यादव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय (भारत)|पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ९ | [[भरतपूर लोकसभा मतदारसंघ|भरतपूर]] | [[संजना जाटव]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[करौली-धौलपूर लोकसभा मतदारसंघ|करौली-धौलपूर]] | [[भजनलाल जाटव]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[दौसा लोकसभा मतदारसंघ|दौसा]] | [[मुरारीलाल मीणा|मुरारीलाल नारायण मीणा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[टोंक-सवाई माधोपूर लोकसभा मतदारसंघ|टोंक-सवाई माधोपूर]] | [[हरीश चंद्र मीणा|हरीशचंद्र नारायण मीना]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[अजमेर लोकसभा मतदारसंघ|अजमेर]] | [[भगीरथ चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (भारत)|कृषी व शेतकरी कल्याण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १४ | [[नागौर लोकसभा मतदारसंघ|नागौर]] | [[हनुमान बेनिवाल|ॲड. हनुमान रामदेव बेनिवाल]] |bgcolor=#FFD42A| | [[राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५ | [[पाली लोकसभा मतदारसंघ|पाली]] | [[पी.पी. चौधरी|ॲड. पी.पी. चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[जोधपूर लोकसभा मतदारसंघ|जोधपूर]] | [[गजेंद्र सिंह शेखावत|गजेंद्रसिंह शंकरसिंह शेखावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[संस्कृती मंत्रालय (भारत)|संस्कृती मंत्री]] व [[पर्यटन मंत्रालय (भारत)|पर्यटन मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १७ | [[बारमेर लोकसभा मतदारसंघ|बारमेर]] | [[उम्मेदा राम बेनिवाल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८ | [[जालोर लोकसभा मतदारसंघ|जालोर]] | [[लुंबाराम चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[उदयपूर लोकसभा मतदारसंघ|उदयपूर]] | [[मन्नालाल रावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[बांसवाडा लोकसभा मतदारसंघ|बांसवाडा]] | [[राजकुमार रौत|राजकुमार शंकरलाल रौत]] |bgcolor=#FF0000| | [[भारत आदिवासी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २१ | [[चित्तौडगढ लोकसभा मतदारसंघ|चित्तौडगढ]] | [[चंद्र प्रकाश जोशी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[राजसमंड लोकसभा मतदारसंघ|राजसमंड]] | [[महिमा कुमारी मेवाड]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[भिलवाडा लोकसभा मतदारसंघ|भिलवाडा]] | [[दामोदर अग्रवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[कोटा लोकसभा मतदारसंघ|कोटा]] | [[ओम बिर्ला|ओम श्रीकृष्ण बिर्ला]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[लोकसभा अध्यक्ष]] (२६ जून २०२४ पासून) |- | २५ | [[झालावाड-बरान लोकसभा मतदारसंघ|झालावाड-बरान]] | [[दुष्यंत सिंग|दुष्यंत हेमंत सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===सिक्कीम=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[सिक्कीम|<span style="color:white;">'''सिक्कीम'''</span>]] |- | १ | [[सिक्कीम लोकसभा मतदारसंघ|सिक्कीम]] | [[इंद्र सिंग सुब्बा|डॉ. इंद्र सिंह सुब्बा]] | bgcolor=#ED1E26| | [[सिक्कीम क्रांतिकारी मोर्चा]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===तमिळनाडू=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[तमिळनाडू|<span style="color:white;">'''तमिळनाडू'''</span>]] |- | १ | [[तिरुवल्लुर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवल्लुर]] | [[शशिकांत सेंथिल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[चेन्नई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर चेन्नई]] | [[कलानिधी वीरस्वामी|डॉ. कलानिधी अर्कॉट वीरस्वामी]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[चेन्नई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण चेन्नई]] | [[तमिळची तंगपांडियन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४ | [[चेन्नई मध्य लोकसभा मतदारसंघ|मध्य चेन्नई]] | [[दयानिधी मारन|दयानिधी मुरसोली मारन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५ | [[श्रीपेरुंबुदुर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुंबुदुर]] | [[टी.आर. बालू|थलीकोट्टाई राजतेवर बालू]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[कांचीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|कांचीपुरम]] | [[जी. सेल्वम|ॲड. गणेशन सेल्वम]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[अरक्कोणम लोकसभा मतदारसंघ|अरक्कोणम]] | [[एस. जगतरक्षणन|स्वामी गण्णु जगतरक्षणन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[वेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|वेल्लोर]] | [[काथीर आनंद]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[कृष्णगिरी लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णगिरी]] | [[के. गोपीनाथ]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[धरमपुरी लोकसभा मतदारसंघ|धरमपुरी]] | [[ए. मणी]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[तिरुवन्नमलै लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवन्नमलै]] | [[सी.एन. अण्णादुराई|सी.एन. नटराजन अण्णादुराई]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[अरानी लोकसभा मतदारसंघ|अरानी]] | [[एम.एस. थरानीवेंदन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[विलुप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|विलुप्पुरम]] | [[डी. रविकुमार|डॉ. रवि दुराईस्वामी कुमार]] |bgcolor=#1E90FF| | [[विदुतलै चिरुतैगल कच्ची]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १४ | [[कल्लाकुरिची लोकसभा मतदारसंघ|कल्लाकुरिची]] | [[मलाईरासन डी]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५ | [[सेलम लोकसभा मतदारसंघ|सेलम]] | [[टी.एम. सेल्वागणपती]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६ | [[नमक्कल लोकसभा मतदारसंघ|नमक्कल]] | [[व्ही.एस. माथेश्वरन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७ | [[एरोड लोकसभा मतदारसंघ|एरोड]] | [[के.ई. प्रकाश]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८ | [[तिरुप्पूर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुप्पूर]] | [[के. सुब्बरायन]] |bgcolor=#cb0922| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १९ | [[निलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|निलगिरी]] | [[आंदिमुथू राजा|ॲड. आंदिमुथू राजा]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २० | [[कोईंबतूर लोकसभा मतदारसंघ|कोईंबतूर]] | [[गणपती पी. राजकुमार]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २१ | [[पोल्लाची लोकसभा मतदारसंघ|पोल्लाची]] | [[के. ईश्वरसामी]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २२ | [[दिंडिगुल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]] | [[आर. सचितानंतम]] |bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २३ | [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]] | [[जोतिमणी|जोतिमणी सेन्नीमलाई]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४ | [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] | [[दुराई वायको]] |bgcolor=#FC0000| | [[मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २५ | [[पेरांबलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेरांबलुर]] | [[के.एन. अरुण नेहरू]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २६ | [[कड्डलोर लोकसभा मतदारसंघ|कड्डलोर]] | [[एम.के. विष्णू प्रसाद|डॉ. एम.के. विष्णू प्रसाद]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २७ | [[चिदंबरम लोकसभा मतदारसंघ|चिदंबरम]] | [[तो. तिरुमावलवन|डॉ. थोलकप्पियान तिरुमावलवन]] |bgcolor=#1E90FF| | [[विदुतलै चिरुतैगल कच्ची]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २८ | [[मयिलादुतुराई लोकसभा मतदारसंघ|मयिलादुतुराई]] | [[सुधा रामकृष्णन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २९ | [[नागपट्टिनम लोकसभा मतदारसंघ|नागपट्टिनम]] | [[सेल्वराज व्ही]] |bgcolor=#cb0922| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३० | [[तंजावुर लोकसभा मतदारसंघ|तंजावूर]] | [[एस. मुरसोली]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३१ | [[शिवगंगा लोकसभा मतदारसंघ|शिवगंगा]] | [[कार्ति चिदंबरम|ॲड. कार्ती पलाणीअप्पन चिदंबरम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३२ | [[मदुरै लोकसभा मतदारसंघ|मदुराई]] | [[एस. व्यंकटेशन]] |bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३३ | [[तेनी लोकसभा मतदारसंघ|तेनी]] | [[थंगा तमिळ सेल्वन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३४ | [[विरुधुनगर लोकसभा मतदारसंघ|विरुधुनगर]] | [[माणिका टागोर|ॲड. माणिका बहीरथ टागोर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३५ | [[रामनाथपुरम लोकसभा मतदारसंघ|रामनाथपुरम]] | [[नवस्कनी|कणी खदारमीरा नवस]] |bgcolor=#006600| | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३६ | [[तूतुक्कुडी लोकसभा मतदारसंघ|तूतुक्कुडी]] | [[एम.के. कनिमोळी]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३७ | [[तेनकाशी लोकसभा मतदारसंघ|तेनकाशी]] | [[राणी श्रीकुमार|डॉ. राणी श्रीकुमार]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३८ | [[तिरुनलवेली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुनलवेली]] | [[सी. रॉबर्ट ब्रुस]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३९ | [[कन्याकुमारी लोकसभा मतदारसंघ|कन्याकुमारी]] | [[विजय वसंत|विजय वसंत कुमार]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===तेलंगणा=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[तेलंगणा|<span style="color:white;">'''तेलंगण'''</span>]] |- | १ | [[आदिलाबाद लोकसभा मतदारसंघ|आदिलाबाद]] | [[गोडम नागेश]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पेड्डापल्ले लोकसभा मतदारसंघ|पेद्दापल्ले]] | [[वामसी कृष्णा गड्डम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[करीमनगर लोकसभा मतदारसंघ|करीमनगर]] | [[बंडी संजय कुमार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ४ | [[निझामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निझामाबाद]] | [[अरविंद धर्मापुरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[झहीराबाद लोकसभा मतदारसंघ|झहीराबाद]] | [[सुरेश कुमार शेतकर|सुरेश शिवराव शेतकर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[मेडक लोकसभा मतदारसंघ|मेडक]] | [[रघुनंदन राव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[मलकजगिरी लोकसभा मतदारसंघ|मलकजगिरी]] | [[एटेला राजेंद्र]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[सिकंदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|सिकंदराबाद]] | [[जी. किशन रेड्डी|गंगापुरम किशन रेड्डी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[कोळसा मंत्रालय|कोळसा मंत्री]] व [[खाण मंत्रालय (भारत)|खाण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ९ | [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] | [[असदुद्दीन ओवैसी]] |bgcolor=#0c6b4b| | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | १० | [[चेवेल्ला लोकसभा मतदारसंघ|चेवेल्ला]] | [[कोंडा विश्वेश्वर रेड्डी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[महबुबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबुबनगर]] | [[धर्मवरपू कोट्टम अरुणा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[नगरकुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नगरकुर्नूल]] | [[मल्लू रवी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[नालगोंडा लोकसभा मतदारसंघ|नालगोंडा]] | [[कुंडुरु रघुवीर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १४ | [[भोंगीर लोकसभा मतदारसंघ|भोंगीर]] | [[चामला किरणकुमार रेड्डी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५ | [[वारंगल लोकसभा मतदारसंघ|वरंगळ]] | [[कडियम काव्या]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६ | [[महबुबाबाद लोकसभा मतदारसंघ|महबुबाबाद]] | [[पी. बलराम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७ | [[खम्मम लोकसभा मतदारसंघ|खम्मम]] | [[रामसहायम रघुराम रेड्डी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===त्रिपुरा=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[त्रिपुरा|<span style="color:white;">'''त्रिपुरा'''</span>]] |- | १ | [[त्रिपुरा पश्चिम लोकसभा मतदारसंघ|त्रिपुरा पश्चिम]] | [[बिपलब कुमार देब]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[त्रिपुरा पूर्व लोकसभा मतदारसंघ|त्रिपुरा पूर्व]] | [[कृती देवी देबबर्मन]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===उत्तर प्रदेश=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[उत्तर प्रदेश|<span style="color:white;">'''उत्तर प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[सहारनपूर लोकसभा मतदारसंघ|सहारनपूर]] | [[इम्रान मसूद]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[कैराना लोकसभा मतदारसंघ|कैराना]] | [[इक्रा चौधरी|चौधरी इक्रा मुनव्वर हसन]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर]] | [[हरेंद्र सिंग मलिक]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४ | [[बिजनोर लोकसभा मतदारसंघ|बिजनोर]] | [[चंदन चौहान|चंदन संजय चौहान]] |bgcolor=#006400| | [[राष्ट्रीय लोक दल]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[नगीना लोकसभा मतदारसंघ|नगीना]] | [[चंद्रशेखर आझाद (रावण)|ॲड. चंद्रशेखर गोवर्धनदास आझाद]] |bgcolor=#003597| | [[आझाद समाज पक्ष (कांशी राम)]] |bgcolor=#FFFFFF| | सध्यातरी तटस्थ | |- | ६ | [[मोरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मोरादाबाद]] | [[रुची वीरा|रुची उदयन वीरा]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[रामपूर लोकसभा मतदारसंघ|रामपूर]] | [[मोहिबुल्ला नदवी]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[संभल लोकसभा मतदारसंघ|संभल]] | [[झिया उर रहमान बर्क|ॲड. झियाउर मामलुकउर रहमान बर्क]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] | [[कंवर सिंह तंवर|कंवरसिंह हुकुमचंद तंवर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[मीरत लोकसभा मतदारसंघ|मेरठ]] | [[अरुण गोविल|अरुण चंद्रप्रकाश गोविल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[बागपत लोकसभा मतदारसंघ|बागपत]] | [[राजकुमार सांगवान]] |bgcolor=#006400| | [[राष्ट्रीय लोक दल]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[गाझियाबाद लोकसभा मतदारसंघ|गाझियाबाद]] | [[अतुल गर्ग|अतुल दिनेशचंद्र गर्ग]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ|गौतम बुद्ध नगर]] | [[महेश शर्मा|डॉ. महेश कैलाशचंद शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[बुलंदशहर लोकसभा मतदारसंघ|बुलंदशहर]] | [[भोला सिंह|भोला किशनलाल सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[अलीगढ लोकसभा मतदारसंघ|अलीगढ]] | [[सतीश कुमार गौतम|सतीश दामोदर गौतम]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[हाथरस लोकसभा मतदारसंघ|हाथरस]] | [[अनूप प्रधान|अनूप लाहोरीलाल प्रधान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[मथुरा लोकसभा मतदारसंघ|मथुरा]] | [[हेमा मालिनी|हेमा धर्मेंद्र देओल-मालिनी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]] | [[सत्य पाल सिंग बाघेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालय|मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय राज्यमंत्री]] व [[पंचायत राज मंत्रालय|पंचायत राज राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १९ | [[फतेहपूर सिक्री लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर सिक्री]] | [[राजकुमार चहार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझाबाद]] | [[अक्षय यादव|अक्षय रामगोपाळ यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २१ | [[मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ|मैनपुरी]] | [[डिंपल यादव|डिंपल अखिलेश यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २२ | [[ईटा लोकसभा मतदारसंघ|ईटा]] | [[देवेश शाक्य]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २३ | [[बदाउं लोकसभा मतदारसंघ|बदाउं]] | [[आदित्य यादव|आदित्य शिवपाल यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४ | [[आओनला लोकसभा मतदारसंघ|आओनला]] | [[नीरज कुशवाह मौर्य]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २५ | [[बरेली लोकसभा मतदारसंघ|बरेली]] | [[छत्रपालसिंह गंगवार|छत्रपालसिंह रामलालसिंह गंगवार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[पीलीभीत लोकसभा मतदारसंघ|पीलीभीत]] | [[जितीन प्रसाद|जितीन जितेंद्र प्रसाद]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय|वाणिज्य आणि उद्योग राज्यमंत्री]] व [[इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय (भारत)|इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २७ | [[शाहजहानपूर लोकसभा मतदारसंघ|शाहजहानपूर]] | [[अरुण कुमार सागर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[खेरी लोकसभा मतदारसंघ|खेरी]] | [[उत्कर्ष वर्मा|उत्कर्ष धिरेंद्र वर्मा]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २९ | [[धौराहरा लोकसभा मतदारसंघ|धौराहरा]] | [[आनंद भदौरिया]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३० | [[सीतापूर लोकसभा मतदारसंघ|सीतापूर]] | [[राकेश राठोड]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३१ | [[हरडोई लोकसभा मतदारसंघ|हरडोई]] | [[जय प्रकाश रावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३२ | [[मिसरिख लोकसभा मतदारसंघ|मिसरिख]] | [[अशोक कुमार रावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३३ | [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]] | [[साक्षी महाराज|डॉ. सच्चिदानंद आत्मानंदजी हरी साक्षी महाराज]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३४ | [[मोहनलालगंज लोकसभा मतदारसंघ|मोहनलालगंज]] | [[आर.के. चौधरी|ॲड. आर.के. चौधरी]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३५ | [[लखनौ लोकसभा मतदारसंघ|लखनौ]] | [[राजनाथ सिंग|राजनाथ रामबदन सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[संरक्षण मंत्रालय (भारत)|संरक्षण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३६ | [[राय बरेली लोकसभा मतदारसंघ|राय बरेली]] | [[राहुल गांधी|राहुल राजीव गांधी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | [[लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते|सभागृह विरोधी पक्षनेता]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३७ | [[अमेठी लोकसभा मतदारसंघ|अमेठी]] | [[किशोरीलाल शर्मा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३८ | [[सुलतानपूर लोकसभा मतदारसंघ|सुलतानपूर]] | [[रामभुआल निषाद]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३९ | [[प्रतापगढ लोकसभा मतदारसंघ|प्रतापगढ]] | [[एस.पी. सिंह पटेल|डॉ. एस.पी. सिंह पटेल]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४० | [[फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरुखाबाद]] | [[मुकेश राजपूत|मुकेश लज्जाराम राजपूत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४१ | [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]] | [[जितेंद्र कुमार दोहारे]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४२ | [[कन्नौज लोकसभा मतदारसंघ|कन्नौज]] | [[अखिलेश यादव|अखिलेश मुलायम यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४३ | [[कानपूर लोकसभा मतदारसंघ|कानपूर]] | [[रमेश अवस्थी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४४ | [[अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ|अकबरपूर]] | [[देवेंद्र सिंग भोले|देवेंद्र दर्शन सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४५ | [[जलाउन लोकसभा मतदारसंघ|जलाउन]] | [[नारायण दास अहिरवार]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४६ | [[झांसी लोकसभा मतदारसंघ|झांसी]] | [[अनुराग शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४७ | [[हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] | [[अजेंद्र सिंह लोधी]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४८ | [[बांदा लोकसभा मतदारसंघ|बांदा]] | [[कृष्णा देवी शिवशंकर पटेल]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४९ | [[फतेहपूर लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर]] | [[नरेश उत्तम पटेल|ॲड. नरेश उत्तम पटेल]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५० | [[कौशंबी लोकसभा मतदारसंघ|कौशांबी]] | [[पुष्पेंद्र सरोज|पुष्पेंद्र इंद्रजीत सरोज]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५१ | [[फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ|फूलपूर]] | [[प्रवीण पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५२ | [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]] | [[उज्ज्वल रमण सिंह|ॲड. उज्ज्वल रमण सिंह]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५३ | [[बाराबंकी लोकसभा मतदारसंघ|बाराबंकी]] | [[तनुज पुनिया|तनुज पन्ना पुनिया]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५४ | [[फैझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फैझाबाद]] | [[अवधेश प्रसाद|ॲड. अवधेश प्रसाद]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५५ | [[आंबेडकर नगर लोकसभा मतदारसंघ|आंबेडकर नगर]] | [[लालजी वर्मा]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५६ | [[बहराईच लोकसभा मतदारसंघ|बहराईच]] | [[आनंदकुमार गोंड]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५७ | [[कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|कैसरगंज]] | [[करण भूषण सिंह|ॲड. करण ब्रिजभूषण सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५८ | [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]] | [[राम शिरोमणी वर्मा|राम शिरोमणी दयाराम वर्मा]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५९ | [[गोंडा लोकसभा मतदारसंघ|गोंडा]] | [[कीर्तिवर्धन सिंग|कीर्तिवर्धन आनंद सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय (भारत)|पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल राज्यमंत्री]] व [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|परराष्ट्र राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६० | [[डोमारियागंज लोकसभा मतदारसंघ|डोमारियागंज]] | [[जगदंबिका पाल|ॲड. जगदंबिका सुर्यबक्ष पाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६१ | [[बस्ती लोकसभा मतदारसंघ|बस्ती]] | [[राम प्रसाद चौधरी|रामप्रसाद माणिकराम चौधरी]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६२ | [[संत कबीर नगर लोकसभा मतदारसंघ|संत कबीर नगर]] | [[लक्ष्मीकांत निषाद|पप्पू निषाद]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६३ | [[महाराजगंज (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | [[पंकज चौधरी|पंकज भगवान चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|अर्थ राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६४ | [[गोरखपूर लोकसभा मतदारसंघ|गोरखपूर]] | [[रवी किशन|रविंद्र श्यामनारायण ''रवि किशन'' शुक्ला]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६५ | [[कुशी नगर लोकसभा मतदारसंघ|कुशी नगर]] | [[विजय कुमार दुबे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६६ | [[देवरिया लोकसभा मतदारसंघ|देवरिया]] | [[शशांक मणी त्रिपाठी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६७ | [[बांसगांव लोकसभा मतदारसंघ|बांसगांव]] | [[कमलेश पासवान|कमलेश ओमप्रकाश पासवान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६८ | [[लालगंज लोकसभा मतदारसंघ|लालगंज]] | [[दरोगा सरोज|दरोगा प्रसाद सरोज]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६९ | [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]] | [[धर्मेंद्र यादव|ॲड. धर्मेंद्र अभय यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७० | [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] | [[राजीव राय]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७१ | [[सलीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|सलीमपूर]] | [[रमाशंकर राजभर]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७२ | [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ|बलिया]] | [[सनातन पांडे]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७३ | [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] | [[बाबू सिंह कुशवाह]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७४ | [[मछलीशहर लोकसभा मतदारसंघ|मछलीशहर]] | [[प्रिया सरोज|ॲड. प्रिया तुफानी सरोज]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७५ | [[गाझीपूर लोकसभा मतदारसंघ|गाझीपूर]] | [[अफझल अन्सारी|अफझल सुभानुल्लाह अन्सारी]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७६ | [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] | [[बिजेंद्र सिंह]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७७ | [[वाराणसी लोकसभा मतदारसंघ|वाराणसी]] | [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र दामोदरदास मोदी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[भारताचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]], [[कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन मंत्रालय|कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन मंत्री]], [[अणुऊर्जा|अणुऊर्जा मंत्री]], [[अंतराळ|अंतराळ मंत्री]] लोकसभा सभागृह नेता (९ जून २०२४ पासून) |- | ७८ | [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]] | [[विनोदकुमार बिंड|डॉ. विनोदकुमार सचनुराम बिंड]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७९ | [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | [[अनुप्रिया पटेल|अनुप्रिया आशिष पटेल]] |bgcolor=#27176D| | [[अपना दल (सोनेलाल)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य व कुटुंब कल्याण राज्यमंत्री]] व [[रसायने आणि खते मंत्रालय|रसायने आणि खते राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ८० | [[रॉबर्ट्सगंज लोकसभा मतदारसंघ|रॉबर्ट्सगंज]] | [[छोटेलाल खरवार|छोटेलाल रामधनी खरवार]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===उत्तराखंड=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[उत्तराखंड|<span style="color:white;">'''उत्तराखंड'''</span>]] |- | १ | [[तेहरी गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|तेहरी-गढवाल]] | [[माला राज्य लक्ष्मी शाह|महाराणी मालराज्य मनुजेंद्र शाह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|गढवाल]] | [[अनिल बलुनी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[अलमोडा लोकसभा मतदारसंघ|अलमोडा]] | [[अजय टामटा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (भारत)|रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ४ | [[नैनिताल-उधमसिंग नगर लोकसभा मतदारसंघ|नैनिताल-उधमसिंग नगर]] | [[अजय भट्ट|अजय कमलापती भट्ट]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[हरिद्वार लोकसभा मतदारसंघ|हरिद्वार]] | [[त्रिवेंद्र सिंह रावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===पश्चिम बंगाल=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[पश्चिम बंगाल|<span style="color:white;">'''पश्चिम बंगाल'''</span>]] |- | १ | [[कूच बिहार लोकसभा मतदारसंघ|कूच बिहार]] | [[जगदीशचंद्र बर्मा बसुनिया]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[अलिपूरदुआर्स लोकसभा मतदारसंघ|अलिपूरद्वार]] | [[मनोज तिग्गा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[जलपाईगुडी लोकसभा मतदारसंघ|जलपाईगुडी]] | [[जयंत कुमार रॉय]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[दार्जीलिंग लोकसभा मतदारसंघ|दार्जीलिंग]] | [[राजू बिश्ट|राजू विष्णू बिश्ट]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[रायगंज लोकसभा मतदारसंघ|रायगंज]] | [[कार्तिक पॉल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[बालुरघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालुरघाट]] | [[सुकांता मजुमदार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण राज्यमंत्री]] व [[पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्रालय|पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ७ | [[मालदा उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|मालदा उत्तर]] | [[खगेन मुर्मु|खगेन जलो मुर्मु]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[मालदा दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|मालदा दक्षिण]] | [[ईशा खान चौधरी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[जंगीपूर लोकसभा मतदारसंघ|जंगीपूर]] | [[खलीलुर रहमान]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[बहरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बहरामपूर]] | [[युसुफ पठाण]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[मुर्शिदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुर्शिदाबाद]] | [[अबू ताहेर खान|अबू ताहेर बरखातुल्लाह खान]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[कृष्णनगर लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णनगर]] | [[महुआ मोइत्रा|महुआ द्विपेंद्रलाल मोइत्रा]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[राणाघाट लोकसभा मतदारसंघ|राणाघाट]] | [[जगन्नाथ सरकार (भाजप राजकारणी)|जगन्नाथ सरकार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[बनगांव लोकसभा मतदारसंघ|बनगांव]] | [[शंतनू ठाकूर|शंतनू मंजुल ठाकूर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग मंत्रालय (भारत)|बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १५ | [[बराकपूर लोकसभा मतदारसंघ|बराकपूर]] | [[पार्था भौमिक]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६ | [[दम दम लोकसभा मतदारसंघ|दम दम]] | [[सौगाता रॉय|ॲड. सौगाता रॉय]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७ | [[बारासात लोकसभा मतदारसंघ|बारासात]] | [[ककली घोष दस्तीदार|डॉ. ककली सुदर्शन घोष दस्तीदार]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | rowspan="2"|१८ | rowspan="2"| [[बशीरहाट लोकसभा मतदारसंघ|बशीरहाट]] | [[हाजी नुरुल इस्लाम]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २५ सप्टेंबर २०२४ रोजी निधन |- | colspan="5"| रिक्त ''(२५ सप्टेंबर २०२४ पासून)'' | |- | १९ | [[जयनगर लोकसभा मतदारसंघ|जयनगर]] | [[प्रतिमा मोंडल|प्रतिमा नारायण मोंडल]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २० | [[मथुरापूर लोकसभा मतदारसंघ|मथुरापूर]] | [[बापी हलदर]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २१ | [[डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघ|डायमंड हार्बर]] | [[अभिषेक बॅनर्जी]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २२ | [[जादवपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाधवपूर]] | [[सायोनी घोष]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २३ | [[कोलकाता उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कोलकाता]] | [[माला रॉय|माला निर्बेद रॉय]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४ | [[कोलकाता दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कोलकाता]] | [[सुदीप बंदोपाध्याय]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २५ | [[हावरा लोकसभा मतदारसंघ|हावडा]] | [[प्रसून बॅनरजी|प्रसून बॅनर्जी]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २६ | [[उलुबेरिया लोकसभा मतदारसंघ|उलुबेरिया]] | [[सजदा अहमद]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २७ | [[सेरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|सेरामपूर]] | [[कल्याण बॅनर्जी|ॲड. कल्याण बॅनर्जी]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २८ | [[हूगळी लोकसभा मतदारसंघ|हूगळी]] | [[रचना बॅनर्जी|रचना रबिंद्रनाथ बॅनर्जी]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २९ | [[आरामबाग लोकसभा मतदारसंघ|आरामबाग]] | [[मिताली बाग]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३० | [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]] | [[अभिजित गंगोपाध्याय]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३१ | [[कांती लोकसभा मतदारसंघ|कांती]] | [[सौमेंदू अधिकारी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३२ | [[घटाल लोकसभा मतदारसंघ|घटाल]] | [[दीपक अधिकारी|दिपक गुरुदास अधिकारी]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३३ | [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]] | [[खेरवाल सोरेन]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३४ | [[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]] | [[जून मालिया]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३५ | [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]] | [[ज्योतिर्मोय सिंग माहतो|ॲड. ज्योतिर्मोय सिंह माहतो]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३६ | [[बांकुरा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुरा]] | [[अरूप चक्रवर्ती]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३७ | [[बिश्नुपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिश्नुपूर]] | [[सौमित्र खान|सौमित्र धनंजय खान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३८ | [[बर्धमान-पूर्ब लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-पूर्ब]] | [[शर्मिला सरकार]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३९ | [[बर्धमान-दुर्गापूर लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-दुर्गापूर]] | [[कीर्ति आझाद|कीर्तीवर्धन भागवत आझाद]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४० | [[आसनसोल लोकसभा मतदारसंघ|आसनसोल]] | [[शत्रुघ्न सिन्हा|शत्रुघन भुवनेश्वरी सिन्हा]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४१ | [[बोलपूर लोकसभा मतदारसंघ|बोलपूर]] | [[असित कुमार माल]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४२ | [[बीरभूम लोकसभा मतदारसंघ|बीरभूम]] | [[शताब्दी रॉय|शताब्दी मृगांक बॅनर्जी-रॉय]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{सध्याच्या भारतीय संसद आणि राज्य विधानमंडळाची यादी}} {{भारतीय संसद}} [[वर्ग:लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य|*]] 9p673fp30eozrpkodc710a5ie5v6wk8 2676247 2676246 2026-03-30T06:42:55Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]]) 2676247 wikitext text/x-wiki [[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणुका|२०२४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या '''[[अठरावी लोकसभा|१८व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ४ जून २०२४ रोजी निकाल जाहीर झाले.<ref>{{Cite web |title=Lok Sabha Election 2024 Schedule: Elections Date, Month, Seats, States and Candidates |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-election-schedule |access-date=2024-06-03 |website=द टाइम्स ऑफ इंडिया |language=en}}</ref><ref name="Lok Sabha Elections 2024 Results: Full List of winners on all 543 seats">{{cite news|last1=द इंडियन एक्सप्रेस|title=Lok Sabha Elections 2024 Results: Full List of winners on all 543 seats|url=https://indianexpress.com/elections/2019-general-election-schedule/full-list-of-winners-in-lok-sabha-elections-2024-9364542/|accessdate=5 June 2024|date=4 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605115428/https://indianexpress.com/elections/2019-general-election-schedule/full-list-of-winners-in-lok-sabha-elections-2024-9364542/|archivedate=5 June 2024|language=en}}</ref><ref name="Lok Sabha Election Results 2024: Full list of constituency-wise winners, parties and margin">{{cite news|last1=India TV News|first1=|last2=|first2=|title=Lok Sabha Election Results 2024: Full list of constituency-wise winners, parties and margin|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/lok-sabha-election-results-2024-full-list-of-all-constituency-wise-leading-winning-candidates-parties-bjp-congress-2024-06-04-934845|accessdate=5 June 2024|work=|date=4 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605120528/https://www.indiatvnews.com/news/india/lok-sabha-election-results-2024-full-list-of-all-constituency-wise-leading-winning-candidates-parties-bjp-congress-2024-06-04-934845|archivedate=5 June 2024|language=en}}</ref> ==खासदार== ===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|<span style="color:white;">'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''</span>]] |- | १ | [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] | [[बिश्नू पद रे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===आंध्र प्रदेश=== {{legend2|#FFFF31|[[तेलुगू देशम पक्ष|ते.दे.प.]] (१६) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#1569C7|[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|यु.श्र.र.काँ.प.]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#ca420f|[[जन सेना पक्ष|ज.ने.प.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आंध्र प्रदेश|<span style="color:white;">'''आंध्र प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[अरकू लोकसभा मतदारसंघ|अरकू]] | [[चेट्टी तनुजा राणी|डॉ. चेट्टी तनुजा राणी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | २ | [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]] | [[राममोहन एन. किंजरापू|किंजरापू राममोहन नायडू]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय|नागरी विमान वाहतूक मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३ | [[विजयनगरम लोकसभा मतदारसंघ|विजयनगरम]] | [[कलीसेट्टी अप्पला नायडू]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]] | [[मथुकुमिल्ली श्रीभरत]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]] | [[चिंतकुंटा मुन्नुस्वामी रमेश]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]] | [[तंगेला उदय श्रीनिवास]] |bgcolor=#ca420f| | [[जन सेना पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]] | [[गंटी हरीश मधुर]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]] | [[दग्गुबाती पुरंदेश्वरी|पुरंदेश्वरी व्यंकटेश्वरराव दग्गुबाती]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[नरसपूर लोकसभा मतदारसंघ|नरसपूर]] | [[भूपती राजू श्रीनिवास वर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[अवजड उद्योग मंत्रालय (भारत)|अवजड उद्योग राज्यमंत्री]] व [[पोलाद मंत्रालय (भारत)|पोलाद राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १० | [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]] | [[पुट्टा महेश कुमार]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]] | [[बालाशौरी वल्लभनेनी]] |bgcolor=#ca420f| | [[जन सेना पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]] | [[केसीनेनी चिन्नी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]] | [[चंद्रशेखर पेम्मासनी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास राज्यमंत्री]] व [[दूरसंचार मंत्रालय (भारत)|दूरसंचार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १४ | [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]] | [[लवु श्रीकृष्ण देवरयलु]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[बापटला लोकसभा मतदारसंघ|बापटला]] | [[कृष्णप्रसाद टेन्नेटी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[ओंगोल लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोल]] | [[मगुंटा श्रीनिवासुलू रेड्डी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]] | [[बायरेड्डी शबरी|डॉ. बायरेड्डी शबरी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]] | [[बस्तीपती नागराजू पंचलिंगला]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनंतपूर]] | [[अंबिका लक्ष्मीनारायण वाल्मिकी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[हिंदूपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदूपूर]] | [[बी.के. पार्थसारथी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]] | [[वाय.एस. अविनाश रेड्डी|यदुगिरी सदिंती अविनाश रेड्डी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | २२ | [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]] | [[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]] | [[मड्डिला गुरुमुर्ती|मड्डिला मुन्नीकृष्णय्या गुरुमुर्ती]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | २४ | [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]] | [[पी.व्ही. मिथुन रेड्डी|पेद्दरेड्डी वेंकट मिधून रेड्डी]] |bgcolor=#1569C7| | [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | २५ | [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]] | [[दग्गुमला प्रसाद राव]] |bgcolor=#FFED00| | [[तेलुगू देशम पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===अरुणाचल प्रदेश=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अरुणाचल प्रदेश|<span style="color:white;">'''अरुणाचल प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अरुणाचल]] | [[किरेन रिजीजू|किरेन रिंचिन रिजीजू]] | bgcolor=#FBB917| |[[भारतीय जनता पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[संसदीय कामकाज मंत्रालय (भारत)|संसदीय कामकाज मंत्री]] व [[अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालय (भारत)|अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २ | [[पूर्व अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अरुणाचल]] | [[तपिर गाओ]] | bgcolor=#FBB917| |[[भारतीय जनता पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===आसाम=== {{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (९) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#99CCFF|[[आसाम गण परिषद|आ.ग.प]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FAED09|[[संयुक्त जनता पक्ष, लिबरल|सं.ज.प. (लि)]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[आसाम|<span style="color:white;">'''आसाम'''</span>]] |- | १ | [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]] | [[जोयंता बसुमतरी]] |bgcolor=#FAED09| | [[संयुक्त जनता पक्ष, लिबरल]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]] | [[रकिबुल हुसेन|रकिबुल नुरुल हुसेन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]] | [[फणी भूषण चौधरी|फणीभूषण रमेश चौधरी]] |bgcolor=#99CCFF| | [[आसाम गण परिषद]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[दरांग-उदलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|दरांग-उदलगिरी]] | [[दिपीप सैकिया सोनोवाल|दिलीप प्रभीन सैकिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]] | [[बिजुली कलिता मेधी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[दिफू लोकसभा मतदारसंघ|दिफू]] | [[अमरसिंह तिस्सो]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]] | [[कृपानाथ मलाह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]] | [[परिमल सुक्लबैद्य]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | rowspan="2"|९ | rowspan="2"|[[नगाव लोकसभा मतदारसंघ|नगाव]] | [[प्रद्युत बोरडोलोई]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | १८ मार्च २०२६ रोजी राजीनामा दिला (भाजपमध्ये प्रवेश करून आसाम विधानसभा निवडणूक लढविण्यासाठी) |- | colspan="5"| रिक्त ''(१८ मार्च २०२६ पासून)'' |- | १० | [[काझीरंगा लोकसभा मतदारसंघ|काझीरंगा]] | [[कामाख्य प्रसाद टासा|कामाख्य प्रसाद देवारम टासा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[सोनीतपूर लोकसभा मतदारसंघ|सोनीतपूर]] | [[रणजित दत्त|रणजित कुलाधर दत्त]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[लखीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|लखीमपूर]] | [[प्रधान बरुआ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[दिब्रुगढ लोकसभा मतदारसंघ|दिब्रुगढ]] | [[सर्बानंद सोनोवाल|ॲड. सर्बानंद जिबेश्वर सोनोवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग मंत्रालय (भारत)|बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १४ | [[जोरहाट लोकसभा मतदारसंघ|जोरहाट]] | [[गौरव गोगोई|गौरव तरुण गोगोई]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | [[लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते|सभागृह विरोधी उप पक्षनेता]] (१४ जुलै २०२४ पासून) |} ===बिहार=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[बिहार|<span style="color:white;">'''बिहार'''</span>]] |- | १ | [[वाल्मिकीनगर लोकसभा मतदारसंघ|वाल्मिकीनगर]] | [[सुनील कुमार कुशवाह]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पश्चिम चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम चंपारण]] | [[संजय जैस्वाल|डॉ. संजय मदनप्रसाद जयस्वाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[पूर्व चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व चंपारण]] | [[राधामोहन सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[शिवहर लोकसभा मतदारसंघ|शिवहर]] | [[लवली आनंद|लवली आनंद सिंह]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[सीतामढी लोकसभा मतदारसंघ|सीतामढी]] | [[देवेशचंद्र ठाकूर|ॲड. देवेशचंद्र ठाकूर]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[मधुबनी लोकसभा मतदारसंघ|मधुबनी]] | [[अशोक कुमार यादव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[झांझरपूर लोकसभा मतदारसंघ|झांझरपूर]] | [[रामप्रीत मंडल]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[सुपॉल (लोकसभा मतदारसंघ)|सुपॉल]] | [[दिलेश्वर कामाईत]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[अरारिया लोकसभा मतदारसंघ|अरारिया]] | [[प्रदीप कुमार सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[किशनगंज लोकसभा मतदारसंघ|किशनगंज]] | [[मोहम्मद जावेद|डॉ. मोहम्मद जावेद]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[कटिहार लोकसभा मतदारसंघ|कटिहार]] | [[तारिक अन्वर|तारिक मुश्ताक अन्वर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[पूर्णिया लोकसभा मतदारसंघ|पूर्णिया]] | [[पप्पू यादव|राजेश रंजन उर्फ पप्पू यादव]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[माधेपुरा लोकसभा मतदारसंघ|माधेपुरा]] | [[दिनेशचंद्र यादव|दिनेशचंद्र रामधारी यादव]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[दरभंगा लोकसभा मतदारसंघ|दरभंगा]] | [[गोपाळ जी ठाकूर|डॉ. गोपाळजी गणेश ठाकूर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[मुझफ्फरपूर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरपूर]] | [[राजभूषण चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १६ | [[वैशाली लोकसभा मतदारसंघ|वैशाली]] | [[विणा देवी|विणादेवी दिनेश सिंह]] |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[गोपालगंज लोकसभा मतदारसंघ|गोपालगंज]] | [[आलोक कुमार सुमन|डॉ. आलोककुमार जयश्रीराम सुमन]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[सिवान लोकसभा मतदारसंघ|सिवान]] | [[विजयलक्ष्मी देवी कुशवाह ]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[महाराजगंज (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | [[जनार्दन सिंह सिगरीवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[सारन लोकसभा मतदारसंघ|सारन]] | [[राजीव प्रताप रुडी|ॲड. राजीव प्रताप रुडी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]] | [[चिराग पासवान|चिराग रामविलास पासवान]] |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय (भारत)|अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २२ | [[उजियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|उजियारपूर]] | [[नित्यानंद राय|नित्यानंद गंगाभूषण राय]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २३ | [[समस्तीपूर लोकसभा मतदारसंघ|समस्तीपूर]] | [[शांभवी चौधरी]] |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[बेगुसराई लोकसभा मतदारसंघ|बेगुसराई]] | [[गिरीराज सिंह|गिरीराज रामअवतार सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २५ | [[खगरिया लोकसभा मतदारसंघ|खगरिया]] | [[राजेश वर्मा]] |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[भागलपूर लोकसभा मतदारसंघ|भागलपूर]] | [[अजय कुमार मंडल]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[बांका लोकसभा मतदारसंघ|बांका]] | [[गिरिधारी यादव|ॲड. गिरिधारी धानो यादव]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[मुंगेर लोकसभा मतदारसंघ|मुंगेर]] | [[ललन सिंह|राजीव रंजन (लल्लन सिंह)]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[पंचायत राज मंत्रालय|पंचायत राज मंत्री]] व [[मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालय|मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २९ | [[नालंदा लोकसभा मतदारसंघ|नालंदा]] | [[कौशलेंद्र कुमार]] |bgcolor=#003366| | [[जनता दल (संयुक्त)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३० | [[पटना साहिब लोकसभा मतदारसंघ|पटना साहिब]] | [[रविशंकर प्रसाद|ॲड. रविशंकर ठाकूर प्रसाद]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३१ | [[पाटलीपुत्र लोकसभा मतदारसंघ|पाटलीपुत्र]] | [[मिसा भारती]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३२ | [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]] | [[सुदामा प्रसाद]] |bgcolor=#C41301| | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सिस्ट-लेनिनिस्ट) लिबरेशन]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३३ | [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर]] | [[सुधाकर सिंह (बिहारचे राजकारणी)|सुधाकर सिंह]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३४ | [[सासाराम लोकसभा मतदारसंघ|सासाराम]] | [[मनोज कुमार (बिहारी राजकारणी)|मनोज कुमार]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३५ | [[काराकट लोकसभा मतदारसंघ|काराकट]] | [[राजा रामसिंह कुशवाह]] |bgcolor=#C41301| | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सिस्ट-लेनिनिस्ट) लिबरेशन]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३६ | [[जहानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|जहानाबाद]] | [[सुरेंद्र प्रसाद यादव]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३७ | [[औरंगाबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | [[अभय कुशवाह]] |bgcolor=#056D05| | [[राष्ट्रीय जनता दल]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३८ | [[गया लोकसभा मतदारसंघ|गया]] | [[जितनराम मांझी|जितनराम रामजीत मांझी]] |bgcolor=#F5D62A| | [[हिंदुस्तानी अवाम मोर्चा (धर्मनिरपेक्ष)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३९ | [[नवदा लोकसभा मतदारसंघ|नवदा]] | [[विवेक ठाकूर|ॲड. विवेक चंद्रेश्वर ठाकूर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४० | [[जमुई लोकसभा मतदारसंघ|जमुई]] | [[अरुण भारती]] |bgcolor=#5B006A| | [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===चंदिगढ=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[चंदिगढ|<span style="color:white;">'''चंदिगढ'''</span>]] |- | १ | [[चंदिगढ लोकसभा मतदारसंघ|चंदिगढ]] | [[मनीष तिवारी|ॲड. मनीष विश्वनाथ तिवारी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===छत्तीसगढ=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[छत्तीसगढ|<span style="color:white;">'''छत्तीसगढ'''</span>]] |- | १ | [[सरगुजा लोकसभा मतदारसंघ|सरगुजा]] | [[चिंतामणी महाराज|चिंतामणी रामेश्वर महाराज]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[रायगढ लोकसभा मतदारसंघ|रायगढ]] | [[राधेश्याम राठिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[जंजगिर लोकसभा मतदारसंघ|जंजगिर-चम्पा]] | [[कमलेश जांगडे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[कोर्बा लोकसभा मतदारसंघ|कोर्बा]] | [[ज्योत्स्ना महंत|ज्योत्स्ना चरणदास महंत]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५ | [[बिलासपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिलासपूर]] | [[तोखन साहू]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६ | [[राजनांदगांव लोकसभा मतदारसंघ|राजनांदगांव]] | [[संतोष पांडे|ॲड. संतोष पांडे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[दुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|दुर्ग]] | [[विजय बाघेल|विजय नम्मूलाल बाघेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[रायपूर लोकसभा मतदारसंघ|रायपूर]] | [[ब्रिजमोहन अग्रवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[महासमुंद लोकसभा मतदारसंघ|महासमुंद]] | [[रुपकुमारी चौधरी|रुपकुमारी ओमप्रकाश चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[बस्तर लोकसभा मतदारसंघ|बस्तर]] | [[महेश कश्यप]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[कांकेर लोकसभा मतदारसंघ|कांकेर]] | [[भोजराज नाग]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव|<span style="color:white;">'''दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव'''</span>]] |- | १ | [[दादरा आणि नगर-हवेली लोकसभा मतदारसंघ|दादरा आणि नगर-हवेली]] | [[कलाबेन देलकर|कलाबेन मोहनभाई देलकर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[दमण आणि दीव लोकसभा मतदारसंघ|दमण आणि दीव]] | [[उमेशभाई पटेल|उमेशभाई बाबूभाई पटेल]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | सध्यातरी तटस्थ | |} ===गोवा=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[गोवा|<span style="color:white;">'''गोवा'''</span>]] |- | १ | [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा]] | [[श्रीपाद येस्सो नाईक]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा राज्यमंत्री]] व [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २ | [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा]] | [[विरिएटो फर्नांडिस|कॅप्टन विरिएटो हिपोलीताद दे मेंडोंका फर्नांडिस]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===गुजरात=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[गुजरात|<span style="color:white;">'''गुजरात'''</span>]] |- | १ | [[कच्छ लोकसभा मतदारसंघ|कच्छ]] | [[विनोद लखमशी चावडा|ॲड. विनोद लखमशी चावडा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[बनासकांठा लोकसभा मतदारसंघ|बनासकांठा]] | [[गेनी ठाकोर|गेनीबेन नागाजीभाई ठाकोर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[पाटण लोकसभा मतदारसंघ|पाटण]] | [[भरतसिंह डाभी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[महेसाणा लोकसभा मतदारसंघ|महेसाणा]] | [[हरिभाई पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[साबरकांठा लोकसभा मतदारसंघ|साबरकांठा]] | [[शोभना बरैया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[गांधीनगर लोकसभा मतदारसंघ|गांधीनगर]] | [[अमित शाह|अमित अनिलचंद्र शाह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्री]] व [[सहकार मंत्रालय|सहकार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ७ | [[अहमदाबाद पूर्व लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अहमदाबाद]] | [[हसमुख पटेल|हसमुख सोमाभाई पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[अहमदाबाद पश्चिम लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अहमदाबाद]] | [[दिनेश मकवाना]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[सुरेंद्रनगर लोकसभा मतदारसंघ|सुरेंद्रनगर]] | [[चंदू शिहोरा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[राजकोट लोकसभा मतदारसंघ|राजकोट]] | [[परषोत्तम रुपाला|परषोत्तम खोडाभाई रुपाला]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[पोरबंदर लोकसभा मतदारसंघ|पोरबंदर]] | [[मनसुख मांडविया|डॉ. मनसुख लक्ष्मण मांडाविया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[श्रम आणि रोजगार मंत्रालय (भारत)|श्रम आणि रोजगार मंत्री]] व [[युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय (भारत)|युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १२ | [[जामनगर लोकसभा मतदारसंघ|जामनगर]] | [[पूनमबेन मडाम|पूनमबेन परमिंदरकुमार मडाम]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[जुनागढ लोकसभा मतदारसंघ|जुनागढ]] | [[राजेश चुडासमा|राजेश नरन चुडासमा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[अमरेली लोकसभा मतदारसंघ|अमरेली]] | [[भरत सुतारिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[भावनगर लोकसभा मतदारसंघ|भावनगर]] | [[निमुबेन बंभानिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालय|ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १६ | [[आणंद लोकसभा मतदारसंघ|आणंद]] | [[मितेशभाई पटेल|मितेश रमेश उर्फ 'बकाभाई' पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[खेडा लोकसभा मतदारसंघ|खेडा]] | [[देवुसिंह जेसिंगभाई चौहाण|देवुसिंह जेसिंगभाई चौहान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[पंचमहाल लोकसभा मतदारसंघ|पंचमहाल]] | [[राजपालसिंह जाधव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[दाहोद लोकसभा मतदारसंघ|दाहोद]] | [[जसवंतसिंह सुमनभाई भाभोर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[वडोदरा लोकसभा मतदारसंघ|वडोदरा]] | [[हेमांग जोशी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[छोटा उदेपूर लोकसभा मतदारसंघ|छोटा उदेपूर]] | [[जशुभाई राठवा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[भरुच लोकसभा मतदारसंघ|भरुच]] | [[मनसुखभाई वसावा|मनसुख धानजी वसावा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[बारडोली लोकसभा मतदारसंघ|बारडोली]] | [[परभुभाई नागरभाई वसावा|परभु नागर वसावा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[सुरत लोकसभा मतदारसंघ|सुरत]] | [[मुकेश दलाल|मुकेशकुमार चंद्रकांत दलाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | बिनविरोध निवड |- | २५ | [[नवसारी लोकसभा मतदारसंघ|नवसारी]] | [[चंद्रकांत रघुनाथ पाटील]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २६ | [[वलसाड लोकसभा मतदारसंघ|वलसाड]] | [[धवल पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===हरियाणा=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[हरियाणा|<span style="color:white;">'''हरियाणा'''</span>]] |- | १ | [[अंबाला लोकसभा मतदारसंघ|अंबाला]] | [[वरुण चौधरी|ॲड. वरुण फुलचंद चौधरी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[कुरुक्षेत्र लोकसभा मतदारसंघ|कुरुक्षेत्र]] | [[नवीन जिंदल|नवीन ओमप्रकाश जिंदल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[सिरसा लोकसभा मतदारसंघ|सिरसा]] | [[शैलजा कुमारी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४ | [[हिसार लोकसभा मतदारसंघ|हिसार]] | [[जय पर्काश]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५ | [[कर्नाल लोकसभा मतदारसंघ|कर्नाल]] | [[मनोहरलाल खट्टर|मनोहरलाल हरबंसलाल खट्टर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा मंत्री]] व [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|गृहनिर्माण तथा शहरी व्यवहार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६ | [[सोनीपत लोकसभा मतदारसंघ|सोनीपत]] | [[सतपाल ब्रह्मचारी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[रोहतक लोकसभा मतदारसंघ|रोहतक]] | [[दिपेंदर सिंग हूडा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[भिवानी-महेंद्रगढ लोकसभा मतदारसंघ|भिवानी-महेंद्रगढ]] | [[धरमबीर|चौधरी धरमबीरसिंह पंघाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[गुडगांव लोकसभा मतदारसंघ|गुडगांव]] | [[इंदरजीतसिंग राव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय|सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]], [[नियोजन मंत्रालय (भारत)|नियोजन राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]] व [[संस्कृती मंत्रालय (भारत)|संस्कृती राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १० | [[फरीदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरिदाबाद]] | [[क्रिशन पाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[सहकार मंत्रालय|सहकार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |} ===हिमाचल प्रदेश=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[हिमाचल प्रदेश|<span style="color:white;">'''हिमाचल प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[कांगरा लोकसभा मतदारसंघ|कांगरा]] | [[राजीव भारद्वाज]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[मंडी लोकसभा मतदारसंघ|मंडी]] | [[कंगना राणावत|कंगना अमरदीप राणावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] | [[अनुराग ठाकूर|अनुराग प्रेमसिंग ठाकूर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[शिमला लोकसभा मतदारसंघ|शिमला]] | [[सुरेश कुमार कश्यप|सुरेश चम्बलसिंह कश्यप]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===जम्मू आणि काश्मीर=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|<span style="color:white;">'''जम्मू आणि काश्मीर'''</span>]] |- | १ | [[बारामुल्ला लोकसभा मतदारसंघ|बारामुल्ला]] | [[शेख अब्दुल रशीद]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | सध्यातरी तटस्थ | |- | २ | [[श्रीनगर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीनगर]] | [[आगा सय्यद रुहुल्ला मेहदी]] |bgcolor=#fe0000| | [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[अनंतनाग लोकसभा मतदारसंघ|अनंतनाग-राजौरी]] | [[मियाँ अल्ताफ अहमद लार्वी]] |bgcolor=#fe0000| | [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४ | [[उधमपूर लोकसभा मतदारसंघ|उधमपूर]] | [[जितेंद्र सिंह|डॉ. जितेंद्र राजिंदर सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालय (भारत)|विज्ञान आणि तंत्रज्ञान राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]], [[पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय|पृथ्वी विज्ञान राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]], [[पंतप्रधान कार्यालय (भारत)|पंतप्रधान कार्यालय राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)<br>[[कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन मंत्रालय|कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन राज्यमंत्री]], [[अणुऊर्जा|अणुऊर्जा राज्यमंत्री]], [[अंतराळ|अंतराळ राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ५ | [[जम्मू लोकसभा मतदारसंघ|जम्मू]] | [[जुगल किशोर शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===झारखंड=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[झारखंड|<span style="color:white;">'''झारखंड'''</span>]] |- | १ | [[राजमहल लोकसभा मतदारसंघ|राजमहल]] | [[विजय कुमार हंसडक]] |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[डुमका लोकसभा मतदारसंघ|डुमका]] | [[नलिन सोरेन]] |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[गोड्डा लोकसभा मतदारसंघ|गोड्डा]] | [[निशिकांत दुबे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[चत्रा लोकसभा मतदारसंघ|चत्रा]] | [[कालीचरण सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[कोडर्मा लोकसभा मतदारसंघ|कोडर्मा]] | [[अन्नपूर्णा देवी यादव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६ | [[गिरिडीह लोकसभा मतदारसंघ|गिरिडीह]] | [[चंद्र प्रकाश चौधरी]] |bgcolor=#6827B5| | [[अखिल झारखंड विद्यार्थी संघ पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[धनबाद लोकसभा मतदारसंघ|धनबाद]] | [[दुलु माहतो]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[रांची लोकसभा मतदारसंघ|रांची]] | [[संजय सेठ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[संरक्षण मंत्रालय (भारत)|संरक्षण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ९ | [[जमशेदपूर लोकसभा मतदारसंघ|जमशेदपूर]] | [[बिद्युत बरन माहतो]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ|सिंगभूम]] | [[जोबा माझी]] |bgcolor=#337316| | [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[खुंटी लोकसभा मतदारसंघ|खुंटी]] | [[कालीचरण मुंडा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[लोहारडागा लोकसभा मतदारसंघ|लोहारडागा]] | [[सुखदेव भगत]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[पलामौ लोकसभा मतदारसंघ|पलामौ]] | [[विष्णु दयाल राम]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[हझारीबाग लोकसभा मतदारसंघ|हझारीबाग]] | [[मनीष जैस्वाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===कर्नाटक=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[कर्नाटक|<span style="color:white;">'''कर्नाटक'''</span>]] |- | १ | [[चिक्कोडी लोकसभा मतदारसंघ|चिक्कोडी]] | [[प्रियांका जारकीहोळी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[बेळगांव लोकसभा मतदारसंघ|बेळगांव]] | [[जगदीश शेट्टर|ॲड. जगदीश शिवप्पा शेट्टर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[बागलकोट लोकसभा मतदारसंघ|बागलकोट]] | [[पी.सी. गड्डीगौडार|ॲड. पर्वतगौडा चंदनगौडा गड्डीगौडार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[विजापूर लोकसभा मतदारसंघ|विजापूर]] | [[रमेश जिगाजीनागी|रमेश चंदप्पा जिगाजीनागी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[गुलबर्गा लोकसभा मतदारसंघ|गुलबर्गा]] | [[राधाकृष्ण दोड्डामणी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[रायचूर लोकसभा मतदारसंघ|रायचूर]] | [[जी. कुमार नाईक]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[बीदर लोकसभा मतदारसंघ|बीदर]] | [[सागर खांद्रे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[कोप्पळ लोकसभा मतदारसंघ|कोप्पळ]] | [[के. राजशेखर बसवराज हितनळ]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[बेळ्ळारी लोकसभा मतदारसंघ|बेळ्ळारी]] | [[एरेगर तुकाराम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[हावेरी लोकसभा मतदारसंघ|हावेरी]] | [[बसवराज बोम्मई|बसवराज सोमप्पा बोम्मई]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[धारवाड लोकसभा मतदारसंघ|धारवाड]] | [[प्रल्हाद जोशी|प्रल्हाद व्येंकटेश जोशी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालय|ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्री]] व [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|नूतन तथा नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १२ | [[उत्तर कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कन्नड]] | [[विश्वेश्वर हेगडे कागेरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[दावणगेरे लोकसभा मतदारसंघ|दावणगेरे]] | [[प्रभा मल्लिकार्जुन|डॉ. प्रभा मल्लिकार्जून]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १४ | [[शिमोगा लोकसभा मतदारसंघ|शिमोगा]] | [[बी.वाय. राघवेन्द्र|बुक्कणेरे येडियुरप्पा राघवेंद्र]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[उडुपी चिकमगळूर लोकसभा मतदारसंघ|उडुपी चिकमगळूर]] | [[कोटा श्रीनिवास पुजारी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[हासन लोकसभा मतदारसंघ|हासन]] | [[श्रेयस पटेल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७ | [[दक्षिण कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कन्नड]] | [[ब्रिजेश चौटा|कॅप्टब ब्रिजेश चौटा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[चित्रदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|चित्रदुर्ग]] | [[गोविंद करजोळ|गोविंद मुक्तप्पा करजोळ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[तुमकुर लोकसभा मतदारसंघ|तुमकुर]] | [[विरण्णा सोमण्णा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती राज्यमंत्री]] व [[रेल्वेमंत्री|रेल्वे राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २० | [[मंड्या लोकसभा मतदारसंघ|मंड्या]] | [[एच.डी. कुमारस्वामी|हरदनहळ्ळी देवेगौडा कुमारस्वामी]] |bgcolor=#02865A| | [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[अवजड उद्योग मंत्रालय (भारत)|अवजड उद्योग मंत्री]] व [[पोलाद मंत्रालय (भारत)|पोलाद मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २१ | [[मैसुरू लोकसभा मतदारसंघ|मैसुरू]] | [[यदुवीर कृष्णदत्त चामराज वडियार|महाराज यदुवीर कृष्णदत्त चामराज वडियार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[चामराजनगर लोकसभा मतदारसंघ|चामराजनगर]] | [[सुनील बोस]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २३ | [[बंगळूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर ग्रामीण]] | [[चोलेनहळ्ळी मंजुनाथ|डॉ. चोलेनहळ्ळी नंजप्पा मंजुनाथ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[बंगळूर उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर बंगळूर]] | [[शोभा करंदालजे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्रालय (भारत)|सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग राज्यमंत्री]] व [[श्रम आणि रोजगार मंत्रालय (भारत)|श्रम आणि रोजगार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २५ | [[बंगळूर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|मध्य बंगळूर]] | [[पी.सी. मोहन|पी. चिक्कामुनी मोहन]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[बंगळूर दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण बंगळूर]] | [[तेजस्वी सूर्या|ॲड. तेजस्वी सूर्या]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[चिकबळ्ळापूर लोकसभा मतदारसंघ|चिकबळ्ळापूर]] | [[केशवरेड्डी सुधाकर|डॉ. केशवरेड्डी सुधाकर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[कोलार लोकसभा मतदारसंघ|कोलार]] | [[एम. मल्लेश बाबू]] |bgcolor=#02865A| | [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===केरळ=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[केरळ|<span style="color:white;">'''केरळ'''</span>]] |- | १ | [[कासारगोड लोकसभा मतदारसंघ|कासरगोड]] | [[राजमोहन उन्नीथन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[कण्णुर लोकसभा मतदारसंघ|कण्णुर]] | [[के. सुधाकरन|ॲड. कुंभकुडी रमुन्नी सुधाकरन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[वटकरा लोकसभा मतदारसंघ|वटकरा]] | [[शफी पारंबिल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | rowspan="2"| ४ | rowspan="2"| [[वायनाड लोकसभा मतदारसंघ|वायनाड]] | [[राहुल गांधी|राहुल राजीव गांधी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] |१८ जून २०२४ रोजी राजीनामा |- | [[प्रियंका गांधी|प्रियंका रॉबर्ट वाड्रा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] |२३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी पोट-निवडणुकीत विजय |- | ५ | [[कोळिकोड लोकसभा मतदारसंघ|कोळिकोड]] | [[एम.के. राघवन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[मलप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]] | [[ई.टी. मुहम्मद बशीर]] |bgcolor=#006600| | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[पोन्नानी लोकसभा मतदारसंघ|पोन्नानी]] | [[एम.पी. अब्दुस्समद समदानी]] |bgcolor=#006600| | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[पलक्कड लोकसभा मतदारसंघ|पलक्कड]] | [[व्ही.के. श्रीकांदन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[अलातुर लोकसभा मतदारसंघ|अलातुर]] | [[के. राधाकृष्णन (राजकारणी)|के. राधाकृष्णन]] |bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[त्रिशूर लोकसभा मतदारसंघ|त्रिशूर]] | [[सुरेश गोपी|सुरेश गोपीनाथन गोपी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय|पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू राज्यमंत्री]] व [[पर्यटन मंत्रालय (भारत)|पर्यटन राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ११ | [[चलाकुडी लोकसभा मतदारसंघ|चलाकुडी]] | [[बेनी बेहानन|बेनी थॉमस बेहानन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[एर्नाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|एर्नाकुलम]] | [[हिबी एडन|हिबी जॉर्ज एडन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[इडुक्की लोकसभा मतदारसंघ|इडुक्की]] | [[डीन कुरियाकोसे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १४ | [[कोट्टायम लोकसभा मतदारसंघ|कोट्टायम]] | [[फ्रान्सिस जॉर्ज (राजकारणी)|फ्रान्सिस जॉर्ज]] |bgcolor=#CC6600| | [[केरळ काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५ | [[अलप्पुळा लोकसभा मतदारसंघ|अलप्पुळा]] | [[के.सी. वेणूगोपाल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६ | [[मावेलीकरा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलीकरा]] | [[कोडीकुन्निल सुरेश|ॲड. सुरेश कुंजन कोडीकुन्निल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७ | [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]] | [[अँटो अँटनी|ॲड. अँटो कुरुविल्ला अँटनी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८ | [[कोल्लम लोकसभा मतदारसंघ|कोल्लम]] | [[एन.के. प्रेमचंद्रन|ॲड. एन.के. प्रेमचंद्रन]] |bgcolor=#d84c4c| | [[क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष|भारतीय क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १९ | [[अट्टिंगल लोकसभा मतदारसंघ|अट्टिंगल]] | [[अडूर प्रकाश|ॲड. प्रकाश कुंजुरामन अडूर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २० | [[तिरुवनंतपुरम लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनंतपुरम]] | [[शशी थरूर|डॉ. शशी चंद्रशेखर थरूर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===लद्दाख=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[लद्दाख|<span style="color:white;">'''लद्दाख'''</span>]] |- | १ | [[लद्दाख लोकसभा मतदारसंघ|लद्दाख]] | [[मोहम्मद हनीफा]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===लक्षद्वीप=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[लक्षद्वीप|<span style="color:white;">'''लक्षद्वीप'''</span>]] |- | १ | [[लक्षद्वीप लोकसभा मतदारसंघ|लक्षद्वीप]] | [[मोहम्मद हम्दुल्ला सईद]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===मध्य प्रदेश=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[मध्य प्रदेश|<span style="color:white;">'''मध्य प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[मोरेना लोकसभा मतदारसंघ|मोरेना]] | [[शिवमंगल सिंह तोमर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[भिंड लोकसभा मतदारसंघ|भिंड]] | [[संध्या रे|ॲड. संध्या सुमन रे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[ग्वाल्हेर लोकसभा मतदारसंघ|ग्वाल्हेर]] | [[भरतसिंह कुशवाह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[गुना लोकसभा मतदारसंघ|गुना]] | [[ज्योतिरादित्य शिंदे|महाराज ज्योतिरादित्य माधवराव शिंदे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[दूरसंचार मंत्रालय (भारत)|दूरसंचार मंत्री]] व [[पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्रालय|पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ५ | [[सागर लोकसभा मतदारसंघ|सागर]] | [[लता वानखेडे|डॉ. लता वानखेडे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[तिकमगढ लोकसभा मतदारसंघ|तिकमगढ]] | [[वीरेंद्र कुमार खटीक|डॉ. वीरेंद्र कुमार खटीक]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ७ | [[दामोह लोकसभा मतदारसंघ|दामोह]] | [[राहुल लोधी|राहुल सिंह लोधी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[खजुराहो लोकसभा मतदारसंघ|खजुराहो]] | [[व्ही.डी. शर्मा|विष्णु दत्त शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[सतना लोकसभा मतदारसंघ|सतना]] | [[गणेश सिंह|गणेश कमलभान सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[रेवा लोकसभा मतदारसंघ|रेवा]] | [[जनार्दन मिश्रा|जनार्दन रामधर मिश्रा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[सिधी लोकसभा मतदारसंघ|सिधी]] | [[राजेश मिश्रा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[शाहडोल लोकसभा मतदारसंघ|शाहडोल]] | [[हिमाद्री सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[जबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|जबलपूर]] | [[आशिष दुबे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[मंडला लोकसभा मतदारसंघ|मंडला]] | [[फग्गन सिंह कुलास्ते|ॲड. फग्गन सिंह कुलास्ते]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[बालाघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालाघाट]] | [[भारती पारधी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[छिंदवाडा लोकसभा मतदारसंघ|छिंदवाडा]] | [[विवेक कुमार साहू|विवेक कुमार "बंटी" साहू]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[होशंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|होशंगाबाद]] | [[दर्शन सिंह चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[विदिशा लोकसभा मतदारसंघ|विदिशा]] | [[शिवराज सिंह चौहान|शिवराज सिंह प्रेमसिंह चौहान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (भारत)|कृषी तथा शेतकरी कल्याण मंत्री]] व [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १९ | [[भोपाळ लोकसभा मतदारसंघ|भोपाळ]] | [[आलोक शर्मा (भारतीय राजकारणी)|आलोक शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[राजगढ लोकसभा मतदारसंघ|राजगढ]] | [[रोडमल नागर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[देवास लोकसभा मतदारसंघ|देवास]] | [[महेंद्र सिंग सोलंकी|ॲड. महेंद्र रामसिंह सोलंकी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[उज्जैन लोकसभा मतदारसंघ|उज्जैन]] | [[अनिल फिरोजिया|अनिल भुरेलाल फिरोजिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[मंदसौर लोकसभा मतदारसंघ|मंदसौर]] | [[सुधीर गुप्ता|सुधीर रामचंद्र गुप्ता]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[रतलाम लोकसभा मतदारसंघ|रतलाम]] | [[अनिता नागर सिंह चौहान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५ | [[धार लोकसभा मतदारसंघ|धार]] | [[सावित्री ठाकूर|सावित्री तुकाराम ठाकूर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २६ | [[इंदूर लोकसभा मतदारसंघ|इंदूर]] | [[शंकर लालवाणी|शंकर जमनादास लालवाणी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[खरगोन लोकसभा मतदारसंघ|खरगोन]] | [[गजेंद्र पटेल|ॲड. गजेंद्र उमरावसिंह पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[खंडवा लोकसभा मतदारसंघ|खंडवा]] | [[ज्ञानेश्वर पाटील]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २९ | [[बेतुल लोकसभा मतदारसंघ|बेतुल]] | [[दुर्गा दास उईके]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[आदिवासी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|आदिवासी व्यवहार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |} ===महाराष्ट्र=== {| class="wikitable sortable sticky-header" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[महाराष्ट्र|<span style="color:white;">'''महाराष्ट्र'''</span>]] |- | १ | [[नंदुरबार लोकसभा मतदारसंघ|नंदुरबार]] | [[गोवाळ पाडवी|गोवाल कागडा पाडवी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[धुळे लोकसभा मतदारसंघ|धुळे]] | [[शोभा बच्छाव|शोभा दिनेश बच्छाव]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[जळगाव लोकसभा मतदारसंघ|जळगाव]] | [[स्मिता वाघ|स्मिता उदय वाघ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[रावेर लोकसभा मतदारसंघ|रावेर]] | [[रक्षा खडसे|रक्षा निखिल खडसे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय (भारत)|युवा व्यवहार आणि क्रीडा राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ५ | [[बुलढाणा लोकसभा मतदारसंघ|बुलढाणा]] | [[प्रतापराव गणपतराव जाधव]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[आयुष मंत्रालय|आयुष राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]] व [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य व कुटुंब कल्याण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६ | [[अकोला लोकसभा मतदारसंघ|अकोला]] | [[अनुप धोत्रे|अनुप संजय धोत्रे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[अमरावती लोकसभा मतदारसंघ|अमरावती]] | [[बळवंत वानखेडे|बळबंत बसवंत वानखेडे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[वर्धा लोकसभा मतदारसंघ|वर्धा]] | [[अमर काळे|अमर शरद काळे]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[रामटेक लोकसभा मतदारसंघ|रामटेक]] | [[श्यामकुमार बर्वे|श्यामकुमार दौलत बर्वे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[नागपूर लोकसभा मतदारसंघ|नागपूर]] | [[नितीन गडकरी|नितीन जयराम गडकरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (भारत)|रस्ते परिवहन आणि राजमार्ग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ११ | [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ|भंडारा-गोंदिया]] | [[प्रशांत पडोळे|डॉ. प्रशांत यादवराव पडोळे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ|गडचिरोली-चिमूर]] | [[नामदेव किरसान|नामदेव दसाराम किरसान]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[चंद्रपूर लोकसभा मतदारसंघ|चंद्रपूर]] | [[प्रतिभा धानोरकर|प्रतिभा सुरेश धानोरकर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १४ | [[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम]] | [[संजय देशमुख (राजकारणी)|संजय उत्तमराव देशमुख]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५ | [[हिंगोली लोकसभा मतदारसंघ|हिंगोली]] | [[नागेश पाटील-आष्टीकर|नागेश बापूराव पाटील-आष्टीकर]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | rowspan="2"| १६ | rowspan="2"| [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ|नांदेड]] | [[वसंत चव्हाण|वसंत बळवंत चव्हाण]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] |२६ ऑगस्ट २०२४ रोजी निधन |- | [[रविंद्र वसंतराव चव्हाण]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] |२३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी पोट-निवडणुकीत विजय |- | १७ | [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]] | [[संजय हरिभाऊ जाधव]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८ | [[जालना लोकसभा मतदारसंघ|जालना]] | [[कल्याण वैजिनाथ काळे|डॉ. कल्याण वैजिनाथ काळे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १९ | [[औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]] | [[संदिपान भुमरे|संदिपान असाराम भुमरे]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[दिंडोरी लोकसभा मतदारसंघ|दिंडोरी]] | [[भास्कर भगरे|भास्कर मुरलीधर भगरे]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २१ | [[नाशिक लोकसभा मतदारसंघ|नाशिक]] | [[राजाभाऊ वाजे|राजाभाऊ प्रकाश वाजे]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २२ | [[पालघर लोकसभा मतदारसंघ|पालघर]] | [[हेमंत सावरा|डॉ. हेमंत विष्णू सावरा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[भिवंडी लोकसभा मतदारसंघ|भिवंडी]] | [[सुरेश म्हात्रे|सुरेश गोपीनाथ म्हात्रे उर्फ 'बाळ्या मामा']] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४ | [[कल्याण लोकसभा मतदारसंघ|कल्याण]] | [[श्रीकांत शिंदे|डॉ. श्रीकांत एकनाथ शिंदे]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५ | [[ठाणे लोकसभा मतदारसंघ|ठाणे]] | [[नरेश म्हस्के|नरेश गणपत म्हस्के]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[मुंबई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मुंबई]] | [[पियुष गोयल|ॲड. पियुष वेदप्रकाश गोयल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय|वाणिज्य आणि उद्योग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २७ | [[मुंबई वायव्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पश्चिम मुंबई]] | [[रविंद्र वाईकर|रविंद्र दत्ताराम वायकर]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[मुंबई ईशान्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पूर्व मुंबई]] | [[संजय दिना पाटील]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २९ | [[मुंबई उत्तर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-मध्य मुंबई]] | [[वर्षा गायकवाड|वर्षा एकनाथ गायकवाड]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३० | [[मुंबई दक्षिण मध्य लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण-मध्य मुंबई]] | [[अनिल देसाई|अनिल यशवंत देसाई]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३१ | [[मुंबई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मुंबई]] | [[अरविंद सावंत|अरविंद गणपत सावंत]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३२ | [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड]] | [[सुनील तटकरे|सुनील दत्तात्रय तटकरे]] |bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३३ | [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ|मावळ]] | [[श्रीरंग बारणे|श्रीरंग चंदू 'अप्पा' बारणे]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३४ | [[पुणे लोकसभा मतदारसंघ|पुणे]] | [[मुरलीधर मोहोळ|मुरलीधर किसन मोहोळ]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[सहकार मंत्रालय|सहकार राज्यमंत्री]] व [[नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय|नागरी विमान वाहतूक राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३५ | [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]] | [[सुप्रिया सुळे|सुप्रिया सदानंद सुळे]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३६ | [[शिरुर लोकसभा मतदारसंघ|शिरुर]] | [[अमोल कोल्हे|डॉ. अमोल रामसिंह कोल्हे]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३७ | [[अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ|अहमदनगर]] | [[निलेश लंके|निलेश ज्ञानदेव लंके]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३८ | [[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी]] | [[भाऊसाहेब राजाराम वाकचौरे]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३९ | [[बीड लोकसभा मतदारसंघ|बीड]] | [[बजरंग सोनवणे|बजरंग मनोहर सोनवणे]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४० | [[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|उस्मानाबाद]] | [[ओमराजे निंबाळकर|ओमप्रकाश पवन निंबाळकर]] |bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४१ | [[लातूर लोकसभा मतदारसंघ|लातूर]] | [[शिवाजी बंडप्पा काळगे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४२ | [[सोलापूर लोकसभा मतदारसंघ|सोलापूर]] | [[प्रणिती शिंदे|ॲड. प्रणिती सुशीलकुमार शिंदे]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४३ | [[माढा लोकसभा मतदारसंघ|माढा]] | [[धैर्यशील मोहिते-पाटील|धैर्यशील राजसिंह मोहिते-पाटील]] |bgcolor=#0029B0| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४४ | [[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली]] | [[विशाल पाटील|विशाल प्रकाश पाटील]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४५ | [[सातारा लोकसभा मतदारसंघ|सातारा]] | [[उदयनराजे भोसले|श्रीमंत छत्रपती उदयनराजे प्रतापसिंहराजे भोसले]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४६ | [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग]] | [[नारायण राणे|नारायण तातू राणे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४७ | [[कोल्हापूर लोकसभा मतदारसंघ|कोल्हापूर]] | [[कोल्हापूरचे दुसरे शाहू|श्रीमंत छत्रपती द्वितीय शाहूराजे शहाजीराजे भोसले]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४८ | [[हातकणंगले लोकसभा मतदारसंघ|हातकणंगले]] | [[धैर्यशील माने|धैर्यशील संभाजी माने]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===मणिपूर=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[मणिपूर|<span style="color:white;">'''मणिपूर'''</span>]] |- | १ | [[आंतर मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|आंतर मणिपूर]] | [[अंगोमचा बिमोल अकोईजाम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[बाह्य मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|बाह्य मणिपूर]] | [[अल्फ्रेड कान-न्गाम आर्थर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===मेघालय=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[मेघालय|<span style="color:white;">'''मेघालय'''</span>]] |- | rowspan="2"|१ | rowspan="2"|[[शिलाँग लोकसभा मतदारसंघ|शिलाँग]] | [[रिकी एजे सिंग्कॉन]] |bgcolor=#007FFF| | [[व्हॉइस ऑफ द पीपल पक्ष]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | १९ फेब्रुवारी २०२६ रोजी निधन |- | colspan="5"| रिक्त ''(१९ फेब्रुवारी २०२६ पासून)'' | |- | २ | [[तुरा लोकसभा मतदारसंघ|तुरा]] | [[सालेंग संगमा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===मिझोरम=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[मिझोरम|<span style="color:white;">'''मिझोरम'''</span>]] |- | १ | [[मिझोरम लोकसभा मतदारसंघ|मिझोरम]] | [[रिचर्ड वानलालहमंगाइहा]] | style="background-color:{{झोरम पीपल्स मूव्हमेंट/meta/color}}" | | [[झोरम पीपल्स मूव्हमेंट]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |} ===नागालॅंड=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[नागालॅंड|<span style="color:white;">'''नागालॅंड'''</span>]] |- | १ | [[नागालॅंड लोकसभा मतदारसंघ|नागालॅंड]] | [[एस. सुपोंगमेरेन जमीर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रीय प्रदेश दिल्ली=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[दिल्ली|<span style="color:white;">'''राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रीय प्रदेश दिल्ली'''</span>]] |- | १ | [[चांदनी चौक लोकसभा मतदारसंघ|चांदनी चौक]] | [[प्रवीण खंडेलवाल|ॲड. प्रवीण खंडेलवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[ईशान्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पूर्व दिल्ली]] | [[मनोज तिवारी|मनोज चंद्रदेव तिवारी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[पूर्व दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व दिल्ली]] | [[हर्ष मल्होत्रा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (भारत)|रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग राज्यमंत्री]] व [[कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालय|कॉर्पोरेट व्यवहार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ४ | [[नवी दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|नवी दिल्ली]] | [[बन्सुरी स्वराज]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[वायव्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पश्चिम दिल्ली]] | [[योगेंदर चंदोलिया]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[पश्चिम दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम दिल्ली]] | [[कमलजीत सेहरावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[दक्षिण दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण दिल्ली]] | [[रामवीर सिंह बिधुरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===ओडिशा=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[ओडिशा|<span style="color:white;">'''ओडिशा'''</span>]] |- | १ | [[बारगढ लोकसभा मतदारसंघ|बारगढ]] | [[प्रदीप पुरोहित]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[सुंदरगढ लोकसभा मतदारसंघ|सुंदरगढ]] | [[जुआल ओराम]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[आदिवासी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|आदिवासी व्यवहार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३ | [[संबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|संबलपूर]] | [[धर्मेंद्र प्रधान|धर्मेंद्र देवेंद्र प्रधान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ४ | [[केओंझार लोकसभा मतदारसंघ|केओंझार]] | [[अनंत नायक]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[मयूरभंज लोकसभा मतदारसंघ|मयूरभंज]] | [[नाबा चरण माझी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[बालासोर लोकसभा मतदारसंघ|बालेश्वर]] | [[प्रताप चंद्र सारंगी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[भद्रक लोकसभा मतदारसंघ|भद्रक]] | [[अविमन्यू सेठी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[जाजपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाजपूर]] | [[रवींद्र नारायण बेहरा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[धेनकनाल लोकसभा मतदारसंघ|धेनकनाल]] | [[रुद्र नारायण पणी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[बोलनगीर लोकसभा मतदारसंघ|बोलनगीर]] | [[संगीता कुमारी सिंह देव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[कालाहांडी लोकसभा मतदारसंघ|कालाहांडी]] | [[मालविका केशरी देव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[नबरंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|नबरंगपूर]] | [[बलभद्र माझी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[कंधमाल लोकसभा मतदारसंघ|कंधमाल]] | [[सुकांता कुमार पाणीग्रही]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[कटक लोकसभा मतदारसंघ|कटक]] | [[भर्तूहरी माहताब]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[लोकसभा अध्यक्ष|लोकसभा कार्यकारी अध्यक्ष]] (२४ जून २०२४ — २६ जून २०२४) |- | १५ | [[केंद्रापरा लोकसभा मतदारसंघ|केंद्रापरा]] | [[जय पंडा|बैजयंत जय पंडा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[जगतसिंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|जगतसिंगपूर]] | [[बिभू प्रसाद तराई]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[पुरी लोकसभा मतदारसंघ|पुरी]] | [[संबित पात्रा|डॉ. संबित रविंद्रनाथ पात्रा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[भुबनेश्वर लोकसभा मतदारसंघ|भुबनेश्वर]] | [[अपराजिता सारंगी|अपराजिता संतोष सारंगी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[अस्का लोकसभा मतदारसंघ|अस्का]] | [[अनिता सुभदर्शिनी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[बेरहामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बेरहामपूर]] | [[प्रदीपकुमार पाणीग्रही]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१ | [[कोरापुट लोकसभा मतदारसंघ|कोरापुट]] | [[सप्तगिरी उलाका|सप्तगिरी शंकर उलाका]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===पुद्दुचेरी=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[पुद्दुचेरी|<span style="color:white;">'''पुद्दुचेरी'''</span>]] |- | १ | [[पुदुच्चेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुद्दुचेरी]] | [[व्ही. वैतिलिंगम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===पंजाब=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[पंजाब|<span style="color:white;">'''पंजाब'''</span>]] |- | १ | [[गुरदासपूर लोकसभा मतदारसंघ|गुरदासपूर]] | [[सुखजिंदर सिंह रंधावा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[अमृतसर लोकसभा मतदारसंघ|अमृतसर]] | [[गुरजीत सिंह औजला]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | rowspan="2"|३ | rowspan="2"|[[खदूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|खदूर साहिब]] | rowspan="2"|[[अमृतपाल सिंग|अमृतपाल सिंह]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] | rowspan="2" bgcolor=#FFFFFF| | rowspan="2"|सध्यातरी तटस्थ | जानेवारी २०२५ मध्ये नवीन पक्ष स्थापन केला. |- | bgcolor=#ffc305| | [[अकाली दल (वारिस पंजाब दे)]] | |- | ४ | [[जालंधर लोकसभा मतदारसंघ|जालंधर]] | [[चरणजीत सिंह चन्नी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५ | [[होशियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|होशियारपूर]] | [[राजकुमार छाबेवाल]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[आनंदपूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|आनंदपूर साहिब]] | [[मलविंदर सिंह कांग]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[लुधियाना लोकसभा मतदारसंघ|लुधियाना]] | [[अमरिंदर सिंह राजा वारिंग]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[फतेहगढ साहिब लोकसभा मतदारसंघ|फतेहगढ साहिब]] | [[अमर सिंह (पंजाबी राजकारणी)|अमर मलकैत सिंह]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | rowspan="2"|९ | rowspan="2"|[[फरीदकोट लोकसभा मतदारसंघ|फरीदकोट]] | rowspan="2"|[[सरबजीत सिंह खालसा|सरबजीतसिंह बियंतसिंह खालसा]] |bgcolor=#D3D3D3| | [[अपक्ष]] | rowspan="2" bgcolor=#FFFFFF| | rowspan="2"|सध्यातरी तटस्थ | जानेवारी २०२५ मध्ये नवीन पक्ष स्थापन केला. |- | bgcolor=#ffc305| | [[अकाली दल (वारिस पंजाब दे)]] | |- | १० | [[फिरोझपूर लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझपूर]] | [[शेर सिंह घुबया]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[भटिंडा लोकसभा मतदारसंघ|भटिंडा]] | [[हरसिम्रत कौर बादल]] |bgcolor=#0F204A| | [[शिरोमणी अकाली दल]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | १२ | [[संगरुर लोकसभा मतदारसंघ|संगरुर]] | [[गुरमीत सिंह मीत हायर]] |bgcolor=#0072B0| | [[आम आदमी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[पटियाला लोकसभा मतदारसंघ|पटियाला]] | [[धरमवीर गांधी|डॉ. धरमवीर गांधी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===राजस्थान=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[राजस्थान|<span style="color:white;">'''राजस्थान'''</span>]] |- | १ | [[गंगानगर लोकसभा मतदारसंघ|गंगानगर]] | [[कुलदीप इंदोरा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[बिकानेर लोकसभा मतदारसंघ|बिकानेर]] | [[अर्जुन राम मेघवाल|ॲड. अर्जुनराम लखुराम मेघवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[भारताचे कायदा व न्यायमंत्री|कायदा आणि न्याय राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]] व [[संसदीय कामकाज मंत्रालय (भारत)|संसदीय कामकाज राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३ | [[चुरू लोकसभा मतदारसंघ|चुरू]] | [[राहुल कासवान|राहुल रामसिंह कासवान]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४ | [[झुनझुनु लोकसभा मतदारसंघ|झुनझुनु]] | [[ब्रिजेंद्र सिंह ओला|ॲड. ब्रिजेंद्रसिंह सिसराम ओला]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५ | [[सिकर लोकसभा मतदारसंघ|सिकर]] | [[अमरा राम]] |bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[जयपूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर ग्रामीण]] | [[राव राजेंद्र सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[जयपूर लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर]] | [[मंजू शर्मा (राजकारणी)|मंजू शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[अलवर लोकसभा मतदारसंघ|अलवर]] | [[भूपेंद्र यादव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय (भारत)|पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ९ | [[भरतपूर लोकसभा मतदारसंघ|भरतपूर]] | [[संजना जाटव]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[करौली-धौलपूर लोकसभा मतदारसंघ|करौली-धौलपूर]] | [[भजनलाल जाटव]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[दौसा लोकसभा मतदारसंघ|दौसा]] | [[मुरारीलाल मीणा|मुरारीलाल नारायण मीणा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[टोंक-सवाई माधोपूर लोकसभा मतदारसंघ|टोंक-सवाई माधोपूर]] | [[हरीश चंद्र मीणा|हरीशचंद्र नारायण मीना]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[अजमेर लोकसभा मतदारसंघ|अजमेर]] | [[भगीरथ चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (भारत)|कृषी व शेतकरी कल्याण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १४ | [[नागौर लोकसभा मतदारसंघ|नागौर]] | [[हनुमान बेनिवाल|ॲड. हनुमान रामदेव बेनिवाल]] |bgcolor=#FFD42A| | [[राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५ | [[पाली लोकसभा मतदारसंघ|पाली]] | [[पी.पी. चौधरी|ॲड. पी.पी. चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[जोधपूर लोकसभा मतदारसंघ|जोधपूर]] | [[गजेंद्र सिंह शेखावत|गजेंद्रसिंह शंकरसिंह शेखावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[संस्कृती मंत्रालय (भारत)|संस्कृती मंत्री]] व [[पर्यटन मंत्रालय (भारत)|पर्यटन मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १७ | [[बारमेर लोकसभा मतदारसंघ|बारमेर]] | [[उम्मेदा राम बेनिवाल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८ | [[जालोर लोकसभा मतदारसंघ|जालोर]] | [[लुंबाराम चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[उदयपूर लोकसभा मतदारसंघ|उदयपूर]] | [[मन्नालाल रावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[बांसवाडा लोकसभा मतदारसंघ|बांसवाडा]] | [[राजकुमार रौत|राजकुमार शंकरलाल रौत]] |bgcolor=#FF0000| | [[भारत आदिवासी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २१ | [[चित्तौडगढ लोकसभा मतदारसंघ|चित्तौडगढ]] | [[चंद्र प्रकाश जोशी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[राजसमंड लोकसभा मतदारसंघ|राजसमंड]] | [[महिमा कुमारी मेवाड]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[भिलवाडा लोकसभा मतदारसंघ|भिलवाडा]] | [[दामोदर अग्रवाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[कोटा लोकसभा मतदारसंघ|कोटा]] | [[ओम बिर्ला|ओम श्रीकृष्ण बिर्ला]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[लोकसभा अध्यक्ष]] (२६ जून २०२४ पासून) |- | २५ | [[झालावाड-बरान लोकसभा मतदारसंघ|झालावाड-बरान]] | [[दुष्यंत सिंग|दुष्यंत हेमंत सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===सिक्कीम=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[सिक्कीम|<span style="color:white;">'''सिक्कीम'''</span>]] |- | १ | [[सिक्कीम लोकसभा मतदारसंघ|सिक्कीम]] | [[इंद्र सिंग सुब्बा|डॉ. इंद्र सिंह सुब्बा]] | bgcolor=#ED1E26| | [[सिक्कीम क्रांतिकारी मोर्चा]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===तमिळनाडू=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[तमिळनाडू|<span style="color:white;">'''तमिळनाडू'''</span>]] |- | १ | [[तिरुवल्लुर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवल्लुर]] | [[शशिकांत सेंथिल]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[चेन्नई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर चेन्नई]] | [[कलानिधी वीरस्वामी|डॉ. कलानिधी अर्कॉट वीरस्वामी]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[चेन्नई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण चेन्नई]] | [[तमिळची तंगपांडियन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४ | [[चेन्नई मध्य लोकसभा मतदारसंघ|मध्य चेन्नई]] | [[दयानिधी मारन|दयानिधी मुरसोली मारन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५ | [[श्रीपेरुंबुदुर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुंबुदुर]] | [[टी.आर. बालू|थलीकोट्टाई राजतेवर बालू]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[कांचीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|कांचीपुरम]] | [[जी. सेल्वम|ॲड. गणेशन सेल्वम]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[अरक्कोणम लोकसभा मतदारसंघ|अरक्कोणम]] | [[एस. जगतरक्षणन|स्वामी गण्णु जगतरक्षणन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[वेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|वेल्लोर]] | [[काथीर आनंद]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[कृष्णगिरी लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णगिरी]] | [[के. गोपीनाथ]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[धरमपुरी लोकसभा मतदारसंघ|धरमपुरी]] | [[ए. मणी]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[तिरुवन्नमलै लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवन्नमलै]] | [[सी.एन. अण्णादुराई|सी.एन. नटराजन अण्णादुराई]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[अरानी लोकसभा मतदारसंघ|अरानी]] | [[एम.एस. थरानीवेंदन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[विलुप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|विलुप्पुरम]] | [[डी. रविकुमार|डॉ. रवि दुराईस्वामी कुमार]] |bgcolor=#1E90FF| | [[विदुतलै चिरुतैगल कच्ची]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १४ | [[कल्लाकुरिची लोकसभा मतदारसंघ|कल्लाकुरिची]] | [[मलाईरासन डी]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५ | [[सेलम लोकसभा मतदारसंघ|सेलम]] | [[टी.एम. सेल्वागणपती]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६ | [[नमक्कल लोकसभा मतदारसंघ|नमक्कल]] | [[व्ही.एस. माथेश्वरन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७ | [[एरोड लोकसभा मतदारसंघ|एरोड]] | [[के.ई. प्रकाश]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८ | [[तिरुप्पूर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुप्पूर]] | [[के. सुब्बरायन]] |bgcolor=#cb0922| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १९ | [[निलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|निलगिरी]] | [[आंदिमुथू राजा|ॲड. आंदिमुथू राजा]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २० | [[कोईंबतूर लोकसभा मतदारसंघ|कोईंबतूर]] | [[गणपती पी. राजकुमार]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २१ | [[पोल्लाची लोकसभा मतदारसंघ|पोल्लाची]] | [[के. ईश्वरसामी]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २२ | [[दिंडिगुल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]] | [[आर. सचितानंतम]] |bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २३ | [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]] | [[जोतिमणी|जोतिमणी सेन्नीमलाई]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४ | [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] | [[दुराई वायको]] |bgcolor=#FC0000| | [[मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २५ | [[पेरांबलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेरांबलुर]] | [[के.एन. अरुण नेहरू]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २६ | [[कड्डलोर लोकसभा मतदारसंघ|कड्डलोर]] | [[एम.के. विष्णू प्रसाद|डॉ. एम.के. विष्णू प्रसाद]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २७ | [[चिदंबरम लोकसभा मतदारसंघ|चिदंबरम]] | [[तो. तिरुमावलवन|डॉ. थोलकप्पियान तिरुमावलवन]] |bgcolor=#1E90FF| | [[विदुतलै चिरुतैगल कच्ची]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २८ | [[मयिलादुतुराई लोकसभा मतदारसंघ|मयिलादुतुराई]] | [[सुधा रामकृष्णन]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २९ | [[नागपट्टिनम लोकसभा मतदारसंघ|नागपट्टिनम]] | [[सेल्वराज व्ही]] |bgcolor=#cb0922| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३० | [[तंजावुर लोकसभा मतदारसंघ|तंजावूर]] | [[एस. मुरसोली]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३१ | [[शिवगंगा लोकसभा मतदारसंघ|शिवगंगा]] | [[कार्ति चिदंबरम|ॲड. कार्ती पलाणीअप्पन चिदंबरम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३२ | [[मदुरै लोकसभा मतदारसंघ|मदुराई]] | [[एस. व्यंकटेशन]] |bgcolor=#cc0d0d| | [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३३ | [[तेनी लोकसभा मतदारसंघ|तेनी]] | [[थंगा तमिळ सेल्वन]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३४ | [[विरुधुनगर लोकसभा मतदारसंघ|विरुधुनगर]] | [[माणिका टागोर|ॲड. माणिका बहीरथ टागोर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३५ | [[रामनाथपुरम लोकसभा मतदारसंघ|रामनाथपुरम]] | [[नवस्कनी|कणी खदारमीरा नवस]] |bgcolor=#006600| | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३६ | [[तूतुक्कुडी लोकसभा मतदारसंघ|तूतुक्कुडी]] | [[एम.के. कनिमोळी]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३७ | [[तेनकाशी लोकसभा मतदारसंघ|तेनकाशी]] | [[राणी श्रीकुमार|डॉ. राणी श्रीकुमार]] |bgcolor=#FF0D0D| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३८ | [[तिरुनलवेली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुनलवेली]] | [[सी. रॉबर्ट ब्रुस]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३९ | [[कन्याकुमारी लोकसभा मतदारसंघ|कन्याकुमारी]] | [[विजय वसंत|विजय वसंत कुमार]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===तेलंगणा=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[तेलंगणा|<span style="color:white;">'''तेलंगण'''</span>]] |- | १ | [[आदिलाबाद लोकसभा मतदारसंघ|आदिलाबाद]] | [[गोडम नागेश]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[पेड्डापल्ले लोकसभा मतदारसंघ|पेद्दापल्ले]] | [[वामसी कृष्णा गड्डम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[करीमनगर लोकसभा मतदारसंघ|करीमनगर]] | [[बंडी संजय कुमार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ४ | [[निझामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निझामाबाद]] | [[अरविंद धर्मापुरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[झहीराबाद लोकसभा मतदारसंघ|झहीराबाद]] | [[सुरेश कुमार शेतकर|सुरेश शिवराव शेतकर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६ | [[मेडक लोकसभा मतदारसंघ|मेडक]] | [[रघुनंदन राव]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[मलकजगिरी लोकसभा मतदारसंघ|मलकजगिरी]] | [[एटेला राजेंद्र]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[सिकंदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|सिकंदराबाद]] | [[जी. किशन रेड्डी|गंगापुरम किशन रेड्डी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[कोळसा मंत्रालय|कोळसा मंत्री]] व [[खाण मंत्रालय (भारत)|खाण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ९ | [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]] | [[असदुद्दीन ओवैसी]] |bgcolor=#0c6b4b| | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] |bgcolor=#FFFFFF| | तटस्थ | |- | १० | [[चेवेल्ला लोकसभा मतदारसंघ|चेवेल्ला]] | [[कोंडा विश्वेश्वर रेड्डी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[महबुबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबुबनगर]] | [[धर्मवरपू कोट्टम अरुणा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[नगरकुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नगरकुर्नूल]] | [[मल्लू रवी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[नालगोंडा लोकसभा मतदारसंघ|नालगोंडा]] | [[कुंडुरु रघुवीर]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १४ | [[भोंगीर लोकसभा मतदारसंघ|भोंगीर]] | [[चामला किरणकुमार रेड्डी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५ | [[वारंगल लोकसभा मतदारसंघ|वरंगळ]] | [[कडियम काव्या]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६ | [[महबुबाबाद लोकसभा मतदारसंघ|महबुबाबाद]] | [[पी. बलराम]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७ | [[खम्मम लोकसभा मतदारसंघ|खम्मम]] | [[रामसहायम रघुराम रेड्डी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===त्रिपुरा=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[त्रिपुरा|<span style="color:white;">'''त्रिपुरा'''</span>]] |- | १ | [[त्रिपुरा पश्चिम लोकसभा मतदारसंघ|त्रिपुरा पश्चिम]] | [[बिपलब कुमार देब]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[त्रिपुरा पूर्व लोकसभा मतदारसंघ|त्रिपुरा पूर्व]] | [[कृती देवी देबबर्मन]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===उत्तर प्रदेश=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[उत्तर प्रदेश|<span style="color:white;">'''उत्तर प्रदेश'''</span>]] |- | १ | [[सहारनपूर लोकसभा मतदारसंघ|सहारनपूर]] | [[इम्रान मसूद]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[कैराना लोकसभा मतदारसंघ|कैराना]] | [[इक्रा चौधरी|चौधरी इक्रा मुनव्वर हसन]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३ | [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर]] | [[हरेंद्र सिंग मलिक]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४ | [[बिजनोर लोकसभा मतदारसंघ|बिजनोर]] | [[चंदन चौहान|चंदन संजय चौहान]] |bgcolor=#006400| | [[राष्ट्रीय लोक दल]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[नगीना लोकसभा मतदारसंघ|नगीना]] | [[चंद्रशेखर आझाद (रावण)|ॲड. चंद्रशेखर गोवर्धनदास आझाद]] |bgcolor=#003597| | [[आझाद समाज पक्ष (कांशी राम)]] |bgcolor=#FFFFFF| | सध्यातरी तटस्थ | |- | ६ | [[मोरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मोरादाबाद]] | [[रुची वीरा|रुची उदयन वीरा]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७ | [[रामपूर लोकसभा मतदारसंघ|रामपूर]] | [[मोहिबुल्ला नदवी]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ८ | [[संभल लोकसभा मतदारसंघ|संभल]] | [[झिया उर रहमान बर्क|ॲड. झियाउर मामलुकउर रहमान बर्क]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]] | [[कंवर सिंह तंवर|कंवरसिंह हुकुमचंद तंवर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १० | [[मीरत लोकसभा मतदारसंघ|मेरठ]] | [[अरुण गोविल|अरुण चंद्रप्रकाश गोविल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[बागपत लोकसभा मतदारसंघ|बागपत]] | [[राजकुमार सांगवान]] |bgcolor=#006400| | [[राष्ट्रीय लोक दल]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[गाझियाबाद लोकसभा मतदारसंघ|गाझियाबाद]] | [[अतुल गर्ग|अतुल दिनेशचंद्र गर्ग]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ|गौतम बुद्ध नगर]] | [[महेश शर्मा|डॉ. महेश कैलाशचंद शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[बुलंदशहर लोकसभा मतदारसंघ|बुलंदशहर]] | [[भोला सिंह|भोला किशनलाल सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[अलीगढ लोकसभा मतदारसंघ|अलीगढ]] | [[सतीश कुमार गौतम|सतीश दामोदर गौतम]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[हाथरस लोकसभा मतदारसंघ|हाथरस]] | [[अनूप प्रधान|अनूप लाहोरीलाल प्रधान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[मथुरा लोकसभा मतदारसंघ|मथुरा]] | [[हेमा मालिनी|हेमा धर्मेंद्र देओल-मालिनी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]] | [[सत्य पाल सिंग बाघेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालय|मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय राज्यमंत्री]] व [[पंचायत राज मंत्रालय|पंचायत राज राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १९ | [[फतेहपूर सिक्री लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर सिक्री]] | [[राजकुमार चहार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझाबाद]] | [[अक्षय यादव|अक्षय रामगोपाळ यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २१ | [[मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ|मैनपुरी]] | [[डिंपल यादव|डिंपल अखिलेश यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २२ | [[ईटा लोकसभा मतदारसंघ|ईटा]] | [[देवेश शाक्य]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २३ | [[बदाउं लोकसभा मतदारसंघ|बदाउं]] | [[आदित्य यादव|आदित्य शिवपाल यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४ | [[आओनला लोकसभा मतदारसंघ|आओनला]] | [[नीरज कुशवाह मौर्य]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २५ | [[बरेली लोकसभा मतदारसंघ|बरेली]] | [[छत्रपालसिंह गंगवार|छत्रपालसिंह रामलालसिंह गंगवार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६ | [[पीलीभीत लोकसभा मतदारसंघ|पीलीभीत]] | [[जितीन प्रसाद|जितीन जितेंद्र प्रसाद]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय|वाणिज्य आणि उद्योग राज्यमंत्री]] व [[इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय (भारत)|इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | २७ | [[शाहजहानपूर लोकसभा मतदारसंघ|शाहजहानपूर]] | [[अरुण कुमार सागर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८ | [[खेरी लोकसभा मतदारसंघ|खेरी]] | [[उत्कर्ष वर्मा|उत्कर्ष धिरेंद्र वर्मा]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २९ | [[धौराहरा लोकसभा मतदारसंघ|धौराहरा]] | [[आनंद भदौरिया]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३० | [[सीतापूर लोकसभा मतदारसंघ|सीतापूर]] | [[राकेश राठोड]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३१ | [[हरडोई लोकसभा मतदारसंघ|हरडोई]] | [[जय प्रकाश रावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३२ | [[मिसरिख लोकसभा मतदारसंघ|मिसरिख]] | [[अशोक कुमार रावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३३ | [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]] | [[साक्षी महाराज|डॉ. सच्चिदानंद आत्मानंदजी हरी साक्षी महाराज]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३४ | [[मोहनलालगंज लोकसभा मतदारसंघ|मोहनलालगंज]] | [[आर.के. चौधरी|ॲड. आर.के. चौधरी]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३५ | [[लखनौ लोकसभा मतदारसंघ|लखनौ]] | [[राजनाथ सिंग|राजनाथ रामबदन सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[संरक्षण मंत्रालय (भारत)|संरक्षण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३६ | [[राय बरेली लोकसभा मतदारसंघ|राय बरेली]] | [[राहुल गांधी|राहुल राजीव गांधी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | [[लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते|सभागृह विरोधी पक्षनेता]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ३७ | [[अमेठी लोकसभा मतदारसंघ|अमेठी]] | [[किशोरीलाल शर्मा]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३८ | [[सुलतानपूर लोकसभा मतदारसंघ|सुलतानपूर]] | [[रामभुआल निषाद]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३९ | [[प्रतापगढ लोकसभा मतदारसंघ|प्रतापगढ]] | [[एस.पी. सिंह पटेल|डॉ. एस.पी. सिंह पटेल]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४० | [[फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरुखाबाद]] | [[मुकेश राजपूत|मुकेश लज्जाराम राजपूत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४१ | [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]] | [[जितेंद्र कुमार दोहारे]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४२ | [[कन्नौज लोकसभा मतदारसंघ|कन्नौज]] | [[अखिलेश यादव|अखिलेश मुलायम यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४३ | [[कानपूर लोकसभा मतदारसंघ|कानपूर]] | [[रमेश अवस्थी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४४ | [[अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ|अकबरपूर]] | [[देवेंद्र सिंग भोले|देवेंद्र दर्शन सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४५ | [[जलाउन लोकसभा मतदारसंघ|जलाउन]] | [[नारायण दास अहिरवार]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४६ | [[झांसी लोकसभा मतदारसंघ|झांसी]] | [[अनुराग शर्मा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४७ | [[हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]] | [[अजेंद्र सिंह लोधी]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४८ | [[बांदा लोकसभा मतदारसंघ|बांदा]] | [[कृष्णा देवी शिवशंकर पटेल]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४९ | [[फतेहपूर लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर]] | [[नरेश उत्तम पटेल|ॲड. नरेश उत्तम पटेल]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५० | [[कौशंबी लोकसभा मतदारसंघ|कौशांबी]] | [[पुष्पेंद्र सरोज|पुष्पेंद्र इंद्रजीत सरोज]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५१ | [[फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ|फूलपूर]] | [[प्रवीण पटेल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५२ | [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]] | [[उज्ज्वल रमण सिंह|ॲड. उज्ज्वल रमण सिंह]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५३ | [[बाराबंकी लोकसभा मतदारसंघ|बाराबंकी]] | [[तनुज पुनिया|तनुज पन्ना पुनिया]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५४ | [[फैझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फैझाबाद]] | [[अवधेश प्रसाद|ॲड. अवधेश प्रसाद]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५५ | [[आंबेडकर नगर लोकसभा मतदारसंघ|आंबेडकर नगर]] | [[लालजी वर्मा]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५६ | [[बहराईच लोकसभा मतदारसंघ|बहराईच]] | [[आनंदकुमार गोंड]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५७ | [[कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|कैसरगंज]] | [[करण भूषण सिंह|ॲड. करण ब्रिजभूषण सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५८ | [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]] | [[राम शिरोमणी वर्मा|राम शिरोमणी दयाराम वर्मा]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५९ | [[गोंडा लोकसभा मतदारसंघ|गोंडा]] | [[कीर्तिवर्धन सिंग|कीर्तिवर्धन आनंद सिंह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय (भारत)|पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल राज्यमंत्री]] व [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|परराष्ट्र राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६० | [[डोमारियागंज लोकसभा मतदारसंघ|डोमारियागंज]] | [[जगदंबिका पाल|ॲड. जगदंबिका सुर्यबक्ष पाल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६१ | [[बस्ती लोकसभा मतदारसंघ|बस्ती]] | [[राम प्रसाद चौधरी|रामप्रसाद माणिकराम चौधरी]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६२ | [[संत कबीर नगर लोकसभा मतदारसंघ|संत कबीर नगर]] | [[लक्ष्मीकांत निषाद|पप्पू निषाद]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६३ | [[महाराजगंज (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | [[पंकज चौधरी|पंकज भगवान चौधरी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|अर्थ राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६४ | [[गोरखपूर लोकसभा मतदारसंघ|गोरखपूर]] | [[रवी किशन|रविंद्र श्यामनारायण ''रवि किशन'' शुक्ला]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६५ | [[कुशी नगर लोकसभा मतदारसंघ|कुशी नगर]] | [[विजय कुमार दुबे]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६६ | [[देवरिया लोकसभा मतदारसंघ|देवरिया]] | [[शशांक मणी त्रिपाठी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६७ | [[बांसगांव लोकसभा मतदारसंघ|बांसगांव]] | [[कमलेश पासवान|कमलेश ओमप्रकाश पासवान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ६८ | [[लालगंज लोकसभा मतदारसंघ|लालगंज]] | [[दरोगा सरोज|दरोगा प्रसाद सरोज]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६९ | [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]] | [[धर्मेंद्र यादव|ॲड. धर्मेंद्र अभय यादव]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७० | [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] | [[राजीव राय]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७१ | [[सलीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|सलीमपूर]] | [[रमाशंकर राजभर]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७२ | [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ|बलिया]] | [[सनातन पांडे]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७३ | [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] | [[बाबू सिंह कुशवाह]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७४ | [[मछलीशहर लोकसभा मतदारसंघ|मछलीशहर]] | [[प्रिया सरोज|ॲड. प्रिया तुफानी सरोज]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७५ | [[गाझीपूर लोकसभा मतदारसंघ|गाझीपूर]] | [[अफझल अन्सारी|अफझल सुभानुल्लाह अन्सारी]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७६ | [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] | [[बिजेंद्र सिंह]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७७ | [[वाराणसी लोकसभा मतदारसंघ|वाराणसी]] | [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र दामोदरदास मोदी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[भारताचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]], [[कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन मंत्रालय|कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन मंत्री]], [[अणुऊर्जा|अणुऊर्जा मंत्री]], [[अंतराळ|अंतराळ मंत्री]] लोकसभा सभागृह नेता (९ जून २०२४ पासून) |- | ७८ | [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]] | [[विनोदकुमार बिंड|डॉ. विनोदकुमार सचनुराम बिंड]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७९ | [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]] | [[अनुप्रिया पटेल|अनुप्रिया आशिष पटेल]] |bgcolor=#27176D| | [[अपना दल (सोनेलाल)]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य व कुटुंब कल्याण राज्यमंत्री]] व [[रसायने आणि खते मंत्रालय|रसायने आणि खते राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ८० | [[रॉबर्ट्सगंज लोकसभा मतदारसंघ|रॉबर्ट्सगंज]] | [[छोटेलाल खरवार|छोटेलाल रामधनी खरवार]] |bgcolor=#FF2222| | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} ===उत्तराखंड=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[उत्तराखंड|<span style="color:white;">'''उत्तराखंड'''</span>]] |- | १ | [[तेहरी गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|तेहरी-गढवाल]] | [[माला राज्य लक्ष्मी शाह|महाराणी मालराज्य मनुजेंद्र शाह]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|गढवाल]] | [[अनिल बलुनी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[अलमोडा लोकसभा मतदारसंघ|अलमोडा]] | [[अजय टामटा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (भारत)|रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ४ | [[नैनिताल-उधमसिंग नगर लोकसभा मतदारसंघ|नैनिताल-उधमसिंग नगर]] | [[अजय भट्ट|अजय कमलापती भट्ट]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[हरिद्वार लोकसभा मतदारसंघ|हरिद्वार]] | [[त्रिवेंद्र सिंह रावत]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ===पश्चिम बंगाल=== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[पश्चिम बंगाल|<span style="color:white;">'''पश्चिम बंगाल'''</span>]] |- | १ | [[कूच बिहार लोकसभा मतदारसंघ|कूच बिहार]] | [[जगदीशचंद्र बर्मा बसुनिया]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २ | [[अलिपूरदुआर्स लोकसभा मतदारसंघ|अलिपूरद्वार]] | [[मनोज तिग्गा]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[जलपाईगुडी लोकसभा मतदारसंघ|जलपाईगुडी]] | [[जयंत कुमार रॉय]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[दार्जीलिंग लोकसभा मतदारसंघ|दार्जीलिंग]] | [[राजू बिश्ट|राजू विष्णू बिश्ट]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५ | [[रायगंज लोकसभा मतदारसंघ|रायगंज]] | [[कार्तिक पॉल]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[बालुरघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालुरघाट]] | [[सुकांता मजुमदार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण राज्यमंत्री]] व [[पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्रालय|पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | ७ | [[मालदा उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|मालदा उत्तर]] | [[खगेन मुर्मु|खगेन जलो मुर्मु]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[मालदा दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|मालदा दक्षिण]] | [[ईशा खान चौधरी]] |bgcolor=#19AAED| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९ | [[जंगीपूर लोकसभा मतदारसंघ|जंगीपूर]] | [[खलीलुर रहमान]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १० | [[बहरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बहरामपूर]] | [[युसुफ पठाण]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ११ | [[मुर्शिदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुर्शिदाबाद]] | [[अबू ताहेर खान|अबू ताहेर बरखातुल्लाह खान]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२ | [[कृष्णनगर लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णनगर]] | [[महुआ मोइत्रा|महुआ द्विपेंद्रलाल मोइत्रा]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३ | [[राणाघाट लोकसभा मतदारसंघ|राणाघाट]] | [[जगन्नाथ सरकार (भाजप राजकारणी)|जगन्नाथ सरकार]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[बनगांव लोकसभा मतदारसंघ|बनगांव]] | [[शंतनू ठाकूर|शंतनू मंजुल ठाकूर]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग मंत्रालय (भारत)|बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) |- | १५ | [[बराकपूर लोकसभा मतदारसंघ|बराकपूर]] | [[पार्था भौमिक]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६ | [[दम दम लोकसभा मतदारसंघ|दम दम]] | [[सौगाता रॉय|ॲड. सौगाता रॉय]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७ | [[बारासात लोकसभा मतदारसंघ|बारासात]] | [[ककली घोष दस्तीदार|डॉ. ककली सुदर्शन घोष दस्तीदार]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | rowspan="2"|१८ | rowspan="2"| [[बशीरहाट लोकसभा मतदारसंघ|बशीरहाट]] | [[हाजी नुरुल इस्लाम]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | २५ सप्टेंबर २०२४ रोजी निधन |- | colspan="5"| रिक्त ''(२५ सप्टेंबर २०२४ पासून)'' | |- | १९ | [[जयनगर लोकसभा मतदारसंघ|जयनगर]] | [[प्रतिमा मोंडल|प्रतिमा नारायण मोंडल]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २० | [[मथुरापूर लोकसभा मतदारसंघ|मथुरापूर]] | [[बापी हलदर]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २१ | [[डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघ|डायमंड हार्बर]] | [[अभिषेक बॅनर्जी]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २२ | [[जादवपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाधवपूर]] | [[सायोनी घोष]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २३ | [[कोलकाता उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कोलकाता]] | [[माला रॉय|माला निर्बेद रॉय]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४ | [[कोलकाता दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कोलकाता]] | [[सुदीप बंदोपाध्याय]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २५ | [[हावरा लोकसभा मतदारसंघ|हावडा]] | [[प्रसून बॅनरजी|प्रसून बॅनर्जी]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २६ | [[उलुबेरिया लोकसभा मतदारसंघ|उलुबेरिया]] | [[सजदा अहमद]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २७ | [[सेरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|सेरामपूर]] | [[कल्याण बॅनर्जी|ॲड. कल्याण बॅनर्जी]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २८ | [[हूगळी लोकसभा मतदारसंघ|हूगळी]] | [[रचना बॅनर्जी|रचना रबिंद्रनाथ बॅनर्जी]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २९ | [[आरामबाग लोकसभा मतदारसंघ|आरामबाग]] | [[मिताली बाग]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३० | [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]] | [[अभिजित गंगोपाध्याय]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३१ | [[कांती लोकसभा मतदारसंघ|कांती]] | [[सौमेंदू अधिकारी]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३२ | [[घटाल लोकसभा मतदारसंघ|घटाल]] | [[दीपक अधिकारी|दिपक गुरुदास अधिकारी]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३३ | [[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]] | [[खेरवाल सोरेन]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३४ | [[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]] | [[जून मालिया]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३५ | [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]] | [[ज्योतिर्मोय सिंग माहतो|ॲड. ज्योतिर्मोय सिंह माहतो]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३६ | [[बांकुरा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुरा]] | [[अरूप चक्रवर्ती]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३७ | [[बिश्नुपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिश्नुपूर]] | [[सौमित्र खान|सौमित्र धनंजय खान]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३८ | [[बर्धमान-पूर्ब लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-पूर्ब]] | [[शर्मिला सरकार]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३९ | [[बर्धमान-दुर्गापूर लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-दुर्गापूर]] | [[कीर्ति आझाद|कीर्तीवर्धन भागवत आझाद]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४० | [[आसनसोल लोकसभा मतदारसंघ|आसनसोल]] | [[शत्रुघ्न सिन्हा|शत्रुघन भुवनेश्वरी सिन्हा]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४१ | [[बोलपूर लोकसभा मतदारसंघ|बोलपूर]] | [[असित कुमार माल]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४२ | [[बीरभूम लोकसभा मतदारसंघ|बीरभूम]] | [[शताब्दी रॉय|शताब्दी मृगांक बॅनर्जी-रॉय]] |bgcolor=#20C646| | [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{सध्याच्या भारतीय संसद आणि राज्य विधानमंडळाची यादी}} {{भारतीय संसद}} [[वर्ग:लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य|*]] mymxykdrm66e9vt9otqxpiczt4eg8rp 0 347888 2676206 2675870 2026-03-30T00:44:03Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676206 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२४ आयसीसी ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | image = 2024 ICC Men's T20 World Cup logo.svg | imagesize = | caption = | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]] | tournament format = गट फेरी, सुपर ८ आणि बाद फेरी | host = {{flagcountry|WIN}}<br/>{{flagcountry|USA}} | champions = {{cr|IND}} | count = २ | participants = २० | matches = ५० | attendance = | player of the series = {{flagicon|IND}} [[जसप्रीत बुमराह]] | most runs = {{flagicon|AFG|२०१३}} [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] (२८१) | most wickets = {{flagicon|AFG|२०१३}} [[फझलहक फारूखी]] (१७) <br/>{{flagicon|IND}} [[अर्शदीप सिंग]] (१७) | website = {{url|https://t20worldcup.com/}} | previous_year = २०२२ | previous_tournament = २०२२ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | next_year = २०२६ | next_tournament = २०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | start_date = १ | end_date = २९ जून २०२४ |runners-up={{cr|SA}} }} २०२४ आयसीसी टी२० विश्वचषक ही [[आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक|टी२० विश्वचषक स्पर्धेची]] नववी आवृत्ती होती. एक द्विवार्षिक [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा]] पुरुषांच्या राष्ट्रीय संघांद्वारे लढवली गेली आणि आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (आयसीसी) द्वारे आयोजित केली गेली. सदर स्पर्धेचे आयोजन १ जून ते २९ जून २०२४ या कालावधीत [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज|वेस्ट इंडीज]] आणि [[यूएसए क्रिकेट|युनायटेड स्टेट्स]] या देशांनी केले.<ref name="ci28jul23">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921|title=पुढील टी२० विश्वचषक ४ ते ३० जून २०२४ दरम्यान खेळवला जाणार|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728175902/https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921|archive-date=२८ जुलै २०२३|access-date=११ एप्रिल २०२४}}</ref> आयसीसी विश्वचषक स्पर्धेत पहिल्यांदाच, अमेरिकेतील वेस्ट इंडीज व्यतिरिक्त इतर कोणत्याही देशात तसेच युनायटेड स्टेट्समध्ये सामने खेळवले गेले.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748|title=२०२४ टी२० विश्वचषक: यूएसए आपोआप पात्र|work=बीबीसी स्पोर्ट|access-date=११ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412134824/https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748|archive-date=१२ एप्रिल २०२२|url-status=live}}</ref> २०२२ च्या स्पर्धेत १६ संघांचा विस्तार करून, या स्पर्धेत विक्रमी २० संघ सहभागी झाले, त्यामध्ये दोन यजमान, २०२२ च्या आवृत्तीतील अव्वल आठ संघ, [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आयसीसी पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]तील पुढील दोन संघ आणि प्रादेशिक पात्रता फेरीद्वारे निर्धारित आठ संघांचा समावेश केला गेला. [[कॅनडा क्रिकेट|कॅनडा]] आणि [[युगांडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युगांडा]] प्रथमच पुरुषांच्या टी२० विश्वचषकासाठी पात्र ठरले आहेत, तर [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] सह-यजमान म्हणून प्रथमच सहभागी झाले. [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] हे गतविजेते होते<ref>{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2022-23-1298134/england-vs-pakistan-final-1298179/match-report|title=सॅम कुरन अँड बेन स्टोक्स द हिरोज ऑफ द फायनल ऍज इंग्लंड ब्रेक पाकिस्तान हार्ट्स|date=१३ नोव्हेंबर २०२२|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=१८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118202331/https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2022-23-1298134/england-vs-pakistan-final-1298179/match-report|archive-date=१८ नोव्हेंबर २०२२|url-status=live}}</ref> आणि [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक#उपांत्य२|उपांत्य सामन्यात]] भारताकडून पराभव पत्करावा लागला. भारताने [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]<nowiki/>ला ७ धावांनी पराभव करून दुसऱ्यांदा टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले आणि टी२० विश्व चषकातील सर्वाधिक विजेतेपदांसह [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] आणि [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]]<nowiki/>ची बरोबरी केली.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/live-india-and-south-africa-face-off-in-t20-world-cup-final|title=दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या द्वंद्वयुद्धानंतर भारताचे टी२० विश्वचषकावर शिक्कामोर्तब|website=अंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|url-status=live|access-date=२९ जून २०२४}}</ref> स्पर्धेचा अंतिम सामना [[विराट कोहली]] आणि भारतीय कर्णधार [[रोहित शर्मा]] यांचा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/it-was-now-or-never-departing-kohli-celebrates-india-s-triumph|title="आता नाही तर कधीच नाही": शेवटचा सामना खेळणाऱ्या कोहलीकडून भारताचा विजय साजरा|website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|url-status=live|access-date=२९ जून २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/rohit-sharma-t20i-retirement-virat-kohli-world-cup-triumph-barbados-2560206-2024-06-30|title=विराट कोहलीच्या पाठोपाठ रोहित शर्माची विश्वचषक जिंकल्यानंतर अंतरराष्ट्रीय टी२० मधून निवृत्तीची घोषणा.|website=इंडिया टुडे|url-status=live|access-date=३० जून २०२४}}</ref> == पार्श्वभूमी == [[आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] (ICC) द्वारे आयोजित पुरुषांच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघांदरम्यान आयोजित एक व्यावसायिक [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा, दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेत]] खेळवली गेली होती. [[ऑस्ट्रेलिया]]<nowiki/>मध्ये [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]] मध्ये झालेल्या याआधीच्या स्पर्धेत १६ संघांनी भाग घेतला होता. मागील आवृत्तीच्या अंतिम सामन्यात [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंडने]] [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]]<nowiki/>चा पराभव करून विजेतेपद मिळविले होते. === यजमान देशाची निवड === नोव्हेंबर २०२१ मध्ये, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने (आय सी सी) घोषित केले की २०२४ पुरुषांचा टी२० विश्वचषक [[यूएसए क्रिकेट|युनायटेड स्टेट्स]] आणि [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज|वेस्ट इंडीजमध्ये]] खेळवला जाईल.<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682|title=टी२० विश्वचषक आयोजन यूएसए करणार: आयसीसी २०२४-२०३१ पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|date=१६ नोव्हेंबर २०२१|publisher=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|access-date=१७ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205110854/https://www.icc-cricket.com/news/2354682|archive-date=५ डिसेंबर २०२१|url-status=live}}</ref> [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] आणि [[यूएसए क्रिकेट]] यांनी दोन वर्षांच्या तयारीनंतर संयुक्त बोली सादर केली, ही दोन्ही संघटनांमधील धोरणात्मक भागीदारीचा भाग बनली.<ref>{{cite news|url=https://www.usacricket.org/team-usa-men/cricket-west-indies-and-usa-cricket-hail-successful-joint-bid-to-host-icc-mens-t20-world-cup-in-2024/|title=क्रिकेट वेस्ट इंडीज आणि यूएसए क्रिकेटने २०२४ मध्ये आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आयोजित करण्याच्या यशस्वी संयुक्त बोलीचे स्वागत केले|date=१६ नोव्हेंबर २०२२|publisher=यूएसए क्रिकेट|access-date=१७ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021081717/https://www.usacricket.org/team-usa-men/cricket-west-indies-and-usa-cricket-hail-successful-joint-bid-to-host-icc-mens-t20-world-cup-in-2024/|archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२२|url-status=live}}</ref> यूएसए क्रिकेटचे सह-यजमानपद युनायटेड स्टेट्समध्ये क्रिकेटचा विकास आणि प्रचार करण्यात मदत करण्याच्या प्रयत्नांचा एक भाग होता, जिथे खेळाचा चाहतावर्ग प्रामुख्याने दक्षिण आशियाई अमेरिकन लोकांचा आहे. या विश्वचषकापूर्वी, युनायटेड स्टेट्सने अधूनमधून फ्लोरिडा येथील [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]] येथे वेस्ट इंडीजच्या घरच्या सामन्यांचे आयोजन केले होते, तर २०२३ मध्ये [[मेजर लीग क्रिकेट]] म्हणून ओळखली जाणारी टी२० फ्रँचायझी लीग सुरू केली होती.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/10/24/business/cricket-media-streaming.html|title=मीडिया कंपनीज आय क्रिकेट-लविंग डायास्पोरा इन द युएस|last=नेरकर|first=संतूल|date=२४ ऑक्टोबर २०२३|website=द न्यू यॉर्क टाइम्स|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20231024142446/https://www.nytimes.com/2023/10/24/business/cricket-media-streaming.html|archive-date=२४ ऑक्टोबर २०२३|access-date=१४ एप्रिल २०२४}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":1" /> देशात क्रिकेट कधीच मुख्य प्रवाहात आले नसले तरी, युनायटेड स्टेट्स खेळाच्या सुरुवातीच्या इतिहासातील अनेक उल्लेखनीय घडामोडींशी संबंधित आहे, ज्यात पहिल्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामन्यात कॅनडाचे यजमानपद आहे, तसेच अमेरिकन क्रिकेटर [[बार्ट किंग]]<nowiki/>ला [[स्विंग गोलंदाजी]]<nowiki/>चे तंत्र विकसित करण्याचे श्रेय देण्यात आले आहे.<ref name=":0">{{Cite web |last=फररेल |first=मेलिंडा|title=द टी२० वर्ल्ड कप हॅज बॉट क्रिकेट टू द युएस, बट विल इट टेक ऑफ? |url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/6/1/icc-t20-world-cup-2024-will-cricket-finally-take-off-in-north-america-usa-vs-canada |access-date=९ जून २०२४|website=[[अल जझीरा]] |language=en |archive-date=९ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609043241/https://www.aljazeera.com/sports/2024/6/1/icc-t20-world-cup-2024-will-cricket-finally-take-off-in-north-america-usa-vs-canada |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=२९ मे २०२४ |title=टी२० विश्वचषक: यूएसए मधील क्रिकेटचा इतिहास |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cekkjxlvpp8o |access-date=९ जून २०२४ |website=बीबीसी स्पोर्ट|language=en-GB |archive-date=९ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609043240/https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cekkjxlvpp8o |url-status=live }}</ref> === स्वरूप === २० पात्र संघ प्रत्येकी पाच संघांच्या चार गटात विभागले गेले; प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघांनी सुपर ८ फेरीत प्रवेश केला.<ref name="ci28jul23" /><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2913916|title=नवीन स्वरूप, नवीन स्थान: २०२४ टी२० विश्वचषक कसा दिसेल|date=२१ नोव्हेंबर २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121181532/https://www.icc-cricket.com/news/2913916|archive-date=२१ नोव्हेंबर २०२२|access-date=११ एप्रिल २०२४}}</ref> या टप्प्यात, पात्रता संघ प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागले गेले; प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरले, ज्यामध्ये दोन उपांत्य फेरी सामने आणि एक अंतिम सामना खेळविला गेला.<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करेल: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|date=१६ नोव्हेंबर २०२१|publisher=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|access-date=११ एप्रिल २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205110854/https://www.icc-cricket.com/news/2354682|archive-date=५ डिसेंबर २०२१|url-status=live}}</ref> === वेळापत्रक === २८ जुलै २०२३ रोजी, आयसीसीने घोषणा केली की ही स्पर्धा ४ ते ३० जून २०२४ दरम्यान खेळवली जाईल.<ref name="CWC">{{cite news|title=पुढील पुरुष टी२० विश्वचषक ४ ते ३० जून २०२४ दरम्यान खेळवला जाणार|url=https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921 |access-date=१ जून २०२४|date=२८ जुलै २०२३|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|archive-date=२८ जुलै २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728175902/https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921|url-status=live }}</ref> ५ जानेवारी २०२४ रोजी सुधारित वेळापत्रक जाहीर करण्यात आले ज्यानुसार स्पर्धा १ ते २९ जून दरम्यान आयोजित केली गेली. एकूण ५५ सामने खेळवले गेले, त्यातील १२ सामने [[युनायटेड स्टेट्स]]मधील तीन शहरांमध्ये आणि उर्वरित सामने [[कॅरिबियन]]मधील सहा ठिकाणी आयोजित केले गेले.<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/groups-fixtures-confirmed-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी गट आणि सामने निश्चित|date=५ जानेवारी २०२४|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१ जून २०२४|archive-date=१० मार्च २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310012104/https://www.icc-cricket.com/news/groups-fixtures-confirmed-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024|url-status=live}}</ref> १६ मे २०२४ रोजी, आयसीसीने जाहीर केले की सराव सामने २७ मे ते १ जून या कालावधीत आयोजित केले जातील.<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/warm-up-fixtures-announced-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी सराव सामन्यांची घोषणा|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१ जून २०२४|date=१६ मे २०२४|archive-date=२७ मे २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527131541/https://www.icc-cricket.com/news/warm-up-fixtures-announced-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024|url-status=live}}</ref> === बक्षिसाची रक्कम === आयसीसीने स्पर्धेसाठी ११.२५ दशलक्ष अमेरिकी डॉलर्स बक्षीस रक्कम ठेवली. आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषकाच्या नवव्या आवृत्तीत २० संघांच्या स्पर्धेतील विजेत्यांना किमान $२.४५ दशलक्ष, स्पर्धेच्या इतिहासातील सर्वोच्च पारितोषिक रक्कम, बार्बाडोसमधील केन्सिंग्टन ओव्हल येथे २९ जून रोजी ट्रॉफीसह मिळाली. उपांत्य फेरी आणि अंतिम फेरी वगळता प्रत्येक संघाला जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी $३१,१५४ इतकी रक्कम दिली गेली.<ref>{{cite news|date=३ जून २०२४|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी जाहीर केलेली बक्षीसाची रक्कम आजवरच्या इतिहासातील सर्वात जास्त|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/highest-prize-money-announced-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024|access-date=४ जून २०२४|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|archive-date=४ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604035955/https://www.icc-cricket.com/media-releases/highest-prize-money-announced-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%;text-align:right" |+२०२४ टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी बक्षिसाच्या रकमेचे वाटप ! rowspan="2" scope="col" |स्थान ! rowspan="2" scope="col" |संघ ! colspan="2" scope="col" |बक्षिसाची रक्कम |- ! scope="col" |प्रत्येक संघासाठी ! scope="col" |एकूण |- | align="left" |विजेते | align="center" |१ |$२.४५ दशलक्ष |$२.४५ दशलक्ष |- | align="left" |उपविजेते | align="center" |१ |$१.२८ दशलक्ष |$१.२८ दशलक्ष |- | align="left" |उपांत्य फेरीतील संघ | align="center" |२ |$७८७,५०० |$१.५७५ दशलक्ष |- | align="left" |४थे-८वे स्थान (सुपर ८) | align="center" |४ |$३८२,५०० |$१.५३ दशलक्ष |- | align="left" |९वे-१२वे स्थान (गट फेरी) | align="center" |४ |$२४७,५०० |$०.९९ दशलक्ष |- | align="left" |१३वे-२०वे स्थान (गट फेरी) | align="center" |८ |$२२५,००० |$१.८० दशलक्ष |- | align="left" |सामन्याचे विजेते | align="center" |५२ |$३१,१५४ |$१.६२ दशलक्ष |- ! align="left" |एकूण ! align="center" |२० ! colspan="2" |$११.२५ दशलक्ष |} === मार्केटिंग === १९ मार्च रोजी [[न्यू यॉर्क सिटी]] मध्ये सुरू झालेल्या स्पर्धेपूर्वी आयसीसीने "ट्रॉफी टूर" आयोजित केली होती आणि चषक जगभरातील विविध ठिकाणी नेण्यात आली होती.<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-t20-world-cup-2024-trophy-tour-starts-in-new-york|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ ट्रॉफी दौरा न्यूयॉर्कमध्ये सुरू|date=२६ मार्च २०२४|work=अंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२९ एप्रिल २०२४|archive-date=2024-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240610140646/https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-t20-world-cup-2024-trophy-tour-starts-in-new-york|url-status=dead}}</ref> माजी टी२० विश्वचषक चॅम्पियन [[युवराज सिंग]], [[ख्रिस गेल]], [[शाहिद आफ्रिदी]] आणि जमैकाचा धावपटू [[उसेन बोल्ट]] यांना स्पर्धेचे दूत म्हणून नियुक्त करण्यात आले.<ref>{{Cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1144868/bolt-icc-men-t20-world-cup-ambassador|title=उसेन बोल्ट आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ दूत नियुक्त|date=२५ एप्रिल २०२४|website=www.insidethegames.biz|access-date=३ मे २०२४}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/yuvraj-singh-named-icc-men-s-t20-world-cup-2024-ambassador|title=युवराज सिंगच्या नावाची आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ दूत म्हणून घोषणा|date=२६ एप्रिल २०२४|work=अंतरराष्ट्रीय क्रिकेट क्रिकेट|access-date=२९ एप्रिल २०२४}}</ref><ref><>{{Cite web|url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/icc-t20-world-cup-2024-list-ambassadors-world-t20/4f1178b1edc333487d8fd278|title=टी२० विश्वचषक २०२४ राजदूत: टी२० वर्ल्ड कपसाठी आयसीसी अम्बॅसेडर्सची यादी|date=२६ एप्रिल २०२४|work=द स्पोर्टींग न्यूज|access-date=२९ एप्रिल २०२४}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/former-pakistan-captain-revealed-as-tournament-ambassador-for-men-s-t20-world-cup-2024?sf188907884=1|title=पुरुषांच्या टी२० विश्वचषक २०२४ साठी टूर्नामेंट ॲम्बेसेडर म्हणून माजी पाकिस्तान कर्णधार प्रकट|date=२४ मे २०२४|work=आयसीसी|access-date=२४ मे २०२४}}</ref> ==पात्रता== [[चित्र:2024 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|thumb|right|upright=2|{{legend|#000032|यजमान म्हणून पात्र}} {{legend|#0000ff|[[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेमध्ये सर्वोत्तम ८ मध्ये स्थान मिळवून पात्र}} {{legend|#01a2ff|[[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]नुसार पात्र}} {{legend|#00ab00|प्रादेशिक पात्रता फेरीद्वारे पात्र}} {{legend|#ffc900|प्रादेशिक पात्रता फेरीत सहभागी परंतु पात्र ठरू शकला नाही}}]] {{main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया}} [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ स्पर्धेतील]] अव्वल आठ संघ आणि दोन यजमान या स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरले. उर्वरित दोन जागा १४ नोव्हेंबर २०२२ पर्यंत ज्या संघाना आधीच स्थान मिळाले नव्हते अशा [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आयसीसी पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० सांघिक क्रमवारीतील]] सर्वोत्कृष्ट क्रमवारीत असलेल्या संघांनी घेतली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/top-eight-teams-as-well-as-hosts-wi-and-usa-to-get-automatic-entry-into-2024-t20-world-cup-1310292|title=२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेत बारा संघाना आपोआप प्रवेश मिळणार|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410152032/https://www.espncricinfo.com/story/top-eight-teams-as-well-as-hosts-wi-and-usa-to-get-automatic-entry-into-2024-t20-world-cup-1310292|archive-date=१० एप्रिल २०२२|access-date=१० एप्रिल २०२२}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2685209|title=डेन्मार्क, इटली २०२४ च्या टी२० विश्वचषकापासून एक पाऊल दूर. युरोप पात्रता सुरू|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721064609/https://www.icc-cricket.com/news/2685209|archive-date=२१ जुलै २०२२|access-date=२१ जुलै २०२२}}</ref> उर्वरित आठ जागा आयसीसीच्या प्रादेशिक पात्रता फेरीद्वारे भरण्यात आल्या, ज्यामध्ये आफ्रिका, आशिया आणि युरोपमधील दोन संघ, अमेरिका आणि पूर्व आशिया-पॅसिफिक गटातील प्रत्येकी एका संघाचा समावेश होता.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2571611|title=मार्की ICC इव्हेंटसाठी पात्रता मार्ग निश्चित|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410154219/https://www.icc-cricket.com/news/2571611|archive-date=१० एप्रिल २०२२|access-date=१० एप्रिल २०२२}}</ref> मे २०२२ मध्ये, आयसीसीने युरोप, पूर्व आशिया-पॅसिफिक आणि आफ्रिकेसाठी उप-प्रादेशिक पात्रता मार्गांची पुष्टी केली.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2637428|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी पात्रता मार्ग जाहीर|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531130610/https://www.icc-cricket.com/news/2637428|archive-date=३१ मे २०२२|access-date=३१ मे २०२२}}</ref> जुलै २०२३ मध्ये, [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|युरोप पात्रता स्पर्धेतून]] [[आयर्लंड क्रिकेट संघ|आयर्लंड]] आणि [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] हे पात्र ठरणारे पहिले दोन संघ बनले, त्यानंतर [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता|पूर्व आशिया-पॅसिफिक पात्रता]] स्पर्धेतून [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]<nowiki/>चा क्रमांक लागतो.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/europe-region-qualifier-ireland-scotland-qualify-for-2024-men-s-t20-world-cup-1389593|title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी आपले स्थान निश्चित केले|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108045653/https://www.espncricinfo.com/story/europe-region-qualifier-ireland-scotland-qualify-for-2024-men-s-t20-world-cup-1389593|archive-date=८ नोव्हेंबर २०२३|access-date=६ नोव्हेंबर २०२३}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-papua-new-guinea-qualify-from-east-asia-pacific-region-1389780|title=पापुआ न्यू गिनी २०२४ पुरुष टी२० विश्वचषकासाठी पात्र|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107060135/https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-papua-new-guinea-qualify-from-east-asia-pacific-region-1389780|archive-date=७ नोव्हेंबर २०२३|access-date=६ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> [[२०२३ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका पात्रता|अमेरिका पात्रता]] स्पर्धेमधील त्यांच्या अंतिम सामन्यात [[बर्म्युडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बर्म्युडाचा]] पराभव करून [[कॅनडा क्रिकेट|कॅनडाने]] ऑक्टोबर २०२३ मध्ये त्यांची पात्रता निश्चित केली.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-americas-region-final-2023-24-1399133/bermuda-vs-canada-12th-match-1399161/match-report|title=कॅनडा इतिहासात प्रथमच टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र, धालीवाल, सना चमकले|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106055557/https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-americas-region-final-2023-24-1399133/bermuda-vs-canada-12th-match-1399161/match-report|archive-date=६ नोव्हेंबर २०२३|access-date=६ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> त्या नंतरच्या महिन्यात, नेपाळमध्ये [[२०२३ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया पात्रता|आशिया पात्रता]] स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत पोहोचल्यानंतर [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] आणि [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]] पात्र ठरले,<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/nepal-and-oman-qualify-for-2024-mens-t20-world-cup-1406860|title=नेपाळ आणि ओमान २०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231103114658/https://www.espncricinfo.com/story/nepal-and-oman-qualify-for-2024-mens-t20-world-cup-1406860|archive-date=३ नोव्हेंबर २०२३|access-date=६ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> त्यानंतर [[नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नामिबिया]] आणि [[युगांडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युगांडा]] हे [[२०२२-२३ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका पात्रता|आफ्रिका पात्रता]] स्पर्धेत अव्वल दोन स्थान मिळवून पात्र ठरणारे अंतिम दोन संघ बनले. [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] हा एकमेव कसोटी खेळणारा देश पात्र ठरू शकला नाही.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937|title=२०२४ टी२० विश्वचषक स्पर्धेत नामिबियाचे स्थान निश्चित|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128135144/https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२३|access-date=२८ नोव्हेंबर २०२३}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-uganda-qualify-zimbabwe-knocked-out-1411119|title=झिम्बाब्वे २०२४ टी-२० विश्वचषकासाठी अपात्र; युगांडा पात्र|date=३० नोव्हेंबर २०२३|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130123359/https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-uganda-qualify-zimbabwe-knocked-out-1411119|archive-date=३० नोव्हेंबर २०२३|access-date=३० नोव्हेंबर २०२३}}</ref> कॅनडा आणि युगांडा प्रथमच पुरुष टी२० विश्वचषकासाठी पात्र ठरले, तर युनायटेड स्टेट्सचा संघ सह-यजमान असल्याने प्रथमच पात्र ठरला.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748|title=२०२४ टी२० विश्वचषक: युनायटेड स्टेट्स आपोआप पात्र|work=[[बीबीसी]]|date=१२ एप्रिल २०२२|access-date=३ जुलै २०२४|archive-date=१२ एप्रिल २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412134824/https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=टी२० विश्वचषक २०२४: तारखा, गट, मैदाने|work=[[एनडीटीव्ही]]|date=३० मे २०२४|access-date=३ जुलै २०२४|url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/t20-world-cup-2024-dates-groups-venues-everything-you-need-to-know-5779807#:~:text=The%202024%20ICC%20Men's%20T20,of%20the%20T20%20World%20Cup.|archive-date=३० मे २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530124703/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/t20-world-cup-2024-dates-groups-venues-everything-you-need-to-know-5779807#:~:text=The%202024%20ICC%20Men's%20T20,of%20the%20T20%20World%20Cup.|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" !पात्रता मार्ग !दिनांक !स्थळ !संघ संख्या !पात्र संघ |- |यजमान |१६ नोव्हेंबर २०२१ |— | style="text-align:center" |२ | nowrap="" |{{cr|USA}} {{cr|WIN}} |- | nowrap="" |[[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ आय.सी.सी. पुरुष]] [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]<br><small>(आधीच्या स्पर्धेतील सर्वोत्तम ८ संघ)</small> |१२ नोव्हेंबर २०२२ |ऑस्ट्रेलिया | style="text-align:center" |८ | nowrap="" |{{cr|AUS}}<br>{{cr|ENG}}<br>{{cr|SA}}<br>{{cr|NED}}<br>{{cr|NZ}}<br>{{cr|PAK}}<br>{{cr|IND}}<br>{{cr|SL}} |- |[[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]] |१४ नोव्हेंबर २०२२ |— | style="text-align:center" |२ | nowrap="" |{{cr|AFG|२०१३}} {{cr|BAN}} |- |[[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|युरोप पात्रता]] |२०-२८ जुलै २०२३ |स्कॉटलंड | style="text-align:center" |२ | nowrap="" |{{cr|IRE}} {{cr|SCO}} |- |[[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता|पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता]] |२०-२९ जुलै २०२३ | nowrap="" |पापुआ न्यू गिनी | style="text-align:center" |१ | nowrap="" |{{cr|PNG}} |- |[[२०२३ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका पात्रता|अमेरिका पात्रता]] | nowrap="" |३० सप्टेंबर - ७ ऑक्टोबर २०२३ |बर्म्युडा | style="text-align:center" |१ | nowrap="" |{{cr|CAN}} |- |[[२०२३ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया पात्रता|आशिया पात्रता]] |३० सप्टेंबर - ५ नोव्हेंबर २०२३ |नेपाळ | style="text-align:center" |२ | nowrap="" |{{cr|OMA}} {{cr|NEP}} |- |[[२०२२-२३ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका पात्रता|आफ्रिका पात्रता]] |२२ - ३० नोव्हेंबर २०२३ |नामिबिया | style="text-align:center" |२ | nowrap="" |{{cr|NAM}} {{cr|UGA}} |- !एकूण ! ! !२० ! |} == स्थळे == मे २०२३ मध्ये, सीडब्लूआयने [[कॅरिबियन]] प्रदेशातील देश आणि युनायटेड स्टेट्स या विश्वचषकाच्या सामन्यांचे आयोजन करण्यास इच्छुक असलेल्या देशांसाठी संपूर्ण बोली प्रक्रिया सुरू केली.<ref>{{Cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/icc-mens-t20-world-cup-2024-caribbean-bid-process-takes-centre-stage/|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ कॅरिबियन बोली प्रक्रिया केंद्रस्थानी {{!}} विंडीज क्रिकेट बातम्या|website=विंडीज|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}</ref> जुलै २०२३ मध्ये , आयसीसीने युनायटेड स्टेट्समधील लॉडरहिल, [[फ्लोरिडा]] येथील [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[नॉर्थ कॅरोलिना]]मधील [[मॉरिसव्हिल (नॉर्थ कॅरोलायना)|मॉरिसव्हिल]], येथील [[चर्च स्ट्रीट पार्क]], [[टेक्सास|टेक्सासमधील]] [[ग्रँड प्रेरी (टेक्सास)|ग्रँड प्रेरी]] येथील [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]] आणि [[द ब्राँक्स|द ब्राँक्स]], [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क]] मधील [[व्हॅन कोर्टलँड पार्क]] येथील तात्पुरते स्टेडियम ही चार ठिकाणे निवडली.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921|title=पुढील पुरुष टी२० विश्वचषक ४ ते ३० जून २०२४ दरम्यान खेळवला जाणार|last=गोल्लापूडी|first=नागराज|date=२८ जुलै २०२३|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}</ref> ब्रॉन्क्सच्या रहिवाशांनी व्हॅन कॉर्टलँड पार्क स्टेडियमवर आक्षेप घेतला, कारण ते पार्कमध्ये विस्तारित कालावधीसाठी सार्वजनिक प्रवेश प्रतिबंधित करेल, त्याच्या पर्यावरणीय परिणामाबद्दल चिंता दर्शविली आणि कार्यक्रमाच्या आर्थिक व्यवहार्यतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले.<ref>{{Cite web|url=http://www.thecity.nyc/2023/08/21/community-oppose-cricket-stadium-bronx/|title=डझनभर ब्रॉन्क्स गटांचा व्हॅन कॉर्टलँड पार्कमधील ३४,००० आसन क्षमतेच्या क्रिकेट स्टेडियमवर आक्षेप|last=कस्टोडियन|first=जोनाथन|date=२१ ऑगस्ट २०२३|website=द सिटी - एनवायसी न्यूज|language=en-US|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/bronx-cricket-world-cup-stadium-van-cortlandt-park/|title=क्रिकेट विश्वचषकासाठी ब्रॉन्क्समध्ये उभारले जाणार तात्पुरते स्टेडियम, जन समुदायाकडून संमिश्र प्रतिक्रिया - सीबीएस न्यूयॉर्क|last=ओव्हरमायर|first=स्टीव्ह|date=१ सप्टेंबर २०२३|website=www.cbsnews.com|language=en-US|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}</ref> २० सप्टेंबर २०२३ रोजी, आयसीसीने जाहीर केले की [[ग्रँड प्रेरी (टेक्सास)|ग्रँड प्रेरी]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] आणि [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क]] ही तीन अमेरिकी शहरे यजमान होती. त्याशिवाय [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)]] मधील [[लाँग आयलंड]] येथील [[आयझेनहॉवर पार्क]] हे ३४,००० आसनांचे तात्पुरते स्टेडियम बांधले गेले. स्पर्धेदरम्यान क्षमता दुप्पट करण्यासाठी सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क आणि ग्रँड प्रेरी स्टेडियमचा तात्पुरता मुख्य स्टँड आणि आदरातिथ्य क्षेत्रांसह विस्तार केला गेला.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-york-s-eisenhower-park-unlikely-to-host-any-international-games-before-t20-world-cup-1417076|title=आयसीसीने पुष्टी केली की न्यूयॉर्कच्या आयझेनहॉवर पार्क टी२० विश्वचषकापूर्वी आंतरराष्ट्रीय सामने आयोजित करणार नाही|last=गोल्लापूडी|first=नागराज|date=१७ जानेवारी २०२४|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|access-date=१८ जानेवारी २०२४}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bxtimes.com/cricket-stadium-nix-van-cortlandt/|title=क्रिकेट स्टेडियमच्या विरोधकांना आयसीसीच्या व्हॅन कॉर्टलँड पार्कच्या प्रस्तावाला नकार देण्याच्या निर्णयामुळे दिलासा, लाँग आयलंड साइटची निवड – ब्रॉन्क्स टाईम्स|last=बोतेल्लो|first=कॅमिली|date=२० सप्टेंबर २०२३|website=www.bxtimes.com|language=en-US|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf|title=आयसीसी मेन्स टी२० वर्ल्ड कप २०२४ – मॉड्युलर स्टेडियम फॅक्ट शीट|access-date=३ जून २०२४|archive-date=2023-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002143111/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://abc7ny.com/cricket-world-cup-nassau-county-eisenhower-park-van-cortlandt/13805087/|title=क्रिकेट टी२० विश्वचषकाचे ठिकाण नासाऊ काउंटीमध्ये बांधले जाणार, पहिल्या प्रस्तावित प्रमाणे ब्रॉन्क्स नाही|date=३ जून २०२४|website=एबीसी७ न्यू यॉर्क|language=en|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}</ref> २२ सप्टेंबर २०२३ रोजी, आयसीसीने घोषित केले की [[अँटिगा आणि बार्बुडा|अँटिग्वा आणि बार्बुडा]], [[बार्बाडोस]], [[डॉमिनिका]], [[गयाना]], [[सेंट लुसिया]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स]] आणि [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] ही ठिकाणे वेस्ट इंडीजमधील सामन्यांचे यजमान असतील.<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/3694302|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ पश्चिमेकडे जात असताना कॅरिबियन, यूएसए स्थळांची पुष्टी|website=www.icc-cricket.com|language=en|access-date=२२ सप्टेंबर २०२३}}</ref> [[ग्रेनेडा]], [[जमैका]] आणि [[सेंट किट्स आणि नेव्हिस]] यांनी विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमानपदासाठी बोली सादर केली नाही, जमैकाचे क्रीडा मंत्री ऑलिव्हिया ग्रेंज यांनी खर्चाच्या कारणास्तव बोली नाकारली.<ref>{{cite news|last=कस्टोडिओ|first=जोनाथन|date=२१ ऑगस्ट २०२३|title=डझनभर ब्रॉन्क्स गटांचा व्हॅन कॉर्टलँड पार्कमधील ३४,००० आसनांच्या क्रिकेट स्टेडियमवर आक्षेप|url=http://www.thecity.nyc/2023/08/21/community-oppose-cricket-stadium-bronx/|access-date=१ डिसेंबर २०२३|work=द सिटी|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128161834/https://www.thecity.nyc/2023/08/21/community-oppose-cricket-stadium-bronx/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=ओव्हरमायर|first=स्टीव्ह|date=१ सप्टेंबर २०२३|title=क्रिकेट विश्वचषकासाठी ब्रॉन्क्समध्ये तात्पुरते स्टेडियम बांधले जाणार, समुदायाच्या संमिश्र प्रतिक्रिया|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/bronx-cricket-world-cup-stadium-van-cortlandt-park/|access-date=1 December 2023|work=सीबीएस न्यूयॉर्क |archive-date=६ जानेवारी २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106225926/https://www.cbsnews.com/newyork/news/bronx-cricket-world-cup-stadium-van-cortlandt-park/|url-status=live}}</ref> नोव्हेंबर २०२३ मध्ये, असे वृत्त आले की त्रिनिदादचे [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], देशातील सर्वात महत्त्वाचे क्रिकेट मैदान, कोणत्याही विश्वचषक सामन्यांचे आयोजन करणार नाही आणि ते सामने [[सॅन फर्नांडो (त्रिनिदाद आणि टोबॅगो)|सॅन फर्नांडो]] येथील [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी|ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमीमध्ये]] हलवले जातील. [[क्वीन्स पार्क क्रिकेट क्लब|क्वीन्स पार्क क्रिकेट क्लबचे]] अध्यक्ष, निगेल कॅमाचो यांनी सांगितले की मुख्य स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी हे ठिकाण बहुधा सराव सामने आयोजित करेल. तसेच, डॉमिनिका सरकारने टूर्नामेंट सुरू होण्यापूर्वी स्थळाचा पायाभूत विकास पूर्ण करण्यास असमर्थता दर्शवून [[विंडसर पार्क|विंडसर पार्कवर]] विश्वचषक स्पर्धेचे कोणतेही सामने आयोजित न करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/mens-t20-world-cup-2024-dominica-pulls-out-as-host-venue-1411178|title=डॉमिनिकाची टी२० विश्वचषक सामन्यांच्या यजमानपदातून माघार|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|access-date=३० मे २०२४}}</ref><ref>{{cite news|url=https://newsday.co.tt/2023/11/26/no-t20-world-cup-games-at-oval-brian-lara-venue-to-host-all-fixtures/|title=ओव्हलवर कोणतेही टी२० विश्वचषक सामने नाहीत, ब्रायन लारा मैदानावर सर्व सर्व सामने आयोजित|website=newsday.co.tt|language=en|access-date=३० मे २०२४}}</ref> डिसेंबर २०२३ मध्ये, आयसीसी आणि सीडब्लूआयच्या प्रतिनिधींच्या शिष्टमंडळाने कॅरिबियनमधील पुष्टी झालेल्या विश्वचषकाचे यजमान देश आणि युनायटेड स्टेट्समधील यजमान शहरांची दुसरी तपासणी केली, तसेच स्पर्धेसाठीचे सामने अंतिम केले. क्रिकेटमधील सर्वात कट्टर प्रतिस्पर्धी म्हणून मानले जाणारे भारत आणि पाकिस्तान संघांमधील गट फेरीतील सामन्याचे आयोजन लाँग आयलंड स्टेडियमने केले.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/icc-mens-t20-world-cup-west-indies-usa-2024|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक वेस्ट इंडीज आणि यूएसए २०२४: सीडब्लूआय आणि आयसीसी दोन आठवड्यांच्या सामन्यांच्या स्थळांच्या तपासणीसाठी|work=विंडीज क्रिकेट|access-date=३० मे २०२४}}</ref><ref>{{cite news|last=बार्टन|first=सायमन|url=https://www.theguardian.com/sport/2023/dec/14/new-york-to-host-india-v-pakistan-clash-in-2024-t20-world-cup|title=२०२४ टी२० विश्वचषकाचा भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना न्यूयॉर्कमध्ये आयोजित केला जाणार|date=१४ डिसेंबर २०२३|work=द गार्डियन|access-date=१५ डिसेंबर २०२३}}</ref> १७ जानेवारी २०२४ रोजी, आयसीसीने तात्पुरत्या लाँग आयलंड स्टेडियमच्या - [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]] -  प्रस्तावित डिझाइनचे अनावरण केले, जे मे २०२४ च्या अखेरीस स्पर्धेसाठी वेळेवर तयार केले गेले.<ref>{{cite news|last=गोल्लापूडी|first=नागराज|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-york-s-eisenhower-park-unlikely-to-host-any-international-games-before-t20-world-cup-1417076|title=आयसीसीने जाहीर केले की न्यूयॉर्कचे आयझेनहॉवर पार्क टी२० विश्वचषकापूर्वी आंतरराष्ट्रीय सामने आयोजित करणार नाही|date=१७ जानेवारी २०२४|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|access-date=३ जून २०२४}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=हर्नांडेझ |first=क्रिस्टिअन |date=११ जून २०२४ |title=पुरुष टी२० क्रिकेट विश्वचषक: PMY गट, लोकसंख्या असलेले नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम विक्रमी वेळेत तयार करा |url=https://www.sportsvideo.org/2024/06/11/mens-t20-cricket-world-cup-pmy-group-populous-get-nassau-county-international-cricket-stadium-ready-in-record-time/ |access-date=१५ जून २०२४|website=स्पोर्ट्स व्हिडीओ ग्रुप|language=en |archive-date=१५ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240615001200/https://www.sportsvideo.org/2024/06/11/mens-t20-cricket-world-cup-pmy-group-populous-get-nassau-county-international-cricket-stadium-ready-in-record-time/ |url-status=live }}</ref> आयसीसी विश्वचषकादरम्यान वापरण्यात आलेले हे पहिले तात्पुरते ठिकाण होते.<ref name=":2" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;font-size:90%;" |+{{Flagicon|West Indies}} वेस्ट इंडीज ! colspan="3" |{{location map+|Caribbean|float=center|width=350|caption=वेस्ट इंडीज मधील मैदाने|places= {{location map~ |Caribbean|lat=14.081 |long=-60.953 |label=[[सेंट लुसिया]] |position=top}} {{location map~ |Caribbean|lat=13.0947 |long=-59.6175 |label=[[बार्बाडोस]] |position=bottom}} {{location map~ |Caribbean|lat=10.17 |long=-61.28|label=[[सॅन फर्नांडो, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो|त्रिनिदाद]] |position=left}} {{location map~ |Caribbean|lat=17.1200 |long=-61.7797 |label=[[अँटिगा]] |position=top}} {{location map~ |Caribbean|lat=6.8046 |long=-58.1551 |label=[[गयाना]] |position=top-left}} {{location map~ |Caribbean|lat=13.0928 |long=-61.1330 |label=[[सेंट व्हिन्सेंट]] |position=left}}}} |- ![[अँटिग्वा आणि बार्बुडा]] ![[बार्बाडोस]] ![[गयाना]] |- |[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]] |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]] |[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]] |- |प्रेक्षकक्षमता: '''१०,०००''' |प्रेक्षकक्षमता: '''२८,०००''' |प्रेक्षकक्षमता: '''२०,०००''' |- |सामने: '''८''' |सामने: '''९ (अंतिम)''' |सामने: '''६ (उपांत्य)''' |- |[[चित्र:SVRStadium.jpg|175x175अंश]] |[[चित्र:Kensington_Oval_yes.jpg|175x175अंश]] |[[चित्र:Providence_Stadium_outside.jpg|175x175अंश]] |- ![[सेंट लुसिया]] ![[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स]] ![[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] |- |[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]] |[[अर्नोस वेल मैदान]] |[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]] |- |प्रेक्षकक्षमता: '''१५,०००''' |प्रेक्षकक्षमता: '''१८,०००''' |प्रेक्षकक्षमता: '''१५,०००''' |- |सामने: '''६''' |सामने: '''५''' |सामने: '''५ (उपांत्य सामना)''' |- |[[चित्र:Beausejour_Stadium_Cricket_St_Lucia.jpg|175x175अंश]] |[[चित्र:Arnos_vale_ground.jpg|175x175अंश]] |[[चित्र:Brian_Lara_Stadium.jpg|175x175अंश]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;font-size:90%; |+{{Flagicon|USA}} अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने |- !colspan="3" |{{location map+|USA|float=center|width=500|caption=अमेरिकेतील मैदाने|places= {{location map~ |USA|lat=32.738773 |long=-97.003098 |label=[[टेक्सास]] |position=right}} {{location map~ |USA |lat=26.956 |long=-80.1357 |label=[[फ्लोरिडा]] |position=left}} {{location map~ |USA |lat=40.4249 |long=-73.3321 |label=[[न्यूयॉर्क]] |position=left}}|AlternativeMap=USA edcp location map lite.svg}} |- ![[फ्लोरिडा]] ![[न्यू यॉर्क]] ![[टेक्सास]] |- |[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]] |[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]] |[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]] |- |प्रेक्षकक्षमता: '''२५,०००'''{{efn|स्पर्धेदरम्यान तात्पुरती आसनव्यवस्था वापरून या स्टेडियमची क्षमता वाढवण्यात येणार आहे.|name=expand}} |प्रेक्षकक्षमता: '''३४,०००''' |प्रेक्षकक्षमता: '''१५,०००{{efn|name=expand}}''' |- |सामने: '''४''', आणि ३ सराव सामने |सामने: '''८''', आणि १ सराव सामना |सामने: '''४''', आणि ४ सराव सामने |- |[[चित्र:CBRegionalPark.jpg|175x175अंश]] |[[चित्र:২০২৪ টি২০ বিশ্বকাপের সময় নাসাউ কাউন্টি আন্তর্জাতিক ক্রিকেট স্টেডিয়াম.jpg|175px]] |[[चित्र:Quiktrip_airhogs1.jpg|175x175अंश]] |} {{Notelist}} == संघ == {{main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक संघ}} १ मे २०२४ पर्यंत आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक असलेल्या तात्पुरत्या पथकासह प्रत्येक संघाला १५ खेळाडूंचा एक संघ ठेवण्याची परवानगी होती. संघांना २५ मे २०२४ पर्यंत त्यांच्या संघांमध्ये बदल करण्याची परवानगी होती.<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/sports/2024/04/26/t20-world-cup-2024-teams-deadline/73471289007/|title=२०२४ टी२० विश्वचषक: संघ कधी निश्चित केले जातील? आयसीसीची अंतिम मुदत झपाट्याने जवळ येत आहे|date=२६ एप्रिल २०२४|website=यूएसए टुडे|access-date=३ जुलै २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240429030901/https://www.usatoday.com/story/sports/2024/04/26/t20-world-cup-2024-teams-deadline/73471289007/|archive-date=२९ एप्रिल २०२४|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cricket.com.au/news/3989959/every-squad-icc-mens-t20-world-cup-2024-usa-caribbean-player-lists-names-injuries-changes|title=पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा प्रत्येक संघ|date=२७ मे २०२४|website=क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया|access-date=१ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240602045006/https://www.cricket.com.au/news/3989959/every-squad-icc-mens-t20-world-cup-2024-usa-caribbean-player-lists-names-injuries-changes|archive-date=२ जून २०२४|url-status=live}}</ref> २९ एप्रिल २०२४ रोजी, [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा स्पर्धेसाठी त्यांचा संघ घोषित करणारा पहिला संघ होता.<ref>{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-name-t20-world-cup-2024-squad|title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी न्यू झीलंडचा संघ जाहीर|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२९ मे २०२४}}</ref> दुसऱ्या दिवशी [[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान]],<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/afghanistan-announce-t20-world-cup-2024-squad|title=अफगाणिस्तानचा टी२० विश्वचषक संघ जाहीर|date=३० एप्रिल २०२४|publisher=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=१ मे २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240501063112/https://www.icc-cricket.com/news/afghanistan-announce-t20-world-cup-2024-squad|archive-date=१ मे २०२४|url-status=live}}</ref> [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]],<ref>{{Cite web|url=http://www.ecb.co.uk/news/3990061|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी इंग्लंडचा प्राथमिक संघ|date=2022-11-24|website=www.ecb.co.uk|language=en|access-date=२९ मे २०२४}}</ref> [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत]],<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/indias-t20-world-cup-2024-squad-announcement-bcci-set-for-selection-meeting/liveblog/109709626.cms|title=भारताचा टी२० विश्वचषक संघ: युझवेन्द्र चहल, संजू सॅमसन, रिषभ पंत संघामध्ये, लोकेश राहुलकडे दुर्लक्ष|date=2024-04-30|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=२९ मे २०२४}}</ref> [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]]<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/a-new-captain-named-as-oman-put-forward-t20-world-cup-squad|title=नवीन कर्णधारासहित ओमानचा टी२० विश्वचषक संघ जाहीर|date=३० एप्रिल २०२४|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१ मे २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240501124730/https://www.icc-cricket.com/news/a-new-captain-named-as-oman-put-forward-t20-world-cup-squad|archive-date=१ मे २०२४|url-status=live}}</ref> आणि [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेने]] त्यांचे संघ जाहीर केले.<ref>{{cite news|url=https://cricket.co.za/2024/04/30/proteas-mens-squad-named-for-2024-t20-world-cup/|title=क्रिकेट दक्षिण आफ्रिकेचा संघ जाहीर|date=३० एप्रिल २०२४|work=क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका|access-date=१ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240503112337/https://cricket.co.za/2024/04/30/proteas-mens-squad-named-for-2024-t20-world-cup/|archive-date=३ मे २०२४|url-status=dead}}</ref> १ मे रोजी, [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] यांनीही त्यांचे संघ जाहीर केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/3990756/australia-squad-reveal-mens-t20-world-cup-2024-caribbean-usa-mitch-marsh-named-captain|title="ऑस्ट्रेलियाने टी२० विश्वचषक संघ जाहीर केला, मार्श नेतृत्व करणार"|last=कॅमरून|first=लुईस|date=१ मे २०२४|website=Cricket Australia}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/nepal-put-forward-squad-in-t20-world-cup-return|title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेत पुनरागमन करणाऱ्या नेपाळच्या मजबूत संघ जाहीर|date=५ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}</ref> [[कॅनडा क्रिकेट|कॅनडाने]], त्यांच्या पदार्पणाच्या टी२० विश्वचषकासाठी, २ मे २०४ रोजी त्यांच्या संघाची घोषणा केली. <ref>{{Cite web|url=https://www.cricketcanada.org/news-detail/2960/Canada-announces-2024-ICC-Men%E2%80%99s-T20-World-Cup-squad|title=कॅनडातर्फे २०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक संघाची घोषणा|date=२ मे २०२४|work=क्रिकेट कॅनडा|access-date=२९ मे २०२४|archive-date=2024-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240502043008/https://www.cricketcanada.org/news-detail/2960/Canada-announces-2024-ICC-Men%E2%80%99s-T20-World-Cup-squad|url-status=dead}}</ref> यजमान [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] यांनी ३ मे २०२४ रोजी त्यांच्या संघांची घोषणा केली,<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/co-hosts-west-indies-announce-squad-for-t20-world-cup|title=सह-यजमान वेस्ट इंडीजचा टी२० विश्वचषकासाठी संघ जाहीर|date=३ मे २०२४|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२९ मे २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/world-cup-finalist-named-in-usa-t20-world-cup-2024-squad|title=यूएसए टी२० विश्वचषक २०२४ संघात विश्वचषक अंतिम फेरीतील खेळाडूची निवड|date=३ मे २०२४|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२९ मे २०२४}}</ref> तर [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि नवोदित [[युगांडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युगांडा]] यांनी ६ मे २०२४ रोजी त्यांचे संघ जाहीर केले.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/key-players-return-to-scotland-s-squad-for-t20-world-cup|title=टी२० विश्वचषकासाठी स्कॉटलंडच्या संघात प्रमुख खेळाडूंचे पुनरागमन|date=६ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/uganda-name-squad-for-historic-t20-world-cup-appearance|title=ऐतिहासिक टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी युगांडाचा संघ जाहीर|date=६ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}</ref> [[आयर्लंड क्रिकेट संघ|आयर्लंड]] आणि [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]] यांनी त्यांचे संघ ७ मे २०२४ रोजी जाहीर केले, तर [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंकेने]] ९ मे २०२४ रोजी त्यांच्या संघाची घोषणा केली.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/ireland-announce-squad-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024|title=आयर्लंडने आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी संघ जाहीर केला|date=७ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/papua-new-guinea-stick-with-experience-in-t20-world-cup-2024-squad|title=पापुआ न्यू गिनी टी२० विश्वचषक २०२४ साठी अनुभवी खेळाडूंचा चिकटून|date=७ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-name-star-studded-squad-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024?sf188382583=1|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४साठी श्रीलंकेकडून स्टार-स्टडेड संघाची घोषणा|date=९ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}</ref> [[नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नामिबियाने]] १० मे २०२४ रोजी त्यांच्या संघाची घोषणा केली आणि [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] १३ मे २०२४ रोजी त्यांच्या संघाची घोषणा केली.<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/erasmus-to-skipper-as-namibia-name-squad-for-t20-world-cup|title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी नामिबियाचा संघ जाहीर, इरास्मूस कर्णधार|date=१० मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/big-names-miss-out-as-netherlands-announce-squad-for-t20-world-cup|title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी नामिबियाचा संघ जाहीर, मोठ्या खेळाडूंना वगळले|date=१३ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}</ref> [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेशने]] १४ मे २०२४ रोजी त्यांचा संघ जाहीर केला आणि २४ मे २०२४ रोजी या स्पर्धेसाठी त्यांचा संघ जाहीर करणारा [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] अंतिम संघ ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/shanto-to-lead-bangladesh-s-squad-for-t20-world-cup?sf188479758=1|title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी बांगलादेशचे नेतृत्व शांतोकडे|date=१४ मे २०२४|website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२९ मे २०२४}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/pakistan-name-15-member-t20-world-cup-squad?sf189015291=1|title=पाकिस्तानकडून टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी १५ नावांचा संघ जाहीर|date=२४ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en|access-date=२९ मे २०२४}}</ref> == सामना अधिकारी == ३ मे २०२४ रोजी, आयसीसीने स्पर्धेच्या पहिल्या टप्प्यासाठी सामनाधिकारी आणि पंचांची यादी जाहीर केली.<ref name="ICC">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/match-officials-revealed-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी सामना अधिकाऱ्यांनी खुलासा केला|date=३ मे २०२४|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=३ मे २०२४}}</ref> '''सामनाधिकारी''' {{div col|colwidth=20em|content= * {{Flagicon|ZIM}} [[अँडी पायक्रॉफ्ट]] * {{Flagicon|IND}} [[जवागल श्रीनाथ]] * {{Flagicon|NZ}} [[जेफ क्रोव]] * {{Flagicon|AUS}} [[डेव्हिड बून]] * {{Flagicon|WIN}} [[रिची रिचर्डसन]] * {{Flagicon|SL}} [[रंजन मदुगले]] }} '''पंच''' {{div col|colwidth=20em|content= * {{Flagicon|AUS}} [[पॉल रायफेल]] * {{Flagicon|AUS}} [[रॉड टकर]] * {{Flagicon|AUS}} [[सॅम नोजास्की]] * {{Flagicon|BAN}} [[शारफुदौला]] * {{Flagicon|ENG}} [[ॲलेक्स व्हार्फ]] * {{flagicon|ENG}} [[मायकेल गॉफ]] * {{Flagicon|ENG}} [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] * {{Flagicon|ENG}} [[रिचर्ड केटलबोरो]] * {{Flagicon|IND}} [[जयरामण मदनगोपाळ]] * {{Flagicon|IND}} [[नितीन मेनन]] * {{Flagicon|NZ}} [[क्रिस गॅफने]] * {{Flagicon|NZ}} [[क्रिस ब्राउन]] * {{Flagicon|PAK}} [[अहसान रझा]] * {{Flagicon|PAK}} [[आसिफ याकूब]] * {{Flagicon|PAK}} [[राशिद रियाझ]] * {{Flagicon|SA}} [[अलाहुद्दीन पालेकर]] * {{Flagicon|SA}} [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] * {{Flagicon|SL}} [[कुमार धर्मसेना]] * {{Flagicon|WIN}} [[जोएल विल्सन]] * {{Flagicon|ZIM}} [[लँग्टन रुसेरे]] }} ==सराव सामने== २७ मे ते १ जून २०२४ या कालावधीत सराव सामने खेळवले गेले, ज्यात स्पर्धेतील बहुतांश संघांचा समावेश होता. इंग्लड, दक्षिण आफ्रिका, पाकिस्तान आणि न्यू झीलंड ह्या संघानी कोणतेही सराव सामने खेळले नाहीत.<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/warm-up-fixtures-announced-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024?sf188549109=1|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी सराव सामन्यांची घोषणा|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३१ मे २०२४}}</ref> {{hidden begin|title=सामने|titlestyle=background:lightblue;}} {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२७ मे २०२४|वेळ=१०:३०|संघ१={{cr-rt|CAN}}|संघ२={{cr|NEP}}|धावसंख्या१=१८३/७ (२० षटके)|धावा१=[[निकोलस किर्टन]] ५२ (३९)|बळी१=[[अविनाश बोहरा]] २/२७ (३ षटके)|धावसंख्या२=१२० (१९.३ षटके)|धावा२=[[कुशल मल्ल]] ३७ (३०)|बळी२=[[डिलन हेलीगर]] ४/२० (२.३ षटके)|निकाल=कॅनडा ६३ धावांनी विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434090.html धावफलक]|स्थळ=[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]|पंच=जर्मेन लिंडो (यूएसए) आणि रुशन सॅम्युअल्स (वे.इं.)|सामनावीर=|toss=नेपाळ, क्षेत्ररक्षण.|rain=}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२७ मे २०२४|वेळ=१५:००|संघ१={{cr-rt|PNG}}|संघ२={{cr|OMA}}|धावसंख्या१=१३७/९ (२० षटके)|धावा१=[[लेगा सियाका]] २८ (२४)|बळी१=[[अकिब इल्यास]] ३/२२ (४ षटके)|धावसंख्या२=१४१/७ (१९.१ षटके)|धावा२=[[झीशान मकसूद]] ४५ (४२)|बळी२=[[आले नाओ]] २/२२ (३ षटके)|निकाल=ओमान ३ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434091.html धावफलक]|स्थळ=[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]|पंच=ख्रिस्तोफर टेलर (वे.इं) आणि कार्ल टकेट (वे.इं)|सामनावीर=|toss=ओमान, क्षेत्ररक्षण.|rain=}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२७ मे २०२४|वेळ=१९:००|night=y|संघ१={{cr-rt|UGA}}|संघ२={{cr|NAM}}|धावसंख्या१=१३४/८ (२० षटके)|धावा१=[[रॉजर मुकासा]] ५३[[नाबाद|*]] (४१)|बळी१=[[जॅक ब्रासेल]] २/१६ (४ षटके)|धावसंख्या२=१३५/५ (१८.५ षटके)|धावा२=[[निको डेव्हिन]] ५४ (३४)|बळी२=[[हेन्री सेन्योंडो]] २/१४ (३ षटके)|निकाल=नामिबिया ५ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434092.html धावफलक]|स्थळ=[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]|पंच=[[झाहीद बसरथ]] (वे.इं) आणि [[डेइटन बटलर]] (वे.इं)|सामनावीर=[[निको डेव्हिन]] (नामिबिया)|toss=नामिबिया, क्षेत्ररक्षण.|rain=}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२८ मे २०२४|वेळ=१०:३०|संघ१={{cr-rt|NED}}|संघ२={{cr|SL}}|धावसंख्या१=१८१/५ (२० षटके)|धावा१=[[मायकेल लेविट]] ५५ (२८)|बळी१=[[दिलशान मदुशंका]] २/३९ (४ षटके)|धावसंख्या२=१६१ (१८.५ षटके)|धावा२=[[वनिंदु हसरंगा]] ४३ (१५)|बळी२=[[आर्यन दत्त]] ३/२० (२ षटके)|निकाल=नेदरलँड्स २० धावांनी विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434093.html धावफलक]|स्थळ=[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]]|पंच=आदित्य गज्जर (यूएसए) आणि तारकेश्वर राव (भा)|सामनावीर=|toss=श्रीलंका, क्षेत्ररक्षण.|rain=}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२८ मे २०२४|वेळ=१०:३०|संघ१={{cr-rt|BAN}}|संघ२={{cr|USA}}|धावसंख्या१=|धावा१=|बळी१=|धावसंख्या२=|धावा२=|बळी२=|निकाल=सामना रद्द|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434094.html धावफलक]|स्थळ=[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]|पंच=ओवेन ब्राउन (यूएसए) आणि जर्मेन लिंडो (यूएसए)|सामनावीर=|toss=नाणेफेक नाही|rain=खराब हवामानामुळे सामना रद्द.}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२८ मे २०२४|वेळ=१९:००|night=y|संघ१={{cr-rt|NAM}}|संघ२={{cr|AUS}}|धावसंख्या१=११९/९ (२० षटके)|धावा१=[[झेन ग्रीन]] ३८ (३०)|बळी१=[[ॲडम झाम्पा]] ३/२५ (४ षटके)|धावसंख्या२=१२३/३ (१० षटके)|धावा२=[[डेव्हिड वॉर्नर]] ५४[[नाबाद|*]] (२१)|बळी२=[[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] २/१६ (२ षटके)|निकाल=ऑस्ट्रेलिया ७ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434095.html धावफलक]|स्थळ=[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]|पंच=ख्रिस्तोफर टेलर (वे.इं) आणि कार्ल टकेट (वे.इं)|सामनावीर=  [[डेव्हिड वॉर्नर]] (ऑ)|toss=ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण.|rain=}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२९ मे २०२४|वेळ=१३:००|संघ१={{cr-rt|OMN}}|संघ२={{cr|AFG|२०१३}}|धावसंख्या१=१५४/३ (२० षटके)|धावा१=[[अकिब इल्यास]] ६६[[नाबाद|*]] (४८)|बळी१=[[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] १/२३ (२ षटके)|धावसंख्या२=|धावा२=|बळी२=|निकाल=अनिर्णित|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434097.html धावफलक]|स्थळ=[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]|पंच=[[झाहीद बसरथ]] (वे.इं) आणि [[डेइटन बटलर]] (वे.इं)|सामनावीर=|toss=अफगाणिस्तान, क्षेत्ररक्षण.|rain=पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=३० मे २०२४|वेळ=१०:३०|संघ१={{cr-rt|USA}}|संघ२={{cr|NEP}}|धावसंख्या१=|धावा१=|बळी१=|धावसंख्या२=|धावा२=|बळी२=|निकाल=अनिर्णित|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434098.html धावफलक]|स्थळ=[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]|पंच=ओवेन ब्राउन (यूएसए) आणि रुशन सॅम्युअल्स (वे.इं)|सामनावीर=|toss=अमेरिका, फलंदाजी|rain=  पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही.}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=३० मे २०२४|वेळ=१०:३०|संघ१={{cr-rt|UGA}}|संघ२={{cr|SCO}}|धावसंख्या१=९०/५ (१८ षटके)|धावा१=[[रियाजत अली शाह]] २२ (३४)|बळी१=[[साफयान शरीफ]] २/१६ (३ षटके)|धावसंख्या२=२७/० (१.५ षटके)|धावा२=[[ओली हेयर्स]] 20[[नाबाद|*]] (7)|बळी२=|निकाल=अनिर्णित|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434099.html धावफलक]|स्थळ=[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]|पंच=ख्रिस्तोफर टेलर (वे.इं) आणि कार्ल टकेट (वे.इं)|सामनावीर=|toss=स्कॉटलंड, क्षेत्ररक्षण.|rain=पावसामुळे प्रत्येकी १८ षटकांचा सामना खेळविण्यात आला. * पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=३० मे २०२४|वेळ=१५:००|संघ१={{cr-rt|NED}}|संघ२={{cr|CAN}}|धावसंख्या१=|धावा१=|बळी१=|धावसंख्या२=|धावा२=|बळी२=|निकाल=सामना रद्द|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434100.html धावफलक]|स्थळ=[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]|पंच=जर्मेन लिंडो (यूएसए) आणि रुशन सॅम्युअल्स (वे.इं)|सामनावीर=|toss=नाणेफेक नाही.|rain=पावसामुळे सामना होऊ शकला नाही.}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ३० मे २०२४ | वेळ = १५:०० | संघ१ = {{cr-rt|PNG}} | संघ२ = {{cr|NAM}} | धावसंख्या१ = १०९/७ (२० षटके) | धावा१ = [[सेसे बाउ]] २९ (२५) | बळी१ = [[डेव्हिड वाइझ]] २/८ (३ षटके) | धावसंख्या२ = ९३/६ (१६.५ षटके) | धावा२ = [[यान फ्रायलिंक]] ३६ (३९) | बळी२ = [[आले नाओ]] २/९ (२ षटके) | निकाल = नामिबिया ३ धावांनी विजयी([[डकवर्थ–लुईस–स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434101.html धावफलक] | स्थळ =[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] | पंच = ख्रिस्तोफर टेलर (वे.इं) आणि कार्ल टकेट (वे.इं) | सामनावीर = | toss = नामिबिया, क्षेत्ररक्षण. | rain = नामिबिया समोर ९१ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले. }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ३० मे २०२४ | वेळ = १९:०० | night = y | संघ१ = {{cr-rt|WIN}} | संघ२ = {{cr|AUS}} | धावसंख्या१ = २५७/४ (२० षटके) | धावा१ = [[निकोलस पूरन]] ७५ (२५) | बळी१ = [[ॲडम झाम्पा]] २/६२ (४ षटके) | धावसंख्या२ = २२२/७ (२० षटके) | धावा२ = [[जॉश इंग्लिस]] ५५ (३०) | बळी२ = [[गुडाकेश मोती]] २/३१ (४ षटके) | निकाल = वेस्ट इंडीज ३५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434102.html धावफलक] | स्थळ =[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] | पंच = [[झाहीद बसरथ]] (वे.इं) आणि [[डेइटन बटलर]] (वे.इं) | सामनावीर = [[निकोलस पूरन]] (वे.इं) | toss = ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण. | rain = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ३१ मे २०२४ | वेळ = १०:३० | संघ१ = {{cr-rt|SL}} | संघ२ = {{cr|IRE}} | धावसंख्या१ = १६३/८ (२० षटके) | धावा१ = [[अँजेलो मॅथ्यूस]] ३२[[नाबाद|*]] (३०) | बळी१ = [[बॅरी मॅककार्थी]] २/३१ (२.४ षटके) | धावसंख्या२ = १२२ (१८.२ षटके) | धावा२ = [[कर्टिस कॅम्फर]] २६ (२६) | बळी२ = [[दासुन शनाका]] ४/२३ (३.२ षटके) | निकाल = श्रीलंका ४१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434103.html धावफलक] | स्थळ =[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]] | पंच = आदित्य गज्जर (यूएसए) आणि [[तारकेश्वर राव]] (भा) | सामनावीर = | toss = आयर्लंड, क्षेत्ररक्षण | rain = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ३१ मे २०२४ | वेळ = १०:३० | संघ१ = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | संघ२ = {{cr|SCO}} | धावसंख्या१ = १७८/८ (२० षटके) | धावा१ = [[गुल्बदीन नाइब]] ६९ (३०) | बळी१ = [[क्रिस सोल]] ३/३५ (४ षटके) | धावसंख्या२ = १२३/९ (२० षटके) | धावा२ = [[मार्क वॅट]] ३४ (२५) | बळी२ = [[करीम जनत]] २/१३ (२ षटके) | निकाल = अफगाणिस्तान ५५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434104.html धावफलक] | स्थळ =[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] | पंच = [[झाहीद बसरथ]] (वे.इं) आणि [[डेइटन बटलर]] (वे.इं) | सामनावीर = [[गुल्बदीन नाइब]] (अ) | toss = अफगाणिस्तान, फलंदाजी | rain = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १ जून २०२४ | वेळ = १०:३० | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | संघ२ = {{cr|BAN}} | धावसंख्या१ = १८२/५ (२० षटके) | धावा१ = [[रिषभ पंत]] ५३ (३२) | बळी१ = [[महमुद्दुला]] १/१६ (२ षटके) | धावसंख्या२ = १२२/९ (२० षटके) | धावा२ = [[महमुद्दुला]] ४० (२८) | बळी२ = [[अर्शदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|अर्शदीप सिंग]] (२० षटके) | निकाल = भारत ६० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434105.html धावफलक] | स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो ]], [[न्यूयॉर्क]] | पंच = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझी) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं) | सामनावीर = | toss = भारत, फलंदाजी | rain = }} {{hidden end}} ==गट फेरी== आयसीसीने ५ जानेवारी २०२४ रोजी गट आणि त्याचे सामने जाहीर केले, १ ते १७ जून २०२४ या कालावधीत गट टप्प्यातील सामने खेळवले गेले. २० संघांना प्रत्येकी पाच अशा चार गटात विभागले गेले होते आणि प्रत्येक संघ गटातील इतर संघांशी सामने खेळाला. असे एकूण ४० सामने गट फेरीत खेळवले गेले.<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/fixtures-revealed-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024-in-west-indies-and-the-usa|title=वेस्ट इंडीज आणि यूएसए मधील ऐतिहासिक आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी सामने जाहीर|date=५ जानेवारी २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601062529/https://www.icc-cricket.com/news/fixtures-revealed-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024-in-west-indies-and-the-usa|archive-date=१ जून २०२४|url-status=live}}</ref> १ जून रोजी, सुरुवातीच्या सामन्यात ग्रँड प्रेरी स्टेडियमवर युनायटेड स्टेट्साचा सामना पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० खेळणाऱ्या कॅनडाशी झाला.<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/usa-vs-can-live-score-icc-t20-world-cup-2024-match-01-united-states-vs-canada-scorecard-updates-9366150/|title=यूएसए वि कॅनडा हायलाइट्स, आयसीसी टी२० विश्वचषक २०२४: युनायटेड स्टेट्सने डल्लासमध्ये कॅनडाचा ७ गडी राखून पराभव|date=२ जून २०२४|newspaper=[[द इंडियन एक्स्प्रेस]]|access-date=७ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607025731/https://indianexpress.com/article/sports/cricket/usa-vs-can-live-score-icc-t20-world-cup-2024-match-01-united-states-vs-canada-scorecard-updates-9366150/|archive-date=७ जून २०२४|url-status=live}}</ref> दक्षिण आफ्रिका आणि श्रीलंका यांच्यात ३ जून रोजी न्यू यॉर्क येथील नासाऊ काउंटी स्टेडियमवरील पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना खेळवण्यात आला.<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/this-is-unacceptable-icc-ripped-apart-for-terrible-drop-in-new-york-pitch-after-low-scoring-sl-vs-sa-t20-world-cup-match-101717463458932.html|title='हे अस्वीकार्य आहे': कमी स्कोअरिंग श्रीलंका विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका सामन्यानंतर न्यूयॉर्कच्या ड्रॉप-इन खेळपट्टीसाठी आयसीसीने 'भयंकर' असा शेरा दिला|date=४ जून २०२४|newspaper=[[द हिंदुस्थान टाइम्स]]|access-date=४ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604023853/https://www.hindustantimes.com/cricket/this-is-unacceptable-icc-ripped-apart-for-terrible-drop-in-new-york-pitch-after-low-scoring-sl-vs-sa-t20-world-cup-match-101717463458932.html|archive-date=४ जून २०२४|url-status=live}}</ref> {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट}} ===गट अ=== {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट अ}} {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १ जून २०२४{{anchor|सामना१}} | वेळ = १९:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|CAN}} | संघ२ = {{cr|USA}} | धावसंख्या१ =१९४/५ (२० षटके) | धावा१ =[[नवनीत धालीवाल]] ६१ (४४) | बळी१ =[[हरमीत सिंग बधन]] १/२७ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१९७/३ (१७.४ षटके) | धावा२ =[[ॲरन जोन्स]] ९४[[नाबाद|*]] (९०) | बळी२ =[[डिलन हेलीगर]] १/१९ (३ षटके) | निकाल =अमेरिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415701.html धावफलक] | स्थळ =[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]] | पंच = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[शारफुदौला]] (बां) | सामनावीर =[[ॲरन जोन्स]] (अमेरिका) | toss =अमेरिका, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =[[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] आणि [[कॅनडा क्रिकेट|कॅनडा]] या दोन्ही संघांनी टी२० विश्वचषकात पदार्पण केले.<ref name=A1>{{Cite web |last=ICC |date=२ जून २०२४|title=टी२० विश्वचषकात कॅनडावर अमेरिकेच्या विजयाचे सर्व विक्रम |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-records-from-usa-s-milestone-triumph-over-canada-at-t20-world-cup |access-date=४ जून २०२४|website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> * सर्व फॉरमॅटमध्ये युनायटेड स्टेट्सचा हा पहिला विश्वचषक सामना विजय होता.<ref name=A1 /> }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ५ जून २०२४{{anchor|सामना८}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|IRE}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ =९६ (१६ षटके) | धावा१ =[[गेराथ डिलेनी]] २६ (१४) | बळी१ =[[हार्दिक पंड्या]] ३/२७ (४ षटके) | धावसंख्या२ =९७/२ (१२.२ षटके) | धावा२ =[[रोहित शर्मा]] ५२[[नाबाद|*]] (३७) | बळी२ =[[बेन व्हाइट]] १/६ (१ षटक) | निकाल =भारत ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html धावफलक] | स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]] | पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझी) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं) | सामनावीर = [[जसप्रीत बुमराह]] (भा) | toss =भारत, गोलंदाजी | rain = | टीपा =[[रोहित शर्मा]]ने (भारत) [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मध्ये त्याच्या ४,००० धावा<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/t20-world-cup-2024/story/t20-world-cup-2024-ind-vs-ire-rohit-sharma-men-t20is-ireland-2549554-2024-06-05 |title=टी२० विश्वचषक: रोहित शर्मा पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये ४००० धावा करणारा तिसरा फलंदाज ठरला. |work=इंडिया टुडे|access-date=५ जून २०२४}}</ref> आणि [[आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक|टी२० विश्वचषक स्पर्धे]]तील १,००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com/news/rohit-sharma-becomes-third-player-to-score-1000-t20-world-cup-runs-652024-1717607434354|title=रोहित शर्मा टी२० विश्वचषक स्पर्धेमध्ये १००० धावा करणारा तिसरा फलंदाज ठरला.|work=क्रिकेट.कॉम|access-date=५ जून २०२४|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605174404/https://www.cricket.com/news/rohit-sharma-becomes-third-player-to-score-1000-t20-world-cup-runs-652024-1717607434354|url-status=dead}}</ref> [[विराट कोहली]] नंतर दोन्ही पराक्रम करणारा तो दुसरा भारतीय ठरला. त्याने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये ६०० षटकार, आयसीसी स्पर्धांमध्ये १०० षटकार आणि आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये ३०० विजय पूर्ण केले.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/rohit-sharma-becomes-first-player-in-history-to-achieve-miraculous-record-in-international-cricket-2024-06-05-935408 |title=रोहित शर्माचा विश्वविक्रम,आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये मोठा टप्पा गाठणारा पहिला खेळाडू ठरला|work=इंडिया टीव्ही |access-date=५ जून २०२४}}</ref> * [[ऋषभ पंत]] (भारत) ने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मध्ये १००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web|url=https://olympics.com/en/news/t20-world-cup-2024-india-vs-ireland-cricket-match-group-a-result-score |title=भारत वि आयर्लंड, टी२० विश्वचषक २०२४: भारताचा आयर्लंडवर आठ गडी राखून विजय मिळवून मोहिमेला सुरुवात |work=ऑलिम्पिक्स |access-date=६ जून २०२४}}</ref> * [[रोहित शर्मा]]ने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मध्ये भारतीय कर्णधार म्हणून सर्वाधिक विजय मिळवण्याचा [[महेंद्रसिंग धोनी]]चा विक्रम मोडला.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/t20-world-cup-2024/story/rohit-sharma-ms-dhoni-india-most-successful-t20i-captain-2549586-2024-06-05 |title=एमएस धोनीचा विक्रम मोडून रोहित शर्मा भारताचा सर्वात यशस्वी टी२० कर्णधार बनला|work=इंडिया टुडे|access-date=८ जून २०२४}}</ref> }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ६ जून २०२४{{anchor|सामना११}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|PAK}} | संघ२ = {{cr|USA}} | धावसंख्या१ =१५९/७ (२० षटके) | धावा१ =[[बाबर आझम]] ४४ (४३) | बळी१ =[[नोशतुश केंजीगे]] ३/३० (४ षटके) | धावसंख्या२ =१५९/३ (२० षटके) | धावा२ =[[मोनांक पटेल]] ५० (३८) | बळी२ =[[मोहम्मद आमिर]] १/२५ (४ षटके) | निकाल =सामना बरोबरी (अमेरिका [[सुपर ओव्हर]] मध्ये विजयी) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415711.html धावफलक] | स्थळ =[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]] | पंच = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द आ) | सामनावीर =[[मोनांक पटेल]] (अ) | toss =अमेरिका, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पाकिस्तान आणि युनायटेड स्टेट्स आमनेसामने येण्याची ही पहिलीच वेळ होती.{{cn|date=June 2024}} * [[बाबर आझम]] (पाक) हा आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सर्वाधिक धावा करणारा खेळाडू ठरला, त्याने [[विराट कोहली]]ला मागे टाकले.<ref>{{Cite web |title=बाबर आझमने विराट कोहलीवर टी२० मध्ये सर्वोच्च धावा म्हणून आघाडी घेतली-स्कोअरर |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1197611-babar-azam-takes-lead-over-virat-kohli-as-t20is-highest-run-scorer|access-date=७ जून २०२४ |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> * हा युनायटेड स्टेट्सचा आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पाकिस्तानविरुद्धचा पहिला विजय होता.<ref>{{Cite web |date=2024-06-06 |title=यूएसएकडून थरारक सुपर ओव्हरमध्ये ढिसाळ पाकिस्तानचा पराभव |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-pakistan-11th-match-group-a-1415711/match-report |access-date=७ जून २०२४ |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> * सुपर ओव्हर: युनायटेड स्टेट्स १८/१, पाकिस्तान १३/१ }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ७ जून २०२४{{anchor|सामना१३}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|CAN}} | संघ२ = {{cr|IRE}} | धावसंख्या१ =१३७/७ (२० षटके) | धावा१ =[[निकोलस किर्टन]] ४९ (३५) | बळी१ =[[बॅरी मॅककार्थी]] २/२४ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१२५/७ (२० षटके) | धावा२ =[[मार्क अडायर]] ३४ (२४) | बळी२ =[[जेरेमी गॉर्डन]] २/१६ (४ षटके) | निकाल =कॅनडा १२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415713.html धावफलक] | स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]] | पंच = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ) | सामनावीर =[[निकोलस किर्टन]] (कॅ) | toss =आयर्लंड, गोलंदाजी | rain = | टीपा =कॅनडाचा हा टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील पहिला विजय }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ९ जून २०२४{{anchor|सामना१९}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|IND}} | संघ२ = {{cr|PAK}} | धावसंख्या१ =११९ (१९ षटके) | धावा१ =[[ऋषभ पंत]] ४२ (३१) | बळी१ =[[हॅरीस रौफ]] ३/२१ (३ षटके) | धावसंख्या२ =११३/७ (२० षटके) | धावा२ =[[मोहम्मद रिझवान]] ३१ (४४) | बळी२ =[[जसप्रीत बुमराह]] ३/१४ (४ षटके) | निकाल =भारत ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html धावफलक] | स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]] | पंच = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ) | सामनावीर =[[जसप्रीत बुमराह]] (भा) | toss =पाकिस्तान, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =हा सामन्यासाठी मैदानात ३४,०२८ प्रेक्षक उपस्थित होते. युनायटेड स्टेट्समधील क्रिकेट सामन्यासाठी ही सर्वात जास्त उपस्थिती होती. }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ११ जून २०२४{{anchor|सामना२२}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|CAN}} | संघ२ = {{cr|PAK}} | धावसंख्या१ =१०६/७ (२० षटके) | धावा१ =[[ॲरन जॉन्सन]] ५२ (४४) | बळी१ =[[मोहम्मद आमिर]] २/१३ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१०७/३ (१७.३ षटके) | धावा२ =[[मोहम्मद रिझवान]] ५३[[नाबाद|*]] (५३) | बळी२ =[[डिलन हेलीगर]] २/१८ (४ षटके) | निकाल =पाकिस्तान ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415722.html धावफलक] | स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]] | पंच = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ) | सामनावीर =[[मोहम्मद आमिर]] (पा) | toss =पाकिस्तान, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =[[हॅरीस रौफ]]ने (पा) आपला १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० बळी घेतला <ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/pak-vs-can-haris-rauf-100-wickets-t20is-third-fastest-record-stats-pakistan-v-canada-t20-world-cup-2024/article68277234.ece|title=पाकिस्तान वि कॅनडा: कॅनडा विरुद्धच्या टी२० विश्वचषक २०२४ सामन्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये १०० गाडी बाद करणारा हारिस रौफ हा तिसरा जलद विकेट घेणारा खेळाडू ठरला.|work=स्पोर्टस्टार|access-date=१० जून २०२४}}</ref> }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १२ जून २०२४{{anchor|सामना२५}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|USA}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ =११०/८ (२० षटके) | धावा१ =[[नितीश कुमार (क्रिकेट खेळाडू)|नितीश कुमार]] २७ (२३) | बळी१ =[[अर्शदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|अर्शदीप सिंग]] ४/९ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१११/३ (१८.२ षटके) | धावा२ =[[सूर्यकुमार यादव]] ५०[[नाबाद|*]] (४९) | बळी२ =[[सौरभ नेत्रावळकर]] २/१८ (४ षटके) | निकाल =भारत ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415725.html धावफलक] | स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]] | पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ) | सामनावीर =[[अर्शदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|अर्शदीप सिंग]] (भा) | toss =भारत, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =भारत आणि यूएसए दरम्यानचा हा पहिलाच आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता. *ह्या सामन्याच्या निकालामुळे भारत सुपर ८ फेरीसाठी पात्र.<ref>{{Cite web |last=स्पोर्टस्टार |first=टीम|date=१२ जून २०२४|title=यूएसए वि भारत, टी२० विश्वचषक २०२४: भारत युनायटेड स्टेट्सला हरवून सुपर ८ साठी पात्र |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/india-vs-usa-ind-qualifies-super-8-teams-t20-wc-2024-group-a/article68281148.ece |access-date=१३ जून २०२४|website=स्पोर्टस्टार|language=en}}</ref> }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १४ जून २०२४{{anchor|सामना३०}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|USA}} | संघ२ = {{cr|IRE}} | धावसंख्या१ = | धावा१ = | बळी१ = | धावसंख्या२ = | धावा२ = | बळी२ = | निकाल =सामना रद्द | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415730.html धावफलक] | स्थळ =[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]] | पंच = [[शारफुदौला]] (बां) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ) | सामनावीर = | toss =नाणेफेक नाही | rain = | टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे अमेरिका सुपर ८ फेरीसाठी पात्र तर कॅनडा, आयर्लंड आणि पाकिस्तान स्पर्धेतून बाद.<ref>{{Cite news |last=स्मिथ|first=रॉब|date=१४ जून २०२४|title=आयर्लंड विरुद्धचा सामना पावसामुळे रद्द झाल्याने अमेरिका सुपर आठ फेरीसाठी पात्र|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/jun/14/usa-v-ireland-t20-cricket-world-cup-live |access-date=१५ जून २०२४|work=द गार्डियन |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> |पाऊस=पावसामुळे सामना रद्द}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १५ जून २०२४{{anchor|सामना३३}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|CAN}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ = | धावा१ = | बळी१ = | धावसंख्या२ = | धावा२ = | बळी२ = | निकाल =सामना रद्द | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415733.html धावफलक] | स्थळ =[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]] | पंच = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं) आणि [[शारफुदौला]] (बां) | सामनावीर = | toss = | rain = | टीपा = |पाऊस=पावसामुळे सामना होऊ शकला नाही}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १६ जून २०२४{{anchor|सामना३६}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|IRE}} | संघ२ = {{cr|PAK}} | धावसंख्या१ =१०६/९ (२० षटके) | धावा१ =[[गेराथ डिलेनी]] ३१ (१९) | बळी१ =[[इमाद वसीम]] ३/८ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१११/७ (१८.५ षटके) | धावा२ =[[बाबर आझम]] ३२[[नाबाद|*]] (३४) | बळी२ =[[बॅरी मॅककार्थी]] ३/१४ (४ षटके) | निकाल =पाकिस्तान ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415736.html धावफलक] | स्थळ =[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]] | पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझी) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ) | सामनावीर =[[शाहीन आफ्रिदी]] | toss =पाकिस्तान, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा = }} ===गट ब=== {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट ब}} {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = २ जून २०२४{{anchor|सामना३}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|OMA}} | संघ२ = {{cr|NAM}} | धावसंख्या१ =१०९ (१९.४ षटके) | धावा१ =[[खालिद काईल]] ३४ (३९) | बळी१ =[[रुबेन ट्रम्पलमान]] ४/२१ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१०९/६ (२० षटके) | धावा२ =[[यान फ्रायलिंक]] ४५ (४८) | बळी२ =[[मेहरान खान]] ३/७ (३ षटके) | निकाल =सामना बरोबरीत (नामिबिया [[सुपर ओव्हर]] मध्ये विजयी) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415703.html धावफलक] | स्थळ =[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]] | पंच = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे.इं) | सामनावीर =[[डेव्हिड वाइझ]] (ना) | toss =नामिबिया, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =सुपर ओव्हर: नामिबिया २१/०, ओमान १०/१ }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ४ जून २०२४{{anchor|सामना६}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|SCO}} | संघ२ = {{cr|ENG}} | धावसंख्या१ =९०/० (१० षटके) | धावा१ =मायकेल जोन्स ४५[[नाबाद|*]] (३०) | बळी१ = | धावसंख्या२ = | धावा२ = | बळी२ = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415706.html धावफलक] | स्थळ =[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]] | पंच = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा) | सामनावीर = | toss =स्कॉटलंड, फलंदाजी | rain = | टीपा =पावसामुळे सामना प्रत्येकी १० षटकांचा करण्यात आला. *पावसामुळे इंग्लंडला १० षटकांत १०९ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले. *पावसामुळे पुढे खेळ होऊ शकला नाही. |निकाल=अनिर्णित}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ५ जून २०२४{{anchor|सामना१०}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|OMA}} | धावसंख्या१ =१६४/५ (२० षटके) | धावा१ =[[मार्कस स्टोइनिस]] ६६[[नाबाद|*]] (३५) | बळी१ =[[मेहरान खान]] २/३८ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१२५/८ (२० षटके) | धावा२ =[[आयान खान]] ३६ (३०) | बळी२ =[[मार्कस स्टोइनिस]] ३/१९ (३ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415710.html धावफलक] | स्थळ =[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]] | पंच = [[जोएल विल्सन]] (वे.इं) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा) | सामनावीर =[[मार्कस स्टोइनिस]] (ऑ) | toss =ओमान, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा = |निकाल=ऑस्ट्रेलिया ३९ धावांनी विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ६ जून २०२४{{anchor|सामना१२}} | वेळ = १५:०० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|NAM}} | संघ२ = {{cr|SCO}} | धावसंख्या१ =१५५/९ (२० षटके) | धावा१ =[[गेरहार्ड इरास्मुस]] ५२ (३१) | बळी१ =[[ब्रॅड व्हील]] ३/३३ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१५७/५ (१८.३ षटके) | धावा२ =[[रिची बेरिंग्टन]] ४७[[नाबाद|*]] (३५) | बळी२ =[[गेरहार्ड इरास्मुस]] २/२९ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415712.html धावफलक] | स्थळ =[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]] | पंच = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) | सामनावीर =[[मायकेल लीस्क]] (स्कॉ) | toss =नामिबिया, फलंदाजी | rain = | टीपा = |निकाल=स्कॉटलंड ५ गडी राखून विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ८ जून २०२४{{anchor|सामना१७}} | वेळ = १३:०० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|AUS}} | संघ२ = {{cr|ENG}} | धावसंख्या१ =२०१/७ (२० षटके) | धावा१ =[[डेव्हिड वॉर्नर]] ३९ (१६) | बळी१ =[[क्रिस जॉर्डन]] २/४४ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१६५/६ (२० षटके) | धावा२ =[[जोस बटलर]] ४२ (२८) | बळी२ =[[पॅट कमिन्स]] २/२३ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415717.html धावफलक] | स्थळ =[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]] | पंच = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे.इं) | सामनावीर =[[ॲडम झाम्पा]] (ऑ) | toss =इंग्लंड, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =[[क्रिस जॉर्डन]] त्याचा आंतरराष्ट्रीय टी२० मधील १००वा बळी घेतला.<ref>{{cite web |access-date=९ जून २०२४|date=९ जून २०२४|title='ही' कामगिरी करणारा ख्रिस जॉर्डन हा केवळ दुसरा इंग्लिश गोलंदाज ठरला आहे|url=https://cricket.one/cricket-news/chris-jordan-becomes-only-the-second-english-bowler-to-achieve-this-feat/6665253cfdc09c66a532ab76 |website=वनक्रिकेट}}</ref> |निकाल=ऑस्ट्रेलिया ३६ धावांनी विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ९ जून २०२४{{anchor|सामना२०}} | वेळ = १३:०० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|OMA}} | संघ२ = {{cr|SCO}} | धावसंख्या१ =१५०/७ (२० षटके) | धावा१ =[[प्रतीक आठवले]] ५४ (४०) | बळी१ =[[साफयान शरीफ]] २/४० (४ षटके) | धावसंख्या२ =१५३/३ (१३.१ षटके) | धावा२ =[[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ६१[[नाबाद|*]] (३१) | बळी२ =[[बिलाल खान]] १/१२ (२.१ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match1415720.html धावफलक] | स्थळ =[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]] | पंच = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझी) आणि [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द आ) | सामनावीर =[[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (स्कॉ) | toss =ओमान, फलंदाजी | rain = | टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे ओमान स्पर्धेतून बाद. |निकाल=स्कॉटलंड ७ गडी राखून विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ११ जून २०२४{{anchor|सामना२४}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|NAM}} | संघ२ = {{cr|AUS}} | धावसंख्या१ =७२ (१७ षटके) | धावा१ =[[गेरहार्ड इरास्मुस]] ३६ (४३) | बळी१ =[[ॲडम झाम्पा]] ४/१२ (४ षटके) | धावसंख्या२ =७४/१ (५.४ षटके) | धावा२ =[[ट्रॅव्हिस हेड]] ३४[[नाबाद|*]] (१७) | बळी२ =[[डेव्हिड वाइझ]] | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415724.html धावफलक] | स्थळ =[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]] | पंच = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा) | सामनावीर =[[ॲडम झाम्पा]] (ऑ) | toss =ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =[[ॲडम झाम्पा]] हा आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये १०० बळी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web |access-date=१२ जून २०२४|title=ॲडम झाम्पाने इतिहास रचला, १०० गडी बादकरणारा घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन खेळाडू ठरला.|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/adam-zampa-creates-history-becomes-first-aussie-to-take-100-wickets-in-t20is-article-110924210 | work=टाइम्स नाऊ}}</ref> * ह्या सामन्याच्या निकालामुळे ऑस्ट्रेलिया सुपर ८ साठी पात्र तर नामिबिया स्पर्धेबाहेर. |निकाल=ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १३ जून २०२४{{anchor|सामना२८}} | वेळ = १५:०० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|OMA}} | संघ२ = {{cr|ENG}} | धावसंख्या१ =४७ (१३.२ षटके) | धावा१ =[[शोएब खान]] ११ (२३) | बळी१ =[[आदिल रशीद]] ४/११ (४ षटके) | धावसंख्या२ =५०/२ (३.१ षटके) | धावा२ =[[जोस बटलर]] २४[[नाबाद|*]] (८) | बळी२ =[[कलीमुल्लाह]] १/१० (१ षटक) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415727.html धावफलक] | स्थळ =[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]] | पंच = [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा) | सामनावीर =[[आदिल रशीद]] (इं) | toss =इंग्लड, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा = |निकाल=इंग्लंड ८ गडी राखून विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १५ जून २०२४{{anchor|सामना३४}} | वेळ = १३:०० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|ENG}} | संघ२ = {{cr|NAM}} | धावसंख्या१ =१२२/५ (१० षटके) | धावा१ =[[हॅरी ब्रूक]] ४७[[नाबाद|*]] (२०) | बळी१ =[[रुबेन ट्रम्पलमान]] २/३१ (२ षटके) | धावसंख्या२ =८४/३ (१० षटके) | धावा२ =[[मायकेल व्हान लिंगेन]] ३३ (२९) | बळी२ =[[जोफ्रा आर्चर]] १/१० (१ षटक) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415734.html धावफलक] | स्थळ =[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]] | पंच = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | सामनावीर =[[हॅरी ब्रूक]] (इं) | toss =नामिबिया, फलंदाजी | rain = | टीपा =नामिबियासमोर १० षटकांमध्ये १२६ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले. |निकाल=इंग्लड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])|पाऊस=पावसामुळे सामना प्रत्येकी १० षटकांचा करण्यात आला.}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १५ जून २०२४{{anchor|सामना३५}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|SCO}} | संघ२ = {{cr|AUS}} | धावसंख्या१ =१८०/५ (२० षटके) | धावा१ =[[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ६० (३४) | बळी१ =[[ग्लेन मॅक्सवेल]] २/४४ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१८६/५ (१९/४ षटके) | धावा२ =[[ट्रॅव्हिस हेड]] ६८ (४९) | बळी२ =[[मार्क वॅट]] २/३४ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415735.html धावफलक] | स्थळ =[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]] | पंच = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा) | सामनावीर =[[मार्कस स्टोइनिस]] (ऑ) | toss = | rain = | टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे इंग्लड सुपरत ८ फेरीसाठी पात्र तर स्कॉटलंड स्पर्धेतून बाहेर.<ref>{{Cite web |date=2024-06-16 |title=टी२० विश्वचषक २०२४: ऑस्ट्रेलियाने स्कॉटलंडचा पराभव केल्यामुळे इंग्लंड सुपर ८ साठी पात्र|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/t20-world-cup-2024-england-qualify-for-super-8-as-australia-beat-scotland-13782972.html |access-date=१६ जून २०२४|website=फर्स्टपोस्ट|language=en-us}}</ref> |निकाल=ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी}} ===गट क=== {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट क}} {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = २ जून २०२४{{anchor|सामना२}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|PNG}} | संघ२ = {{cr|WIN}} | धावसंख्या१ =१३६/८ (२० षटके) | धावा१ =[[सेसे बाउ]] ५० (४३) | बळी१ =[[आंद्रे रसेल]] २/१९ (३ षटके) | धावसंख्या२ =१३७/५ (१९ षटके) | धावा२ =[[रॉस्टन चेझ]] ४२[[नाबाद|*]] (२७) | बळी२ =[[आसाद वल्ला]] २/२८ (४ षटके) | निकाल =वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415702.html धावफलक] | स्थळ =[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]] | पंच = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा) | सामनावीर =[[रॉस्टन चेझ]] (वे) | toss =वेस्ट इंडीज, फलंदाजी | rain = | टीपा = }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ३ जून २०२४{{anchor|सामना५}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | संघ२ = {{cr|UGA}} | धावसंख्या१ =१८३/५ (२० षटके) | धावा१ =[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ७६ (४५) | बळी१ =[[ब्रायन मसाबा]] २/२१ (४ षटके) | धावसंख्या२ =५८ (१६ षटके) | धावा२ =[[रॉबिन्सन ओबुया]] १४ (२५) | बळी२ =[[फझलहक फारूखी]] ५/९ (४ षटके) | निकाल=अफगाणिस्तान १२५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415705.html धावफलक] | स्थळ =[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]] | पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[अहसान रझा]] (पा) | सामनावीर =[[फझलहक फारूखी]] (अ) | toss =युगांडा, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =[[फझलहक फारूखी]]चे (अ) पहिल्यांदा ५ आंतरराष्ट्रीय टी२० बळी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ५ जून २०२४{{anchor|सामना९}} | वेळ = १९:३० | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|PNG}} | संघ२ = {{cr|UGA}} | धावसंख्या१ =७७ (१९.१ षटके) | धावा१ =[[हिरी हिरी]] १५ (१९) | बळी१ =[[फ्रँक सुबुगा]] २/४ (४ षटके) | धावसंख्या२ =७८/७ (१८.२ षटके) | धावा२ =[[रियाजत अली शाह]] ३३ (५६) | बळी२ =[[आले नाओ]] २/१६ (४ षटके) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415709.html धावफलक] | स्थळ =[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]] | पंच = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा) | सामनावीर =[[रियाजत अली शाह]] (यु) | toss =युगांडा, क्षेत्ररक्षण | टीपा = |निकाल=युगांडा ३ गडी राखून विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ७ जून २०२४{{anchor|सामना१४}} | वेळ = १९:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|AFG|२०१३}} | संघ२ = {{cr|NZ}} | धावसंख्या१ =१५९/६ (२० षटके) | धावा१ =[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ८० (५६) | बळी१ =[[ट्रेंट बोल्ट]] २/२२ (४ षटके) | धावसंख्या२ =७५ (१५.२ शतके)) | धावा२ =[[ग्लेन फिलिप्स]] १८ (१८) | बळी२ =[[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] ४/१७ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415714.html धावफलक] | स्थळ =[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]] | पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[अहसान रझा]] (पा) | सामनावीर =[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] (अ) | toss =न्यू झीलंड, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये अफगाणिस्तानचा हा न्यू झीलंड विरुद्ध पहिलाच विजय |निकाल=अफगाणिस्तान ८४ धावांनी विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ८ जून २०२४{{anchor|सामना१८}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|WIN}} | संघ२ = {{cr|UGA}} | धावसंख्या१ =१७३/५ (२० षटके) | धावा१ =[[जॉन्सन चार्ल्स]] ४४ (४२) | बळी१ =[[ब्रायन मसाबा]] २/३१ (४ षटके) | धावसंख्या२ =३९ (१२ षटके) | धावा२ =[[जुमा मियागी]] १३[[नाबाद|*]] (२०) | बळी२ =[[अकिल होसीन]] ५/११ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415718.html धावफलक] | स्थळ =[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]] | पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा) | सामनावीर =[[अकिल होसीन]] (वे) | toss =वेस्ट इंडीज, फलंदाजी | rain = | टीपा =[[अकिल होसीन]]ने (वे) [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मध्ये पहिले पाच बळी घेतले. *आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमधील वेस्ट इंडीजचा हा धावांच्या फरकाने सर्वात मोठा विजय. |निकाल=वेस्ट इंडीज १३४ धावांनी विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १२ जून २०२४{{anchor|सामना२६}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|WIN}} | संघ२ = {{cr|NZ}} | धावसंख्या१ =१४९/९ (२० षटके) | धावा१ =[[शेरफेन रुदरफोर्ड]] ६८[[नाबाद|*]] (३९) | बळी१ =[[ट्रेंट बोल्ट]] ३/१६ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१३६/९ (२० षटके) | धावा२ =[[ग्लेन फिलिप्स]] ४० (३३) | बळी२ =[[अल्झारी जोसेफ]] ४/१९ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415726.html धावफलक] | स्थळ =[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] | पंच = [[अहसान रझा]] (पा) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं) | सामनावीर =[[शेरफेन रुदरफोर्ड]] (वे) | toss =न्यू झीलंड, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे वेस्ट इंडीज सुपर ८ फेरीसाठी पात्र |निकाल=वेस्ट इंडीज १३ धावांनी विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १३ जून २०२४{{anchor|सामना२९}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|PNG}} | संघ२ = {{cr|AFG|२०१३}} | धावसंख्या१ =९५ (१९/५ षटके) | धावा१ =[[किपलीन डोरिगा]] २७ (३२) | बळी१ =[[फझलहक फारूखी]] ३/१६ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१०१/३ (१५.१ षटके) | धावा२ =[[गुल्बदीन नाइब]] ४९[[नाबाद|*]] (३६) | बळी२ =[[सिमो कमिआ]] १/१६ (३ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415729.html धावफलक] | स्थळ =[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] | पंच = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं) | सामनावीर =[[फझलहक फारूखी]] (अ) | toss =अफगाणिस्तान, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे अफगाणिस्तान सुपर ८ फेरीसाठी पात्र तर न्यू झीलंड, युगांडा आणि पापुआ न्यू गिनी स्पर्धेतून बाद |निकाल=अफगाणिस्तान ७ गडी राखून विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १४ जून २०२४{{anchor|सामना३२}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|UGA}} | संघ२ = {{cr|NZ}} | धावसंख्या१ =४० (१८.४ षटके) | धावा१ =[[केनेथ वैसवा]] ११ (१८) | बळी१ =[[टिम साउथी]] ३/४ (४ षटके) | धावसंख्या२ =४१/१ (५.२ षटके) | धावा२ =[[डेव्हन कॉन्वे]] २२[[नाबाद|*]] (१५) | बळी२ =[[रियाजत अली शाह]] १/१० (१ षटक) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415732.html धावफलक] | स्थळ =[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] | पंच = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ) | सामनावीर =[[टिम साउथी]] (न्यू) | toss = | rain = | टीपा = |निकाल=न्यू झीलंड ९ गडी राखून विजयी|नाणेफेक=न्यू झीलंड, क्षेत्ररक्षण}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १७ जून २०२४{{anchor|सामना३९}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|PNG}} | संघ२ = {{cr|NZ}} | धावसंख्या१ =७८ (१९.४ षटके) | धावा१ =[[चार्ल्स अमिनी]] १७ (२५) | बळी१ =[[लॉकी फर्ग्युसन]] ३/० (४ षटके) | धावसंख्या२ =७९/३ (१२.२ षटके) | धावा२ =[[डेव्हन कॉन्वे]] ३५ (३२) | बळी२ =[[कबुआ मोरिया]] २/४ (२.२ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415739.html धावफलक] | स्थळ =[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] | पंच = [[पॉल रायफेल]] (ऑ) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) | सामनावीर =[[लॉकी फर्ग्युसन]] (न्यू) | toss = | rain = | टीपा =ट्रेंट बोल्ट (न्यू) त्याचा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला. * लॉकी फर्ग्युसन (न्यू) हा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यात सलग चार निर्धाव षटके टाकणारा दुसरा गोलंदाज ठरला.<ref>{{cite web |access-date=१७ जून २०२४|title=न्यू झीलंड वि पापुआ न्यू गिनी: लॉकी फर्ग्युसनने टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासात गोलंदाजाने चार निर्धाव शतके टाकण्याची पहिली घटना नोंदवली|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/lockie-ferguson-records-most-maiden-overs-in-t20-world-cup-history-nz-vs-png/article68301382.ece |work=स्पोर्टस्टार}}</ref> |निकाल=न्यू झीलंड ७ गडी राखून विजयी|नाणेफेक=न्यू झीलंड, क्षेत्ररक्षण}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १७ जून २०२४{{anchor|सामना४०}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|WIN}} | संघ२ = {{cr|AFG|२०१३}} | धावसंख्या१ =२१८/५ (२० षटके) | धावा१ =[[निकोलस पूरन]] ९८ (५३) | बळी१ =[[गुल्बदीन नाइब]] २/१४ (२ षटके) | धावसंख्या२ =११४ (१६.२ षटके) | धावा२ =[[इब्राहिम झद्रान]] ३८ (२८) | बळी२ =[[ओबेड मकॉय]] ३/१४ (३ षटके) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415740.html धावफलक] | स्थळ =[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]] | पंच = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझी) आणि [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द आ) | सामनावीर = [[निकोलस पूरन]] (वे) | toss = | rain = | टीपा = |निकाल=वेस्ट इंडीज १०४ धावांनी विजयी|नाणेफेक=अफगाणिस्तान, क्षेत्ररक्षण}} ===गट ड=== {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट ड}} {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ३ जून २०२४{{anchor|सामना४}} | वेळ = १०:३० | day = | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|SL}} | संघ२ = {{cr|SA}} | धावसंख्या१ =७७ (१९.१ षटके) | धावा१ =[[कुशल मेंडिस]] १९ (३०) | बळी१ =[[ॲनरिक नॉर्त्ये]] ४/७ (४ षटके) | धावसंख्या२ =८०/४ (१६.२ षटके) | धावा२ =[[क्विंटन डी कॉक]] २० (२७) | बळी२ =[[वनिंदु हसरंगा]] २/२२ (३.२ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415704.html धावफलक] | स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]] | पंच = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझी) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं) | सामनावीर =[[ॲनरिक नॉर्त्ये]] (द आ) | toss =श्रीलंका, फलंदाजी | rain = | टीपा =ह्या मैदानावरील हा पहिलाच टी२० सामना.<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/this-is-unacceptable-icc-ripped-apart-for-terrible-drop-in-new-york-pitch-after-low-scoring-sl-vs-sa-t20-world-cup-match-101717463458932.html |title='धिस इस अनएक्सेपटेबल': आयसीसी रिप्प्ड अपार्ट फॉर 'टेरिबल' ड्रॉप-इन न्यू यॉर्क पीच आफ्टर लो स्कोरिंग SL vs SA T20WC मॅच |work=हिंदुस्थान टाइम्स|access-date=४ जून २०२४}}</ref> *आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट मधील श्रीलंकेची हि सर्वात कमी धावसंख्या.<ref><{{cite web |url=https://www.tbsnews.net/sports/sri-lanka-bundled-out-77-against-sa-their-lowest-total-t20i-history-867866 |title=श्रीलंकेचा संघ दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध ७७ धावांत आटोपला, हि त्यांची टी२०आं इतिहासातील सर्वात कमी धावसंख्या आहे|work=द बिजजेस स्टॅंडर्ड|access-date=४ जून २०२४}}</ref> }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ४ जून २०२४{{anchor|सामना७}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|NEP}} | संघ२ = {{cr|NED}} | धावसंख्या१ =१०६ (१९.२ षटके) | धावा१ =[[रोहित कुमार]] ३५ (३७) | बळी१ =[[लोगन व्हान बीक]] ३/१८ (३.२ षटके) | धावसंख्या२ =१०९/४ (१८.४ षटके) | धावा२ =[[मॅक्स ओ'दाउद]] ५४[[नाबाद|*]] (४८) | बळी२ =[[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] १/६ (२ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415707.html धावफलक] | स्थळ =[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]] | पंच = [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ) | सामनावीर =[[टिम प्रिंगल]] (ने) | toss =नेदरलँड्स, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा = |निकाल=नेदरलँड्स ६ गडी राखून विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ७ जून २०२४{{anchor|सामना१५}} | वेळ = १९:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|SL}} | संघ२ = {{cr|BAN}} | धावसंख्या१ =१२४/९ (२० षटके) | धावा१ =[[पथुम निसंका]] ४७ (२८) | बळी१ =[[मुस्तफिझुर रहमान]] ३/१७ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१२५ (१९ षटके) | धावा२ =[[तौहीद ह्रिदोय]] ४० (२०) | बळी२ =[[नुवान थुशारा]] ४/१८ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415715.html धावफलक] | स्थळ =[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]] | पंच = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ) | सामनावीर =[[रिशाद हुसेन]] (बां) | toss =बांगलादेश, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =टी२० विश्वचषक स्पर्धेत बांगलादेशचा श्रीलंकेविरुद्ध हा पहिलाच विजय |निकाल=बांगलादेश २ गडी राखून विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ८ जून २०२४{{anchor|सामना१६}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|NED}} | संघ२ = {{cr|SA}} | धावसंख्या१ =१०३/९ (२० षटके) | धावा१ =[[सायब्रँड एंजेलब्रेक्ट]] ४० (४५) | बळी१ =[[ओटनील बार्टमन]] ४/११ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१०६/६ (१८.५ षटके) | धावा२ =[[डेव्हिड मिलर]] ५९[[नाबाद|*]] (५१) | बळी२ =[[व्हिव्हियन किंग्मा]] २/१२ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415716.html धावफलक] | स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]] | पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझी) आणि [[शारफुदौला]] (बां) | सामनावीर =[[डेव्हिड मिलर]] (द) | toss =दक्षिण आफ्रिका, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा = |निकाल=दक्षिण आफ्रिका ४ गडी राखून विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १० जून २०२४{{anchor|सामना२१}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|SA}} | संघ२ = {{cr|BAN}} | धावसंख्या१ =११३/६ (२० षटके) | धावा१ =[[हाइनरिक क्लासेन]] ४६ (४४) | बळी१ =[[तंझीम हसन साकिब]] ३/१८ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१०९/७ (२० षटके) | धावा२ =[[तौहीद ह्रिदोय]] ३७ (३४) | बळी२ =[[केशव महाराज]] ३/२७ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415721.html धावफलक] | स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]] | पंच = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ) | सामनावीर =[[हाइनरिक क्लासेन]] (द आ) | toss =दक्षिण आफ्रिका, फलंदाजी | rain = | टीपा = |निकाल=दक्षिण आफ्रिका ४ धावांनी विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = ११ जून २०२४{{anchor|सामना२३}} | वेळ = १९:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|NEP}} | संघ२ = {{cr|SL}} | धावसंख्या१ = | धावा१ = | बळी१ = | धावसंख्या२ = | धावा२ = | बळी२ = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415723.html धावफलक] | स्थळ =[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]] | पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझी) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं) | सामनावीर = | toss =नाही | rain = | टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे दक्षिण आफ्रिका सुपर ८ फेरीसाठी पात्र |निकाल=सामना रद्द|पाऊस=पावसामुळे सामना रद्द}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १३ जून २०२४{{anchor|सामना२७}} | वेळ = १०:३० | day = y | daynight = | night = | संघ१ = {{cr-rt|BAN}} | संघ२ = {{cr|NED}} | धावसंख्या१ =१५९/५ (२० षटके) | धावा१ =[[शाकिब अल हसन]] ६४[[नाबाद|*]] (४६) | बळी१ =[[पॉल व्हॅन मीकीरन]] २/१५ (४ षटके) | धावसंख्या२ =१३४/८ (२० षटके) | धावा२ =[[सायब्रँड एंजेलब्रेक्ट]] ३३ (२२) | बळी२ =[[रिशाद हुसेन]] ३/३३ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415728.html धावफलक] | स्थळ =[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स|सेंट व्हिन्सेंट]] | पंच = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझी) आणि [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) | सामनावीर =[[शाकिब अल हसन]] (बां) | toss =नेदरलँड्स, क्षेत्ररक्षण | rain = | टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे श्रीलंका स्पर्धेतून बाद. |निकाल=बांगलादेश २५ धावांनी विजयी}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १४ जून २०२४{{anchor|सामना३१}} | वेळ = १९:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|SA}} | संघ२ = {{cr|NEP}} | धावसंख्या१ =११५/७ (२० षटके) | धावा१ =[[रीझा हेंड्रिक्स]] ४३ (४९) | बळी१ =[[कुशल भुर्टेल]] ४/१९ (४ षटके) | धावसंख्या२ =११४/७ (२० षटके) | धावा२ =[[आसिफ शेख]] ४२ (४९) | बळी२ =[[तबरेझ शम्सी]] ४/१९ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415731.html धावफलक] | स्थळ =[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स|सेंट व्हिन्सेंट]] | पंच = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे.इं) | सामनावीर =[[तबरेझ शम्सी]] (द) | toss = | rain = | टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे नेपाळ स्पर्धेतून बाद.<ref>{{Cite web |date=2024-06-15 |title=दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध नेपाळ थेट धावफलक, टी२० विश्वचषक २०२४: इतिहास रचण्यात नेपाळ १ मीटरने (आणि एका धावेने) कमी पडला |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/south-africa-vs-nepal-live-score-t20-world-cup-2024-match-31-today-sa-vs-nep-latest-scorecard-updates-9393435/ |access-date=१५ जून २०२४|website=द इंडियन एक्स्प्रेस |language=en}}</ref> |निकाल=दक्षिण आफ्रिका १ धावेने विजयी|नाणेफेक=नेपाळ, क्षेत्ररक्षण}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १६ जून २०२४{{anchor|सामना३७}} | वेळ = १९:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|BAN}} | संघ२ = {{cr|NEP}} | धावसंख्या१ =१०६ (१९.३ षटके) | धावा१ =[[शाकिब अल हसन]] १७ (२२) | बळी१ =[[सोमपाल कामी]] २/१० (३ षटके) | धावसंख्या२ =८५ (१९.२ षटके) | धावा२ =[[कुशल मल्ल]] २७ (४०) | बळी२ =[[तंझीम हसन साकिब]] ४/७ (४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415737.html धावफलक] | स्थळ =[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स|सेंट व्हिन्सेंट]] | पंच = [[सॅम नोजास्की]] (ऑ) आणि [[अहसान रझा]] (पा) | सामनावीर =[[तंझीम हसन साकिब]] (बां) | rain = | टीपा =संदीप लामिछानेने (ने) त्याचा आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १०० वा बळी घेतला.<ref>{{Cite web |title=संदीप लामिछाने, आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सर्वात जलद १०० गडी बाद करणारा दुसरा गोलंदाज ठरला |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/sandeep-lamichhane-100-t20i-wickets-nepal-vs-bangladesh-t20-world-cup-2024-stats-records-cricket-news/article68299066.ece |access-date=१६ जून २०२४|work=स्पोर्टस्टार|language=en}}</ref> *ह्या सामन्याच्या निकालामुळे बांगलादेश सुपर आठ फेरीसाठी पात्र तर नेदरलँड्स स्पर्धेतून बाहेर. |निकाल=बांगलादेश २१ धावांनी विजयी|नाणेफेक=नेपाळ, क्षेत्ररक्षण}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | दिनांक = १६ जून २०२४{{anchor|सामना३८}} | वेळ = २०:३० | day = | daynight = | night = y | संघ१ = {{cr-rt|SL}} | संघ२ = {{cr|NED}} | धावसंख्या१ =२०१/६ (२० षटके) | धावा१ =[[चरिथ असलंका]] ४६ (२१) | बळी१ =[[लोगन व्हान बीक]] २/४५ (४ षटके) | धावसंख्या२ =११८ (१६.४ षटके) | धावा२ =[[मायकेल लेविट]] ३१ (२३) | बळी२ =[[नुवान थुशारा]] ३/२४ (३.४ षटके) | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415738.html धावफलक] | स्थळ =[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]] | पंच = [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द आ) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं) | सामनावीर =[[चरिथ असलंका]] (श्री) | toss = | rain = | टीपा = |निकाल=श्रीलंका ८३ धावांनी विजयी |नाणेफेक=नेदरलँड्स, क्षेत्ररक्षण }} ==सुपर ८== गट फेरीमधील प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघांना सुपर ८ टप्प्यात चार संघांच्या दोन गटांमध्ये ठेवण्यात आले होते. सुपर ८ टप्प्यात, प्रत्येक संघ गटातील इतरांशी राऊंड-रॉबिन म्हणून खेळेल, प्रत्येक गटातील शीर्ष दोन संघानी बाद फेरीमध्ये प्रवेश केला.<ref name="CWC" /> ग्रुप स्टेजपासून सुपर ८ पर्यंत एकही गुण पुढे नेला गेला नाही.<ref>{{cite web|url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/znofzpw3btrqudr8seqd.pdf|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक, २०२४|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240610115930/https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/znofzpw3btrqudr8seqd.pdf|archive-date=१० जून २०२४|access-date=१० जून २०२४}}</ref> स्पर्धेपूर्वी, सुपर ८ टप्प्यात आठ मानांकित संघ होते: गट १ मध्ये ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड आणि श्रीलंका आणि गट २ मध्ये इंग्लंड, पाकिस्तान, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज.<ref>{{cite news|author=अभिमन्यू बसू|url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-frequently-asked-questions-faqs-1435161|title=टी२० विश्वचषक २०२४ नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न: वेळ, ठिकाणे आणि बरेच काही|date=२७ मे २०२४|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=११ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611051246/https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-frequently-asked-questions-faqs-1435161|archive-date=११ जून २०२४|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=विग्मोर|first=टीम|url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2024/01/04/t20-world-cup-fixtures-draw-west-indies-groups-england/|title=२०२४ च्या टी२० विश्वचषकाच्या ड्रॉवर पहिली नजर|date=४ जानेवारी २०२४|work=द टेलिग्राफ|access-date=४ जानेवारी २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104224650/https://www.telegraph.co.uk/cricket/2024/01/04/t20-world-cup-fixtures-draw-west-indies-groups-england/|archive-date=४ जानेवारी २०२४|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/t20-world-cup-2024-super-8-qualified-teams-schedule-date-india-vs-australia-9391821/|title=टी२० विश्वचषक २०२४ सुपर ८: पात्र संघ, वेळापत्रक, सामन्याची तारीख आणि ठिकाणे|date=१४ जून २०२४|publisher=द इंडियन एक्स्प्रेस|access-date=१४ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614034318/https://indianexpress.com/article/sports/cricket/t20-world-cup-2024-super-8-qualified-teams-schedule-date-india-vs-australia-9391821/|archive-date=१४ जून २०२४|url-status=live}}</ref> मानांकित संघ जर गट फेरीतून पुढे गेले आणि त्यांच्या गटात ते प्रथम किंवा द्वितीय क्रमांकावर असले तरीही त्यांना पूर्व-निर्धारित स्थानांवर ठेवले गेले.<ref name="telegraph">{{cite news|last1=विग्मोर|first1=टीम|url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2024/01/04/t20-world-cup-fixtures-draw-west-indies-groups-england/|title=एक्सक्लुसिव्ह: फर्स्ट लूक ऍट ड्रॉ फॉर २०२४ टी२० वर्ल्ड कप|date=४ जानेवारी २०२४|work=द टेलिग्राफ|access-date=४ जानेवारी २०२४}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |पात्रता ! colspan="2" |सुपर ८ |- !गट अ !गट ब |- | rowspan="4" style="text align:center" |'''[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक#गट फेरी|गट फेरी]] मधून अग्रेसर''' <small>(८ अग्र संघ)</small> |{{Cr|IND|नाव=}}{{efn|भारताला अ१ स्थान पूर्वनिश्चित करण्यात आले होते आणि ते पात्र झाले.<ref>{{cite news|date=१२ जून २०२४|title=यूएसए वि भारत, टी२० विश्वचषक २०२४: भारत युनायटेड स्टेट्सला हरवून सुपर 8 साठी पात्र |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/india-vs-usa-ind-qualifies-super-8-teams-t20-wc-2024-group-a/article68281148.ece|access-date=१३ जून २०२४|work=स्पोर्टस्टार}}</ref>}} |{{Cr|USA}}{{efn|युनायटेड स्टेट्स पात्र ठरले आणि त्यांनी अ२ पोझिशन घेतली, जी मूळत: पाकिस्तानला आधीच दिली गेली होती, जे पात्र होण्यात अपयशी ठरले.<ref>{{Cite news |last=स्मिथ|first=रॉब|date=१४ जून २०२४|title=आयर्लंडविरुद्ध धुव्वा उडवल्यानंतर यूएसए सुपर ८ साठी पात्र ठरले: टी२० क्रिकेट विश्वचषक – जसे घडले तसे |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/jun/14/usa-v-ireland-t20-cricket-world-cup-live |access-date=१५ जून २०२४|work=द गार्डियन |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>}} |- |{{Cr|AUS}}{{efn|ऑस्ट्रेलियाला ब२ स्थान पूर्वनिश्चित आले होते आणि ते पात्र ठरले.<ref name="CNBC">{{cite news|date=१२ जून २०२४|title=ऑस्ट्रेलिया आणि दक्षिण आफ्रिका हे टी२० विश्वचषकाच्या सुपर ८ टप्प्यासाठी पात्र ठरणारे पहिले संघ ठरले - सीएनबीसी टीव्ही१८|url=https://www.cnbctv18.com/sports/australia-and-south-africa-become-first-teams-to-qualify-for-super-8-stage-of-t20-world-cup-19427304.htm |access-date=१२ जून २०२४|work=सीएनबीसी टीव्ही१८}}</ref>}} |{{Cr|ENG}}{{efn|इंग्लंडला ब१ स्थान पूर्वनिश्चित आले होते आणि ते पात्र ठरले.<ref>{{Cite web |date=2024-06-16 |title=टी२० विश्वचषक २०२४: ऑस्ट्रेलियाने स्कॉटलंडचा पराभव केल्यामुळे इंग्लंड सुपर ८ साठी पात्र ठरला |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/t20-world-cup-2024-england-qualify-for-super-8-as-australia-beat-scotland-13782972.html |access-date=१६ जून २०२४|website=फर्स्टपोस्ट|language=en-us}}</ref>}} |- |{{Cr|AFG|नाव=|variant=२०१३}}{{efn|अफगाणिस्तान पात्र ठरली आणि त्यांनी क१ स्थान मिळवले, जे मूळत: न्यू झीलंडला आधीच देण्यात आले होते, जे पात्रता मिळवण्यात अपयशी ठरले.<ref>{{cite news|url=https://crictoday.com/cricket/daily-cricket-news/afghanistan-qualify-for-super-8-stage-of-icc-t20-world-cup-2024-new-zealand-eliminated/|title=अफगाणिस्तान आयसीसी टी२० विश्वचषक २०२४ च्या सुपर ८ टप्प्यासाठी पात्र, न्यू झीलंड बाद |date=१४ जून २०२४|access-date=१४ जून २०२४|work=क्रिक टुडे}}</ref>}} |{{Cr|WIN}}{{efn|वेस्ट इंडीजला क२ स्थान पूर्वनिश्चित करण्यात आले होते आणि ते पात्र ठरले.<ref>{{cite news|title=न्यू झीलंडवर १३ धावांनी विजय मिळवल्यानंतर वेस्ट इंडीज सुपर ८ साठी पात्र|url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/west-indies-qualify-for-super-8s-after-13-run-win-over-new-zealand-5879320|access-date=१३ जून २०२४|date=१३ जून २०२४|work=[[एनडीटीव्ही]]|archive-date=2024-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613093441/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/west-indies-qualify-for-super-8s-after-13-run-win-over-new-zealand-5879320|url-status=dead}}</ref>}} |- |{{Cr|BAN}}{{efn|बांगलादेश पात्र ठरले आणि त्यांनी ड२ स्थान मिळवले, जे मूळत: श्रीलंकेला आधीच देण्यात आले होते, जे पात्र होण्यास अपयशी ठरले. <ref>{{Cite web |title=टी२० विश्वचषक सुपर ८ मध्ये बांगलादेश अंतिम स्थानावर शिक्कामोर्तब, चाहत्यांना प्रश्न "पाकिस्तान कुठे आहे?" {{!}} क्रिकेट बातम्या |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/bangladesh-seal-final-spot-in-t20-world-cup-super-8s-fans-question-where-is-pakistan-5906395 |access-date=१८ जून २०२४ |website=NDTVSports.com |language=en |archive-date=2024-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618111206/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/bangladesh-seal-final-spot-in-t20-world-cup-super-8s-fans-question-where-is-pakistan-5906395 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/sri-lanka-knocked-out-of-t20-world-cup-2024-bangladesh-close-in-on-super-eight-berth-with-25-run-win-over-netherlands-5884790|title=श्रीलंका टी२० विश्वचषक २०२४ मधून बाहेर|date=१३ जून २०२४|access-date=१३ जून २०२४|work=[[एनडीटीव्ही]]}}</ref>}} |{{Cr|SA}}{{efn|दक्षिण आफ्रिकेला ड१ स्थान पूर्वनिश्चित करण्यात आले होते आणि ते पात्र ठरले.<ref name="CNBC"/>}} |} {{notelist}} ===गट १=== {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट १}} {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने |दिनांक=२० जून २०२४{{anchor|सामना४३}} |वेळ=१०:३० |daynight= |संघ१={{Cr|AFG|२०१३}} |संघ२={{Cr-rt|IND}} |धावसंख्या१= १८१/८ (२० षटके) |धावा१=[[सूर्यकुमार यादव]] ५३ (२८) |बळी१=[[राशीद खान]] ३/२६ (४ षटके) |धावसंख्या२=१३२ (२० षटके) |धावा२=[[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] २६ (२०) |बळी२=[[जसप्रीत बुमराह]] ३/७ (४ षटके) |निकाल=भारत ४७ धावांनी विजयी |report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415743.html धावफलक] |स्थळ=[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]] |पंच= [[पॉल रायफेल]] (ऑ) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ) |सामनावीर=[[सूर्यकुमार यादव]] (भा) |नाणेफेक=भारत, फलंदाजी |rain= |टीपा= }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने |दिनांक=२० जून २०२४ |वेळ=२०:३० |daynight= |night=y |संघ१={{Cr|AUS}} |संघ२={{Cr-rt|BAN}} |धावसंख्या१=१४०/८ (२० षटके) |धावा१=[[नजमुल हुसैन शान्तो]] ४१ (३६) |बळी१=[[पॅट कमिन्स]] ३/२९ (४ षटके) |धावसंख्या२=१००/२ (११.२ षटके) |धावा२=[[डेव्हिड वॉर्नर]] ५३[[नाबाद|*]] (३५) |बळी२=[[रिशाद हुसेन]] २/२३ (३ षटके) |निकाल=ऑस्ट्रेलिया २८ धावांनी विजयी ([[डीएलएस पद्धत]]) |report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415744.html धावफलक] |स्थळ=[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]] |पंच= [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) |सामनावीर=[[पॅट कमिन्स]] (ऑ) |नाणेफेक=ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण |rain= |टीपा=[[पॅट कमिन्स]] (ऑ) ने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पहिली हॅट्ट्रिक घेतली<ref>{{Cite web |title=पॅट कमिन्सचा टी२० विश्वचषकातील हॅटट्रिकसह इतिहास, रेकॉर्ड बुकमध्ये प्रवेश. {{!}} क्रिकेट बातम्या पहा |url=https://sports.ndtv.com/cricket/pat-cummins-makes-history-with-t20-world-cup-hat-trick-enters-record-books-watch-5935817 |access-date=2024-06-21 |website=एनडीटीव्हीस्पोर्ट्स.कॉम |language=en |archive-date=2024-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621031721/https://sports.ndtv.com/cricket/pat-cummins-makes-history-with-t20-world-cup-hat-trick-enters-record-books-watch-5935817 |url-status=dead }}</ref> आणि असे करणारा तो चौथा ऑस्ट्रेलियई गोलंदाज ठरला.<ref>{{Cite web |title=टी२० विश्वचषक २०२४ मधील पहिली हॅट्ट्रिक कमिन्सची |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-australia-fast-bowler-pat-cummins-stars-with-hat-trick-against-bangladesh-1439994 |access-date=२१ जून २०२४|website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> |पाऊस=आस्ट्रेलियाच्या डावादरम्यान आलेल्या पावसामुळे ऑस्ट्रेलियाचे लक्ष्य ११.२ शतकांमध्ये ७२ इतके करण्यात आले. *पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने |दिनांक=२२ जून २०२४{{anchor|सामना४७}} |वेळ=१०:३० |daynight= |संघ१={{Cr-rt|IND}} |संघ२={{Cr|BAN}} |धावसंख्या१=१९६/५ (२० षटके) |धावा१=[[हार्दिक पंड्या]] ५०[[नाबाद|*]] (२७) |बळी१=[[तंझीम हसन साकिब]] २/३२ (४ षटके) |धावसंख्या२=१४६/८ (२० षटके) |धावा२=[[नजमुल हुसैन शान्तो]] ४० (३२) |बळी२=[[कुलदीप यादव]] ३/१९ (४ षटके) |निकाल=भारत ५० धावांनी विजयी |report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415747.html धावफलक] |स्थळ=[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]] |पंच=[[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द) |सामनावीर=[[हार्दिक पंड्या]] (भा) |नाणेफेक=बांगलादेश, क्षेत्ररक्षण |rain= |टीपा=[[शाकिब अल हसन]] हा टी२० विश्वचषक स्पर्धेमध्ये ५० गडी बाद करणारा पहिलाच गोलंदाज ठरला.<ref>{{cite web |access-date=२२ जून २०२४|date=२२ जून २०२४|title=शाकिब अल हसन टी२० विश्वचषक स्पर्धेमध्ये ५० गडी बाद करणारा पहिलाच गोलंदाज.|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/ind-vs-ban-shakib-al-hasan-record-50-wickets-t20-world-cup-stats-india-v-bangladesh-rohit-sharma/article68320741.ece/ |website=स्पोर्टस्टार}}</ref> }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने |दिनांक=२२ जून २०२४ |वेळ=२०:३० |daynight= |night=y |संघ१={{Cr|AFG|२०१३}} |संघ२={{Cr|AUS}} |धावसंख्या१=१४८/६ (२० षटके) |धावा१=[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ६० (४९) |बळी१=[[पॅट कमिन्स]] ३/२८ (४ षटके) |धावसंख्या२=१२७ (१९.२ षटके) |धावा२=[[ग्लेन मॅक्सवेल]] ५९ (४१) |बळी२=[[गुल्बदीन नाइब]] ४/२० (४ षटके) |निकाल=अफगाणिस्तान २१ धावांनी विजयी |report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415748.html धावफलक] |स्थळ=[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स|सेंट व्हिन्सेंट]] |पंच=[[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द) |सामनावीर=[[गुल्बदीन नाइब]] (अ) |नाणेफेक=ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण |rain= |टीपा=[[पॅट कमिन्स]] (ऑ) ने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सलग दुसरी हॅट्ट्रिक घेतली आणि टी२० विश्वचषक स्पर्धेत एकापेक्षा जास्त हॅट्ट्रिक घेणारा एकमेव खेळाडू ठरला. एकूणच या स्पर्धेतील ही दुसरी हॅट्ट्रिक होती आणि टी२० विश्वचषक इतिहासातील आठवी हॅट्ट्रिक होती.<ref>{{cite web |access-date=23 June 2024 |title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेत सलग दुसऱ्या हॅट्ट्रिकसह कमिन्सने रचला इतिहास |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/cummins-creates-history-with-second-consecutive-t20-world-cup-hat-trick |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> *आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये अफगाणिस्तानचा ऑस्ट्रेलियाविरुद्धचा हा पहिला विजय होता.<ref>{{cite web |access-date=२३ जून २०२४|title=ऑस्ट्रेलिया वि अफगाणिस्तान: टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आव्हान जिवंत ठेवण्यासाठी अफगाणिस्तानचा ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध ऐतिहासिक विजय |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/t20-world-cup-australia-afghanistan-history-gurbaz-maxwell-2556817-2024-06-23 |website=इंडिया टुडे}}</ref>}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने |दिनांक=२४ जून २०२४{{anchor|सामना५१}} |वेळ=१०:३० |daynight= |संघ१={{Cr-rt|AUS}} |संघ२={{Cr|IND}} |धावसंख्या१=१८१/८ (२० षटके) |धावा१=[[रोहित शर्मा]] ९२ (४१) |बळी१=[[मिचेल स्टार्क]] २/४५ (४ षटके) |धावसंख्या२=१३४ (२० षटके) |धावा२=[[ट्रॅव्हिस हेड]] ७६ (४३) |बळी२=[[अर्शदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|अर्शदीप सिंग]] ३/३७ (४ षटके) |निकाल=भारत २४ धावांनी विजयी |report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415751.html धावफलक] |स्थळ=[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]] |पंच= [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं) |सामनावीर=[[सूर्यकुमार यादव]] (भा) |नाणेफेक=ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण |rain= |टीपा=[[रोहित शर्मा]] (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये २०० षटकार मारणारा पहिला खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web |access-date=२४ जून २०२४|title=भारत वि ऑस्ट्रेलिया, टी२० विश्वचषक २०२४: रोहित शर्मा आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये २०० षटकार मारणारा पहिलाच फलंदाज|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/rohit-sharma-most-sixes-t20i-record-stats-ind-vs-aus-t20-world-cup/article68328504.ece |work=स्पोर्टस्टार}}</ref> बाबर आझमला मागे टाकत तो आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सर्वाधिक धावा करणारा खेळाडू बनला.<ref>{{cite web |access-date=२४ जून २०२४|title=स्टॅट पॅक: रोहित शर्माची ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध विध्वंसक खेळी, बाबर आझमला टाकले मागे|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/t20-world-cup-2024-india-vs-australia-rohit-sharma-stat-pack-2557533-2024-06-24 |work=इंडिया टुडे}}</ref> या सामन्याच्या परिणामी भारत उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरला.<ref>{{cite web |access-date=२४ जून २०२४ |title=भारत वि ऑस्ट्रेलिया: १९ नोव्हेंबरचा बदला २४ जूनला; कांगारूंना चिरडून टीम इंडिया सेमी फायनलमध्ये |url=https://news18marathi.com/sport/ind-vs-aus-t20-world-cup-2024-super-8-team-india-won-match-by-24-runs-against-australia-and-qualified-for-semi-final-mhpp-1204032.html |work=न्यूज१८ मराठी |archive-date=2024-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625054733/https://news18marathi.com/sport/ind-vs-aus-t20-world-cup-2024-super-8-team-india-won-match-by-24-runs-against-australia-and-qualified-for-semi-final-mhpp-1204032.html |url-status=dead }}</ref> }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने |दिनांक=२४ जून २०२४ |वेळ=२०:३० |daynight= |night=y |संघ१={{Cr|AFG|२०१३}} |संघ२={{Cr|BAN}} |धावसंख्या१=११५/५ (२० षटके) |धावा१=[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ४३ (५५) |बळी१=[[रिशाद हुसेन]] ३/२६ (४ षटके) |धावसंख्या२=१०५ (१७.५ षटके) |धावा२=[[लिटन दास]] ५४[[नाबाद|*]] (४९) |बळी२=[[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] |निकाल=अफगाणिस्तान ८ गडी राखून विजयी ([[डीएलएस पद्धत]] |report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415752.html धावफलक] |स्थळ=[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स|सेंट व्हिन्सेंट]] |पंच=[[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) |सामनावीर= |नाणेफेक=अफगाणिस्तान, फलंदाजी |rain= |टीपा=[[राशिद खान]] (अ) ने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये १५०वा गडी बाद केला. *या सामन्याच्या परिणामी अफगाणिस्तान उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरले तर ऑस्ट्रेलिया आणि बांगलादेश स्पर्धेबाहेर पडले.<ref>{{cite web|url=https://www.lokmat.com/cricket/news/t20-world-cup-2024-afg-vs-ban-live-match-updates-afghanistan-beat-bangladesh-to-enter-semi-finals-rashid-khan-takes-4-wickets-to-keep-australia-out-of-the-tournament-a-a755/|title=AFG vs BAN : राशिदचा 'चौकार'! ऑस्ट्रेलिया हद्दपार; अफगाणिस्तान सेमीफायनलमध्ये, बांगलादेश चीतपट|access-date=२५ जून २०२४|website=लोकमत.कॉम}}</ref> *बांगलादेशविरुद्ध अफगाणिस्तानचा टी२० विश्वचषकातील हा पहिला विजय ठरला. *अफगाणिस्तान त्यांच्या क्रिकेट इतिहासात प्रथमच कोणत्याही मोठ्या आयसीसी स्पर्धेच्या उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरला. |पाऊस=पावसामुळे बांगलादेश समोर १९ षटकांमध्ये ११४ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले}} === गट २ === {{साचा:२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट २}} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=१९ जून २०२४{{anchor|सामना४१}}|वेळ=१०:३०|daynight=|संघ१={{Cr-rt|SA}}|संघ२={{Cr|USA}}|धावसंख्या१=१९४/४ (२० षटके)|धावा१=[[क्विंटन डी कॉक]] ७४ (४०)|बळी१=[[सौरभ नेत्रावळकर]] २/२१ (४ षटके)|धावसंख्या२=१७६/६ (२० षटके)|धावा२=[[अँड्रीझ गॉस]] ८०[[नाबाद|*]] (४७)|बळी२=[[कागिसो रबाडा]] ३/१८ (४ षटके)|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415741.html धावफलक]|स्थळ=[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]]|पंच=[[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं)|सामनावीर=[[क्विंटन डी कॉक]]|नाणेफेक=|rain=|टीपा=|निकाल=दक्षिण आफ्रिका १८ धावांनी विजयी|नाणेफेक=अमेरिका, क्षेत्ररक्षण}} ----{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=१९ जून २०२४|वेळ=२०:३०|daynight=|night=y|संघ१={{Cr-rt|WIN}}|संघ२={{Cr|ENG}}|धावसंख्या१=१८०/४(२० षटके)|धावा१=[[जॉन्सन चार्ल्स]] ३८ (३४)|बळी१=[[मोईन अली]] १/१५ (२ षटके)|धावसंख्या२=१८१/२ (१७.३ षटके)|धावा२=[[फिल सॉल्ट]] ८७[[नाबाद|*]] (४७)|बळी२=[[रॉस्टन चेझ]] १/१९ (३ षटके)|निकाल=इंग्लंड ८ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415742.html धावफलक]|स्थळ=[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]]|पंच=[[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[अहसान रझा]] (पा)|सामनावीर=[[फिल सॉल्ट]] (इं)|नाणेफेक=इंग्लंड, क्षेत्ररक्षण|rain=|टीपा=}} ----{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२१ जून २०२४{{anchor|सामना४५}}|वेळ=१०:३०|daynight=|संघ१={{Cr-rt|SA}}|संघ२={{Cr|ENG}}|धावसंख्या१=१६३/६ (२० षटके)|धावा१=[[क्विंटन डी कॉक]] ६५ (३८)|बळी१=[[जोफ्रा आर्चर]] ३/४० (४ षटके)|धावसंख्या२=१५६/६ (२० षटके)|धावा२=[[हॅरी ब्रूक]] ५३ (३७)|बळी२=[[केशव महाराज]] २/२५ (४ षटके)|निकाल=दक्षिण आफ्रिका ७ धावांनी विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415745.html धावफलक]|स्थळ=[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]]|पंच=[[क्रिस ब्राउन]] (न्यू) आणि [[शारफुदौला]] (बां)|सामनावीर=[[क्विंटन डी कॉक]] (द)|नाणेफेक=इंग्लड, क्षेत्ररक्षण|rain=|टीपा=}} ----{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२१ जून २०२४|वेळ=२०:३०|daynight=|night=y|संघ१={{Cr-rt|USA}}|संघ२={{Cr|WIN}}|धावसंख्या१=१२८ (१९.५ षटके)|धावा१=[[अँड्रीझ गॉस]] २९ (१६)|बळी१=[[रॉस्टन चेझ]] ३/१९ (४ षटके)|धावसंख्या२=१३०/१ (१०.५ षटके)|धावा२=[[शई होप]] ८२[[नाबाद|*]] (३९)|बळी२=[[हरमीत सिंग बधन]] १/१८ (२ षटके)|निकाल=वेस्ट इंडीज ९ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415746.html धावफलक]|स्थळ=[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]|पंच=[[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ)|सामनावीर=|नाणेफेक=वेस्ट इंडीज, क्षेत्ररक्षण|rain=|टीपा=वेस्ट इंडीज आणि अमेरिकेदरम्यानचा हा पहिलाच आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.}} ----{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२३ जून २०२४|वेळ=१०:३०|daynight=|संघ१={{Cr-rt|USA}}|संघ२={{Cr|ENG}}|धावसंख्या१=११५ (१८.५ षटके)|धावा१=[[नितीश कुमार (क्रिकेट खेळाडू)|नितीश कुमार]] ३० (२४)|बळी१=[[क्रिस जॉर्डन]] ४/१० (२.५ षटके)|धावसंख्या२=११७/० (९.४ षटके)|धावा२=[[जोस बटलर]] ८३[[नाबाद|*]] (३८)|बळी२=|निकाल=इंग्लंड १० गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415749.html धावफलक]|स्थळ=[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]|पंच=[[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे)|सामनावीर=[[आदिल रशीद]] (इं)|नाणेफेक=इंग्लंड, क्षेत्ररक्षण|rain=|टीपा=आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये इंग्लंड आणि युनायटेड स्टेट्स आमनेसामने येण्याची ही पहिलीच वेळ होती. *[[क्रिस जॉर्डन]] (इंग्लंड) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पहिली हॅटट्रिक घेतली आणि टी२० विश्वचषकात हॅट्ट्रिक घेणारा पहिला इंग्लिश खेळाडू ठरला. एकूणच स्पर्धेतील ही तिसरी हॅटट्रिक होती आणि टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासातील नववी हॅटट्रिक होती.<ref>{{cite web |access-date=२३ जून २०२४|title=इंग्लड वि अमेरिका: ख्रिस जॉर्डन टी२० विश्वचषक २०२४ मध्ये हॅट्ट्रिक घेणारा दुसरा गोलंदाज ठरला. |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/chris-jordan-hattrick-record-t20-world-cup-2024-eng-vs-usa-stats/article68324922.ece |work=स्पोर्टस्टार}}</ref> *या सामन्याच्या परिणामी इंग्लंड उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरला तर अमेरिका बाहेर पडली.<ref>{{cite web |access-date=२४ जून २०२४|title=इंग्लंडने ९.४ षटकांत विजय मिळवला, उपांत्य फेरीत प्रवेश पक्का केला! आफ्रिका, विंडीजवर दडपण.|url=https://www.lokmat.com/cricket/news/t20-world-cup-2024-eng-vs-uae-live-england-becomes-the-first-team-to-qualify-into-semis-in-t20i-world-cup-2024-beat-usa-in-94-overs-a-a593/ |work=लोकमत}}</ref>}} ----{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२३ जून २०२४{{anchor|सामना५०}}|वेळ=२०:३०|daynight=|night=y|संघ१={{Cr-rt|WIN}}|संघ२={{Cr|SA}}|धावसंख्या१=१३५/८ (२० षटके)|धावा१=[[रॉस्टन चेझ]] ५२ (४२)|बळी१=[[तबरेझ शम्सी]] ३/२७ (४ षटके)|धावसंख्या२=१२४/७ (१६.१ षटके)|धावा२=[[ट्रिस्टन स्टब्स]] २९ (२७)|बळी२=[[रॉस्टन चेझ]] ३/१२ (३ षटके)|निकाल=इंग्लड ३ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415750.html धावफलक]|स्थळ=[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]]|पंच=[[रॉड टकर]] (ऑ) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं)|सामनावीर=[[तबरेझ शम्सी]] (द)|नाणेफेक=दक्षिण आफ्रिका, क्षेत्ररक्षण|rain=|टीपा=या सामन्याच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने उपांत्य फेरीत प्रवेश केला तर वेस्ट इंडीज स्पर्धेबाहेर.|पाऊस=दक्षिण आफ्रिकेच्या डावादरम्यान आलेल्या पावसामुळे दक्षिण आफ्रिकेसमोर विजयासाठी १७ शतकांमध्ये १२३ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.}} ==बाद फेरी== [[File:Axar Patel in PMO New Delhi.jpg|thumb|भारताच्या [[अक्षर पटेल]]ला (२०१९ मध्ये छायाचित्र) दुसऱ्या उपांत्य सामन्यासाठी सामनावीर पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले]] आयसीसीने नमूद केले की जर भारत उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरला तर ते [[गयाना]] येथील [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]] येथे खेळतील.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/mens-t20-world-cup-2024-india-allotted-second-semi-final-on-june-27-in-providence-guyana-1433782?platform=amp|title=टी२० विश्वचषक २०२४ - २७ जून रोजी भारताला गयाना उपांत्य फेरीचे वाटप करण्यात आले|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|url-status=live|access-date=१४ मे २०२४}}</ref> {{4TeamBracket |team-width=150px |score-width=120px |RD1='''[[#उपांत्य फेरी|उपांत्य सामने]]''' |RD1-text1= |RD1-seed1='''अ२''' |RD1-team1='''{{Cr|SA}}''' |RD1-score1='''६०/१ (८.५ षटके)''' |RD1-seed2=ब१ |RD1-team2={{Cr|AFG|२०१३}} |RD1-score2=५६ (११.५ षटके) |RD1-text2= |RD1-seed3='''अ१''' |RD1-team3='''{{Cr|IND}}''' |RD1-score3='''१७१/७ (२० षटके)''' |RD1-seed4=ब२ |RD1-team4={{Cr|ENG}} |RD1-score4=१०३ (१६.४ षटके) |RD2='''[[#अंतिम|अंतिम सामना]]''' |RD2-text2= |RD2-seed1=उसा१वि |RD2-team1={{Cr|SA}} |RD2-score1=१६९/८ (२० षटके) |RD2-seed2=उसा२वि |RD2-team2='''{{Cr|IND}} |RD2-score2='''१७६/६ (२० षटके) }} ===उपांत्य फेरी=== पहिल्या उपांत्य सामन्यात, अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. अफगाणिस्तानचा संपूर्ण संघ ११.५ षटकांत अवघ्या ५६ धावा काढून बाद झाला. दक्षिण आफ्रिकेने ८.५ षटकांत ६० धावांचे लक्ष्य एका गड्याच्या मोबदल्यात सहज पार केले. दक्षिण आफ्रिका [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत पोहोचण्याची ही पहिलीच वेळ होती. अफगाणिस्तानसाठीही ही ऐतिहासिक नीचांकी धावसंख्या होती आणि टी२० क्रिकेट मधील त्यांची आतापर्यंतची सर्वात कमी धावसंख्या आहे. अफगाणिस्तानची धावसंख्या आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीतील देखील आतापर्यंतची सर्वात कमी धावसंख्या होती. ३ अफगाणी विकेट घेतल्याबद्दल दक्षिण आफ्रिकेचा अष्टपैलू खेळाडू [[मार्को यान्सिन]]ला सामनावीराचा पुरस्कार देण्यात आला. दुस-या उपांत्य सामन्यात, पावसामुळे प्रभावित झालेल्या डावात भारताने ७ गडी गमावून १७१ धावा केल्या. भारतीय कर्णधार [[रोहित शर्मा]]ने ३० चेंडूत ५७ धावा केल्या तर इंग्लंडच्या ख्रिस जॉर्डनने ३ षटकात ३७ धावांच्या मोबदल्यात ३ गडी बाद केले. त्यानंतर १९ चेंडूत २५ धावा करणाऱ्या [[हॅरी ब्रूक]]चा इंग्लंडचा डाव १६.४ षटकांत १०३ धावांत आटोपला. भारताच्या [[कुलदीप यादव]]ने ४ षटकात १९ धावा देत ३ गडी बाद केले. भारतीय फिरकीपटू [[अक्षर पटेल]]ला सामनावीर पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. यापूर्वी २००७ मध्ये स्पर्धा जिंकल्यानंतर आणि २०१४ मध्ये उपविजेते राहिल्यानंतर भारत त्यांच्या तिसऱ्या टी२० विश्वचषक अंतिम फेरीसाठी पात्र ठरला. {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने |दिनांक=२६ जून २०२४{{anchor|उपांत्य१}} |वेळ=२०:३० |daynight= |night=y |संघ१= {{Cr-rt|AFG|२०१३}} |धावसंख्या१=५६ (११.५ षटके) |धावा१=[[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] १० (१२) |बळी१=[[तबरेझ शम्सी]] ३/६ (१.५ षटके) |संघ२= {{Cr|SA}} |धावसंख्या२=६०/१ (८.५ षटके) |धावा२=[[रीझा हेंड्रिक्स]] २९[[नाबाद|*]] (२५) |बळी२=[[फझलहक फारूखी]] |निकाल=दक्षिण आफ्रिका ९ गडी राखून विजयी |report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415753.html धावफलक] |स्थळ=[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] |पंच=[[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[नितीन मेनन]] (भा) |सामनावीर=[[मार्को यान्सिन]] (द) |नाणेफेक=अफगाणिस्तान, फलंदाजी |टीपा=अफगाणिस्तान प्रथमच आयसीसी स्पर्धेच्या उपांत्य फेरीत खेळला. *अफगाणिस्तानने टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीतील सर्वात कमी धावसंख्या नोंदवली. *दक्षिण आफ्रिका प्रथमच आयसीसी विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीसाठी पात्र ठरली. }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने |दिनांक=२७ जून २०२४{{anchor|उपांत्य२}} |वेळ=१०:३० |daynight= |संघ१={{Cr-rt|IND}} |धावसंख्या१=१७१/७ (२० षटके) |धावा१=[[रोहित शर्मा]] ५७ (३९) |बळी१=[[क्रिस जॉर्डन]] ३/३७ (३ षटके) |संघ२={{Cr|ENG}} |धावसंख्या२=१०३ (१६.४ षटके) |धावा२=[[हॅरी ब्रूक]] २५ (१९) |बळी२=[[कुलदीप यादव]] ३/१९ (४ षटके) |निकाल=भारत ६८ धावांनी विजयी |report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html धावफलक] |स्थळ=[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]] |पंच=[[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ) |सामनावीर=[[अक्षर पटेल]] (भा) |नाणेफेक=इंग्लड, क्षेत्ररक्षण |टीपा= }} ===अंतिम=== {{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामना}} [[File:Virat Kohli in PMO New Delhi.jpg|thumb|[[विराट कोहली]] याने अंतिम सामन्यात [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारता]]साठी सर्वाधिक धावा केल्या (५९ चेंडूत ७६ धावा) आणि त्याला सामनावीराचा पुरस्कार देण्यात आला.]] नाणेफेक गमावल्यानंतर दक्षिण आफ्रिकेने कर्णधार [[रोहित शर्मा]], [[ऋषभ पंत]] आणि [[सूर्यकुमार यादव]] या तीन आघाडीच्या फलंदाजांना झटपट बाद करून चांगली सुरवात केली. मात्र, [[विराट कोहली]] आणि [[अक्षर पटेल]] यांनी ५व्या गड्यासाठी ७२ धावांची भागीदारी रचली, त्यात पटेलने ४७ धावांचे योगदान दिले. कोहलीची ७६ धावांच्या खेळी आणि उशीराने आलेल्या [[शिवम दुबे]]च्या २७ धावांच्या योगदानामुळे भारताला ७ बाद १७६ धावांपर्यंत मजल मारता आली, जी टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम सामनातील आतापर्यंतची पहिल्या डावातील सर्वोच्च धावसंख्या आहे. धावांचा पाठलाग करणाऱ्या दक्षिण आफ्रिकेने सुरुवातीच्या दोन गडी लवकर गमावले, परंतु [[क्विंटन डी कॉक]] आणि [[ट्रिस्टन स्टब्स]] यांनी संघाची धावसंख्या १०६ पर्यंत घेऊन जाण्यात यश मिळविले. ते दोघेही बाद झाल्यानंतर, [[हाइनरिक क्लासेन]]ने विश्वचषकाच्या अंतिम सामन्यात अक्षर पटेलने टाकलेल्या १५व्या षटकात २४ धावा केल्या. यावेळी दक्षिण आफ्रिकेला विजयासाठी ३० चेंडूत ३० धावांची गरज होती आणि त्यांचे सहा गडी शिल्लक होत्या. मात्र, [[अर्शदीप सिंग]], [[जसप्रीत बुमराह]] आणि [[हार्दिक पंड्या]] यांनी शेवटच्या ५ षटकांमध्ये प्रभावी गोलंदाजी केली. पंड्याने १७व्या षटकात क्लासेनला बाद केले, बुमराहने १८व्या षटकात [[मार्को यान्सिन]]ला बाद केले तर अंतिम षटकाच्या पहिल्या चेंडूवर पंड्याने शेवटचा ओळखला जाणारा फलंदाज [[डेव्हिड मिलर]]ला बाद केले. तळाचे फलंदाज भारताच्या धावसंख्येला ओलांडू शकले नाहीत आणि दक्षिण आफ्रिकेचा त्यांचा डाव ८ बाद १६९ धावांवर संपला. त्यांना ७ धावांनी पराभव पत्करावा लागला.<ref>{{Cite web |last=आयसीसी |title=सामने {{!}} आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक, २०२४|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/matches/239657/south-africa-vs-india |access-date=२ ऑगस्ट २०२४ |website=आयसीसी |language=en}}</ref> या विजयामुळे [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक]] स्पर्धेनंतर भारताचे पहिले आयसीसी विजेतेपद, [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेनंतरचे त्यांचे पहिले विश्वचषक विजेतेपद आणि त्यांचे दुसरे [[टी२० विश्वचषक]] विजेतेपद ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] पहिले विजेतेपद होते) मिळविले. कोहलीच्या खेळीने त्याला सामनावीराचा पुरस्कार मिळाला, तर [[जसप्रीत बुमराह]]ला मालिकावीराचा पुरस्कार मिळाला.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑगस्ट २०२४ |title=भारताने २०२४ टी२० विश्वचषक जिंकला, बुमराह, हार्दिकने अंतिम सामान्यामध्ये दक्षिण आफ्रिकेला ७ धावांनी हरवले|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-win-t20-world-cup-2024-stun-south-africa-by-7-runs-in-final-9423182/ |website=द इंडियन एक्सप्रेस}}</ref> [[विराट कोहली|कोहली]], [[रोहित शर्मा|शर्मा]] आणि [[रवींद्र जाडेजा|जडेजा]] यांनी अंतिम सामन्यानंतर [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] प्रकारामधून निवृत्ती जाहीर केली.<ref>{{cite web |access-date=२ ऑगस्ट २०२४|title=विराट कोहलीच्या पाठोपाठ रोहित शर्माची विश्वचषक जिंकल्यानंतर आंतरराष्ट्रीय टी२० निवृत्तीची घोषणा.|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/rohit-sharma-t20i-retirement-virat-kohli-world-cup-triumph-barbados-2560206-2024-06-30 |website=इंडिया टुडे}}</ref> या स्पर्धेच्या समाप्तीसोबत भारतीय क्रिकेट संघाचे प्रशिक्षक म्हणून [[राहुल द्रविड]]चा कार्यकाळ संपला कारण त्यांचा करार २०२३ च्या क्रिकेट विश्वचषकानंतर या टी२० विश्वचषकापर्यंत वाढवण्यात आला होता. {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने |दिनांक=२९ जून २०२४ |वेळ=१०:३० |daynight= |संघ१={{Cr-rt|IND}} |धावसंख्या१=१७६/७ (२० षटके) |धावा१=[[विराट कोहली]] ७६ (५९) |बळी१=[[केशव महाराज]] २/२३ (३ षटके) |संघ२={{Cr|SA}} |धावसंख्या२=१६९/८ (२० षटके) |धावा२=[[हाइनरिक क्लासेन]] ५२ (२७) |बळी२=[[हार्दिक पंड्या]] ३/२० (३ षटके) |निकाल=भारत ७ गडी राखून विजयी |report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html धावफलक] |स्थळ=[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]] |पंच=[[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) |सामनावीर=[[विराट कोहली]] (भा) |toss=भारत, फलंदाजी |टीपा=दक्षिण आफ्रिका टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यासाठी पहिल्यांदाच पात्र ठरली होती.<ref>{{Cite web |title=अफगाणिस्तानला पराभूत करून दक्षिण आफ्रिकेचा पुरुष विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीमध्ये प्रवेश |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-south-africa-1st-semi-final-1415753/match-report |access-date=२९ जून २०२४|website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}</ref> * [[हार्दिक पंड्या]]चा (भा) हा १००व आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.<ref>{{Cite web |date=२९ जून २०२४ |title=हार्दिक पंड्याचा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना, भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका टी२० विश्वचषक २०२४ अंतिम सामन्यादरम्यान पराक्रम {{!}} 🏏 LatestLY |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/hardik-pandya-features-in-his-100th-t20-international-achieves-feat-during-ind-vs-sa-icc-t20-world-cup-2024-final-6073741.html |access-date=२९ जून २०२४|website=LatestLY |language=en}}</ref> * [[विराट कोहली]], [[रोहित शर्मा]] आणि [[रवींद्र जडेजा]] (भारत) ह्या तिघांचा हा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.<ref>{{cite web |access-date=२९ जून २०२४ |title="आता नाही तर कधीच नाही": शेवटचा सामना खेळणाऱ्या कोहलीकडून भारताचा विजय साजरा. |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/it-was-now-or-never-departing-kohli-celebrates-india-s-triumph |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref><ref>{{cite web |access-date=३० जून २०२४ |title=टी२० विश्वचषक विजयानंतर रवींद्र जडेजाची आंतरराष्ट्रीय टी२० मधून निवृत्तीची घोषणा|url=https://www.icc-cricket.com/news/ravindra-jadeja-announces-t20i-retirement-after-t20-world-cup-victory |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> * [[रोहित शर्मा]] (भारत) हा टी२० विश्वचषक दोनदा जिंकणारा पहिला भारतीय खेळाडू,<ref>{{cite web |access-date=३० जून २०२४ |title=भारताने टी२० विश्वचषक २०२४ जिंकून रोहित शर्माने इतिहास रचला, ३ विश्वविक्रम मोडले|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/rohit-sharma-scripts-history-breaks-3-world-records-after-india-win-t20-world-cup-2024-title-article-111369319 |website=टाइम्स नाऊ}}</ref> कपिल देव आणि एमएस धोनी नंतर एक मोठी आयसीसी स्पर्धा जिंकणारा भारताचा तिसरा कर्णधार<ref>{{cite web |access-date=२९ जून २०२४ |title=भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका अंतिम सामना २०२४: रोहित शर्मा, कपिल देव आणि एमएस धोनीनंतर आयसीसी विश्वचषक जिंकणारा तिसरा कर्णधार बनला |url=https://m.economictimes.com/news/sports/india-vs-sa-final-2024-rohit-sharma-becomes-the-third-captain-after-kapil-dev-and-ms-dhoni-to-lift-icc-world-cup/articleshow/111369492.cms |website=द इकॉनॉमिक टाइम्स}}</ref> आणि ५० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने जिंकणारा पहिला कर्णधार ठरला.<ref>{{cite news |title=टी२० विश्वचषक अंतिम सामना: रोहित शर्मा, ५० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने जिंकणारा पहिला कर्णधार ठरला |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/t20-world-cup-2024-final-rohit-sharma-captain-50-t20-wins-9423328/ |agency=द इंडियन एक्स्प्रेस |publisher=स्पोर्ट्स डेस्क|date=३० जून २०२४}}</ref> * [[अर्शदीप सिंग]] (भारत) याची [[टी२० विश्वचषक]]ाच्या एकाच आवृत्तीत सर्वाधिक (१७) बळी घेण्याच्या [[फझलहक फारूखी]]च्या विक्रमाची बरोबरी केली. * [[२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] मध्ये ऑस्ट्रेलियाने केलेल्या १७२ धावसंख्येला मागे टाकत भारताने टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत सर्वाधिक (१७६) धावा केल्या.<ref>{{Cite news |date=२९ जून २०२४ |title=टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत भारताने सर्वाधिक धावसंख्येची नोंद केली |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-mens-t20-world-cup/india-register-highest-team-total-in-t20-world-cup-final/articleshow/111368485.cms |access-date=२९ जून २०२४ |work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|issn=0971-8257}}</ref> * भारताने त्यांचे दुसरे टी२० विश्वचषक विजेतेपद मिळविले, आणि सर्वात जास्त स्पर्धा विजय मिळविणाऱ्या वेस्ट इंडीज आणि इंग्लंडची बरोबरी केली.<ref>{{cite web |access-date=२९ जून २०२४ |title=भारताने २०२४ चा टी२० विश्वचषक जिंकला, रोमहर्षक अंतिम सामान्यामध्ये बुमराह, हार्दिकच्या पराक्रमावर दक्षिण आफ्रिकेला ७ धावांनी हरवले |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-win-t20-world-cup-2024-stun-south-africa-by-7-runs-in-final-9423182/ |website=द इंडियन एक्स्प्रेस}}</ref> * ८ सामने न गमावता टी२० विश्वचषक जिंकणारा भारत हा पहिला संघ बनला.<ref>{{cite web |access-date=३० जून २०२४ |title=रोहित शर्मा आणि सहकाऱ्यांनी अपराजित राहून भारतासाठी टी२० विश्वचषक २०२४ची ट्रॉफी उचलली |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/rohit-sharma-and-co-lift-t20-world-cup-2024-trophy-for-india-as-unbeaten-team-11719689448580.html |website=मिंट}}</ref> }} ==आकडेवारी== {{main|२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक आकडेवारी}} ===सर्वाधिक धावा=== {{#section:२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक आकडेवारी|mr}} ===सर्वाधिक बळी=== {{#section:२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक आकडेवारी|mw}} ===स्पर्धा संघ=== {{#section:२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक आकडेवारी|tt}} == प्रसारक == स्पर्धेचे प्रसारणाचे हक्क विविध प्रसारकांना दिले गेले:<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/broadcasters-confirmed-for-ninth-edition-of-t20-world-cup|title=T20 विश्वचषक कोठे पाहायचा? नवव्या आवृत्तीसाठी ब्रॉडकास्टर्सच्या नावांची पुष्टी केली|website=icc-cricket.com|language=en|access-date=२९ मे २०२४}}</ref> {{div col}} {| class="wikitable" |+ !देश !वाहिनी/चॅनेल |- |[[अफगाणिस्तान]] |एरियाना दूरचित्रवाणी नेटवर्क (एटीएन) |- |[[ऑस्ट्रेलिया]] |ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो |- |[[बांगलादेश]] |नागोरीक टीव्ही टॉफी (स्ट्रीमिंग सर्विस) |- |[[कॅरेबियन]] |ईसपीएन कॅरेबियन |- |[[भारत]] |स्टार स्पोर्ट्स [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]] |- |[[हाँग काँग]] | rowspan="2" |ॲस्ट्रो सुपरस्पोर्ट |- |[[मलेशिया]] |- |[[मध्य पूर्व आणि उत्तर आफ्रिका]] |एतीसलात बाय इअँड |- |[[नेदरलँड्स]] |नेदरलँडसे ओमरोप स्टिचिंग (एनओएस) |- |[[न्यू झीलंड]] |स्काय स्पोर्ट (न्यू झीलंड) |- |[[पाकिस्तान]] |पीटीव्ही स्पोर्ट्स पीटीव्ही होम पीटीव्ही नॅशनल टेन स्पोर्ट्स |- |[[सिंगापूर]] |स्टारहब |- |[[श्रीलंका]] |शक्ती टीव्ही सीरसा टीव्ही टीव्ही १ (श्रीलंकेचा टीव्ही चॅनेल) |- |[[उप सहारा आफ्रिका]] |सुपरस्पोर्ट |- |[[आयर्लंडचे प्रजासत्ताक]] | rowspan="2" |स्काय स्पोर्ट्स |- |[[युनायटेड किंग्डम]] |- |[[कॅनडा]] | rowspan="2" |विलो (टीव्ही चॅनेल) |- |[[युनायटेड स्टेट्स]] |- |जगात इतरत्र |[[अंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी.टीव्ही]] (विनामूल्य थेट प्रक्षेपण) |} {{div col end}} == नोंदी == ==संदर्भ== {{संदर्भयादी|2}} ==बाह्य दुवे== * {{अधिकृत संकेतस्थळ|https://t20worldcup.com/}} * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166 मालिका मुख्यपान इएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक}} {{ICC World Twenty20}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}} [[वर्ग:२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|*]] g54oj6297h9qjwrbxa37hjznjvte9j9 0 348424 2676184 2675511 2026-03-29T20:18:53Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676184 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''वाडिनार तेल शुद्धीकरण प्रकल्प''' किंवा '''वाडिनार रिफायनरी''' हा वाडीनार, [[गुजरात]], भारत येथे एक तेल शुद्धीकरण कारखाना आहे. हे नायरा एनर्जी लिमिटेडच्या मालकीचे आहे, ज्यामध्ये रोझनेफ्टचा ४९.१३% हिस्सा आहे. रिफायनरी ही भारतातील दुसरी सर्वात मोठी रिफायनरी आहे, ज्याची वार्षिक क्षमता २० दशलक्ष टन (४०५,००० बॅरल प्रतिदिन) आहे आणि ११.८ ची जटिलता, ज्यामुळे ते जगातील सर्वात जटिल रिफायनरीजमधिल एक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nayaraenergy.com/refinery|title=Second largest oil refinery in India {{!}} Nayara Energy|website=www.nayaraenergy.com|language=en|access-date=2021-09-27|archive-date=2022-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301142248/https://www.nayaraenergy.com/refinery|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.hydrocarbons-technology.com/projects/essar/|title=Essar Oil Refinery, Vadinar, Gujarat - Hydrocarbons Technology|website=www.hydrocarbons-technology.com|access-date=2021-09-27}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/essar-oil-completes-vadinar-refinery-expansion-112032900160_1.html|title=Essar Oil completes Vadinar refinery expansion|date=2012-03-29|work=Business Standard India|access-date=2021-10-18|agency=Press Trust of India}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतातील तेल शुद्धीकरण प्रकल्प}} [[वर्ग:जामनगर जिल्हा]] [[वर्ग:भारतातील तेल शुद्धीकरण प्रकल्प]] [[वर्ग:वाडिनार]] 5hlw4r757v0flhaqr2i6kc1sila9lq7 0 348447 2676143 2479067 2026-03-29T13:27:19Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676143 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मुंबई तेल शुद्धीकरण प्रकल्प''' किंवा '''मुंबई रिफायनरी''' ही [[भारत पेट्रोलियम|भारत पेट्रोलियमची]] मुंबई, महाराष्ट्र येथील रिफायनरी आहे. जानेवारी १९५५ मध्ये बर्मा-शेल रिफायनरीच्या मालकीखाली ही सुरू झाली. भारत सरकारने बर्मा-शेलची मालकी घेतल्याने रिफायनरीचे नाव १९७६ मध्ये "भारत रिफायनरी लिमिटेड" असे करण्यात आले. ऑगस्ट १९७७ मध्ये, कंपनीला त्याचे कायमचे नाव देण्यात आले जे होते [[भारत पेट्रोलियम|भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड]]. रिफायनरीची प्रतिवर्षी १२ दशलक्ष [[टन]] क्षमता आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bharatpetroleum.in/our-businesses/refineries/mumbai-refinery/refining-capacity.aspx|title=BPCL Mumbai Oil Refinery Capacity|url-status=live}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतातील तेल शुद्धीकरण प्रकल्प}} [[वर्ग:मुंबई]] [[वर्ग:भारतातील तेल शुद्धीकरण प्रकल्प]] gs11o6x0ldrh8xyhjpvizkei35yam26 0 348730 2676260 2412701 2026-03-30T07:26:10Z Kurcke 177847 2676260 wikitext text/x-wiki '''लिंक लाइट रेल''' ही अमेरिकेच्या [[सिअ‍ॅटल]] शहर आणि परिसरातील रेल्वे वाहतूक आहे. ही [[जलद परिवहन|जलद परिवहन सेवा]] तीन वेगवेगळ्या भागांत आहे. यांतील [[किंग काउंटी, वॉशिंग्टन|किंग काउंटीमधील]] [[१ लाइन (साउंड ट्रान्झिट)|१ लाइन]] (पूर्वीची ''सेंट्रल लिंक'') हा ४२ किमी लांबीचा मार्ग [[सिअ‍ॅटल]] आणि [[सिॲटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला]] जोडतो. [[२ लाइन (साउंड ट्रान्झिट)|२ लाइन]] हा किंग काउंटीच्या पूर्व भागातील मार्ग [[बेलव्ह्यू (वॉशिंग्टन)|बेलव्ह्यू]] आणि [[रेडमंड, वॉशिंग्टन|रेडमंड]] यांच्या मध्ये आहे तर [[टी लाइन (साउंड ट्रान्झिट)|टी लाइन]] (पूर्वीचा टॅकोमा लिंक मार्ग) हा ६.४ किमी लांबीचा मार्ग [[पीयर्स काउंटी, वॉशिंग्टन|पीयर्स काउंटीमध्ये]] टॅकोमा शहराच्या मध्यवर्ती भागापासून साउंडर रेल्वे मार्गावरील [[टॅकोमा डोम स्थानक|टॅकोमा डोम स्थानका]] दरम्यान धावतो. २०२३मध्ये लिंक लाइट रेलवर २ कोटी ३९ लोक प्रवाशांनी प्रवास केला होता. यातील बहुसंख्य प्रवासी १ लाइन वर होते. लिंक लाइट रेल वरील गाड्या दर ६ ते २४ मिनिटांनी धावतात. २ लाइनचा पहिला टप्पा&nbsp;२७ एप्रिल, २०२४ रोजी [[साउथ बेलेव्ह्यू स्थानक|साउथ बेलेव्ह्यू]] आणि [[रेडमंड टेक्नॉलॉजी स्थानक|रेडमंड टेक्नॉलॉजी]] स्थानकां दरम्यान सुरू झाला२०२५ पर्यंत हा मार्ग [[सिअ‍ॅटल]] आणि पूर्वेला रेडमंडच्या मध्यवर्ती भागापर्यंत विस्तारित केला जाईल. २०४४ पर्यंतच्या आराखड्यानुसार साउंड ट्रान्झिट लिंक लाइट रेल प्रणाली १८७ किमी ची असेल आणि त्यावर ७० स्थानके असतील.{{Maplink}} == स्थानके == २०२४मध्ये लिंक लाइट रेल वर [[लिंक लाइट रेलवरील स्थानके|३९ स्थानके]] आहेत. यांपैकी १९ १ लाइनवर, ८ २ लाइनवर तर १२ टी लाइनवर आहेत.<ref name="ST-TDP">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-tdp-2022-2027-and-2021-annual-report-20220825.pdf|title=Transit Development Plan 2022–2027 and 2021 Annual Report|date=August 25, 2022|publisher=Sound Transit|pages=15–19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118064711/https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-tdp-2022-2027-and-2021-annual-report-20220825.pdf|archive-date=November 18, 2022|access-date=November 17, 2022}}</ref><ref>{{Cite press release|date=September 15, 2023|title=Hilltop Tacoma Link Extension opens for passengers tomorrow|url=https://www.soundtransit.org/get-to-know-us/news-events/news-releases/hilltop-tacoma-link-extension-opens-passengers-tomorrow|publisher=Sound Transit|access-date=September 16, 2023}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.soundtransit.org/get-to-know-us/news-events/news-releases/light-rail-opens-eastside#:~:text=The%20full%202%20Line%20is,Village%20and%20Downtown%20Redmond%20stations.|title=Light rail opens on the Eastside|date=April 27, 2024|work=Sound Transit|access-date=April 27, 2024}}</ref><ref name="ST-StationDesign">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-station-experience-design-guidelines-june-2022.pdf|title=Station Experience Design Guidelines|date=June 2022|publisher=Sound Transit|pages=32, 36–38, 64–65, 69|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221119020344/https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-station-experience-design-guidelines-june-2022.pdf|archive-date=November 19, 2022|access-date=November 18, 2022}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/pdf/projects/link/Tacoma/Tacoma_Link_Expansion/20150709_TLinkEXP_Folio.pdf|title=Tacoma Link Expansion: Project Overview|date=July 2015|publisher=Sound Transit|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072153/https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/pdf/projects/link/Tacoma/Tacoma_Link_Expansion/20150709_TLinkEXP_Folio.pdf|archive-date=February 2, 2023|access-date=November 18, 2022}}</ref> [[चित्र:Link_light_rail_geographic_map.svg|उजवे|इवलेसे| २०२४मध्ये कार्यरत आणि बांधकामाधीन मार्ग आणि स्थानकांचा नकाशा]] [[चित्र:Redmond_Technology_Station_under_construction,_Sept._2019.jpg|उजवे|इवलेसे| २ लाइनवरील रेडमंड टेक्नॉलॉजी स्थानक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सिअ‍ॅटलमधील वाहतूक]] [[वर्ग:अमेरिकेतील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:टॅकोमामधील वाहतूक]] [[वर्ग:किंग काउंटी (वॉशिंग्टन)]] [[वर्ग:पीयर्स काउंटी (वॉशिंग्टन)]] 3cuqi22x5rjsfmeal3lz3d7emptzs1m 2676261 2676260 2026-03-30T07:26:50Z Kurcke 177847 2676261 wikitext text/x-wiki '''लिंक लाइट रेल''' ही अमेरिकेच्या [[सिअ‍ॅटल]] शहर आणि परिसरातील रेल्वे वाहतूक आहे. ही [[जलद परिवहन|जलद परिवहन सेवा]] तीन वेगवेगळ्या भागांत आहे. यांतील [[किंग काउंटी, वॉशिंग्टन|किंग काउंटीमधील]] [[१ लाइन (साउंड ट्रान्झिट)|१ लाइन]] (पूर्वीची ''सेंट्रल लिंक'') हा ४२ किमी लांबीचा मार्ग [[सिअ‍ॅटल]] आणि [[सिॲटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला]] जोडतो. [[२ लाइन (साउंड ट्रान्झिट)|२ लाइन]] हा किंग काउंटीच्या पूर्व भागातील मार्ग [[बेलव्ह्यू (वॉशिंग्टन)|बेलव्ह्यू]] आणि [[रेडमंड, वॉशिंग्टन|रेडमंड]] यांच्या मध्ये आहे तर [[टी लाइन (साउंड ट्रान्झिट)|टी लाइन]] (पूर्वीचा टॅकोमा लिंक मार्ग) हा ६.४ किमी लांबीचा मार्ग [[पीयर्स काउंटी, वॉशिंग्टन|पीयर्स काउंटीमध्ये]] टॅकोमा शहराच्या मध्यवर्ती भागापासून साउंडर रेल्वे मार्गावरील [[टॅकोमा डोम स्थानक|टॅकोमा डोम स्थानका]] दरम्यान धावतो. २०२३मध्ये लिंक लाइट रेलवर २ कोटी ३९ लोक प्रवाशांनी प्रवास केला होता. यातील बहुसंख्य प्रवासी १ लाइन वर होते. लिंक लाइट रेल वरील गाड्या दर ६ ते २४ मिनिटांनी धावतात. २ लाइनचा पहिला टप्पा&nbsp;२७ एप्रिल, २०२४ रोजी [[साउथ बेलेव्ह्यू स्थानक|साउथ बेलेव्ह्यू]] आणि [[रेडमंड टेक्नॉलॉजी स्थानक|रेडमंड टेक्नॉलॉजी]] स्थानकां दरम्यान सुरू झाला२०२५ पर्यंत हा मार्ग [[सिअ‍ॅटल]] आणि पूर्वेला रेडमंडच्या मध्यवर्ती भागापर्यंत विस्तारित केला जाईल. २०४४ पर्यंतच्या आराखड्यानुसार साउंड ट्रान्झिट लिंक लाइट रेल प्रणाली १८७ किमी ची असेल आणि त्यावर ७० स्थानके असतील.{{Maplink}} == स्थानके == २०२४मध्ये लिंक लाइट रेल वर [[लिंक लाइट रेलवरील स्थानके|३९ स्थानके]] आहेत. यांपैकी १९ १ लाइनवर, ८ २ लाइनवर तर १२ टी लाइनवर आहेत.<ref name="ST-TDP">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-tdp-2022-2027-and-2021-annual-report-20220825.pdf|title=Transit Development Plan 2022–2027 and 2021 Annual Report|date=August 25, 2022|publisher=Sound Transit|pages=15–19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118064711/https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-tdp-2022-2027-and-2021-annual-report-20220825.pdf|archive-date=November 18, 2022|access-date=November 17, 2022}}</ref><ref>{{Cite press release|date=September 15, 2023|title=Hilltop Tacoma Link Extension opens for passengers tomorrow|url=https://www.soundtransit.org/get-to-know-us/news-events/news-releases/hilltop-tacoma-link-extension-opens-passengers-tomorrow|publisher=Sound Transit|access-date=September 16, 2023}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.soundtransit.org/get-to-know-us/news-events/news-releases/light-rail-opens-eastside#:~:text=The%20full%202%20Line%20is,Village%20and%20Downtown%20Redmond%20stations.|title=Light rail opens on the Eastside|date=April 27, 2024|work=Sound Transit|access-date=April 27, 2024}}</ref><ref name="ST-StationDesign">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-station-experience-design-guidelines-june-2022.pdf|title=Station Experience Design Guidelines|date=June 2022|publisher=Sound Transit|pages=32, 36–38, 64–65, 69|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221119020344/https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-station-experience-design-guidelines-june-2022.pdf|archive-date=November 19, 2022|access-date=November 18, 2022}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/pdf/projects/link/Tacoma/Tacoma_Link_Expansion/20150709_TLinkEXP_Folio.pdf|title=Tacoma Link Expansion: Project Overview|date=July 2015|publisher=Sound Transit|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072153/https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/pdf/projects/link/Tacoma/Tacoma_Link_Expansion/20150709_TLinkEXP_Folio.pdf|archive-date=February 2, 2023|access-date=November 18, 2022}}</ref> [[चित्र:Link_light_rail_geographic_map.svg|उजवे|इवलेसे| २०२६मध्ये कार्यरत आणि बांधकामाधीन मार्ग आणि स्थानकांचा नकाशा]] [[चित्र:Redmond_Technology_Station_under_construction,_Sept._2019.jpg|उजवे|इवलेसे| २ लाइनवरील रेडमंड टेक्नॉलॉजी स्थानक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सिअ‍ॅटलमधील वाहतूक]] [[वर्ग:अमेरिकेतील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:टॅकोमामधील वाहतूक]] [[वर्ग:किंग काउंटी (वॉशिंग्टन)]] [[वर्ग:पीयर्स काउंटी (वॉशिंग्टन)]] fay0l085jmaj3g2skhy6hjyh1gu1atg 2676262 2676261 2026-03-30T07:30:13Z Kurcke 177847 2676262 wikitext text/x-wiki '''लिंक लाइट रेल''' ही अमेरिकेच्या [[सिअ‍ॅटल]] शहर आणि परिसरातील रेल्वे वाहतूक आहे. ही [[जलद परिवहन|जलद परिवहन सेवा]] तीन वेगवेगळ्या भागांत आहे. यांतील [[किंग काउंटी, वॉशिंग्टन|किंग काउंटीमधील]] [[१ लाइन (साउंड ट्रान्झिट)|१ लाइन]] (पूर्वीची ''सेंट्रल लिंक'') हा ४२ किमी लांबीचा मार्ग [[सिअ‍ॅटल]] आणि [[सिॲटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला]] जोडतो. [[२ लाइन (साउंड ट्रान्झिट)|२ लाइन]] हा किंग काउंटीच्या पूर्व भागातील मार्ग [[बेलव्ह्यू (वॉशिंग्टन)|बेलव्ह्यू]] आणि [[रेडमंड, वॉशिंग्टन|रेडमंड]] यांच्या मध्ये आहे तर [[टी लाइन (साउंड ट्रान्झिट)|टी लाइन]] (पूर्वीचा टॅकोमा लिंक मार्ग) हा ६.४ किमी लांबीचा मार्ग [[पीयर्स काउंटी, वॉशिंग्टन|पीयर्स काउंटीमध्ये]] टॅकोमा शहराच्या मध्यवर्ती भागापासून साउंडर रेल्वे मार्गावरील [[टॅकोमा डोम स्थानक|टॅकोमा डोम स्थानका]] दरम्यान धावतो. २०२३मध्ये लिंक लाइट रेलवर २ कोटी ३९ लोक प्रवाशांनी प्रवास केला होता. यातील बहुसंख्य प्रवासी १ लाइन वर होते. लिंक लाइट रेल वरील गाड्या दर ६ ते २४ मिनिटांनी धावतात. २ लाइनचा पहिला टप्पा&nbsp;२७ एप्रिल, २०२४ रोजी [[साउथ बेलेव्ह्यू स्थानक|साउथ बेलेव्ह्यू]] आणि [[रेडमंड टेक्नॉलॉजी स्थानक|रेडमंड टेक्नॉलॉजी]] स्थानकां दरम्यान सुरू झाला२०२५ पर्यंत हा मार्ग [[सिअ‍ॅटल]] आणि पूर्वेला रेडमंडच्या मध्यवर्ती भागापर्यंत विस्तारित केला जाईल. २०४४ पर्यंतच्या आराखड्यानुसार साउंड ट्रान्झिट लिंक लाइट रेल प्रणाली १८७ किमी ची असेल आणि त्यावर ७० स्थानके असतील.{{Maplink}} == स्थानके == २०२४मध्ये लिंक लाइट रेल वर [[लिंक लाइट रेलवरील स्थानके|३९ स्थानके]] आहेत. यांपैकी १९ १ लाइनवर, ८ २ लाइनवर तर १२ टी लाइनवर आहेत.<ref name="ST-TDP">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-tdp-2022-2027-and-2021-annual-report-20220825.pdf|title=Transit Development Plan 2022–2027 and 2021 Annual Report|date=August 25, 2022|publisher=Sound Transit|pages=15–19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118064711/https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-tdp-2022-2027-and-2021-annual-report-20220825.pdf|archive-date=November 18, 2022|access-date=November 17, 2022}}</ref><ref>{{Cite press release|date=September 15, 2023|title=Hilltop Tacoma Link Extension opens for passengers tomorrow|url=https://www.soundtransit.org/get-to-know-us/news-events/news-releases/hilltop-tacoma-link-extension-opens-passengers-tomorrow|publisher=Sound Transit|access-date=September 16, 2023}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.soundtransit.org/get-to-know-us/news-events/news-releases/light-rail-opens-eastside#:~:text=The%20full%202%20Line%20is,Village%20and%20Downtown%20Redmond%20stations.|title=Light rail opens on the Eastside|date=April 27, 2024|work=Sound Transit|access-date=April 27, 2024}}</ref><ref name="ST-StationDesign">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-station-experience-design-guidelines-june-2022.pdf|title=Station Experience Design Guidelines|date=June 2022|publisher=Sound Transit|pages=32, 36–38, 64–65, 69|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221119020344/https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/sound-transit-station-experience-design-guidelines-june-2022.pdf|archive-date=November 19, 2022|access-date=November 18, 2022}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/pdf/projects/link/Tacoma/Tacoma_Link_Expansion/20150709_TLinkEXP_Folio.pdf|title=Tacoma Link Expansion: Project Overview|date=July 2015|publisher=Sound Transit|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202072153/https://www.soundtransit.org/sites/default/files/documents/pdf/projects/link/Tacoma/Tacoma_Link_Expansion/20150709_TLinkEXP_Folio.pdf|archive-date=February 2, 2023|access-date=November 18, 2022}}</ref> [[चित्र:Link_light_rail_geographic_map.svg|उजवे|इवलेसे| २०२६मध्ये कार्यरत आणि बांधकामाधीन मार्ग आणि स्थानकांचा नकाशा]] [[चित्र:Redmond_Technology_Station_under_construction,_Sept._2019.jpg|उजवे|इवलेसे|२०१९मध्ये २ लाइनवरील रेडमंड टेक्नॉलॉजी स्थानक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सिअ‍ॅटलमधील वाहतूक]] [[वर्ग:अमेरिकेतील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:टॅकोमामधील वाहतूक]] [[वर्ग:किंग काउंटी (वॉशिंग्टन)]] [[वर्ग:पीयर्स काउंटी (वॉशिंग्टन)]] nouije2ok9l3yypfbqeg1tvqeyc14aw 0 353930 2676198 2469703 2026-03-29T23:50:53Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676198 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''हरिभाई पटेल''' हे गुजरातमधील उंझा येथील राजकारणी आहेत. [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] मध्ये ते [[महेसाणा लोकसभा मतदारसंघ|महेसाणा लोकसभा मतदारसंघातून]] खासदार म्हणून निवडून आले. ते [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/story/mahesana-gujarat-lok-sabha-election-results-2024-live-updates-clse-2547678-2024-06-04|title=Mahesana, Gujarat Lok Sabha Election Results 2024 Highlights: Haribhai Patel Emerges Victorious|date=2024-06-04|website=India Today|language=en|access-date=2024-06-04}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/mahesana-election-result-2024-live-updates-counting-of-votes-gujarat-lok-sabha-seat-latest-news|title=Mahesana Election Result 2024 Live Updates: BJP's Haribhai Patel Has Won This Lok Sabha Seat|last=Quint|first=The|date=2024-06-04|website=TheQuint|language=en|access-date=2024-06-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://gujarati.news18.com/news/mehsana/gujarat-lok-sabha-election-2024-result-live-updates-mehsana-seat-bjp-candidate-haribhai-patel-won-sb-1811204.html|title=મહેસાણામાં ભાજપે મારી બાજી, હરિભાઈ પટેલની જીત પાક્કી|date=2024-06-04|website=News18 ગુજરાતી|language=gu|access-date=2024-06-05|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605043419/https://gujarati.news18.com/news/mehsana/gujarat-lok-sabha-election-2024-result-live-updates-mehsana-seat-bjp-candidate-haribhai-patel-won-sb-1811204.html|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:महेसाणाचे खासदार]] [[वर्ग:गुजरातचे खासदार]] [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]] snlksnmnit3iricw2z8hfi2epg1n0yp 0 355945 2676249 2647899 2026-03-30T06:47:42Z Aditya tamhankar 80177 /* पोट-निवडणूका */ 2676249 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विधिमंडळ | पार्श्वभूमी_रंग = #8FB7D3 | पाठ्य_रंग = | नाव = महाराष्ट्र विधानसभा | लिप्यंतर_नाव = | विधिमंडळ = १५वी महाराष्ट्र विधानसभा | चिन्ह_चित्र = Seal of Maharashtra.svg | चिन्ह_रुंदी = | सभागृह_प्रकार = द्विस्तरीय प्रांतिक विधिमंडळ | पालक_विधिमंडळ = | सभागृहे = | नेता१_प्रकार = {{AutoLink|महाराष्ट्र विधानसभा अध्यक्ष|अध्यक्ष}} | नेता१ = [[राहुल नार्वेकर]] | पक्ष१ = [[भारतीय जनता पक्ष]] | निवडणूक१ = | नेता२_प्रकार = {{AutoLink|महाराष्ट्र विधानसभा अध्यक्ष|उपाध्यक्ष}} | नेता२ = | पक्ष२ = | निवडणूक२ = | नेता३_प्रकार = सभागृह नेता<br>({{AutoLink|महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री}}) | नेता३ = [[देवेंद्र फडणवीस|ॲड. देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस]] | पक्ष३ = [[भारतीय जनता पक्ष]] | निवडणूक३= | नेता४_प्रकार = सभागृह उप नेता<br>({{AutoLink|महाराष्ट्राचे उप मुख्यमंत्री|उप मुख्यमंत्री}}) | नेता४ = [[एकनाथ शिंदे|एकनाथ संभाजी शिंदे]]<br>[[शिवसेना]] | पक्ष४ = | निवडणूक४= | नेता५_प्रकार = विरोधी पक्षनेता | नेता५ = रिक्त | पक्ष५ = | नेता६_प्रकार = | नेता६ = | पक्ष६ = | निवडणूक५ = | सदस्य = २८८ | सभागृह१ = | सभागृह२ = | सभागृह१_संरचना = | सभागृह१_संरचना_रुंदी = | सभागृह२_संरचना = | सभागृह२_संरचना_रुंदी = | राजकीय_गट१ = | राजकीय_गट२ = | समिती१ = | समिती२ = | संयुक्त_समिती = | मतदान_पद्धत१ = | मतदान_पद्धत२ = | मागील_निवडणूक१ = [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०२४|२० नोव्हेंबर २०२४]] | मागील_निवडणूक२ = [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०२९|२०२९]] | सत्र_सभागृह_चित्र = Vidhan_bhavan_mumbai2.JPG | सत्र_सभागृह_चित्र_रुंदी = | बैठक_ठिकाण = [[मुंबई]], [[नागपूर]] | संकेतस्थळ = [http://www.mls.org.in/ महाराष्ट्र विधानसभा संकेतस्थळ] | तळटिपा = |सत्र_सभागृह_चित्र_२=Vidhan Bhavan (State Legislative Assembly) Nagpur - panoramio.jpg }} '''[[महाराष्ट्र]] राज्याची पंधरावी विधानसभा''' [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०२४|२०२४ महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीद्वारे]] २३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी अस्तित्त्वात आली. ==संख्याबळ== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan=2|आघाडी ! colspan="2" | पक्ष ! सदस्य संख्या ! गटनेता |- | rowspan="8" bgcolor="FF99933" | | rowspan="8" | '''सरकार'''<br>'''[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]'''<br><small>'''([[महायुती]])'''</small> '''(२३५)''' | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | १३१ | '''[[देवेंद्र फडणवीस|ॲड. देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस]]''' |- | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] | ५७ | '''[[एकनाथ शिंदे|एकनाथ संभाजी शिंदे]]''' |- | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] | ४० | ''अघोषित'' |- | style="background-color: {{जन सुराज्य शक्ती/meta/color}}" | | [[जन सुराज्य शक्ती पक्ष]] | २ | ''अघोषित'' |- | style="background-color: {{राष्ट्रीय युवा स्वाभिमान पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय युवा स्वाभिमान पक्ष]] | १ | '''[[रवी राणा|रवि गंगाधर राणा]]''' |- | style="background-color: {{राजर्षी शाहू विकास आघाडी/meta/color}}" | | [[राजर्षी शाहू विकास आघाडी]] | १ | '''[[राजेंद्र यड्रावकर]]''' |- | style="background-color: {{राष्ट्रीय समाज पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय समाज पक्ष]] | १ | '''[[रत्नाकर माणिकराव गुत्ते]]''' |- | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | | [[अपक्ष]] | २ | '''[[शिवाजी शत्तुप्पा पाटील]]'''<br>'''[[शरद भिमाजी सोनवणे]]''' |- | rowspan="5" bgcolor="00BFFF" | | rowspan="5" | '''विरोधी आघाडी'''<br>'''[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]'''<br><small>'''([[महाविकास आघाडी]])'''</small> '''(४८)''' | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] | २० | '''[[भास्कर भाऊराव जाधव]]''' |- | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | १६ | ''अघोषित'' |- | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] | १० | ''अघोषित'' |- | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}" | | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] | १ | ''अघोषित'' |- | style="background-color: {{शेतकरी कामगार पक्ष/meta/color}}" | | [[शेतकरी कामगार पक्ष]] | १ | ''अघोषित'' |- | rowspan="2" bgcolor=yellow | | rowspan="2" | '''तटस्थ''' '''(३)''' | style="background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}" | | [[समाजवादी पक्ष]] | २ | '''[[अबु असिम आझमी]]''' |- | style="background-color: {{ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन/meta/color}}" | | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] | १ | '''[[मुफ्ती मोहम्मद इस्माईल खलिक]]''' |- | colspan="4" | '''रिक्त''' <br>'''(२)''' | २ | |- ! colspan="4"|एकूण ! २८८ ! |} ==आमदार== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! मतदारसंघ ! आमदार ! colspan="2"| पक्ष ! colspan="2"| आघाडी ! नोंदी |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[नंदुरबार जिल्हा|<span style="color:white;">'''नंदुरबार जिल्हा'''</span>]] |- | १ | [[अक्कलकुवा विधानसभा मतदारसंघ|अक्कलकुवा]] (अ.जा.) | [[आमश्या फुलजी पाडवी]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २ | [[शहादा विधानसभा मतदारसंघ|शहादा]] (अ.ज.) | [[राजेश पाडवी|राजेश उदेसिंह पाडवी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३ | [[नंदुरबार विधानसभा मतदारसंघ|नंदुरबार]] (अ.ज.) | [[विजयकुमार कृष्णराव गावित|डॉ. विजयकुमार कृष्णराव गावित]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४ | [[नवापूर विधानसभा मतदारसंघ|नवापूर]] (अ.ज.) | [[शिरीषकुमार सुरुपसिंग नाईक]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[धुळे जिल्हा|<span style="color:white;">'''धुळे जिल्हा'''</span>]] |- | ५ | [[साक्री विधानसभा मतदारसंघ|साक्री]] (अ.ज.) | [[मंजुळा गावित|मंजुळा तुळशीराम गावित]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६ | [[धुळे ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|धुळे ग्रामीण]] | [[राघवेंद्र मनोहर पाटील]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७ | [[धुळे शहर विधानसभा मतदारसंघ|धुळे शहर]] | [[अनुप ओमप्रकाश अगरवाल]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८ | [[सिंदखेडा विधानसभा मतदारसंघ|सिंदखेडा]] | [[जयकुमार रावळ|जयकुमार जितेंद्रसिंह रावळ]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९ | [[शिरपूर विधानसभा मतदारसंघ|शिरपूर]] (अ.ज.) | [[काशीराम पावरा|काशीराम वेचान पावरा]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[जळगाव जिल्हा|<span style="color:white;">'''जळगाव जिल्हा'''</span>]] |- | १० | [[चोपडा विधानसभा मतदारसंघ|चोपडा]] (अ.ज.) | [[चंद्रकांत बळीराम सोनवणे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११ | [[रावेर विधानसभा मतदारसंघ|रावेर]] | [[अमोल हरिभाऊ जावळे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२ | [[भुसावळ विधानसभा मतदारसंघ|भुसावळ]] (अ.जा.) | [[संजय वामन सावकारे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३ | [[जळगाव शहर विधानसभा मतदारसंघ|जळगाव शहर]] | [[सुरेश दामू भोळे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४ | [[जळगाव ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|जळगाव ग्रामीण]] | [[गुलाब रघुनाथ पाटील]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५ | [[अमळनेर विधानसभा मतदारसंघ|अमळनेर]] | [[अनिल भाईदास पाटील]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६ | [[एरंडोल विधानसभा मतदारसंघ|एरंडोल]] | [[अमोल चिमणराव पाटील]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७ | [[चाळीसगाव विधानसभा मतदारसंघ|चाळीसगाव]] | [[मंगेश रमेश चव्हाण]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८ | [[पाचोरा विधानसभा मतदारसंघ|पाचोरा]] | [[किशोर धनसिंग पाटील]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९ | [[जामनेर विधानसभा मतदारसंघ|जामनेर]] | [[गिरीश महाजन|गिरीश दत्तात्रय महाजन]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २० | [[मुक्ताईनगर विधानसभा मतदारसंघ|मुक्ताईनगर]] | [[चंद्रकांत निंबा पाटील]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[बुलढाणा जिल्हा|<span style="color:white;">'''बुलढाणा जिल्हा'''</span>]] |- | २१ | [[मलकापूर विधानसभा मतदारसंघ|मलकापूर]] | [[चैनसुख मदनलाल संचेती]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२ | [[बुलढाणा विधानसभा मतदारसंघ|बुलढाणा]] | [[संजय रामभाऊ गायकवाड]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३ | [[चिखली विधानसभा मतदारसंघ|चिखली]] | [[श्वेता विद्याधर महाले]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४ | [[सिंदखेड राजा विधानसभा मतदारसंघ|सिंदखेड राजा]] | [[मनोज देवानंद कायंदे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५ | [[मेहकर विधानसभा मतदारसंघ|मेहकर]] (अ.जा.) | [[सिद्धार्थ रामभाऊ खरात]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २६ | [[खामगाव विधानसभा मतदारसंघ|खामगाव]] | [[आकाश फुंडकर|आकाश पांडुरंग फुंडकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७ | [[जळगाव जामोद विधानसभा मतदारसंघ|जळगाव जामोद]] | [[संजय श्रीराम कुटे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अकोला जिल्हा|<span style="color:white;">'''अकोला जिल्हा'''</span>]] |- | २८ | [[अकोट विधानसभा मतदारसंघ|अकोट]] | [[प्रकाश गुणवंतराव भारसाकले]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- |२९ | [[बाळापूर विधानसभा मतदारसंघ|बाळापूर]] | [[नितीन तळे|नितीन भिकनराव देशमुख]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३० | [[अकोला पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम अकोला]] | [[साजिद खान पठाण]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३१ | [[अकोला पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व अकोला]] | [[रणधीर प्रल्हादराव सावरकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३२ | [[मूर्तजापूर विधानसभा मतदारसंघ|मूर्तजापूर]] (अ.जा.) | [[हरीश मारोतीअप्पा पिंपळे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[वाशिम जिल्हा|<span style="color:white;">'''वाशिम जिल्हा'''</span>]] |- | ३३ | [[रिसोड विधानसभा मतदारसंघ|रिसोड]] | [[अमित सुभाषराव झणक]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ३४ | [[वाशिम विधानसभा मतदारसंघ|वाशिम]] (अ.जा.) | [[श्याम रामचरण खोडे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३५ | [[कारंजा विधानसभा मतदारसंघ|कारंजा]] | [[सई प्रकाश डहाके]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अमरावती जिल्हा|<span style="color:white;">'''अमरावती जिल्हा'''</span>]] |- | ३६ | [[धामणगाव रेल्वे विधानसभा मतदारसंघ|धामणगाव रेल्वे]] | [[प्रताप अरुणभाऊ अडसड]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३७ | [[बडनेरा विधानसभा मतदारसंघ|बडनेरा]] | [[रवि राणा|रवि गंगाधर राणा]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय युवा स्वाभिमान पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय युवा स्वाभिमान पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३८ | [[अमरावती विधानसभा मतदारसंघ|अमरावती]] | [[सुलभा संजय खोडके]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ३९ | [[तेवसा विधानसभा मतदारसंघ|तिवसा]] | [[राजेश श्रीराम वानखेडे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४० | [[दर्यापूर विधानसभा मतदारसंघ|दर्यापूर]] (अ.जा.) | [[गजानन मोतीराम लवाते]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ४१ | [[मेळघाट विधानसभा मतदारसंघ|मेळघाट]] (अ.ज.) | [[केवलराम तुळशीराम काळे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४२ | [[अचलपूर विधानसभा मतदारसंघ|अचलपूर]] | [[प्रविण वसंत तायडे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४३ | [[मोर्शी विधानसभा मतदारसंघ|मोर्शी]] | [[उमेश आत्माराम यवळकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[वर्धा जिल्हा|<span style="color:white;">'''वर्धा जिल्हा'''</span>]] |- | ४४ | [[आर्वी विधानसभा मतदारसंघ|आर्वी]] | [[सुमित वानखेडे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४५ | [[देवळी विधानसभा मतदारसंघ|देवळी]] | [[राजेश भाऊराव भाकणे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४६ | [[हिंगणघाट विधानसभा मतदारसंघ|हिंगणघाट]] | [[समिर त्रिंबकराव कुणावर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४७ | [[वर्धा विधानसभा मतदारसंघ|वर्धा]] | [[पंकज राजेश भोयार|डॉ. पंकज राजेश भोयार]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[नागपूर जिल्हा|<span style="color:white;">'''नागपूर जिल्हा'''</span>]] |- | ४८ | [[काटोल विधानसभा मतदारसंघ|काटोल]] | [[चरणसिंह बाबुलालजी ठाकूर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ४९ | [[सावनेर विधानसभा मतदारसंघ|सावनेर]] | [[आशिष रणजित देशमुख]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५० | [[हिंगणा विधानसभा मतदारसंघ|हिंगणा]] | [[समीर मेघे|समीर दत्तात्रय मेघे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५१ | [[उमरेड विधानसभा मतदारसंघ|उमरेड]] (अ.जा.) | [[संजय नारायणराव मेश्राम]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५२ | [[नागपूर नैऋत्य विधानसभा मतदारसंघ|दक्षिण-पश्चिम नागपूर]] | [[देवेंद्र फडणवीस|ॲड. देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]], [[गृह विभाग (महाराष्ट्र शासन)|गृह मंत्री]], [[ऊर्जा विभाग (महाराष्ट्र शासन)|ऊर्जा मंत्री]], [[विधी व न्याय विभाग (महाराष्ट्र शासन)|विधी व न्याय मंत्री]], [[सामान्य प्रशासन विभाग (महाराष्ट्र शासन)|सामान्य प्रशासन मंत्री]], [[माहिती व जनसंपर्क विभाग (महाराष्ट्र शासन)|माहिती व जनसंपर्क मंत्री]], सभागृह नेता (५ डिसेंबर २०२४ — ) |- | ५३ | [[नागपूर दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|दक्षिण नागपूर]] | [[मोहन माटे|मोहन गोपाळराव माटे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५४ | [[नागपूर पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व नागपूर]] | [[कृष्णा खोपडे|कृष्णा पंचम खोपडे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५५ | [[नागपूर मध्य विधानसभा मतदारसंघ|मध्य नागपूर]] | [[प्रविण प्रभाकरराव दाटके]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ५६ | [[नागपूर पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम नागपूर]] | [[विकास पांडुरंग ठाकरे]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५७ | [[नागपूर उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|उत्तर नागपूर]] (अ.जा.) | [[नितीन राऊत|नितीन काशिनाथ राऊत]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ५८ | [[कामठी विधानसभा मतदारसंघ|कामठी]] | [[चंद्रशेखर बावनकुळे|चंद्रशेखर कृष्णराव बावनकुळे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[महसूल विभाग (महाराष्ट्र शासन)|महसूल मंत्री]] (१५ डिसेंबर २०२४ — ) |- | ५९ | [[रामटेक विधानसभा मतदारसंघ|रामटेक]] | [[आशिष जैस्वाल|आशिष नंदकिशोर जयस्वाल]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[भंडारा जिल्हा|<span style="color:white;">'''भंडारा जिल्हा'''</span>]] |- | ६० | [[तुमसर विधानसभा मतदारसंघ|तुमसर]] | [[राजू माणिकराव कारेमोरे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६१ | [[भंडारा विधानसभा मतदारसंघ|भंडारा]] (अ.जा.) | [[नरेंद्र भोंडेकर|नरेंद्र भोजराज भोंडेकर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६२ | [[साकोली विधानसभा मतदारसंघ|साकोली]] | [[नाना पटोले|नाना फाल्गुनराव पटोले]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[गोंदिया जिल्हा|<span style="color:white;">'''गोंदिया जिल्हा'''</span>]] |- | ६३ | [[अर्जुनी मोरगाव विधानसभा मतदारसंघ|अर्जुनी मोरगाव]] (अ.जा.) | [[राजकुमार बडोले|राजकुमार सुदाम बडोले]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६४ | [[तिरोरा विधानसभा मतदारसंघ|तिरोरा]] | [[विजय भरतलाल रहांगडाले]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६५ | [[गोंदिया विधानसभा मतदारसंघ|गोंदिया]] | [[विनोद अग्रवाल]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६६ | [[आमगाव विधानसभा मतदारसंघ|आमगाव]] (अ.ज.) | [[संजय हनमंतराव पुराम]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[गडचिरोली जिल्हा|<span style="color:white;">'''गडचिरोली जिल्हा'''</span>]] |- | ६७ | [[आर्मोरी विधानसभा मतदारसंघ|आर्मोरी]] (अ.ज.) | [[रामदास मालुजी मसराम]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ६८ | [[गडचिरोली विधानसभा मतदारसंघ|गडचिरोली]] (अ.ज.) | [[मिलिंद रामजी नारोटे|डॉ. मिलिंद रामजी रामोटे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ६९ | [[अहेरी विधानसभा मतदारसंघ|अहेरी]] (अ.ज.) | [[धर्मरावबाबा आत्राम|धर्मराव भगवंतराव आत्राम]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[चंद्रपूर जिल्हा|<span style="color:white;">'''चंद्रपूर जिल्हा'''</span>]] |- | ७० | [[राजुरा विधानसभा मतदारसंघ|राजुरा]] | [[देवराव विठोबा भोंगले]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७१ | [[चंद्रपूर विधानसभा मतदारसंघ|चंद्रपूर]] (अ.जा.) | [[किशोर गजानन जोरगेवार]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७२ | [[बल्लारपूर विधानसभा मतदारसंघ|बल्लारपूर]] | [[सुधीर मुनगंटीवार|सुधीर सच्चिदानंद मुनगंटीवार]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७३ | [[ब्रह्मपुरी विधानसभा मतदारसंघ|ब्रह्मपुरी]] | [[विजय शंकरराव वडेट्टीवार]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७४ | [[चिमूर विधानसभा मतदारसंघ|चिमूर]] | [[बंटी भांगडिया|किर्तीकुमार जितेश भांगडिया]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७५ | [[वरोरा विधानसभा मतदारसंघ|वरोरा]] | [[करण संजय देवतळे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[यवतमाळ जिल्हा|<span style="color:white;">'''यवतमाळ जिल्हा'''</span>]] |- | ७६ | [[वणी विधानसभा मतदारसंघ|वणी]] | [[संजय निळकंठ देरकर]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७७ | [[राळेगाव विधानसभा मतदारसंघ|राळेगाव]] (अ.ज.) | [[अशोक उइके|प्रा.डॉ. अशोक रामजी उइके]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ७८ | [[यवतमाळ विधानसभा मतदारसंघ|यवतमाळ]] | [[अनिल शंकरराव मांगुलकर]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ७९ | [[दिग्रस विधानसभा मतदारसंघ|दिग्रस]] | [[संजय राठोड|संजय दुलिचंद राठोड]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८० | [[आर्णी विधानसभा मतदारसंघ|आर्णी]] (अ.ज.) | [[राजु नारायण तोडसाम]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८१ | [[पुसद विधानसभा मतदारसंघ|पुसद]] | [[इंद्रनील नाईक|ॲड. इंद्रनील मनोहर नाईक]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८२ | [[उमरखेड विधानसभा मतदारसंघ|उमरखेड]] (अ.जा.) | [[किसन मारोती वानखेडे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[नांदेड जिल्हा|<span style="color:white;">'''नांदेड जिल्हा'''</span>]] |- | ८३ | [[किनवट विधानसभा मतदारसंघ|किनवट]] | [[भीमराव केराम|भीमराव रामजी केराम]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८४ | [[हदगाव विधानसभा मतदारसंघ|हदगाव]] | [[बाबुराव कदम कोहलीकर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८५ | [[भोकर विधानसभा मतदारसंघ|भोकर]] | [[श्रीजया अशोक चव्हाण]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८६ | [[नांदेड उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|उत्तर नांदेड]] | [[बाळाजी कल्याणकर|बाळाजी देविदास कल्याणकर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८७ | [[नांदेड दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|दक्षिण नांदेड]] | [[आनंद शंकर तिडके]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८८ | [[लोहा विधानसभा मतदारसंघ|लोहा]] | [[प्रतापराव गोविंदराव चिखलीकर]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ८९ | [[नायगाव विधानसभा मतदारसंघ|नायगाव]] | [[राजेश पवार|राजेश संभाजी पवार]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९० | [[देगलूर विधानसभा मतदारसंघ|देगलूर]] (अ.जा.) | [[जितेश अंतापूरकर|जितेश रावसाहेब अंतापूरकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९१ | [[मुखेड विधानसभा मतदारसंघ|मुखेड]] | [[तुषार राठोड|तुषार गोविंदराव राठोड]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[हिंगोली जिल्हा|<span style="color:white;">'''हिंगोली जिल्हा'''</span>]] |- | ९२ | [[बसमत विधानसभा मतदारसंघ|बसमत]] | [[चंद्रकांत नवघरे|चंद्रकांत रमाकांत नवघरे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९३ | [[कळमनुरी विधानसभा मतदारसंघ|कळमनुरी]] | [[संतोष बांगर|संतोष लक्ष्मणराव बांगर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९४ | [[हिंगोली विधानसभा मतदारसंघ|हिंगोली]] | [[तानाजी सखारामजी मुटकुले]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[परभणी जिल्हा|<span style="color:white;">'''परभणी जिल्हा'''</span>]] |- | ९५ | [[जिंतूर विधानसभा मतदारसंघ|जिंतूर]] | [[मेघना साकोरे बोर्डीकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९६ | [[परभणी विधानसभा मतदारसंघ|परभणी]] | [[राहुल वेदप्रकाश पाटील|डॉ. राहुल वेदप्रकाश पाटील]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | ९७ | [[गंगाखेड विधानसभा मतदारसंघ|गंगाखेड]] | [[रत्नाकर माणिकराव गुत्ते]] | style="background-color: {{राष्ट्रीय समाज पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रीय समाज पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ९८ | [[पाथरी विधानसभा मतदारसंघ|पाथरी]] | [[राजेश उत्तम विटेकर]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[जालना जिल्हा|<span style="color:white;">'''जालना जिल्हा'''</span>]] |- | ९९ | [[परतूर विधानसभा मतदारसंघ|परतूर]] | [[बबनराव लोणीकर|बबनराव दत्तात्रय लोणीकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १०० | [[घनसावंगी विधानसभा मतदारसंघ|घनसावंगी]] | [[हिकमत बळीराम उधन]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १०१ | [[जालना विधानसभा मतदारसंघ|जालना]] | [[अर्जुन पंडितराव खोतकर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १०२ | [[बदनापूर विधानसभा मतदारसंघ|बदनापूर]] (अ.जा.) | [[नारायण तिलकचंद कुचे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १०३ | [[भोकरदन विधानसभा मतदारसंघ|भोकरदन]] | [[संतोष रावसाहेब दानवे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|<span style="color:white;">'''छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा'''</span>]] |- | १०४ | [[सिल्लोड विधानसभा मतदारसंघ|सिल्लोड]] | [[अब्दुल सत्तार|अब्दुल नबी सत्तार]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १०५ | [[कन्नड विधानसभा मतदारसंघ|कन्नड]] | [[संजना हर्षवर्धन जाधव]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १०६ | [[फुलंब्री विधानसभा मतदारसंघ|फुलंब्री]] | [[अनुराधा अतुल चव्हाण]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १०७ | [[औरंगाबाद मध्य विधानसभा मतदारसंघ|मध्य औरंगाबाद]] | [[प्रदीप जयस्वाल|प्रदीप शिवनारायण जयस्वाल]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १०८ | [[औरंगाबाद पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम औरंगाबाद]] (अ.जा.) | [[संजय शिरसाट|संजय पांडुरंग शिरसाट]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १०९ | [[औरंगाबाद पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व औरंगाबाद]] | [[अतुल मोरेश्वर सावे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११० | [[पैठण विधानसभा मतदारसंघ|पैठण]] | [[विलास संदीपानराव भुमरे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १११ | [[गंगापूर विधानसभा मतदारसंघ|गंगापूर]] | [[प्रशांत भांब|प्रशांत बंसीलाल बंब]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११२ | [[वैजापूर विधानसभा मतदारसंघ|वैजापूर]] | [[रमेश बोरनारे|रमेश नानासाहेब बोरनारे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[नाशिक जिल्हा|<span style="color:white;">'''नाशिक जिल्हा'''</span>]] |- | ११३ | [[नांदगाव विधानसभा मतदारसंघ|नांदगाव]] | [[सुहास कांदे|सुहास द्वारकानाथ कांदे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११४ | [[मालेगाव मध्य विधानसभा मतदारसंघ|मध्य मालेगाव]] | [[मुफती मोहम्मद इस्माईल अब्दुल खलिक]] | style="background-color: {{ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन/meta/color}}" | | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] |bgcolor=#FFFFFF| | सध्यातरी तटस्थ | |- | ११५ | [[मालेगाव बाह्य विधानसभा मतदारसंघ|बाह्य मालेगाव]] | [[दादाजी भुसे|दादाजी दगडु भुसे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११६ | [[बागलाण विधानसभा मतदारसंघ|बागलाण]] (अ.ज.) | [[दिलीप मंगलू बोरसे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११७ | [[कळवण विधानसभा मतदारसंघ|कळवण]] (अ.ज.) | [[नितीन अर्जुन पवार]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११८ | [[चांदवड विधानसभा मतदारसंघ|चांदवड]] | [[राहुल दौलतराव आहेर|डॉ. राहुल दौलतराव आहेर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | ११९ | [[येवला विधानसभा मतदारसंघ|येवला]] | [[छगन भुजबळ|छगन चंद्रकांत भुजबळ]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२० | [[सिन्नर विधानसभा मतदारसंघ|सिन्नर]] | [[माणिकराव शिवाजी कोकाटे|ॲड. माणिकराव शिवाजी कोकाटे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२१ | [[निफाड विधानसभा मतदारसंघ|निफाड]] | [[दिलीपराव शंकरराव बनकर]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२२ | [[दिंडोरी विधानसभा मतदारसंघ|दिंडोरी]] (अ.ज.) | [[नरहरी सीताराम झिरवळ]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२३ | [[नाशिक पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व नाशिक]] | [[राहुल उत्तमराव ढिकळे|ॲड. राहुल उत्तमराव ढिकळे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२४ | [[नाशिक मध्य विधानसभा मतदारसंघ|मध्य नाशिक]] | [[देवयानी फरांदे|देवयानी सुहास फरांदे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२५ | [[नाशिक पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम नाशिक]] | [[सीमा महेश हिरे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२६ | [[देवळाली विधानसभा मतदारसंघ|देवळाली]] (अ.जा.) | [[सरोज बाबुलाल अहिरे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १२७ | [[इगतपुरी विधानसभा मतदारसंघ|इगतपुरी]] (अ.ज.) | [[हिरामण भिका खोसकर]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[पालघर जिल्हा|<span style="color:white;">'''पालघर जिल्हा'''</span>]] |- | १२८ | [[डहाणू विधानसभा मतदारसंघ|डहाणू]] (अ.ज.) | [[विनोद भिवा निकोले]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}" | | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १२९ | [[विक्रमगड विधानसभा मतदारसंघ|विक्रमगड]] (अ.ज.) | [[हरिश्चंद्र सखाराम भोये]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३० | [[पालघर विधानसभा मतदारसंघ|पालघर]] (अ.ज.) | [[राजेंद्र गावित|राजेंद्र धेड्या गावित]] |bgcolor=#F37020| | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३१ | [[बोईसर विधानसभा मतदारसंघ|बोईसर]] (अ.ज.) | [[विलास सुकूर तरे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३२ | [[नालासोपारा विधानसभा मतदारसंघ|नालासोपारा]] | [[राजन बाळकृष्ण नाईक]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३३ | [[वसई विधानसभा मतदारसंघ|वसई]] | [[स्नेहा प्रेमनाथ दुबे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[ठाणे जिल्हा|<span style="color:white;">'''ठाणे जिल्हा'''</span>]] |- | १३४ | [[भिवंडी ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|भिवंडी ग्रामीण]] (अ.ज.) | [[शांताराम तुकाराम मोरे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३५ | [[शहापूर विधानसभा मतदारसंघ|शहापूर]] (अ.ज.) | [[दौलत भिका दरोडा]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३६ | [[भिवंडी पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम भिवंडी]] | [[महेश प्रभाकर चौघुले]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३७ | [[भिवंडी पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व भिवंडी]] | [[रैस कासम शेख]] | style="background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}" | | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १३८ | [[कल्याण पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम कल्याण]] | [[विश्वनाथ भोईर|विश्वनाथ आत्माराम भोईर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १३९ | [[मुरबाड विधानसभा मतदारसंघ|मुरबाड]] | [[किसन कथोरे|किसन शंकर कथोरे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४० | [[अंबरनाथ विधानसभा मतदारसंघ|अंबरनाथ]] (अ.जा.) | [[बालाजी किणीकर|डॉ. बाळाजी प्रल्हाद किणीकर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४१ | [[उल्हासनगर विधानसभा मतदारसंघ|उल्हासनगर]] | [[कुमार उत्तमचंद ऐलानी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४२ | [[कल्याण पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व कल्याण]] | [[सुलभा गणपत गायकवाड]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४३ | [[डोंबिवली विधानसभा मतदारसंघ|डोंबिवली]] | [[रविंद्र दत्तात्रय चव्हाण]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४४ | [[कल्याण ग्रामीण मतदारसंघ|कल्याण ग्रामीण]] | [[राजेश गोवर्धन मोरे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४५ | [[मीरा-भाईंदर विधानसभा मतदारसंघ|मीरा-भाईंदर]] | [[नरेंद्र मेहता]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४६ | [[ओवळा-माजिवडा विधानसभा मतदारसंघ|ओवळा-माजिवडा]] | [[प्रताप सरनाईक|प्रताप बाबुराव सरनाईक]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४७ | [[कोपरी-पाचपाखाडी विधानसभा मतदारसंघ|कोपरी-पाचपाखाडी]] | [[एकनाथ शिंदे|एकनाथ संभाजी शिंदे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री|उपमुख्यमंत्री]], [[नगरविकास विभाग (महाराष्ट्र शासन)|नगरविकास मंत्री]], [[गृहनिर्माण विभाग (महाराष्ट्र शासन)|गृहनिर्माण मंत्री]], [[सार्वजनिक बांधकाम (सार्वजनिक उपक्रमांसह) विभाग (महाराष्ट्र शासन)|सार्वजनिक बांधकाम (सार्वजनिक उपक्रमांसह) मंत्री]] (५ डिसेंबर २०२४ — ) |- | १४८ | [[ठाणे विधानसभा मतदारसंघ|ठाणे]] | [[संजय मुकुंद केळकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १४९ | [[मुंब्रा-कळवा विधानसभा मतदारसंघ|मुंब्रा-कळवा]] | [[जितेंद्र आव्हाड|जितेंद्र सतीश आव्हाड]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५० | [[ऐरोली विधानसभा मतदारसंघ|ऐरोली]] | [[गणेश नाईक|गणेश रामचंद्र नाईक]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५१ | [[बेलापूर विधानसभा मतदारसंघ|बेलापूर]] | [[मंदा विजय म्हात्रे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[मुंबई उपनगरी जिल्हा|<span style="color:white;">'''मुंबई उपनगर जिल्हा'''</span>]] |- | १५२ | [[बोरीवली विधानसभा मतदारसंघ|बोरीवली]] | [[संजय उपाध्याय]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५३ | [[दहिसर विधानसभा मतदारसंघ|दहिसर]] | [[मनीषा चौधरी|मनीषा अशोक चौधरी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५४ | [[मागाठणे विधानसभा मतदारसंघ|मागाठणे]] | [[प्रकाश सुर्वे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५५ | [[मुलुंड विधानसभा मतदारसंघ|मुलुंड]] | [[मिहिर कोटेचे|मिहिर चंद्रकांत कोटेचा]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५६ | [[विक्रोळी विधानसभा मतदारसंघ|विक्रोळी]] | [[सुनील राऊत|सुनील राजाराम राऊत]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५७ | [[भांडुप पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम भांडूप]] | [[अशोक धर्मराज पाटील]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १५८ | [[जोगेश्वरी पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व जोगेश्वरी]] | [[अनंत नार]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १५९ | [[दिंडोशी विधानसभा मतदारसंघ|दिंडोशी]] | [[सुनील प्रभू|सुनील वामन प्रभू]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६० | [[कांदिवली पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व कांदिवली]] | [[अतुल भातखळकर|अतुल दत्तात्रय भातखळकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६१ | [[चारकोप विधानसभा मतदारसंघ|चारकोप]] | [[योगेश सागर|योगेश अमृतलाल सागर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६२ | [[मालाड पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम मालाड]] | [[अस्लम शेख|अस्लम रमजनाली शेख]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६३ | [[गोरेगाव विधानसभा मतदारसंघ|गोरेगाव]] | [[विद्या ठाकूर|विद्या जयप्रकाश ठाकूर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६४ | [[वर्सोवा विधानसभा मतदारसंघ|वर्सोवा]] | [[हरून रशीद खान]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १६५ | [[अंधेरी पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम अंधेरी]] | [[अमित भास्कर साटम]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६६ | [[अंधेरी पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व अंधेरी]] | [[मुरजी पटेल]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६७ | [[विलेपार्ले विधानसभा मतदारसंघ|विलेपार्ले]] | [[पराग आळवणी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६८ | [[चांदिवली विधानसभा मतदारसंघ|चांदिवली]] | [[दिलीप लांडे|दिलीप भाऊसाहेब लांडे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १६९ | [[घाटकोपर पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम घाटकोपर]] | [[राम कदम (राजकारणी)|राम कदम]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७० | [[घाटकोपर पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व घाटकोपर]] | [[पराग शाह|पराग किशोरचंद्र शाह]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७१ | [[मानखुर्द शिवाजीनगर विधानसभा मतदारसंघ|मानखुर्द शिवाजीनगर]] | [[अबू असीम आझमी]] | style="background-color: {{समाजवादी पक्ष/meta/color}}" | | [[समाजवादी पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७२ | [[अणुशक्ती नगर विधानसभा मतदारसंघ|अणुशक्ती नगर]] | [[सना नवाब मलिक]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७३ | [[चेंबूर विधानसभा मतदारसंघ|चेंबूर]] | [[तुकाराम रामकृष्ण काटे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७४ | [[कुर्ला विधानसभा मतदारसंघ|कुर्ला]] | [[मंगेश कुडाळकर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १७५ | [[कलिना विधानसभा मतदारसंघ|कलिना]] | [[संजय पोतनीस|संजय गोविंद पोतनीस]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७६ | [[वांद्रे पूर्व विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व वांद्रे]] | [[वरुण सतीश सरदेसाई]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७७ | [[वांद्रे पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम वांद्रे]] | [[आशिष शेलार|ॲड. आशिष बाबाजी शेलार]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[मुंबई शहर जिल्हा|<span style="color:white;">'''मुंबई शहर जिल्हा'''</span>]] |- | १७८ | [[धारावी विधानसभा मतदारसंघ|धारावी]] (अ.जा.) | [[ज्योती एकनाथ गायकवाड|डॉ. ज्योती एकनाथ गायकवाड]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १७९ | [[सायन कोळीवाडा विधानसभा मतदारसंघ|सायन कोळीवाडा]] | [[आर. तमिळ सेल्वन]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८० | [[वडाळा विधानसभा मतदारसंघ|वडाळा]] | [[कालिदास कोळंबकर|कालिदास नीळकंठ कोळंबकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | विधानसभा कार्यकारी सभापती (७ डिसेंबर २०२४ — ९ डिसेंबर २०२४) |- | १८१ | [[माहीम विधानसभा मतदारसंघ|माहीम]] | [[महेश बळीराम सावंत]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८२ | [[वरळी विधानसभा मतदारसंघ|वरळी]] | [[आदित्य ठाकरे|आदित्य उद्धव ठाकरे]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८३ | [[शिवडी विधानसभा मतदारसंघ|शिवडी]] | [[अजय चौधरी|अजय विनायक चौधरी]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८४ | [[भायखळा विधानसभा मतदारसंघ|भायखळा]] | [[मनोज पांडुरंग जामसुतकर]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८५ | [[मलबार हिल विधानसभा मतदारसंघ|मलबार हिल]] | [[मंगल प्रभात लोढा]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८६ | [[मुंबादेवी विधानसभा मतदारसंघ|मुंबादेवी]] | [[अमीन पटेल|अमीन अमीर पटेल]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १८७ | [[कुलाबा विधानसभा मतदारसंघ|कुलाबा]] | [[राहुल नार्वेकर|ॲड. राहुल सुरेश नार्वेकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | विधानसभा सभापती (९ डिसेंबर २०२४ — ) |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[रायगड जिल्हा|<span style="color:white;">'''रायगड जिल्हा'''</span>]] |- | १८८ | [[पनवेल विधानसभा मतदारसंघ|पनवेल]] | [[प्रशांत ठाकूर|प्रशांत रामशेठ ठाकूर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १८९ | [[कर्जत विधानसभा मतदारसंघ|कर्जत]] | [[महेंद्र सदाशिव थोरवे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९० | [[उरण विधानसभा मतदारसंघ|उरण]] | [[महेश बाल्दी]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९१ | [[पेण विधानसभा मतदारसंघ|पेण]] | [[रवीशेठ पाटील|रवीशेठ दगडु पाटील]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९२ | [[अलिबाग विधानसभा मतदारसंघ|अलिबाग]] | [[महेंद्र दळवी|महेंद्र हरि दळवी]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९३ | [[श्रीवर्धन विधानसभा मतदारसंघ|श्रीवर्धन]] | [[अदिती तटकरे|अदिती सुनील तटकरे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९४ | [[महाड विधानसभा मतदारसंघ|महाड]] | [[भरतशेट गोगावले|भरतशेठ मारुती गोगावले]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[पुणे जिल्हा|<span style="color:white;">'''पुणे जिल्हा'''</span>]] |- | १९५ | [[जुन्नर विधानसभा मतदारसंघ|जुन्नर]] | [[शरद भिमाजी सोनवणे]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | | [[अपक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९६ | [[आंबेगाव विधानसभा मतदारसंघ|आंबेगाव]] | [[दिलीप वळसे-पाटील]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९७ | [[खेड आळंदी विधानसभा मतदारसंघ|खेड आळंदी]] | [[बाबाजी रामचंद्र काळे]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | १९८ | [[शिरूर विधानसभा मतदारसंघ|शिरूर]] | [[ज्ञानेश्वर आबा काटके]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | १९९ | [[दौंड विधानसभा मतदारसंघ|दौंड]] | [[राहुल कुल|राहुल सुभाष कुल]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २०० | [[इंदापूर विधानसभा मतदारसंघ|इंदापूर]] | [[दत्तात्रय विठोबा भारणे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | rowspan="2"|२०१ | rowspan="2"|[[बारामती विधानसभा मतदारसंघ|बारामती]] | [[अजित पवार|अजित अनंतराव पवार]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री|उपमुख्यमंत्री]], [[वित्त विभाग (महाराष्ट्र शासन)|अर्थ मंत्री]], [[नियोजन विभाग (महाराष्ट्र शासन)|नियोजन मंत्री]], [[राज्य उत्पादन शुल्क विभाग (महाराष्ट्र शासन)|राज्य उत्पादन शुल्क मंत्री]] (५ डिसेंबर २०२४ — २८ जानेवारी २०२६), २८ जानेवारी २०२६ रोजी निधन |- | colspan="5"| रिक्त ''(२८ जानेवारी २०२६ पासून)'' |- | २०२ | [[पुरंदर विधानसभा मतदारसंघ|पुरंदर]] | [[विजय शिवतारे|विजयबापू शिवतारे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २०३ | [[भोर विधानसभा मतदारसंघ|भोर]] | [[शंकर हिरामण मांडेकर]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २०४ | [[मावळ विधानसभा मतदारसंघ|मावळ]] | [[सुनील शेळके|सुनील शंकरराव शेळके]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २०५ | [[चिंचवड विधानसभा मतदारसंघ|चिंचवड]] | [[शंकर पांडुरंग जगताप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २०६ | [[पिंपरी विधानसभा मतदारसंघ|पिंपरी]] (अ.जा.) | [[अण्णा दादू बनसोडे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २०७ | [[भोसरी विधानसभा मतदारसंघ|भोसरी]] | [[महेश लांडगे|महेशदादा किसनराव लांडगे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २०८ | [[वडगाव शेरी विधानसभा मतदारसंघ|वडगाव शेरी]] | [[बापूसाहेब तुकाराम पाठारे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २०९ | [[शिवाजीनगर विधानसभा मतदारसंघ|शिवाजीनगर]] | [[सिद्धार्थ शिरोळे|सिद्धार्थ अनिल शिरोळे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१० | [[कोथरुड विधानसभा मतदारसंघ|कोथरुड]] | [[चंद्रकांत बच्चू पाटील]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २११ | [[खडकवासला विधानसभा मतदारसंघ|खडकवासला]] | [[भीमराव तापकीर|भीमराव धोंडिबा तापकीर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१२ | [[पर्वती विधानसभा मतदारसंघ|पर्वती]] | [[माधुरी मिसाळ|माधुरी सतीश मिसाळ]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१३ | [[हडपसर विधानसभा मतदारसंघ|हडपसर]] | [[चेतन तुपे|चेतन विठ्ठल तुपे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१४ | [[पुणे छावणी विधानसभा मतदारसंघ|पुणे छावणी]] | [[सुनील कांबळे|सुनील ज्ञानदेव कांबळे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१५ | [[कसबा पेठ विधानसभा मतदारसंघ|कसबा पेठ]] | [[हेमंत नारायण रासने]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[अहिल्यानगर जिल्हा|<span style="color:white;">'''अहिल्यानगर जिल्हा'''</span>]] |- | २१६ | [[अकोले विधानसभा मतदारसंघ|अकोले]] (अ.ज.) | [[किरण लहामते|डॉ. किरण यमाजी लहामते]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१७ | [[संगमनेर विधानसभा मतदारसंघ|संगमनेर]] | [[अमोल धोंडिबा खतल]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २१८ | [[शिर्डी विधानसभा मतदारसंघ|शिर्डी]] | [[राधाकृष्ण विखे-पाटील|राधाकृष्ण बाळासाहेब विखे-पाटील]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | [[जलसंपदा विभाग (महाराष्ट्र शासन)|जलसंपदा मंत्री]] (गोदावरी व कृष्ण खोरे) (१५ डिसेंबर २०२४ — ) |- | २१९ | [[कोपरगाव विधानसभा मतदारसंघ|कोपरगाव]] | [[आशुतोष अशोकराव काळे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२० | [[श्रीरामपूर विधानसभा मतदारसंघ|श्रीरामपूर]] (अ.जा.) | [[हेमंत भुजंग ओगळे]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २२१ | [[नेवासा विधानसभा मतदारसंघ|नेवासा]] | [[विठ्ठल वकिलराव लांघे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२२ | [[शेवगाव विधानसभा मतदारसंघ|शेवगाव]] | [[मोनिका राजळे|मोनिका राजीव राजळे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | rowspan="2"|२२३ | rowspan="2"|[[राहुरी विधानसभा मतदारसंघ|राहुरी]] | [[शिवाजी भानुदास कर्डीले]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | १७ ऑक्टोबर २०२५ रोजी निधन |- | colspan="5"| रिक्त ''(१७ ऑक्टोबर २०२५ पासून)'' | |- | २२४ | [[पारनेर विधानसभा मतदारसंघ|पारनेर]] | [[काशिनाथ महादु दाते]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२५ | [[अहमदनगर शहर विधानसभा मतदारसंघ|अहमदनगर शहर]] | [[संग्राम जगताप|संग्राम अरुण जगताप]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२६ | [[श्रीगोंदा विधानसभा मतदारसंघ|श्रीगोंदा]] | [[बबनराव पाचपुते|बबनराव विक्रम पाचपुते]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२७ | [[कर्जत जामखेड विधानसभा मतदारसंघ|कर्जत जामखेड]] | [[रोहित पवार|रोहित राजेंद्र पवार]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[बीड जिल्हा|<span style="color:white;">'''बीड जिल्हा'''</span>]] |- | २२८ | [[गेवराई विधानसभा मतदारसंघ|गेवराई]] | [[विजयसिंह शिवाजी पंडित]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २२९ | [[माजलगाव विधानसभा मतदारसंघ|माजलगाव]] | [[प्रकाशदादा सोलंके|प्रकाश सुंदरराव सोलंके]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३० | [[बीड विधानसभा मतदारसंघ|बीड]] | [[संदीप क्षीरसागर|संदीप रविंद्र क्षीरसागर]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २३१ | [[आष्टी विधानसभा मतदारसंघ|आष्टी]] | [[सुरेश रामचंद्र धस]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३२ | [[कैज विधानसभा मतदारसंघ|कैज]] (अ.जा.) | [[नमिता मुंदडा|नमिता अक्षय मुंदडा]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३३ | [[परळी विधानसभा मतदारसंघ|परळी]] | [[धनंजय मुंडे|धनंजय पंडितराव मुंडे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[लातूर जिल्हा|<span style="color:white;">'''लातूर जिल्हा'''</span>]] |- | २३४ | [[लातूर ग्रामीण विधानसभा मतदारसंघ|लातूर ग्रामीण]] | [[रमेश कराड|रमेश काशीराम कराड]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३५ | [[लातूर शहर विधानसभा मतदारसंघ|लातूर शहर]] | [[अमित देशमुख|अमित विलासराव देशमुख]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २३६ | [[अहमदपूर विधानसभा मतदारसंघ|अहमदपूर]] | [[बाबासाहेब मोहनराव पाटील]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३७ | [[उदगीर विधानसभा मतदारसंघ|उदगीर]] (अ.जा.) | [[संजय बनसोडे|संजय बाबुराव बनसोडे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३८ | [[निलंगा विधानसभा मतदारसंघ|निलंगा]] | [[संभाजी पाटील निलंगेकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २३९ | [[औसा विधानसभा मतदारसंघ|औसा]] | [[अभिमन्यू दत्तात्रय पवार]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[धाराशिव जिल्हा|<span style="color:white;">'''धाराशिव जिल्हा'''</span>]] |- | २४० | [[उमरगा विधानसभा मतदारसंघ|उमरगा]] (अ.जा.) | [[प्रविण वीरभद्र स्वामी]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४१ | [[तुळजापूर विधानसभा मतदारसंघ|तुळजापूर]] | [[राणाजगजितसिंह पाटील|राणाजगजितसिंह पद्मसिंह पाटील]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४२ | [[उस्मानाबाद विधानसभा मतदारसंघ|उस्मानाबाद]] | [[कैलास घाडगे पाटील|कैलास बाळासाहेब घाडगे-पाटील]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४३ | [[परांडा विधानसभा मतदारसंघ|परांडा]] | [[तानाजी सावंत|प्रा.डॉ. तानाजी जयवंत सावंत]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[सोलापूर जिल्हा|<span style="color:white;">'''सोलापूर जिल्हा'''</span>]] |- | २४४ | [[करमाळा विधानसभा मतदारसंघ|करमाळा]] | [[नारायण गोविंदराव पाटील]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४५ | [[माढा विधानसभा मतदारसंघ|माढा]] | [[अभिजीत धनंजय पाटील]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४६ | [[बार्शी विधानसभा मतदारसंघ|बार्शी]] | [[दिलीप गंगाधर सोपल]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४७ | [[मोहोळ विधानसभा मतदारसंघ|मोहोळ]] (अ.जा.) | [[राजू ज्ञानू खरे|ॲड. राजू ज्ञानू खरे]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २४८ | [[सोलापूर शहर उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|उत्तर सोलापूर शहर]] | [[विजय देशमुख|विजय सिद्रामप्पा देशमुख]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २४९ | [[सोलापूर शहर मध्य विधानसभा मतदारसंघ|मध्य सोलापूर शहर]] | [[देवेंद्र राजेश कोथे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५० | [[अक्कलकोट विधानसभा मतदारसंघ|अक्कलकोट]] | [[कल्याणशेट्टी सचिन पंचप्पा]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५१ | [[सोलापूर दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|दक्षिण सोलापूर]] | [[सुभाष सुरेशचंद्र देशमुख]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५२ | [[पंढरपूर विधानसभा मतदारसंघ|पंढरपूर]] | [[समाधान औताडे|समाधान महादेव औताडे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५३ | [[सांगोले विधानसभा मतदारसंघ|सांगोले]] | [[बाबासाहेब अण्णासाहेब देशमुख]] | style="background-color: {{शेतकरी कामगार पक्ष/meta/color}}" | | [[शेतकरी कामगार पक्ष]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २५४ | [[माळशिरस विधानसभा मतदारसंघ|माळशिरस]] (अ.जा.) | [[उत्तम शिवदास जानकर]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[सातारा जिल्हा|<span style="color:white;">'''सातारा जिल्हा'''</span>]] |- | २५५ | [[फलटण विधानसभा मतदारसंघ|फलटण]] (अ.जा.) | [[सचिन पाटील]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५६ | [[वाई विधानसभा मतदारसंघ|वाई]] | [[मकरंद लक्ष्मणराव जाधव]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५७ | [[कोरेगाव विधानसभा मतदारसंघ|कोरेगाव]] | [[महेश संभाजीराव शिंदे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५८ | [[माण विधानसभा मतदारसंघ|माण]] | [[जयकुमार गोरे|जयकुमार भगवानराव गोरे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २५९ | [[कराड उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|उत्तर कराड]] | [[मनोज भीमराव घोरपडे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६० | [[कराड दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|दक्षिण कराड]] | [[अतुल सुरेश भोसले|डॉ. अतुल सुरेश भोसले]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६१ | [[पाटण विधानसभा मतदारसंघ|पाटण]] | [[शंभूराज देसाई|शंभूराज शिवाजी देसाई]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६२ | [[सातारा विधानसभा मतदारसंघ|सातारा]] | [[शिवेंद्र राजे भोसले|छत्रपती शिवेंद्रराजे अभयसिंहराजे भोसले]] |bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[रत्‍नागिरी जिल्हा|<span style="color:white;">'''रत्‍नागिरी जिल्हा'''</span>]] |- | २६३ | [[दापोली विधानसभा मतदारसंघ|दापोली]] | [[योगेश कदम|योगेश रामदास कदम]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६४ | [[गुहागर विधानसभा मतदारसंघ|गुहागर]] | [[भास्कर जाधव|भास्कर भाऊराव जाधव]] | style="background-color: {{शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)/meta/color}}" | | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २६५ | [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ|चिपळूण]] | [[शेखर गोविंदराव निकम]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६६ | [[रत्‍नागिरी विधानसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी]] | [[उदय सामंत|उदय रविंद्र सामंत]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६७ | [[राजापूर विधानसभा मतदारसंघ|राजापूर]] | [[किरण सामंत]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|<span style="color:white;">'''सिंधुदुर्ग जिल्हा'''</span>]] |- | २६८ | [[कणकवली विधानसभा मतदारसंघ|कणकवली]] | [[नितेश राणे|नितेश नारायण राणे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २६९ | [[कुडाळ विधानसभा मतदारसंघ|कुडाळ]] | [[निलेश नारायण राणे]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७० | [[सावंतवाडी विधानसभा मतदारसंघ|सावंतवाडी]] | [[दीपक वसंत केसरकर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[कोल्हापूर जिल्हा|<span style="color:white;">'''कोल्हापूर जिल्हा'''</span>]] |- | २७१ | [[चंदगड विधानसभा मतदारसंघ|चंदगड]] | [[शिवाजी शत्तुप्पा पाटील]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | | [[अपक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७२ | [[राधानगरी विधानसभा मतदारसंघ|राधानगरी]] | [[प्रकाशराव आबिटकर|प्रकाशराव आनंदराव आबिटकर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७३ | [[कागल विधानसभा मतदारसंघ|कागल]] | [[हसन मुश्रिफ|हसन मियालाल मुश्रिफ]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७४ | [[कोल्हापूर दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|दक्षिण कोल्हापूर]] | [[अमल महादेव महाडिक]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७५ | [[करवीर विधानसभा मतदारसंघ|करवीर]] | [[चंद्रदीप शशिकांत नरके]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७६ | [[कोल्हापूर उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|उत्तर कोल्हापूर]] | [[राजेश विनायक क्षीरसागर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७७ | [[शाहूवाडी विधानसभा मतदारसंघ|शाहूवाडी]] | [[विनय कोरे|डॉ. विनय विलासराव कोरे]] | style="background-color: {{जन सुराज्य शक्ती/meta/color}}" | | [[जन सुराज्य शक्ती पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७८ | [[हातकणंगले विधानसभा मतदारसंघ|हातकणंगले]] (अ.जा.) | [[डॉ. अशोकराव माने]] | style="background-color: {{जन सुराज्य शक्ती/meta/color}}" | | [[जन सुराज्य शक्ती पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २७९ | [[इचलकरंजी विधानसभा मतदारसंघ|इचलकरंजी]] | [[राहुल प्रकाश आवडे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८० | [[शिरोळ विधानसभा मतदारसंघ|शिरोळ]] | [[राजेंद्र यड्रावकर|राजेंद्र शामगोंडा यड्रावकर-पाटील]] | style="background-color: {{राजर्षी शाहू विकास आघाडी/meta/color}}" | | [[राजर्षी शाहू विकास आघाडी]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | colspan="8" align="center" bgcolor="grey"| [[सांगली जिल्हा|<span style="color:white;">'''सांगली जिल्हा'''</span>]] |- | २८१ | [[मिरज विधानसभा मतदारसंघ|मिरज]] (अ.जा.) | [[सुरेश खाडे|डॉ. सुरेश दगडु खाडे]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८२ | [[सांगली विधानसभा मतदारसंघ|सांगली]] | [[सुधीर गाडगीळ|सुधीर धनंजय गाडगीळ]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८३ | [[इस्लामपूर विधानसभा मतदारसंघ|इस्लामपूर]] | [[जयंत राजाराम पाटील]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २८४ | [[शिराळा विधानसभा मतदारसंघ|शिराळा]] | [[सत्यजीत शिवाजीराव देशमुख]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८५ | [[पलूस-कडेगाव विधानसभा मतदारसंघ|पलूस-कडेगाव]] | [[विश्वजीत कदम|विश्वजीत पतंगराव कदम]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २८६ | [[खानापूर विधानसभा मतदारसंघ|खानापूर]] | [[अनिल बाबर|अनिल सुहास बाबर]] | style="background-color: {{शिवसेना/meta/color}}" | | [[शिवसेना]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |- | २८७ | [[तासगाव-कवठे महांकाळ विधानसभा मतदारसंघ|तासगाव-कवठे महांकाळ]] | [[रोहित रावसाहेब पाटील]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]] |bgcolor=#00B7EB| | [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]] | |- | २८८ | [[जत विधानसभा मतदारसंघ|जत]] | [[गोपीचंद पडळकर|गोपीचंद पुंडलिक पडळकर]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] |bgcolor=#FF9933| | [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] | |} ==पोट-निवडणूका== {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! तारीख ! मतदारसंघ ! जिल्हा ! मूळ खासदार ! colspan="2"| पक्ष ! पोट-निवडणूक कारण ! निर्वाचित खासदार ! colspan="2"| पक्ष |- | १ | rowspan="2"|२३ एप्रिल २०२६ | [[राहुरी विधानसभा मतदारसंघ|राहुरी]] | [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] | [[शिवाजी भानुदास कर्डीले]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | | [[भारतीय जनता पक्ष]] | निधन | colspan="2" rowspan="2" | अजून निवड झालेली नाही |- | २ | [[बारामती विधानसभा मतदारसंघ|बारामती]] | [[पुणे जिल्हा|पुणे]] | [[अजित पवार|अजित अनंतराव पवार]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] | निधन |} {{सध्याच्या भारतीय संसद आणि राज्य विधानमंडळाची यादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभा]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची १५ वी विधानसभा|*]] i2bhgrxcglghkriefdlo1f29dh19zlz 10 362062 2676240 2653093 2026-03-30T06:34:17Z Nitin.kunjir 4684 2676240 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे | title = न्यूझीलंडचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे | state = collapsed |listclass = hlist | list1 = {{navbox|subgroup|above='''महिला कसोटी आणि महिला मर्यादित षटकांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे''' | group2 = [[ऑस्ट्रेलिया महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ | ऑस्ट्रेलिया महिला]] | list2 = * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९४७-४८|१९४७-४८]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९६०-६१|१९६०-६१]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९७४-७५|१९७४-७५]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८५-८६|१९८५-८६]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८७-८८|१९८७-८८]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९८९-९०|१९८९-९०]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९३-९४|१९९३-९४]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९६-९७|१९९६-९७]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]] * [[२००१-०२ रोझ बाउल मालिका|२००१-०२]] * [[२००३-०४ रोझ बाउल मालिका|२००३-०४]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००७-०८|२००७-०८]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २००८-०९|२००८-०९]] * [[२०१०-११ रोझ बाउल मालिका|२०१०-११]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१५-१६|२०१५-१६]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]] | group3 = [[बांगलादेश महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ | बांगलादेश महिला]] | list3 = * [[बांगलादेश महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]] | group4 = [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ | इंग्लंड महिला]] | list4 = * [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड दौरा, १९३४-३५|१९३४-३५]] * [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड दौरा, १९४८-४९|१९४८-४९]] * [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५७-५८|१९५७-५८]] * [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९१-९२|१९९१-९२]] * [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]] * [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०००-०१|२०००-०१]] * [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड दौरा, २००७-०८|२००७-०८]] * [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०११-१२|२०११-१२]] * [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१४-१५|२०१४-१५]] * [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]] | group5 = [[भारतीय महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ | भारत महिला]] | list5 = * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड दौरा, १९७६-७७|१९७६-७७]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड दौरा, २००५-०६|२००५-०६]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१८-१९|२०१८-१९]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]] | group6 = [[पाकिस्तान महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ | पाकिस्तान महिला]] | list6 = * [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड दौरा, १९९६-९७|१९९६-९७]] * [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]] * [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]] | group7 = [[दक्षिण आफ्रिका महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ | दक्षिण आफ्रिका महिला]] | list7 = * [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]] * [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]] * [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]] | group8 = [[श्रीलंका महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ | श्रीलंका महिला]] | list8 = * [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१५-१६|२०१५-१६]] * [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२४-२५|२०२४-२५]] | group9 = [[वेस्ट इंडीज महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ | वेस्ट इंडीज महिला]] | list9 = * [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१३-१४|२०१३-१४]] * [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१७-१८|२०१७-१८]] }} | list2 = {{navbox|subgroup|above='''आयोजित स्पर्धा''' | group1 = अनेक संघ | list1 = * [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२]] * [[१९९१-९२ न्यू झीलंड महिला तिरंगी मालिका|१९९१-९२]] * [[१९९४-९५ न्यू झीलंड महिला शताब्दी स्पर्धा|१९९४-९५]] * [[२००० महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०००]] * [[२००२-०३ महिला क्रिकेट जागतिक मालिका|२००२-०३]] * [[२०२२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]] }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट टूर नेव्हिगेशनल बॉक्स]]</noinclude> fmlcwnvmxdc5mxuw1n624us77xrct57 0 366943 2676193 2592591 2026-03-29T23:08:12Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676193 wikitext text/x-wiki '''सीतारे जमीन पर''' हा २०२५ चा [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषेतील [[क्रीडापट (चित्रपट श्रेणी)|स्पोर्ट्स]] कॉमेडी ड्रामा चित्रपट आहे. हा चित्रपट आर.एस. प्रसन्ना द्वारे दिग्दर्शित आणि [[आमिर खान]] व अपर्णा पुरोहित द्वारे निर्मित आहे. हा खानच्या २००७ च्या ''[[तारे जमीन पर]]'' चित्रपटाचा उत्तराधिकारी आहे. यात आमिर खान आणि [[जेनेलिया डिसूझा|जेनेलिया देशमुख]] यांच्या भूमिका आहेत.<ref name="Cast">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sitaare-zameen-par-aamir-khan-genelia-deshmukh-share-delightful-moment-sets-see-pic-9222033/|title=Sitaare Zameen Par: Aamir Khan, Genelia Deshmukh share a delightful moment on the sets. See pic|date=19 March 2024|website=द इंडियन एक्सप्रेस|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616121052/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sitaare-zameen-par-aamir-khan-genelia-d'souza-share-delightful-moment-sets-see-pic-9222033/|archive-date=16 June 2024|access-date=23 July 2024}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/sitaare-zameen-par-aamir-khan-genelia-dsouza-share-a-light-moment-on-set-in-viral-pic-2516745-2024-03-19|title='Sitaare Zameen Par': Aamir-Genelia share a light moment on set in viral pic|date=2024-03-19|website=India Today|language=en|access-date=2024-10-06}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiaherald.com/Movies/Read/994686222/Sitare-Zameen-Par-will-touch-upon-the-issue-of-Down-Syndrome-|title=Sitare Zameen Par will touch upon the issue of Down Syndrome|website=India Herald}}</ref> हा २०१८ च्या स्पॅनिश चित्रपट ''चॅम्पियन्सचा'' अधिकृत रिमेक आहे,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/bollywood/champions-on-ott-sitare-zameen-par-is-the-remake-of-champions-it-is-available-on-this-ott-know-where-to-watch-it-8423164|title=Champions on OTT: सितारे जमीन पर इस फिल्म का है रीमेक, इस ओटीटी पर है मौजूद, जानें कहां देखें|website=NDTV|language=hi|access-date=2025-05-16|archive-date=2025-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515194325/https://ndtv.in/bollywood/champions-on-ott-sitare-zameen-par-is-the-remake-of-champions-it-is-available-on-this-ott-know-where-to-watch-it-8423164|url-status=dead}}</ref> आणि एका निलंबित बास्केटबॉल प्रशिक्षकाची कथा सांगतो ज्याला अपंग खेळाडूंच्या संघाला स्पर्धेसाठी तयारी करण्यास मदत करून समुदायाची सेवा करावी लागते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/cinematic-saturday-neurodivergent-down-syndrome-autistic-spectrum-disorder-individual-in-mainstream-bollywood-2729651-2025-05-24|title=Bollywood expands spectrum as neurodivergent actors become Sitaare Zameen Par|date=24 May 2025|work=India Today|language=en|access-date=20 June 2025}}</ref> या चित्रपटाची घोषणा ऑक्टोबर २०२३ मध्ये करण्यात आली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/aamir-khan-next-film-sitare-zameen-par-theme-similar-to-taare-zameen-par-101696986263799.html|title=Aamir Khan announces his next film Sitare Zameen Par, says theme is similar to Taare Zameen Par: 'Moving 10 steps ahead'|work=Hindustan Times|access-date=16 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724231047/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/aamir-khan-next-film-sitare-zameen-par-theme-similar-to-taare-zameen-par-101696986263799.html|archive-date=24 July 2024|url-status=live}}</ref> जून २०२४ मध्ये पूर्ण होण्यापूर्वी चार महिन्यांहून अधिक काळ भारतात मुख्य छायाचित्रण झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/aamir-khan-back-to-familiar-space-with-sitaare-zameen-par-23333638|title=Aamir Khan back to familiar space with Sitaare Zameen Par|date=5 February 2024|website=Mid-Day|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616154748/https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/aamir-khan-back-to-familiar-space-with-sitaare-zameen-par-23333638|archive-date=16 June 2024|access-date=16 June 2024}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/director-r-s-prasanna-announces-wrap-on-aamir-khan-starrer-sitaare-zameen-par-3068718|title=Director R S Prasanna announces wrap on Aamir Khan-starrer 'Sitaare Zameen Par'|website=Deccan Herald|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616153413/https://www.deccanherald.com/entertainment/director-r-s-prasanna-announces-wrap-on-aamir-khan-starrer-sitaare-zameen-par-3068718|archive-date=16 June 2024|access-date=16 June 2024}}</ref> ''सितारे जमीन पर'' २० जून २०२५ रोजी प्रदर्शित झाला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/sitaare-zameen-par-first-look-aamir-khan-genelia-deshmukh-taare-zameen-par-sequel/article69540128.ece|title='Sitaare Zameen Par': First look of Aamir Khan's next out; film also gets a release date|date=2025-05-05|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2025-05-05}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील हिंदी चित्रपट]] hhnoaule7j21peblwqo4j94oxqf9fjk 0 369261 2676199 2609256 2026-03-29T23:52:27Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676199 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''''हसीन दिलरुबा''''' हा २०२१ चा भारतीय [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषेतील रोमँटिक थरारपट आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/haseen-dillruba-taapsee-pannu-and-vikrant-massey-come-together-for-a-murder-mystery-1628940-2019-12-17|title=Haseen Dillruba: Taapsee Pannu and Vikrant Massey come together for a murder mystery|date=17 December 2019|work=India Today|access-date=28 December 2019}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.ndtv.com/entertainment/taapsee-pannu-and-vikrant-massey-to-co-star-in-murder-mystery-haseen-dillruba-2150172|title=Taapsee Pannu And Vikrant Massey To Co-Star In Murder Mystery Haseen Dillruba|date=17 December 2019|work=NDTV|access-date=28 December 2019}}</ref> हा विनिल मॅथ्यू दिग्दर्शित आहे आणि [[कनिका धिल्लन|कनिका ढिल्लन]] यांनी लिहिला आहे. यात [[तापसी पन्नू]], [[विक्रांत मॅसी]] आणि [[हर्षवर्धन राणे]] यांच्या भूमिका आहेत. हा चित्रपट २ जुलै २०२१ रोजी [[नेटफ्लिक्स|नेटफ्लिक्सवर]] प्रदर्शित झाला.<ref name="release date">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/haseen-dillruba-to-release-on-netflix-on-july-2-taapsee-pannu-announces-with-teaser-1810281-2021-06-03|title=Haseen Dillruba to release on Netflix on July 2. Taapsee Pannu announces with teaser|date=3 June 2021|website=India Today|access-date=3 June 2021}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/taapsee-pannus-haseen-dillruba-kapil-sharmas-comedy-special-madhuri-dixits-finding-anamika-and-other-titles-announced-by-netflix-india/|title=Taapsee Pannu's Haseen Dillruba, Kapil Sharma's comedy special, Madhuri Dixit's Finding Anamika and other titles announced by Netflix India|date=3 March 2021|work=Bollywood Hungama|access-date=3 March 2021}}</ref> समीक्षकांकडून त्याला मिश्र प्रतिसाद मिळाला.<ref name="HDreviews2">{{स्रोत बातमी|url=https://eng.bharattimes.co.in/disappointed-with-negative-reviews-of-haseen-dilruba-taapsee-pannu-hits-out-at-critics/|title=Disappointed with negative reviews of Haseen Dilruba, Taapsee Pannu hits out at critics|date=July 5, 2021|access-date=July 6, 2021|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185421/https://eng.bharattimes.co.in/disappointed-with-negative-reviews-of-haseen-dilruba-taapsee-pannu-hits-out-at-critics/|url-status=dead}}</ref> ''हसीन दिलरुबा'' त्या वर्षी नेटफ्लिक्सवर सर्वाधिक पाहिलेला हिंदी चित्रपट म्हणून उदयास आला आणि नंतर २२ देशांमध्ये टॉप १० मध्ये पोहोचला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/taapsee-pannus-haseen-dillruba-beats-akshay-kumars-sooryavanshi-become-watched-film-netflix-2021/|title=Taapsee Pannu's Haseen Dillruba beats Akshay Kumar's Sooryavanshi to become most-watched film on Netflix in 2021|date=30 December 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=20 January 2022}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/taapsee-pannu-reacts-as-netflix-co-ceo-says-haseen-dillruba-reached-top-10-in-22-countries-from-the-horse-s-mouth-101627295855617.html|title=Taapsee Pannu reacts as Netflix co-CEO says Haseen Dillruba reached top 10 in 22 countries: 'From the horse's mouth'|work=Hindustan Times|access-date=20 January 2022}}</ref> ''[[फिर आइ हसीन दिलरुबा]]'' नावाचा सिक्वेल ९ ऑगस्ट २०२४ रोजी [[नेटफ्लिक्स|नेटफ्लिक्सवर]] प्रदर्शित झाला. == पुरस्कार == {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |पुरस्कार ! scope="col" | श्रेणी ! scope="col" | प्राप्तकर्ते ! scope="col" | निकाल ! class="unsortable" scope="col" | संदर्भ |- ! rowspan="8" scope="row" | ६७ वे फिल्मफेअर पुरस्कार | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री (समीक्षक)]] | तापसी पन्नू |{{Nom}} | rowspan="8" style="text-align:center;" | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://thenationalbulletin.in/filmfare-awards-2022-nominations-of-the-67th-filmfare-awards-see-the-full-list-here|title=Filmfare Awards 2022: Nominations Of The 67th Filmfare Awards, See The Full List Here|date=19 August 2022|publisher=The National Bulletin|access-date=20 August 2022}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता (समीक्षक)]] | विक्रांत मेस्सी | {{Nom}} |- | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम कथा पुरस्कार|सर्वोत्तम कथा]] | [[कनिका धिल्लन|कनिका ढिल्लन]] | {{Nom}} |- | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम संगीत दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शक]] | [[अमित त्रिवेदी]] | {{Nom}} |- | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम गीतकार पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट गीतकार]] | क्षितिज पटवर्धन - {{Small|"फिसल जा तू"}} | {{Nom}} |- | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम पुरुष पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायक (पुरुष)]] | देवेंद्रपाल सिंग - {{Small|"लकिरन"}} |{{Nom}} |- | [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट पार्श्वगायिका (महिला)]] | [[असीस कौर]] - {{Small|"लकिरन"}} |{{Nom}} |- | सर्वोत्तम पार्श्वसंगीत | अमर मंगरुळकर | {{Nom}} |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतातील पोलिस विभागाचे काल्पनिक चित्रण]] [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील हिंदी चित्रपट]] mon319l4gbzf9xj4c156kbpfvkdihji 0 371337 2676242 2675011 2026-03-30T06:37:14Z Nitin.kunjir 4684 /* पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा */ 2676242 wikitext text/x-wiki {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५|२०२६}} '''२०२५-२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' सप्टेंबर २०२५ ते मार्च २०२६ या कालावधीत होत आहे..<ref>{{Cite web |title=आयसीसीचे भविष्यातील दौरा कार्यक्रम (एफटीपी) वेळापत्रक|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php |access-date=४ ऑक्टोबर २०२५|website=क्रिकशेड्युल}}</ref> या कॅलेंडरमध्ये पूर्ण सदस्य संघांमधील पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]] सामने, महिलांचे [[महिला कसोटी क्रिकेट|कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट आहेत.<ref>{{cite web |title=पुरुषांचा भविष्यातील दौरा कार्यक्रम २०२३ ते २०२७ |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |accessdate=४ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Men's FTP for 2023-2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093 |accessdate=४ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या काळात सहयोगी राष्ट्रांचा समावेश असलेल्या इतर अनेक टी२० मालिका खेळल्या जातील. [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] सप्टेंबर ते नोव्हेंबर २०२५ या कालावधीत भारत आणि श्रीलंकेत होत आहे.<ref>{{Cite web |trans-title=२०२५ चा महिला एकदिवसीय विश्वचषक भारत आयोजित करणार|title=India to host 2025 Women's ODI World Cup|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-to-host-2025-women-s-odi-world-cup-1326281 |date=२६ जुलै २०२२|access-date=४ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> [[२०२५ आशिया चषक]] स्पर्धा सप्टेंबर २०२५ मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये आयोजित करण्यात आला होता, तर भारत आणि श्रीलंका फेब्रुवारी आणि मार्च २०२६ मध्ये [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] आयोजित करतील.<ref>{{Cite web |date=२८ जुलै २०२४|trans-title= २०२५ चा पुरुष आशिया चषक भारत आयोजित करणार.|title=India to host Men's Asia Cup 2025 |url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/india-to-host-mens-asia-cup-2025 |access-date=४ ऑक्टोबर २०२५ |website=cricketpakistan.com.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|trans-title=२०२६ मध्ये आशियात पुन्हा टी२० विश्वचषक होणार|title=T20 World Cup to return to Asia in 2026|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/-article-93615775|access-date=४ ऑक्टोबर २०२५|website=[[टाइम्स नाऊ]]|language=en|archive-date=2022-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817140113/https://www.timesnownews.com/sports/cricket/-article-93615775|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |trans-title=अमेरिकेत होणार टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेचे यजमानपद निश्चित|title=USA to stage T20 World Cup: 2024-2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |access-date=४ ऑक्टोबर २०२५ |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> ==मोसम आढावा== ===पुरुषांचे कार्यक्रम=== {|class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! scope=colgroup colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! rowspan=2 | आरंभ दिनांक ! rowspan=2 | यजमान संघ ! rowspan=2 | पाहुणा संघ ! colspan=3 | निकाल [सामने] |- ! scope=col width=80 | [[कसोटी सामना|कसोटी]] ! scope=col width=80 | [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]] ! scope=col width=80 | [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी.२०]] |- | style="text-align:left" | [[#झिम्बाब्वेचा नामिबिया दौरा|{{date|१५ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीज वि नेपाळ युएईमध्ये|{{date|२७ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{flagicon|UAE}} {{cr|NEP}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | {{N/A}} || {{N/A}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रेलियाचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZ}} | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–२ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा|{{date|२ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|{{date|२ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | {{n/a}} || ३–० [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|११ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} | style="text-align:left" | {{cr|SA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || १–० [१] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा पाकिस्तान दौरा|{{date|१२ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | style="text-align:left" | {{cr|SA}} | १–१ [२] || २–१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#इंग्लंडचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१८ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZL}} | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | {{n/a}} || ३–० [३] || ०–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा|{{date|१८ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | {{n/a}} || २–१ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#भारताचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|१९ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | {{n/a}} || २–१ [३] || १–२ [५] |- | style="text-align:left" | [[#अफगाणिस्तानचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|२० ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG|२०१३}} | १–० [१] || {{n/a}} || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|५ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZL}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | २–० [३] || ३–० [३] || ३–१ [५] |- | style="text-align:left" | [[#आयर्लंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|११ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | २–० [२] || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा|{{date|११ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | style="text-align:left" | {{cr|SL}} | {{n/a}} || ३–० [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#अफगाणिस्तानचा कतार दौरा|{{date|११ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|QAT}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG|२०१३}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–१ [१] |- | style ="text-align:left"| [[#दक्षिण आफ्रिकेचा भारत दौरा|{{date|१४ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style=" text-align: left"| {{cr|IND}} | style= "text-align: left | {{cr|SA}} | ०–२ [२] || २–१ [३] || ३–१ [५] |- | style="text-align:left" | [[#इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|२१ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | ४–१ [५] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left"| [[#पाकिस्तानचा श्रीलंका दौरा|{{date|८ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|SRI}} | style ="text-align:left"| {{cr|PAK}} | {{n/a}} || {{n/a}} || १–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#न्यू झीलंडचा भारत दौरा|{{date|११ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|IND}} | style ="text-align:left"| {{cr|NZ}} | {{n/a}} || १–२ [३] || ४–१ [५] |- |style="text-align:left"| [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#वेस्ट इंडीज वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|{{date|१९ जानेवारी २०२६}}]] |style ="text-align:left"| {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}} |style ="text-align:left"| {{cr|WIN}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#इंग्लंडचा श्रीलंका दौरा|{{date|२२ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|SL}} | style ="text-align:left"| {{cr|ENG}} | {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left"| [[#आयर्लंड वि इटली युएईमध्ये|{{date|२३ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{flagicon|UAE}} {{cr|IRE}} | style ="text-align:left"| {{cr|ITA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#वेस्ट इंडीजचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|२७ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|SA}} | style ="text-align:left"| {{cr|WIN}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|२९ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|PAK}} | style ="text-align:left"| {{cr|AUS}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ३–० [३] |- | style="text-align:left"| [[#आयर्लंडचा युएई दौरा|{{date|२९ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|UAE}} | style ="text-align:left"| {{cr|IRE}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|११ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | [२] || २–१ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#श्रीलंका वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|{{date|१३ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:left" | {{cr|SRI}} | {{n/a}} || [३] || [३] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१५ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZ}} | style="text-align:left" | {{cr|SA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [५] |- ! colspan="6" style="text-align :center" |आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- ! आरंभ दिनांक ! colspan=4 | स्पर्धा ! विजेते |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ आशिया चषक|{{date|९ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|UAE}} [[२०२५ आशिया चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (१५वी फेरी)|{{date|२६ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|UAE}} [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (१५वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ पाकिस्तान आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|१७ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|PAK}} [[२०२५ पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका|२०२५ पाकिस्तान आं.टी२० तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ १९-वर्षांखालील आशिया चषक|{{date|१२ डिसेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|ZIM}} {{flagicon|NAM}} [[२०२५ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक]] | style="text-align:left" | {{Cr19|PAK}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक|{{date|१५ जानेवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|ZIM}} {{flagicon|NAM}} [[२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" | {{Cr19|IND}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|{{date|७ फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|IND}} {{flagicon|SL}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} |- |style="text-align:left" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)|१० मार्च २०२६]] | colspan="4" style="text-align: left;" |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]] | {{n/a}} |} === महिलांचे कार्यक्रम === {|class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! scope=colgroup colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! scope=col rowspan=2 | आरंभ दिनांक ! scope=col rowspan=2 | यजमान संघ ! scope=col rowspan=2 | पाहुणा संघ ! scope=colgroup colspan=3 | निकाल [सामने] |- ! scope=col width=80 | [[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]] ! scope=col width=80 | [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|आं.ए.दि.]] ! scope=col width=80 | [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|आं.टी.२०]] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रलिया महिलांचा भारत दौरा|{{date|१४ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|IND}} | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | {{N/A}} || १–२ [३] || {{N/A}} |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा पाकिस्तान दौरा|{{date|१६ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|PAK}} | style="text-align:left" | {{crw|RSA}} | {{n/a}} || १–२ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|२६ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|ZIM}} | style="text-align:left" | {{crw|UAE}} | {{n/a}} || २–२ [४] || ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा|{{date|१३ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|PNG}} | style="text-align:left" | {{crw|UAE}} | {{n/a}} || २–२ [४] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#आयर्लंड महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|५ डिसेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | style="text-align:left" | {{crw|IRE}} | {{N/A}} || ३–० [३] || २–० [३] |- | style="text-align:left" | [[#श्रीलंका महिलांचा भारत दौरा|{{date|२१ डिसेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|IND}} | style="text-align:left" | {{crw|SRI}} | {{N/A}} || {{N/A}} || ५–० [५] |- | style="text-align:left" | [[#पाकिस्तान महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|१० फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | style="text-align:left" | {{crw|PAK}} | {{N/A}} || [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#भारतीय महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|१५ फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | style="text-align:left" | {{crw|IND}} | १–० [१] || ३–० [३] || १–२ [३] |- |style="text-align:left" | [[#श्रीलंका महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|२० फेब्रुवारी २०२६}}]] |style="text-align:left" | {{crw|WIN}} |style="text-align:left" | {{crw|SRI}} |{{N/A}} || १–२ [३] || ०–२ [३] |- | style="text-align:left" | [[#झिम्बाब्वे महिलांचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|२५ फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|NZ}} | style="text-align:left" | {{crw|ZIM}} | {{N/A}} || ३–० [३] || ३–० [३] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१५ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|NZ}} | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | {{N/A}} || [३] || [५] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रेलिया महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|१९ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|WIN}} | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | {{N/A}} || [३] || [३] |- ! colspan="6" |आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- !आरंभ दिनांक ! colspan="4" |स्पर्धा !विजेते |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक|{{date|३० सप्टेंबर २०२५}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|IND}} {{flagicon|SL}} [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" | {{crw|IND}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|{{date|१२ जानेवारी २०२६}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NEP}} [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] | style="text-align:left" | {{crw|BAN}} |} ==सप्टेंबर== ===२०२५ आशिया चषक=== {{main|२०२५ आशिया चषक}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{२०२५ आशिया चषक गट अ}} {{col-2}} {{२०२५ आशिया चषक गट ब}} {{col-end}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496920.html आं.टी२० ३४४३] || ९ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}} || {{cr|HK}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} ९४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496921.html आं.टी२० ३४४४] || १० सप्टेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496922.html आं.टी२० ३४४६] || ११ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|HK}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|BAN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496923.html आं.टी२० ३४४९] || १२ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|OMA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496924.html आं.टी२० ३४५३] || १३ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|SL}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|SL}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html आं.टी२० ३४५५] || १४ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496926.html आं.टी२० ३४५७] || १५ सप्टेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|OMA}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|UAE}} ४२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496927.html आं.टी२० ३४५८] || १५ सप्टेंबर || {{cr|HK}} || {{cr|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496928.html आं.टी२० ३४६०] || १६ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}}|| {{cr|BAN}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|BAN}} ८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496929.html आं.टी२० ३४६२] || १७ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|UAE}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} ४१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496930.html आं.टी२० ३४६४] || १८ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}} || {{cr|SL}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|SL}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496931.html आं.टी२० ३४६५] || १९ सप्टेंबर || {{cr|OMA}} || {{cr|IND}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IND}} २१ धावांनी |} {{२०२५ आशिया चषक सुपर फोर}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |सुपर फोर |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496932.html आं.टी२० ३४६६] || २० सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html आं.टी२० ३४६८] || २१ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || {{cr|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496934.html आं.टी२० ३४६९] || २३ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|PAK}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496935.html आं.टी२० ३४७०] || २४ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ४१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496936.html आं.टी२० ३४७१] || २५ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} ११ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496937.html आं.टी२० ३४७६] || २६ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || {{cr|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || सामना बरोबरीत<br />({{cr|IND}} [[सुपर ओव्हर]]मध्ये विजयी) |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html आं.टी२० ३४८२] || २८ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || {{cr|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ५ गडी राखून |} ===ऑस्ट्रेलिया महिलांचा भारत दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488248.html म.आं.टी२० १४७७] || १४ सप्टेंबर || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] || {{crw|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488249.html म.आं.टी२० १४७९] || १७ सप्टेंबर || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] || {{crw|IND}} १०२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488250.html म.आं.टी२० १४८१] || २० सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{crw|AUS}} ४३ धावांनी |} ===नामिबियाचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{main|नामिबिया क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502164.html आं.टी२० ३४५६] || १५ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} ३३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502165.html आं.टी२० ३४५९] || १६ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502166.html आं.टी२० ३४६३] || १८ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|NAM}} २८ धावांनी |} ===दक्षिण आफ्रिका महिलांचा पाकिस्तान दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500387.html म.आं.ए.दि. १४७८] || १६ सप्टेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|SA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500388.html म.आं.ए.दि. १४८०] || १९ सप्टेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|SA}} २५ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500389.html म.आं.ए.दि. १४८२] || २२ सप्टेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|PAK}} ६ गडी राखून |} ===संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{main|संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503561.html म.आं.ए.दि. १४८३] || २६ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ३६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503562.html म.आं.ए.दि. १४८४] || २८ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|ZIM}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503563.html म.आं.ए.दि. १४८५] || ३० सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|ZIM}} ३५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503564.html म.आं.ए.दि. १४८८] || २ ऑक्टोबर|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ४५ धावांनी |- ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503565.html म.आं.टी२० २५२७] || ५ ऑक्टोबर|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ३५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503566.html म.आं.टी२० २५२८] || ६ ऑक्टोबर|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ८ धावांनी |} ===वेस्ट इंडीज वि नेपाळ युएईमध्ये=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ नेपाळ विरुद्ध संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489968.html आं.टी२० ३४७७] || २७ सप्टेंबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|NEP}} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489969.html आं.टी२० ३४८३] || २९ सप्टेंबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|NEP}} ९० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489970.html आं.टी२० ३४९०] || ३० सप्टेंबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|WIN}} १० गडी राखून |} ===२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक=== {{main|२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक}} {{२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490413.html म.आं.ए.दि. १४८६] || ३० सप्टेंबर || {{crw|IND}} || {{crw|SL}} || {{nobr|[[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]]}} || {{crw|IND}} ५९ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490414.html म.आं.ए.दि. १४८७] || १ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|NZ}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} ८९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490415.html म.आं.ए.दि. १४८९] || २ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|BAN}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|BAN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490416.html म.आं.ए.दि. १४९०] || ३ ऑक्टोबर|| {{crw|ENG}} || {{nobr|{{crw|SA}}}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|ENG}} १० गडी राखून |- | {{nobr|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490417.html म.आं.ए.दि. १४९०अ]}} || ४ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|AUS}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490418.html म.आं.ए.दि. १४९१] || ५ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|PAK}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|IND}} ८८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490419.html म.आं.ए.दि. १४९२] || ६ ऑक्टोबर|| {{crw|NZ}} || {{crw|SA}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|SA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490420.html म.आं.ए.दि. १४९३] || ७ ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|ENG}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490421.html म.आं.ए.दि. १४९४] || ८ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|AUS}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|AUS}} १०७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490422.html म.आं.ए.दि. १४९५] || ९ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|SA}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|SA}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490423.html म.आं.ए.दि. १४९६] || १० ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|NZ}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|NZ}} १०० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490424.html म.आं.ए.दि. १४९७] || ११ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|ENG}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|ENG}} ८९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490425.html म.आं.ए.दि. १४९८] || १२ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|AUS}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|AUS}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490426.html म.आं.ए.दि. १५००] || १३ ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|SA}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|SA}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490427.html म.आं.ए.दि. १५०१] || १४ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|NZ}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490428.html म.आं.ए.दि. १५०३] || १५ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|ENG}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490429.html म.आं.ए.दि. १५०४] || १६ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|BAN}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|AUS}} १० गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490430.html म.आं.ए.दि. १५०६] || १७ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|SA}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|SA}} १० गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490431.html म.आं.ए.दि. १५०७] || १८ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|NZ}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490432.html म.आं.ए.दि. १५०९] || १९ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|ENG}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|ENG}} ४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490433.html म.आं.ए.दि. १५१०] || २० ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|SL}} || [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || {{crw|SL}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490434.html म.आं.ए.दि. १५११] || २१ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|SA}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|SA}} १५० धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490435.html म.आं.ए.दि. १५१२] || २२ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|ENG}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490436.html म.आं.ए.दि. १५१३] || २३ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|NZ}} || [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || {{crw|IND}} ५३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490437.html म.आं.ए.दि. १५१४] || २४ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|SL}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490438.html म.आं.ए.दि. १५१५] || २५ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|SA}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490439.html म.आं.ए.दि. १५१६] || २६ ऑक्टोबर|| {{crw|ENG}} || {{crw|NZ}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|ENG}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490440.html म.आं.ए.दि. १५१७] || {{nobr|२६ ऑक्टोबर}}|| {{crw|IND}} || {{crw|BAN}} || [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || अनिर्णित |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490441.html म.आं.ए.दि. १५१८] || २९ ऑक्टोबर|| {{crw|ENG}}|| {{crw|SA}}|| [[गुवाहाटी]] / [[कोलंबो]] || {{crw|SA}} १२५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490442.html म.आं.ए.दि. १५१९] || ३० ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}}|| {{crw|IND}}|| [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || {{crw|IND}} ५ गडी राखून |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490443.html म.आं.ए.दि. १५१०] ||२ नोव्हेंबर|| {{crw|SA}}|| {{crw|IND}}|| [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]]||{{crw|IND}} ५२ धावांनी |} ==ऑक्टोबर== === ऑस्ट्रेलियाचा न्यू झीलंड दौरा === {{Main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491714.html आं.टी२० ३४९१] || १ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{cr|AUS}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491715.html आं.टी२० ३४९७] || ३ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491716.html आं.टी२० ३४९९] || ४ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{cr|AUS}} ३ गडी राखून |} ===वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479569.html कसोटी २६००] || २–६ ऑक्टोबर || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} १ डाव आणि १४० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479570.html कसोटी २६०१] || १०–१४ ऑक्टोबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |} ===बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये=== {{main|बांगलादेश क्रिकेट संघ अफगाणिस्तानविरुद्ध संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500390.html आं.टी२० ३४९६] || २ ऑक्टोबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500391.html आं.टी२० ३४९८] || ३ ऑक्टोबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|BAN}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500392.html आं.टी२० ३५०४] || ५ ऑक्टोबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500393.html आं.ए.दि. ४९०७] || ८ ऑक्टोबर || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500394.html आं.ए.दि. ४९०८] || ११ ऑक्टोबर || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} ८१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500395.html आं.ए.दि. ४९०९] || १४ ऑक्टोबर || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} २०० धावांनी |} ===दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा नामिबिया दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| एकमेव आंतरराष्ट्रीय टी२० |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487824.html आं.टी२० ३५१४] || ११ ऑक्टोबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{Cr|NAM}} ४ गडी राखून |- |} === दक्षिण आफ्रिकेचा पाकिस्तान दौरा === {{Main| दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501893.html कसोटी २६०२] ||१२–१६ ऑक्टोबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{Cr|PAK}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501894.html कसोटी २६०३] || २०–२४ ऑक्टोबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|RSA}} ८ गडी राखून |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501895.html आं.टी२० ३५३५] || २८ ऑक्टोबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|RSA}} ५५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501896.html आं.टी२० ३५४६] || ३१ ऑक्टोबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{Cr|PAK}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501897.html आं.टी२० ३५४९] || १ नोव्हेंबर|| [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{Cr|PAK}} ४ गडी राखून |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501898.html आं.ए.दि. ४९२४] || ४ नोव्हेंबर|| [[इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] || {{Cr|PAK}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501899.html आं.ए.दि. ४९२६] || ६ नोव्हेंबर|| [[इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] || {{Cr|RSA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501900.html आं.ए.दि. ४९२७] || ८ नोव्हेंबर|| [[इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] || {{Cr|PAK}} ७ गडी राखून |} ===संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा=== {{Main|संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाचा पापुआ न्यू गिनी दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506450.html म.आं.ए.दि. १४९९] || १३ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|UAE}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506451.html म.आं.ए.दि. १५०२] || १५ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|PNG}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506452.html म.आं.ए.दि. १५०५] || १७ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|UAE}} १६० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506453.html म.आं.ए.दि. १५०८] || १९ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|PNG}} ७८ धावांनी |} === इंग्लंडचा न्यू झीलंड दौरा=== {{Main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491717.html आं.टी२० ३५२७] || १८ ऑक्टोबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491718.html आं.टी२० ३५३२] || २० ऑक्टोबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{Cr|ENG}} ६५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491719.html आं.टी२० ३५२३] || २३ ऑक्टोबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || अनिर्णित |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491720.html आं.ए.दि. ४९१६] || २६ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{Cr|NZL}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491721.html आं.ए.दि. ४९१९] || २९ ऑक्टोबर || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Cr|NZL}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491722.html आं.ए.दि. ४९२१] || १ नोव्हेंबर|| [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{Cr|NZL}} २ गडी राखून |} ===वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505122.html आं.ए.दि. ४९१०] || १८ ऑक्टोबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{Cr|BAN}} ७४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505123.html आं.ए.दि. ४९१२] || २१ ऑक्टोबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || सामना बरोबरी ({{Cr|WIN}} [[सुपर ओव्हर]] मध्ये विजयी) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505124.html आं.ए.दि. ४९१४] || २३ ऑक्टोबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{Cr|BAN}} १७९ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505125.html आं.टी२० ३५३४] || २७ ऑक्टोबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{Cr|WIN}} १६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505126.html आं.टी२० ३५३८] || २९ ऑक्टोबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{Cr|WIN}} १४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505127.html आं.टी२० ३५४४] || ३१ ऑक्टोबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{Cr|WIN}} ५ गडी राखून |} ===भारताचा ऑस्ट्रेलिया दौरा === {{main|भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478904.html आं.ए.दि. ४९११] || १९ ऑक्टोबर || [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} ७ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478905.html आं.ए.दि. ४९१३] || २३ ऑक्टोबर || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478906.html आं.ए.दि. ४९१५] || २५ ऑक्टोबर || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{crw|IND}} ९ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478907.html आं.टी२० ३५३६] || २९ ऑक्टोबर || [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478908.html आं.टी२० ३५४१] || ३१ ऑक्टोबर || [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478909.html आं.टी२० ३५५१] || २ नोव्हेंबर || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|IND}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478910.html आं.टी२० ३५६१] || ६ नोव्हेंबर || [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट (क्वीन्सलंड)|गोल्ड कोस्ट]] || {{crw|IND}} ४८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478911.html आं.टी२० ३५६५] || ८ नोव्हेंबर || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |} === अफगाणिस्तानचा झिम्बाब्वे दौरा === {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| कसोटी सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505259.html कसोटी २६०४] || २०–२४ ऑक्टोबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|ZIM}} १ डाव आणि ७३ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505260.html आं.टी२० ३५३७] || २९ ऑक्टोबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|AFG|variant=२०१३}} ५३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505261.html आं.टी२० ३५४३] || ३१ ऑक्टोबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|AFG|variant=२०१३}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505262.html आं.टी२० ३५५३] || २ नोव्हेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|AFG|variant=२०१३}} ९ धावांनी |} === २०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (१५वी फेरी) === {{Main|२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका}} <!-- There's already a different series with wiki article "2025 United Arab Emirates Tri-Nation Series" --> {|class="wikitable" ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507884.html आं.ए.दि. ४९१७] || २६ ऑक्टोबर || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} १०६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507885.html आं.ए.दि. ४९१८] || २८ ऑक्टोबर || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507886.html आं.ए.दि. ४९२०] || ३० ऑक्टोबर || {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || [[आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|UAE}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507887.html आं.ए.दि. ४९२२] || १ नोव्हेंबर || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507888.html आं.ए.दि. ४९२३] || ३ नोव्हेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} २४३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507889.html आं.ए.दि. ४९२५] || ५ नोव्हेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || [[आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|UAE}} ४ गडी राखून |} ==नोव्हेंबर== === वेस्ट इंडीजचा न्यू झीलंड दौरा === {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491723.html आं.टी२० ३५५७] || ५ नोव्हेंबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|WIN}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491724.html आं.टी२० ३५६०] || ६ नोव्हेंबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} ३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491725.html आं.टी२० ३५६६] || ९ नोव्हेंबर || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड)|नेल्सन]] || {{cr|NZL}} ९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491726.html आं.टी२० ३५६८] || १० नोव्हेंबर || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड)|नेल्सन]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491727.html आं.टी२० ३५७२] || १३ नोव्हेंबर || [[ओटागो ओव्हल विद्यापीठ]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZL}} ८ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491728.html आं.ए.दि. ४९३१] || १६ नोव्हेंबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491729.html आं.ए.दि. ४९३२] || १९ नोव्हेंबर || [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZL}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491730.html आं.ए.दि. ४९३३] || २२ नोव्हेंबर || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZL}} ४ गडी राखून |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491732.html कसोटी २६१०] || २–६ डिसेंबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491733.html कसोटी २६१२] || १०–१४ डिसेंबर || [[बेसिन रिझर्व्ह]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491734.html कसोटी २६१४] || १८–२२ डिसेंबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{cr|NZL}} ३२३ धावांनी |} ===आयर्लंडचा बांगलादेश दौरा=== {{main|आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| कसोटी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506012.html कसोटी २६०५]|| १०–१४ नोव्हेंबर || [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} १ डाव आणि ४७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506013.html कसोटी २६०७]|| १८–२२ नोव्हेंबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} २१७ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506014.html आं.टी२० ३५८८]|| २७ नोव्हेंबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|IRL}} ३९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506015.html आं.टी२० ३५९०]|| २९ नोव्हेंबर|| [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506016.html आं.टी२० ३५९२]|| २ डिसेंबर|| [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} ८ गडी राखून |} === श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा === {{Main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502167.html आं.ए.दि. ४९२८] || ११ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|PAK}} ६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502168.html आं.ए.दि. ४९२९] || १४ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|PAK}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502169.html आं.ए.दि. ४९३०] || १६ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|PAK}} ६ गडी राखून |} ===अफगाणिस्तानचा कतार दौरा=== {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1510323.html आं.टी२० ३५७१] || ११ नोव्हेंबर || [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{cr|AFG|२०१३}} २५ धावांनी |} ===दक्षिण आफ्रिकेचा भारत दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479571.html कसोटी २६०६] || १४–१८ नोव्हेंबर || [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|SA|}} ३० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479572.html कसोटी २६०९] || २२–२६ नोव्हेंबर || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|SA|}} ४०८ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479573.html आं.ए.दि. ४९३४] || ३० नोव्हेंबर || [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} १७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479574.html आं.ए.दि. ४९३५] || ३ डिसेंबर || [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|SA|}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479575.html आं.ए.दि. ४९३६] || ६ डिसेंबर || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{cr|IND}} ९ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479576.html आं.टी२० ३६१८] || ९ डिसेंबर || [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} १०१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479577.html आं.टी२० ३६२६] || ११ डिसेंबर || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] || {{cr|SA|}} ५१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479578.html आं.टी२० ३६३९] || १४ डिसेंबर || [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धरमशाला]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479579.html आं.टी२० ३६४०] || १७ डिसेंबर || [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479580.html आं.टी२० ३६४१] || १९ डिसेंबर || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} ३० धावांनी |} ===२०२५ पाकिस्तान आं.टी२० तिरंगी मालिका=== {{main|२०२५ पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502048.html आं.टी२० ३५८१] || १७ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK|}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502049.html आं.टी२० ३५८३] || १९ नोव्हेंबर || {{cr|SL}}|| {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|ZIM|}} ६७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502050.html आं.टी२० ३५८५] || २२ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]|| {{cr|PAK|}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502051.html आं.टी२० ३५८६] || २३ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]|| {{cr|PAK|}} ६९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502052.html आं.टी२० ३५८७] || २५ नोव्हेंबर|| {{cr|SL}}|| {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]||{{cr|SL|}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502053.html आं.टी२० ३५८९] || २७ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]||{{cr|SL|}} ६ धावांनी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502054.html आं.टी२० ३५९१] || २९ नोव्हेंबर|| {{cr|PAK}}|| {{cr|SL}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]||{{cr|PAK|}} ६ गडी राखून |} ===इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{main|२०२५–२६ ॲशेस मालिका}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455611.html कसोटी २६०८] || २१–२५ नोव्हेंबर|| [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455612.html कसोटी २६११] || ४–८ डिसेंबर || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455613.html कसोटी २६१३] || १७–२१ डिसेंबर || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} ८२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455614.html कसोटी २६१५] || २६–३० डिसेंबर || [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455615.html कसोटी २६१६] || ४–८ जानेवारी || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} ५ गडी राखून |} ==डिसेंबर== ===आयर्लंड महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा=== {{main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477591.html म.आं.टी२० २५८७] || ५ डिसेंबर || [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || {{Crw|SA}} १०५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477592.html म.आं.टी२० २५८८] || ७ डिसेंबर || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{Crw|SA}} ६५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477593.html म.आं.टी२० २५८९] || १० डिसेंबर || [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || सामना रद्द |- ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477594.html म.आं.ए.दि. १५२१] || १३ डिसेंबर || [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{Crw|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477595.html म.आं.ए.दि. १५२२] || १६ डिसेंबर || [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]] || {{Crw|SA}} ७४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477596.html म.आं.ए.दि. १५२३] || १९ डिसेंबर || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{Crw|SA}} ६ गडी राखून |} ===२०२५ १९-वर्षांखालील आशिया चषक=== {{main|२०२५ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक}} ===श्रीलंका महिलांचा भारत दौरा=== {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513735.html म.आं.टी२० २६१९]|| २१ डिसेंबर || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{Crw|IND}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513736.html म.आं.टी२० २६२०]|| २३ डिसेंबर || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{Crw|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513737.html म.आं.टी२० २६२१]|| २६ डिसेंबर || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{Crw|IND}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513738.html म.आं.टी२० २६२२]|| २८ डिसेंबर || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{Crw|IND}} ३० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513739.html म.आं.टी२० २६२३]|| ३० डिसेंबर || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{Crw|IND}} १५ धावांनी |} ==जानेवारी== ===पाकिस्तानचा श्रीलंका दौरा=== {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514480.html आं.टी२० ३६६०]|| ७ जानेवारी|| [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || {{cr|PAK}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514481.html आं.टी२० ३६६०अ]|| ९ जानेवारी || [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514482.html आं.टी२० ३६६१]|| ११ जानेवारी|| [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || {{cr|SRI}} १४ धावांनी |} ===न्यू झीलंडचा भारत दौरा=== {{main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490231.html आं.ए.दि. ४९३७] || ११ जानेवारी || [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || {{cr|IND}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490232.html आं.ए.दि. ४९३८] || १४ जानेवारी || [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490233.html आं.ए.दि. ४९३९] || १८ जानेवारी || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|NZ}} ४१ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490234.html आं.टी२० ३६६३] || २१ जानेवारी || [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} ४८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490235.html आं.टी२० ३६६७] || २३ जानेवारी || [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]] , [[नवे रायपूर]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490236.html आं.टी२० ३६६९] || २५ जानेवारी || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490237.html आं.टी२० ३६७२] || २८ जानेवारी || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{cr|NZ}} ५० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490238.html आं.टी२० ३६८०] || ३१ जानेवारी || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} ४६ धावांनी |} ===२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक=== {{main|२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक}} ====गट फेरी==== {{col-begin}} {{col-2}} '''गट अ''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupa}} {{col-2}} '''गट ब''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupb}} {{col-2}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} '''गट क''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupc}} {{col-2}} '''गट ड''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupd}} {{col-2}} {{col-end}} ====सुपर ६ फेरी==== {{col-begin}} {{col-2}} '''गट १''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|s6group1}} {{col-2}} '''गट २''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|s6group2}} {{col-2}} {{col-end}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | उपांत्य सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1511888.html यु.आं.ए.दि. १६६५] || ३ फेब्रुवारी || {{cr19|ENG}} || {{cr19|AUS}}|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr19|ENG}} २७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502049.html यु.आं.ए.दि. १६६६] || ४ फेब्रुवारी || {{cr19|IND}}|| {{cr19|AFG|२०१३}}|| [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr19|IND}} ७ गडी राखून |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1511890.html यु.आं.ए.दि. १६६७] || ६ फेब्रुवारी || {{cr19|ENG}}|| {{cr19|IND}}|| [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]||{{cr19|IND}} १०० धावांनी |} ===२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता=== {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}} {{col-begin}} {{col-2}} '''गट अ''' {{#section:साचा:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता गुणफलक|groupb}} {{col-2}} '''गट ब''' {{#section:साचा:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता गुणफलक|groupb}} {{col-end}} '''सुपर ६''' {{#section:साचा:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता गुणफलक|super6}} === वेस्ट इंडीज वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1517823.html आं.टी२० ३६६२]|| १९ जानेवारी|| [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||{{Cr|AFG|२०१३}} ३८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1517824.html आं.टी२० ३६६४]|| २१ जानेवारी|| [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||{{Cr|AFG|२०१३}} ३९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1517825.html आं.टी२० ३६६५]|| २२ जानेवारी|| [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||{{Cr|WIN| }} १५ धावांनी |} ===इंग्लंडचा श्रीलंका दौरा=== {{main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507716.html आं.ए.दि. ४९४०]|| २२ जानेवारी || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{Cr|SRI| }} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507717.html आं.ए.दि. ४९४१]|| २४ जानेवारी || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{Cr|ENG| }} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507718.html आं.ए.दि. ४९४२]|| २७ जानेवारी || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{Cr|ENG| }} ५३ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507719.html आं.टी२० ३६७६]|| ३० जानेवारी || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{Cr|ENG| }} ११ धावांनी ([[डीएलएस पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507720.html आं.टी२० ३६८१]|| १ फेब्रुवारी || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{Cr|ENG| }} ६ गडी राखून ([[डीएलएस पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507721.html आं.टी२० ३६८३]|| ३ फेब्रुवारी || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{Cr|ENG| }} १२ धावांनी |} ===आयर्लंड वि इटली युएईमध्ये=== {{main|आयर्लंड क्रिकेट संघाचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २०२५–२६#आयर्लंड वि इटली आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519136.html आं.टी२० ३६६६]|| २३ जानेवारी || [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|IRE| }} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519137.html आं.टी२० ३६६८]|| २५ जानेवारी || [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|IRE| }} २४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519138.html आं.टी२० ३६७०]|| २६ जानेवारी || [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|ITA| }} ४ गडी राखून |} ===वेस्ट इंडीजचा दक्षिण आफ्रिका दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477609.html आं.टी२० ३६७१]|| २७ जानेवारी || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{Cr|RSA| }} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477610.html आं.टी२० ३६७५]|| २९ जानेवारी || [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]]||{{Cr|RSA| }} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477611.html आं.टी२० ३६७९]|| ३१ जानेवारी || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{Cr|WIN| }} ६ धावांनी ([[डीएलएस पद्धत|डीएलएस]]) |} ===ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519636.html आं.टी२० ३६७३]|| २९ जानेवारी || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]|| {{Cr|PAK| }} २२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519637.html आं.टी२० ३६७८]|| ३१ जानेवारी|| [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]||{{Cr|PAK| }} ९० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519638.html आं.टी२० ३६८१]|| १ फेब्रुवारी || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]||{{Cr|PAK| }} १११ धावांनी |} === आयर्लंडचा युएई दौरा === {{main|आयर्लंड क्रिकेट संघाचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519139.html आं.टी२० ३६७४]|| २९ जानेवारी || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|IRE| }} ५७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519140.html आं.टी२० ३६७७]|| ३१ जानेवारी || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] ||{{Cr|IRE| }} ३० धावांनी |} == फेब्रुवारी == ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक=== {{main|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} '''गट अ''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupA}} {{col-2}} '''गट ब''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupB}} {{col-end}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} '''गट क''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupC}} {{col-2}} '''गट ड''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupD}} {{col-end}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="6" |गट फेरी |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512719.html आं.टी२० ३६८४] || ७ फेब्रुवारी || {{cr|NED}} || {{cr|PAK}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK|variant=}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512720.html आं.टी२० ३६८५] || ७ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|WIN}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|WIN}} ३५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512721.html आं.टी२० ३६८६] || ७ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|USA}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} २९ धावांनी |- | {{nobr|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512722.html आं.टी२० ३६८७]}} || ८ फेब्रुवारी|| {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|NZ}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZL|variant=}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512723.html आं.टी२० ३६८८] || ८ फेब्रुवारी|| {{cr|ENG}} || {{cr|NEP}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} ४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512724.html आं.टी२० ३६८९] || ८ फेब्रुवारी|| {{cr|SL}} || {{cr|IRE}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} २० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512725.html आं.टी२० ३६९०] || ९ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|ITA}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|SCO}} ७३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512726.html आं.टी२० ३६९१] || ९ फेब्रुवारी || {{cr|OMA}} || {{cr|ZIM}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ZIM}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512727.html आं.टी२० ३६९२] || ९ फेब्रुवारी || {{cr|CAN}} || {{cr|SA}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|SA}} ५७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512728.html आं.टी२० ३६९३] || १० फेब्रुवारी|| {{cr|NAM}} || {{cr|NED}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|NED|variant=}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512729.html आं.टी२० ३६९४] || १० फेब्रुवारी|| {{cr|NZ}} || {{nobr|{{cr|UAE}}}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZL|variant=}} १० गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512730.html आं.टी२० ३६९६] || १० फेब्रुवारी|| {{cr|PAK}} || {{cr|USA}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} ३२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512731.html आं.टी२० ३६९७] || ११ फेब्रुवारी || {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|SA}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || सामना बरोबरी ({{cr|SA}} २ऱ्या [[सुपर ओव्हर]] मध्ये विजयी) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512732.html आं.टी२० ३६९८] || ११ फेब्रुवारी || {{cr|AUS}} || {{cr|IRE}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} ६७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512733.html आं.टी२० ३७००] || ११ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}} || {{Cr|WIN}}|| [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{Cr|WIN}} ३० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512734.html आं.टी२० ३७०१] || १२ फेब्रुवारी || {{cr|SL}} || {{cr|OMA}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} १०५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512735.html आं.टी२० ३७०२] || १२ फेब्रुवारी || {{cr|ITA}} || {{cr|NEP}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ITA}} १० गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512736.html आं.टी२० ३७०३] || १२ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|NAM}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512737.html आं.टी२० ३७०४] || १३ फेब्रुवारी || {{cr|AUS}} || {{cr|ZIM}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|ZIM}} २३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512738.html आं.टी२० ३७०५] || १३ फेब्रुवारी || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|UAE}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512739.html आं.टी२० ३७०७] || १३ फेब्रुवारी || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|USA}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512740.html आं.टी२० ३७०८] || १४ फेब्रुवारी || {{cr|IRE}} || {{cr|OMA}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IRE}} ९६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512741.html आं.टी२० ३७०९] || १४ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|ENG}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512742.html आं.टी२० ३७११] || १४ फेब्रुवारी || {{cr|NZ}} || {{cr|SA}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512743.html आं.टी२० ३७१२] || १५ फेब्रुवारी || {{cr|NEP}} || {{cr|WIN}}|| [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512744.html आं.टी२० ३७१३] || १५ फेब्रुवारी || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|USA}} ३१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html आं.टी२० ३७१५] || १५ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|PAK}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} ६१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512746.html आं.टी२० ३७१६] || १६ फेब्रुवारी || {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|UAE}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|AFG|variant=२०१३}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512747.html आं.टी२० ३७१७] || १६ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}} || {{cr|ITA}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} २४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512748.html आं.टी२० ३७१८] || १६ फेब्रुवारी || {{cr|SL}} || {{cr|AUS}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512749.html आं.टी२० ३७१९] || {{nobr|१७ फेब्रुवारी}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NZ}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZ}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512750.html आं.टी२० ३७२०] || १७ फेब्रुवारी || {{cr|IRE}} || {{cr|ZIM}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512751.html आं.टी२० ३७२१] || १७ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|NEP}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|NEP}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512752.html आं.टी२० ३७२२] || १८ फेब्रुवारी|| {{nobr|{{cr|SA}}}} || {{cr|UAE}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{nobr|{{cr|SA}}}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512753.html आं.टी२० ३७२३] || १८ फेब्रुवारी|| {{cr|PAK}} || {{cr|NAM}} || {{nobr|[[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]]}} || {{cr|PAK}} १०२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512754.html आं.टी२० ३७२४] || १८ फेब्रुवारी|| {{cr|IND}} || {{cr|NED}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} १७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512755.html आं.टी२० ३७२५] || १९ फेब्रुवारी || {{cr|ITA}} || {{cr|WIN}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|WIN}} ४२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512756.html आं.टी२० ३७२६] || {{nobr|१९ फेब्रुवारी}} || {{cr|SL}} || {{cr|ZIM}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|ZIM}} ६ गडी राखून |- | {{nobr|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512757.html आं.टी२० ३७२७]}} || १९ फेब्रुवारी || {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|CAN}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|AFG|variant=२०१३}} ८२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512758.html आं.टी२० ३७२८] || २० फेब्रुवारी|| {{cr|AUS}} || {{cr|OMA}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|AUS}} ९ गडी राखून |} ; सुपर ८ {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|Group1}} {{col-2}} {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|Group2}} {{col end}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="6" |सुपर ८ |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512759.html आं.टी२० ३७२९] || २१ फेब्रुवारी || {{Cr|NZ}} || {{cr|PAK}}|| [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] ||अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512760.html आं.टी२० ३७३०] || २२ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}}|| {{cr|SRI}}|| [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} ५१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512761.html आं.टी२० ३७३१] || २२ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|SA}}|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||{{cr|SA}} ७६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512762.html आं.टी२० ३७३२] || २३ फेब्रुवारी || {{Cr|ZIM}} || {{cr|WIN}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] ||{{cr|WIN}} १०७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512763.html आं.टी२० ३७३३] || २४ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}}|| {{cr|PAK}}|| [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512764.html आं.टी२० ३७३६] || २५ फेब्रुवारी || {{Cr|NZ}} || {{cr|SRI}}|| [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] ||{{Cr|NZ}} ६१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512765.html आं.टी२० ३७३९] || २६ फेब्रुवारी || {{cr|SA}}|| {{cr|WIN}}|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||{{cr|SA}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512766.html आं.टी२० ३७४०] || २६ फेब्रुवारी || {{cr|IND}}|| {{Cr|ZIM}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} ७२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512767.html आं.टी२० ३७४३] || २७ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}}|| {{Cr|NZ}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] ||{{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512768.html आं.टी२० ३७४६] || २८ फेब्रुवारी || {{cr|PAK}}|| {{cr|SRI}}|| [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] ||{{cr|PAK}} ५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512769.html आं.टी२० ३७४७] || १ मार्च || {{Cr|ZIM}} || {{cr|SA}}|| [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] ||{{cr|SA}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512770.html आं.टी२० ३७४८] || १ मार्च || {{cr|IND}} || {{cr|WIN}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] ||{{cr|IND}} ५ गडी राखून |} ; बाद फेरी {|class="wikitable" |+ ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512771.html आं.टी२० ३७५१] || ४ मार्च || {{cr|NZL}}|| {{cr|SA}}|| [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] ||{{cr|NZL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html आं.टी२० ३७५२] || ५ मार्च || {{cr|IND}}|| {{cr|ENG}}|| [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] ||{{cr|IND}} ७ धावांनी |+ ! colspan="6" |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अंतिम सामना]] |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html आं.टी२० ३७५३] || ८ मार्च || {{cr|NZL}}|| {{cr|IND}}|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||{{cr|IND}} ९६ धावांनी |} ===पाकिस्तान महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा=== {{main|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477597.html म.आं.टी२० २६६७] || १० फेब्रुवारी|| [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{Crw|SA}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477598.html म.आं.टी२० २६७०] || १३ फेब्रुवारी|| [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{Crw|SA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477599.html म.आं.टी२० २६७५] || १६ फेब्रुवारी|| [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{Crw|PAK}} ५३ धावांनी |- ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477601.html म.आं.ए.दि. १५२५] || २२ फेब्रुवारी|| [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{Crw|SA}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477602.html म.आं.ए.दि. १५२८] || २५ फेब्रुवारी|| [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{Crw|SA}} १६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477603.html म.आं.ए.दि. १५३२] || १ मार्च || [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] || {{Crw|PAK}} ११९ धावांनी |} ===भारतीय महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478912.html म.आं.टी२० २६७४] || १५ फेब्रुवारी || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{Crw|IND}} २१ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478913.html म.आं.टी२० २६७६] || १९ फेब्रुवारी || [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{Crw|AUS}} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478914.html म.आं.टी२० २६७७] || २१ फेब्रुवारी || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{Crw|IND}} १७ धावांनी |- ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478915.html म.आं.ए.दि. १५२७] || २४ फेब्रुवारी || [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{Crw|AUS}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478916.html म.आं.ए.दि. १५३०] || २७ फेब्रुवारी || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{Crw|AUS}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478917.html म.आं.ए.दि. १५३१] || १ मार्च || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{Crw|AUS}} १८५ धावांनी |- ! colspan="4" | एकमेव महिला कसोटी सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478918.html म.कसोटी १५२] || ६–९ मार्च || [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{Crw|AUS}} १० गडी राखून |} === श्रीलंका महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा === {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523978.html म.आं.ए.दि. १५२४] |२० फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} १० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523979.html म.आं.ए.दि. १५२६] |२२ फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} १४ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523980.html म.आं.ए.दि. १५२९] |२५ फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|WIN}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4" |महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523981.html म.आं.टी२० २६८०] |२८ फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523982.html म.आं.टी२० २६८२] |१ मार्च |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523983.html म.आं.टी२० २६७८३] |३ मार्च |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} ९ गडी राखून |} === झिम्बाब्वे महिलांचा न्यू झीलंड दौरा === {{main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491699.html म.आं.टी२० २६७८] || २५ फेब्रुवारी || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|NZL}} ९२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491700.html म.आं.टी२० २६७९] || २७ फेब्रुवारी || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|NZL}} ११० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491701.html म.आं.टी२० २६८१] || १ मार्च || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|NZL}} १० गडी राखून |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय एकमेव मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491702.html म.आं.ए.दि. १५३३] || ५ मार्च || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{Crw|NZL}} १८० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491703.html म.आं.ए.दि. १५३४] || ८ मार्च || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{Crw|NZL}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491704.html म.आं.ए.दि. १५३५] || ११ मार्च || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{Crw|NZL}} २०० धावांनी |} ==मार्च== === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.ए.दि.|| १० मार्च|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || |- | २रा आं.ए.दि. || १२ मार्च|| {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || |- | ३रा आं.ए.दि.|| १४ मार्च|| {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| |- | ४था आं.ए.दि.|| १६ मार्च|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| |- | ५वा आं.ए.दि.|| १८ मार्च|| {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || |- | ६वा आं.ए.दि.|| २० मार्च|| {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| |} === पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा === {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525652.html आं.ए.दि. ४९४४] || ११ मार्च || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]||{{Crw|BAN}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525653.html आं.ए.दि. ४९४६]|| १३ मार्च || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]||{{Crw|PAK}} १२८ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525654.html आं.ए.दि. ४९४८]|| १५ मार्च || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]||{{Crw|BAN}} ११ धावांनी |- ! colspan="4" | [[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद]] - कसोटी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | १ली कसोटी|| ८–१२ मे || || |- | २री कसोटी|| १६–२० मे || || |} === श्रीलंका वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये === {{main|श्रीलंका क्रिकेट संघ वि अफगाणिस्तान, संयुक्त अरब अमिराती मध्ये, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.टी२० || पुढे ढकलला || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]]|| |- | २रा आं.टी२०|| पुढे ढकलला || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]]|| |- | ३रा आं.टी२०|| पुढे ढकलला || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]]|| |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.ए.दि. || पुढे ढकलला || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]|| |- | २रा आं.ए.दि. || पुढे ढकलला || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]|| |- |३रा आं.ए.दि. |पुढे ढकलला |[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | |} === दक्षिण आफ्रिका महिलांचा न्यू झीलंड दौरा === {{main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491705.html म.आं.टी२० २६८३] || १५ मार्च || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{Crw|NZ}} ८० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491706.html म.आं.टी२० २६८४] || १७ मार्च || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|SA}} १८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491707.html म.आं.टी२० २६८६] || २० मार्च || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{Crw|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491708.html म.आं.टी२० २६८९] || २२ मार्च || [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{Crw|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491709.html म.आं.टी२० २६९३] || २५ मार्च || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{Crw|NZ}} ९२ धावांनी |- ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491710.html १ला म.आं.ए.दि.] || २९ मार्च || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491711.html २रा म.आं.ए.दि.] || १ एप्रिल || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491712.html ३रा म.आं.ए.दि.] || ४ एप्रिल || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || |} ===दक्षिण आफ्रिकेचा न्यू झीलंड दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491735.html १ला आं.टी२०] || १५ मार्च || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{Cr|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491736.html २रा आं.टी२०] || १७ मार्च || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Cr|NZ}} ६८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491737.html ३रा आं.टी२०] || २० मार्च || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{Cr|NZ}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491738.html ४था आं.टी२०] || २२ मार्च || [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{Cr|SA}} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491739.html ५वा आं.टी२०] || २५ मार्च || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || |} === ऑस्ट्रेलिया महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा === {{main|ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html आं.टी२० २६८५] |१९ मार्च |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] |{{Crw|AUS}} ४३ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html आं.टी२० २६८८] |२१ मार्च |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] |{{Crw|AUS}} १७ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html आं.टी२० २६९१] |२३ मार्च |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] |{{Crw|AUS}} ४० धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html म.आं.ए.दि. १५३६] |२७ मार्च |[[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html म.आं.ए.दि. १५३८] |२९ मार्च |[[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html म.आं.ए.दि. १५४०] |२ एप्रिल |[[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] gzhiqx11nqtutccobf1dcmawq738eay 2676243 2676242 2026-03-30T06:38:34Z Nitin.kunjir 4684 /* दक्षिण आफ्रिका महिलांचा न्यू झीलंड दौरा */ 2676243 wikitext text/x-wiki {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५|२०२६}} '''२०२५-२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' सप्टेंबर २०२५ ते मार्च २०२६ या कालावधीत होत आहे..<ref>{{Cite web |title=आयसीसीचे भविष्यातील दौरा कार्यक्रम (एफटीपी) वेळापत्रक|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php |access-date=४ ऑक्टोबर २०२५|website=क्रिकशेड्युल}}</ref> या कॅलेंडरमध्ये पूर्ण सदस्य संघांमधील पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]] सामने, महिलांचे [[महिला कसोटी क्रिकेट|कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट आहेत.<ref>{{cite web |title=पुरुषांचा भविष्यातील दौरा कार्यक्रम २०२३ ते २०२७ |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |accessdate=४ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Men's FTP for 2023-2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093 |accessdate=४ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या काळात सहयोगी राष्ट्रांचा समावेश असलेल्या इतर अनेक टी२० मालिका खेळल्या जातील. [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] सप्टेंबर ते नोव्हेंबर २०२५ या कालावधीत भारत आणि श्रीलंकेत होत आहे.<ref>{{Cite web |trans-title=२०२५ चा महिला एकदिवसीय विश्वचषक भारत आयोजित करणार|title=India to host 2025 Women's ODI World Cup|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-to-host-2025-women-s-odi-world-cup-1326281 |date=२६ जुलै २०२२|access-date=४ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> [[२०२५ आशिया चषक]] स्पर्धा सप्टेंबर २०२५ मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये आयोजित करण्यात आला होता, तर भारत आणि श्रीलंका फेब्रुवारी आणि मार्च २०२६ मध्ये [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] आयोजित करतील.<ref>{{Cite web |date=२८ जुलै २०२४|trans-title= २०२५ चा पुरुष आशिया चषक भारत आयोजित करणार.|title=India to host Men's Asia Cup 2025 |url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/india-to-host-mens-asia-cup-2025 |access-date=४ ऑक्टोबर २०२५ |website=cricketpakistan.com.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|trans-title=२०२६ मध्ये आशियात पुन्हा टी२० विश्वचषक होणार|title=T20 World Cup to return to Asia in 2026|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/-article-93615775|access-date=४ ऑक्टोबर २०२५|website=[[टाइम्स नाऊ]]|language=en|archive-date=2022-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817140113/https://www.timesnownews.com/sports/cricket/-article-93615775|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |trans-title=अमेरिकेत होणार टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेचे यजमानपद निश्चित|title=USA to stage T20 World Cup: 2024-2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |access-date=४ ऑक्टोबर २०२५ |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> ==मोसम आढावा== ===पुरुषांचे कार्यक्रम=== {|class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! scope=colgroup colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! rowspan=2 | आरंभ दिनांक ! rowspan=2 | यजमान संघ ! rowspan=2 | पाहुणा संघ ! colspan=3 | निकाल [सामने] |- ! scope=col width=80 | [[कसोटी सामना|कसोटी]] ! scope=col width=80 | [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]] ! scope=col width=80 | [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी.२०]] |- | style="text-align:left" | [[#झिम्बाब्वेचा नामिबिया दौरा|{{date|१५ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीज वि नेपाळ युएईमध्ये|{{date|२७ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{flagicon|UAE}} {{cr|NEP}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | {{N/A}} || {{N/A}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रेलियाचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZ}} | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–२ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा|{{date|२ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|{{date|२ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | {{n/a}} || ३–० [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|११ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} | style="text-align:left" | {{cr|SA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || १–० [१] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा पाकिस्तान दौरा|{{date|१२ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | style="text-align:left" | {{cr|SA}} | १–१ [२] || २–१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#इंग्लंडचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१८ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZL}} | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | {{n/a}} || ३–० [३] || ०–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा|{{date|१८ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | {{n/a}} || २–१ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#भारताचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|१९ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | {{n/a}} || २–१ [३] || १–२ [५] |- | style="text-align:left" | [[#अफगाणिस्तानचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|२० ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG|२०१३}} | १–० [१] || {{n/a}} || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|५ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZL}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | २–० [३] || ३–० [३] || ३–१ [५] |- | style="text-align:left" | [[#आयर्लंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|११ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | २–० [२] || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा|{{date|११ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | style="text-align:left" | {{cr|SL}} | {{n/a}} || ३–० [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#अफगाणिस्तानचा कतार दौरा|{{date|११ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|QAT}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG|२०१३}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–१ [१] |- | style ="text-align:left"| [[#दक्षिण आफ्रिकेचा भारत दौरा|{{date|१४ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style=" text-align: left"| {{cr|IND}} | style= "text-align: left | {{cr|SA}} | ०–२ [२] || २–१ [३] || ३–१ [५] |- | style="text-align:left" | [[#इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|२१ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | ४–१ [५] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left"| [[#पाकिस्तानचा श्रीलंका दौरा|{{date|८ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|SRI}} | style ="text-align:left"| {{cr|PAK}} | {{n/a}} || {{n/a}} || १–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#न्यू झीलंडचा भारत दौरा|{{date|११ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|IND}} | style ="text-align:left"| {{cr|NZ}} | {{n/a}} || १–२ [३] || ४–१ [५] |- |style="text-align:left"| [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#वेस्ट इंडीज वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|{{date|१९ जानेवारी २०२६}}]] |style ="text-align:left"| {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}} |style ="text-align:left"| {{cr|WIN}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#इंग्लंडचा श्रीलंका दौरा|{{date|२२ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|SL}} | style ="text-align:left"| {{cr|ENG}} | {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left"| [[#आयर्लंड वि इटली युएईमध्ये|{{date|२३ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{flagicon|UAE}} {{cr|IRE}} | style ="text-align:left"| {{cr|ITA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#वेस्ट इंडीजचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|२७ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|SA}} | style ="text-align:left"| {{cr|WIN}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|२९ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|PAK}} | style ="text-align:left"| {{cr|AUS}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ३–० [३] |- | style="text-align:left"| [[#आयर्लंडचा युएई दौरा|{{date|२९ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|UAE}} | style ="text-align:left"| {{cr|IRE}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|११ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | [२] || २–१ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#श्रीलंका वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|{{date|१३ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:left" | {{cr|SRI}} | {{n/a}} || [३] || [३] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१५ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZ}} | style="text-align:left" | {{cr|SA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [५] |- ! colspan="6" style="text-align :center" |आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- ! आरंभ दिनांक ! colspan=4 | स्पर्धा ! विजेते |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ आशिया चषक|{{date|९ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|UAE}} [[२०२५ आशिया चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (१५वी फेरी)|{{date|२६ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|UAE}} [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (१५वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ पाकिस्तान आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|१७ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|PAK}} [[२०२५ पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका|२०२५ पाकिस्तान आं.टी२० तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ १९-वर्षांखालील आशिया चषक|{{date|१२ डिसेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|ZIM}} {{flagicon|NAM}} [[२०२५ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक]] | style="text-align:left" | {{Cr19|PAK}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक|{{date|१५ जानेवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|ZIM}} {{flagicon|NAM}} [[२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" | {{Cr19|IND}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|{{date|७ फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|IND}} {{flagicon|SL}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} |- |style="text-align:left" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)|१० मार्च २०२६]] | colspan="4" style="text-align: left;" |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]] | {{n/a}} |} === महिलांचे कार्यक्रम === {|class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! scope=colgroup colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! scope=col rowspan=2 | आरंभ दिनांक ! scope=col rowspan=2 | यजमान संघ ! scope=col rowspan=2 | पाहुणा संघ ! scope=colgroup colspan=3 | निकाल [सामने] |- ! scope=col width=80 | [[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]] ! scope=col width=80 | [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|आं.ए.दि.]] ! scope=col width=80 | [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|आं.टी.२०]] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रलिया महिलांचा भारत दौरा|{{date|१४ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|IND}} | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | {{N/A}} || १–२ [३] || {{N/A}} |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा पाकिस्तान दौरा|{{date|१६ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|PAK}} | style="text-align:left" | {{crw|RSA}} | {{n/a}} || १–२ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|२६ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|ZIM}} | style="text-align:left" | {{crw|UAE}} | {{n/a}} || २–२ [४] || ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा|{{date|१३ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|PNG}} | style="text-align:left" | {{crw|UAE}} | {{n/a}} || २–२ [४] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#आयर्लंड महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|५ डिसेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | style="text-align:left" | {{crw|IRE}} | {{N/A}} || ३–० [३] || २–० [३] |- | style="text-align:left" | [[#श्रीलंका महिलांचा भारत दौरा|{{date|२१ डिसेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|IND}} | style="text-align:left" | {{crw|SRI}} | {{N/A}} || {{N/A}} || ५–० [५] |- | style="text-align:left" | [[#पाकिस्तान महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|१० फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | style="text-align:left" | {{crw|PAK}} | {{N/A}} || [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#भारतीय महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|१५ फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | style="text-align:left" | {{crw|IND}} | १–० [१] || ३–० [३] || १–२ [३] |- |style="text-align:left" | [[#श्रीलंका महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|२० फेब्रुवारी २०२६}}]] |style="text-align:left" | {{crw|WIN}} |style="text-align:left" | {{crw|SRI}} |{{N/A}} || १–२ [३] || ०–२ [३] |- | style="text-align:left" | [[#झिम्बाब्वे महिलांचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|२५ फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|NZ}} | style="text-align:left" | {{crw|ZIM}} | {{N/A}} || ३–० [३] || ३–० [३] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१५ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|NZ}} | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | {{N/A}} || [३] || [५] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रेलिया महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|१९ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|WIN}} | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | {{N/A}} || [३] || [३] |- ! colspan="6" |आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- !आरंभ दिनांक ! colspan="4" |स्पर्धा !विजेते |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक|{{date|३० सप्टेंबर २०२५}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|IND}} {{flagicon|SL}} [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" | {{crw|IND}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|{{date|१२ जानेवारी २०२६}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NEP}} [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] | style="text-align:left" | {{crw|BAN}} |} ==सप्टेंबर== ===२०२५ आशिया चषक=== {{main|२०२५ आशिया चषक}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{२०२५ आशिया चषक गट अ}} {{col-2}} {{२०२५ आशिया चषक गट ब}} {{col-end}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496920.html आं.टी२० ३४४३] || ९ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}} || {{cr|HK}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} ९४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496921.html आं.टी२० ३४४४] || १० सप्टेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496922.html आं.टी२० ३४४६] || ११ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|HK}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|BAN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496923.html आं.टी२० ३४४९] || १२ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|OMA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496924.html आं.टी२० ३४५३] || १३ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|SL}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|SL}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html आं.टी२० ३४५५] || १४ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496926.html आं.टी२० ३४५७] || १५ सप्टेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|OMA}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|UAE}} ४२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496927.html आं.टी२० ३४५८] || १५ सप्टेंबर || {{cr|HK}} || {{cr|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496928.html आं.टी२० ३४६०] || १६ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}}|| {{cr|BAN}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|BAN}} ८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496929.html आं.टी२० ३४६२] || १७ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|UAE}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} ४१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496930.html आं.टी२० ३४६४] || १८ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}} || {{cr|SL}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|SL}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496931.html आं.टी२० ३४६५] || १९ सप्टेंबर || {{cr|OMA}} || {{cr|IND}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IND}} २१ धावांनी |} {{२०२५ आशिया चषक सुपर फोर}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |सुपर फोर |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496932.html आं.टी२० ३४६६] || २० सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html आं.टी२० ३४६८] || २१ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || {{cr|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496934.html आं.टी२० ३४६९] || २३ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|PAK}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496935.html आं.टी२० ३४७०] || २४ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ४१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496936.html आं.टी२० ३४७१] || २५ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} ११ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496937.html आं.टी२० ३४७६] || २६ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || {{cr|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || सामना बरोबरीत<br />({{cr|IND}} [[सुपर ओव्हर]]मध्ये विजयी) |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html आं.टी२० ३४८२] || २८ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || {{cr|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ५ गडी राखून |} ===ऑस्ट्रेलिया महिलांचा भारत दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488248.html म.आं.टी२० १४७७] || १४ सप्टेंबर || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] || {{crw|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488249.html म.आं.टी२० १४७९] || १७ सप्टेंबर || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] || {{crw|IND}} १०२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488250.html म.आं.टी२० १४८१] || २० सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{crw|AUS}} ४३ धावांनी |} ===नामिबियाचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{main|नामिबिया क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502164.html आं.टी२० ३४५६] || १५ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} ३३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502165.html आं.टी२० ३४५९] || १६ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502166.html आं.टी२० ३४६३] || १८ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|NAM}} २८ धावांनी |} ===दक्षिण आफ्रिका महिलांचा पाकिस्तान दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500387.html म.आं.ए.दि. १४७८] || १६ सप्टेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|SA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500388.html म.आं.ए.दि. १४८०] || १९ सप्टेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|SA}} २५ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500389.html म.आं.ए.दि. १४८२] || २२ सप्टेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|PAK}} ६ गडी राखून |} ===संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{main|संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503561.html म.आं.ए.दि. १४८३] || २६ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ३६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503562.html म.आं.ए.दि. १४८४] || २८ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|ZIM}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503563.html म.आं.ए.दि. १४८५] || ३० सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|ZIM}} ३५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503564.html म.आं.ए.दि. १४८८] || २ ऑक्टोबर|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ४५ धावांनी |- ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503565.html म.आं.टी२० २५२७] || ५ ऑक्टोबर|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ३५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503566.html म.आं.टी२० २५२८] || ६ ऑक्टोबर|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ८ धावांनी |} ===वेस्ट इंडीज वि नेपाळ युएईमध्ये=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ नेपाळ विरुद्ध संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489968.html आं.टी२० ३४७७] || २७ सप्टेंबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|NEP}} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489969.html आं.टी२० ३४८३] || २९ सप्टेंबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|NEP}} ९० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489970.html आं.टी२० ३४९०] || ३० सप्टेंबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|WIN}} १० गडी राखून |} ===२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक=== {{main|२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक}} {{२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490413.html म.आं.ए.दि. १४८६] || ३० सप्टेंबर || {{crw|IND}} || {{crw|SL}} || {{nobr|[[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]]}} || {{crw|IND}} ५९ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490414.html म.आं.ए.दि. १४८७] || १ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|NZ}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} ८९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490415.html म.आं.ए.दि. १४८९] || २ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|BAN}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|BAN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490416.html म.आं.ए.दि. १४९०] || ३ ऑक्टोबर|| {{crw|ENG}} || {{nobr|{{crw|SA}}}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|ENG}} १० गडी राखून |- | {{nobr|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490417.html म.आं.ए.दि. १४९०अ]}} || ४ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|AUS}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490418.html म.आं.ए.दि. १४९१] || ५ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|PAK}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|IND}} ८८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490419.html म.आं.ए.दि. १४९२] || ६ ऑक्टोबर|| {{crw|NZ}} || {{crw|SA}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|SA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490420.html म.आं.ए.दि. १४९३] || ७ ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|ENG}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490421.html म.आं.ए.दि. १४९४] || ८ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|AUS}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|AUS}} १०७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490422.html म.आं.ए.दि. १४९५] || ९ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|SA}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|SA}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490423.html म.आं.ए.दि. १४९६] || १० ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|NZ}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|NZ}} १०० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490424.html म.आं.ए.दि. १४९७] || ११ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|ENG}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|ENG}} ८९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490425.html म.आं.ए.दि. १४९८] || १२ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|AUS}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|AUS}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490426.html म.आं.ए.दि. १५००] || १३ ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|SA}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|SA}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490427.html म.आं.ए.दि. १५०१] || १४ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|NZ}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490428.html म.आं.ए.दि. १५०३] || १५ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|ENG}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490429.html म.आं.ए.दि. १५०४] || १६ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|BAN}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|AUS}} १० गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490430.html म.आं.ए.दि. १५०६] || १७ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|SA}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|SA}} १० गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490431.html म.आं.ए.दि. १५०७] || १८ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|NZ}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490432.html म.आं.ए.दि. १५०९] || १९ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|ENG}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|ENG}} ४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490433.html म.आं.ए.दि. १५१०] || २० ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|SL}} || [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || {{crw|SL}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490434.html म.आं.ए.दि. १५११] || २१ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|SA}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|SA}} १५० धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490435.html म.आं.ए.दि. १५१२] || २२ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|ENG}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490436.html म.आं.ए.दि. १५१३] || २३ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|NZ}} || [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || {{crw|IND}} ५३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490437.html म.आं.ए.दि. १५१४] || २४ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|SL}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490438.html म.आं.ए.दि. १५१५] || २५ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|SA}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490439.html म.आं.ए.दि. १५१६] || २६ ऑक्टोबर|| {{crw|ENG}} || {{crw|NZ}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|ENG}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490440.html म.आं.ए.दि. १५१७] || {{nobr|२६ ऑक्टोबर}}|| {{crw|IND}} || {{crw|BAN}} || [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || अनिर्णित |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490441.html म.आं.ए.दि. १५१८] || २९ ऑक्टोबर|| {{crw|ENG}}|| {{crw|SA}}|| [[गुवाहाटी]] / [[कोलंबो]] || {{crw|SA}} १२५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490442.html म.आं.ए.दि. १५१९] || ३० ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}}|| {{crw|IND}}|| [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || {{crw|IND}} ५ गडी राखून |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490443.html म.आं.ए.दि. १५१०] ||२ नोव्हेंबर|| {{crw|SA}}|| {{crw|IND}}|| [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]]||{{crw|IND}} ५२ धावांनी |} ==ऑक्टोबर== === ऑस्ट्रेलियाचा न्यू झीलंड दौरा === {{Main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491714.html आं.टी२० ३४९१] || १ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{cr|AUS}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491715.html आं.टी२० ३४९७] || ३ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491716.html आं.टी२० ३४९९] || ४ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{cr|AUS}} ३ गडी राखून |} ===वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479569.html कसोटी २६००] || २–६ ऑक्टोबर || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} १ डाव आणि १४० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479570.html कसोटी २६०१] || १०–१४ ऑक्टोबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |} ===बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये=== {{main|बांगलादेश क्रिकेट संघ अफगाणिस्तानविरुद्ध संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500390.html आं.टी२० ३४९६] || २ ऑक्टोबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500391.html आं.टी२० ३४९८] || ३ ऑक्टोबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|BAN}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500392.html आं.टी२० ३५०४] || ५ ऑक्टोबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500393.html आं.ए.दि. ४९०७] || ८ ऑक्टोबर || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500394.html आं.ए.दि. ४९०८] || ११ ऑक्टोबर || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} ८१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500395.html आं.ए.दि. ४९०९] || १४ ऑक्टोबर || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} २०० धावांनी |} ===दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा नामिबिया दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| एकमेव आंतरराष्ट्रीय टी२० |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487824.html आं.टी२० ३५१४] || ११ ऑक्टोबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{Cr|NAM}} ४ गडी राखून |- |} === दक्षिण आफ्रिकेचा पाकिस्तान दौरा === {{Main| दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501893.html कसोटी २६०२] ||१२–१६ ऑक्टोबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{Cr|PAK}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501894.html कसोटी २६०३] || २०–२४ ऑक्टोबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|RSA}} ८ गडी राखून |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501895.html आं.टी२० ३५३५] || २८ ऑक्टोबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|RSA}} ५५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501896.html आं.टी२० ३५४६] || ३१ ऑक्टोबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{Cr|PAK}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501897.html आं.टी२० ३५४९] || १ नोव्हेंबर|| [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{Cr|PAK}} ४ गडी राखून |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501898.html आं.ए.दि. ४९२४] || ४ नोव्हेंबर|| [[इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] || {{Cr|PAK}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501899.html आं.ए.दि. ४९२६] || ६ नोव्हेंबर|| [[इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] || {{Cr|RSA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501900.html आं.ए.दि. ४९२७] || ८ नोव्हेंबर|| [[इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] || {{Cr|PAK}} ७ गडी राखून |} ===संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा=== {{Main|संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाचा पापुआ न्यू गिनी दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506450.html म.आं.ए.दि. १४९९] || १३ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|UAE}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506451.html म.आं.ए.दि. १५०२] || १५ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|PNG}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506452.html म.आं.ए.दि. १५०५] || १७ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|UAE}} १६० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506453.html म.आं.ए.दि. १५०८] || १९ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|PNG}} ७८ धावांनी |} === इंग्लंडचा न्यू झीलंड दौरा=== {{Main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491717.html आं.टी२० ३५२७] || १८ ऑक्टोबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491718.html आं.टी२० ३५३२] || २० ऑक्टोबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{Cr|ENG}} ६५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491719.html आं.टी२० ३५२३] || २३ ऑक्टोबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || अनिर्णित |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491720.html आं.ए.दि. ४९१६] || २६ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{Cr|NZL}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491721.html आं.ए.दि. ४९१९] || २९ ऑक्टोबर || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Cr|NZL}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491722.html आं.ए.दि. ४९२१] || १ नोव्हेंबर|| [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{Cr|NZL}} २ गडी राखून |} ===वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505122.html आं.ए.दि. ४९१०] || १८ ऑक्टोबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{Cr|BAN}} ७४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505123.html आं.ए.दि. ४९१२] || २१ ऑक्टोबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || सामना बरोबरी ({{Cr|WIN}} [[सुपर ओव्हर]] मध्ये विजयी) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505124.html आं.ए.दि. ४९१४] || २३ ऑक्टोबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{Cr|BAN}} १७९ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505125.html आं.टी२० ३५३४] || २७ ऑक्टोबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{Cr|WIN}} १६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505126.html आं.टी२० ३५३८] || २९ ऑक्टोबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{Cr|WIN}} १४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505127.html आं.टी२० ३५४४] || ३१ ऑक्टोबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{Cr|WIN}} ५ गडी राखून |} ===भारताचा ऑस्ट्रेलिया दौरा === {{main|भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478904.html आं.ए.दि. ४९११] || १९ ऑक्टोबर || [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} ७ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478905.html आं.ए.दि. ४९१३] || २३ ऑक्टोबर || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478906.html आं.ए.दि. ४९१५] || २५ ऑक्टोबर || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{crw|IND}} ९ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478907.html आं.टी२० ३५३६] || २९ ऑक्टोबर || [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478908.html आं.टी२० ३५४१] || ३१ ऑक्टोबर || [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478909.html आं.टी२० ३५५१] || २ नोव्हेंबर || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|IND}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478910.html आं.टी२० ३५६१] || ६ नोव्हेंबर || [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट (क्वीन्सलंड)|गोल्ड कोस्ट]] || {{crw|IND}} ४८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478911.html आं.टी२० ३५६५] || ८ नोव्हेंबर || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |} === अफगाणिस्तानचा झिम्बाब्वे दौरा === {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| कसोटी सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505259.html कसोटी २६०४] || २०–२४ ऑक्टोबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|ZIM}} १ डाव आणि ७३ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505260.html आं.टी२० ३५३७] || २९ ऑक्टोबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|AFG|variant=२०१३}} ५३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505261.html आं.टी२० ३५४३] || ३१ ऑक्टोबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|AFG|variant=२०१३}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505262.html आं.टी२० ३५५३] || २ नोव्हेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|AFG|variant=२०१३}} ९ धावांनी |} === २०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (१५वी फेरी) === {{Main|२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका}} <!-- There's already a different series with wiki article "2025 United Arab Emirates Tri-Nation Series" --> {|class="wikitable" ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507884.html आं.ए.दि. ४९१७] || २६ ऑक्टोबर || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} १०६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507885.html आं.ए.दि. ४९१८] || २८ ऑक्टोबर || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507886.html आं.ए.दि. ४९२०] || ३० ऑक्टोबर || {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || [[आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|UAE}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507887.html आं.ए.दि. ४९२२] || १ नोव्हेंबर || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507888.html आं.ए.दि. ४९२३] || ३ नोव्हेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} २४३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507889.html आं.ए.दि. ४९२५] || ५ नोव्हेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || [[आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|UAE}} ४ गडी राखून |} ==नोव्हेंबर== === वेस्ट इंडीजचा न्यू झीलंड दौरा === {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491723.html आं.टी२० ३५५७] || ५ नोव्हेंबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|WIN}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491724.html आं.टी२० ३५६०] || ६ नोव्हेंबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} ३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491725.html आं.टी२० ३५६६] || ९ नोव्हेंबर || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड)|नेल्सन]] || {{cr|NZL}} ९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491726.html आं.टी२० ३५६८] || १० नोव्हेंबर || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड)|नेल्सन]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491727.html आं.टी२० ३५७२] || १३ नोव्हेंबर || [[ओटागो ओव्हल विद्यापीठ]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZL}} ८ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491728.html आं.ए.दि. ४९३१] || १६ नोव्हेंबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491729.html आं.ए.दि. ४९३२] || १९ नोव्हेंबर || [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZL}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491730.html आं.ए.दि. ४९३३] || २२ नोव्हेंबर || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZL}} ४ गडी राखून |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491732.html कसोटी २६१०] || २–६ डिसेंबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491733.html कसोटी २६१२] || १०–१४ डिसेंबर || [[बेसिन रिझर्व्ह]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491734.html कसोटी २६१४] || १८–२२ डिसेंबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{cr|NZL}} ३२३ धावांनी |} ===आयर्लंडचा बांगलादेश दौरा=== {{main|आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| कसोटी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506012.html कसोटी २६०५]|| १०–१४ नोव्हेंबर || [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} १ डाव आणि ४७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506013.html कसोटी २६०७]|| १८–२२ नोव्हेंबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} २१७ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506014.html आं.टी२० ३५८८]|| २७ नोव्हेंबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|IRL}} ३९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506015.html आं.टी२० ३५९०]|| २९ नोव्हेंबर|| [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506016.html आं.टी२० ३५९२]|| २ डिसेंबर|| [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} ८ गडी राखून |} === श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा === {{Main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502167.html आं.ए.दि. ४९२८] || ११ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|PAK}} ६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502168.html आं.ए.दि. ४९२९] || १४ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|PAK}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502169.html आं.ए.दि. ४९३०] || १६ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|PAK}} ६ गडी राखून |} ===अफगाणिस्तानचा कतार दौरा=== {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1510323.html आं.टी२० ३५७१] || ११ नोव्हेंबर || [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{cr|AFG|२०१३}} २५ धावांनी |} ===दक्षिण आफ्रिकेचा भारत दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479571.html कसोटी २६०६] || १४–१८ नोव्हेंबर || [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|SA|}} ३० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479572.html कसोटी २६०९] || २२–२६ नोव्हेंबर || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|SA|}} ४०८ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479573.html आं.ए.दि. ४९३४] || ३० नोव्हेंबर || [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} १७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479574.html आं.ए.दि. ४९३५] || ३ डिसेंबर || [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|SA|}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479575.html आं.ए.दि. ४९३६] || ६ डिसेंबर || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{cr|IND}} ९ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479576.html आं.टी२० ३६१८] || ९ डिसेंबर || [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} १०१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479577.html आं.टी२० ३६२६] || ११ डिसेंबर || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] || {{cr|SA|}} ५१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479578.html आं.टी२० ३६३९] || १४ डिसेंबर || [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धरमशाला]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479579.html आं.टी२० ३६४०] || १७ डिसेंबर || [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479580.html आं.टी२० ३६४१] || १९ डिसेंबर || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} ३० धावांनी |} ===२०२५ पाकिस्तान आं.टी२० तिरंगी मालिका=== {{main|२०२५ पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502048.html आं.टी२० ३५८१] || १७ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK|}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502049.html आं.टी२० ३५८३] || १९ नोव्हेंबर || {{cr|SL}}|| {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|ZIM|}} ६७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502050.html आं.टी२० ३५८५] || २२ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]|| {{cr|PAK|}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502051.html आं.टी२० ३५८६] || २३ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]|| {{cr|PAK|}} ६९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502052.html आं.टी२० ३५८७] || २५ नोव्हेंबर|| {{cr|SL}}|| {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]||{{cr|SL|}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502053.html आं.टी२० ३५८९] || २७ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]||{{cr|SL|}} ६ धावांनी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502054.html आं.टी२० ३५९१] || २९ नोव्हेंबर|| {{cr|PAK}}|| {{cr|SL}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]||{{cr|PAK|}} ६ गडी राखून |} ===इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{main|२०२५–२६ ॲशेस मालिका}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455611.html कसोटी २६०८] || २१–२५ नोव्हेंबर|| [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455612.html कसोटी २६११] || ४–८ डिसेंबर || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455613.html कसोटी २६१३] || १७–२१ डिसेंबर || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} ८२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455614.html कसोटी २६१५] || २६–३० डिसेंबर || [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455615.html कसोटी २६१६] || ४–८ जानेवारी || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} ५ गडी राखून |} ==डिसेंबर== ===आयर्लंड महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा=== {{main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477591.html म.आं.टी२० २५८७] || ५ डिसेंबर || [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || {{Crw|SA}} १०५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477592.html म.आं.टी२० २५८८] || ७ डिसेंबर || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{Crw|SA}} ६५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477593.html म.आं.टी२० २५८९] || १० डिसेंबर || [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || सामना रद्द |- ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477594.html म.आं.ए.दि. १५२१] || १३ डिसेंबर || [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{Crw|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477595.html म.आं.ए.दि. १५२२] || १६ डिसेंबर || [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]] || {{Crw|SA}} ७४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477596.html म.आं.ए.दि. १५२३] || १९ डिसेंबर || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{Crw|SA}} ६ गडी राखून |} ===२०२५ १९-वर्षांखालील आशिया चषक=== {{main|२०२५ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक}} ===श्रीलंका महिलांचा भारत दौरा=== {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513735.html म.आं.टी२० २६१९]|| २१ डिसेंबर || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{Crw|IND}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513736.html म.आं.टी२० २६२०]|| २३ डिसेंबर || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{Crw|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513737.html म.आं.टी२० २६२१]|| २६ डिसेंबर || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{Crw|IND}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513738.html म.आं.टी२० २६२२]|| २८ डिसेंबर || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{Crw|IND}} ३० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513739.html म.आं.टी२० २६२३]|| ३० डिसेंबर || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{Crw|IND}} १५ धावांनी |} ==जानेवारी== ===पाकिस्तानचा श्रीलंका दौरा=== {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514480.html आं.टी२० ३६६०]|| ७ जानेवारी|| [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || {{cr|PAK}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514481.html आं.टी२० ३६६०अ]|| ९ जानेवारी || [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514482.html आं.टी२० ३६६१]|| ११ जानेवारी|| [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || {{cr|SRI}} १४ धावांनी |} ===न्यू झीलंडचा भारत दौरा=== {{main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490231.html आं.ए.दि. ४९३७] || ११ जानेवारी || [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || {{cr|IND}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490232.html आं.ए.दि. ४९३८] || १४ जानेवारी || [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490233.html आं.ए.दि. ४९३९] || १८ जानेवारी || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|NZ}} ४१ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490234.html आं.टी२० ३६६३] || २१ जानेवारी || [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} ४८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490235.html आं.टी२० ३६६७] || २३ जानेवारी || [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]] , [[नवे रायपूर]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490236.html आं.टी२० ३६६९] || २५ जानेवारी || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490237.html आं.टी२० ३६७२] || २८ जानेवारी || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{cr|NZ}} ५० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490238.html आं.टी२० ३६८०] || ३१ जानेवारी || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} ४६ धावांनी |} ===२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक=== {{main|२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक}} ====गट फेरी==== {{col-begin}} {{col-2}} '''गट अ''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupa}} {{col-2}} '''गट ब''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupb}} {{col-2}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} '''गट क''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupc}} {{col-2}} '''गट ड''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupd}} {{col-2}} {{col-end}} ====सुपर ६ फेरी==== {{col-begin}} {{col-2}} '''गट १''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|s6group1}} {{col-2}} '''गट २''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|s6group2}} {{col-2}} {{col-end}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | उपांत्य सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1511888.html यु.आं.ए.दि. १६६५] || ३ फेब्रुवारी || {{cr19|ENG}} || {{cr19|AUS}}|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr19|ENG}} २७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502049.html यु.आं.ए.दि. १६६६] || ४ फेब्रुवारी || {{cr19|IND}}|| {{cr19|AFG|२०१३}}|| [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr19|IND}} ७ गडी राखून |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1511890.html यु.आं.ए.दि. १६६७] || ६ फेब्रुवारी || {{cr19|ENG}}|| {{cr19|IND}}|| [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]||{{cr19|IND}} १०० धावांनी |} ===२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता=== {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}} {{col-begin}} {{col-2}} '''गट अ''' {{#section:साचा:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता गुणफलक|groupb}} {{col-2}} '''गट ब''' {{#section:साचा:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता गुणफलक|groupb}} {{col-end}} '''सुपर ६''' {{#section:साचा:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता गुणफलक|super6}} === वेस्ट इंडीज वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1517823.html आं.टी२० ३६६२]|| १९ जानेवारी|| [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||{{Cr|AFG|२०१३}} ३८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1517824.html आं.टी२० ३६६४]|| २१ जानेवारी|| [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||{{Cr|AFG|२०१३}} ३९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1517825.html आं.टी२० ३६६५]|| २२ जानेवारी|| [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||{{Cr|WIN| }} १५ धावांनी |} ===इंग्लंडचा श्रीलंका दौरा=== {{main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507716.html आं.ए.दि. ४९४०]|| २२ जानेवारी || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{Cr|SRI| }} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507717.html आं.ए.दि. ४९४१]|| २४ जानेवारी || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{Cr|ENG| }} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507718.html आं.ए.दि. ४९४२]|| २७ जानेवारी || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{Cr|ENG| }} ५३ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507719.html आं.टी२० ३६७६]|| ३० जानेवारी || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{Cr|ENG| }} ११ धावांनी ([[डीएलएस पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507720.html आं.टी२० ३६८१]|| १ फेब्रुवारी || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{Cr|ENG| }} ६ गडी राखून ([[डीएलएस पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507721.html आं.टी२० ३६८३]|| ३ फेब्रुवारी || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{Cr|ENG| }} १२ धावांनी |} ===आयर्लंड वि इटली युएईमध्ये=== {{main|आयर्लंड क्रिकेट संघाचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २०२५–२६#आयर्लंड वि इटली आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519136.html आं.टी२० ३६६६]|| २३ जानेवारी || [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|IRE| }} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519137.html आं.टी२० ३६६८]|| २५ जानेवारी || [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|IRE| }} २४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519138.html आं.टी२० ३६७०]|| २६ जानेवारी || [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|ITA| }} ४ गडी राखून |} ===वेस्ट इंडीजचा दक्षिण आफ्रिका दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477609.html आं.टी२० ३६७१]|| २७ जानेवारी || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{Cr|RSA| }} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477610.html आं.टी२० ३६७५]|| २९ जानेवारी || [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]]||{{Cr|RSA| }} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477611.html आं.टी२० ३६७९]|| ३१ जानेवारी || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{Cr|WIN| }} ६ धावांनी ([[डीएलएस पद्धत|डीएलएस]]) |} ===ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519636.html आं.टी२० ३६७३]|| २९ जानेवारी || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]|| {{Cr|PAK| }} २२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519637.html आं.टी२० ३६७८]|| ३१ जानेवारी|| [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]||{{Cr|PAK| }} ९० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519638.html आं.टी२० ३६८१]|| १ फेब्रुवारी || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]||{{Cr|PAK| }} १११ धावांनी |} === आयर्लंडचा युएई दौरा === {{main|आयर्लंड क्रिकेट संघाचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519139.html आं.टी२० ३६७४]|| २९ जानेवारी || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|IRE| }} ५७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519140.html आं.टी२० ३६७७]|| ३१ जानेवारी || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] ||{{Cr|IRE| }} ३० धावांनी |} == फेब्रुवारी == ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक=== {{main|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} '''गट अ''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupA}} {{col-2}} '''गट ब''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupB}} {{col-end}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} '''गट क''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupC}} {{col-2}} '''गट ड''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupD}} {{col-end}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="6" |गट फेरी |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512719.html आं.टी२० ३६८४] || ७ फेब्रुवारी || {{cr|NED}} || {{cr|PAK}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK|variant=}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512720.html आं.टी२० ३६८५] || ७ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|WIN}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|WIN}} ३५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512721.html आं.टी२० ३६८६] || ७ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|USA}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} २९ धावांनी |- | {{nobr|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512722.html आं.टी२० ३६८७]}} || ८ फेब्रुवारी|| {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|NZ}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZL|variant=}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512723.html आं.टी२० ३६८८] || ८ फेब्रुवारी|| {{cr|ENG}} || {{cr|NEP}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} ४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512724.html आं.टी२० ३६८९] || ८ फेब्रुवारी|| {{cr|SL}} || {{cr|IRE}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} २० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512725.html आं.टी२० ३६९०] || ९ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|ITA}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|SCO}} ७३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512726.html आं.टी२० ३६९१] || ९ फेब्रुवारी || {{cr|OMA}} || {{cr|ZIM}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ZIM}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512727.html आं.टी२० ३६९२] || ९ फेब्रुवारी || {{cr|CAN}} || {{cr|SA}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|SA}} ५७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512728.html आं.टी२० ३६९३] || १० फेब्रुवारी|| {{cr|NAM}} || {{cr|NED}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|NED|variant=}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512729.html आं.टी२० ३६९४] || १० फेब्रुवारी|| {{cr|NZ}} || {{nobr|{{cr|UAE}}}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZL|variant=}} १० गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512730.html आं.टी२० ३६९६] || १० फेब्रुवारी|| {{cr|PAK}} || {{cr|USA}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} ३२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512731.html आं.टी२० ३६९७] || ११ फेब्रुवारी || {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|SA}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || सामना बरोबरी ({{cr|SA}} २ऱ्या [[सुपर ओव्हर]] मध्ये विजयी) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512732.html आं.टी२० ३६९८] || ११ फेब्रुवारी || {{cr|AUS}} || {{cr|IRE}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} ६७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512733.html आं.टी२० ३७००] || ११ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}} || {{Cr|WIN}}|| [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{Cr|WIN}} ३० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512734.html आं.टी२० ३७०१] || १२ फेब्रुवारी || {{cr|SL}} || {{cr|OMA}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} १०५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512735.html आं.टी२० ३७०२] || १२ फेब्रुवारी || {{cr|ITA}} || {{cr|NEP}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ITA}} १० गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512736.html आं.टी२० ३७०३] || १२ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|NAM}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512737.html आं.टी२० ३७०४] || १३ फेब्रुवारी || {{cr|AUS}} || {{cr|ZIM}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|ZIM}} २३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512738.html आं.टी२० ३७०५] || १३ फेब्रुवारी || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|UAE}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512739.html आं.टी२० ३७०७] || १३ फेब्रुवारी || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|USA}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512740.html आं.टी२० ३७०८] || १४ फेब्रुवारी || {{cr|IRE}} || {{cr|OMA}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IRE}} ९६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512741.html आं.टी२० ३७०९] || १४ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|ENG}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512742.html आं.टी२० ३७११] || १४ फेब्रुवारी || {{cr|NZ}} || {{cr|SA}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512743.html आं.टी२० ३७१२] || १५ फेब्रुवारी || {{cr|NEP}} || {{cr|WIN}}|| [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512744.html आं.टी२० ३७१३] || १५ फेब्रुवारी || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|USA}} ३१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html आं.टी२० ३७१५] || १५ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|PAK}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} ६१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512746.html आं.टी२० ३७१६] || १६ फेब्रुवारी || {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|UAE}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|AFG|variant=२०१३}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512747.html आं.टी२० ३७१७] || १६ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}} || {{cr|ITA}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} २४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512748.html आं.टी२० ३७१८] || १६ फेब्रुवारी || {{cr|SL}} || {{cr|AUS}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512749.html आं.टी२० ३७१९] || {{nobr|१७ फेब्रुवारी}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NZ}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZ}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512750.html आं.टी२० ३७२०] || १७ फेब्रुवारी || {{cr|IRE}} || {{cr|ZIM}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512751.html आं.टी२० ३७२१] || १७ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|NEP}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|NEP}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512752.html आं.टी२० ३७२२] || १८ फेब्रुवारी|| {{nobr|{{cr|SA}}}} || {{cr|UAE}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{nobr|{{cr|SA}}}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512753.html आं.टी२० ३७२३] || १८ फेब्रुवारी|| {{cr|PAK}} || {{cr|NAM}} || {{nobr|[[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]]}} || {{cr|PAK}} १०२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512754.html आं.टी२० ३७२४] || १८ फेब्रुवारी|| {{cr|IND}} || {{cr|NED}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} १७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512755.html आं.टी२० ३७२५] || १९ फेब्रुवारी || {{cr|ITA}} || {{cr|WIN}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|WIN}} ४२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512756.html आं.टी२० ३७२६] || {{nobr|१९ फेब्रुवारी}} || {{cr|SL}} || {{cr|ZIM}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|ZIM}} ६ गडी राखून |- | {{nobr|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512757.html आं.टी२० ३७२७]}} || १९ फेब्रुवारी || {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|CAN}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|AFG|variant=२०१३}} ८२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512758.html आं.टी२० ३७२८] || २० फेब्रुवारी|| {{cr|AUS}} || {{cr|OMA}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|AUS}} ९ गडी राखून |} ; सुपर ८ {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|Group1}} {{col-2}} {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|Group2}} {{col end}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="6" |सुपर ८ |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512759.html आं.टी२० ३७२९] || २१ फेब्रुवारी || {{Cr|NZ}} || {{cr|PAK}}|| [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] ||अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512760.html आं.टी२० ३७३०] || २२ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}}|| {{cr|SRI}}|| [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} ५१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512761.html आं.टी२० ३७३१] || २२ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|SA}}|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||{{cr|SA}} ७६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512762.html आं.टी२० ३७३२] || २३ फेब्रुवारी || {{Cr|ZIM}} || {{cr|WIN}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] ||{{cr|WIN}} १०७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512763.html आं.टी२० ३७३३] || २४ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}}|| {{cr|PAK}}|| [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512764.html आं.टी२० ३७३६] || २५ फेब्रुवारी || {{Cr|NZ}} || {{cr|SRI}}|| [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] ||{{Cr|NZ}} ६१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512765.html आं.टी२० ३७३९] || २६ फेब्रुवारी || {{cr|SA}}|| {{cr|WIN}}|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||{{cr|SA}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512766.html आं.टी२० ३७४०] || २६ फेब्रुवारी || {{cr|IND}}|| {{Cr|ZIM}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} ७२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512767.html आं.टी२० ३७४३] || २७ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}}|| {{Cr|NZ}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] ||{{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512768.html आं.टी२० ३७४६] || २८ फेब्रुवारी || {{cr|PAK}}|| {{cr|SRI}}|| [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] ||{{cr|PAK}} ५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512769.html आं.टी२० ३७४७] || १ मार्च || {{Cr|ZIM}} || {{cr|SA}}|| [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] ||{{cr|SA}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512770.html आं.टी२० ३७४८] || १ मार्च || {{cr|IND}} || {{cr|WIN}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] ||{{cr|IND}} ५ गडी राखून |} ; बाद फेरी {|class="wikitable" |+ ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512771.html आं.टी२० ३७५१] || ४ मार्च || {{cr|NZL}}|| {{cr|SA}}|| [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] ||{{cr|NZL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html आं.टी२० ३७५२] || ५ मार्च || {{cr|IND}}|| {{cr|ENG}}|| [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] ||{{cr|IND}} ७ धावांनी |+ ! colspan="6" |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अंतिम सामना]] |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html आं.टी२० ३७५३] || ८ मार्च || {{cr|NZL}}|| {{cr|IND}}|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||{{cr|IND}} ९६ धावांनी |} ===पाकिस्तान महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा=== {{main|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477597.html म.आं.टी२० २६६७] || १० फेब्रुवारी|| [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{Crw|SA}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477598.html म.आं.टी२० २६७०] || १३ फेब्रुवारी|| [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{Crw|SA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477599.html म.आं.टी२० २६७५] || १६ फेब्रुवारी|| [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{Crw|PAK}} ५३ धावांनी |- ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477601.html म.आं.ए.दि. १५२५] || २२ फेब्रुवारी|| [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{Crw|SA}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477602.html म.आं.ए.दि. १५२८] || २५ फेब्रुवारी|| [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{Crw|SA}} १६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477603.html म.आं.ए.दि. १५३२] || १ मार्च || [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] || {{Crw|PAK}} ११९ धावांनी |} ===भारतीय महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478912.html म.आं.टी२० २६७४] || १५ फेब्रुवारी || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{Crw|IND}} २१ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478913.html म.आं.टी२० २६७६] || १९ फेब्रुवारी || [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{Crw|AUS}} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478914.html म.आं.टी२० २६७७] || २१ फेब्रुवारी || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{Crw|IND}} १७ धावांनी |- ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478915.html म.आं.ए.दि. १५२७] || २४ फेब्रुवारी || [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{Crw|AUS}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478916.html म.आं.ए.दि. १५३०] || २७ फेब्रुवारी || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{Crw|AUS}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478917.html म.आं.ए.दि. १५३१] || १ मार्च || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{Crw|AUS}} १८५ धावांनी |- ! colspan="4" | एकमेव महिला कसोटी सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478918.html म.कसोटी १५२] || ६–९ मार्च || [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{Crw|AUS}} १० गडी राखून |} === श्रीलंका महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा === {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523978.html म.आं.ए.दि. १५२४] |२० फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} १० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523979.html म.आं.ए.दि. १५२६] |२२ फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} १४ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523980.html म.आं.ए.दि. १५२९] |२५ फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|WIN}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4" |महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523981.html म.आं.टी२० २६८०] |२८ फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523982.html म.आं.टी२० २६८२] |१ मार्च |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523983.html म.आं.टी२० २६७८३] |३ मार्च |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} ९ गडी राखून |} === झिम्बाब्वे महिलांचा न्यू झीलंड दौरा === {{main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491699.html म.आं.टी२० २६७८] || २५ फेब्रुवारी || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|NZL}} ९२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491700.html म.आं.टी२० २६७९] || २७ फेब्रुवारी || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|NZL}} ११० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491701.html म.आं.टी२० २६८१] || १ मार्च || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|NZL}} १० गडी राखून |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय एकमेव मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491702.html म.आं.ए.दि. १५३३] || ५ मार्च || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{Crw|NZL}} १८० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491703.html म.आं.ए.दि. १५३४] || ८ मार्च || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{Crw|NZL}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491704.html म.आं.ए.दि. १५३५] || ११ मार्च || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{Crw|NZL}} २०० धावांनी |} ==मार्च== === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.ए.दि.|| १० मार्च|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || |- | २रा आं.ए.दि. || १२ मार्च|| {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || |- | ३रा आं.ए.दि.|| १४ मार्च|| {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| |- | ४था आं.ए.दि.|| १६ मार्च|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| |- | ५वा आं.ए.दि.|| १८ मार्च|| {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || |- | ६वा आं.ए.दि.|| २० मार्च|| {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| |} === पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा === {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525652.html आं.ए.दि. ४९४४] || ११ मार्च || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]||{{Crw|BAN}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525653.html आं.ए.दि. ४९४६]|| १३ मार्च || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]||{{Crw|PAK}} १२८ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525654.html आं.ए.दि. ४९४८]|| १५ मार्च || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]||{{Crw|BAN}} ११ धावांनी |- ! colspan="4" | [[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद]] - कसोटी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | १ली कसोटी|| ८–१२ मे || || |- | २री कसोटी|| १६–२० मे || || |} === श्रीलंका वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये === {{main|श्रीलंका क्रिकेट संघ वि अफगाणिस्तान, संयुक्त अरब अमिराती मध्ये, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.टी२० || पुढे ढकलला || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]]|| |- | २रा आं.टी२०|| पुढे ढकलला || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]]|| |- | ३रा आं.टी२०|| पुढे ढकलला || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]]|| |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.ए.दि. || पुढे ढकलला || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]|| |- | २रा आं.ए.दि. || पुढे ढकलला || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]|| |- |३रा आं.ए.दि. |पुढे ढकलला |[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | |} === दक्षिण आफ्रिका महिलांचा न्यू झीलंड दौरा === {{main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491705.html म.आं.टी२० २६८३] || १५ मार्च || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{Crw|NZ}} ८० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491706.html म.आं.टी२० २६८४] || १७ मार्च || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|SA}} १८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491707.html म.आं.टी२० २६८६] || २० मार्च || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{Crw|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491708.html म.आं.टी२० २६८९] || २२ मार्च || [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{Crw|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491709.html म.आं.टी२० २६९३] || २५ मार्च || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{Crw|NZ}} ९२ धावांनी |- ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491710.html १ला म.आं.ए.दि.] || २९ मार्च || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{Crw|SA}} २ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491711.html २रा म.आं.ए.दि.] || १ एप्रिल || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491712.html ३रा म.आं.ए.दि.] || ४ एप्रिल || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || |} ===दक्षिण आफ्रिकेचा न्यू झीलंड दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491735.html १ला आं.टी२०] || १५ मार्च || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{Cr|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491736.html २रा आं.टी२०] || १७ मार्च || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Cr|NZ}} ६८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491737.html ३रा आं.टी२०] || २० मार्च || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{Cr|NZ}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491738.html ४था आं.टी२०] || २२ मार्च || [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{Cr|SA}} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491739.html ५वा आं.टी२०] || २५ मार्च || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{Cr|SA}} ३३ धावांनी |} === ऑस्ट्रेलिया महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा === {{main|ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html आं.टी२० २६८५] |१९ मार्च |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] |{{Crw|AUS}} ४३ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html आं.टी२० २६८८] |२१ मार्च |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] |{{Crw|AUS}} १७ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html आं.टी२० २६९१] |२३ मार्च |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] |{{Crw|AUS}} ४० धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html म.आं.ए.दि. १५३६] |२७ मार्च |[[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] |{{Crw|AUS}} १०३ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html म.आं.ए.दि. १५३८] |२९ मार्च |[[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] |{{Crw|AUS}} ९० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html म.आं.ए.दि. १५४०] |२ एप्रिल |[[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] lcpty5qv4fko7xntgzjbu0mh8w8c7c8 2676244 2676243 2026-03-30T06:39:27Z Nitin.kunjir 4684 /* २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी) */ 2676244 wikitext text/x-wiki {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५|२०२६}} '''२०२५-२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' सप्टेंबर २०२५ ते मार्च २०२६ या कालावधीत होत आहे..<ref>{{Cite web |title=आयसीसीचे भविष्यातील दौरा कार्यक्रम (एफटीपी) वेळापत्रक|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php |access-date=४ ऑक्टोबर २०२५|website=क्रिकशेड्युल}}</ref> या कॅलेंडरमध्ये पूर्ण सदस्य संघांमधील पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|टी२०]] सामने, महिलांचे [[महिला कसोटी क्रिकेट|कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट आहेत.<ref>{{cite web |title=पुरुषांचा भविष्यातील दौरा कार्यक्रम २०२३ ते २०२७ |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |accessdate=४ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Men's FTP for 2023-2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093 |accessdate=४ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या काळात सहयोगी राष्ट्रांचा समावेश असलेल्या इतर अनेक टी२० मालिका खेळल्या जातील. [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] सप्टेंबर ते नोव्हेंबर २०२५ या कालावधीत भारत आणि श्रीलंकेत होत आहे.<ref>{{Cite web |trans-title=२०२५ चा महिला एकदिवसीय विश्वचषक भारत आयोजित करणार|title=India to host 2025 Women's ODI World Cup|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-to-host-2025-women-s-odi-world-cup-1326281 |date=२६ जुलै २०२२|access-date=४ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> [[२०२५ आशिया चषक]] स्पर्धा सप्टेंबर २०२५ मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये आयोजित करण्यात आला होता, तर भारत आणि श्रीलंका फेब्रुवारी आणि मार्च २०२६ मध्ये [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] आयोजित करतील.<ref>{{Cite web |date=२८ जुलै २०२४|trans-title= २०२५ चा पुरुष आशिया चषक भारत आयोजित करणार.|title=India to host Men's Asia Cup 2025 |url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/india-to-host-mens-asia-cup-2025 |access-date=४ ऑक्टोबर २०२५ |website=cricketpakistan.com.pk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|trans-title=२०२६ मध्ये आशियात पुन्हा टी२० विश्वचषक होणार|title=T20 World Cup to return to Asia in 2026|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/-article-93615775|access-date=४ ऑक्टोबर २०२५|website=[[टाइम्स नाऊ]]|language=en|archive-date=2022-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817140113/https://www.timesnownews.com/sports/cricket/-article-93615775|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |trans-title=अमेरिकेत होणार टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेचे यजमानपद निश्चित|title=USA to stage T20 World Cup: 2024-2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |access-date=४ ऑक्टोबर २०२५ |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> ==मोसम आढावा== ===पुरुषांचे कार्यक्रम=== {|class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! scope=colgroup colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! rowspan=2 | आरंभ दिनांक ! rowspan=2 | यजमान संघ ! rowspan=2 | पाहुणा संघ ! colspan=3 | निकाल [सामने] |- ! scope=col width=80 | [[कसोटी सामना|कसोटी]] ! scope=col width=80 | [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]] ! scope=col width=80 | [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी.२०]] |- | style="text-align:left" | [[#झिम्बाब्वेचा नामिबिया दौरा|{{date|१५ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीज वि नेपाळ युएईमध्ये|{{date|२७ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{flagicon|UAE}} {{cr|NEP}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | {{N/A}} || {{N/A}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रेलियाचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZ}} | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–२ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा|{{date|२ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|{{date|२ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | {{n/a}} || ३–० [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|११ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} | style="text-align:left" | {{cr|SA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || १–० [१] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा पाकिस्तान दौरा|{{date|१२ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | style="text-align:left" | {{cr|SA}} | १–१ [२] || २–१ [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#इंग्लंडचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१८ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZL}} | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | {{n/a}} || ३–० [३] || ०–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा|{{date|१८ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | {{n/a}} || २–१ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#भारताचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|१९ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | {{n/a}} || २–१ [३] || १–२ [५] |- | style="text-align:left" | [[#अफगाणिस्तानचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|२० ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG|२०१३}} | १–० [१] || {{n/a}} || ०–३ [३] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|५ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZL}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | २–० [३] || ३–० [३] || ३–१ [५] |- | style="text-align:left" | [[#आयर्लंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|११ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | २–० [२] || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा|{{date|११ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | style="text-align:left" | {{cr|SL}} | {{n/a}} || ३–० [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#अफगाणिस्तानचा कतार दौरा|{{date|११ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|QAT}} | style="text-align:left" | {{cr|AFG|२०१३}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–१ [१] |- | style ="text-align:left"| [[#दक्षिण आफ्रिकेचा भारत दौरा|{{date|१४ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style=" text-align: left"| {{cr|IND}} | style= "text-align: left | {{cr|SA}} | ०–२ [२] || २–१ [३] || ३–१ [५] |- | style="text-align:left" | [[#इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|२१ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | ४–१ [५] || {{n/a}} || {{n/a}} |- | style="text-align:left"| [[#पाकिस्तानचा श्रीलंका दौरा|{{date|८ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|SRI}} | style ="text-align:left"| {{cr|PAK}} | {{n/a}} || {{n/a}} || १–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#न्यू झीलंडचा भारत दौरा|{{date|११ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|IND}} | style ="text-align:left"| {{cr|NZ}} | {{n/a}} || १–२ [३] || ४–१ [५] |- |style="text-align:left"| [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#वेस्ट इंडीज वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|{{date|१९ जानेवारी २०२६}}]] |style ="text-align:left"| {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}} |style ="text-align:left"| {{cr|WIN}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#इंग्लंडचा श्रीलंका दौरा|{{date|२२ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|SL}} | style ="text-align:left"| {{cr|ENG}} | {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३] |- | style="text-align:left"| [[#आयर्लंड वि इटली युएईमध्ये|{{date|२३ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{flagicon|UAE}} {{cr|IRE}} | style ="text-align:left"| {{cr|ITA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#वेस्ट इंडीजचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|२७ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|SA}} | style ="text-align:left"| {{cr|WIN}} | {{n/a}} || {{n/a}} || २–१ [३] |- | style="text-align:left"| [[#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|२९ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|PAK}} | style ="text-align:left"| {{cr|AUS}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ३–० [३] |- | style="text-align:left"| [[#आयर्लंडचा युएई दौरा|{{date|२९ जानेवारी २०२६}}]] | style ="text-align:left"| {{cr|UAE}} | style ="text-align:left"| {{cr|IRE}} | {{n/a}} || {{n/a}} || ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|११ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | [२] || २–१ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#श्रीलंका वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये|{{date|१३ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{flagicon|UAE}} {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:left" | {{cr|SRI}} | {{n/a}} || [३] || [३] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१५ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZ}} | style="text-align:left" | {{cr|SA}} | {{n/a}} || {{n/a}} || [५] |- ! colspan="6" style="text-align :center" |आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- ! आरंभ दिनांक ! colspan=4 | स्पर्धा ! विजेते |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ आशिया चषक|{{date|९ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|UAE}} [[२०२५ आशिया चषक]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (१५वी फेरी)|{{date|२६ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|UAE}} [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (१५वी फेरी)]] | {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ पाकिस्तान आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|१७ नोव्हेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|PAK}} [[२०२५ पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका|२०२५ पाकिस्तान आं.टी२० तिरंगी मालिका]] | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ १९-वर्षांखालील आशिया चषक|{{date|१२ डिसेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|ZIM}} {{flagicon|NAM}} [[२०२५ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक]] | style="text-align:left" | {{Cr19|PAK}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक|{{date|१५ जानेवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|ZIM}} {{flagicon|NAM}} [[२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" | {{Cr19|IND}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|{{date|७ फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" colspan=4 | {{flagicon|IND}} {{flagicon|SL}} [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} |- |style="text-align:left" | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)|१० मार्च २०२६]] | colspan="4" style="text-align: left;" |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]] | {{n/a}} |} === महिलांचे कार्यक्रम === {|class="wikitable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! scope=colgroup colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! scope=col rowspan=2 | आरंभ दिनांक ! scope=col rowspan=2 | यजमान संघ ! scope=col rowspan=2 | पाहुणा संघ ! scope=colgroup colspan=3 | निकाल [सामने] |- ! scope=col width=80 | [[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]] ! scope=col width=80 | [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|आं.ए.दि.]] ! scope=col width=80 | [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|आं.टी.२०]] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रलिया महिलांचा भारत दौरा|{{date|१४ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|IND}} | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | {{N/A}} || १–२ [३] || {{N/A}} |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा पाकिस्तान दौरा|{{date|१६ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|PAK}} | style="text-align:left" | {{crw|RSA}} | {{n/a}} || १–२ [३] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|२६ सप्टेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|ZIM}} | style="text-align:left" | {{crw|UAE}} | {{n/a}} || २–२ [४] || ०–२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा|{{date|१३ ऑक्टोबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|PNG}} | style="text-align:left" | {{crw|UAE}} | {{n/a}} || २–२ [४] || {{n/a}} |- | style="text-align:left" | [[#आयर्लंड महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|५ डिसेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | style="text-align:left" | {{crw|IRE}} | {{N/A}} || ३–० [३] || २–० [३] |- | style="text-align:left" | [[#श्रीलंका महिलांचा भारत दौरा|{{date|२१ डिसेंबर २०२५}}]] | style="text-align:left" | {{crw|IND}} | style="text-align:left" | {{crw|SRI}} | {{N/A}} || {{N/A}} || ५–० [५] |- | style="text-align:left" | [[#पाकिस्तान महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|१० फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | style="text-align:left" | {{crw|PAK}} | {{N/A}} || [३] || २–१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#भारतीय महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|१५ फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | style="text-align:left" | {{crw|IND}} | १–० [१] || ३–० [३] || १–२ [३] |- |style="text-align:left" | [[#श्रीलंका महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|२० फेब्रुवारी २०२६}}]] |style="text-align:left" | {{crw|WIN}} |style="text-align:left" | {{crw|SRI}} |{{N/A}} || १–२ [३] || ०–२ [३] |- | style="text-align:left" | [[#झिम्बाब्वे महिलांचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|२५ फेब्रुवारी २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|NZ}} | style="text-align:left" | {{crw|ZIM}} | {{N/A}} || ३–० [३] || ३–० [३] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|१५ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|NZ}} | style="text-align:left" | {{crw|SA}} | {{N/A}} || [३] || [५] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रेलिया महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|१९ मार्च २०२६}}]] | style="text-align:left" | {{crw|WIN}} | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | {{N/A}} || [३] || [३] |- ! colspan="6" |आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- !आरंभ दिनांक ! colspan="4" |स्पर्धा !विजेते |- | style="text-align:left" | [[#२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक|{{date|३० सप्टेंबर २०२५}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|IND}} {{flagicon|SL}} [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" | {{crw|IND}} |- | style="text-align:left" | [[#२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|{{date|१२ जानेवारी २०२६}}]] | colspan="4" style="text-align:left" |{{flagicon|NEP}} [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] | style="text-align:left" | {{crw|BAN}} |} ==सप्टेंबर== ===२०२५ आशिया चषक=== {{main|२०२५ आशिया चषक}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{२०२५ आशिया चषक गट अ}} {{col-2}} {{२०२५ आशिया चषक गट ब}} {{col-end}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496920.html आं.टी२० ३४४३] || ९ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}} || {{cr|HK}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} ९४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496921.html आं.टी२० ३४४४] || १० सप्टेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496922.html आं.टी२० ३४४६] || ११ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|HK}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|BAN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496923.html आं.टी२० ३४४९] || १२ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|OMA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496924.html आं.टी२० ३४५३] || १३ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|SL}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|SL}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html आं.टी२० ३४५५] || १४ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496926.html आं.टी२० ३४५७] || १५ सप्टेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|OMA}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|UAE}} ४२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496927.html आं.टी२० ३४५८] || १५ सप्टेंबर || {{cr|HK}} || {{cr|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496928.html आं.टी२० ३४६०] || १६ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}}|| {{cr|BAN}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|BAN}} ८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496929.html आं.टी२० ३४६२] || १७ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|UAE}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} ४१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496930.html आं.टी२० ३४६४] || १८ सप्टेंबर || {{cr|AFG|२०१३}} || {{cr|SL}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|SL}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496931.html आं.टी२० ३४६५] || १९ सप्टेंबर || {{cr|OMA}} || {{cr|IND}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IND}} २१ धावांनी |} {{२०२५ आशिया चषक सुपर फोर}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |सुपर फोर |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496932.html आं.टी२० ३४६६] || २० सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html आं.टी२० ३४६८] || २१ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || {{cr|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496934.html आं.टी२० ३४६९] || २३ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|PAK}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496935.html आं.टी२० ३४७०] || २४ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|IND}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ४१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496936.html आं.टी२० ३४७१] || २५ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || {{cr|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} ११ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496937.html आं.टी२० ३४७६] || २६ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || {{cr|SL}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || सामना बरोबरीत<br />({{cr|IND}} [[सुपर ओव्हर]]मध्ये विजयी) |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html आं.टी२० ३४८२] || २८ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || {{cr|PAK}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} ५ गडी राखून |} ===ऑस्ट्रेलिया महिलांचा भारत दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488248.html म.आं.टी२० १४७७] || १४ सप्टेंबर || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] || {{crw|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488249.html म.आं.टी२० १४७९] || १७ सप्टेंबर || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] || {{crw|IND}} १०२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1488250.html म.आं.टी२० १४८१] || २० सप्टेंबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{crw|AUS}} ४३ धावांनी |} ===नामिबियाचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{main|नामिबिया क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502164.html आं.टी२० ३४५६] || १५ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} ३३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502165.html आं.टी२० ३४५९] || १६ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502166.html आं.टी२० ३४६३] || १८ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|NAM}} २८ धावांनी |} ===दक्षिण आफ्रिका महिलांचा पाकिस्तान दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500387.html म.आं.ए.दि. १४७८] || १६ सप्टेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|SA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500388.html म.आं.ए.दि. १४८०] || १९ सप्टेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|SA}} २५ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500389.html म.आं.ए.दि. १४८२] || २२ सप्टेंबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{crw|PAK}} ६ गडी राखून |} ===संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा=== {{main|संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503561.html म.आं.ए.दि. १४८३] || २६ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ३६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503562.html म.आं.ए.दि. १४८४] || २८ सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|ZIM}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503563.html म.आं.ए.दि. १४८५] || ३० सप्टेंबर || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|ZIM}} ३५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503564.html म.आं.ए.दि. १४८८] || २ ऑक्टोबर|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ४५ धावांनी |- ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503565.html म.आं.टी२० २५२७] || ५ ऑक्टोबर|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ३५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1503566.html म.आं.टी२० २५२८] || ६ ऑक्टोबर|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{crw|UAE}} ८ धावांनी |} ===वेस्ट इंडीज वि नेपाळ युएईमध्ये=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ नेपाळ विरुद्ध संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489968.html आं.टी२० ३४७७] || २७ सप्टेंबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|NEP}} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489969.html आं.टी२० ३४८३] || २९ सप्टेंबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|NEP}} ९० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1489970.html आं.टी२० ३४९०] || ३० सप्टेंबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|WIN}} १० गडी राखून |} ===२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक=== {{main|२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक}} {{२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक}} {| class="wikitable" ! colspan="6" |गट फेरी |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490413.html म.आं.ए.दि. १४८६] || ३० सप्टेंबर || {{crw|IND}} || {{crw|SL}} || {{nobr|[[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]]}} || {{crw|IND}} ५९ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490414.html म.आं.ए.दि. १४८७] || १ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|NZ}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} ८९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490415.html म.आं.ए.दि. १४८९] || २ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|BAN}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|BAN}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490416.html म.आं.ए.दि. १४९०] || ३ ऑक्टोबर|| {{crw|ENG}} || {{nobr|{{crw|SA}}}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|ENG}} १० गडी राखून |- | {{nobr|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490417.html म.आं.ए.दि. १४९०अ]}} || ४ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|AUS}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490418.html म.आं.ए.दि. १४९१] || ५ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|PAK}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|IND}} ८८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490419.html म.आं.ए.दि. १४९२] || ६ ऑक्टोबर|| {{crw|NZ}} || {{crw|SA}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|SA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490420.html म.आं.ए.दि. १४९३] || ७ ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|ENG}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490421.html म.आं.ए.दि. १४९४] || ८ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|AUS}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|AUS}} १०७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490422.html म.आं.ए.दि. १४९५] || ९ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|SA}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|SA}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490423.html म.आं.ए.दि. १४९६] || १० ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|NZ}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{crw|NZ}} १०० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490424.html म.आं.ए.दि. १४९७] || ११ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|ENG}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|ENG}} ८९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490425.html म.आं.ए.दि. १४९८] || १२ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|AUS}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|AUS}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490426.html म.आं.ए.दि. १५००] || १३ ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|SA}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|SA}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490427.html म.आं.ए.दि. १५०१] || १४ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|NZ}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490428.html म.आं.ए.दि. १५०३] || १५ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|ENG}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490429.html म.आं.ए.दि. १५०४] || १६ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|BAN}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|AUS}} १० गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490430.html म.आं.ए.दि. १५०६] || १७ ऑक्टोबर|| {{crw|SL}} || {{crw|SA}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|SA}} १० गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490431.html म.आं.ए.दि. १५०७] || १८ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|NZ}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490432.html म.आं.ए.दि. १५०९] || १९ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|ENG}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|ENG}} ४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490433.html म.आं.ए.दि. १५१०] || २० ऑक्टोबर|| {{crw|BAN}} || {{crw|SL}} || [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || {{crw|SL}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490434.html म.आं.ए.दि. १५११] || २१ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|SA}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{crw|SA}} १५० धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490435.html म.आं.ए.दि. १५१२] || २२ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|ENG}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490436.html म.आं.ए.दि. १५१३] || २३ ऑक्टोबर|| {{crw|IND}} || {{crw|NZ}} || [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || {{crw|IND}} ५३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490437.html म.आं.ए.दि. १५१४] || २४ ऑक्टोबर|| {{crw|PAK}} || {{crw|SL}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490438.html म.आं.ए.दि. १५१५] || २५ ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}} || {{crw|SA}} || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{crw|AUS}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490439.html म.आं.ए.दि. १५१६] || २६ ऑक्टोबर|| {{crw|ENG}} || {{crw|NZ}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{crw|ENG}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490440.html म.आं.ए.दि. १५१७] || {{nobr|२६ ऑक्टोबर}}|| {{crw|IND}} || {{crw|BAN}} || [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || अनिर्णित |- ! colspan="6" |उपांत्य सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490441.html म.आं.ए.दि. १५१८] || २९ ऑक्टोबर|| {{crw|ENG}}|| {{crw|SA}}|| [[गुवाहाटी]] / [[कोलंबो]] || {{crw|SA}} १२५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490442.html म.आं.ए.दि. १५१९] || ३० ऑक्टोबर|| {{crw|AUS}}|| {{crw|IND}}|| [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] || {{crw|IND}} ५ गडी राखून |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490443.html म.आं.ए.दि. १५१०] ||२ नोव्हेंबर|| {{crw|SA}}|| {{crw|IND}}|| [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]]||{{crw|IND}} ५२ धावांनी |} ==ऑक्टोबर== === ऑस्ट्रेलियाचा न्यू झीलंड दौरा === {{Main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491714.html आं.टी२० ३४९१] || १ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{cr|AUS}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491715.html आं.टी२० ३४९७] || ३ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491716.html आं.टी२० ३४९९] || ४ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{cr|AUS}} ३ गडी राखून |} ===वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479569.html कसोटी २६००] || २–६ ऑक्टोबर || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} १ डाव आणि १४० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479570.html कसोटी २६०१] || १०–१४ ऑक्टोबर || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |} ===बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये=== {{main|बांगलादेश क्रिकेट संघ अफगाणिस्तानविरुद्ध संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500390.html आं.टी२० ३४९६] || २ ऑक्टोबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500391.html आं.टी२० ३४९८] || ३ ऑक्टोबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|BAN}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500392.html आं.टी२० ३५०४] || ५ ऑक्टोबर || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|BAN}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500393.html आं.ए.दि. ४९०७] || ८ ऑक्टोबर || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500394.html आं.ए.दि. ४९०८] || ११ ऑक्टोबर || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} ८१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500395.html आं.ए.दि. ४९०९] || १४ ऑक्टोबर || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} २०० धावांनी |} ===दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा नामिबिया दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| एकमेव आंतरराष्ट्रीय टी२० |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1487824.html आं.टी२० ३५१४] || ११ ऑक्टोबर || [[नामिबिया क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]] || {{Cr|NAM}} ४ गडी राखून |- |} === दक्षिण आफ्रिकेचा पाकिस्तान दौरा === {{Main| दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501893.html कसोटी २६०२] ||१२–१६ ऑक्टोबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{Cr|PAK}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501894.html कसोटी २६०३] || २०–२४ ऑक्टोबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|RSA}} ८ गडी राखून |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501895.html आं.टी२० ३५३५] || २८ ऑक्टोबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|RSA}} ५५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501896.html आं.टी२० ३५४६] || ३१ ऑक्टोबर || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{Cr|PAK}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501897.html आं.टी२० ३५४९] || १ नोव्हेंबर|| [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{Cr|PAK}} ४ गडी राखून |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501898.html आं.ए.दि. ४९२४] || ४ नोव्हेंबर|| [[इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] || {{Cr|PAK}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501899.html आं.ए.दि. ४९२६] || ६ नोव्हेंबर|| [[इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] || {{Cr|RSA}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501900.html आं.ए.दि. ४९२७] || ८ नोव्हेंबर|| [[इक्बाल स्टेडियम]], [[फैसलाबाद]] || {{Cr|PAK}} ७ गडी राखून |} ===संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा=== {{Main|संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाचा पापुआ न्यू गिनी दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506450.html म.आं.ए.दि. १४९९] || १३ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|UAE}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506451.html म.आं.ए.दि. १५०२] || १५ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|PNG}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506452.html म.आं.ए.दि. १५०५] || १७ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|UAE}} १६० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506453.html म.आं.ए.दि. १५०८] || १९ ऑक्टोबर|| [[अमिनी पार्क]], [[पोर्ट मॉरेस्बी]] || {{crw|PNG}} ७८ धावांनी |} === इंग्लंडचा न्यू झीलंड दौरा=== {{Main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" ! colspan="4" |आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491717.html आं.टी२० ३५२७] || १८ ऑक्टोबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491718.html आं.टी२० ३५३२] || २० ऑक्टोबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{Cr|ENG}} ६५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491719.html आं.टी२० ३५२३] || २३ ऑक्टोबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || अनिर्णित |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491720.html आं.ए.दि. ४९१६] || २६ ऑक्टोबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{Cr|NZL}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491721.html आं.ए.दि. ४९१९] || २९ ऑक्टोबर || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Cr|NZL}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491722.html आं.ए.दि. ४९२१] || १ नोव्हेंबर|| [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{Cr|NZL}} २ गडी राखून |} ===वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505122.html आं.ए.दि. ४९१०] || १८ ऑक्टोबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{Cr|BAN}} ७४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505123.html आं.ए.दि. ४९१२] || २१ ऑक्टोबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || सामना बरोबरी ({{Cr|WIN}} [[सुपर ओव्हर]] मध्ये विजयी) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505124.html आं.ए.दि. ४९१४] || २३ ऑक्टोबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{Cr|BAN}} १७९ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505125.html आं.टी२० ३५३४] || २७ ऑक्टोबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{Cr|WIN}} १६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505126.html आं.टी२० ३५३८] || २९ ऑक्टोबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{Cr|WIN}} १४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505127.html आं.टी२० ३५४४] || ३१ ऑक्टोबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{Cr|WIN}} ५ गडी राखून |} ===भारताचा ऑस्ट्रेलिया दौरा === {{main|भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478904.html आं.ए.दि. ४९११] || १९ ऑक्टोबर || [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{crw|AUS}} ७ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478905.html आं.ए.दि. ४९१३] || २३ ऑक्टोबर || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{crw|AUS}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478906.html आं.ए.दि. ४९१५] || २५ ऑक्टोबर || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{crw|IND}} ९ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478907.html आं.टी२० ३५३६] || २९ ऑक्टोबर || [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478908.html आं.टी२० ३५४१] || ३१ ऑक्टोबर || [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478909.html आं.टी२० ३५५१] || २ नोव्हेंबर || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{crw|IND}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478910.html आं.टी२० ३५६१] || ६ नोव्हेंबर || [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट (क्वीन्सलंड)|गोल्ड कोस्ट]] || {{crw|IND}} ४८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478911.html आं.टी२० ३५६५] || ८ नोव्हेंबर || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |} === अफगाणिस्तानचा झिम्बाब्वे दौरा === {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| कसोटी सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505259.html कसोटी २६०४] || २०–२४ ऑक्टोबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|ZIM}} १ डाव आणि ७३ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505260.html आं.टी२० ३५३७] || २९ ऑक्टोबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|AFG|variant=२०१३}} ५३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505261.html आं.टी२० ३५४३] || ३१ ऑक्टोबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|AFG|variant=२०१३}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505262.html आं.टी२० ३५५३] || २ नोव्हेंबर || [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{Cr|AFG|variant=२०१३}} ९ धावांनी |} === २०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (१५वी फेरी) === {{Main|२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका}} <!-- There's already a different series with wiki article "2025 United Arab Emirates Tri-Nation Series" --> {|class="wikitable" ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507884.html आं.ए.दि. ४९१७] || २६ ऑक्टोबर || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} १०६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507885.html आं.ए.दि. ४९१८] || २८ ऑक्टोबर || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507886.html आं.ए.दि. ४९२०] || ३० ऑक्टोबर || {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || [[आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|UAE}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507887.html आं.ए.दि. ४९२२] || १ नोव्हेंबर || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507888.html आं.ए.दि. ४९२३] || ३ नोव्हेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|USA}} २४३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507889.html आं.ए.दि. ४९२५] || ५ नोव्हेंबर || {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || [[आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|UAE}} ४ गडी राखून |} ==नोव्हेंबर== === वेस्ट इंडीजचा न्यू झीलंड दौरा === {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491723.html आं.टी२० ३५५७] || ५ नोव्हेंबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|WIN}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491724.html आं.टी२० ३५६०] || ६ नोव्हेंबर || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZL}} ३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491725.html आं.टी२० ३५६६] || ९ नोव्हेंबर || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड)|नेल्सन]] || {{cr|NZL}} ९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491726.html आं.टी२० ३५६८] || १० नोव्हेंबर || [[सॅक्स्टन ओव्हल]], [[नेल्सन (न्यू झीलंड)|नेल्सन]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491727.html आं.टी२० ३५७२] || १३ नोव्हेंबर || [[ओटागो ओव्हल विद्यापीठ]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZL}} ८ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491728.html आं.ए.दि. ४९३१] || १६ नोव्हेंबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZL}} ७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491729.html आं.ए.दि. ४९३२] || १९ नोव्हेंबर || [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZL}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491730.html आं.ए.दि. ४९३३] || २२ नोव्हेंबर || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZL}} ४ गडी राखून |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491732.html कसोटी २६१०] || २–६ डिसेंबर || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491733.html कसोटी २६१२] || १०–१४ डिसेंबर || [[बेसिन रिझर्व्ह]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491734.html कसोटी २६१४] || १८–२२ डिसेंबर || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{cr|NZL}} ३२३ धावांनी |} ===आयर्लंडचा बांगलादेश दौरा=== {{main|आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| कसोटी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506012.html कसोटी २६०५]|| १०–१४ नोव्हेंबर || [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} १ डाव आणि ४७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506013.html कसोटी २६०७]|| १८–२२ नोव्हेंबर || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} २१७ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506014.html आं.टी२० ३५८८]|| २७ नोव्हेंबर || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|IRL}} ३९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506015.html आं.टी२० ३५९०]|| २९ नोव्हेंबर|| [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506016.html आं.टी२० ३५९२]|| २ डिसेंबर|| [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} ८ गडी राखून |} === श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा === {{Main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502167.html आं.ए.दि. ४९२८] || ११ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|PAK}} ६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502168.html आं.ए.दि. ४९२९] || १४ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|PAK}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502169.html आं.ए.दि. ४९३०] || १६ नोव्हेंबर || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{Cr|PAK}} ६ गडी राखून |} ===अफगाणिस्तानचा कतार दौरा=== {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1510323.html आं.टी२० ३५७१] || ११ नोव्हेंबर || [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] || {{cr|AFG|२०१३}} २५ धावांनी |} ===दक्षिण आफ्रिकेचा भारत दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479571.html कसोटी २६०६] || १४–१८ नोव्हेंबर || [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|SA|}} ३० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479572.html कसोटी २६०९] || २२–२६ नोव्हेंबर || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|SA|}} ४०८ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479573.html आं.ए.दि. ४९३४] || ३० नोव्हेंबर || [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} १७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479574.html आं.ए.दि. ४९३५] || ३ डिसेंबर || [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|SA|}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479575.html आं.ए.दि. ४९३६] || ६ डिसेंबर || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{cr|IND}} ९ गडी राखून |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479576.html आं.टी२० ३६१८] || ९ डिसेंबर || [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} १०१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479577.html आं.टी२० ३६२६] || ११ डिसेंबर || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] || {{cr|SA|}} ५१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479578.html आं.टी२० ३६३९] || १४ डिसेंबर || [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धरमशाला]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479579.html आं.टी२० ३६४०] || १७ डिसेंबर || [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479580.html आं.टी२० ३६४१] || १९ डिसेंबर || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} ३० धावांनी |} ===२०२५ पाकिस्तान आं.टी२० तिरंगी मालिका=== {{main|२०२५ पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502048.html आं.टी२० ३५८१] || १७ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK|}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502049.html आं.टी२० ३५८३] || १९ नोव्हेंबर || {{cr|SL}}|| {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|ZIM|}} ६७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502050.html आं.टी२० ३५८५] || २२ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]|| {{cr|PAK|}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502051.html आं.टी२० ३५८६] || २३ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]|| {{cr|PAK|}} ६९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502052.html आं.टी२० ३५८७] || २५ नोव्हेंबर|| {{cr|SL}}|| {{cr|ZIM|}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]||{{cr|SL|}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502053.html आं.टी२० ३५८९] || २७ नोव्हेंबर || {{cr|PAK}} || {{cr|SL}} || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]||{{cr|SL|}} ६ धावांनी |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502054.html आं.टी२० ३५९१] || २९ नोव्हेंबर|| {{cr|PAK}}|| {{cr|SL}}|| [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]||{{cr|PAK|}} ६ गडी राखून |} ===इंग्लंडचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{main|२०२५–२६ ॲशेस मालिका}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455611.html कसोटी २६०८] || २१–२५ नोव्हेंबर|| [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455612.html कसोटी २६११] || ४–८ डिसेंबर || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455613.html कसोटी २६१३] || १७–२१ डिसेंबर || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} ८२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455614.html कसोटी २६१५] || २६–३० डिसेंबर || [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1455615.html कसोटी २६१६] || ४–८ जानेवारी || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} ५ गडी राखून |} ==डिसेंबर== ===आयर्लंड महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा=== {{main|आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477591.html म.आं.टी२० २५८७] || ५ डिसेंबर || [[न्यूलँड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || {{Crw|SA}} १०५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477592.html म.आं.टी२० २५८८] || ७ डिसेंबर || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{Crw|SA}} ६५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477593.html म.आं.टी२० २५८९] || १० डिसेंबर || [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || सामना रद्द |- ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477594.html म.आं.ए.दि. १५२१] || १३ डिसेंबर || [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{Crw|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477595.html म.आं.ए.दि. १५२२] || १६ डिसेंबर || [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान]], [[गेबेर्हा]] || {{Crw|SA}} ७४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477596.html म.आं.ए.दि. १५२३] || १९ डिसेंबर || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{Crw|SA}} ६ गडी राखून |} ===२०२५ १९-वर्षांखालील आशिया चषक=== {{main|२०२५ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक}} ===श्रीलंका महिलांचा भारत दौरा=== {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513735.html म.आं.टी२० २६१९]|| २१ डिसेंबर || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{Crw|IND}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513736.html म.आं.टी२० २६२०]|| २३ डिसेंबर || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{Crw|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513737.html म.आं.टी२० २६२१]|| २६ डिसेंबर || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{Crw|IND}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513738.html म.आं.टी२० २६२२]|| २८ डिसेंबर || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{Crw|IND}} ३० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513739.html म.आं.टी२० २६२३]|| ३० डिसेंबर || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{Crw|IND}} १५ धावांनी |} ==जानेवारी== ===पाकिस्तानचा श्रीलंका दौरा=== {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514480.html आं.टी२० ३६६०]|| ७ जानेवारी|| [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || {{cr|PAK}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514481.html आं.टी२० ३६६०अ]|| ९ जानेवारी || [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514482.html आं.टी२० ३६६१]|| ११ जानेवारी|| [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || {{cr|SRI}} १४ धावांनी |} ===न्यू झीलंडचा भारत दौरा=== {{main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490231.html आं.ए.दि. ४९३७] || ११ जानेवारी || [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || {{cr|IND}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490232.html आं.ए.दि. ४९३८] || १४ जानेवारी || [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490233.html आं.ए.दि. ४९३९] || १८ जानेवारी || [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|NZ}} ४१ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490234.html आं.टी२० ३६६३] || २१ जानेवारी || [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} ४८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490235.html आं.टी२० ३६६७] || २३ जानेवारी || [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]] , [[नवे रायपूर]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490236.html आं.टी२० ३६६९] || २५ जानेवारी || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490237.html आं.टी२० ३६७२] || २८ जानेवारी || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] || {{cr|NZ}} ५० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490238.html आं.टी२० ३६८०] || ३१ जानेवारी || [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} ४६ धावांनी |} ===२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक=== {{main|२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक}} ====गट फेरी==== {{col-begin}} {{col-2}} '''गट अ''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupa}} {{col-2}} '''गट ब''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupb}} {{col-2}} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} '''गट क''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupc}} {{col-2}} '''गट ड''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|groupd}} {{col-2}} {{col-end}} ====सुपर ६ फेरी==== {{col-begin}} {{col-2}} '''गट १''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|s6group1}} {{col-2}} '''गट २''' {{#section:साचा:२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक|s6group2}} {{col-2}} {{col-end}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | उपांत्य सामने |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1511888.html यु.आं.ए.दि. १६६५] || ३ फेब्रुवारी || {{cr19|ENG}} || {{cr19|AUS}}|| [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr19|ENG}} २७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502049.html यु.आं.ए.दि. १६६६] || ४ फेब्रुवारी || {{cr19|IND}}|| {{cr19|AFG|२०१३}}|| [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr19|IND}} ७ गडी राखून |- ! colspan="6" |अंतिम सामना |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1511890.html यु.आं.ए.दि. १६६७] || ६ फेब्रुवारी || {{cr19|ENG}}|| {{cr19|IND}}|| [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]||{{cr19|IND}} १०० धावांनी |} ===२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता=== {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}} {{col-begin}} {{col-2}} '''गट अ''' {{#section:साचा:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता गुणफलक|groupb}} {{col-2}} '''गट ब''' {{#section:साचा:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता गुणफलक|groupb}} {{col-end}} '''सुपर ६''' {{#section:साचा:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता गुणफलक|super6}} === वेस्ट इंडीज वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1517823.html आं.टी२० ३६६२]|| १९ जानेवारी|| [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||{{Cr|AFG|२०१३}} ३८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1517824.html आं.टी२० ३६६४]|| २१ जानेवारी|| [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||{{Cr|AFG|२०१३}} ३९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1517825.html आं.टी२० ३६६५]|| २२ जानेवारी|| [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]||{{Cr|WIN| }} १५ धावांनी |} ===इंग्लंडचा श्रीलंका दौरा=== {{main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507716.html आं.ए.दि. ४९४०]|| २२ जानेवारी || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{Cr|SRI| }} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507717.html आं.ए.दि. ४९४१]|| २४ जानेवारी || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{Cr|ENG| }} ५ गडी राखून विजयी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507718.html आं.ए.दि. ४९४२]|| २७ जानेवारी || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{Cr|ENG| }} ५३ धावांनी |- ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507719.html आं.टी२० ३६७६]|| ३० जानेवारी || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{Cr|ENG| }} ११ धावांनी ([[डीएलएस पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507720.html आं.टी२० ३६८१]|| १ फेब्रुवारी || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{Cr|ENG| }} ६ गडी राखून ([[डीएलएस पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1507721.html आं.टी२० ३६८३]|| ३ फेब्रुवारी || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{Cr|ENG| }} १२ धावांनी |} ===आयर्लंड वि इटली युएईमध्ये=== {{main|आयर्लंड क्रिकेट संघाचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २०२५–२६#आयर्लंड वि इटली आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519136.html आं.टी२० ३६६६]|| २३ जानेवारी || [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|IRE| }} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519137.html आं.टी२० ३६६८]|| २५ जानेवारी || [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|IRE| }} २४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519138.html आं.टी२० ३६७०]|| २६ जानेवारी || [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|ITA| }} ४ गडी राखून |} ===वेस्ट इंडीजचा दक्षिण आफ्रिका दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477609.html आं.टी२० ३६७१]|| २७ जानेवारी || [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{Cr|RSA| }} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477610.html आं.टी२० ३६७५]|| २९ जानेवारी || [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]]||{{Cr|RSA| }} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477611.html आं.टी२० ३६७९]|| ३१ जानेवारी || [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{Cr|WIN| }} ६ धावांनी ([[डीएलएस पद्धत|डीएलएस]]) |} ===ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519636.html आं.टी२० ३६७३]|| २९ जानेवारी || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]|| {{Cr|PAK| }} २२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519637.html आं.टी२० ३६७८]|| ३१ जानेवारी|| [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]||{{Cr|PAK| }} ९० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519638.html आं.टी२० ३६८१]|| १ फेब्रुवारी || [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]||{{Cr|PAK| }} १११ धावांनी |} === आयर्लंडचा युएई दौरा === {{main|आयर्लंड क्रिकेट संघाचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519139.html आं.टी२० ३६७४]|| २९ जानेवारी || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{Cr|IRE| }} ५७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519140.html आं.टी२० ३६७७]|| ३१ जानेवारी || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] ||{{Cr|IRE| }} ३० धावांनी |} == फेब्रुवारी == ===२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक=== {{main|२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} '''गट अ''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupA}} {{col-2}} '''गट ब''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupB}} {{col-end}} {{col-begin|width=}} {{col-2}} '''गट क''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupC}} {{col-2}} '''गट ड''' {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|GroupD}} {{col-end}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="6" |गट फेरी |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512719.html आं.टी२० ३६८४] || ७ फेब्रुवारी || {{cr|NED}} || {{cr|PAK}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK|variant=}} ३ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512720.html आं.टी२० ३६८५] || ७ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|WIN}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|WIN}} ३५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512721.html आं.टी२० ३६८६] || ७ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|USA}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} २९ धावांनी |- | {{nobr|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512722.html आं.टी२० ३६८७]}} || ८ फेब्रुवारी|| {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|NZ}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZL|variant=}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512723.html आं.टी२० ३६८८] || ८ फेब्रुवारी|| {{cr|ENG}} || {{cr|NEP}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} ४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512724.html आं.टी२० ३६८९] || ८ फेब्रुवारी|| {{cr|SL}} || {{cr|IRE}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} २० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512725.html आं.टी२० ३६९०] || ९ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|ITA}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|SCO}} ७३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512726.html आं.टी२० ३६९१] || ९ फेब्रुवारी || {{cr|OMA}} || {{cr|ZIM}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|ZIM}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512727.html आं.टी२० ३६९२] || ९ फेब्रुवारी || {{cr|CAN}} || {{cr|SA}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|SA}} ५७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512728.html आं.टी२० ३६९३] || १० फेब्रुवारी|| {{cr|NAM}} || {{cr|NED}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|NED|variant=}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512729.html आं.टी२० ३६९४] || १० फेब्रुवारी|| {{cr|NZ}} || {{nobr|{{cr|UAE}}}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZL|variant=}} १० गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512730.html आं.टी२० ३६९६] || १० फेब्रुवारी|| {{cr|PAK}} || {{cr|USA}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} ३२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512731.html आं.टी२० ३६९७] || ११ फेब्रुवारी || {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|SA}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || सामना बरोबरी ({{cr|SA}} २ऱ्या [[सुपर ओव्हर]] मध्ये विजयी) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512732.html आं.टी२० ३६९८] || ११ फेब्रुवारी || {{cr|AUS}} || {{cr|IRE}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} ६७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512733.html आं.टी२० ३७००] || ११ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}} || {{Cr|WIN}}|| [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{Cr|WIN}} ३० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512734.html आं.टी२० ३७०१] || १२ फेब्रुवारी || {{cr|SL}} || {{cr|OMA}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} १०५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512735.html आं.टी२० ३७०२] || १२ फेब्रुवारी || {{cr|ITA}} || {{cr|NEP}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ITA}} १० गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512736.html आं.टी२० ३७०३] || १२ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|NAM}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512737.html आं.टी२० ३७०४] || १३ फेब्रुवारी || {{cr|AUS}} || {{cr|ZIM}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|ZIM}} २३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512738.html आं.टी२० ३७०५] || १३ फेब्रुवारी || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|UAE}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512739.html आं.टी२० ३७०७] || १३ फेब्रुवारी || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|USA}} ९३ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512740.html आं.टी२० ३७०८] || १४ फेब्रुवारी || {{cr|IRE}} || {{cr|OMA}} || [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IRE}} ९६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512741.html आं.टी२० ३७०९] || १४ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|ENG}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512742.html आं.टी२० ३७११] || १४ फेब्रुवारी || {{cr|NZ}} || {{cr|SA}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512743.html आं.टी२० ३७१२] || १५ फेब्रुवारी || {{cr|NEP}} || {{cr|WIN}}|| [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512744.html आं.टी२० ३७१३] || १५ फेब्रुवारी || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|USA}} ३१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html आं.टी२० ३७१५] || १५ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|PAK}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} ६१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512746.html आं.टी२० ३७१६] || १६ फेब्रुवारी || {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|UAE}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|AFG|variant=२०१३}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512747.html आं.टी२० ३७१७] || १६ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}} || {{cr|ITA}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} २४ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512748.html आं.टी२० ३७१८] || १६ फेब्रुवारी || {{cr|SL}} || {{cr|AUS}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|SL}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512749.html आं.टी२० ३७१९] || {{nobr|१७ फेब्रुवारी}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NZ}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZ}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512750.html आं.टी२० ३७२०] || १७ फेब्रुवारी || {{cr|IRE}} || {{cr|ZIM}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || सामना रद्द |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512751.html आं.टी२० ३७२१] || १७ फेब्रुवारी || {{cr|SCO}}|| {{cr|NEP}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|NEP}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512752.html आं.टी२० ३७२२] || १८ फेब्रुवारी|| {{nobr|{{cr|SA}}}} || {{cr|UAE}} || [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{nobr|{{cr|SA}}}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512753.html आं.टी२० ३७२३] || १८ फेब्रुवारी|| {{cr|PAK}} || {{cr|NAM}} || {{nobr|[[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]]}} || {{cr|PAK}} १०२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512754.html आं.टी२० ३७२४] || १८ फेब्रुवारी|| {{cr|IND}} || {{cr|NED}} || [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} १७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512755.html आं.टी२० ३७२५] || १९ फेब्रुवारी || {{cr|ITA}} || {{cr|WIN}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|WIN}} ४२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512756.html आं.टी२० ३७२६] || {{nobr|१९ फेब्रुवारी}} || {{cr|SL}} || {{cr|ZIM}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|ZIM}} ६ गडी राखून |- | {{nobr|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512757.html आं.टी२० ३७२७]}} || १९ फेब्रुवारी || {{cr|AFG|variant=२०१३}}|| {{cr|CAN}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|AFG|variant=२०१३}} ८२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512758.html आं.टी२० ३७२८] || २० फेब्रुवारी|| {{cr|AUS}} || {{cr|OMA}} || [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|AUS}} ९ गडी राखून |} ; सुपर ८ {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|Group1}} {{col-2}} {{#section:२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|Group2}} {{col end}} {|class="wikitable" |+ ! colspan="6" |सुपर ८ |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512759.html आं.टी२० ३७२९] || २१ फेब्रुवारी || {{Cr|NZ}} || {{cr|PAK}}|| [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] ||अनिर्णित |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512760.html आं.टी२० ३७३०] || २२ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}}|| {{cr|SRI}}|| [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} ५१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512761.html आं.टी२० ३७३१] || २२ फेब्रुवारी || {{cr|IND}} || {{cr|SA}}|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||{{cr|SA}} ७६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512762.html आं.टी२० ३७३२] || २३ फेब्रुवारी || {{Cr|ZIM}} || {{cr|WIN}} || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] ||{{cr|WIN}} १०७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512763.html आं.टी२० ३७३३] || २४ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}}|| {{cr|PAK}}|| [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}} २ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512764.html आं.टी२० ३७३६] || २५ फेब्रुवारी || {{Cr|NZ}} || {{cr|SRI}}|| [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] ||{{Cr|NZ}} ६१ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512765.html आं.टी२० ३७३९] || २६ फेब्रुवारी || {{cr|SA}}|| {{cr|WIN}}|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||{{cr|SA}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512766.html आं.टी२० ३७४०] || २६ फेब्रुवारी || {{cr|IND}}|| {{Cr|ZIM}} || [[एम. ए. चिदंबरम मैदान]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} ७२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512767.html आं.टी२० ३७४३] || २७ फेब्रुवारी || {{cr|ENG}}|| {{Cr|NZ}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] ||{{cr|ENG}} ४ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512768.html आं.टी२० ३७४६] || २८ फेब्रुवारी || {{cr|PAK}}|| {{cr|SRI}}|| [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] ||{{cr|PAK}} ५ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512769.html आं.टी२० ३७४७] || १ मार्च || {{Cr|ZIM}} || {{cr|SA}}|| [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] ||{{cr|SA}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512770.html आं.टी२० ३७४८] || १ मार्च || {{cr|IND}} || {{cr|WIN}} || [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] ||{{cr|IND}} ५ गडी राखून |} ; बाद फेरी {|class="wikitable" |+ ! colspan="6" |उपांत्य फेरी |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512771.html आं.टी२० ३७५१] || ४ मार्च || {{cr|NZL}}|| {{cr|SA}}|| [[इडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] ||{{cr|NZL}} ९ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html आं.टी२० ३७५२] || ५ मार्च || {{cr|IND}}|| {{cr|ENG}}|| [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] ||{{cr|IND}} ७ धावांनी |+ ! colspan="6" |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अंतिम सामना]] |- ! scope=col |क्र. ! scope=col |दिनांक ! scope=col |संघ१ ! scope=col |संघ२ ! scope=col |ठिकाण ! scope=col |निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html आं.टी२० ३७५३] || ८ मार्च || {{cr|NZL}}|| {{cr|IND}}|| [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||{{cr|IND}} ९६ धावांनी |} ===पाकिस्तान महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा=== {{main|पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477597.html म.आं.टी२० २६६७] || १० फेब्रुवारी|| [[जे बी मार्क्स ओव्हल]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{Crw|SA}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477598.html म.आं.टी२० २६७०] || १३ फेब्रुवारी|| [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{Crw|SA}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477599.html म.आं.टी२० २६७५] || १६ फेब्रुवारी|| [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी]] || {{Crw|PAK}} ५३ धावांनी |- ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477601.html म.आं.ए.दि. १५२५] || २२ फेब्रुवारी|| [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{Crw|SA}} ३७ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477602.html म.आं.ए.दि. १५२८] || २५ फेब्रुवारी|| [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{Crw|SA}} १६ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477603.html म.आं.ए.दि. १५३२] || १ मार्च || [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]] || {{Crw|PAK}} ११९ धावांनी |} ===भारतीय महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478912.html म.आं.टी२० २६७४] || १५ फेब्रुवारी || [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{Crw|IND}} २१ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478913.html म.आं.टी२० २६७६] || १९ फेब्रुवारी || [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{Crw|AUS}} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478914.html म.आं.टी२० २६७७] || २१ फेब्रुवारी || [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{Crw|IND}} १७ धावांनी |- ! colspan="4" | महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478915.html म.आं.ए.दि. १५२७] || २४ फेब्रुवारी || [[ॲलन बॉर्डर फिल्ड]], [[ब्रिस्बेन]] || {{Crw|AUS}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478916.html म.आं.ए.दि. १५३०] || २७ फेब्रुवारी || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{Crw|AUS}} ५ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478917.html म.आं.ए.दि. १५३१] || १ मार्च || [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{Crw|AUS}} १८५ धावांनी |- ! colspan="4" | एकमेव महिला कसोटी सामना |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478918.html म.कसोटी १५२] || ६–९ मार्च || [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{Crw|AUS}} १० गडी राखून |} === श्रीलंका महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा === {{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523978.html म.आं.ए.दि. १५२४] |२० फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} १० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523979.html म.आं.ए.दि. १५२६] |२२ फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} १४ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523980.html म.आं.ए.दि. १५२९] |२५ फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|WIN}} ६ गडी राखून |- ! colspan="4" |महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523981.html म.आं.टी२० २६८०] |२८ फेब्रुवारी |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |अनिर्णित |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523982.html म.आं.टी२० २६८२] |१ मार्च |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} ४ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1523983.html म.आं.टी२० २६७८३] |३ मार्च |[[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] |{{Crw|SRI}} ९ गडी राखून |} === झिम्बाब्वे महिलांचा न्यू झीलंड दौरा === {{main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491699.html म.आं.टी२० २६७८] || २५ फेब्रुवारी || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|NZL}} ९२ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491700.html म.आं.टी२० २६७९] || २७ फेब्रुवारी || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|NZL}} ११० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491701.html म.आं.टी२० २६८१] || १ मार्च || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|NZL}} १० गडी राखून |- ! colspan="4"| {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय एकमेव मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491702.html म.आं.ए.दि. १५३३] || ५ मार्च || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{Crw|NZL}} १८० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491703.html म.आं.ए.दि. १५३४] || ८ मार्च || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{Crw|NZL}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491704.html म.आं.ए.दि. १५३५] || ११ मार्च || [[ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{Crw|NZL}} २०० धावांनी |} ==मार्च== === २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी) === {{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! संघ १ ! संघ २ ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.ए.दि.|| पुढे ढकलला|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || |- | २रा आं.ए.दि. || पुढे ढकलला|| {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || |- | ३रा आं.ए.दि.|| पुढे ढकलला|| {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| |- | ४था आं.ए.दि.|| पुढे ढकलला|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| |- | ५वा आं.ए.दि.|| पुढे ढकलला|| {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || |- | ६वा आं.ए.दि.|| पुढे ढकलला|| {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| |} === पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा === {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525652.html आं.ए.दि. ४९४४] || ११ मार्च || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]||{{Crw|BAN}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525653.html आं.ए.दि. ४९४६]|| १३ मार्च || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]||{{Crw|PAK}} १२८ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1525654.html आं.ए.दि. ४९४८]|| १५ मार्च || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]||{{Crw|BAN}} ११ धावांनी |- ! colspan="4" | [[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद]] - कसोटी मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | १ली कसोटी|| ८–१२ मे || || |- | २री कसोटी|| १६–२० मे || || |} === श्रीलंका वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये === {{main|श्रीलंका क्रिकेट संघ वि अफगाणिस्तान, संयुक्त अरब अमिराती मध्ये, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.टी२० || पुढे ढकलला || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]]|| |- | २रा आं.टी२०|| पुढे ढकलला || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]]|| |- | ३रा आं.टी२०|| पुढे ढकलला || [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]]|| |- ! colspan="4" | आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | १ला आं.ए.दि. || पुढे ढकलला || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]|| |- | २रा आं.ए.दि. || पुढे ढकलला || [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]|| |- |३रा आं.ए.दि. |पुढे ढकलला |[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] | |} === दक्षिण आफ्रिका महिलांचा न्यू झीलंड दौरा === {{main|दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491705.html म.आं.टी२० २६८३] || १५ मार्च || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{Crw|NZ}} ८० धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491706.html म.आं.टी२० २६८४] || १७ मार्च || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Crw|SA}} १८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491707.html म.आं.टी२० २६८६] || २० मार्च || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{Crw|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491708.html म.आं.टी२० २६८९] || २२ मार्च || [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{Crw|NZ}} ६ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491709.html म.आं.टी२० २६९३] || २५ मार्च || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{Crw|NZ}} ९२ धावांनी |- ! colspan="4" | {{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491710.html १ला म.आं.ए.दि.] || २९ मार्च || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{Crw|SA}} २ गडी राखून |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491711.html २रा म.आं.ए.दि.] || १ एप्रिल || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491712.html ३रा म.आं.ए.दि.] || ४ एप्रिल || [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || |} ===दक्षिण आफ्रिकेचा न्यू झीलंड दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4"| आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका |- ! क्र. ! दिनांक ! ठिकाण ! निकाल |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491735.html १ला आं.टी२०] || १५ मार्च || [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{Cr|SA}} ७ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491736.html २रा आं.टी२०] || १७ मार्च || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{Cr|NZ}} ६८ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491737.html ३रा आं.टी२०] || २० मार्च || [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{Cr|NZ}} ८ गडी राखून |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491738.html ४था आं.टी२०] || २२ मार्च || [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{Cr|SA}} १९ धावांनी |- | [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491739.html ५वा आं.टी२०] || २५ मार्च || [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{Cr|SA}} ३३ धावांनी |} === ऑस्ट्रेलिया महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा === {{main|ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |{{nowrap|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html आं.टी२० २६८५] |१९ मार्च |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] |{{Crw|AUS}} ४३ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html आं.टी२० २६८८] |२१ मार्च |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] |{{Crw|AUS}} १७ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html आं.टी२० २६९१] |२३ मार्च |[[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] |{{Crw|AUS}} ४० धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]]) |- ! colspan="4" |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका}} |- !क्र. !दिनांक !ठिकाण !निकाल |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html म.आं.ए.दि. १५३६] |२७ मार्च |[[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] |{{Crw|AUS}} १०३ धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html म.आं.ए.दि. १५३८] |२९ मार्च |[[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] |{{Crw|AUS}} ९० धावांनी |- |[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html म.आं.ए.दि. १५४०] |२ एप्रिल |[[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]] 0axcw31dt5toa9xs5ffndw0fw5r5ms9 10 371706 2676239 2653843 2026-03-30T06:33:41Z Nitin.kunjir 4684 2676239 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६ |title = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] |listclass = hlist |state = collapsed |above = आधीच मोसम: [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]] |group1 = सप्टेंबर २०२५ |list1 = * [[२०२५ आशिया चषक|आशिया चषक]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|ऑस्ट्रेलिया महिलांचा भारत दौरा]] * [[नामिबिया क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६|नामिबियाचा झिम्बाब्वे दौरा]] * [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिका महिलांचा पाकिस्तान दौरा]] * [[संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६|संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा]] * [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ नेपाळ विरुद्ध संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये, २०२५–२६|वेस्ट इंडीज वि नेपाळ युएईमध्ये]] * [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी#ओमानमध्ये कुवेत|ओमानमध्ये कुवेत]] * [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक|महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |group2 = ऑक्टोबर २०२५ |list2 = * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|ऑस्ट्रेलियाचा न्यू झीलंड दौरा]] * [[नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया, २०२५–२६|नेपाळ महिलांचा मलेशिया दौरा]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघ अफगाणिस्तानविरुद्ध संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये, २०२५–२६|बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये]] * [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी|पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूआप्र प्रादेशिक अंतिम फेरी]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा नामिबिया दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिकेचा पाकिस्तान दौरा]] * [[संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाचा पापुआ न्यू गिनी दौरा, २०२५–२६|संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|इंग्लंडचा न्यू झीलंड दौरा]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२५–२६|भारताचा ऑस्ट्रेलिया दौरा]] * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६|अफगाणिस्तानचा झिम्बाब्वे दौरा]] * [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|युएई तिरंगी मालिका]] |group3 = नोव्हेंबर २०२५ |list3 = * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|वेस्ट इंडीजचा न्यू झीलंड दौरा]] * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|आयर्लंडचा बांगलादेश दौरा]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिकेचा भारत दौरा]] * [[२०२५ पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका|पाकिस्तान तिरंगी मालिका]] * [[२०२५ महिला उदयोन्मुख राष्ट्र चषक|महिला उदयोन्मुख राष्ट्र चषक]] * [[२०२५–२६ ॲशेस मालिका|द ॲशेस]] |group4 = डिसेंबर २०२५ |list4 = * [[आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६|आयर्लंड महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा]] * [[२०२५ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक|१९-वर्षांखालील आशिया चषक]] * [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|श्रीलंका महिलांचा भारत दौरा]] |group5 = जानेवारी २०२६ |list5 = * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६|पाकिस्तानचा श्रीलंका दौरा]] * [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|न्यू झीलंडचा भारत दौरा]] * [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] * [[२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक|१९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२५–२६|वेस्ट इंडीज वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६|इंग्लंडचा श्रीलंका दौरा]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६|वेस्ट इंडीजचा दक्षिण आफ्रिका दौरा]] * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २०२५–२६|आयर्लंडचा युएई दौरा]] |group6 = फेब्रुवारी २०२६ |list6 = * [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|पुरुष टी२० विश्वचषक]] * [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६|पाकिस्तान महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२५–२६|भारतीय महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा]] * [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६|श्रीलंका महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा]] * [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६|झिम्बाब्वे महिलांचा न्यू झीलंड दौरा]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा]] |group7 = मार्च २०२६ |list7 = * [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिका महिलांचा न्यू झीलंड दौरा]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघ वि अफगाणिस्तान, संयुक्त अरब अमिराती मध्ये, २०२५–२६|श्रीलंका वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिकेचा न्यू झीलंड दौरा]] |group8 = चालू स्पर्धा |list8 = * [[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|विश्व कसोटी अजिंक्यपद]] * [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] * [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|विश्वचषक चॅलेंज लीग]] |below = नंतरचा मोसम: [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६]] }} 942xq58afmfxrzsz42cvuwxgqvz313e 2676269 2676239 2026-03-30T08:10:44Z Nitin.kunjir 4684 2676269 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६ |title = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] |listclass = hlist |state = collapsed |above = आधीच मोसम: [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]] |group1 = सप्टेंबर २०२५ |list1 = * [[२०२५ आशिया चषक|आशिया चषक]] * [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|ऑस्ट्रेलिया महिलांचा भारत दौरा]] * [[नामिबिया क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६|नामिबियाचा झिम्बाब्वे दौरा]] * [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिका महिलांचा पाकिस्तान दौरा]] * [[संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६|संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा]] * [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ नेपाळ विरुद्ध संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये, २०२५–२६|वेस्ट इंडीज वि नेपाळ युएईमध्ये]] * [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी#ओमानमध्ये कुवेत|ओमानमध्ये कुवेत]] * [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक|महिला क्रिकेट विश्वचषक]] |group2 = ऑक्टोबर २०२५ |list2 = * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|ऑस्ट्रेलियाचा न्यू झीलंड दौरा]] * [[नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया, २०२५–२६|नेपाळ महिलांचा मलेशिया दौरा]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|वेस्ट इंडीजचा भारत दौरा]] * [[बांगलादेश क्रिकेट संघ अफगाणिस्तानविरुद्ध संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये, २०२५–२६|बांगलादेश वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये]] * [[२०२५ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूर्व आशिया-प्रशांत प्रादेशिक अंतिम फेरी|पुरुष टी२० विश्वचषक आशिया-पूआप्र प्रादेशिक अंतिम फेरी]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा नामिबिया दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिकेचा पाकिस्तान दौरा]] * [[संयुक्त अरब अमिराती महिला क्रिकेट संघाचा पापुआ न्यू गिनी दौरा, २०२५–२६|संयुक्त अरब अमिराती महिलांचा पापुआ न्यू गिनी दौरा]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|इंग्लंडचा न्यू झीलंड दौरा]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२५–२६|भारताचा ऑस्ट्रेलिया दौरा]] * [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६|अफगाणिस्तानचा झिम्बाब्वे दौरा]] * [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|युएई तिरंगी मालिका]] |group3 = नोव्हेंबर २०२५ |list3 = * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|वेस्ट इंडीजचा न्यू झीलंड दौरा]] * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|आयर्लंडचा बांगलादेश दौरा]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|श्रीलंकेचा पाकिस्तान दौरा]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिकेचा भारत दौरा]] * [[२०२५ पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका|पाकिस्तान तिरंगी मालिका]] * [[२०२५ महिला उदयोन्मुख राष्ट्र चषक|महिला उदयोन्मुख राष्ट्र चषक]] * [[२०२५–२६ ॲशेस मालिका|द ॲशेस]] |group4 = डिसेंबर २०२५ |list4 = * [[आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६|आयर्लंड महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा]] * [[२०२५ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक|१९-वर्षांखालील आशिया चषक]] * [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|श्रीलंका महिलांचा भारत दौरा]] |group5 = जानेवारी २०२६ |list5 = * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६|पाकिस्तानचा श्रीलंका दौरा]] * [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|न्यू झीलंडचा भारत दौरा]] * [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] * [[२०२६ १९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक|१९-वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२५–२६|वेस्ट इंडीज वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये]] * [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५–२६|इंग्लंडचा श्रीलंका दौरा]] * [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६|वेस्ट इंडीजचा दक्षिण आफ्रिका दौरा]] * [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २०२५–२६|आयर्लंडचा युएई दौरा]] |group6 = फेब्रुवारी २०२६ |list6 = * [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|पुरुष टी२० विश्वचषक]] * [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६|पाकिस्तान महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२५–२६|भारतीय महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा]] * [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६|श्रीलंका महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा]] * [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६|झिम्बाब्वे महिलांचा न्यू झीलंड दौरा]] * [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा]] |group7 = मार्च २०२६ |list7 = * [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिका महिलांचा न्यू झीलंड दौरा]] * [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा]] * [[श्रीलंका क्रिकेट संघ वि अफगाणिस्तान, संयुक्त अरब अमिराती मध्ये, २०२५–२६|श्रीलंका वि अफगाणिस्तान युएईमध्ये]] * [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिकेचा न्यू झीलंड दौरा]] |group8 = चालू स्पर्धा |list8 = * [[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|विश्व कसोटी अजिंक्यपद]] * [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] * [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|विश्वचषक चॅलेंज लीग]] |below = नंतरचा मोसम: [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६]] }} 5soj9iuytcvfb10y7vtzh8n51jdqstd 0 374319 2676191 2640003 2026-03-29T22:24:16Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676191 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६ | team1_image = Flag of India.svg | team1_name = भारत | team2_image = Flag of Sri Lanka.svg | team2_name = श्रीलंका | from_date = २१ | to_date = ३० डिसेंबर २०२५ | team1_captain = [[हरमनप्रीत कौर]] | team2_captain = [[चामरी अटापट्टू]] | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 5 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[शफाली वर्मा]] (२४१) | team2_twenty20s_most_runs = [[हसिनी परेरा]] (१६५) | team1_twenty20s_most_wickets = [[श्री चरणी]] (५)<br/>[[दीप्ती शर्मा]] (५)<br/>[[वैष्णवी शर्मा]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कविशा दिलहारी]] (५) | player_of_twenty20_series = [[शफाली वर्मा]] (भा) }} [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघ]] डिसेंबर २०२५ मध्ये [[भारत राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|भारतीय महिला क्रिकेट संघाविरुद्ध]] खेळण्यासाठी भारताचा दौरा करणार आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/india-turn-attention-to-t20-world-cup-with-sri-lanka-series |trans-title=श्रीलंका मालिकेसह भारताचे लक्ष टी-२० विश्वचषकावर|title=India turn attention to T20 World Cup with Sri Lanka series |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१ डिसेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/india-to-host-sri-lanka-for-five-match-women-t20i-series-from-dec-21-to-30-9714523 |trans-title=२१ ते ३० डिसेंबर दरम्यान पाच सामन्यांच्या महिला टी२० मालिकेसाठी भारत श्रीलंकेचे यजमानपद भूषवणार. |title=India To Host Sri Lanka For Five-Match Women T20I Series From December 21 To 30 |work=[[एनडीटीव्ही]] |access-date=१ डिसेंबर २०२५ |archive-date=2025-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213224509/https://sports.ndtv.com/cricket/india-to-host-sri-lanka-for-five-match-women-t20i-series-from-dec-21-to-30-9714523 |url-status=dead }}</ref> या दौऱ्यावर पाच [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले जातील.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-to-host-sri-lanka-for-five-women-s-t20is-in-december-1513532 |trans-title=डिसेंबरमध्ये भारत पाच महिला टी-२० सामन्यांसाठी श्रीलंकेचे यजमानपद भूषवणार.|title=India to host Sri Lanka for five women's T20Is in December |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१ डिसेंबर २०२५}}</ref> नोव्हेंबर २०२५ मध्ये, [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]ाने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/eNtINYge |trans-title=श्रीलंका महिलांविरुद्ध आयडीएफसी फर्स्ट बँक टी२० मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर|title=Schedule for IDFC First Bank T20I series against Sri Lanka Women announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=१ डिसेंबर २०२५}}</ref> पहिले दोन सामने [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|विशाखापट्टणम]] येथे खेळवले जातील तर शेवटचे तीन सामने [[द स्पोर्ट्स हब|तिरुवनंतपुरम]] येथे खेळवले जातील.<ref>{{cite web|url=https://cricbuzz.com/cricket-news/136701/vizag-trivandrum-to-host-indias-t20i-series-against-sri-lanka |trans-title=|title=Vizag, Trivandrum to host India's T20I series against Sri Lanka |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१ डिसेंबर २०२५}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !{{crw|IND}} !{{crw|SL}} |- style="vertical-align:top" | * [[हरमनप्रीत कौर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[स्मृती मंधाना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|क]]) * [[श्री चरणी]] * [[हर्लीन देओल]] * [[क्रांती गौड]] * [[रिचा घोष]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[गुनालन कमलिनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अमनजोत कौर]] * [[स्नेह राणा]] * [[अरुंधती रेड्डी]] * [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]] * [[दीप्ती शर्मा]] * [[वैष्णवी शर्मा]] * [[रेणुका सिंग]] * [[शफाली वर्मा]] | * [[चामरी अटापट्टू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[कविशा दिलहारी]] * [[इमेशा दुलानी]] * [[शशिनी गिम्हणी]] * [[विश्मी गुणरत्ने]] * [[काव्या कविंदी]] * [[मलकी मदारा]] * [[निमेषा मधुशनी]] * [[कौशिनी नुत्यंगना]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[हसिनी परेरा]] * [[इनोका रणवीरा]] * [[हर्षिता समरविक्रमा]] * [[रश्मिका सेवंडी]] * [[माल्शा शेहानी]] * [[निलाक्षी डी सिल्वा]] |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २१ डिसेंबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|IND}} | score1 = १२६/६ (२० षटके) | runs1 = [[विश्मी गुणरत्ने]] ३९ (४३) | wickets1 = [[दीप्ती शर्मा]] १/२० (४ षटके) | score2 = १२२/२ (१४.४ षटके) | runs2 = [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]] ६९[[नाबाद|*]] (४४) | wickets2 = [[इनोका रणवीरा]] १/१७ (३.४ षटके) | result = भारत ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513735.html धावफलक] | venue = [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] | umpires = अंकित गुहा (भा) आणि [[गायत्री वेणुगोपालन]] (भा) | motm = [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[वैष्णवी शर्मा]]ने (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदर्पण केले.<ref>{{cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५|trans-title=भारत विरुद्ध श्रीलंका मालिकेच्या पहिल्या सामन्यादरम्यान वैष्णवी शर्माने टी-२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.|title=IND-W vs SL-W: Vaishnavi Sharma makes T20I debut during India vs Sri Lanka series opener |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/vaishnavi-sharma-makes-debut-india-vs-sri-lanka-women-t20i-visakhapatnam/article70422823.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}</ref> * भारताच्या [[हरमनप्रीत कौर]]चा हा ३५०वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता.<ref>{{cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |trans-title=हरमनप्रीत कौरने रचला इतिहास, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधील एक मोठा टप्पा गाठणारी ती पहिली भारतीय खेळाडू ठरली.|title=Harmanpreet Kaur creates history, becomes first Indian to achieve massive international milestone |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/harmanpreet-kaur-creates-history-becomes-first-indian-to-achieve-massive-international-milestone-2025-12-21-1022732 |work=इंडिया टीव्ही न्यूज}}</ref> * [[स्मृती मंधाना]]च्या (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील ४,००० धावा पूर्ण.<ref>{{Cite web |access-date=२२ डिसेंबर २०२५ |trans-title=स्मृती मंधानामहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये ४००० धावा करणारी पहिली भारतीय खेळाडू ठरली.|title=Smriti Mandhana becomes first Indian to score 4000 runs in women’s T20Is |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/smriti-mandhana-becomes-first-indian-to-score-4000-runs-women-t20is-india-vs-sri-lanka/article70423458.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}</ref> }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ डिसेंबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|IND}} | score1 = १२८/९ (२० षटके) | runs1 = [[हर्षिता समरविक्रमा]] ३३ (३२) | wickets1 = [[श्री चरणी]] २/२३ (४ षटके) | score2 = १२९/३ (११.५ षटके) | runs2 = [[शफाली वर्मा]] ६९[[नाबाद|*]] (३४) | wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] १/१५ (२ षटके) | result = भारत ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513736.html धावफलक] | venue = [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम्]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | motm = [[शफाली वर्मा]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २६ डिसेंबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|IND}} | score1 = ११२/७ (२० षटके) | runs1 = [[इमेशा दुलानी]] २७ (३२) | wickets1 = [[रेणुका सिंग]] ४/२१ (४ षटके) | score2 = ११५/२ (१३.२ षटके) | runs2 = [[शफाली वर्मा]] ७९[[नाबाद|*]] (४२) | wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] २/१८ (३ षटके) | result = भारत ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513737.html धावफलक] | venue = [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[गायत्री वेणुगोपालन]] (भा) | motm = [[रेणुका सिंग]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = निमशा मीपागेने (श्री) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * ह्या मैदानावरील हा पहिलं महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.<ref>{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/sports/cricket/2025/11/28/thiruvananthapuram-to-host-india-vs-sri-lanka-womens-t20i-matches-december.html |trans-title=दोन वर्षांनंतर केरळमध्ये आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटचे आयोजन होणार; तिरुवनंतपुरममध्ये तीन महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय सामने खेळवले जातील.|title=After two years, Kerala to host international cricket; TVM venue for three Women’s T20Is |work=Onmanorama |access-date=२९ डिसेंबर २०२५ }}</ref> * [[दीप्ती शर्मा]]ने (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील तिचा १५०वा बळी घेतला.<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/india-vs-sri-lanka-3rd-t20i-deepti-sharma-150-wickets-stats-records-news/article70440668.ece |trans-title=भारत विरुद्ध श्रीलंका, तिसरा महिला टी-२० आंतरराष्ट्रीय सामना: दीप्ती शर्मा ठरली १५० आंतरराष्ट्रीय टी२० बळी घेणारी दुसरी गोलंदाज .|title=IND vs SL, 3rd W-T20I: Deepti Sharma becomes the second bowler to take 150 T20I wickets |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=२९ डिसेंबर २०२५}}</ref> }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २८ डिसेंबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = २२१/२ (२० षटके) | runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ८० (४८) | wickets1 = [[माल्शा शेहानी]] १/३२ (४ षटके) | score2 = १९१/६ (२० षटके) | runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ५२ (३७) | wickets2 = [[वैष्णवी शर्मा]] २/२४ (४ षटके) | result = भारत ३० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513738.html धावफलक] | venue = [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] | umpires = अंकिता गुहा (भा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[चामरी अटापट्टू]] (श्री) हिने तिचा १५०वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला.<ref>{{cite web |trans-title=चामरी अटापट्टूने रचला इतिहास, ठरली १५० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळणारी पहिली श्रीलंकन महिला खेळाडू.|title=Chamari Athapaththu scripts history, becomes first Sri Lankan women's player to play 150 T20Is |url=https://www.tribuneindia.com/news/sports/chamari-athapaththu-scripts-history-becomes-first-sri-lankan-womens-player-to-play-150-t20is/ |website= द ट्रिब्यून|access-date=२९ डिसेंबर २०२५}}</ref> * [[स्मृती मंधाना]] (भा) हिने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १०,००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web |trans-title=स्मृती मंधाना ठरली महिला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १०,००० धावा पूर्ण करणारी दुसरी भारतीय खेळाडू.|title=Smriti Mandhana becomes second Indian to complete 10,000 runs in women's internationals |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/smriti-mandhana-10000-runs-in-international-cricket-record-mithali-raj-odi-t20-test-stats/article70446564.ece |website=स्पोर्टस्टार|access-date=२९ डिसेंबर २०२५}}</ref> * [[शफाली वर्मा]] आणि [[स्मृती मंधाना]] यांची १६२ धावांची भागीदारी महिलांच्या टी२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये भारतासाठी कोणत्याही गड्यासाठीची सर्वोच्च भागीदारी होती.<ref>{{cite web |trans-title=भारत महिला विरुद्ध श्रीलंका महिला: स्मृती आणि शेफालीचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमध्ये भारतासाठी सर्वोच्च भागीदारीचा विक्रम.|title=IND-W vs SL-W: Smriti, Shafali record highest partnership for India in T20Is |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/highest-partnership-record-women-t20is-india-smriti-mandhana-shafali-ind-sl/article70446948.ece |website=स्पोर्टस्टार |access-date=२९ डिसेंबर २०२५}}</ref> * ही महिलांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमध्ये भारताची सर्वोच्च धावसंख्या होती.<ref>{{cite web |trans-title=महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यांमधील भारताची सर्वोच्च धावसंख्या: भारतीय महिला संघाने श्रीलंका महिला संघाविरुद्ध केल्या २२१ धावा.|title=India highest totals in Women’s T20I: IND-W scores 221 against SL-W |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/india-women-highest-score-t20is-221-runs-record-ind-w-vs-sl-w-4th-t20i/article70446867.ece |website=स्पोर्टस्टार |access-date=२९ डिसेंबर २०२५}}</ref> }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० डिसेंबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १७५/७ (२० षटके) | runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ६८ (४३) | wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/११ (२ षटके) | score2 = १६०/७ (२० षटके) | runs2 = [[हसिनी परेरा]] ६५ (४२) | wickets2 = [[अरुंधती रेड्डी]] १/१६ (२ षटके) | result = भारत १५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1513739.html धावफलक] | venue = [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] | umpires = [[वृंदा राठी]] (भा)आणि [[गायत्री वेणुगोपालन]] (भा) | motm = [[हरमनप्रीत कौर]] (भा) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[गुनालन कमलिनी]]ने (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} == बाह्यदुवे == * [https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-india-t20is-2025-26-1513734 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{भारताचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग: आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचे भारत दौरे|२०२५]] [[वर्ग:श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|भारत]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे भारत दौरे]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 9rca67a0vmyddwuosov9z4v9oo3fgcb 0 375707 2676183 2644273 2026-03-29T20:16:29Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676183 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे गाडी |नाव=वांद्रे टर्मिनस–जामनगर हमसफर एक्सप्रेस |सेवा प्रकार=[[हमसफर एक्सप्रेस]]|सद्यस्थिती=सेवारत|प्रदेश=[[पश्चिम रेल्वे]]|प्रथम_धाव=४ मार्च, २०१९ |सुरुवात=[[वांद्रे टर्मिनस रेल्वे स्थानक|पुणे]]|थांबे=[[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]], [[हापा रेल्वे स्थानक|हापा]], आणि इतर ८|शेवट=[[जामनगर रेल्वे स्थानक|जामनगर]] |अपक्रमांक=२२९२३|डाउनक्रमांक=२२९२४ |प्रवासवेळ=१४ तास ३० मिनिटे|अंतर=८१३ किमी |वर्ग=वातानुकुलित ३-टियर|बसण्याची_सोय=नाही|खानपान=आहे|गेज=ब्रॉड गेज|विद्युतीकरण=होय|गती=५७ किमी/तास |नकाशा_दाखवा=yes |नकाशा={{Bandra Terminus-Jamnagar Humsafar Express Route}} }} २२९२३/२२९२४ '''वांद्रे टर्मिनस–जामनगर हमसफर एक्सप्रेस हमसफर एक्सप्रेस''' ही [[पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम रेल्वे विभागाची]] एक आरामदायी [[हमसफर एक्सप्रेस|हमसफर]] [[भारतातील एक्सप्रेस रेल्वेगाड्या|सुपरफास्ट]] रेल्वेगाडी आहे. ही गाडी [[वांद्रे टर्मिनस रेल्वे स्थानक|वांद्रे टर्मिनस]] आणि [[जामनगर रेल्वे स्थानक|जामनगर]] दरम्यान आठवड्यातून तीन वेळा धावते.<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/humsafar-express-jamnagar-bandra-terminus-train-number-22923-22924-schedule-stations/1504686/|title=New Humsafar Express between Jamnagar and Bandra Terminus flagged off by PM Modi! Schedule, special features|website=Financial Express}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/rajkot/new-train-to-mumbai-a-big-boost-for-biz/articleshow/66975409.cms|title=New train to Mumbai a big boost for business|website=Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tourismnewslive.com/2019/03/05/narendra-modi-flags-off-bandra-jamnagar-humsafar-express/|title=Narendra Modi flags off Bandra- Jamnagar Humsafar Express|website=Tourism News Live|access-date=2026-01-14|archive-date=2024-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917153048/https://www.tourismnewslive.com/2019/03/05/narendra-modi-flags-off-bandra-jamnagar-humsafar-express/|url-status=dead}}</ref> == इंजिन == या गाडीचा पूर्ण मार्ग विद्युतीकृत ब्रॉड गेज असून [[वडोदरा रेल्वे स्थानक|वडोदरा]] येथील [[डब्ल्यूएपी ७]] प्रकारचे इंजिन या गाडीला थेट नेते. == डबे == ही गाडी पूर्णपणे वातानुकुलीत असून सगळे डबे ३-टियर शयनयान प्रकारचे आहेत. डब्यांमध्ये यामध्ये स्थानके, ट्रेनचा वेग इत्यादी माहिती दाखवण्यासाठी एलईडी स्क्रीन डिस्प्लेची वैशिष्ट्ये आहेत आणि त्यात घोषणा प्रणाली, चहा, कॉफी आणि दुधासाठी व्हेंडिंग मशीन, डब्यांमध्ये बायो टॉयलेट तसेच सीसीटीव्ही कॅमेरे असतात. == सेवा == वांद्रे टर्मिनस–जामनगर हमसफर एक्सप्रेस दर सोम, गुरू आणि शनिवारी वांद्र्याहून निघते आणि १४ तास ३० मिनिटात ८१३ किमी अंतर पार करते.<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/train/-train-bandra-terminus-jamnagar-humsafar-express-22923/52240/303/1662| title=22923/Bandra Terminus - Jamnagar Humsafar Express| website=India Rail Info}}</ref> रवि, मंगळ आणि शुक्रवारी सुरू होणाऱ्या परतीच्या प्रवासाला या गाडीला १३ तास ३० मिनिटे लागतात.<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/train/-train-jamnagar-bandra-terminus-humsafar-express-22924/52247/1662/303| title=22924/Jamnagar - Bandra Terminus Humsafar Express| website=India Rail Info}}</ref> == मार्ग आणि थांबे == * '''{{Stnlnk|वांद्रे टर्मिनस}}''' * {{Stnlnk|बोरिवली}} * {{Stnlnk|वापी}} * {{Stnlnk|सुरत जंक्शन}} * {{Stnlnk|भरूच जंक्शन}} * {{Stnlnk|वडोदरा जंक्शन}} * {{Stnlnk|आणंद जंक्शन}} * {{Stnlnk|अहमदाबाद जंक्शन}} * {{Stnlnk|वीरमगाम}} * {{Stnlnk|सुरेंद्रनगर जंक्शन}} * {{Stnlnk|वांकानेर जंक्शन}} * {{Stnlnk|राजकोट जंक्शन}} * {{Stnlnk|हापा}} * '''{{Stnlnk|जामनगर}}''' == वेळापत्रक == {| class="wikitable" ! क्रमांक ! स्थानक संकेत ! प्रस्थान स्थानक ! प्रस्थान वेळ ! प्रस्थान दिवस ! आगमन स्टेशन ! आगमन वेळ ! आगमन दिवस |- | २२१४१ | बीडीटीएस | {{Stnlnk|वांद्रे टर्मिनस}} | रात्री २३:५५ | सोम, गुरु, शनि | {{Stnlnk|जामनगर}} | दुपारी १४:२५ | रवि, मंगळ, शुक्र |- | २२१४२ | जेएएम | {{Stnlnk|जामनगर}} | रात्री २०:०० | रवि, मंगळ, शुक्र | {{Stnlnk|वांद्रे टर्मिनस}} | सकाळी ०९:३० | सोम, बुध, शनि |- |} या गाडीचे डबे १९०९१/१९०९१ [[वांद्रे टर्मिनस-राणी गोरखपूर हमसफर एक्स्प्रेस]] साठी सुद्धा वापरले जातात. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मुंबईमधील वाहतूक]] [[वर्ग:जामनगरमधील वाहतूक]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:गुजरातमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:हमसफर एक्सप्रेस]] [[वर्ग:पश्चिम रेल्वे]] 0628nacedp51v1y0ad2tmhnm58p29zi 4 376246 2676224 2654631 2026-03-30T03:54:39Z ~2026-19582-37 181550 /* सहभागी सदस्य */ 2676224 wikitext text/x-wiki या प्रकल्पात सहभागी होण्यासाठी आपले नाव नोंदवा. नाव नोंदणीसाठी केवळ '''<nowiki># ~~~~</nowiki>''' असे खालील विभागातील शेवटच्या सदस्याच्या नावाखाली लिहावे. ==सहभागी सदस्य== # [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:२५, ३१ जानेवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:०७, ३१ जानेवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ११:२९, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १५:५३, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १३:५५, ४ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Nilesh s Kawale|Nilesh s Kawale]] ([[सदस्य चर्चा:Nilesh s Kawale|चर्चा]]) ११:५७, ६ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Naveensharmabc|Naveensharmabc]] ([[सदस्य चर्चा:Naveensharmabc|चर्चा]]) २०:०५, १० फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १८:२९, १४ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:माझे लेख माझे अनुभूती|माझे लेख माझे अनुभूती]] ([[सदस्य चर्चा:माझे लेख माझे अनुभूती|चर्चा]]) १६:०७, १५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:प्रबोधिनी समाधान मानकर|प्रबोधिनी समाधान मानकर]] ([[सदस्य चर्चा:प्रबोधिनी समाधान मानकर|चर्चा]]) १९:४५, २४ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:सोनाली अशोक दराडे|सोनाली अशोक दराडे]] ([[सदस्य चर्चा:सोनाली अशोक दराडे|चर्चा]]) ११:४९, २७ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[वर्ग:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] 0ctppd17lvpjakho7cq80zrl5e7c0c6 2676228 2676224 2026-03-30T04:34:41Z डॉ. महादेव दिनकर इरकर 181552 /* सहभागी सदस्य */ 2676228 wikitext text/x-wiki या प्रकल्पात सहभागी होण्यासाठी आपले नाव नोंदवा. नाव नोंदणीसाठी केवळ '''<nowiki># ~~~~</nowiki>''' असे खालील विभागातील शेवटच्या सदस्याच्या नावाखाली लिहावे. ==सहभागी सदस्य== # [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:२५, ३१ जानेवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:०७, ३१ जानेवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ११:२९, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १५:५३, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १३:५५, ४ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Nilesh s Kawale|Nilesh s Kawale]] ([[सदस्य चर्चा:Nilesh s Kawale|चर्चा]]) ११:५७, ६ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Naveensharmabc|Naveensharmabc]] ([[सदस्य चर्चा:Naveensharmabc|चर्चा]]) २०:०५, १० फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १८:२९, १४ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:माझे लेख माझे अनुभूती|माझे लेख माझे अनुभूती]] ([[सदस्य चर्चा:माझे लेख माझे अनुभूती|चर्चा]]) १६:०७, १५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:प्रबोधिनी समाधान मानकर|प्रबोधिनी समाधान मानकर]] ([[सदस्य चर्चा:प्रबोधिनी समाधान मानकर|चर्चा]]) १९:४५, २४ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:सोनाली अशोक दराडे|सोनाली अशोक दराडे]] ([[सदस्य चर्चा:सोनाली अशोक दराडे|चर्चा]]) ११:४९, २७ फेब्रुवारी २०२६ (IST) # [[सदस्य:डॉ.महादेव दिनकर इरकर]] [[वर्ग:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] 3jw44xui21h3l3u0ka28phpouc0s28d 10 376994 2676241 2653467 2026-03-30T06:34:28Z Nitin.kunjir 4684 2676241 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = २०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद |title = [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] |listclass = hlist |state = collapsed |above = पूर्वीची स्पर्धा: [[२०२२-२५ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] |below = नंतरची स्पर्धा: २०२९-२०३२ आयसीसी महिला अजिंक्यपद |group1 = २०२५ |list1 = * [[बांगलादेश महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२५–२६|बांगलादेशचा भारत दौरा]] (डिसेंबर) |group2 = २०२६ |list2 = * [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६|श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा]] (फेब्रुवारी) * [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६|पाकिस्तानचा दक्षिण आफ्रिका दौरा]] (फेब्रुवारी) * [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६|झिम्बाब्वेचा न्यूझीलंड दौरा]] (मार्च) * [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६|दक्षिण आफ्रिकेचा न्यूझीलंड दौरा]] (मार्च) * [[झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२५–२६|झिम्बाब्वेचा पाकिस्तान दौरा]] (एप्रिल) * [[न्यूझीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|न्यूझीलंडचा इंग्लंड दौरा]] (मे) * [[आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६|आयर्लंडचा इंग्लंड दौरा]] (सप्टेंबर) }} ms9hhikkqa528sxlhecqff1hrc9xeg7 0 377008 2676250 2653132 2026-03-30T07:11:05Z Nitin.kunjir 4684 2676250 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यूझीलंड | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = १५ | to_date = २५ मार्च २०२६ | team1_captain = | team2_captain = [[केशव महाराज]] | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = | team2_twenty20s_won = | team1_twenty20s_most_runs = | team2_twenty20s_most_runs = | team1_twenty20s_most_wickets = | team2_twenty20s_most_wickets = | player_of_twenty20_series = }} [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ]]<nowiki/>ाने मार्च २०२६ मध्ये [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[न्यू झीलंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |trans-title=२०२५-२६ च्या भरगच्च हंगामात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, दक्षिण आफ्रिका न्यूझीलंडचा दौरा करणार.|title=Australia, England, West Indies, South Africa to tour New Zealand in packed 2025-26 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-england-west-indies-south-africa-to-tour-new-zealand-in-packed-2025-26-season-1491613 |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134765/new-zealand-men-set-to-host-australia-england-wi-sa-in-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे पुरुष संघ उन्हाळ्यात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज|title=New Zealand men set to host Australia, England, WI, SA in home summer |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360734080/christchurch-tauranga-big-winners-nz-crickets-home-schedule |trans-title=ब्लॅक कॅप्सच्या घरच्या हंगामाच्या वेळापत्रकात क्राइस्टचर्च, टॉरंगा हे मोठे विजेते|title=Christchurch, Tauranga the big winners in Black Caps home season schedule |work=स्टफ|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक जाहीर|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंडमध्ये डबल-हेडर अॅक्शनसाठी प्रोटीया पुरुष आणि महिला सज्ज|title=Proteas Men And Women Set For Double-Header Action In New Zealand |url=https://cricket.co.za/proteas-men-and-women-set-for-double-header-action-in-new-zealand/ |work=[[Cricket South Africa]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/archive/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491735.html धावफलक] | venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491736.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491737.html धावफलक] | venue = [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491738.html धावफलक] | venue = [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491739.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = कोरी ब्लॅक (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-new-zealand-2025-26-1491685 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]] 78pykiak6hxjkwc09iskeiel4ylzcl5 2676256 2676250 2026-03-30T07:19:45Z Nitin.kunjir 4684 2676256 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यूझीलंड | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = १५ | to_date = २५ मार्च २०२६ | team1_captain = [[मिचेल सँटनर]] <small>(१ला, २रा व ३रा सामना)</small> <br> [[जेम्स नीशम]] <small>(४था व ५वा सामना)</small> | team2_captain = [[केशव महाराज]] | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 2 | team1_twenty20s_most_runs = [[डेव्हॉन कॉनवे]] (१००) | team2_twenty20s_most_runs = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (२००) | team1_twenty20s_most_wickets = [[बेन सियर्स]] (८) | team2_twenty20s_most_wickets = [[जेराल्ड कोएत्झी]] (८) | player_of_twenty20_series = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (दक्षिण आफ्रिका) }} [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ]]<nowiki/>ाने मार्च २०२६ मध्ये [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[न्यू झीलंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |trans-title=२०२५-२६ च्या भरगच्च हंगामात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, दक्षिण आफ्रिका न्यूझीलंडचा दौरा करणार.|title=Australia, England, West Indies, South Africa to tour New Zealand in packed 2025-26 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-england-west-indies-south-africa-to-tour-new-zealand-in-packed-2025-26-season-1491613 |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134765/new-zealand-men-set-to-host-australia-england-wi-sa-in-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे पुरुष संघ उन्हाळ्यात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज|title=New Zealand men set to host Australia, England, WI, SA in home summer |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360734080/christchurch-tauranga-big-winners-nz-crickets-home-schedule |trans-title=ब्लॅक कॅप्सच्या घरच्या हंगामाच्या वेळापत्रकात क्राइस्टचर्च, टॉरंगा हे मोठे विजेते|title=Christchurch, Tauranga the big winners in Black Caps home season schedule |work=स्टफ|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक जाहीर|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंडमध्ये डबल-हेडर अॅक्शनसाठी प्रोटीया पुरुष आणि महिला सज्ज|title=Proteas Men And Women Set For Double-Header Action In New Zealand |url=https://cricket.co.za/proteas-men-and-women-set-for-double-header-action-in-new-zealand/ |work=[[Cricket South Africa]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/archive/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491735.html धावफलक] | venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491736.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491737.html धावफलक] | venue = [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491738.html धावफलक] | venue = [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491739.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = कोरी ब्लॅक (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-new-zealand-2025-26-1491685 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]] 5lbcpvd6r5m628fz083hbko5y8w08ca 2676257 2676256 2026-03-30T07:20:23Z Nitin.kunjir 4684 /* आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका */ 2676257 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यूझीलंड | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = १५ | to_date = २५ मार्च २०२६ | team1_captain = [[मिचेल सँटनर]] <small>(१ला, २रा व ३रा सामना)</small> <br> [[जेम्स नीशम]] <small>(४था व ५वा सामना)</small> | team2_captain = [[केशव महाराज]] | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 2 | team1_twenty20s_most_runs = [[डेव्हॉन कॉनवे]] (१००) | team2_twenty20s_most_runs = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (२००) | team1_twenty20s_most_wickets = [[बेन सियर्स]] (८) | team2_twenty20s_most_wickets = [[जेराल्ड कोएत्झी]] (८) | player_of_twenty20_series = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (दक्षिण आफ्रिका) }} [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ]]<nowiki/>ाने मार्च २०२६ मध्ये [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[न्यू झीलंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |trans-title=२०२५-२६ च्या भरगच्च हंगामात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, दक्षिण आफ्रिका न्यूझीलंडचा दौरा करणार.|title=Australia, England, West Indies, South Africa to tour New Zealand in packed 2025-26 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-england-west-indies-south-africa-to-tour-new-zealand-in-packed-2025-26-season-1491613 |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134765/new-zealand-men-set-to-host-australia-england-wi-sa-in-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे पुरुष संघ उन्हाळ्यात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज|title=New Zealand men set to host Australia, England, WI, SA in home summer |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360734080/christchurch-tauranga-big-winners-nz-crickets-home-schedule |trans-title=ब्लॅक कॅप्सच्या घरच्या हंगामाच्या वेळापत्रकात क्राइस्टचर्च, टॉरंगा हे मोठे विजेते|title=Christchurch, Tauranga the big winners in Black Caps home season schedule |work=स्टफ|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक जाहीर|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंडमध्ये डबल-हेडर अॅक्शनसाठी प्रोटीया पुरुष आणि महिला सज्ज|title=Proteas Men And Women Set For Double-Header Action In New Zealand |url=https://cricket.co.za/proteas-men-and-women-set-for-double-header-action-in-new-zealand/ |work=[[Cricket South Africa]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/archive/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491735.html धावफलक] | venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491736.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491737.html धावफलक] | venue = [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491738.html धावफलक] | venue = [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491739.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = कोरी ब्लॅक (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-new-zealand-2025-26-1491685 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]] 2qlhhxx8o2h9aqg1tithhlmx957rqy4 2676263 2676257 2026-03-30T07:42:06Z Nitin.kunjir 4684 /* संघ */ 2676263 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यूझीलंड | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = १५ | to_date = २५ मार्च २०२६ | team1_captain = [[मिचेल सँटनर]] <small>(१ला, २रा व ३रा सामना)</small> <br> [[जेम्स नीशम]] <small>(४था व ५वा सामना)</small> | team2_captain = [[केशव महाराज]] | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 2 | team1_twenty20s_most_runs = [[डेव्हॉन कॉनवे]] (१००) | team2_twenty20s_most_runs = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (२००) | team1_twenty20s_most_wickets = [[बेन सियर्स]] (८) | team2_twenty20s_most_wickets = [[जेराल्ड कोएत्झी]] (८) | player_of_twenty20_series = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (दक्षिण आफ्रिका) }} [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ]]<nowiki/>ाने मार्च २०२६ मध्ये [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[न्यू झीलंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |trans-title=२०२५-२६ च्या भरगच्च हंगामात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, दक्षिण आफ्रिका न्यूझीलंडचा दौरा करणार.|title=Australia, England, West Indies, South Africa to tour New Zealand in packed 2025-26 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-england-west-indies-south-africa-to-tour-new-zealand-in-packed-2025-26-season-1491613 |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134765/new-zealand-men-set-to-host-australia-england-wi-sa-in-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे पुरुष संघ उन्हाळ्यात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज|title=New Zealand men set to host Australia, England, WI, SA in home summer |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360734080/christchurch-tauranga-big-winners-nz-crickets-home-schedule |trans-title=ब्लॅक कॅप्सच्या घरच्या हंगामाच्या वेळापत्रकात क्राइस्टचर्च, टॉरंगा हे मोठे विजेते|title=Christchurch, Tauranga the big winners in Black Caps home season schedule |work=स्टफ|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक जाहीर|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंडमध्ये डबल-हेडर अॅक्शनसाठी प्रोटीया पुरुष आणि महिला सज्ज|title=Proteas Men And Women Set For Double-Header Action In New Zealand |url=https://cricket.co.za/proteas-men-and-women-set-for-double-header-action-in-new-zealand/ |work=[[Cricket South Africa]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/archive/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !{{cr|NZ}}<ref>{{cite web |trans-title=आठ विश्वचषक खेळाडू दक्षिण आफ्रिका टी२० मालिकेसाठी सज्ज {{!}} कटेन क्लार्क, केली आणि लेनोक्स यांना संघात स्थान|title=Eight World Cup players set for South Africa T20s {{!}} Katene Clarke, Kelly & Lennox called up |url=https://www.nzc.nz/news-items/eight-world-cup-players-set-for-south-africa-t20s-katene-clarke-kelly-lennox-called-up/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंड आंतरराष्ट्रीय टी२० दौऱ्यासाठी दक्षिण आफ्रिकेचा संघ जाहीर|title=South Africa announce T20I squad for New Zealand tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/south-africa-announce-t20i-squad-for-new-zealand-tour |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[मिचेल सँटनर]]{{Efn|name=T20I1,2,3|केवळ १ल्या, २ऱ्या व ३ऱ्या सामन्यासाठी}} ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[जेम्स नीशॅम]]{{Efn|name=T20I4&5|केवळ ४थ्या व ५व्या सामन्यासाठी}} ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * <s>[[इश सोधी]]</s> * कटेन क्लार्क{{Efn|name=T20I4&5}} * [[काईल जेमीसन]] * [[कोल मॅककॉन्ची]] * जेडन लेनॉक्स{{Efn|name=T20I4&5}} * [[जॉश क्लार्कसन]] * [[झॅक फॉल्केस]] * [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]] * [[टॉम लॅथम]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डेन क्लीव्हर]]{{Efn|name=T20I4&5}} ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डेव्हन कॉन्वे]]{{Efn|name=T20I1,2,3}} ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[निक केली]] * [[नेथन स्मिथ]] * [[बेन सियर्स]] * [[बेव्हॉन जेकब्स]] * [[लॉकी फर्ग्युसन]]{{Efn|name=T20I2&3|केवळ २ऱ्या व ३ऱ्या सामन्यासाठी}} | * [[केशव महाराज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडील सिमेलेन]] * <s>[[इथन बॉश]]</s> * [[ओटनील बार्टमन]] * [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] * [[जेराल्ड कोएत्झी]] * [[जेसन स्मिथ]] * [[जॉर्ज लिंडे]] * जॉर्डन हर्मन * [[टोनी डी झॉर्झी]] * डियन फॉरेस्टर * न्कोबानी मोकोएना * प्रेनेलन सुब्रायन * रुबिन हर्मन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लुथो सिपामला]] * [[वियान मल्डर]] |} ७ मार्च रोजी, हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[इथन बॉश]] मालिकेतून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[वियान मल्डर]]ची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंड टी२० सामन्यांसाठी दुखापतग्रस्त ईथन बॉशच्या जागी मुल्डरची निवड.|title=Mulder replaces injured Eathan Bosch for New Zealand T20Is |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-s-wiaan-mulder-replaces-injured-eathan-bosch-for-nz-t20is-1527230 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> १६ मार्च रोजी, अंगठ्याच्या दुखापतीमुळे [[इश सोधी]] मालिकेतून बाहेर पडला.<ref>{{cite web |trans-title=सोधी दक्षिण आफ्रिका मालिकेतून बाहेर|title=Sodhi Ruled out of South Africa Series |url=https://www.nzc.nz/news-items/sodhi-ruled-out-of-south-africa-series/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491735.html धावफलक] | venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491736.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491737.html धावफलक] | venue = [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491738.html धावफलक] | venue = [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491739.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = कोरी ब्लॅक (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-new-zealand-2025-26-1491685 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]] tgj3eh7kxd4naejm9ln2z4696qwtqsv 2676264 2676263 2026-03-30T07:44:19Z Nitin.kunjir 4684 /* संदर्भयादी */ 2676264 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यूझीलंड | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = १५ | to_date = २५ मार्च २०२६ | team1_captain = [[मिचेल सँटनर]] <small>(१ला, २रा व ३रा सामना)</small> <br> [[जेम्स नीशम]] <small>(४था व ५वा सामना)</small> | team2_captain = [[केशव महाराज]] | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 2 | team1_twenty20s_most_runs = [[डेव्हॉन कॉनवे]] (१००) | team2_twenty20s_most_runs = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (२००) | team1_twenty20s_most_wickets = [[बेन सियर्स]] (८) | team2_twenty20s_most_wickets = [[जेराल्ड कोएत्झी]] (८) | player_of_twenty20_series = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (दक्षिण आफ्रिका) }} [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ]]<nowiki/>ाने मार्च २०२६ मध्ये [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[न्यू झीलंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |trans-title=२०२५-२६ च्या भरगच्च हंगामात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, दक्षिण आफ्रिका न्यूझीलंडचा दौरा करणार.|title=Australia, England, West Indies, South Africa to tour New Zealand in packed 2025-26 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-england-west-indies-south-africa-to-tour-new-zealand-in-packed-2025-26-season-1491613 |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134765/new-zealand-men-set-to-host-australia-england-wi-sa-in-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे पुरुष संघ उन्हाळ्यात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज|title=New Zealand men set to host Australia, England, WI, SA in home summer |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360734080/christchurch-tauranga-big-winners-nz-crickets-home-schedule |trans-title=ब्लॅक कॅप्सच्या घरच्या हंगामाच्या वेळापत्रकात क्राइस्टचर्च, टॉरंगा हे मोठे विजेते|title=Christchurch, Tauranga the big winners in Black Caps home season schedule |work=स्टफ|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक जाहीर|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंडमध्ये डबल-हेडर अॅक्शनसाठी प्रोटीया पुरुष आणि महिला सज्ज|title=Proteas Men And Women Set For Double-Header Action In New Zealand |url=https://cricket.co.za/proteas-men-and-women-set-for-double-header-action-in-new-zealand/ |work=[[Cricket South Africa]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/archive/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !{{cr|NZ}}<ref>{{cite web |trans-title=आठ विश्वचषक खेळाडू दक्षिण आफ्रिका टी२० मालिकेसाठी सज्ज {{!}} कटेन क्लार्क, केली आणि लेनोक्स यांना संघात स्थान|title=Eight World Cup players set for South Africa T20s {{!}} Katene Clarke, Kelly & Lennox called up |url=https://www.nzc.nz/news-items/eight-world-cup-players-set-for-south-africa-t20s-katene-clarke-kelly-lennox-called-up/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंड आंतरराष्ट्रीय टी२० दौऱ्यासाठी दक्षिण आफ्रिकेचा संघ जाहीर|title=South Africa announce T20I squad for New Zealand tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/south-africa-announce-t20i-squad-for-new-zealand-tour |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[मिचेल सँटनर]]{{Efn|name=T20I1,2,3|केवळ १ल्या, २ऱ्या व ३ऱ्या सामन्यासाठी}} ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[जेम्स नीशॅम]]{{Efn|name=T20I4&5|केवळ ४थ्या व ५व्या सामन्यासाठी}} ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * <s>[[इश सोधी]]</s> * कटेन क्लार्क{{Efn|name=T20I4&5}} * [[काईल जेमीसन]] * [[कोल मॅककॉन्ची]] * जेडन लेनॉक्स{{Efn|name=T20I4&5}} * [[जॉश क्लार्कसन]] * [[झॅक फॉल्केस]] * [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]] * [[टॉम लॅथम]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डेन क्लीव्हर]]{{Efn|name=T20I4&5}} ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डेव्हन कॉन्वे]]{{Efn|name=T20I1,2,3}} ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[निक केली]] * [[नेथन स्मिथ]] * [[बेन सियर्स]] * [[बेव्हॉन जेकब्स]] * [[लॉकी फर्ग्युसन]]{{Efn|name=T20I2&3|केवळ २ऱ्या व ३ऱ्या सामन्यासाठी}} | * [[केशव महाराज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडील सिमेलेन]] * <s>[[इथन बॉश]]</s> * [[ओटनील बार्टमन]] * [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] * [[जेराल्ड कोएत्झी]] * [[जेसन स्मिथ]] * [[जॉर्ज लिंडे]] * जॉर्डन हर्मन * [[टोनी डी झॉर्झी]] * डियन फॉरेस्टर * न्कोबानी मोकोएना * प्रेनेलन सुब्रायन * रुबिन हर्मन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लुथो सिपामला]] * [[वियान मल्डर]] |} ७ मार्च रोजी, हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[इथन बॉश]] मालिकेतून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[वियान मल्डर]]ची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंड टी२० सामन्यांसाठी दुखापतग्रस्त ईथन बॉशच्या जागी मुल्डरची निवड.|title=Mulder replaces injured Eathan Bosch for New Zealand T20Is |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-s-wiaan-mulder-replaces-injured-eathan-bosch-for-nz-t20is-1527230 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> १६ मार्च रोजी, अंगठ्याच्या दुखापतीमुळे [[इश सोधी]] मालिकेतून बाहेर पडला.<ref>{{cite web |trans-title=सोधी दक्षिण आफ्रिका मालिकेतून बाहेर|title=Sodhi Ruled out of South Africa Series |url=https://www.nzc.nz/news-items/sodhi-ruled-out-of-south-africa-series/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491735.html धावफलक] | venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491736.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491737.html धावफलक] | venue = [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491738.html धावफलक] | venue = [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491739.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = कोरी ब्लॅक (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==नोंदी== {{Notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-new-zealand-2025-26-1491685 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]] i1trstdip0yfyi37yip5jjmygfsqtzo 2676265 2676264 2026-03-30T07:54:29Z Nitin.kunjir 4684 /* आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका */ 2676265 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यूझीलंड | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = १५ | to_date = २५ मार्च २०२६ | team1_captain = [[मिचेल सँटनर]] <small>(१ला, २रा व ३रा सामना)</small> <br> [[जेम्स नीशम]] <small>(४था व ५वा सामना)</small> | team2_captain = [[केशव महाराज]] | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 2 | team1_twenty20s_most_runs = [[डेव्हॉन कॉनवे]] (१००) | team2_twenty20s_most_runs = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (२००) | team1_twenty20s_most_wickets = [[बेन सियर्स]] (८) | team2_twenty20s_most_wickets = [[जेराल्ड कोएत्झी]] (८) | player_of_twenty20_series = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (दक्षिण आफ्रिका) }} [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ]]<nowiki/>ाने मार्च २०२६ मध्ये [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[न्यू झीलंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |trans-title=२०२५-२६ च्या भरगच्च हंगामात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, दक्षिण आफ्रिका न्यूझीलंडचा दौरा करणार.|title=Australia, England, West Indies, South Africa to tour New Zealand in packed 2025-26 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-england-west-indies-south-africa-to-tour-new-zealand-in-packed-2025-26-season-1491613 |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134765/new-zealand-men-set-to-host-australia-england-wi-sa-in-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे पुरुष संघ उन्हाळ्यात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज|title=New Zealand men set to host Australia, England, WI, SA in home summer |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360734080/christchurch-tauranga-big-winners-nz-crickets-home-schedule |trans-title=ब्लॅक कॅप्सच्या घरच्या हंगामाच्या वेळापत्रकात क्राइस्टचर्च, टॉरंगा हे मोठे विजेते|title=Christchurch, Tauranga the big winners in Black Caps home season schedule |work=स्टफ|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक जाहीर|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंडमध्ये डबल-हेडर अॅक्शनसाठी प्रोटीया पुरुष आणि महिला सज्ज|title=Proteas Men And Women Set For Double-Header Action In New Zealand |url=https://cricket.co.za/proteas-men-and-women-set-for-double-header-action-in-new-zealand/ |work=[[Cricket South Africa]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/archive/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !{{cr|NZ}}<ref>{{cite web |trans-title=आठ विश्वचषक खेळाडू दक्षिण आफ्रिका टी२० मालिकेसाठी सज्ज {{!}} कटेन क्लार्क, केली आणि लेनोक्स यांना संघात स्थान|title=Eight World Cup players set for South Africa T20s {{!}} Katene Clarke, Kelly & Lennox called up |url=https://www.nzc.nz/news-items/eight-world-cup-players-set-for-south-africa-t20s-katene-clarke-kelly-lennox-called-up/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंड आंतरराष्ट्रीय टी२० दौऱ्यासाठी दक्षिण आफ्रिकेचा संघ जाहीर|title=South Africa announce T20I squad for New Zealand tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/south-africa-announce-t20i-squad-for-new-zealand-tour |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[मिचेल सँटनर]]{{Efn|name=T20I1,2,3|केवळ १ल्या, २ऱ्या व ३ऱ्या सामन्यासाठी}} ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[जेम्स नीशॅम]]{{Efn|name=T20I4&5|केवळ ४थ्या व ५व्या सामन्यासाठी}} ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * <s>[[इश सोधी]]</s> * कटेन क्लार्क{{Efn|name=T20I4&5}} * [[काईल जेमीसन]] * [[कोल मॅककॉन्ची]] * जेडन लेनॉक्स{{Efn|name=T20I4&5}} * [[जॉश क्लार्कसन]] * [[झॅक फॉल्केस]] * [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]] * [[टॉम लॅथम]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डेन क्लीव्हर]]{{Efn|name=T20I4&5}} ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डेव्हन कॉन्वे]]{{Efn|name=T20I1,2,3}} ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[निक केली]] * [[नेथन स्मिथ]] * [[बेन सियर्स]] * [[बेव्हॉन जेकब्स]] * [[लॉकी फर्ग्युसन]]{{Efn|name=T20I2&3|केवळ २ऱ्या व ३ऱ्या सामन्यासाठी}} | * [[केशव महाराज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडील सिमेलेन]] * <s>[[इथन बॉश]]</s> * [[ओटनील बार्टमन]] * [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] * [[जेराल्ड कोएत्झी]] * [[जेसन स्मिथ]] * [[जॉर्ज लिंडे]] * जॉर्डन हर्मन * [[टोनी डी झॉर्झी]] * डियन फॉरेस्टर * न्कोबानी मोकोएना * प्रेनेलन सुब्रायन * रुबिन हर्मन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लुथो सिपामला]] * [[वियान मल्डर]] |} ७ मार्च रोजी, हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[इथन बॉश]] मालिकेतून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[वियान मल्डर]]ची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंड टी२० सामन्यांसाठी दुखापतग्रस्त ईथन बॉशच्या जागी मुल्डरची निवड.|title=Mulder replaces injured Eathan Bosch for New Zealand T20Is |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-s-wiaan-mulder-replaces-injured-eathan-bosch-for-nz-t20is-1527230 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> १६ मार्च रोजी, अंगठ्याच्या दुखापतीमुळे [[इश सोधी]] मालिकेतून बाहेर पडला.<ref>{{cite web |trans-title=सोधी दक्षिण आफ्रिका मालिकेतून बाहेर|title=Sodhi Ruled out of South Africa Series |url=https://www.nzc.nz/news-items/sodhi-ruled-out-of-south-africa-series/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = ९१ (१४.३ षटके) | runs1 = जेम्स नीशम २६ (२१) | wickets1 = न्कोबानी मोकोएना ३/२६ (३.३ षटके) | score2 = ९३/३ (१६.४ षटके) | runs2 = कॉनर एस्टरहुइझेन ४५* (४८) | wickets2 = झॅक फॉक्स १/८ (२ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491735.html धावफलक] | venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] | umpires = [[ख्रिस ब्राउन]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = न्कोबानी मोकोएना (दक्षिण आफ्रिका) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[निक केली]] (न्यूझीलंड), [[कॉनर एस्टरहुइझेन]], डियन फॉरेस्टर, जॉर्डन हर्मन आणि न्कोबानी मोकोएना (दक्षिण आफ्रिका) या सर्वांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १७५/६ (२० षटके) | runs1 = [[डेव्हन कॉन्वे]] ६० (४९) | wickets1 = [[वियान मल्डर]] २/१४ (२ षटके) | score2 = १०७ (१५.३ षटके) | runs2 = [[जॉर्ज लिंडे]] ३३ (१२) | wickets2 = [[बेन सियर्स]] ३/१४ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491736.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) | motm = [[डेव्हन कॉन्वे]] (न्यूझीलंड) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491737.html धावफलक] | venue = [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491738.html धावफलक] | venue = [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491739.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = कोरी ब्लॅक (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==नोंदी== {{Notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-new-zealand-2025-26-1491685 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]] rs0w3b5bki0mw0wuzev7i46juerx2il 2676267 2676265 2026-03-30T08:09:22Z Nitin.kunjir 4684 /* आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका */ 2676267 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यूझीलंड | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = १५ | to_date = २५ मार्च २०२६ | team1_captain = [[मिचेल सँटनर]] <small>(१ला, २रा व ३रा सामना)</small> <br> [[जेम्स नीशम]] <small>(४था व ५वा सामना)</small> | team2_captain = [[केशव महाराज]] | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 3 | team2_twenty20s_won = 2 | team1_twenty20s_most_runs = [[डेव्हॉन कॉनवे]] (१००) | team2_twenty20s_most_runs = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (२००) | team1_twenty20s_most_wickets = [[बेन सियर्स]] (८) | team2_twenty20s_most_wickets = [[जेराल्ड कोएत्झी]] (८) | player_of_twenty20_series = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (दक्षिण आफ्रिका) }} [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ]]<nowiki/>ाने मार्च २०२६ मध्ये [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[न्यू झीलंड]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |trans-title=२०२५-२६ च्या भरगच्च हंगामात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, दक्षिण आफ्रिका न्यूझीलंडचा दौरा करणार.|title=Australia, England, West Indies, South Africa to tour New Zealand in packed 2025-26 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-england-west-indies-south-africa-to-tour-new-zealand-in-packed-2025-26-season-1491613 |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134765/new-zealand-men-set-to-host-australia-england-wi-sa-in-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे पुरुष संघ उन्हाळ्यात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज|title=New Zealand men set to host Australia, England, WI, SA in home summer |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360734080/christchurch-tauranga-big-winners-nz-crickets-home-schedule |trans-title=ब्लॅक कॅप्सच्या घरच्या हंगामाच्या वेळापत्रकात क्राइस्टचर्च, टॉरंगा हे मोठे विजेते|title=Christchurch, Tauranga the big winners in Black Caps home season schedule |work=स्टफ|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक जाहीर|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंडमध्ये डबल-हेडर अॅक्शनसाठी प्रोटीया पुरुष आणि महिला सज्ज|title=Proteas Men And Women Set For Double-Header Action In New Zealand |url=https://cricket.co.za/proteas-men-and-women-set-for-double-header-action-in-new-zealand/ |work=[[Cricket South Africa]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/archive/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !{{cr|NZ}}<ref>{{cite web |trans-title=आठ विश्वचषक खेळाडू दक्षिण आफ्रिका टी२० मालिकेसाठी सज्ज {{!}} कटेन क्लार्क, केली आणि लेनोक्स यांना संघात स्थान|title=Eight World Cup players set for South Africa T20s {{!}} Katene Clarke, Kelly & Lennox called up |url=https://www.nzc.nz/news-items/eight-world-cup-players-set-for-south-africa-t20s-katene-clarke-kelly-lennox-called-up/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !{{cr|SA}}<ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंड आंतरराष्ट्रीय टी२० दौऱ्यासाठी दक्षिण आफ्रिकेचा संघ जाहीर|title=South Africa announce T20I squad for New Zealand tour |url=https://www.icc-cricket.com/news/south-africa-announce-t20i-squad-for-new-zealand-tour |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[मिचेल सँटनर]]{{Efn|name=T20I1,2,3|केवळ १ल्या, २ऱ्या व ३ऱ्या सामन्यासाठी}} ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[जेम्स नीशॅम]]{{Efn|name=T20I4&5|केवळ ४थ्या व ५व्या सामन्यासाठी}} ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * <s>[[इश सोधी]]</s> * कटेन क्लार्क{{Efn|name=T20I4&5}} * [[काईल जेमीसन]] * [[कोल मॅककॉन्ची]] * जेडन लेनॉक्स{{Efn|name=T20I4&5}} * [[जॉश क्लार्कसन]] * [[झॅक फॉल्केस]] * [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]] * [[टॉम लॅथम]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डेन क्लीव्हर]]{{Efn|name=T20I4&5}} ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[डेव्हन कॉन्वे]]{{Efn|name=T20I1,2,3}} ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[निक केली]] * [[नेथन स्मिथ]] * [[बेन सियर्स]] * [[बेव्हॉन जेकब्स]] * [[लॉकी फर्ग्युसन]]{{Efn|name=T20I2&3|केवळ २ऱ्या व ३ऱ्या सामन्यासाठी}} | * [[केशव महाराज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अँडील सिमेलेन]] * <s>[[इथन बॉश]]</s> * [[ओटनील बार्टमन]] * [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] * [[जेराल्ड कोएत्झी]] * [[जेसन स्मिथ]] * [[जॉर्ज लिंडे]] * जॉर्डन हर्मन * [[टोनी डी झॉर्झी]] * डियन फॉरेस्टर * न्कोबानी मोकोएना * प्रेनेलन सुब्रायन * रुबिन हर्मन ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[लुथो सिपामला]] * [[वियान मल्डर]] |} ७ मार्च रोजी, हॅमस्ट्रिंगच्या दुखापतीमुळे [[इथन बॉश]] मालिकेतून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[वियान मल्डर]]ची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंड टी२० सामन्यांसाठी दुखापतग्रस्त ईथन बॉशच्या जागी मुल्डरची निवड.|title=Mulder replaces injured Eathan Bosch for New Zealand T20Is |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-s-wiaan-mulder-replaces-injured-eathan-bosch-for-nz-t20is-1527230 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> १६ मार्च रोजी, अंगठ्याच्या दुखापतीमुळे [[इश सोधी]] मालिकेतून बाहेर पडला.<ref>{{cite web |trans-title=सोधी दक्षिण आफ्रिका मालिकेतून बाहेर|title=Sodhi Ruled out of South Africa Series |url=https://www.nzc.nz/news-items/sodhi-ruled-out-of-south-africa-series/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = ९१ (१४.३ षटके) | runs1 = जेम्स नीशम २६ (२१) | wickets1 = न्कोबानी मोकोएना ३/२६ (३.३ षटके) | score2 = ९३/३ (१६.४ षटके) | runs2 = कॉनर एस्टरहुइझेन ४५* (४८) | wickets2 = झॅक फॉक्स १/८ (२ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491735.html धावफलक] | venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] | umpires = [[ख्रिस ब्राउन]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = न्कोबानी मोकोएना (दक्षिण आफ्रिका) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[निक केली]] (न्यूझीलंड), [[कॉनर एस्टरहुइझेन]], डियन फॉरेस्टर, जॉर्डन हर्मन आणि न्कोबानी मोकोएना (दक्षिण आफ्रिका) या सर्वांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|NZ}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = १७५/६ (२० षटके) | runs1 = [[डेव्हन कॉन्वे]] ६० (४९) | wickets1 = [[वियान मल्डर]] २/१४ (२ षटके) | score2 = १०७ (१५.३ षटके) | runs2 = [[जॉर्ज लिंडे]] ३३ (१२) | wickets2 = [[बेन सियर्स]] ३/१४ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491736.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) | motm = [[डेव्हन कॉन्वे]] (न्यूझीलंड) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = १३६/९ (२० षटके) | runs1 = न्कोबानी मोकोएना २६* (२०) | wickets1 = [[मिचेल सँटनर]] २/२१ (३ षटके) | score2 = १३७/२ (१६.२ षटके) | runs2 = [[टॉम लॅथम]] ६३* (५५) | wickets2 = [[लुथो सिपामला]] १/२६ (२.२ षटके) | result = न्यूझीलंड ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491737.html धावफलक] | venue = [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) | motm = [[लॉकी फर्ग्युसन]] (न्यूझीलंड) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = १६४/५ (२० षटके) | runs1 = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] ५७ (३६) | wickets1 = [[काईल जेमीसन]] २/२९ (४ षटके) | score2 = १४५ (१८.५ षटके) | runs2 = [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]] ३२ (२२) | wickets2 = [[जेराल्ड कोएत्झी]] ३/३१ (३.५ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका १९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491738.html धावफलक] | venue = [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = [[कोरी ब्लॅक]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाइट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[जेम्स नीशॅम]]ने आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामध्ये पहिल्यांदाच न्यूझीलंडचे कर्णधारपद भूषवले.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/new-zealand-vs-south-africa-4th-t20i-playing-xi-toss-update-13991953.html/|trans-title=न्यूझीलंड विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका ४था आं.टी२०: जेम्स नीशॅमने पहिल्यांदाच न्यूझीलंडचे कर्णधारपद भूषवले; दक्षिण आफ्रिकेचा प्रथम फलंदाजीचा निर्णय |title=NZ vs SA 4th T20I: James Neesham captains New Zealand for first time as South Africa choose to bat first |work=फर्स्टपोस्ट|date=२२ मार्च २०२६|access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> * कटेन क्लार्क (न्यूझीलंड) आणि प्रेनेलन सुब्रायन (दक्षिण आफ्रिका) या दोघांनीही आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २५ मार्च २०२६ | time = १९:१५ | night = y | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = १८७/४ (२० षटके) | runs1 = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] ७५ (३३) | wickets1 = [[बेन सियर्स]] २/३६ (४ षटके) | score2 = १५४/८ (२० षटके) | runs2 = [[बेव्हॉन जेकब्स]] ३६ (१९) | wickets2 = [[जेराल्ड कोएत्झी]] २/२१ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका ३३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491739.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) आणि [[वेन नाईट्स]] (न्यूझीलंड) | motm = [[कॉनर एस्टरहुइझेन]] (दक्षिण आफ्रिका) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==नोंदी== {{Notelist}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-new-zealand-2025-26-1491685 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]] lnmeyutshjurahhsjd5dupktse7uifh 0 377009 2676237 2675249 2026-03-30T06:29:01Z Nitin.kunjir 4684 /* आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका */ 2676237 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा<br/> न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यूझीलंड | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = १५ मार्च | to_date = ४ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[आमेलिया केर]] | team2_captain = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 4 | team2_ODIs_won = 1 | team1_ODIs_most_runs = [[आमेलिया केर]] (२७६) | team2_ODIs_most_runs = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] (११४) | team1_ODIs_most_wickets = [[सोफी डिव्हाइन]] (९) | team2_ODIs_most_wickets = [[अयाबाँगा खाका]] (८) | player_of_ODI_series = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = | team2_twenty20s_won = | team1_twenty20s_most_runs = | team2_twenty20s_most_runs = | team1_twenty20s_most_wickets = | team2_twenty20s_most_wickets = | player_of_twenty20_series = }} [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[न्यू झीलंड]]चा दौरा करणार आहे.<ref>{{cite web |trans-title=२०२५-२६ च्या भरगच्च हंगामात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, दक्षिण आफ्रिका न्यूझीलंडचा दौरा करणार.|title=Australia, England, West Indies, South Africa to tour New Zealand in packed 2025-26 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-england-west-indies-south-africa-to-tour-new-zealand-in-packed-2025-26-season-1491613 |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६ |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134765/new-zealand-men-set-to-host-australia-england-wi-sa-in-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचा पुरुष संघ उन्हाळ्यात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज|title=New Zealand men set to host Australia, England, WI, SA in home summer |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> या दौऱ्यात तीन [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (एकदिवसीय) आणि पाच [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले जातील.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडने जाहीर केले आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंडमध्ये डबल-हेडर अॅक्शनसाठी प्रोटीया पुरुष आणि महिला सज्ज|title=Proteas Men And Women Set For Double-Header Action In New Zealand |url=https://cricket.co.za/proteas-men-and-women-set-for-double-header-action-in-new-zealand/ |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ही एकदिवसीय मालिका [[२०२५-२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा भाग असेल.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title=या उन्हाळ्यात किवी किनाऱ्यावर तारे उतरणार|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/archive/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left ;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|NZ}} !colspan="2" |{{crw|SA}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web|url=https://www.nzc.nz/news-items/knight-earns-maiden-odi-call-up/ |trans-title=नाईटला पहिल्यांदाच एकदिवसीय सामन्यासाठी बोलावणे |title=Knight earns maiden ODI call up |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२५ मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web|url=https://www.nzc.nz/news-items/bates-devine-plimmer-and-devonshire-return-for-south-african-double-headers/ |trans-title=बेट्स, डेव्हाईन, प्लिमर आणि डेव्हनशायर दक्षिण आफ्रिकेच्या डबल-हेडरसाठी परतले|title=Bates, Devine, Plimmer, and Devonshire return for South African Double-Headers |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२५ मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web|url=https://cricket.co.za/proteas-womens-touring-squad-for-new-zealand-confirmed/ |trans-title=न्यूझीलंड दौऱ्यासाठी प्रोटीज महिलांचा संघ निश्चित|title=Proteas women's touring squad for New Zealand confirmed |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=२५ मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[आमेलिया केर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इझ्झी गेझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * इझ्झी शार्प ([[यष्टीरक्षक|य]]) * केली नाइट * [[जेस केर]] * [[जॉर्जिया प्लिमर]] * नेन्सी पटेल * फ्लोरा डेव्हनशायर * ब्री इलिंग * [[ब्रुक हालीडे]] * [[मॅडी ग्रीन]] * [[रोझमेरी मायर]] * [[सुझी बेट्स]] | * [[आमेलिया केर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इझ्झी गेझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * इझी शार्प ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जेस केर]] * [[जॉर्जिया प्लिमर]] * नेन्सी पटेल * [[पॉली इंग्लिस]]{{Efn|name=T20I1&2}} ([[यष्टीरक्षक|य]]) * फ्लोरा डेव्हनशायर{{Efn|name=T20I3,4,5|फक्त ३रा, ४था आणि ५वा सामना}} * ब्री इलिंग{{Efn|name=T20I1&2|फक्त १ला आणि २रा सामना}} * [[ब्रुक हालीडे]] * [[मॅडी ग्रीन]] * [[रोझमेरी मायर]] * [[लिया ताहुहु]] * [[सुझी बेट्स]] * [[सोफी डिव्हाइन]] | * [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ॲनेके बॉश]] * [[ॲनेरी डेर्कसेन]] * [[अयांडा ह्लुबी]] * [[अयाबाँगा खाका]] * [[कराबो मेसो]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * कायला रेनेके * [[क्लोई ट्रायॉन]] * [[डेन व्हान नीकर्क]] * [[तझमिन ब्रिट्स]] * [[तुमी सेखुखुने]] * [[नेडीन डि क्लर्क]] * [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] * [[मासाबाटा क्लास]] * [[सिनालो जाफ्ता]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[सुने लूस]] |} १७ मार्च रोजी, पोटरीच्या स्नायूला झालेल्या दुखापतीमुळे [[डेन व्हान नीकर्क]]ला या दौऱ्यातून बाहेर काढण्यात आले आणि तिच्या जागी [[ॲनेके बॉश]]ला संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web |title=Calf injury rules van Niekerk out of New Zealand tour |url=https://www.espncricinfo.com/story/nz-vs-sa-calf-injury-rules-dane-van-niekerk-out-of-new-zealand-tour-1528142 |website=[[ESPNcricinfo]] |access-date=17 March 2026}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ मार्च २०२६ | time = १४:४५ | night = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|SA}} | score1 = १९०/७ (२० षटके) | runs1 = [[आमेलिया केर]] ७८ (४४) | wickets1 = [[मासाबाटा क्लास]] २/१५ (४ षटके) | score2 = ११०/७ (२० षटके) | runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] २९ (३५) | wickets2 = [[सोफी डिव्हाईन]] २/१३ (४ षटके) | result = न्यूझीलंडचा ८० धावांनी विजय | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491705.html धावफलक] | venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] | umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) | motm = [[आमेलिया केर]] (न्यू) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ मार्च २०२६ | time = १४:४५ | night = | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|NZ}} | score1 = १७७/५ (२० षटके) | runs1 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ५३ (४३) | wickets1 = [[आमेलिया केर]] २/२९ (४ षटके) | score2 = १५९ (१९.१ षटके) | runs2 = [[आमेलिया केर]] ३२ (१८) | wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/२७ (३ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491706.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझीलंड) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) | motm = कायला रेनेके (दक्षिण आफ्रिका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील आपला १००वा बळी घेतला. }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२६ | time = १४:४५ | night = | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|NZ}} | score1 = १४९/७ (२० षटके) | runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ३७ (३९) | wickets1 = [[सुझी बेट्स]] २/१० (२ षटके) | score2 = १५२/४ (१८.४ षटके) | runs2 = [[सोफी डिव्हाइन]] ५५[[नाबाद|*]] (३८) | wickets2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] १/१७ (२ षटके) | result = न्यूझीलंड ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491707.html धावफलक] | venue = [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] | umpires = [[वेन नाइट्स]] (न्यूझीलंड) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) | motm = [[सोफी डिव्हाइन]] (न्यूझीलंड) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२६ | time = १४:४५ | night = | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|NZ}} | score1 = १५९/६ (२० षटके) | runs1 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[जेस केर]] ३/१६ (४ षटके) | score2 = १६०/४ (१८.३ षटके) | runs2 = [[सोफी डिव्हाइन]] ६४ (३४) | wickets2 = [[क्लोई ट्रायॉन]] २/१३ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491708.html धावफलक] | venue = [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) | motm = [[जेस केर]] (न्यूझीलंड) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = न्यूझीलंडच्या [[लिया ताहुहु]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता. }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २५ मार्च २०२६ | time = १४:४५ | night = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|SA}} | score1 = १९४/६ (२० षटके) | runs1 = [[आमेलिया केर]] १०५ (५५) | wickets1 = [[तुमी सेखुखुने]] ३/३२ (३ षटके) | score2 = १०२/९ (२० षटके) | runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] २३ (१८) | wickets2 = [[लिया ताहुहु]] ३/१५ (४ षटके) | result = न्यूझीलंड ९२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491709.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २९ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491710.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १ एप्रिल २०२६ | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491711.html धावफलक] | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = टीना सेमेन्स (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ एप्रिल २०२६ | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491712.html धावफलक] | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == नोंदी == {{Notelist}} == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-new-zealand-t20is-2025-26-1491691 T20I मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-new-zealand-odis-2025-26-1491693 ODI मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]] {{साचा:न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे}} {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५–२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे न्यू झीलंड दौरे]] enf5b55zx7ft66mhphstcp9pbt3nvzj 2676238 2676237 2026-03-30T06:32:54Z Nitin.kunjir 4684 /* १ला आं.ए.दि. सामना */ 2676238 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा<br/> न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६ | team1_image = Flag of New Zealand.svg | team1_name = न्यूझीलंड | team2_image = Flag of South Africa.svg | team2_name = दक्षिण आफ्रिका | from_date = १५ मार्च | to_date = ४ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[आमेलिया केर]] | team2_captain = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 4 | team2_ODIs_won = 1 | team1_ODIs_most_runs = [[आमेलिया केर]] (२७६) | team2_ODIs_most_runs = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] (११४) | team1_ODIs_most_wickets = [[सोफी डिव्हाइन]] (९) | team2_ODIs_most_wickets = [[अयाबाँगा खाका]] (८) | player_of_ODI_series = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = | team2_twenty20s_won = | team1_twenty20s_most_runs = | team2_twenty20s_most_runs = | team1_twenty20s_most_wickets = | team2_twenty20s_most_wickets = | player_of_twenty20_series = }} [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[न्यू झीलंड]]चा दौरा करणार आहे.<ref>{{cite web |trans-title=२०२५-२६ च्या भरगच्च हंगामात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, दक्षिण आफ्रिका न्यूझीलंडचा दौरा करणार.|title=Australia, England, West Indies, South Africa to tour New Zealand in packed 2025-26 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-england-west-indies-south-africa-to-tour-new-zealand-in-packed-2025-26-season-1491613 |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६ |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134765/new-zealand-men-set-to-host-australia-england-wi-sa-in-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचा पुरुष संघ उन्हाळ्यात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज|title=New Zealand men set to host Australia, England, WI, SA in home summer |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> या दौऱ्यात तीन [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (एकदिवसीय) आणि पाच [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले जातील.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडने जाहीर केले आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web |trans-title=न्यूझीलंडमध्ये डबल-हेडर अॅक्शनसाठी प्रोटीया पुरुष आणि महिला सज्ज|title=Proteas Men And Women Set For Double-Header Action In New Zealand |url=https://cricket.co.za/proteas-men-and-women-set-for-double-header-action-in-new-zealand/ |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ही एकदिवसीय मालिका [[२०२५-२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा भाग असेल.<ref>{{cite web |trans-title=|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.<ref>{{cite web |trans-title=या उन्हाळ्यात किवी किनाऱ्यावर तारे उतरणार|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/archive/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left ;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|NZ}} !colspan="2" |{{crw|SA}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web|url=https://www.nzc.nz/news-items/knight-earns-maiden-odi-call-up/ |trans-title=नाईटला पहिल्यांदाच एकदिवसीय सामन्यासाठी बोलावणे |title=Knight earns maiden ODI call up |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२५ मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web|url=https://www.nzc.nz/news-items/bates-devine-plimmer-and-devonshire-return-for-south-african-double-headers/ |trans-title=बेट्स, डेव्हाईन, प्लिमर आणि डेव्हनशायर दक्षिण आफ्रिकेच्या डबल-हेडरसाठी परतले|title=Bates, Devine, Plimmer, and Devonshire return for South African Double-Headers |work=[[न्यूझीलंड क्रिकेट]] |access-date=२५ मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web|url=https://cricket.co.za/proteas-womens-touring-squad-for-new-zealand-confirmed/ |trans-title=न्यूझीलंड दौऱ्यासाठी प्रोटीज महिलांचा संघ निश्चित|title=Proteas women's touring squad for New Zealand confirmed |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=२५ मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[आमेलिया केर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इझ्झी गेझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * इझ्झी शार्प ([[यष्टीरक्षक|य]]) * केली नाइट * [[जेस केर]] * [[जॉर्जिया प्लिमर]] * नेन्सी पटेल * फ्लोरा डेव्हनशायर * ब्री इलिंग * [[ब्रुक हालीडे]] * [[मॅडी ग्रीन]] * [[रोझमेरी मायर]] * [[सुझी बेट्स]] | * [[आमेलिया केर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[इझ्झी गेझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * इझी शार्प ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जेस केर]] * [[जॉर्जिया प्लिमर]] * नेन्सी पटेल * [[पॉली इंग्लिस]]{{Efn|name=T20I1&2}} ([[यष्टीरक्षक|य]]) * फ्लोरा डेव्हनशायर{{Efn|name=T20I3,4,5|फक्त ३रा, ४था आणि ५वा सामना}} * ब्री इलिंग{{Efn|name=T20I1&2|फक्त १ला आणि २रा सामना}} * [[ब्रुक हालीडे]] * [[मॅडी ग्रीन]] * [[रोझमेरी मायर]] * [[लिया ताहुहु]] * [[सुझी बेट्स]] * [[सोफी डिव्हाइन]] | * [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ॲनेके बॉश]] * [[ॲनेरी डेर्कसेन]] * [[अयांडा ह्लुबी]] * [[अयाबाँगा खाका]] * [[कराबो मेसो]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * कायला रेनेके * [[क्लोई ट्रायॉन]] * [[डेन व्हान नीकर्क]] * [[तझमिन ब्रिट्स]] * [[तुमी सेखुखुने]] * [[नेडीन डि क्लर्क]] * [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] * [[मासाबाटा क्लास]] * [[सिनालो जाफ्ता]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[सुने लूस]] |} १७ मार्च रोजी, पोटरीच्या स्नायूला झालेल्या दुखापतीमुळे [[डेन व्हान नीकर्क]]ला या दौऱ्यातून बाहेर काढण्यात आले आणि तिच्या जागी [[ॲनेके बॉश]]ला संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web |title=Calf injury rules van Niekerk out of New Zealand tour |url=https://www.espncricinfo.com/story/nz-vs-sa-calf-injury-rules-dane-van-niekerk-out-of-new-zealand-tour-1528142 |website=[[ESPNcricinfo]] |access-date=17 March 2026}}</ref> ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ मार्च २०२६ | time = १४:४५ | night = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|SA}} | score1 = १९०/७ (२० षटके) | runs1 = [[आमेलिया केर]] ७८ (४४) | wickets1 = [[मासाबाटा क्लास]] २/१५ (४ षटके) | score2 = ११०/७ (२० षटके) | runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] २९ (३५) | wickets2 = [[सोफी डिव्हाईन]] २/१३ (४ षटके) | result = न्यूझीलंडचा ८० धावांनी विजय | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491705.html धावफलक] | venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] | umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[शॉन हेग]] (न्यूझीलंड) | motm = [[आमेलिया केर]] (न्यू) | toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ मार्च २०२६ | time = १४:४५ | night = | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|NZ}} | score1 = १७७/५ (२० षटके) | runs1 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ५३ (४३) | wickets1 = [[आमेलिया केर]] २/२९ (४ षटके) | score2 = १५९ (१९.१ षटके) | runs2 = [[आमेलिया केर]] ३२ (१८) | wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/२७ (३ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491706.html धावफलक] | venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] | umpires = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझीलंड) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) | motm = कायला रेनेके (दक्षिण आफ्रिका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील आपला १००वा बळी घेतला. }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० मार्च २०२६ | time = १४:४५ | night = | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|NZ}} | score1 = १४९/७ (२० षटके) | runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ३७ (३९) | wickets1 = [[सुझी बेट्स]] २/१० (२ षटके) | score2 = १५२/४ (१८.४ षटके) | runs2 = [[सोफी डिव्हाइन]] ५५[[नाबाद|*]] (३८) | wickets2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] १/१७ (२ षटके) | result = न्यूझीलंड ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491707.html धावफलक] | venue = [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] | umpires = [[वेन नाइट्स]] (न्यूझीलंड) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) | motm = [[सोफी डिव्हाइन]] (न्यूझीलंड) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===४था आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ मार्च २०२६ | time = १४:४५ | night = | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|NZ}} | score1 = १५९/६ (२० षटके) | runs1 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५५[[नाबाद|*]] (३२) | wickets1 = [[जेस केर]] ३/१६ (४ षटके) | score2 = १६०/४ (१८.३ षटके) | runs2 = [[सोफी डिव्हाइन]] ६४ (३४) | wickets2 = [[क्लोई ट्रायॉन]] २/१३ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491708.html धावफलक] | venue = [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) | motm = [[जेस केर]] (न्यूझीलंड) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = न्यूझीलंडच्या [[लिया ताहुहु]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता. }} ===५वा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २५ मार्च २०२६ | time = १४:४५ | night = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|SA}} | score1 = १९४/६ (२० षटके) | runs1 = [[आमेलिया केर]] १०५ (५५) | wickets1 = [[तुमी सेखुखुने]] ३/३२ (३ षटके) | score2 = १०२/९ (२० षटके) | runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] २३ (१८) | wickets2 = [[लिया ताहुहु]] ३/१५ (४ षटके) | result = न्यूझीलंड ९२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491709.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यूझीलंड) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[आमेलिया केर]] (न्यूझीलंड) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २९ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|SA}} | score1 = २६८ (५० षटके) | runs1 = [[मॅडी ग्रीन]] ८५ (८३) | wickets1 = [[अयाबाँगा खाका]] ६/५६ (१० षटके) | score2 = २६९/८ (५० षटके) | runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ७२ (९३) | wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/३१ (१० षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491710.html धावफलक] | venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यूझीलंड) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑस्ट्रेलिया) | motm = कायला रेनेके (दक्षिण आफ्रिका) | toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = फ्लोरा डेव्हनशायर (न्यूझीलंड) आणि कायला रेनेके (दक्षिण आफ्रिका) यांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १ एप्रिल २०२६ | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491711.html धावफलक] | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = टीना सेमेन्स (न्यूझीलंड) | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===३रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ एप्रिल २०२६ | time = ११:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|SA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491712.html धावफलक] | venue = [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == नोंदी == {{Notelist}} == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-new-zealand-t20is-2025-26-1491691 T20I मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] * [https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-new-zealand-odis-2025-26-1491693 ODI मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]] {{साचा:न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे}} {{२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५–२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे|२०२६]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे न्यू झीलंड दौरे]] bgyjugnmfsz1yjxtpoasqzi4skvzex7 0 377879 2676158 2671903 2026-03-29T15:10:39Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676158 wikitext text/x-wiki '''रजनी रजक''' या एक छत्तीसगढी लोकगायिका आणि सांस्कृतिक दूत आहेत, ज्यांची कारकीर्द चार दशकांहून अधिक काळ पसरलेली आहे. एका छोट्या गावातून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास राष्ट्रपती भवनापर्यंत पोहोचला आहे. २०१८ सालचा महिलांसाठीचा भारतातील सर्वोच्च नागरी पुरस्कार, [[नारी शक्ती पुरस्कार]] त्यांना भारत सरकार तर्फे प्रदान करण्यात आला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/chhattisgarh/bhilaidurg/news/chhattisgarh-news-rajni-rajak-singer-of-bhilai-honored-by-president-kovind-021114-4085621.html |title=भिलाई की गायिका रजनी रजक को राष्ट्रपति कोविंद ने किया सम्मानित |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दैनिक भास्कर |प्रकाशक= |भाषा=हिंदी |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="pib">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1567843 |title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar - 2018 |लेखक=Press Information Bureau |दिनांक=८ मार्च २०१९ |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक=Ministry of Women and Child Development |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि कारकिर्द == छत्तीसगडमधील दुर्ग जिल्ह्यातील उतई ग्रामीण भागात जन्मलेल्या आणि वाढलेल्या रजनी रजक यांनी १९८० मध्ये आपल्या संगीत प्रवासाला सुरुवात केली. १९८० ते १९८४ या काळात त्यांनी आकाशवाणी रायपूरसाठी नियमित सादरीकरण करण्यास सुरुवात केली आणि तिथूनच त्या खऱ्या अर्थाने जनमानसात प्रसिद्ध झाल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://prasarbharati.gov.in/all-india-radio/ |title=All India Radio Raipur - Folk Music Archives |लेखक=प्रसार भारती |संकेतस्थळ=prasarbharati.gov.in |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३}}</ref> या काळात त्यांनी छत्तीसगढी संस्कृतीचा आत्मा असलेल्या पारंपारिक लोककला प्रकारांमध्ये नैपुण्य मिळवले. आपल्या संगीत कारकिर्दीसोबतच, रजनी रजक यांनी भिलाई स्टील प्लांट (BSP) मधील 'स्टील ऑथॉरिटी ऑफ इंडिया लिमिटेड' (SAIL) मध्ये एक प्रतिष्ठित व्यावसायिक जीवन व्यतीत केले आहे. कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी (CSR) विभागात 'डेव्हलपमेंट असिस्टंट' म्हणून आपली जबाबदारी सांभाळताना त्यांनी आपली कला जोपासली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://newsriveting.com/rajni-rajak-to-represent-sail-at-special-olympics-world-games-berlin-2023-as-honored-guest/ |title=Rajni Rajak to represent SAIL at “Special Olympics World Games Berlin 2023” as Honored Guest |दिनांक=जून २०२३ |संकेतस्थळ=newsriveting.com |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३}}</ref> == कलात्मक योगदान == रजक यांनी विविध लोककला प्रकारांवर प्रभुत्व मिळवून ग्रामीण कथांना मुख्य प्रवाहातील प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवले आहे.<ref name="saavn">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.jiosaavn.com/artist/rajni-rajak-albums/jP-RIdnZ,Uo_ |title=Rajni Rajak - Albums and Songs |संकेतस्थळ=JioSaavn |भाषा=hi |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३ }}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="hungama">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.hungama.com/artist/rajni-rajak/15234710/ |title=Rajni Rajak Songs - Folk and Devotional Albums |संकेतस्थळ=Hungama Music |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३ }}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांच्या गायन प्रकारांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://cgculture.in/folk-art-forms/ |title=Folk Traditions of Chhattisgarh |लेखक=Department of Culture and Archaeology, Chhattisgarh |संकेतस्थळ=cgculture.in |भाषा=hi |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३ }}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * कर्मा आणि ददरिया: छत्तीसगढमधील आदिवासी आणि शेतकरी समुदायातील ही अत्यंत महत्त्वाची लोकगीते आहेत. * सुवा गीत: विशेषतः दिवाळीच्या काळात महिलांद्वारे गायली जाणारी पारंपारिक "पोपट गाणी". * जस गीत आणि देवी गीत: स्थानिक देवी-देवतांना समर्पित भक्तीगीते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.thehitavada.com/Encyc/2022/2/16/Rajim-Maghi-Punni-Mela-commences-today.html |title=Rajim Maghi Punni Mela commences today |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=thehitavada.com |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> * ढोला मारू: संगीताच्या माध्यमातून कथा सांगण्याची त्यांची कला या लोककथात्मक गाण्यांमधून दिसून येते. आजवर त्यांनी ४,००० हून अधिक स्टेज शो केले आहेत. दिल्ली, नागपूर, भोपाळ, सिमला आणि डेहराडून यांसारख्या प्रमुख शहरांमध्ये त्यांनी सादरीकरण करून छत्तीसगढी बोलीभाषेतील गोडवा आणि बारकावे जपले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://sundaycampus.com/2016/09/%E0%A4%B0%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A5%80-%E0%A4%B0%E0%A4%9C%E0%A4%95-%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B0%E0%A4%9C%E0%A4%95-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%B7%E0%A4%A3-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D/ |title=रजनी रजक को रजक विभूषण सम्मान |लेखक= |संकेतस्थळ=sundaycampus.com |भाषा=hi |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250520124104/https://sundaycampus.com/2016/09/रजनी-रजक-को-रजक-विभूषण-सम्/ |विदा दिनांक=२०२५-०५-२०}}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान== * नारी शक्ती पुरस्कार: महिला सक्षमीकरण आणि संस्कृतीमधील त्यांच्या असामान्य योगदानाबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींच्या हस्ते त्यांना हा प्रतिष्ठित पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://wcd.nic.in/nari-shakti-puraskar-2018 |title=Nari Shakti Puraskar 2018 Awardees List |लेखक=महिला आणि बाल विकास मंत्रालय |संकेतस्थळ=wcd.nic.in |प्रकाशक=भारत सरकार |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३}}</ref> * स्पेशल ऑलिम्पिक वर्ल्ड गेम्स २०२३: जून २०२३ मध्ये, बर्लिन (जर्मनी) येथे झालेल्या स्पेशल ऑलिम्पिक वर्ल्ड गेम्समध्ये SAIL चे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी 'सन्माननीय अतिथी' म्हणून त्यांची निवड झाली. असे निमंत्रण मिळवणाऱ्या त्या भिलाई स्टील प्लांटच्या पहिल्या महिला कर्मचारी ठरल्या. * रजक विभूषण: कला आणि समाजसेवेसाठी त्यांच्या आजीवन समर्पणाबद्दल त्यांना हा सन्मान मिळाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhaskar.com/local/chhattisgarh/bhilai/rajnandgaon/news/folk-singer-rajni-rajak-honored-in-singola-128319702.html |title=सिंघोला में लोक गायिका रजनी रजक को किया गया सम्मानित |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दैनिक भास्कर |प्रकाशक= |भाषा=hi |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-१३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == वारसा == छत्तीसगढी संगीत उद्योगात रजनी रजक यांचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. ८० च्या दशकात त्यांनी लोकप्रिय केलेली 'लोकगीते' आजही सावन (Saavn) आणि गाना (Gaana) सारख्या डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध आहेत, ज्यामुळे नवीन पिढीलाही या कलेचा आस्वाद घेता येत आहे. एका ग्रामीण गायिकेपासून ते राष्ट्रीय स्तरावरील कलाकार आणि CSR व्यावसायिक असा त्यांचा जीवनप्रवास पारंपारिक वारसा आणि आधुनिक व्यावसायिकता यांच्यातील एक महत्त्वाचा दुवा आहे.<ref name="saavn" /><ref name="hungama" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:रजक, रजनी}} [[वर्ग:छत्तीसगढमधील लोकगायक]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय महिला लोक गायिका]] c7irg3yhdqwjvpljsm2r5taok7mhbtm 0 378104 2676166 2673163 2026-03-29T16:26:47Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676166 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|राधिका मेनन}} {{माहिती संचिका}} '''राधिका मेनन''' (जन्म: १९५० च्या दशकात) या एक भारतीय प्रकाशक आणि 'तुलिका पब्लिशर्स' च्या संस्थापक आहेत.<ref>{{Cite web |url=https://www.tulikapublishers.com/about-us/our-story |title=Our Story - Tulika Publishers |website=www.tulikapublishers.com |access-date=2024-05-22 |language=en }}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांनी १९९६ मध्ये मुलांसाठी बहुभाषिक पुस्तके प्रकाशित करण्याच्या उद्देशाने चेन्नई येथे या प्रकाशन संस्थेची स्थापना केली. भारतीय बालसाहित्यात कल्पकता आणि सर्वसमावेशकता आणण्यासाठी त्यांना ओळखले जाते.<ref>{{Cite web |url=http://businessworld.in/article/-The-More-Packed-With-Facts-And-Figures-The-Better-They-Sell-/07-03-2016-91678/ |title='The More Packed With Facts And Figures, The Better They Sell' |last=Chaini |first=Sanjitha Rao |date=7 March 2016 }}</ref> == कारकीर्द == मेनन यांचे बालपण विविध भारतीय शहरांमध्ये गेले. त्यांनी [[चेन्नई|चेन्नई (तत्कालीन मद्रास)]] येथून आपले शिक्षण पूर्ण केले. शिक्षणाचे माध्यम इंग्रजी असूनही, त्यांना लहानपणापासूनच वाचनाची प्रचंड आवड होती. साहित्यासोबतच त्यांना मुलांच्या शिक्षणातही रस होता.<ref name="द हिंदू">{{Cite news |last=Krishnan |first=Anand |date=2016-01-22 |title=The business of books: Interview with Radhika Menon |url=https://www.thehindu.com/books/the-business-of-books-interview-with-radhika-menon/article8139564.ece |work=The Hindu |access-date=2024-05-22 |language=en}}</ref> प्रकाशन क्षेत्रात येण्यापूर्वी राधिका मेनन यांनी 'जे. कृष्णमूर्ती' आणि दिल्लीतील 'सरदार पटेल विद्यालय' यांसारख्या प्रतिष्ठित संस्थांमध्ये शिक्षिका म्हणून काम केले.<ref name="द हिंदू" /> अध्यापन करत असताना त्यांच्या लक्षात आले की, भारतीय मुलांसाठी दर्जेदार आणि भारतीय वातावरणाशी संबंधित पुस्तकांची कमतरता आहे. बहुतांश पुस्तके परदेशी लेखकांची किंवा केवळ इंग्रजी भाषेतील होती.<ref>{{Cite news|url=https://kitaabworld.com/blogs/in-focus/radhika-menon-talks-about-tulika|title=Radhika Menon talks about Tulika|newspaper=KitaabWorld|access-date=2016-12-08|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220152904/https://kitaabworld.com/blogs/in-focus/radhika-menon-talks-about-tulika|url-status=dead}}</ref> १९९० च्या सुमारास त्यांनी आपल्या वहिनी इंदू चंद्रशेखर यांच्यासोबत दिल्लीत 'तुलिका' नावाचा प्री-प्रेस युनिट सुरू केला. पुढे १९९५ मध्ये इंदू चंद्रशेखर यांनी 'तुलिका बुक्स' (दिल्ली) सुरू केले, तर १९९६ मध्ये राधिका मेनन यांनी चेन्नईत मुलांसाठी स्वतंत्र 'तुलिका पब्लिशर्स'ची स्थापना केली. त्यांनी 'तुलिका'च्या माध्यमातून भारतीय बालसाहित्यात अनेक नवे प्रयोग केले. तुलिकाची पुस्तके मराठीसह इंग्रजी, हिंदी, तमिळ, मल्याळम, कन्नड, तेलगू, गुजराती आणि बंगाली अशा ९ भारतीय भाषांमध्ये प्रकाशित होतात.<ref name="द हिंदू" /> द्विभाषिक संकल्पना: मुलांनी एकाच वेळी दोन भाषा शिकाव्यात यासाठी त्यांनी 'द्विभाषिक पुस्तके' प्रकाशित करण्यास सुरुवात केली.<ref>{{Cite web |last=Lall |first=Sanjna |date=2015-10-14 |url=https://www.forbesindia.com/article/briefing/tulika-books-taking-indian-childrens-stories-to-the-world/41261/1 |title=Tulika Books: Taking Indian children's stories to the world |website=Forbes India |access-date=2024-05-22 |language=en}}</ref> जाती, वर्ग, लिंगभाव आणि सामाजिक वास्तव मांडणाऱ्या कथांवर त्यांनी भर दिला. 'गजपती कुलपती' हे त्यांच्या प्रकाशनाचे एक गाजलेले पुस्तक आहे.<ref name="द हिंदू" /> == पुरस्कार आणि सन्मान == राधिका मेनन यांच्या नेतृत्वाखाली तुलिका पब्लिशर्सला अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले आहेत.<ref>{{Cite web |url=https://www.publishingnext.in/winners-2014/ |title=Publishing Next Industry Awards 2014 Winners |website=Publishing Next |access-date=2024-05-22 |language=en }}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mishra |first=Dipika |date=2018-05-20 |url=https://scroll.in/article/879483/how-tulika-publishers-is-changing-the-way-indian-children-read |title=How Tulika Publishers is changing the way Indian children read |website=Scroll.in |access-date=2024-05-22 |language=en}}</ref> * २०१४ मध्ये त्यांना 'पब्लिशर ऑफ द इयर' हा सन्मान मिळाला. * त्यांच्या पुस्तकांना अनेकदा 'दक्षिण आशियाई पुस्तक पुरस्कार' आणि 'पब्लिशिंग नेक्स्ट' यांसारखे सन्मान मिळाले आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: मेनन, राधिका}} [[वर्ग:भारतीय प्रकाशक (लोक)]] [[वर्ग:तमिळ व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] q70hbnci2frfit0075f7zhijq3kt2v7 0 378143 2676179 2673556 2026-03-29T19:16:19Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676179 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''क्लॉडिया अल्टा''' "'''लेडी बर्ड'''" '''जॉन्सन''' (पुर्वाश्रमीच्या '''टेलर;''' २२ डिसेंबर १९१२ - ११ जुलै २००७) [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|या अमेरिकेचे ३६ वे राष्ट्राध्यक्ष]] [[लिंडन बी. जॉन्सन]] यांच्या पत्नी म्हणून १९६३ ते १९६९ या काळात अमेरिकेच्या प्रथम महिला होत्या. त्यापूर्वी, १९६१ ते १९६३ या काळात त्या अमेरिकेच्या द्वितीय महिला होत्या, जेव्हा त्यांचे पती राष्ट्राध्यक्ष [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या नेतृत्वाखाली उपराष्ट्राध्यक्ष होते. १९३४ मध्ये [[ऑस्टिन (टेक्सास)|ऑस्टिन, टेक्सास]] येथे राजकारणात येऊ पाहणारे लिंडन जॉन्सन यांच्याशी विवाह केल्यानंतर, त्यांनी मिळालेल्या थोड्याशा वारसा हक्काने त्यांच्या काँग्रेसच्या निवडणुकीच्या प्रचारासाठी निधी पुरवला आणि नंतर लिंडन नौदलात सेवा करत असताना त्यांचे कार्यालय पण सांभाळले. प्रथम महिला म्हणून, जॉन्सन यांनी [[अमेरिकन काँग्रेस|काँग्रेसशी]] थेट संवाद साधून, स्वतःचा प्रेस सेक्रेटरी नेमून आणि एकट्याने निवडणूक प्रचार दौरा करून नवे पायंडे पाडले. त्यांनी देशातील शहरे आणि महामार्ग सुशोभित करण्याचे समर्थन केले "जिथे फुले फुलतात, तिथे आशाही फुलते", असे त्यांनी म्हटले होते. महामार्ग सुशोभीकरण कायदा अनौपचारिकपणे "लेडी बर्ड्स बिल" म्हणून ओळखला जात होता. त्यांना १९७७ मध्ये [[प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम|प्रेसिडेंशियल मेडल ऑफ फ्रीडम]] आणि १९८४ मध्ये काँग्रेस गोल्ड मेडल, हे अमेरिकन नागरिकाला दिले जाणारे सर्वोच्च सन्मान मिळाले. इतिहासकारांच्या मूल्यांकनानुसार , सिएना कॉलेज रिसर्च इन्स्टिट्यूटच्या अधूनमधून होणाऱ्या सर्वेक्षणांमध्ये जॉन्सन यांना सातत्याने सर्वात आदरणीय अमेरिकन प्रथम महिलांपैकी एक म्हणून स्थान दिले गेले आहे. == जीवन == क्लॉडिया अल्टा टेलर यांचा जन्म २२ डिसेंबर १९१२ रोजी टेक्सासमधील हॅरिसन काउंटीमधील कार्नॅक या शहरात झाला.<ref name="reuters alertnet">{{स्रोत बातमी|last=Hylton|first=Hilary|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N11219716.htm|title=Lady Bird Johnson dies in Texas at age 94|date=July 12, 2007|publisher=Reuters|access-date=December 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20071121194524/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N11219716.htm|archive-date=November 21, 2007}}</ref> त्यांचे जन्मस्थान "द ब्रिक हाऊस" हे होते, जे शहराच्या बाहेरील बाजूस असलेले युद्धपूर्व काळातील एक मळ्यातील घर होते, जे त्यांच्या वडिलांनी त्यांच्या जन्माच्या काही काळापूर्वी खरेदी केले होते.<ref name="dallas news">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/dn/latestnews/stories|title=Lady Bird Johnson dies at 94|last=Simnacher|first=Joe|date=July 12, 2007|website=The Dallas Morning News|archive-url=https://web.archive.org/web/20070713175630/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/dn/latestnews/stories/071207dntexjohnsonobit.663b1dc9.html|archive-date=July 13, 2007|access-date=December 26, 2015}}</ref> तिच्या बालपणीच्या दाई, ॲलिस टिटल,<ref name="washpostchamp">{{स्रोत बातमी|last=Holley|first=Joe|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/11/AR2007071102146_pf.html|title=Champion of Conservation, Loyal Force Behind LBJ|date=July 12, 2007|work=The Washington Post|page=A1|access-date=July 21, 2007}}</ref> म्हणाली की ती "लेडीबर्डसारखी सुंदर" होती.<ref name="bbc">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/2281304.stm|title=Obituary: Lady Bird Johnson|date=July 12, 2007|publisher=[[BBC Online]]|access-date=December 26, 2015}}</ref> हे नाव पक्ष्यावरून आले आहे की लेडीबर्ड भुंग्यावरून, याबद्दल वेगवेगळी मते आहेत; यापैकी दुसऱ्या प्रकारच्या भुंग्याला उत्तर अमेरिकेत सामान्यतः "लेडीबग" म्हटले जाते.<ref name="washpostchamp" /> तिच्या उर्वरित आयुष्यात, या टोपणनावाने तिच्या पहिल्या नावाची जागा घेतली.<ref>{{Cite magazine|date=August 28, 1964|title=The White House: The First Lady Bird|url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,876083-5,00.html|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160124213612/http://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,876083-5,00.html|archive-date=January 24, 2016|access-date=December 26, 2015}}</ref><ref name="Time_one">{{Cite magazine|date=August 28, 1964|title=The White House: The First Lady Bird|url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,876083-4,00.html|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125002910/http://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,876083-4,00.html|archive-date=January 25, 2016|access-date=December 26, 2015}}</ref> मे १९२८ मध्ये हायस्कूलमधून पदवीधर झाल्यावर, लेडी बर्ड उन्हाळी सत्रासाठी अलाबामा विद्यापीठात दाखल झाल्या, जिथे त्यांनी पत्रकारितेचा पहिला अभ्यासक्रम घेतला. पण, टेक्सासची आठवण येत असल्याने, त्या घरीच राहिल्या. त्याऐवजी, त्यांनी डॅलसमधील सेंट मेरी एपिस्कोपल कॉलेज फॉर विमेन<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/st-marys-college|title=St. Mary's College|last=Murphy|first=DuBose|date=November 1, 1995|website=tshaonline.org|access-date=December 3, 2023}}</ref> यातप्रवेश घेतला. त्यामुळे त्या "एपिस्कोपल पंथात धर्मांतरित" होण्यास प्रभावित झाल्या. प्रथम महिला आणि राष्ट्राध्यक्षांच्या विश्वासू सल्लागार म्हणून, लेडी बर्ड जॉन्सन यांनी १९६० च्या दशकात सार्वजनिक पर्यावरण चळवळ स्थापित करण्यास मदत केली. त्यांनी हजारो फुले लावून वॉशिंग्टन, डीसी सुंदर बनवण्यासाठी काम केले, व्हाईट हाऊस नॅचरल ब्युटी कॉन्फरन्सची स्थापना केली आणि राष्ट्राध्यक्षांच्या सर्व प्रकारच्या पर्यावरणविषयक उपक्रमांसाठी काँग्रेसकडे पाठपुरावा केला. गृहमंत्री स्टुअर्ट युडॉल यांच्या मते, त्यांनी एकट्यानेच, "राष्ट्राध्यक्षांना अधिक दूरदर्शी संवर्धन कायद्याची मागणी करण्यास आणि त्याला पाठिंबा देण्यास प्रभावित केले." लेडी बर्ड यांनी प्रथम महिलाच्या कार्यालयाची आधुनिक रचना तयार केली: या भूमिकेत स्वतःचा प्रेस सेक्रेटरी आणि चीफ ऑफ स्टाफ, तसेच काँग्रेससोबत बाह्य संपर्क अधिकारी असणाऱ्या त्या पहिल्या व्यक्ती होत्या.<ref name="washpostbouquet">{{स्रोत बातमी|last=Gerhart|first=Ann|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/11/AR2007071101757.html|title=Lady Bird Johnson Gave America A Big Bouquet|date=July 12, 2007|work=The Washington Post}}</ref> लेडी बर्ड यांच्या प्रथम महिला पदाच्या कार्यकाळात ईस्ट विंगमध्ये विशेषतः प्रथम महिलेच्या प्रकल्पांवर काम करण्यासाठी कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती करण्याची सुरुवात झाली.<ref name="dailytelegraph">{{स्रोत बातमी|url=https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/news/2007/07/13/db1302.xml|title=Lady Bird Johnson|date=July 13, 2007|work=[[The Daily Telegraph]]|location=London|access-date=May 7, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025063950/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=%2Fnews%2F2007%2F07%2F13%2Fdb1302.xml|archive-date=October 25, 2007|url-status=dead}}</ref> नोव्हेंबर १९६४ च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत, जॉन्सन यांनी त्यांचे रिपब्लिकन प्रतिस्पर्धी बॅरी गोल्डवॉटर यांच्यावर प्रचंड विजय मिळवला. २० जानेवारी १९६५ रोजी, नवीन अध्यक्षांच्या शपथविधी समारंभात, जेव्हा त्यांच्या पतीने पदाची शपथ घेतली, तेव्हा लेडी बर्ड यांनी बायबल धरले होते, आणि येथूनच या परंपरेची सुरुवात झाली जी आजही सुरू आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Young|first=Robert|url=http://archives.chicagotribune.com/1965/01/21/page/1/article/wife-holds-bible-as-president-takes-oath|title=Wife Holds Bible as President Takes Oath|date=January 21, 1965|publisher=Chicago Tribune|accessdate=2026-03-17|archive-date=2020-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319004259/https://chicagotribune.newspapers.com/|url-status=dead}}</ref> पद सोडल्यानंतर चार वर्षांनी, जानेवारी १९७३ मध्ये लिंडन जॉन्सन यांचे हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले.<ref name="dailytelegraph"/><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.pbs.org/ladybird/windingdown/windingdown_index.html|title=Lady Bird Johnson: Winding Down|publisher=pbs.org}}</ref> त्यांच्या मृत्यूनंतर, लेडी बर्ड यांनी आपल्या मुलींसोबत अधिक वेळ घालवला.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Smith|first=Wendy|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/12/23/claire-underwood-could-learn-a-lot-from-lady-bird-johnson.html|title=Claire Underwood Could Learn a Lot From Lady Bird Johnson|date=December 23, 2015|publisher=The Daily Beast}}</ref> त्या लोकांच्या नजरेत राहिल्या, आपल्या पतीचा आणि इतर राष्ट्राध्यक्षांचा सन्मान करत राहिल्या. १९८६ मध्ये, तिच्या पतीच्या मृत्यूनंतर १३ वर्षांनी, जॉन्सनची प्रकृती खालावू लागली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.nytimes.com/1986/02/08/us/lady-bird-johnson-suffering-from-fatigue-is-in-hospital.html|title=Lady Bird Johnson, Suffering From Fatigue, Is in Hospital|date=February 8, 1986|work=[[The New York Times]]}}</ref> ऑगस्ट १९९३ मध्ये, तिला पक्षाघाताचा झटका आला आणि मॅक्युलर डिजनरेशनमुळे तिला कायदेशीररित्या अंधत्व आले. १९९९ मध्ये, दुसऱ्यांदा चक्कर आल्याने तिला रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. २००२ मध्ये, तिला दुसरा, अधिक गंभीर पक्षाघाताचा झटका आला, ज्यामुळे तिला सामान्यपणे बोलणे किंवा मदतीशिवाय चालणे अशक्य झाले. २००५ मध्ये, [[ब्रोन्कायटिस|ब्राँकायटिसच्या]] उपचारासाठी तिने ऑस्टिनमधील एका रुग्णालयात काही दिवस घालवले. जून २००७ मध्ये, सौम्य ताप आल्यानंतर तिने ऑस्टिनमधील सेटन हॉस्पिटलमध्ये सहा दिवस घालवले. लेडी बर्ड जॉन्सन यांचे ११ जुलै २००७ रोजी दुपारी ४:१८ वाजता घरी वयाच्या ९४ व्या वर्षी निधन झाले. यावेळी कुटुंबीय आणि कॅथोलिक धर्मगुरू फादर रॉबर्ट स्कॉट उपस्थित होते.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,289027,00.html 4:18 (CDT) Former First Lady, Lady Bird Johnson Dies at 94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713175144/http://www.foxnews.com/story/0,2933,289027,00.html}} Fox News</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} {{अमेरिकेच्या प्रथम महिला}} {{DEFAULTSORT:जॉन्सन, लेडी बर्ट}} [[वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते]] [[वर्ग:अमेरिकेच्या प्रथम महिला]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] inymmhorm3blqnfosqk7yuws19o3szi 0 378354 2676217 2675866 2026-03-30T02:04:13Z Jonathansammy 17110 /* दृष्टिपटल व्यथा */ विकिलिन्क्स् 2676217 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = मधुमेहाचे दुय्यम आजार | synonym = | image = File:Diabetes complications.jpg | caption =रेटिनोपथी (दृष्टिपटल व्यथा), नेफ्रोपथी (मूत्रपिंड विकार)आणि न्युरोपथी (मज्जातंतू विकार) या अनियंत्रित मधुमेहाच्या संभाव्य गुंतागुंती आहेत. | pronounce = | specialty = [[अंतःस्रावशास्त्र]] }} '''मधुमेहाच्या जटिलता''' म्हणजे [[मधुमेह|मधुमेही]] रुग्णांमध्ये रक्तातील ग्लुकोजची पातळी वाढल्यामुळे होणारे दुय्यम आजार. या जटिलतेमध्ये  दोन प्रकारांमध्ये वर्गीकरण करता येते: तीव्र आणि दीर्घकालीन. तीव्र जटिलता म्हणजे ज्या वेगाने विकसित होतात आणि त्यांची उदाहरणे म्हणजे: *[[डायबेटिक केटोअ‍ॅसिडोसिस]] (DKA), *[[हायपरग्लायसेमिक हायपरोस्मोलर स्टेट]] (HHS), *लॅक्टिक अ‍ॅसिडोसिस (LA), *[[हायपोग्लायसेमिया]]. टाइप १ मधुमेही व्यक्तींना वरील गोष्टींचा त्रास होण्याची शक्यता अधिक असते. दीर्घकालीन जटिलता कालांतराने विकसित होतात आणि त्यांचे सामान्यतः दोन श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले जाते: *सूक्ष्म रक्तवाहिन्यानचे रोग आणि *मोठ्या रक्तवाहिन्यानचे (मॅक्रोव्हॅस्क्युलर) रोग . सूक्ष्म रक्तवाहिन्या रोगन्च्या जटिलता मध्ये मज्जातंतू विकार (न्यूरोपॅथी), मूत्रपिंड विकार (नेफ्रोपॅथी) आणि मज्जापटल किन्वा दृष्टिपटल व्यथा (रेटिनोपॅथी) यांचा समावेश होतो; तर हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी रोग, [[पक्षाघात#:~:text=संदर्भ-,पक्षाघात,-https://mr.wikipedia|पक्षाघात]] आणि पेरिफेरल व्हॅस्क्युलर रोग यांचा समावेश मोठ्या रक्तवाहिन्यानचे गुंतागुंतींमध्ये होतो. <ref name="Epidemiology of diabetes and diabet">{{जर्नल स्रोत|vauthors=Deshpande AD, Harris-Hayes M, Schootman M|date=November 2008|title=Epidemiology of diabetes and diabetes-related complications|journal=Physical Therapy|volume=88|issue=11|pages=1254–1264|doi=10.2522/ptj.20080020|pmc=3870323|pmid=18801858}}</ref> मधुमेहाच्या जटिलते मुळे जीवनाची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात खालावू शकते आणि दीर्घकाळ टिकणारे अपंगत्व येऊ शकते. एकूणच, ज्या लोकांच्या रक्तातील साखरेची पातळी चांगल्या प्रकारे नियंत्रित नसते, त्यांच्यामध्ये '''जटिलता''' खूपच जास्त प्रमाणात आणि गंभीर स्थितित आढळते. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Nathan DM, Cleary PA, Backlund JY, Genuth SM, Lachin JM, Orchard TJ, Raskin P, Zinman B|date=December 2005|title=Intensive diabetes treatment and cardiovascular disease in patients with type 1 diabetes|journal=The New England Journal of Medicine|volume=353|issue=25|pages=2643–2653|doi=10.1056/NEJMoa052187|pmc=2637991|pmid=16371630|doi-access=free}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|vauthors=|date=April 1995|title=The effect of intensive diabetes therapy on the development and progression of neuropathy. The Diabetes Control and Complications Trial Research Group|journal=Annals of Internal Medicine|volume=122|issue=8|pages=561–568|doi=10.7326/0003-4819-122-8-199504150-00001|pmid=7887548}}</ref> मधुमेहाची सुरुवात होण्याचे वय, मधुमेहाचा प्रकार, लिंग आणि अनुवंशिकता यांसारखे काही न बदलता येणारे धोक्याचे घटक धोक्यावर परिणाम करू शकत नाही. [[धूम्रपान]], [[लठ्ठपणा]], [[उच्च रक्तदाब]], वाढलेली कोलेस्ट्रॉल पातळी आणि नियमित [[व्यायाम|व्यायामाचा]] अभाव या बदल करता येण्याजोग्या जोखीम घटकांवर उपाययोजना केल्यास, मधुमेहाशी संबंधित जटिलता निर्माण होण्याची शक्यता कमी करता येते. मधुमेहाशी संबंधित गुंतागुंत असणे हा कोविड-१९ मध्ये गंभीर लक्षणे विकसित होण्याचा एक जोखीम घटक आहे. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Kompaniyets L, Pennington AF, Goodman AB, Rosenblum HG, Belay B, Ko JY, Chevinsky JR, Schieber LZ, Summers AD, Lavery AM, Preston LE, Danielson ML, Cui Z, Namulanda G, Yusuf H, Mac Kenzie WR, Wong KK, Baggs J, Boehmer TK, Gundlapalli AV|date=July 2021|title=Underlying Medical Conditions and Severe Illness Among 540,667 Adults Hospitalized With COVID-19, March 2020-March 2021|journal=Preventing Chronic Disease|volume=18|pages=E66|doi=10.5888/pcd18.210123|pmc=8269743|pmid=34197283|doi-access=free}}</ref> ==दृष्टिपटल व्यथा== [[दृष्टिपटल]] (रेटिना)ला होणारे दुखापत्, ज्याला [[रेटिनोपथी|दृष्टिपटल व्यथा]] ()म्हरेटिनोपथीणतात, हे कामाच्या वयातील लोकांमध्ये अंधत्वाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021">{{Cite book |vauthors=Feather A, Randall D, Waterhouse M |title=Kumar and Clark's Clinical Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2021 |isbn=978-0-7020-7868-2 |edition=10th |pages=699–741}}</ref>मधुमेहामुळे डोळ्यांवर इतरही परिणाम होऊ शकतात, जसे [[मोतीबिंदू]] आणि [[काचबिंदू]].<ref name="Feather_2021" /> मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी वर्षातून एकदा तरी [[नेत्रतज्ज्ञ]] किंवा [[नेत्रशल्यचिकित्सा|नेत्ररोगतज्ज्ञ]] यांना भेटणे अवश्यक असते.<ref>{{Cite web |title=Diabetes eye care |url=https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |access-date=2018-03-27 |website=MedlinePlus |publisher=National Library of Medicine |publication-place=Maryland |archive-date=2018-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328102348/https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |url-status=live}}</ref> ==मूत्रपिंड विकार== [[मधुमेही नेफ्रोपॅथी]] हे [[तीव्र मूत्रपिंड विकार]]ाचे प्रमुख कारण आहे. अमेरिकेत [[मूत्रपिंड डायलिसिस|डायलिसिस]]वर असलेल्या ५०% पेक्षा जास्त रुग्ण मधुमेही असातात.<ref name="Wing_2022">{{Cite book |vauthors=Wing EJ, Schiffman F |title=Cecil Essentials of Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2022 |isbn=978-0-323-72271-1 |edition=10th |location=Pennsylvania |pages=282–297, 662–677}}</ref> ==मज्जातंतू विकार== [[मधुमेही न्यूरोपॅथी]], म्हणजे मज्जातंतूंना होणारे विकार, विविध प्रकारे प्रकट होते, ज्यामध्ये [[संवेदना नष्ट होणे]], [[न्यूरोपॅथिक वेदना]], आणि [[स्वायत्त बिघडलेले कार्य]] (जसे की [[स्थितीजन्य हायपोटेन्शन|स्थितिजन्य रक्तदाब-ऱ्हास]], [[अतिसार]], आणि [[शिश्नाची ताठरता न येणे]] यांचा समावेश आहे.<ref name="Feather_2021" /> वेदनाशक्ती नष्ट झाल्यामुळे दुखापतीची शक्यता वाढते, ज्यामुळे [[मधुमेही पाय|मधुमेही पायाच्या समस्या]] (जसे की [[ओला कोथ]] (ulcer) उद्भवू शकतात, हे गैर-आघातजन्य पाय किन्वा बोटान्चे [[विच्छेदन]]ाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021" /> ==मधुमेहामुळे होणारे इतर आजार== [[मधुमेहातील श्रवणशक्ती कमी होणे|श्रवणशक्ती कमी होणे]] हे मधुमेहाशी संबंधित आणखी एक दीर्घकालीन गुंतागुंत आहे.<ref>{{cite journal |vauthors=Mittal R, McKenna K, Keith G, Lemos JR, Mittal J, Hirani K |title=A systematic review of the association of Type I diabetes with sensorineural hearing loss |journal=PLOS ONE |volume=19 |issue=2 |article-number=e0298457 |date=9 February 2024 |pmid=38335215 |pmc=10857576 |doi=10.1371/journal.pone.0298457 |doi-access=free |bibcode=2024PLoSO..1998457M}}</ref> [[पित्ताशयातील खडे|पित्ताशयाच्या खड्यांच्या]] आजाराशी संबंधित विस्तृत माहिती आणि असंख्य प्रकरणांच्या आधारे, असे दिसते की टाइप २ मधुमेह आणि पित्ताशयातील खडे यांच्यात संबंध असू शकतो. मधुमेह नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये पित्ताशयातील खडे विकसित होण्याचा धोका जास्त असतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yuan S, Gill D, Giovannucci EL, Larsson SC |title=Obesity, Type 2 Diabetes, Lifestyle Factors, and Risk of Gallstone Disease: A Mendelian Randomization Investigation |journal=Clinical Gastroenterology and Hepatology |volume=20 |issue=3 |pages=e529–e537 |date=March 2022 |pmid=33418132 |doi=10.1016/j.cgh.2020.12.034 |hdl-access=free |doi-access=free |hdl=10044/1/86461}}</ref> [[बौद्धिक क्षीणता]] आणि मधुमेह यांच्यात संबंध आहे; अभ्यासांनी दर्शविले आहे की मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये बौद्धिक क्षीणता होण्याचा अधिक धोका असतो, आणि रोग नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत त्यांच्यात घटीचा दर अधिक असतो.<ref name="cognitive">{{cite journal |vauthors=Cukierman T, Gerstein HC, Williamson JD |title=Cognitive decline and dementia in diabetes--systematic overview of prospective observational studies |journal=Diabetologia |volume=48 |issue=12 |pages=2460–2469 |date=December 2005 |pmid=16283246 |doi=10.1007/s00125-005-0023-4 |doi-access=free}}</ref> मधुमेहामुळे [[स्मृतिभ्रंश]]ाचा धोका वाढतो, आणि मधुमेहाचे निदान जितक्या लवकर होते, तितका हा धोका अधिक असतो.<ref>{{Cite web |vauthors=Budson AE |date=2021-07-12 |title=What's the relationship between diabetes and dementia? |url=https://www.health.harvard.edu/blog/whats-the-relationship-between-diabetes-and-dementia-202107122546 |access-date=2025-01-27 |website=Harvard Health |language=en}}</ref> मधुमेह वृद्धांमध्ये, विशेषतः इन्सुलिन उपचार घेणाऱ्यांमध्ये, [[वृद्धांमध्ये पडणे|पडण्याची]] शक्यता देखील वाढवतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yang Y, Hu X, Zhang Q, Zou R |title=Diabetes mellitus and risk of falls in older adults: a systematic review and meta-analysis |journal=Age and Ageing |volume=45 |issue=6 |pages=761–767 |date=November 2016 |pmid=27515679 |doi=10.1093/ageing/afw140 |doi-access=free}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} 3t1c6ala3fxg938ya9mvu3hczvdivpf 2676218 2676217 2026-03-30T02:06:34Z Jonathansammy 17110 /* दृष्टिपटल व्यथा */ 2676218 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = मधुमेहाचे दुय्यम आजार | synonym = | image = File:Diabetes complications.jpg | caption =रेटिनोपथी (दृष्टिपटल व्यथा), नेफ्रोपथी (मूत्रपिंड विकार)आणि न्युरोपथी (मज्जातंतू विकार) या अनियंत्रित मधुमेहाच्या संभाव्य गुंतागुंती आहेत. | pronounce = | specialty = [[अंतःस्रावशास्त्र]] }} '''मधुमेहाच्या जटिलता''' म्हणजे [[मधुमेह|मधुमेही]] रुग्णांमध्ये रक्तातील ग्लुकोजची पातळी वाढल्यामुळे होणारे दुय्यम आजार. या जटिलतेमध्ये  दोन प्रकारांमध्ये वर्गीकरण करता येते: तीव्र आणि दीर्घकालीन. तीव्र जटिलता म्हणजे ज्या वेगाने विकसित होतात आणि त्यांची उदाहरणे म्हणजे: *[[डायबेटिक केटोअ‍ॅसिडोसिस]] (DKA), *[[हायपरग्लायसेमिक हायपरोस्मोलर स्टेट]] (HHS), *लॅक्टिक अ‍ॅसिडोसिस (LA), *[[हायपोग्लायसेमिया]]. टाइप १ मधुमेही व्यक्तींना वरील गोष्टींचा त्रास होण्याची शक्यता अधिक असते. दीर्घकालीन जटिलता कालांतराने विकसित होतात आणि त्यांचे सामान्यतः दोन श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले जाते: *सूक्ष्म रक्तवाहिन्यानचे रोग आणि *मोठ्या रक्तवाहिन्यानचे (मॅक्रोव्हॅस्क्युलर) रोग . सूक्ष्म रक्तवाहिन्या रोगन्च्या जटिलता मध्ये मज्जातंतू विकार (न्यूरोपॅथी), मूत्रपिंड विकार (नेफ्रोपॅथी) आणि मज्जापटल किन्वा दृष्टिपटल व्यथा (रेटिनोपॅथी) यांचा समावेश होतो; तर हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी रोग, [[पक्षाघात#:~:text=संदर्भ-,पक्षाघात,-https://mr.wikipedia|पक्षाघात]] आणि पेरिफेरल व्हॅस्क्युलर रोग यांचा समावेश मोठ्या रक्तवाहिन्यानचे गुंतागुंतींमध्ये होतो. <ref name="Epidemiology of diabetes and diabet">{{जर्नल स्रोत|vauthors=Deshpande AD, Harris-Hayes M, Schootman M|date=November 2008|title=Epidemiology of diabetes and diabetes-related complications|journal=Physical Therapy|volume=88|issue=11|pages=1254–1264|doi=10.2522/ptj.20080020|pmc=3870323|pmid=18801858}}</ref> मधुमेहाच्या जटिलते मुळे जीवनाची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात खालावू शकते आणि दीर्घकाळ टिकणारे अपंगत्व येऊ शकते. एकूणच, ज्या लोकांच्या रक्तातील साखरेची पातळी चांगल्या प्रकारे नियंत्रित नसते, त्यांच्यामध्ये '''जटिलता''' खूपच जास्त प्रमाणात आणि गंभीर स्थितित आढळते. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Nathan DM, Cleary PA, Backlund JY, Genuth SM, Lachin JM, Orchard TJ, Raskin P, Zinman B|date=December 2005|title=Intensive diabetes treatment and cardiovascular disease in patients with type 1 diabetes|journal=The New England Journal of Medicine|volume=353|issue=25|pages=2643–2653|doi=10.1056/NEJMoa052187|pmc=2637991|pmid=16371630|doi-access=free}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|vauthors=|date=April 1995|title=The effect of intensive diabetes therapy on the development and progression of neuropathy. The Diabetes Control and Complications Trial Research Group|journal=Annals of Internal Medicine|volume=122|issue=8|pages=561–568|doi=10.7326/0003-4819-122-8-199504150-00001|pmid=7887548}}</ref> मधुमेहाची सुरुवात होण्याचे वय, मधुमेहाचा प्रकार, लिंग आणि अनुवंशिकता यांसारखे काही न बदलता येणारे धोक्याचे घटक धोक्यावर परिणाम करू शकत नाही. [[धूम्रपान]], [[लठ्ठपणा]], [[उच्च रक्तदाब]], वाढलेली कोलेस्ट्रॉल पातळी आणि नियमित [[व्यायाम|व्यायामाचा]] अभाव या बदल करता येण्याजोग्या जोखीम घटकांवर उपाययोजना केल्यास, मधुमेहाशी संबंधित जटिलता निर्माण होण्याची शक्यता कमी करता येते. मधुमेहाशी संबंधित गुंतागुंत असणे हा कोविड-१९ मध्ये गंभीर लक्षणे विकसित होण्याचा एक जोखीम घटक आहे. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Kompaniyets L, Pennington AF, Goodman AB, Rosenblum HG, Belay B, Ko JY, Chevinsky JR, Schieber LZ, Summers AD, Lavery AM, Preston LE, Danielson ML, Cui Z, Namulanda G, Yusuf H, Mac Kenzie WR, Wong KK, Baggs J, Boehmer TK, Gundlapalli AV|date=July 2021|title=Underlying Medical Conditions and Severe Illness Among 540,667 Adults Hospitalized With COVID-19, March 2020-March 2021|journal=Preventing Chronic Disease|volume=18|pages=E66|doi=10.5888/pcd18.210123|pmc=8269743|pmid=34197283|doi-access=free}}</ref> ==दृष्टिपटल व्यथा== [[दृष्टिपटल]] (रेटिना)ला होणारे दुखापत्, ज्याला [[रेटिनोपथी|दृष्टिपटल व्यथा]] (रेटिनोपथी) म्हणतात, हे कामाच्या वयातील लोकांमध्ये अंधत्वाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021">{{Cite book |vauthors=Feather A, Randall D, Waterhouse M |title=Kumar and Clark's Clinical Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2021 |isbn=978-0-7020-7868-2 |edition=10th |pages=699–741}}</ref>मधुमेहामुळे डोळ्यांवर इतरही परिणाम होऊ शकतात, जसे [[मोतीबिंदू]] आणि [[काचबिंदू]].<ref name="Feather_2021" /> मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी वर्षातून एकदा तरी [[नेत्रतज्ज्ञ]] किंवा [[नेत्रशल्यचिकित्सा|नेत्ररोगतज्ज्ञ]] यांना भेटणे अवश्यक असते.<ref>{{Cite web |title=Diabetes eye care |url=https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |access-date=2018-03-27 |website=MedlinePlus |publisher=National Library of Medicine |publication-place=Maryland |archive-date=2018-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328102348/https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |url-status=live}}</ref> ==मूत्रपिंड विकार== [[मधुमेही नेफ्रोपॅथी]] हे [[तीव्र मूत्रपिंड विकार]]ाचे व्मुख्य कारण आहे. अमेरिकेत [[मूत्रपिंड डायलिसिस|डायलिसिस]]वर असलेल्या ५०% पेक्षा जास्त रुग्ण मधुमेही असातात.<ref name="Wing_2022">{{Cite book |vauthors=Wing EJ, Schiffman F |title=Cecil Essentials of Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2022 |isbn=978-0-323-72271-1 |edition=10th |location=Pennsylvania |pages=282–297, 662–677}}</ref> ==मज्जातंतू विकार== [[मधुमेही न्यूरोपॅथी]], म्हणजे मज्जातंतूंना होणारे विकार, विविध प्रकारे प्रकट होते, ज्यामध्ये [[संवेदना नष्ट होणे]], [[न्यूरोपॅथिक वेदना]], आणि [[स्वायत्त बिघडलेले कार्य]] (जसे की [[स्थितीजन्य हायपोटेन्शन|स्थितिजन्य रक्तदाब-ऱ्हास]], [[अतिसार]], आणि [[शिश्नाची ताठरता न येणे]] यांचा समावेश आहे.<ref name="Feather_2021" /> वेदनाशक्ती नष्ट झाल्यामुळे दुखापतीची शक्यता वाढते, ज्यामुळे [[मधुमेही पाय|मधुमेही पायाच्या समस्या]] (जसे की [[ओला कोथ]] (ulcer) उद्भवू शकतात, हे गैर-आघातजन्य पाय किन्वा बोटान्चे [[विच्छेदन]]ाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021" /> ==मधुमेहामुळे होणारे इतर आजार== [[मधुमेहातील श्रवणशक्ती कमी होणे|श्रवणशक्ती कमी होणे]] हे मधुमेहाशी संबंधित आणखी एक दीर्घकालीन गुंतागुंत आहे.<ref>{{cite journal |vauthors=Mittal R, McKenna K, Keith G, Lemos JR, Mittal J, Hirani K |title=A systematic review of the association of Type I diabetes with sensorineural hearing loss |journal=PLOS ONE |volume=19 |issue=2 |article-number=e0298457 |date=9 February 2024 |pmid=38335215 |pmc=10857576 |doi=10.1371/journal.pone.0298457 |doi-access=free |bibcode=2024PLoSO..1998457M}}</ref> [[पित्ताशयातील खडे|पित्ताशयाच्या खड्यांच्या]] आजाराशी संबंधित विस्तृत माहिती आणि असंख्य प्रकरणांच्या आधारे, असे दिसते की टाइप २ मधुमेह आणि पित्ताशयातील खडे यांच्यात संबंध असू शकतो. मधुमेह नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये पित्ताशयातील खडे विकसित होण्याचा धोका जास्त असतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yuan S, Gill D, Giovannucci EL, Larsson SC |title=Obesity, Type 2 Diabetes, Lifestyle Factors, and Risk of Gallstone Disease: A Mendelian Randomization Investigation |journal=Clinical Gastroenterology and Hepatology |volume=20 |issue=3 |pages=e529–e537 |date=March 2022 |pmid=33418132 |doi=10.1016/j.cgh.2020.12.034 |hdl-access=free |doi-access=free |hdl=10044/1/86461}}</ref> [[बौद्धिक क्षीणता]] आणि मधुमेह यांच्यात संबंध आहे; अभ्यासांनी दर्शविले आहे की मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये बौद्धिक क्षीणता होण्याचा अधिक धोका असतो, आणि रोग नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत त्यांच्यात घटीचा दर अधिक असतो.<ref name="cognitive">{{cite journal |vauthors=Cukierman T, Gerstein HC, Williamson JD |title=Cognitive decline and dementia in diabetes--systematic overview of prospective observational studies |journal=Diabetologia |volume=48 |issue=12 |pages=2460–2469 |date=December 2005 |pmid=16283246 |doi=10.1007/s00125-005-0023-4 |doi-access=free}}</ref> मधुमेहामुळे [[स्मृतिभ्रंश]]ाचा धोका वाढतो, आणि मधुमेहाचे निदान जितक्या लवकर होते, तितका हा धोका अधिक असतो.<ref>{{Cite web |vauthors=Budson AE |date=2021-07-12 |title=What's the relationship between diabetes and dementia? |url=https://www.health.harvard.edu/blog/whats-the-relationship-between-diabetes-and-dementia-202107122546 |access-date=2025-01-27 |website=Harvard Health |language=en}}</ref> मधुमेह वृद्धांमध्ये, विशेषतः इन्सुलिन उपचार घेणाऱ्यांमध्ये, [[वृद्धांमध्ये पडणे|पडण्याची]] शक्यता देखील वाढवतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yang Y, Hu X, Zhang Q, Zou R |title=Diabetes mellitus and risk of falls in older adults: a systematic review and meta-analysis |journal=Age and Ageing |volume=45 |issue=6 |pages=761–767 |date=November 2016 |pmid=27515679 |doi=10.1093/ageing/afw140 |doi-access=free}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} auigvlhver2s4a30wt94by53x3qpabf 0 378425 2676226 2675155 2026-03-30T04:03:55Z ~2026-19567-05 181551 2676226 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = दीप ज्योती | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = | निर्मिती संस्था = फ्रेम्स प्रोडक्शन | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = दररोज रात्री ८ वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = १३ एप्रिल २०२६ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | नंतर = [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | सारखे = }} '''दीप ज्योती''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी तमिळ]]वरील वीरा या तमिळ मालिकेवर आधारित आहे. == कलाकार == * [[प्रसाद जवादे]] - दीप * पूर्वा कौशिक - ज्योती * [[गिरीश ओक]] - पुरुषोत्तम * मानसी सुभाष - प्रीती * अक्षय विंचुरकर - सुजय * [[अंजली जोगळेकर]] * ओंकार गोवर्धन - अभिजीत * अनुप बेलवलकर - स्वराज * सुहास परांजपे - सुलोचना * धनश्री अंतरकर * सलोनी सुर्वे == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" style="text-align:center;" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[तमिळ]] | वीरा | [[झी तमिळ]] | २६ फेब्रुवारी २०२४ - चालू |- | [[तेलुगू]] | ऑटो विजय शांती | [[झी तेलुगू]] | ७ जुलै २०२५ - चालू |- | [[कन्नड]] | कृष्ण रुक्कू | [[झी कन्नडा]] | ९ मार्च २०२६ - चालू |} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी रात्री ८च्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] 37qcex9tbroyl7rtifsqgwyws4qdlb9 3 378435 2676231 2675306 2026-03-30T05:30:04Z Mfield 178695 Mfield ने लेख [[सदस्य चर्चा:Anohthterwikipedian]] वरुन [[सदस्य चर्चा:Star walker]] ला हलविला: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Anohthterwikipedian|Anohthterwikipedian]]" to "[[Special:CentralAuth/Star walker|Star walker]]" 2675306 wikitext text/x-wiki == Welcome == {{स्वागत}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०८:२५, २६ मार्च २०२६ (IST) == Files to be licensed == Hi, you have posted a message on [[चर्चा:मुखपृष्ठ#Meta-wiki_uploads]], which is not a proper place. Any way, contact @[[सदस्य:Rahuldeshmukh101|Rahuldeshmukh101]] for your query. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०८:२९, २६ मार्च २०२६ (IST) :{{Reply to|संतोष गोरे}} 我点错了。 :[[सदस्य:Anohthterwikipedian|Anohthterwikipedian]] ([[सदस्य चर्चा:Anohthterwikipedian|चर्चा]]) १२:१६, २६ मार्च २०२६ (IST) 0147d1cc00neq6x9yr0swsjw79c9kgi 0 378474 2676167 2675374 2026-03-29T16:26:51Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2676167 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''राधिका राव''' एक भारतीय चित्रपट दिग्दर्शिका आणि पटकथा लेखिका आहेत. त्यांनी विनय सप्रू यांच्यासोबत ''लकी: नो टाइम फॉर लव्ह'' (२००५) या चित्रपटाद्वारे दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण केले. त्यांच्या इतर चित्रपटांमध्ये ''आय लव्ह एनवाय'' (२०१५), ''सनम तेरी कसम'' (२०१६) आणि ''यारियाँ २'' (२०२३) यांचा समावेश आहे. त्या त्यांचे व्यावसायिक भागीदार विनय सप्रू यांच्यासोबत ''राव अँड सप्रू'' नावाची चित्रपट निर्मिती कंपनी चालवतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.radhikaraoandvinaysapru.com/|title=Rao & Sapru Films|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718112127/http://www.radhikaraoandvinaysapru.com/|archive-date=2019-07-18|access-date=2016-03-26}}</ref> == कारकीर्द == विनय सप्रू यांच्यासोबत संगीत व्हिडिओंचे सह-दिग्दर्शन केल्यानंतर, राव यांनी २००५ मध्ये सप्रू यांच्यासोबत ''लकी: नो टाइम फॉर लव्ह'' या चित्रपटाचे सह-दिग्दर्शन करून चित्रपट दिग्दर्शक म्हणून पदार्पण केले. ह्या चित्रपटात [[सलमान खान]] आणि [[स्नेहा उल्लाल]] यांच्या मुख्य भूमिका होत्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/16433354/Eros-International-to-produce-Radhika-Rao-Vinay-Saprus-directorial-Sanam-Teri-Kasam|title=Eros International to produce Radhika Rao, Vinay Sapru's directorial Sanam Teri Kasam|date=24 September 2015|website=Bollywood Hungama|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928194357/http://www.bollywoodhungama.com/news/16433354/Eros-International-to-produce-Radhika-Rao-Vinay-Saprus-directorial-Sanam-Teri-Kasam|archive-date=September 28, 2015|access-date=15 May 2016}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/lucky-no-time-for-love-director-vinay-sapru-not-everybody-gets-salman-khan-to-star-in-their-first-movie/articleshow/82354678.cms|title='Lucky: No Time for Love' director Vinay Sapru: Not everybody gets Salman Khan to star in their first movie|date=May 3, 2021|website=timesofindia.com|access-date=May 3, 2021}}</ref> ''[[बीबीसी|बीबीसी श्रॉपशायर बॉलीवूडसाठी]]'' मनीष गज्जर यांनी लिहिलेल्या समीक्षेनुसार, चित्रपटात काही भाग संथ आहेत आणि काही रशियन संवाद भाषांतरित केलेले नाहीत, परंतु [[सलमान खान|सलमान खानचा]] अभिनय आणि अदनान सामीच्या संगीतामुळे हा चित्रपट "पाहण्यासारखा आहे".<ref>{{स्रोत बातमी|last=Gajjar|first=Manish|url=https://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2005/04/lucky_review.shtml|title=Lucky -No time For Love|date=April 2005|work=[[BBC]]|access-date=14 November 2023}}</ref> ''[[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|इंडिया टुडेसाठी]]'' लिहिलेल्या समीक्षेत, [[अनुपमा चोप्रा]] यांनी चित्रपटाचे वर्णन "महत्वाकांक्षी" असे केले आहे, ज्यात "बर्फाच्छादित ओसाड प्रदेश, [[सेंट पीटर्सबर्ग]] आणि रशियन धार्मिक प्रतिमांचे मोहक शॉट्स" आहेत, परंतु त्यांनी चित्रपटाच्या दुसऱ्या भागावर टीका केली आहे आणि [[मिथुन चक्रवर्ती]] यांच्या पाहुण्या कलाकाराच्या भूमिकेला "त्रासदायक" म्हटले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Chopra|first=Anupama|url=https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20050425-film-review-of-lucky-no-time-for-love-starring-salman-khan-sneha-ullal-787930-2005-04-24|title=Film review of 'Lucky: No Time For Love' starring Salman Khan, Sneha Ullal|date=25 April 2005|work=[[India Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209105724/https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20050425-film-review-of-lucky-no-time-for-love-starring-salman-khan-sneha-ullal-787930-2005-04-24|archive-date=9 February 2023}}</ref> यानंतर तिने सप्रू सोबत २०१५ मध्ये ''आय लव्ह एनवाय'' या चित्रपटाचे सह-दिग्दर्शन केले. ''[[सीएनएन न्यूझ१८|न्यूज१८]]'' मधील रोक्तिम राजपाल यांच्या समीक्षणात असे वर्णन केले आहे की, "मूळ कथानक खूपच साचेबद्ध आहे आणि ते 'आधीच पाहिलेले' असल्यासारखे वाटते. त्यामुळे, चित्रपट खरोखरच काही नवीन किंवा ताजेपणा देत नाही".<ref>{{स्रोत बातमी|last=Rajpal|first=Roktim|url=https://www.news18.com/news/movies/i-love-ny-review-both-sunny-deol-and-kangana-ranaut-deserved-a-better-film-1018831.html|title=‘I Love NY’ review: Both Sunny Deol and Kangana Ranaut deserved a better film|date=11 July 2015|work=[[CNN-News18|News18]]|language=en}}</ref> ''[[द टाइम्स ऑफ इंडिया|इंडिया टाइम्समध्ये]]'', कुणाल गुहा यांनी लिहिले, "[[सनी देओल|सनी देओलचा]] चेहरा ३५ वर्षांपेक्षा एक दिवसही म्हातारा झाला नाही हे लक्षात घेणे चांगले असले तरी, त्याचा अभिनयही तसाच आहे हे पाहून वाईट वाटते. [[कंगना राणावत]] तिच्या नेहमीच्या उत्साही आणि किलबिलाट करणाऱ्या रूपात आहे".<ref>{{स्रोत बातमी|last=Guha|first=Kunal|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/2-chehare/articleshow/48033090.cms|title=Film Review: I Love NY|date=11 July 2015|work=indiatimes.com}}</ref> त्यानंतर राव यांनी सप्रू यांच्यासोबत २०१६ साली ''सनम तेरी कसम'' या चित्रपटाचे सह-दिग्दर्शन केले; जो [[हर्षवर्धन राणे|हर्षवर्धन राणेचा]] पहिला हिंदी चित्रपट होता. ''[[द इंडियन एक्सप्रेस|द इंडियन एक्सप्रेसमधील]]'' शुभ्रा गुप्ता यांच्या समीक्षणात पाकिस्तानी अभिनेत्री [[मावरा होकेन|मावरा होकेनच्या]] अभिनयाची प्रशंसा करण्यात आली, परंतु एकंदरीत चित्रपटावर टीका करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/sanam-teri-kasam-movie-review-mawra-hocane-harshvardhan-rane/|title=Sanam Teri Kasam review: Mawra Hocane shows us how effervescence can light up the screen|last=Gupta|first=Shubhra|date=February 5, 2016|website=The Indian Express|access-date=August 15, 2018}}</ref> ''[[द हिंदू|द हिंदूमध्ये]]'' नम्रता जोशी लिहितात की, हा चित्रपट बेकडेल चाचणीत अयशस्वी होण्यासाठी "मुद्दाम बनवलेला" आहे आणि सुचवतात की, "जर तुम्हाला चित्रपटगृहात लगेच रडू येत असेल, तर टिश्यूंचा एक बॉक्स सोबत घेऊन जा."<ref>{{स्रोत बातमी|last=Joshi|first=Namrata|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/sanam-teri-kasam-review-where-tears-rule-the-screen/article8197089.ece|title=Sanam Teri Kasam review: Where tears rule the screen|date=5 February 2016|work=[[The Hindu]]|language=en-IN|access-date=14 November 2023}}</ref> राव यांनी सप्रू यांच्यासोबत २०२३ सालच्या ''यारियाँ २'' या चित्रपटाचे सह-दिग्दर्शनही केले. ''फर्स्टपोस्टवरील'' विनम्र माथूर यांच्या समीक्षेत त्यांच्या पूर्वीच्या काही कामांचा उल्लेख आहे, ज्यात या चित्रपटाची तुलना कमी अनुकूलतेने केली आहे, परंतु [[यूट्यूब|यूट्यूबवर]] ट्रेलरला २५ दशलक्ष व्ह्यूज मिळाल्याचे नमूद केले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Mathur|first=Vinamra|url=https://www.firstpost.com/entertainment/yaariyan-2-movie-review-a-sparkling-idea-buried-under-stiff-performances-13275462.html|title=Divya Khosla Kumar, Meezaan Jafri, Priya Prakash Varrier's Yaariyan 2 review|date=20 October 2023|work=[[Firstpost]]|language=en|access-date=14 November 2023}}</ref> ''[[रीडिफ.कॉम|रेडिफवरील]]'' दीपा गहलोत यांच्या समीक्षेत या चित्रपटाचे वर्णन "अगदी कमीतकमी कथानक असलेल्या संगीत व्हिडिओंचा संग्रह" असे केले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Gahlot|first=Deepa|url=https://www.rediff.com/movies/review/yaariyan-2-review/20231020.htm|title=Yaariyan 2 Review: Collection Of Music Videos|date=October 20, 2023|work=[[Rediff.com]]|access-date=14 November 2023}}</ref> ''[[बॉलीवूड हंगामा|बॉलीवूड हंगामाच्या]]'' समीक्षेत राव आणि सप्रू यांच्या दिग्दर्शनाचे वर्णन "सर्जनशील" असे केले आहे आणि ते "त्यांच्या सामान्य शॉट्समध्येही खूप काही जोडण्यासाठी ओळखले जातात" असे म्हटले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/yaariyan-2-2/critic-review/yaariyan-2-2-movie-review/on-the-whole-yaariyan-2-is-a-decent-entertainer/|title=Yaariyan 2 Movie Review: On the whole, YAARIYAN 2 is a decent entertainer.|date=20 October 2023|work=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=14 November 2023}}</ref> राव आणि सप्रू यांनी वीस वर्षांहून अधिक काळात १०० हून अधिक संगीत व्हिडिओ दिग्दर्शित केले आहेत, ज्यात [[नुसरत फतेह अली खान]], [[लता मंगेशकर]], [[आशा भोसले]], [[अरिजीत सिंग|अरिजित सिंग]], [[नेहा कक्कर]] आणि जुबिन नौटियाल यांचा समावेश आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Sen|first=Srijita|url=https://www.news18.com/news/movies/vaaste-to-lutt-gaye-this-is-the-best-time-for-non-film-music-videos-radhika-rao-and-vinay-sapru-3682487.html|title=Vaaste to Lutt Gaye, This is the Best Time for Non-Film Music Videos: Radhika Rao and Vinay Sapru|date=27 April 2021|work=[[News18 India|News18]]|language=en|access-date=14 November 2023}}</ref> त्यांनी भूषण कुमार यांच्या मालकीच्या [[टी-सीरीज]] कंपनीसोबत संगीत व्हिडिओ दिग्दर्शित करण्याचे कामही केले आहे. त्यांनी इतर चित्रपटांमध्ये पण गीतांचे दिग्दर्शिन केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://in.style.yahoo.com/director-vinay-sapru-shares-details-063503540.html?guccounter=1.html|title=Director Vinay Sapru Shares Details Of His And Radhika Rao's Upcoming Directorial With Bhushan Kumar- EXCLUSIVE|website=[[9X Media|SpotboyE]]|access-date=2026-03-26|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428085954/https://in.style.yahoo.com/director-vinay-sapru-shares-details-063503540.html?guccounter=1.html|url-status=dead}}</ref> == चित्रपट सूची == === पटकथा लेखक आणि दिग्दर्शक म्हणून === {| class="wikitable" !वर्ष ! चित्रपट |- | २००५ | ''[[लकी: नो टाइम फॉर लव्ह]]'' |- | २०१५ | ''[[आय लव्ह एनवाय]]'' |- | २०१६ | ''[[सनम तेरी कसम]]'' |- | २०२३ | ''[[यारियाँ २]]'' |- |} === गीत दिग्दर्शक === {| class="wikitable" !वर्ष ! चित्रपट ! नोंदी |- | rowspan="2" | २०१० | rowspan="2" | ''[[दबंग]]'' | गाण्याचे दिग्दर्शक ("तेरे मस्त मस्त दो नैन")<ref name="Trivedi 2012">{{स्रोत बातमी|last=Trivedi|first=Tanvi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Radhika-and-Vinay-live-up-to-Salmans-expectations/articleshow/17625005.cms|title=Radhika and Vinay live up to Salman's expectations|date=15 December 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=15 November 2023}}</ref> |- | गाण्याचे दिग्दर्शक ("चोरी किया रे जिया") <ref name="Trivedi 2012" /> |- | rowspan="3" | २०१२ | rowspan="2" | ''[[दबंग २]]'' | गाण्याचे दिग्दर्शक ("दगाबाज रे") <ref name="Trivedi 2012" /> |- | गाण्याचे दिग्दर्शक ("सासों ने") <ref name="Trivedi 2012" /> |- | ''[[रमैया वस्तावैया]]'' | गाण्याचे दिग्दर्शक ("रंग जो लाग्यो") <ref name="Kulkarni 2020">{{स्रोत बातमी|last=Kulkarni|first=Onkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sanam-teri-kasam-director-duo-vinay-radhika-begins-working-on-their-next-deets-inside/articleshow/79562441.cms|title=Sanam Teri Kasam director duo Vinay-Radhika begins working on their next! Deets inside|date=4 December 2020|work=[[The Times of India]]|access-date=15 November 2023}}</ref> |- | rowspan="2" | २०१४ | rowspan="2" | ''जय हो'' | गाण्याचे दिग्दर्शक ("तेरे नैना मार ही डालेंगे") |- | गाण्याचे दिग्दर्शक ("तुमको तो आना ही था") |- | २०१५ | ''[[प्रेम रतन धन पायो]]'' | गीत दिग्दर्शक ("प्रेमलीला") <ref name="Kulkarni 2020" /> |- | rowspan="3" | २०१९ | ''जंगली'' | गाण्याचे दिग्दर्शक ("गर्जे गज राज हमारे") |- | rowspan="2" | ''[[दबंग ३]]'' | गाण्याचे दिग्दर्शक ("नैना लाडे के") <ref name="Kulkarni 2020" /> |- | गीत दिग्दर्शक ("फरेबी नैना") |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:राव, राधिका}} [[वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लोक]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट दिग्दर्शिका]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 27f7xieehulypanw5cjeorp8wdmm72x 0 378535 2676139 2026-03-29T12:31:03Z संतोष गोरे 135680 इतर नावे 2676139 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मुंबईचे नगरपाल]] dq3cgn6353cg8rjhplb9g5ek1cwf529 0 378536 2676140 2026-03-29T12:31:43Z संतोष गोरे 135680 [[मुंबईचे नगरपाल]] कडे पुनर्निर्देशित 2676140 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मुंबईचे नगरपाल]] dq3cgn6353cg8rjhplb9g5ek1cwf529 118 378537 2676148 2026-03-29T13:35:54Z अभय नातू 206 मसुदा 2676148 wikitext text/x-wiki [[इटली]]च्या [[एन्ते नाझियोनाले पेर लॅव्हियाझियोने चिव्हिले|नागरी उड्डयन प्राधिकरणाने]] कडून [[विमान चालककंपनी प्रमाणपत्र]] (''एर ऑपरेटर सर्टिफिकेट'') असलेल्या सक्रिय विमान कंपन्यांची येथे यादी आहे.<ref>{{cite web| title=Elenco delle imprese titolari di licenza di trasporto aereo| url=https://www.enac.gov.it/trasporto-aereo/compagnie-aeree/compagnie-aeree-nazionali/elenco-delle-imprese-titolari-di-licenza-di-trasporto-aereo/| website=enac.gov.it|access-date= ९ सप्टेंबर २०२४}}</ref> == नियोजित उड्डाणे करणाऱ्या विमान कंपन्या == {| class="wikitable sortable" ! ! style="width:200px;"|विमान कंपनी ! प्रतिमा ! [[आयएटीए संकेत]] ! [[आयसीएओ संकेत]] ! ! style="width:150px;"|कॉलसाईन ! ! style="width:200px;"|मुख्य विमानतळ ! ताफा ! नोंदी |- |[[एरोइटालिया]] |[[File:9H-GEF Boeing 737-86Q Aeroitalia Stansted 1.10.22.jpg|150px]] |XZ |AEZ |AEROITALIA |[[रोम-फ्युमिचिनो विमानतळ]] [[कोमिसो विमानतळ]] [[ओरियो अल सेरियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिलान-बर्गमो विमानतळ]] |१४ | |- | [[एअर डोलोमिटी]] | [[File:Frankfurt Airport Air Dolomiti Embraer ERJ-190LR I-JENE (DSC00192).jpg|150px]] | EN | DLA | DOLOMITI | [[व्हेरोना विलाफ्रांका विमानतळ]] [[म्युनिच विमानतळ]] [[फ्रँकफर्ट विमानतळ]] | २५ | |- | [[आयटीए एअरवेज]] | [[File:ITA Airways Airbus A330-202 EI-EJL, FCO, 23022023.jpg|150px]] |AZ |ITY |ITARROW |[[लिओनार्दो दा विंची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम-फ्युमिचिनो विमानतळ]] [[मिलान-लिनाते विमानतळ]] |१०१ |ध्वजवाहक |- | [[निओस (विमान कंपनी)| निओस]] | [[File:EI-NEU@PEK (20200323102448).jpg|150px]] | NO | NOS | MOONFLOWER | [[माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान-माल्पेन्सा विमानतळ]] | १६ | |- | [[स्काय आल्प्स]] | [[File:9H-MATI Bombardier DHC-8-402Q Dash 8 SkyAlps LGW 28.8.24.jpg|150px]] | BQ | SWU | SKYALPS | [[बोल्झानो विमानतळ]] | १४ | |} == चार्टर विमान कंपन्या == {| class="wikitable sortable" style="border: 0; cellpadding: 2; cellspacing: 3;" !विमान कंपनी !प्रतिमा ![[विमान कंपनी संकेत#IATA विमान कंपनी डिझाइनर| IATA]] ![[विमान कंपनी संकेत#ICAO विमान कंपनी डिझाइनर| ICAO]] ![[कॉल साइन#एव्हिएशन|कॉलसाईन]] !नोंदी |- |एएलिया | | | | |एअर टॅक्सी |- |एअर कॉर्पोरेट |[[File:Eurocopter AS-365N-3 Dauphin 2, Air Corporate AN0321652.jpg|150x150px]] | |CPV |AIR CORPORATE |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एअर सर्व्हिस सेंटर | | |RCX |SERVICE CENTER |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एअरग्रीन |[[File:Airgreen Agusta-Bell AB-139 Gualdoni-1.jpg|150x150px]] | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |अल्बा सर्व्हिझी एअरोट्रास्पोर्टी |[[File:Gulfstream G-IV, Alba Servizi Aerotrasporti JP6109553.jpg|150x150px]] | |AFQ |ALBA |एअर टॅक्सी |- |[[अलिदौनिया]] |[[File:Elisoccorso 118 - panoramio.jpg|150x150px]] |D4 |LID |ALIDA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |अलिसेरिओ |[[File:Beechcraft 400A Beechjet, Aliserio JP6899226.jpg|150x150px]] | |TJD | |एअर टॅक्सी |- |अरियाने | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एव्हिओनॉर्ड |[[File:Agusta A109 Power, Avionord JP6667558.jpg|150x150px]] | |VND |AVINORD |एअर टॅक्सी |- |बॅबकॉक मिशन क्रिटिकल सर्व्हिसेस इटालिया | | |ELH | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |काम्पानिया जेनेराले रिप्रेसे एअरे |[[File:CASA C-212-200 Aviocar, Compagnia Generale Ripreseaeree AN1539040.jpg|150x150px]] | |CGR |COMPRIP |एअरो फोटोग्रामेट्रिक |- |ई+एस एअर | | |CAH | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलियाब्रुझो | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिकॅम्पिग्लिओ | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिकंपनी | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिफ्लाय इंटरनॅशनल |[[File:Elicottero in montagna.jpg|150x150px]] | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिफ्रिउलिया |[[File:2009 09 12 monza quali IMG 1543.jpg|150x150px]] | |EFG |ELIFRIULIA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिलोम्बार्डा | | |EOA |LOMBARDA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिओसोला | | |EOS |ELIOSSOLA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |[[एलिटालियाना]] |[[File:Agusta A109S Grand, Elitaliana JP7482227.jpg|150x150px]] | |ELA |ELITALIANA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिटेलिना | | |FGS |ELITELLINA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एस्पेरिया एव्हिएशन सर्व्हिसेस | | |ESP | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |हेलीवेस्ट | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |हेलिक्सकॉम | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |इंटरजेट | | |MTF | |एअर टॅक्सी |- |इटालफ्लाय |[[File:Beechcraft 400A Beechjet, Ital Fly JP6554003.jpg|150x150px]] | |ITL | |एअर टॅक्सी |- |लीडर | | |LSA | |एअर टॅक्सी |- |मायसॉप्टर | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |नॉर्डेंड | | |NDD | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |नॉर्थ वेस्ट सर्व्हिस | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |सार्डिनियन स्काय सर्व्हिस | | |SSR |SARDINIAN |एअर टॅक्सी |- |सर्व्हिझी एअरे |[[File:Dassault Falcon 2000, SNAM - Servizi Aerei JP6222323.jpg|150x150px]] | |SNM | |एअर टॅक्सी |- |सिरिओ |[[File:Dassault Falcon 900 Lhr20100325014 (4472426254).jpg|150x150px]] | |SIO |SIRIO |एअर टॅक्सी |- |स्काय एव्हिएशन |[[File:4X-CGJ LLSD 21-06-2019b.jpg|150x150px]] | | | |एअर टॅक्सी |- | स्लॅम लाव्होरो एअरे | | |SLJ | |एअर टॅक्सी |- |स्टार वर्क स्काय |[[File:Eurocopter EC-135T-2, Elikos (Star Work Sky) AN1672427.jpg|150x150px]] | |SWP |STAR WORK |हेलिकॉप्टर सेवा |- |[[वेस्टएअर हेलिकॉप्टर्स]] | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |} == मालवाहू विमान कंपन्या == {| class="wikitable sortable" ! style="width:200px;"|विमान कंपनी ! प्रतिमा ! [[विमान कंपनी संकेत#IATA विमान कंपनी डिझाइनर| IATA]] ! [[विमान कंपनी संकेत#ICAO विमान कंपनी डिझाइनर| ICAO]] ! ! style="width:150px;" |कॉलसाईन ! style="width:175px;"|मुख्य विमानतळ ! ताफा ! नोंदी |- | [[कार्गोलक्स इटालिया]] | [[File:Tokyo Narita International Airport DSC09772 (32462657453).jpg|150px]] | C8 | ICV | CARGOLUX ITALIA | [[माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान-माल्पेन्सा विमानतळ]] | ४ | केवळ मालवाहतूक |- | [[पोस्ते एअर कार्गो]] | [[File:Boeing 737-4Q8, Mistral Air JP7649460.jpg|150px]] | M4 | MSA | MISTRAL WINGS | [[ब्रेशिया विमानतळ]] [[लिओनार्दो दा विंची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम-फ्युमिचिनो विमानतळ]] | ७ | पूर्वीची [[मिस्ट्रल एअर]] |} == हे देखील पहा == [[इटलीतील बंद पडलेल्या विमान कंपन्यांची यादी]] [[विमान कंपन्यांची यादी]] [[युरोपमधील विमान कंपन्यांची यादी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == अधिक वाचन == Quilici M., Quarant'anni di aviazione civile 1931-1971 (इटालियन भाषेत), Ed. Museo Aeronautico Caproni di Taliedo, Roma, १९७३ Gianvanni P., I trasportि aerei in Italia dalla guerra all'era del getto (इटालियन भाषेत), Ed.A.I., Firenze, १९७९ == बाह्य दुवे == {{Commons category-inline|Airlines of Italy}} [[वर्ग:इटलीतील विमान कंपन्या| ]] 6ivv1vp184566hewe69n0n9arf46n67 2676149 2676148 2026-03-29T13:36:08Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] वरुन [[मसुदा:इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] ला हलविला 2676148 wikitext text/x-wiki [[इटली]]च्या [[एन्ते नाझियोनाले पेर लॅव्हियाझियोने चिव्हिले|नागरी उड्डयन प्राधिकरणाने]] कडून [[विमान चालककंपनी प्रमाणपत्र]] (''एर ऑपरेटर सर्टिफिकेट'') असलेल्या सक्रिय विमान कंपन्यांची येथे यादी आहे.<ref>{{cite web| title=Elenco delle imprese titolari di licenza di trasporto aereo| url=https://www.enac.gov.it/trasporto-aereo/compagnie-aeree/compagnie-aeree-nazionali/elenco-delle-imprese-titolari-di-licenza-di-trasporto-aereo/| website=enac.gov.it|access-date= ९ सप्टेंबर २०२४}}</ref> == नियोजित उड्डाणे करणाऱ्या विमान कंपन्या == {| class="wikitable sortable" ! ! style="width:200px;"|विमान कंपनी ! प्रतिमा ! [[आयएटीए संकेत]] ! [[आयसीएओ संकेत]] ! ! style="width:150px;"|कॉलसाईन ! ! style="width:200px;"|मुख्य विमानतळ ! ताफा ! नोंदी |- |[[एरोइटालिया]] |[[File:9H-GEF Boeing 737-86Q Aeroitalia Stansted 1.10.22.jpg|150px]] |XZ |AEZ |AEROITALIA |[[रोम-फ्युमिचिनो विमानतळ]] [[कोमिसो विमानतळ]] [[ओरियो अल सेरियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिलान-बर्गमो विमानतळ]] |१४ | |- | [[एअर डोलोमिटी]] | [[File:Frankfurt Airport Air Dolomiti Embraer ERJ-190LR I-JENE (DSC00192).jpg|150px]] | EN | DLA | DOLOMITI | [[व्हेरोना विलाफ्रांका विमानतळ]] [[म्युनिच विमानतळ]] [[फ्रँकफर्ट विमानतळ]] | २५ | |- | [[आयटीए एअरवेज]] | [[File:ITA Airways Airbus A330-202 EI-EJL, FCO, 23022023.jpg|150px]] |AZ |ITY |ITARROW |[[लिओनार्दो दा विंची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम-फ्युमिचिनो विमानतळ]] [[मिलान-लिनाते विमानतळ]] |१०१ |ध्वजवाहक |- | [[निओस (विमान कंपनी)| निओस]] | [[File:EI-NEU@PEK (20200323102448).jpg|150px]] | NO | NOS | MOONFLOWER | [[माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान-माल्पेन्सा विमानतळ]] | १६ | |- | [[स्काय आल्प्स]] | [[File:9H-MATI Bombardier DHC-8-402Q Dash 8 SkyAlps LGW 28.8.24.jpg|150px]] | BQ | SWU | SKYALPS | [[बोल्झानो विमानतळ]] | १४ | |} == चार्टर विमान कंपन्या == {| class="wikitable sortable" style="border: 0; cellpadding: 2; cellspacing: 3;" !विमान कंपनी !प्रतिमा ![[विमान कंपनी संकेत#IATA विमान कंपनी डिझाइनर| IATA]] ![[विमान कंपनी संकेत#ICAO विमान कंपनी डिझाइनर| ICAO]] ![[कॉल साइन#एव्हिएशन|कॉलसाईन]] !नोंदी |- |एएलिया | | | | |एअर टॅक्सी |- |एअर कॉर्पोरेट |[[File:Eurocopter AS-365N-3 Dauphin 2, Air Corporate AN0321652.jpg|150x150px]] | |CPV |AIR CORPORATE |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एअर सर्व्हिस सेंटर | | |RCX |SERVICE CENTER |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एअरग्रीन |[[File:Airgreen Agusta-Bell AB-139 Gualdoni-1.jpg|150x150px]] | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |अल्बा सर्व्हिझी एअरोट्रास्पोर्टी |[[File:Gulfstream G-IV, Alba Servizi Aerotrasporti JP6109553.jpg|150x150px]] | |AFQ |ALBA |एअर टॅक्सी |- |[[अलिदौनिया]] |[[File:Elisoccorso 118 - panoramio.jpg|150x150px]] |D4 |LID |ALIDA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |अलिसेरिओ |[[File:Beechcraft 400A Beechjet, Aliserio JP6899226.jpg|150x150px]] | |TJD | |एअर टॅक्सी |- |अरियाने | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एव्हिओनॉर्ड |[[File:Agusta A109 Power, Avionord JP6667558.jpg|150x150px]] | |VND |AVINORD |एअर टॅक्सी |- |बॅबकॉक मिशन क्रिटिकल सर्व्हिसेस इटालिया | | |ELH | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |काम्पानिया जेनेराले रिप्रेसे एअरे |[[File:CASA C-212-200 Aviocar, Compagnia Generale Ripreseaeree AN1539040.jpg|150x150px]] | |CGR |COMPRIP |एअरो फोटोग्रामेट्रिक |- |ई+एस एअर | | |CAH | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलियाब्रुझो | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिकॅम्पिग्लिओ | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिकंपनी | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिफ्लाय इंटरनॅशनल |[[File:Elicottero in montagna.jpg|150x150px]] | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिफ्रिउलिया |[[File:2009 09 12 monza quali IMG 1543.jpg|150x150px]] | |EFG |ELIFRIULIA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिलोम्बार्डा | | |EOA |LOMBARDA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिओसोला | | |EOS |ELIOSSOLA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |[[एलिटालियाना]] |[[File:Agusta A109S Grand, Elitaliana JP7482227.jpg|150x150px]] | |ELA |ELITALIANA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एलिटेलिना | | |FGS |ELITELLINA |हेलिकॉप्टर सेवा |- |एस्पेरिया एव्हिएशन सर्व्हिसेस | | |ESP | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |हेलीवेस्ट | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |हेलिक्सकॉम | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |इंटरजेट | | |MTF | |एअर टॅक्सी |- |इटालफ्लाय |[[File:Beechcraft 400A Beechjet, Ital Fly JP6554003.jpg|150x150px]] | |ITL | |एअर टॅक्सी |- |लीडर | | |LSA | |एअर टॅक्सी |- |मायसॉप्टर | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |नॉर्डेंड | | |NDD | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |नॉर्थ वेस्ट सर्व्हिस | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |- |सार्डिनियन स्काय सर्व्हिस | | |SSR |SARDINIAN |एअर टॅक्सी |- |सर्व्हिझी एअरे |[[File:Dassault Falcon 2000, SNAM - Servizi Aerei JP6222323.jpg|150x150px]] | |SNM | |एअर टॅक्सी |- |सिरिओ |[[File:Dassault Falcon 900 Lhr20100325014 (4472426254).jpg|150x150px]] | |SIO |SIRIO |एअर टॅक्सी |- |स्काय एव्हिएशन |[[File:4X-CGJ LLSD 21-06-2019b.jpg|150x150px]] | | | |एअर टॅक्सी |- | स्लॅम लाव्होरो एअरे | | |SLJ | |एअर टॅक्सी |- |स्टार वर्क स्काय |[[File:Eurocopter EC-135T-2, Elikos (Star Work Sky) AN1672427.jpg|150x150px]] | |SWP |STAR WORK |हेलिकॉप्टर सेवा |- |[[वेस्टएअर हेलिकॉप्टर्स]] | | | | |हेलिकॉप्टर सेवा |} == मालवाहू विमान कंपन्या == {| class="wikitable sortable" ! style="width:200px;"|विमान कंपनी ! प्रतिमा ! [[विमान कंपनी संकेत#IATA विमान कंपनी डिझाइनर| IATA]] ! [[विमान कंपनी संकेत#ICAO विमान कंपनी डिझाइनर| ICAO]] ! ! style="width:150px;" |कॉलसाईन ! style="width:175px;"|मुख्य विमानतळ ! ताफा ! नोंदी |- | [[कार्गोलक्स इटालिया]] | [[File:Tokyo Narita International Airport DSC09772 (32462657453).jpg|150px]] | C8 | ICV | CARGOLUX ITALIA | [[माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान-माल्पेन्सा विमानतळ]] | ४ | केवळ मालवाहतूक |- | [[पोस्ते एअर कार्गो]] | [[File:Boeing 737-4Q8, Mistral Air JP7649460.jpg|150px]] | M4 | MSA | MISTRAL WINGS | [[ब्रेशिया विमानतळ]] [[लिओनार्दो दा विंची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम-फ्युमिचिनो विमानतळ]] | ७ | पूर्वीची [[मिस्ट्रल एअर]] |} == हे देखील पहा == [[इटलीतील बंद पडलेल्या विमान कंपन्यांची यादी]] [[विमान कंपन्यांची यादी]] [[युरोपमधील विमान कंपन्यांची यादी]] == संदर्भ == {{Reflist}} == अधिक वाचन == Quilici M., Quarant'anni di aviazione civile 1931-1971 (इटालियन भाषेत), Ed. Museo Aeronautico Caproni di Taliedo, Roma, १९७३ Gianvanni P., I trasportि aerei in Italia dalla guerra all'era del getto (इटालियन भाषेत), Ed.A.I., Firenze, १९७९ == बाह्य दुवे == {{Commons category-inline|Airlines of Italy}} [[वर्ग:इटलीतील विमान कंपन्या| ]] 6ivv1vp184566hewe69n0n9arf46n67 0 378538 2676150 2026-03-29T13:36:09Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] वरुन [[मसुदा:इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] ला हलविला 2676150 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] g4xg66uw9csyw4zxrzp2exmkmpbrgaq 3 378539 2676172 2026-03-29T18:03:59Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2676172 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=राजू विष्णू शिंगाडे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २३:३३, २९ मार्च २०२६ (IST) 2sx4obo48jycixu0d9mxn7j84us15mv 0 378540 2676201 2026-03-30T00:22:06Z Kalim Ajeem 89170 नवीन लेख 2676201 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari.png|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते. महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे ते एक संघटक होते. ही चळवळ प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीजज नदाफ यांच्या प्रयत्नाने १९९१-९२ या काळात सुरू झाली होती. मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील आदी तत्कालीन नेते अशा प्रकारची चळवळ महाराष्ट्रात सुरू केली होती. त्यात मुस्लिम व्यक्तीचा सहभाग आणि त्यांचे स्थान शोधणारे कार्यकर्ते म्हणजे शब्बीर अन्सारी होय.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडल शिफारशींत मागास जातीचा निकष वर्ग संघर्षांचा भाग होता, त्यामुळे धर्माचे निकष त्याला लागू पडत नाहीत, अशी ते मांडणी करत. या कामात जे पुढारी पुढे येत त्या प्रत्येकाशी- मग ते छगन भुजबळ असोत की गोपीनाथ मुंडे – ‘ ओबीसी’शी म्हणून शब्बीरभाई जोडून घेत.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] यशवंतराव चव्हाण यांनी नेमलेल्या बी. डी. देशमुख समितीने १८० मागास जाती शोधल्या होत्या. या जातींना सवलती देण्याचा निर्णय १९६७ मध्ये घेण्यात आला होता. या ओबीसीच्या यादीत समाविष्ट मुस्लीम धर्मातील काही जातींचा शोध घेत शब्बीर अन्सारी यांनी मुस्लीम ओबीसींची स्वतंत्र संघटना उभी केली. मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांमधील मागास व्यावसायिक जातींसाठी काम करणार्‍या शब्बीर अन्सारी यांना अनेकांनी ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत मजल मारली होती, असे त्यांनीच लिहिलेल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात नमूद आहे. जुलाह म्हणजे विणकर हा त्यांच्या कुटुंबाचा पिढीजात व्यवसाय. ही जात जाहीर झालेल्या यादीमध्ये मागास होती. विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांना आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव वाढत गेली. केवळ जुलाह नाही तर देशमुख समितीने नदाफ, पिंजारी व भिश्ती या मुस्लीम धर्मातील जातीही मागास असे जाहीर केले होते. त्यांनाही आरक्षण मिळू शकते असे तेव्हा कळाले. तत्पूर्वी फक्त अनुसूचित जातीजमाती आणि भटक्या-विमुक्तांनाच सवलती मिळू शकतात, असा समज होता. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] पुढल्या काळात केवळ ओबीसी प्रश्न म्हणजे जातीचे प्रश्न असे न पाहता शैक्षणिक, राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रांत कार्यरत असलेले एक समर्पित व्यक्तिमत्त्व अशी त्यांच्या कामाला मान्यता मिळाली. तत्पूर्वी जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली, पण या काळात ॲड्. जनार्दन पाटील यांचे मार्गदर्शन मिळणे हीच अन्सारींची कमाई ठरली. मंडल आंदोलनाच्या काळात मुस्लीम समाजातील व्यक्ती त्या धर्मातील मागास जमातीसाठी काम करत नव्हती. हे काम शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या खांद्यावर घ्यावे असा आग्रह झाला. मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली. पुढे संघटनेचा कार्याचा विस्तार अखिल भारतीय पातळीवर झाला. मुस्लीम ओबीसी जातीमधील व्यक्तीला प्रमाणपत्रे मिळवून देण्यापासून ते इतर मागास प्रवर्गाची मांडणी जात म्हणून नव्हे तर वर्ग म्हणून कशी आहे, या वैचारिक मांडणीपर्यंत सारी कामे करणारा कार्यकर्ता त्यांच्या निधनाने हरपला आहे.[https://marathi.abplive.com/news/politics/obc-leader-shabbir-ansari-passes-away-chhagan-bhujbal-laxman-hake-expresses-condolences-remember-mandal-commission-1417211] 7ofwnajhj63afye08s8yaja63kn2hza 2676202 2676201 2026-03-30T00:22:08Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य रकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य रकार|अधिक माहिती]]) 2676202 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari.png|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते. महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे ते एक संघटक होते. ही चळवळ प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीजज नदाफ यांच्या प्रयत्नाने १९९१-९२ या काळात सुरू झाली होती. मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील आदी तत्कालीन नेते अशा प्रकारची चळवळ महाराष्ट्रात सुरू केली होती. त्यात मुस्लिम व्यक्तीचा सहभाग आणि त्यांचे स्थान शोधणारे कार्यकर्ते म्हणजे शब्बीर अन्सारी होय.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडल शिफारशींत मागास जातीचा निकष वर्ग संघर्षांचा भाग होता, त्यामुळे धर्माचे निकष त्याला लागू पडत नाहीत, अशी ते मांडणी करत. या कामात जे पुढारी पुढे येत त्या प्रत्येकाशी- मग ते छगन भुजबळ असोत की गोपीनाथ मुंडे – ‘ ओबीसी’शी म्हणून शब्बीरभाई जोडून घेत.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] यशवंतराव चव्हाण यांनी नेमलेल्या बी. डी. देशमुख समितीने १८० मागास जाती शोधल्या होत्या. या जातींना सवलती देण्याचा निर्णय १९६७ मध्ये घेण्यात आला होता. या ओबीसीच्या यादीत समाविष्ट मुस्लीम धर्मातील काही जातींचा शोध घेत शब्बीर अन्सारी यांनी मुस्लीम ओबीसींची स्वतंत्र संघटना उभी केली. मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांमधील मागास व्यावसायिक जातींसाठी काम करणाऱ्या शब्बीर अन्सारी यांना अनेकांनी ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत मजल मारली होती, असे त्यांनीच लिहिलेल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात नमूद आहे. जुलाह म्हणजे विणकर हा त्यांच्या कुटुंबाचा पिढीजात व्यवसाय. ही जात जाहीर झालेल्या यादीमध्ये मागास होती. विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांना आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव वाढत गेली. केवळ जुलाह नाही तर देशमुख समितीने नदाफ, पिंजारी व भिश्ती या मुस्लीम धर्मातील जातीही मागास असे जाहीर केले होते. त्यांनाही आरक्षण मिळू शकते असे तेव्हा कळाले. तत्पूर्वी फक्त अनुसूचित जातीजमाती आणि भटक्या-विमुक्तांनाच सवलती मिळू शकतात, असा समज होता. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] पुढल्या काळात केवळ ओबीसी प्रश्न म्हणजे जातीचे प्रश्न असे न पाहता शैक्षणिक, राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रांत कार्यरत असलेले एक समर्पित व्यक्तिमत्त्व अशी त्यांच्या कामाला मान्यता मिळाली. तत्पूर्वी जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली, पण या काळात ॲड्. जनार्दन पाटील यांचे मार्गदर्शन मिळणे हीच अन्सारींची कमाई ठरली. मंडल आंदोलनाच्या काळात मुस्लीम समाजातील व्यक्ती त्या धर्मातील मागास जमातीसाठी काम करत नव्हती. हे काम शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या खांद्यावर घ्यावे असा आग्रह झाला. मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली. पुढे संघटनेचा कार्याचा विस्तार अखिल भारतीय पातळीवर झाला. मुस्लीम ओबीसी जातीमधील व्यक्तीला प्रमाणपत्रे मिळवून देण्यापासून ते इतर मागास प्रवर्गाची मांडणी जात म्हणून नव्हे तर वर्ग म्हणून कशी आहे, या वैचारिक मांडणीपर्यंत सारी कामे करणारा कार्यकर्ता त्यांच्या निधनाने हरपला आहे.[https://marathi.abplive.com/news/politics/obc-leader-shabbir-ansari-passes-away-chhagan-bhujbal-laxman-hake-expresses-condolences-remember-mandal-commission-1417211] e87g63373qh14vnp63uvx6elqgn2c9g 2676204 2676202 2026-03-30T00:36:33Z Kalim Ajeem 89170 2676204 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari.png|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] नंतरच्या काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरकू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. ही चळवळ १९९१-९२ या काळात सुरू झाली होती. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] यशवंतराव चव्हाण यांनी नेमलेल्या बी. डी. देशमुख समितीने १८० मागास जाती शोधल्या होत्या. या जातींना सवलती देण्याचा निर्णय १९६७ मध्ये घेण्यात आला होता. या ओबीसीच्या यादीत समाविष्ट मुस्लिम धर्मातील काही जातींचा शोध घेत शब्बीर अन्सारी यांनी मुस्लीम ओबीसींची स्वतंत्र संघटना उभी केली. मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांमधील मागास व्यावसायिक जातींसाठी काम करणाऱ्या शब्बीर अन्सारी यांना अनेकांनी ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत मजल मारली होती, असे त्यांनीच लिहिलेल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात नमूद आहे.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] जुलाहा म्हणजे विणकर हा त्यांच्या कुटुंबाचा पिढीजात व्यवसाय. ही जात जाहीर झालेल्या यादीमध्ये मागास होती. विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांना आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव वाढत गेली. केवळ जुलाह नाही तर देशमुख समितीने नदाफ, पिंजारी व भिश्ती या मुस्लीम धर्मातील जातीही मागास असे जाहीर केले होते. त्यांनाही आरक्षण मिळू शकते असे तेव्हा कळाले. तत्पूर्वी फक्त अनुसूचित जातीजमाती आणि भटक्या-विमुक्तांनाच सवलती मिळू शकतात, असा समज होता. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] पुढल्या काळात केवळ ओबीसी प्रश्न म्हणजे जातीचे प्रश्न असे न पाहता शैक्षणिक, राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रांत कार्यरत असलेले एक समर्पित व्यक्तिमत्त्व अशी त्यांच्या कामाला मान्यता मिळाली. तत्पूर्वी जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली, पण या काळात ॲड्. जनार्दन पाटील यांचे मार्गदर्शन मिळणे हीच अन्सारींची कमाई ठरली. मंडल आंदोलनाच्या काळात मुस्लीम समाजातील व्यक्ती त्या धर्मातील मागास जमातीसाठी काम करत नव्हती. हे काम शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या खांद्यावर घ्यावे असा आग्रह झाला. मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली. पुढे संघटनेचा कार्याचा विस्तार अखिल भारतीय पातळीवर झाला. मुस्लीम ओबीसी जातीमधील व्यक्तीला प्रमाणपत्रे मिळवून देण्यापासून ते इतर मागास प्रवर्गाची मांडणी जात म्हणून नव्हे तर वर्ग म्हणून कशी आहे, या वैचारिक मांडणीपर्यंत सारी कामे करणारा कार्यकर्ता त्यांच्या निधनाने हरपला आहे.[https://marathi.abplive.com/news/politics/obc-leader-shabbir-ansari-passes-away-chhagan-bhujbal-laxman-hake-expresses-condolences-remember-mandal-commission-1417211] === मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921] 84iny97jir27mupecpkxwq22kftijb1 2676205 2676204 2026-03-30T00:37:07Z Kalim Ajeem 89170 2676205 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] नंतरच्या काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरकू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. ही चळवळ १९९१-९२ या काळात सुरू झाली होती. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] यशवंतराव चव्हाण यांनी नेमलेल्या बी. डी. देशमुख समितीने १८० मागास जाती शोधल्या होत्या. या जातींना सवलती देण्याचा निर्णय १९६७ मध्ये घेण्यात आला होता. या ओबीसीच्या यादीत समाविष्ट मुस्लिम धर्मातील काही जातींचा शोध घेत शब्बीर अन्सारी यांनी मुस्लीम ओबीसींची स्वतंत्र संघटना उभी केली. मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांमधील मागास व्यावसायिक जातींसाठी काम करणाऱ्या शब्बीर अन्सारी यांना अनेकांनी ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत मजल मारली होती, असे त्यांनीच लिहिलेल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात नमूद आहे.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] जुलाहा म्हणजे विणकर हा त्यांच्या कुटुंबाचा पिढीजात व्यवसाय. ही जात जाहीर झालेल्या यादीमध्ये मागास होती. विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांना आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव वाढत गेली. केवळ जुलाह नाही तर देशमुख समितीने नदाफ, पिंजारी व भिश्ती या मुस्लीम धर्मातील जातीही मागास असे जाहीर केले होते. त्यांनाही आरक्षण मिळू शकते असे तेव्हा कळाले. तत्पूर्वी फक्त अनुसूचित जातीजमाती आणि भटक्या-विमुक्तांनाच सवलती मिळू शकतात, असा समज होता. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] पुढल्या काळात केवळ ओबीसी प्रश्न म्हणजे जातीचे प्रश्न असे न पाहता शैक्षणिक, राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रांत कार्यरत असलेले एक समर्पित व्यक्तिमत्त्व अशी त्यांच्या कामाला मान्यता मिळाली. तत्पूर्वी जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली, पण या काळात ॲड्. जनार्दन पाटील यांचे मार्गदर्शन मिळणे हीच अन्सारींची कमाई ठरली. मंडल आंदोलनाच्या काळात मुस्लीम समाजातील व्यक्ती त्या धर्मातील मागास जमातीसाठी काम करत नव्हती. हे काम शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या खांद्यावर घ्यावे असा आग्रह झाला. मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली. पुढे संघटनेचा कार्याचा विस्तार अखिल भारतीय पातळीवर झाला. मुस्लीम ओबीसी जातीमधील व्यक्तीला प्रमाणपत्रे मिळवून देण्यापासून ते इतर मागास प्रवर्गाची मांडणी जात म्हणून नव्हे तर वर्ग म्हणून कशी आहे, या वैचारिक मांडणीपर्यंत सारी कामे करणारा कार्यकर्ता त्यांच्या निधनाने हरपला आहे.[https://marathi.abplive.com/news/politics/obc-leader-shabbir-ansari-passes-away-chhagan-bhujbal-laxman-hake-expresses-condolences-remember-mandal-commission-1417211] === मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921] 1gq1i0pdz0qzvd8jbctk4pngxd49a2g 2676207 2676205 2026-03-30T00:44:39Z Kalim Ajeem 89170 2676207 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] नंतरच्या काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या 'मुस्लिम ओबीसी संघटने'चे ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरकू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. ही चळवळ १९९१-९२ या काळात सुरू झाली होती. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले. कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] यशवंतराव चव्हाण यांनी नेमलेल्या बी. डी. देशमुख समितीने १८० मागास जाती शोधल्या होत्या. या जातींना सवलती देण्याचा निर्णय १९६७ मध्ये घेण्यात आला होता. या ओबीसीच्या यादीत समाविष्ट मुस्लिम धर्मातील काही जातींचा शोध घेत शब्बीर अन्सारी यांनी मुस्लीम ओबीसींची स्वतंत्र संघटना उभी केली. मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांमधील मागास व्यावसायिक जातींसाठी काम करणाऱ्या शब्बीर अन्सारी यांना अनेकांनी ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत मजल मारली होती, असे त्यांनीच लिहिलेल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात नमूद आहे.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] त्यांनी महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेतले. यामुळे हजारो तरुणांना आरक्षणाचा खऱ्या अर्थाने लाभ मिळाला. जुलाहा म्हणजे विणकर हा त्यांच्या कुटुंबाचा पिढीजात व्यवसाय. ही जात जाहीर झालेल्या यादीमध्ये मागास होती. विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांना आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव वाढत गेली. केवळ जुलाह नाही तर देशमुख समितीने नदाफ, पिंजारी व भिश्ती या मुस्लीम धर्मातील जातीही मागास असे जाहीर केले होते. त्यांनाही आरक्षण मिळू शकते असे तेव्हा कळाले. तत्पूर्वी फक्त अनुसूचित जातीजमाती आणि भटक्या-विमुक्तांनाच सवलती मिळू शकतात, असा समज होता. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] पुढल्या काळात केवळ ओबीसी प्रश्न म्हणजे जातीचे प्रश्न असे न पाहता शैक्षणिक, राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रांत कार्यरत असलेले एक समर्पित व्यक्तिमत्त्व अशी त्यांच्या कामाला मान्यता मिळाली. तत्पूर्वी जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली, पण या काळात ॲड्. जनार्दन पाटील यांचे मार्गदर्शन मिळणे हीच अन्सारींची कमाई ठरली. मंडल आंदोलनाच्या काळात मुस्लीम समाजातील व्यक्ती त्या धर्मातील मागास जमातीसाठी काम करत नव्हती. हे काम शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या खांद्यावर घ्यावे असा आग्रह झाला. मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली. पुढे संघटनेचा कार्याचा विस्तार अखिल भारतीय पातळीवर झाला. मुस्लीम ओबीसी जातीमधील व्यक्तीला प्रमाणपत्रे मिळवून देण्यापासून ते इतर मागास प्रवर्गाची मांडणी जात म्हणून नव्हे तर वर्ग म्हणून कशी आहे, या वैचारिक मांडणीपर्यंत सारी कामे करणारा कार्यकर्ता त्यांच्या निधनाने हरपला आहे.[https://marathi.abplive.com/news/politics/obc-leader-shabbir-ansari-passes-away-chhagan-bhujbal-laxman-hake-expresses-condolences-remember-mandal-commission-1417211] === मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921] szzonpexdpkshoq6y2vv6d33ackdnne 2676208 2676207 2026-03-30T00:57:20Z Kalim Ajeem 89170 2676208 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] नंतरच्या काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या 'मुस्लिम ओबीसी संघटने'चे ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरकू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. ही चळवळ १९९१-९२ या काळात सुरू झाली होती. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले. कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम दार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये मालेगावमधून शेख रशीद आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.[https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/] तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] === मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921] cshatdshmaogrqqlhzjzwbtc3x352uy 2676209 2676208 2026-03-30T00:57:21Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2676209 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] नंतरच्या काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या 'मुस्लिम ओबीसी संघटने'चे ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरकू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. ही चळवळ १९९१-९२ या काळात सुरू झाली होती. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले. कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम दार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये मालेगावमधून शेख रशीद आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.[https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/] तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] === मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921] nki03a7n4533d96itbjqwmliowftbet 2676210 2676209 2026-03-30T00:58:24Z संतोष गोरे 135680 2676210 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] नंतरच्या काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या 'मुस्लिम ओबीसी संघटने'चे ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरकू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. ही चळवळ १९९१-९२ या काळात सुरू झाली होती. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले. कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम दार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये मालेगावमधून शेख रशीद आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.[https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/] तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] === मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921] 92usf6tgtisqnl7q3kpyusrfqd18poh 2676211 2676210 2026-03-30T01:03:50Z Kalim Ajeem 89170 2676211 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] जनार्दन पाटील यांच्या ओबीसी संघटनेत शब्बीर भाई मुस्लिम ओबीसी विभागाचे प्रमुख होते.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270] १९९२ साली काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या 'मुस्लिम ओबीसी संघटने'चेही ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्रातील जुलाहा, बुनकर, मोमीन, अत्तार, मेहतर, बकर कसाब, कुरेशी, मुलाणी, अस्वलवाले, माकडवाले, छप्परबंद डफलीवाले, रंगरेज, रंगारी, गुजर, मुजावर, मदारी, पिंजारी, नदाफ, पाथरवट, तांबोली, फकीर, अन्सारी अशा वंचित समाजातील मुले आता शिकू लागली. पुढे त्यातील अ या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम दार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये भिवंडीमधून ताहीर मोमीन आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.[https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/] तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] === मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921] 4cmnic04q97r7ogvf1fybrpjaprp95h 2676213 2676211 2026-03-30T01:07:37Z Kalim Ajeem 89170 2676213 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] जनार्दन पाटील यांच्या ओबीसी संघटनेत शब्बीर भाई मुस्लिम ओबीसी विभागाचे प्रमुख होते.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270] १९९२ साली काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या 'मुस्लिम ओबीसी संघटने'चेही ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्रातील जुलाहा, बुनकर, मोमीन, अत्तार, मेहतर, बकर कसाब, कुरेशी, मुलाणी, अस्वलवाले, माकडवाले, छप्परबंद डफलीवाले, रंगरेज, रंगारी, गुजर, मुजावर, मदारी, पिंजारी, नदाफ, पाथरवट, तांबोली, फकीर, अन्सारी अशा वंचित समाजातील मुले आता शिकू लागली. पुढे त्यातील अनेकजण मुस्लिम ओबीसी चळवळीशी जोडले गेले. याच संघटनेच्या प्रेरणेने उत्तर भारतात अली अनवर अन्सारी यांनी पसमांदा चळवळ सुरू केली. या संदर्भात त्यांनी आपल्या 'मसावात की जंग' पुस्तकात लिहिले आहे. पुढे अली अनवर यांनी पसमांदा चळवळीसाठी मोठ्या प्रमाणास संशोधन साहित्य तयार केले. त्यांच्या ऑल इंडिया पसमांदा मुस्लिम महाज संघटनेला राज्यसभेत उमेदवारी दिली गेली. संघटनेचे दोन सदस्य राज्यसभेत होते. त्यात अली अनवर यांचाही सहभाग होता. === महाराष्ट्रातून विरोध === मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम धार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये भिवंडीमधून ताहीर मोमीन आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.[https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/] तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] === मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921] 6tf4wxrtoldlv6qys9c4s1o04kj0a5a 2676214 2676213 2026-03-30T01:09:47Z Kalim Ajeem 89170 2676214 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६|https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] जनार्दन पाटील यांच्या ओबीसी संघटनेत शब्बीर भाई मुस्लिम ओबीसी विभागाचे प्रमुख होते.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270] १९९२ साली काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या 'मुस्लिम ओबीसी संघटने'चेही ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्रातील जुलाहा, बुनकर, मोमीन, अत्तार, मेहतर, बकर कसाब, कुरेशी, मुलाणी, अस्वलवाले, माकडवाले, छप्परबंद डफलीवाले, रंगरेज, रंगारी, गुजर, मुजावर, मदारी, पिंजारी, नदाफ, पाथरवट, तांबोली, फकीर, अन्सारी अशा वंचित समाजातील मुले आता शिकू लागली.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270] पुढे त्यातील अनेकजण मुस्लिम ओबीसी चळवळीशी जोडले गेले. याच संघटनेच्या प्रेरणेने उत्तर भारतात अली अनवर अन्सारी यांनी पसमांदा चळवळ सुरू केली. या संदर्भात त्यांनी आपल्या 'मसावात की जंग' पुस्तकात लिहिले आहे. पुढे अली अनवर यांनी पसमांदा चळवळीसाठी मोठ्या प्रमाणास संशोधन साहित्य तयार केले. त्यांच्या ऑल इंडिया पसमांदा मुस्लिम महाज संघटनेला राज्यसभेत उमेदवारी दिली गेली. संघटनेचे दोन सदस्य राज्यसभेत होते. त्यात अली अनवर यांचाही सहभाग होता. === महाराष्ट्रातून विरोध === मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम धार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] === दोन आमदार === मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये भिवंडीमधून ताहीर मोमीन आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.[https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/] तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] === मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921] d4svry7dppi55fh7c9f0z296xe6m7uy 2676215 2676214 2026-03-30T01:12:44Z Kalim Ajeem 89170 2676215 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६|https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] जनार्दन पाटील यांच्या ओबीसी संघटनेत शब्बीर भाई मुस्लिम ओबीसी विभागाचे प्रमुख होते.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270] १९९२ साली काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या 'मुस्लिम ओबीसी संघटने'चेही ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले.[https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html] पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले.[https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/] कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्रातील जुलाहा, बुनकर, मोमीन, अत्तार, मेहतर, बकर कसाब, कुरेशी, मुलाणी, अस्वलवाले, माकडवाले, छप्परबंद डफलीवाले, रंगरेज, रंगारी, गुजर, मुजावर, मदारी, पिंजारी, नदाफ, पाथरवट, तांबोली, फकीर, अन्सारी अशा वंचित समाजातील मुले आता शिकू लागली.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270] पुढे त्यातील अनेकजण मुस्लिम ओबीसी चळवळीशी जोडले गेले. याच संघटनेच्या प्रेरणेने उत्तर भारतात अली अनवर अन्सारी यांनी पसमांदा चळवळ सुरू केली. या संदर्भात त्यांनी आपल्या 'मसावात की जंग' पुस्तकात लिहिले आहे. पुढे अली अनवर यांनी पसमांदा चळवळीसाठी मोठ्या प्रमाणास संशोधन साहित्य तयार केले. त्यांच्या ऑल इंडिया पसमांदा मुस्लिम महाज संघटनेला राज्यसभेत उमेदवारी दिली गेली. संघटनेचे दोन सदस्य राज्यसभेत होते. त्यात अली अनवर यांचाही सहभाग होता. === <u>चळवळीला महाराष्ट्रातून विरोध</u> === मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम धार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] === <u>दोन आमदार</u> === मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये भिवंडीमधून ताहीर मोमीन आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.[https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/] तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता.[https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/] === <u>मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921] === <u>माजी आमदार कपिल पाटील यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''वंचित, उपेक्षित आणि आताच्या काळात जणू अस्पृश्यता वाट्याला आलेल्या मुस्लिम समाजातील मागास जातींमध्ये एवढा मोठा कायापालट घडवून आणणारा स्वातंत्र्यानंतर शब्बीर अन्सारी यांच्यासारखा दुसरा नेता झाला नाही. इतकं मोठं काम करूनही हा माणूस आयुष्यभर पत्र्याच्या घरात राहिला. फकीर राहिला.'' ''आपल्याकडे माणसांची कदर नसते. ती मेल्यानंतरच होते. पस्मांदा मुस्लिमांना स्वातंत्र्याच्या चळवळीत नेतृत्व दिलं ते अब्दुल कयुम अन्सारी यांनी. पण स्वातंत्र्यानंतर आरक्षणाच्या चळवळीत संघटीत केलं ते शब्बीर अन्सारी यांनी. शब्बीर भाईंचे एक सहकारी अली अन्वर अन्सारी यांना त्यांचं काम पाहून नीतीश कुमार यांनी थेट खासदार केलं. शब्बीर भाईंमुळे अनेकांना राजकीय ताकद मिळाली, पण त्यांना मात्र ना सरकारी किताब मिळाला ना पद्म पुरस्कार.''[https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270] 36eotc7qafp0eybgfdph9yl5xxof8g0 2676216 2676215 2026-03-30T01:19:36Z Kalim Ajeem 89170 2676216 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६|https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|title=ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज हरवला|url-status=live}}</ref> विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|title=व्यक्तीवेध : शब्बीर अन्सारी|url-status=live}}</ref> मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी : मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला|url-status=live}}</ref> मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/|title=ओबीसी के दिग्गज कार्यकर्ता शब्बीर अहमद अंसारी का निधन|url-status=live}}</ref> जनार्दन पाटील यांच्या ओबीसी संघटनेत शब्बीर भाई मुस्लिम ओबीसी विभागाचे प्रमुख होते. १९९२ साली काळात महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या 'मुस्लिम ओबीसी संघटने'चेही ते एक संघटक होते. ही चळवळ मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळीतून सुरू झाली होती. त्यात प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ यांचे प्रयत्न होते. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले. पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले. कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. या संद्रभात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्रातील जुलाहा, बुनकर, मोमीन, अत्तार, मेहतर, बकर कसाब, कुरेशी, मुलाणी, अस्वलवाले, माकडवाले, छप्परबंद डफलीवाले, रंगरेज, रंगारी, गुजर, मुजावर, मदारी, पिंजारी, नदाफ, पाथरवट, तांबोली, फकीर, अन्सारी अशा वंचित समाजातील मुले आता शिकू लागली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|url-status=live}}</ref> पुढे त्यातील अनेकजण मुस्लिम ओबीसी चळवळीशी जोडले गेले. याच संघटनेच्या प्रेरणेने उत्तर भारतात अली अनवर अन्सारी यांनी पसमांदा चळवळ सुरू केली. या संदर्भात त्यांनी आपल्या 'मसावात की जंग' पुस्तकात लिहिले आहे. पुढे अली अनवर यांनी पसमांदा चळवळीसाठी मोठ्या प्रमाणास संशोधन साहित्य तयार केले. त्यांच्या ऑल इंडिया पसमांदा मुस्लिम महाज संघटनेला राज्यसभेत उमेदवारी दिली गेली. संघटनेचे दोन सदस्य राज्यसभेत होते. त्यात अली अनवर यांचाही सहभाग होता. === <u>चळवळीला महाराष्ट्रातून विरोध</u> === मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम धार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=व्यक्तिवेध : शब्बीर अन्सारी|title=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|url-status=live}}</ref> === <u>दोन आमदार</u> === मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये भिवंडीमधून ताहीर मोमीन आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/|title=मिरजचे माजी आमदार हाफिज धत्तूरे यांचे निधन; जन्मदिनीच घेतला अखेरचा श्वास|url-status=live}}</ref> तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता. === <u>मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921|title=ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी|url-status=live}}</ref> === <u>माजी आमदार कपिल पाटील यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''वंचित, उपेक्षित आणि आताच्या काळात जणू अस्पृश्यता वाट्याला आलेल्या मुस्लिम समाजातील मागास जातींमध्ये एवढा मोठा कायापालट घडवून आणणारा स्वातंत्र्यानंतर शब्बीर अन्सारी यांच्यासारखा दुसरा नेता झाला नाही. इतकं मोठं काम करूनही हा माणूस आयुष्यभर पत्र्याच्या घरात राहिला. फकीर राहिला.'' ''आपल्याकडे माणसांची कदर नसते. ती मेल्यानंतरच होते. पस्मांदा मुस्लिमांना स्वातंत्र्याच्या चळवळीत नेतृत्व दिलं ते अब्दुल कयुम अन्सारी यांनी. पण स्वातंत्र्यानंतर आरक्षणाच्या चळवळीत संघटीत केलं ते शब्बीर अन्सारी यांनी. शब्बीर भाईंचे एक सहकारी अली अन्वर अन्सारी यांना त्यांचं काम पाहून नीतीश कुमार यांनी थेट खासदार केलं. शब्बीर भाईंमुळे अनेकांना राजकीय ताकद मिळाली, पण त्यांना मात्र ना सरकारी किताब मिळाला ना पद्म पुरस्कार.''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी गेले. मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला.|url-status=live}}</ref> 7gugbmhfzv2lp3xgp1yk797znopkkmf 2676219 2676216 2026-03-30T02:28:12Z Kalim Ajeem 89170 2676219 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६|https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|title=ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज हरवला|url-status=live}}</ref> विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|title=व्यक्तीवेध : शब्बीर अन्सारी|url-status=live}}</ref> मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी : मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला|url-status=live}}</ref> कर्पुरी ठाकूर, रामविलास पासवान, शरद यादव, कांशीराम, मुलायमसिंग यादव इत्यादी नेत्यांसोबत ते जोडले गेले. मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/|title=ओबीसी के दिग्गज कार्यकर्ता शब्बीर अहमद अंसारी का निधन|url-status=live}}</ref> जनार्दन पाटील यांच्या ओबीसी संघटनेत शब्बीर भाई मुस्लिम ओबीसी विभागाचे प्रमुख होते. या चळवळीत कॉम्रेड विलास सोनवणे देखील होते. १९८९ साली काळात महाराष्ट्रात मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळ सुरू झाली. त्याचे प्रमुख संघटक प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ इत्यादी मंडळी होती.‌ या चळवळीतूनच मुस्लिम ओबीसींची संघटना बांधावी ही कल्पना पुढे आली. त्याप्रमाणे १९९४ साली मुस्लिम ओबीसी संघटना अस्तित्वात आली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ, बशारत अहमद, जावेद पाशा कुरैशी यांचे प्रयत्न होते. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले. पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले. कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. त्यांनी चळवळीसाठी साहित्य निर्मिती केली. त्यांचा बहुचर्चित भारतीय मुसलमानांची समाज रचना आणि मानसिकता हे पुस्तक या चळवळीची निर्मिती आहे. या चळवळी विषयी प्रा. बेन्नूर यांनी विपुल प्रमाणात लेखन केलेला आहे.. परंतु एका सूत्रात नाही.. या चळवळी संदर्भात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. कालांतराने काही किरकोळ भागानंतर शब्बीर अन्सारी वेगळे झाले.. बेन्नूर हेदेखील चळवळीतून बाहेर पडले. या संदर्भात प्रा जावेद पाशा कुरेशी यांनी लिहिलेला लेख उद्बोधक आहे. या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्रातील जुलाहा, बुनकर, मोमीन, अत्तार, मेहतर, बकर कसाब, कुरेशी, मुलाणी, अस्वलवाले, माकडवाले, छप्परबंद डफलीवाले, रंगरेज, रंगारी, गुजर, मुजावर, मदारी, पिंजारी, नदाफ, पाथरवट, तांबोली, फकीर, अन्सारी अशा वंचित समाजातील मुले आता शिकू लागली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|url-status=live}}</ref> पुढे त्यातील अनेकजण मुस्लिम ओबीसी चळवळीशी जोडले गेले. याच संघटनेच्या प्रेरणेने उत्तर भारतात अली अनवर अन्सारी यांनी पसमांदा चळवळ सुरू केली. या संदर्भात त्यांनी आपल्या 'मसावात की जंग' पुस्तकात लिहिले आहे. पुढे अली अनवर यांनी पसमांदा चळवळीसाठी मोठ्या प्रमाणास संशोधन साहित्य तयार केले. त्यांच्या ऑल इंडिया पसमांदा मुस्लिम महाज संघटनेला राज्यसभेत उमेदवारी दिली गेली. संघटनेचे दोन सदस्य राज्यसभेत होते. त्यात अली अनवर यांचाही सहभाग होता. === <u>चळवळीला महाराष्ट्रातून विरोध</u> === मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम धार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=व्यक्तिवेध : शब्बीर अन्सारी|title=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|url-status=live}}</ref> === <u>दोन आमदार</u> === मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये भिवंडीमधून ताहीर मोमीन आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/|title=मिरजचे माजी आमदार हाफिज धत्तूरे यांचे निधन; जन्मदिनीच घेतला अखेरचा श्वास|url-status=live}}</ref> तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता. === <u>मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921|title=ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी|url-status=live}}</ref> === <u>माजी आमदार कपिल पाटील यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''वंचित, उपेक्षित आणि आताच्या काळात जणू अस्पृश्यता वाट्याला आलेल्या मुस्लिम समाजातील मागास जातींमध्ये एवढा मोठा कायापालट घडवून आणणारा स्वातंत्र्यानंतर शब्बीर अन्सारी यांच्यासारखा दुसरा नेता झाला नाही. इतकं मोठं काम करूनही हा माणूस आयुष्यभर पत्र्याच्या घरात राहिला. फकीर राहिला.'' ''आपल्याकडे माणसांची कदर नसते. ती मेल्यानंतरच होते. पस्मांदा मुस्लिमांना स्वातंत्र्याच्या चळवळीत नेतृत्व दिलं ते अब्दुल कयुम अन्सारी यांनी. पण स्वातंत्र्यानंतर आरक्षणाच्या चळवळीत संघटीत केलं ते शब्बीर अन्सारी यांनी. शब्बीर भाईंचे एक सहकारी अली अन्वर अन्सारी यांना त्यांचं काम पाहून नीतीश कुमार यांनी थेट खासदार केलं. शब्बीर भाईंमुळे अनेकांना राजकीय ताकद मिळाली, पण त्यांना मात्र ना सरकारी किताब मिळाला ना पद्म पुरस्कार.''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी गेले. मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला.|url-status=live}}</ref> 41lkdm00tofkn5o2v8dv4a8ti02cwgu 2676220 2676219 2026-03-30T02:34:59Z Kalim Ajeem 89170 2676220 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६|https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|title=ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज हरवला|url-status=live}}</ref> विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|title=व्यक्तीवेध : शब्बीर अन्सारी|url-status=live}}</ref> मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी : मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला|url-status=live}}</ref> कर्पुरी ठाकूर, रामविलास पासवान, शरद यादव, कांशीराम, मुलायमसिंग यादव इत्यादी नेत्यांसोबत ते जोडले गेले. मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/|title=ओबीसी के दिग्गज कार्यकर्ता शब्बीर अहमद अंसारी का निधन|url-status=live}}</ref> जनार्दन पाटील यांच्या ओबीसी संघटनेत शब्बीर भाई मुस्लिम ओबीसी विभागाचे प्रमुख होते. या चळवळीत कॉम्रेड विलास सोनवणे देखील होते. १९८९ साली काळात महाराष्ट्रात मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळ सुरू झाली. त्याचे प्रमुख संघटक प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ इत्यादी मंडळी होती.‌ या चळवळीतूनच मुस्लिम ओबीसींची संघटना बांधावी ही कल्पना पुढे आली. त्याप्रमाणे १९९४ साली मुस्लिम ओबीसी संघटना अस्तित्वात आली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ, बशारत अहमद, जावेद पाशा कुरैशी यांचे प्रयत्न होते. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले. पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले. कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. त्यांनी चळवळीसाठी साहित्य निर्मिती केली. त्यांचा बहुचर्चित भारतीय मुसलमानांची समाज रचना आणि मानसिकता हे पुस्तक या चळवळीची निर्मिती आहे. या चळवळी विषयी प्रा. बेन्नूर यांनी विपुल प्रमाणात लेखन केलेला आहे.. परंतु एका सूत्रात नाही.. या चळवळी संदर्भात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्रातील जुलाहा, बुनकर, मोमीन, अत्तार, मेहतर, बकर कसाब, कुरेशी, मुलाणी, अस्वलवाले, माकडवाले, छप्परबंद डफलीवाले, रंगरेज, रंगारी, गुजर, मुजावर, मदारी, पिंजारी, नदाफ, पाथरवट, तांबोली, फकीर, अन्सारी अशा वंचित समाजातील मुले आता शिकू लागली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|url-status=live}}</ref> पुढे त्यातील अनेकजण मुस्लिम ओबीसी चळवळीशी जोडले गेले. याच संघटनेच्या प्रेरणेने उत्तर भारतात अली अनवर अन्सारी यांनी पसमांदा चळवळ सुरू केली. या संदर्भात त्यांनी आपल्या 'मसावात की जंग' पुस्तकात लिहिले आहे. पुढे अली अनवर यांनी पसमांदा चळवळीसाठी मोठ्या प्रमाणास संशोधन साहित्य तयार केले. त्यांच्या 'ऑल इंडिया पसमांदा मुस्लिम महाज संघटने'ला राज्यसभेत उमेदवारी दिली गेली. संघटनेचे दोन सदस्य राज्यसभेत होते. त्यात अली अनवर यांचाही सहभाग होता. १९९९च्या विधानसभा निवडणुकीच्या आसपास संघटनेत फूट पडली. किरकोळ वादानंतर शब्बीर अन्सारी, विलास सोनवणे वेगळे झाले.. बेन्नूर हेदेखील चळवळीतून बाहेर पडले. या संदर्भात प्रा जावेद पाशा कुरेशी यांनी प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर स्मृति ग्रंथात लिहिलेला लेख उद्बोधक आहे. संघटित फूट पडल्यानंतर अनेक नेते बाजूला झाले. परंतु शब्बीर अन्सारी व त्यांचे इतर सहकारी या चळवळीत शेवटपर्यंत राहिले. चळवळीतील अंतर्गत राजकारण व फुटीवर डॉ. बशारत अहमद यांनी मुक्त शब्द, ईदोत्सव, २०२४ मध्ये एक लिंक लिहिलेला आहे. त्यातून चळवळ संपुष्टात आणण्यासाठी ठरलेल्या कारक घटकावर विस्ताराने प्रकाश टाकलेला आहे.. === <u>चळवळीला महाराष्ट्रातून विरोध</u> === मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम धार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=व्यक्तिवेध : शब्बीर अन्सारी|title=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|url-status=live}}</ref> === <u>दोन आमदार</u> === मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये भिवंडीमधून ताहीर मोमीन आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/|title=मिरजचे माजी आमदार हाफिज धत्तूरे यांचे निधन; जन्मदिनीच घेतला अखेरचा श्वास|url-status=live}}</ref> तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता. === <u>मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921|title=ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी|url-status=live}}</ref> === <u>माजी आमदार कपिल पाटील यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''वंचित, उपेक्षित आणि आताच्या काळात जणू अस्पृश्यता वाट्याला आलेल्या मुस्लिम समाजातील मागास जातींमध्ये एवढा मोठा कायापालट घडवून आणणारा स्वातंत्र्यानंतर शब्बीर अन्सारी यांच्यासारखा दुसरा नेता झाला नाही. इतकं मोठं काम करूनही हा माणूस आयुष्यभर पत्र्याच्या घरात राहिला. फकीर राहिला.'' ''आपल्याकडे माणसांची कदर नसते. ती मेल्यानंतरच होते. पस्मांदा मुस्लिमांना स्वातंत्र्याच्या चळवळीत नेतृत्व दिलं ते अब्दुल कयुम अन्सारी यांनी. पण स्वातंत्र्यानंतर आरक्षणाच्या चळवळीत संघटीत केलं ते शब्बीर अन्सारी यांनी. शब्बीर भाईंचे एक सहकारी अली अन्वर अन्सारी यांना त्यांचं काम पाहून नीतीश कुमार यांनी थेट खासदार केलं. शब्बीर भाईंमुळे अनेकांना राजकीय ताकद मिळाली, पण त्यांना मात्र ना सरकारी किताब मिळाला ना पद्म पुरस्कार.''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी गेले. मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला.|url-status=live}}</ref> p458szs2htqe87tejf7t965rs8l5s74 2676221 2676220 2026-03-30T02:35:01Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2676221 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६|https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|title=ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज हरवला|url-status=live}}</ref> विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|title=व्यक्तीवेध : शब्बीर अन्सारी|url-status=live}}</ref> मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी : मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला|url-status=live}}</ref> कर्पुरी ठाकूर, रामविलास पासवान, शरद यादव, कांशीराम, मुलायमसिंग यादव इत्यादी नेत्यांसोबत ते जोडले गेले. मंडळ आंदोलननानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/|title=ओबीसी के दिग्गज कार्यकर्ता शब्बीर अहमद अंसारी का निधन|url-status=live}}</ref> जनार्दन पाटील यांच्या ओबीसी संघटनेत शब्बीर भाई मुस्लिम ओबीसी विभागाचे प्रमुख होते. या चळवळीत कॉम्रेड विलास सोनवणे देखील होते. १९८९ साली काळात महाराष्ट्रात मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळ सुरू झाली. त्याचे प्रमुख संघटक प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ इत्यादी मंडळी होती.‌ या चळवळीतूनच मुस्लिम ओबीसींची संघटना बांधावी ही कल्पना पुढे आली. त्याप्रमाणे १९९४ साली मुस्लिम ओबीसी संघटना अस्तित्वात आली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ, बशारत अहमद, जावेद पाशा कुरैशी यांचे प्रयत्न होते. कालांतराने शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीशी जोडले गेले. पुढे त्यात अनेक मोठे नेते सहभागी झाले. कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, कवी हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. त्यांनी चळवळीसाठी साहित्य निर्मिती केली. त्यांचा बहुचर्चित भारतीय मुसलमानांची समाज रचना आणि मानसिकता हे पुस्तक या चळवळीची निर्मिती आहे. या चळवळी विषयी प्रा. बेन्नूर यांनी विपुल प्रमाणात लेखन केलेला आहे.. परंतु एका सूत्रात नाही.. या चळवळी संदर्भात प्रा. बेन्नूर यांनी त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्रातील जुलाहा, बुनकर, मोमीन, अत्तार, मेहतर, बकर कसाब, कुरेशी, मुलाणी, अस्वलवाले, माकडवाले, छप्परबंद डफलीवाले, रंगरेज, रंगारी, गुजर, मुजावर, मदारी, पिंजारी, नदाफ, पाथरवट, तांबोली, फकीर, अन्सारी अशा वंचित समाजातील मुले आता शिकू लागली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|url-status=live}}</ref> पुढे त्यातील अनेकजण मुस्लिम ओबीसी चळवळीशी जोडले गेले. याच संघटनेच्या प्रेरणेने उत्तर भारतात अली अनवर अन्सारी यांनी पसमांदा चळवळ सुरू केली. या संदर्भात त्यांनी आपल्या 'मसावात की जंग' पुस्तकात लिहिले आहे. पुढे अली अनवर यांनी पसमांदा चळवळीसाठी मोठ्या प्रमाणास संशोधन साहित्य तयार केले. त्यांच्या 'ऑल इंडिया पसमांदा मुस्लिम महाज संघटने'ला राज्यसभेत उमेदवारी दिली गेली. संघटनेचे दोन सदस्य राज्यसभेत होते. त्यात अली अनवर यांचाही सहभाग होता. १९९९ च्या विधानसभा निवडणुकीच्या आसपास संघटनेत फूट पडली. किरकोळ वादानंतर शब्बीर अन्सारी, विलास सोनवणे वेगळे झाले.. बेन्नूर हेदेखील चळवळीतून बाहेर पडले. या संदर्भात प्रा जावेद पाशा कुरेशी यांनी प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर स्मृति ग्रंथात लिहिलेला लेख उद्बोधक आहे. संघटित फूट पडल्यानंतर अनेक नेते बाजूला झाले. परंतु शब्बीर अन्सारी व त्यांचे इतर सहकारी या चळवळीत शेवटपर्यंत राहिले. चळवळीतील अंतर्गत राजकारण व फुटीवर डॉ. बशारत अहमद यांनी मुक्त शब्द, ईदोत्सव, २०२४ मध्ये एक लिंक लिहिलेला आहे. त्यातून चळवळ संपुष्टात आणण्यासाठी ठरलेल्या कारक घटकावर विस्ताराने प्रकाश टाकलेला आहे.. === <u>चळवळीला महाराष्ट्रातून विरोध</u> === मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम धार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=व्यक्तिवेध : शब्बीर अन्सारी|title=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|url-status=live}}</ref> === <u>दोन आमदार</u> === मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये भिवंडीमधून ताहीर मोमीन आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/|title=मिरजचे माजी आमदार हाफिज धत्तूरे यांचे निधन; जन्मदिनीच घेतला अखेरचा श्वास|url-status=live}}</ref> तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता. === <u>मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921|title=ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी|url-status=live}}</ref> === <u>माजी आमदार कपिल पाटील यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''वंचित, उपेक्षित आणि आताच्या काळात जणू अस्पृश्यता वाट्याला आलेल्या मुस्लिम समाजातील मागास जातींमध्ये एवढा मोठा कायापालट घडवून आणणारा स्वातंत्र्यानंतर शब्बीर अन्सारी यांच्यासारखा दुसरा नेता झाला नाही. इतकं मोठं काम करूनही हा माणूस आयुष्यभर पत्र्याच्या घरात राहिला. फकीर राहिला.'' ''आपल्याकडे माणसांची कदर नसते. ती मेल्यानंतरच होते. पस्मांदा मुस्लिमांना स्वातंत्र्याच्या चळवळीत नेतृत्व दिलं ते अब्दुल कयुम अन्सारी यांनी. पण स्वातंत्र्यानंतर आरक्षणाच्या चळवळीत संघटीत केलं ते शब्बीर अन्सारी यांनी. शब्बीर भाईंचे एक सहकारी अली अन्वर अन्सारी यांना त्यांचं काम पाहून नीतीश कुमार यांनी थेट खासदार केलं. शब्बीर भाईंमुळे अनेकांना राजकीय ताकद मिळाली, पण त्यांना मात्र ना सरकारी किताब मिळाला ना पद्म पुरस्कार.''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी गेले. मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला.|url-status=live}}</ref> 40yi7ic0f7kagt97wsn2g7l8sejrzv0 2676222 2676221 2026-03-30T02:51:58Z Kalim Ajeem 89170 2676222 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६|https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|title=ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज हरवला|url-status=live}}</ref> विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|title=व्यक्तीवेध : शब्बीर अन्सारी|url-status=live}}</ref> मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी : मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला|url-status=live}}</ref> कर्पुरी ठाकूर, रामविलास पासवान, शरद यादव, कांशीराम, मुलायमसिंग यादव इत्यादी नेत्यांसोबत ते जोडले गेले. मंडल आंदोलनानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/|title=ओबीसी के दिग्गज कार्यकर्ता शब्बीर अहमद अंसारी का निधन|url-status=live}}</ref> जनार्दन पाटील यांच्या ओबीसी संघटनेत शब्बीर अन्सारी मुस्लिम ओबीसी विभागाचे प्रमुख होते. या चळवळीत कॉम्रेड विलास सोनवणे देखील होते. १९८९ साली काळात महाराष्ट्रात मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळ सुरू झाली. त्याचे प्रमुख संघटक प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ इत्यादी मंडळी होती.‌ या चळवळीतूनच महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसींची स्वतंत्र संघटना बांधावी ही कल्पना पुढे आली. त्याप्रमाणे १९९४ साली मुस्लिम ओबीसी संघटना अस्तित्वात आली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ, बशारत अहमद, जावेद पाशा कुरैशी यांचे प्रयत्न होते. शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीत जोडून घेण्यात आले. पुढे त्यात असगर अली इंजिनियर सारखे इस्लामिक विद्वान व इतर अनेक मोठे नेते सहभागी झाले. कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. त्यांनी चळवळीसाठी साहित्य निर्मिती केली. प्रा. बेन्नूर यांचे बहुचर्चित 'भारतीय मुसलमानांची समाज रचना आणि मानसिकता' हे पुस्तक या चळवळीची निर्मिती आहे. या चळवळी विषयी प्रा. बेन्नूर यांनी विपुल प्रमाणात लेखन केलेले आहे.. परंतु एका सूत्रात नाही. पण त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये चळवळीविषयी विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्रातील जुलाहा, बुनकर, कासार, मोमीन, अत्तार, मेहतर, बकर कसाब, कुरेशी, मुलाणी, अस्वलवाले, माकडवाले, छप्परबंद डफलीवाले, रंगरेज, रंगारी, गुजर, मुजावर, मदारी, पिंजारी, नदाफ, पाथरवट, तांबोली, फकीर, अन्सारी अशा वंचित समाजातील मुले आता शिकू लागली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|url-status=live}}</ref> पुढे त्यातील अनेकजण मुस्लिम ओबीसी चळवळीशी जोडले गेले. याच संघटनेच्या प्रेरणेने उत्तर भारतात अली अनवर अन्सारी यांनी पसमांदा चळवळ सुरू केली. या संदर्भात त्यांनी आपल्या 'मसावात की जंग' पुस्तकात लिहिले आहे. पुढे अली अनवर यांनी पसमांदा चळवळीसाठी मोठ्या प्रमाणात संशोधन साहित्य तयार केले. त्यांच्या 'ऑल इंडिया पसमांदा मुस्लिम महाज संघटने'ला राज्यसभेत उमेदवारी दिली गेली. संघटनेचे दोन सदस्य राज्यसभेत होते. त्यात अली अनवर यांचाही सहभाग होता. अली अनवर यांच्यापूर्वी उत्तर भारतात अब्दुल कय्युम अन्सारी यांनी मागास मुस्लिमांचा विषय लावून धरला होता. १९९९च्या विधानसभा निवडणुकीच्या आसपास महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी संघटनेत फूट पडली. किरकोळ वादानंतर शब्बीर अन्सारी, विलास सोनवणे, जावेद पाशा कुरैशी वेगळे झाले.. बेन्नूर हेदेखील चळवळीतून बाहेर पडले. या संदर्भात प्रा जावेद पाशा कुरेशी यांनी प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर स्मृति ग्रंथात लिहिलेला लेख उद्बोधक आहे. संघटनेत फूट पडल्यानंतर अनेक नेते बाजूला झाले. परंतु शब्बीर अन्सारी व त्यांचे इतर सहकाऱ्यांनी मागास मुसलमानांच्या सामाजिक, राजकीय, आर्थिक विकासाचा विषय शेवटपर्यंत लावून धरला. चळवळीतील अंतर्गत राजकारण व फुटीवर डॉ. बशारत अहमद यांनी मुक्त शब्द, ईदोत्सव, २०२४ मध्ये एक लिंक लिहिलेला आहे. त्यातून चळवळ संपुष्टात आणण्यासाठी ठरलेल्या कारक घटकावर विस्ताराने प्रकाश टाकलेला आहे.. === <u>चळवळीला महाराष्ट्रातून विरोध</u> === मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम धार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=व्यक्तिवेध : शब्बीर अन्सारी|title=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|url-status=live}}</ref> === <u>दोन आमदार</u> === मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये भिवंडीमधून ताहीर मोमीन आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/|title=मिरजचे माजी आमदार हाफिज धत्तूरे यांचे निधन; जन्मदिनीच घेतला अखेरचा श्वास|url-status=live}}</ref> तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता. '''<u>वक्फ बचाव तहरीक</u>''' मुस्लिम ओबीसी चळवळी सोबतच शब्बीर अन्सारी वक्फ बचाव चळवळीत सामील झाले. महाराष्ट्रातील दर्गा, मस्जिद, व इतर सार्वजनिक आस्थापनाला दिलेल्या इनामी जमिनीचा मोठा घोटाळा उघडकीस आणला. या संदर्भात त्यांनी महाराष्ट्रातील दिग्गज धार्मिक नेत्यांवर एफ आय आर देखील दाखल केलेले आहेत. पृथ्वीच्या शेवटच्या दिवसापर्यंत ते सामाजिक चळवळीत सक्रिय होते.. केंद्र सरकारने आणलेल्या वक्फ संशोधन कायदा नंतर ते महाराष्ट्रभर व देशभर फिरू लागले. या विषयावर त्यांनी तरुणांची संघटना उभारणीचे प्रयत्न सुरू केले होते. सामाजिक काम सुरू असतानाच त्यांना कॅन्सर आजाराचं निदान झाले. त्यांच्यावर उपचार सुरू होते. यशस्वी उपचार घेतल्यानंतर ते पुन्हा चळवळीत सक्रिय झाले.. महाराष्ट्रभर दौरे सुरू केले. पण दौरे त्यांना मानवले नाही व त्यांची तब्येत खूपच ढासळू लागली. अखेर 22 मार्च 2026 रोजी त्यांचा जालना येथे निधन झाले. === <u>मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921|title=ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी|url-status=live}}</ref> === <u>माजी आमदार कपिल पाटील यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''वंचित, उपेक्षित आणि आताच्या काळात जणू अस्पृश्यता वाट्याला आलेल्या मुस्लिम समाजातील मागास जातींमध्ये एवढा मोठा कायापालट घडवून आणणारा स्वातंत्र्यानंतर शब्बीर अन्सारी यांच्यासारखा दुसरा नेता झाला नाही. इतकं मोठं काम करूनही हा माणूस आयुष्यभर पत्र्याच्या घरात राहिला. फकीर राहिला.'' ''आपल्याकडे माणसांची कदर नसते. ती मेल्यानंतरच होते. पस्मांदा मुस्लिमांना स्वातंत्र्याच्या चळवळीत नेतृत्व दिलं ते अब्दुल कयुम अन्सारी यांनी. पण स्वातंत्र्यानंतर आरक्षणाच्या चळवळीत संघटीत केलं ते शब्बीर अन्सारी यांनी. शब्बीर भाईंचे एक सहकारी अली अन्वर अन्सारी यांना त्यांचं काम पाहून नीतीश कुमार यांनी थेट खासदार केलं. शब्बीर भाईंमुळे अनेकांना राजकीय ताकद मिळाली, पण त्यांना मात्र ना सरकारी किताब मिळाला ना पद्म पुरस्कार.''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी गेले. मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला.|url-status=live}}</ref> bztow9ibe4txyiemfxse0dgck1mijm2 2676223 2676222 2026-03-30T02:52:00Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2676223 wikitext text/x-wiki {{कॉपीपेस्ट|दुवा=loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811|दिनांक=३० मार्च २०२६|https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/}} {{माहितीचौकट लेखक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = शब्बीर अन्सारी | चित्र = [[File:Shabbir Ansari Muslim OBC.jpg|thumb|Shabbir Ansari]] | चित्र_title = शब्बीर अन्सारी | पूर्ण_नाव = शब्बीर अहमद अन्सारी | जन्म_स्थळ = जालना, महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = 22 मार्च 2026 | मृत्यू_स्थळ = जालना, [[महाराष्ट्र]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = उर्दू मराठी, हिंदी }} शब्बीर अन्सारी (मृत्यू २२ मार्च २०२६) महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी चळवळीचे एक प्रमुख संघटक होते. त्यांचा जन्म जालना येथे झाला. जुलाहा म्हणजे विणकरी त्यांच्या कुटुंबीयांचा पिढीजात व्यवसाय होता. जालना शहरात नावाजलेले शिंपी म्हणून त्यांनी नावलौकिक मिळवला. होजिअरी उद्योग करण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. व्यावसायिक यश मिळवण्यासाठी मुंबई गाठली. याच काळात ते सामाजिक कार्याशी जोडले गेले.मग १९८१ साली त्यांनी ‘महाराष्ट्र राज्य ओबीसी संघटना’ स्थापन केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/news/shabbir-ansari-all-india-obc-muslim-organisation-passes-away-chagan-bhujbal-mourns-137504288.html|title=ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज हरवला|url-status=live}}</ref> विणकाम करत दारिद्र्याशी दोन हात करताना शब्बीर अन्सारी यांनी सामाजिक कार्याचे भान जोपासले. आपणही ओबीसी आहोत ही जाणीव त्यांच्यामध्ये वाढत गेली. मुस्लिमांमध्ये मागासपणाची एक जात असते हेच समजत नव्हते. तो समज वाढविण्यासाठी शब्बीर अन्सारी यांनी पुढाकार घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|title=व्यक्तीवेध : शब्बीर अन्सारी|url-status=live}}</ref> मंडल आयोगाच्या शिफारशीची अंमलबजावणीची व्हावी म्हणून त्यांनी देशभर दोरे केले. उत्तर भारतात सुरू झालेल्या मंडल चळवळीचे ते एक संघटक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी : मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला|url-status=live}}</ref> कर्पुरी ठाकूर, रामविलास पासवान, शरद यादव, कांशीराम, मुलायमसिंग यादव इत्यादी नेत्यांसोबत ते जोडले गेले. मंडल आंदोलनानंतर महाराष्ट्रात ॲड. जनार्दन पाटील व त्यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी ओबीसी चळवळ सुरू केली होती. त्यात शब्बीर अन्सारी यांना मुस्लिमांची मोटबांधणीसाठी पाटील यांनी सामावून घेतले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.theprint.in/india/veteran-obc-activist-shabbir-ahmed-ansari-passes-away/948553/|title=ओबीसी के दिग्गज कार्यकर्ता शब्बीर अहमद अंसारी का निधन|url-status=live}}</ref> जनार्दन पाटील यांच्या ओबीसी संघटनेत शब्बीर अन्सारी मुस्लिम ओबीसी विभागाचे प्रमुख होते. या चळवळीत कॉम्रेड विलास सोनवणे देखील होते. १९८९ साली काळात महाराष्ट्रात मुस्लिम मराठी साहित्य चळवळ सुरू झाली. त्याचे प्रमुख संघटक प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ इत्यादी मंडळी होती.‌ या चळवळीतूनच महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसींची स्वतंत्र संघटना बांधावी ही कल्पना पुढे आली. त्याप्रमाणे १९९४ साली मुस्लिम ओबीसी संघटना अस्तित्वात आली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर, विलास सोनवणे, अजीज नदाफ, बशारत अहमद, जावेद पाशा कुरैशी यांचे प्रयत्न होते. शब्बीर अन्सारीदेखील या चळवळीत जोडून घेण्यात आले. पुढे त्यात असगर अली इंजिनियर सारखे इस्लामिक विद्वान व इतर अनेक मोठे नेते सहभागी झाले. कालांतराने ही संघटना 'ऑल इंडिया मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन' या नावाने देशभर विस्तारली. त्यात प्रसिद्ध अभिनेते दिलीप कुमार व जॉनी वॉकर यांनाही मागास मुस्लिम (पसमांदा) चळवळीशी जोडून घेण्यात आले. हळूहळू त्यात कपिल पाटील, हसन कमाल, अंजुमन-ए-इस्लामचे डॉ. जहीर काझी आणि पुण्यातील आजम कॅम्पसचे प्रमुख पी.ए. इनामदार यांच्या सहकार्याने ही चळवळ महाराष्ट्रभर विस्तारली. प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर व विलास सोनवणे या चळवळीचे वैचारिक मार्गदर्शक होते. त्यांनी चळवळीसाठी साहित्य निर्मिती केली. प्रा. बेन्नूर यांचे बहुचर्चित 'भारतीय मुसलमानांची समाज रचना आणि मानसिकता' हे पुस्तक या चळवळीची निर्मिती आहे. या चळवळी विषयी प्रा. बेन्नूर यांनी विपुल प्रमाणात लेखन केलेले आहे.. परंतु एका सूत्रात नाही. पण त्यांचे आत्मकथन 'कुदरत'मध्ये चळवळीविषयी विस्ताराने कथन केलेले आहे. पुढे या चळवळीने महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील ६०-७० मागास जाती शोधून काढल्या आणि मंडल आयोगाच्या शिफारशीनुसार त्यांना ओबीसी आरक्षणाच्या कक्षेत समाविष्ट करून घेण्याची शिफारस सरकारकडे केली. त्याप्रमाणे तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी मागास मुस्लिम जातीची नव्याने नोंद करून त्यांना आरक्षणाच्या सकारात्मक प्रक्रियेत आणले. या प्रक्रियेनंतर महाराष्ट्रातील जुलाहा, बुनकर, कासार, मोमीन, अत्तार, मेहतर, बकर कसाब, कुरेशी, मुलाणी, अस्वलवाले, माकडवाले, छप्परबंद डफलीवाले, रंगरेज, रंगारी, गुजर, मुजावर, मदारी, पिंजारी, नदाफ, पाथरवट, तांबोली, फकीर, अन्सारी अशा वंचित समाजातील मुले आता शिकू लागली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|url-status=live}}</ref> पुढे त्यातील अनेकजण मुस्लिम ओबीसी चळवळीशी जोडले गेले. याच संघटनेच्या प्रेरणेने उत्तर भारतात अली अनवर अन्सारी यांनी पसमांदा चळवळ सुरू केली. या संदर्भात त्यांनी आपल्या 'मसावात की जंग' पुस्तकात लिहिले आहे. पुढे अली अनवर यांनी पसमांदा चळवळीसाठी मोठ्या प्रमाणात संशोधन साहित्य तयार केले. त्यांच्या 'ऑल इंडिया पसमांदा मुस्लिम महाज संघटने'ला राज्यसभेत उमेदवारी दिली गेली. संघटनेचे दोन सदस्य राज्यसभेत होते. त्यात अली अनवर यांचाही सहभाग होता. अली अनवर यांच्यापूर्वी उत्तर भारतात अब्दुल कय्युम अन्सारी यांनी मागास मुस्लिमांचा विषय लावून धरला होता. १९९९ च्या विधानसभा निवडणुकीच्या आसपास महाराष्ट्रातील मुस्लिम ओबीसी संघटनेत फूट पडली. किरकोळ वादानंतर शब्बीर अन्सारी, विलास सोनवणे, जावेद पाशा कुरैशी वेगळे झाले.. बेन्नूर हेदेखील चळवळीतून बाहेर पडले. या संदर्भात प्रा जावेद पाशा कुरेशी यांनी प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर स्मृति ग्रंथात लिहिलेला लेख उद्बोधक आहे. संघटनेत फूट पडल्यानंतर अनेक नेते बाजूला झाले. परंतु शब्बीर अन्सारी व त्यांचे इतर सहकाऱ्यांनी मागास मुसलमानांच्या सामाजिक, राजकीय, आर्थिक विकासाचा विषय शेवटपर्यंत लावून धरला. चळवळीतील अंतर्गत राजकारण व फुटीवर डॉ. बशारत अहमद यांनी मुक्त शब्द, ईदोत्सव, २०२४ मध्ये एक लिंक लिहिलेला आहे. त्यातून चळवळ संपुष्टात आणण्यासाठी ठरलेल्या कारक घटकावर विस्ताराने प्रकाश टाकलेला आहे.. === <u>चळवळीला महाराष्ट्रातून विरोध</u> === मुस्लिम ओबीसी ऑर्गनायझेशन या चळवलीला महाराष्ट्रातून मुस्लिम धार्मिक नेत्याकडून प्रचंड विरोध झाला. त्यांच्या मते मुसलमानात किंवा इस्लाममध्ये जातिव्यवस्था नाही, तर नवा शोध का लावला जात आहे. परंतु संघटक आपल्या भूमिकेवर ठाम होते. त्यांच्याकडे अनुभवजन्य डाता होता. सर्वेक्षणे होती. महाराष्ट्रातील मुस्लिम जातिरचनेत विभागलेले होते. उघड जात पाळली जात नसली तर भेद मात्र नक्की होता. त्याच आधारे संघटकांनी ही चळवळ सुरू केली होती. तरीही धार्मिक नेते मुस्लिमांमध्ये जाती नाहीत. अल्लाह समोर सर्व समान असे सांगून मुस्लिमांची दिशाभूल करत होते. मुस्लिम ओबीसी चळवलीच्या संघटकांना ‘काफीर’ ठरविण्यापर्यंत त्यांची मजल मारली होती, असे प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी त्यांच्या आत्मकथनात तसंच शब्बीर अन्सारी यांनी आपल्या ‘मंडलनामा’ पुस्तकात तर विलास सोनवणे यांनी मुस्लिम प्रशांची गुंतागुंत या पुस्तकात नमूद केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=व्यक्तिवेध : शब्बीर अन्सारी|title=https://www.loksatta.com/sampadkiya/columns/shabbir-ansari-obc-leader-passes-away-mandal-commission-muslim-obc-movement-maharashtra-tribute-ssb-93-5802811/|url-status=live}}</ref> === <u>दोन आमदार</u> === मुस्लिम ओबीसी चळवळीच्या कार्याची दखल घेऊन १९९९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेस पक्षाने संघटनेला ६ तिकिटे दिली. त्यामध्ये भिवंडीमधून ताहीर मोमीन आणि मिरज (सांगली) मधून हफीज धत्तुरे विजयी झाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/miraj-ex-mla-congress-leader-hafiz-dhatture-passes-away-1631591/|title=मिरजचे माजी आमदार हाफिज धत्तूरे यांचे निधन; जन्मदिनीच घेतला अखेरचा श्वास|url-status=live}}</ref> तर परभणीतून लियाकत अली अंसारी यांचा अत्यंत निसटता पराभव झाला होता. '''<u>वक्फ बचाव तहरीक</u>''' मुस्लिम ओबीसी चळवळी सोबतच शब्बीर अन्सारी वक्फ बचाव चळवळीत सामील झाले. महाराष्ट्रातील दर्गा, मस्जिद, व इतर सार्वजनिक आस्थापनाला दिलेल्या इनामी जमिनीचा मोठा घोटाळा उघडकीस आणला. या संदर्भात त्यांनी महाराष्ट्रातील दिग्गज धार्मिक नेत्यांवर एफ आय आर देखील दाखल केलेले आहेत. पृथ्वीच्या शेवटच्या दिवसापर्यंत ते सामाजिक चळवळीत सक्रिय होते.. केंद्र सरकारने आणलेल्या वक्फ संशोधन कायदा नंतर ते महाराष्ट्रभर व देशभर फिरू लागले. या विषयावर त्यांनी तरुणांची संघटना उभारणीचे प्रयत्न सुरू केले होते. सामाजिक काम सुरू असतानाच त्यांना कॅन्सर आजाराचं निदान झाले. त्यांच्यावर उपचार सुरू होते. यशस्वी उपचार घेतल्यानंतर ते पुन्हा चळवळीत सक्रिय झाले.. महाराष्ट्रभर दौरे सुरू केले. पण दौरे त्यांना मानवले नाही व त्यांची तब्येत खूपच ढासळू लागली. अखेर 22 मार्च 2026 रोजी त्यांचा जालना येथे निधन झाले. === <u>मंत्री छगन भूजबळ यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''अखिल भारतीय महात्मा फुले समता परिषदेचे प्रदेश सरचिटणीस आणि ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी यांच्या निधनाचे वृत्त मनाला चटका लावणारे आहे. त्यांच्या जाण्याने ओबीसी चळवळीचा बुलंद आवाज आणि लढवय्या नेता गमावला आहे. शब्बीर अन्सारी केवळ माझे सहकारी नव्हते, तर ओबीसी चळवळीतील माझे अत्यंत विश्वासू आणि खंदे सोबती होते. मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी आणि बहुजन समाजाला न्याय मिळवून देण्यासाठी आम्ही गेली अनेक दशके खांद्याला खांदा लावून संघर्ष केला आहे.'' ''शब्बीरभाई यांनी जात आणि वर्ग यातील फरक अचूक ओळखून मुस्लिम समाजासाठी आरक्षणाची जी कायदेशीर आणि सामाजिक मोहीम हाती घेतली होती, ती यशस्वी करून दाखवली. मुस्लिम ओबीसी समाजाला आरक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी दिलेले योगदान ऐतिहासिक स्वरूपाचे आहे. 'मंडलनामा' या त्यांच्या ग्रंथामधून त्यांनी स्वतःचा आणि मुस्लिम ओबीसी संघटनेचा जो खडतर प्रवास मांडला आहे, तो सामाजिक चळवळीचा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज असून, येणाऱ्या पिढ्यांना आपल्या हक्कासाठी सदैव प्रेरणा देत राहील. या ग्रंथाच्या मराठी आवृत्तीचे प्रकाशन माझ्या हस्ते झाले होते, ही माझ्यासाठी नेहमीच स्मरणात राहणारी बाब आहे.'' ''अन्सारी साहेबांनी मांडलेली भूमिका आणि त्यांनी दिलेला लढा हा केवळ मुस्लिमांसाठी नसून तो संपूर्ण वंचित घटकांसाठी होता. स्व. विलासराव देशमुख, शरद पवार साहेब यांच्यापासून ते युती सरकारच्या मुख्यमंत्र्यांपर्यंत सर्वांना सोबत घेऊन त्यांनी ओबीसींच्या प्रश्नांवर मार्ग काढला. त्यांच्या जाण्याने समता परिषदेची आणि माझी वैयक्तिक मोठी हानी झाली आहे. एक सच्चा आणि लढवय्या नेता आज आपल्यातून निघून गेला आहे. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. अन्सारी परिवाराच्या या दुःखात आम्ही सर्वजण सहभागी आहोत''.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1606154740871662&set=a.796158898537921|title=ऑल इंडिया ओबीसी मुस्लिम संघटनेचे संस्थापक अध्यक्ष शब्बीर अहमद अन्सारी|url-status=live}}</ref> === <u>माजी आमदार कपिल पाटील यांनी वाहिलेली श्रद्धांजली</u> === ''वंचित, उपेक्षित आणि आताच्या काळात जणू अस्पृश्यता वाट्याला आलेल्या मुस्लिम समाजातील मागास जातींमध्ये एवढा मोठा कायापालट घडवून आणणारा स्वातंत्र्यानंतर शब्बीर अन्सारी यांच्यासारखा दुसरा नेता झाला नाही. इतकं मोठं काम करूनही हा माणूस आयुष्यभर पत्र्याच्या घरात राहिला. फकीर राहिला.'' ''आपल्याकडे माणसांची कदर नसते. ती मेल्यानंतरच होते. पस्मांदा मुस्लिमांना स्वातंत्र्याच्या चळवळीत नेतृत्व दिलं ते अब्दुल कयुम अन्सारी यांनी. पण स्वातंत्र्यानंतर आरक्षणाच्या चळवळीत संघटीत केलं ते शब्बीर अन्सारी यांनी. शब्बीर भाईंचे एक सहकारी अली अन्वर अन्सारी यांना त्यांचं काम पाहून नीतीश कुमार यांनी थेट खासदार केलं. शब्बीर भाईंमुळे अनेकांना राजकीय ताकद मिळाली, पण त्यांना मात्र ना सरकारी किताब मिळाला ना पद्म पुरस्कार.''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1505349460947948&set=a.257613032388270|title=शब्बीर अन्सारी गेले. मुस्लिम ओबीसींचा योद्धा गेला.|url-status=live}}</ref> 0xf31t6irjvrmjomz4r0s8fkj84c0yl 3 378541 2676227 2026-03-30T04:24:17Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2676227 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=डॉ. महादेव दिनकर इरकर}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:५४, ३० मार्च २०२६ (IST) 5cze9y9q42oryjnwq5rnfzkr8v1n1dh 3 378542 2676232 2026-03-30T05:30:04Z Mfield 178695 Mfield ने लेख [[सदस्य चर्चा:Anohthterwikipedian]] वरुन [[सदस्य चर्चा:Star walker]] ला हलविला: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Anohthterwikipedian|Anohthterwikipedian]]" to "[[Special:CentralAuth/Star walker|Star walker]]" 2676232 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सदस्य चर्चा:Star walker]] 25ck0f7iencaqw1u49skz282939kio5 0 378543 2676251 2026-03-30T07:17:39Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: कॉनर एस्टरहुइझेन (जन्म ३१ मे २००१) हा एक दक्षिण आफ्रिकी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू असून, तो उजव्या हाताने फलंदाजी करतो. १५ मार्च २०२६ रोजी न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झी... 2676251 wikitext text/x-wiki कॉनर एस्टरहुइझेन (जन्म ३१ मे २००१) हा एक दक्षिण आफ्रिकी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू असून, तो उजव्या हाताने फलंदाजी करतो. १५ मार्च २०२६ रोजी [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]विरुद्धच्या [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यात त्याने [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये तो '[[इंपीरियल लायन्स|लायन्स]]' (Lions) संघाकडून खेळतो. 1ub042wicqmm58uzb1262y4yszcvih0 2676252 2676251 2026-03-30T07:17:57Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2676252 wikitext text/x-wiki कॉनर एस्टरहुइझेन (जन्म ३१ मे २००१) हा एक दक्षिण आफ्रिकी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू असून, तो उजव्या हाताने फलंदाजी करतो. १५ मार्च २०२६ रोजी [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]विरुद्धच्या [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यात त्याने [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये तो '[[इंपीरियल लायन्स|लायन्स]]' (Lions) संघाकडून खेळतो. [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू]] e12mnsvg33wsb1dagjjaeicbw12xdg2 2676253 2676252 2026-03-30T07:18:30Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2676253 wikitext text/x-wiki कॉनर एस्टरहुइझेन (जन्म ३१ मे २००१) हा एक दक्षिण आफ्रिकी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू असून, तो उजव्या हाताने फलंदाजी करतो. १५ मार्च २०२६ रोजी [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]विरुद्धच्या [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यात त्याने [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये तो '[[इंपीरियल लायन्स|लायन्स]]' (Lions) संघाकडून खेळतो. [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे टी२० क्रिकेट खेळाडू]] hpgepye73n9pnwq26gioa573upo04t9 14 378544 2676254 2026-03-30T07:18:41Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: * 2676254 wikitext text/x-wiki * q37hcqzkhu1rsia7lbtbi2g7lh7y9gh 2676255 2676254 2026-03-30T07:19:00Z Nitin.kunjir 4684 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2676255 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू]] m0t3dra9ugc5ds0khr02ws9q63kjok0 0 378545 2676258 2026-03-30T07:23:08Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1337266612|Madhurima Tuli]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2676258 wikitext text/x-wiki '''मधुरिमा तुली''' (जन्म १९ ऑगस्ट १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री आणि मॉडेल आहे.<ref name=":0">{{स्रोत बातमी|last=Khan, Asad|url=http://www.indianexpress.com/news/rising-star-madhurima-tuli-is-on-the-roll/1044199/0|title=She has been selected for role of heroine in Hindi film Baby opposite Akshay Kumar who is one of the biggest star of Bollywood. Madhurima Tuli is on the roll|date=15 December 2012|work=[[The Indian Express]]|access-date=3 November 2013}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Dasgupta, Piyali|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hollywood/news-interviews/Anik-Singal-a-US-citizen-is-all-set-to-shoot-in-India/articleshow/9993616.cms|title=Anik Singal a US citizen is all set to shoot in India|date=15 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=3 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104061959/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-15/news-interviews/30159771_1_film-industry-hollywood-film-bollywood|archive-date=4 November 2013|url-status=live}}</ref> हिंदी टेलिव्हिजनमधील तिच्या कामांमध्ये ''कस्तुरी'', ''परिचय'', ''[[कुमकुम भाग्य]]'', ''[[चंद्रकांता (२०१७ मालिका)|चंद्रकांता]]'' (२०१७) आणि ''कयामत की रात'' या नाट्यमालिका आणि ''नच बलिए ९'' आणि ''बिग बॉस १३'' या रिॲलिटी शोचा समावेश आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/kumkum-bhagya-madhurima-tuli-bikini-tanu-bali-lifetv-955331-2017-01-16|title=Kumkum Bhagya actress Madhurima Tuli raises the temperature with her bikini pic|date=16 January 2017|work=India Today}}</ref> तिने ''[[बेबी (२०१५ चित्रपट)|बेबी]]'' (२०१५), ''[[हमारी अधुरी कहानी]]'' (२०१५) आणि ''नाम शबाना'' (२०१७) या लोकप्रिय हिंदी चित्रपटांमध्ये देखील काम केले आहे. == बालपण == तुलीचा जन्म १९ ऑगस्ट १९८६ रोजी [[ओडिशा]] येथे झाला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-fame-madhurima-tuli-rings-in-her-birthday-with-family-in-pics-and-videos/articleshow/77633326.cms|title=Bigg Boss 13 fame Madhurima Tuli rings in her birthday with family;in pics and videos|date=19 August 2020|work=[[The Times of India]]|access-date=25 March 2022}}</ref><ref name="IT" /> ती मूळची उत्तराखंडमधील [[डेहराडून|डेहराडूनची]] आहे. कॉलेजमध्ये असताना तिने मिस उत्तरांचल स्पर्धा जिंकली.<ref name="IT">{{Cite magazine|date=31 August 2013|title=Madhurima Tuli takes a leap, goes to big screen : Glossary|url=https://www.indiatoday.in/magazine/glossary/story/20130909-madhurima-tuli-miss-uttarakhand-jhansi-ki-rani-765613-2013-08-30|magazine=India Today|access-date=15 November 2013}}</ref> तिचे वडील [[टाटा स्टील|टाटा स्टीलमध्ये]] आणि आई एका स्वयंसेवी संस्थेत (NGO) काम करतात. तिला श्रीकांत तुली नावाचा एक धाकटा भाऊ आहे,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-madhurima-tuli-on-kaalo/20101217.htm|title=Meet the pretty face of horror!|date=17 December 2010|website=Rediff.com|access-date=15 November 2013}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/tv/hindi/madhurima-tuli-and-her-brother-srikant-tuli-celebrate-raksha-bandhan-with-etimes-tv/videoshow/85532961.cms|title=Madhurima Tuli and her brother Srikant Tuli celebrate Raksha Bandhan with ETimes TV|date=22 August 2021|work=The Times of India|access-date=11 November 2021}}</ref> ज्याचे एसव्हीएमटी म्युझिक नावाचे संगीत लेबल आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bollyukmedia.com/madhurima-tulis-brother-shrikant-tuli-announces-his-third-song-in-association-ek-raah/|title=Madhurima Tuli's brother Shrikant Tuli, announces his third song in association "Ek Raah"|date=2 August 2021|website=bollyukmedia.com|access-date=11 November 2021}}</ref> == कारकीर्द == तुलीने सुरुवातीच्या काळात [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] चित्रपट ''सत्था'' (२००४) मध्ये साई किरण विरुद्ध पदार्पण केले. ती [[मुंबई|मुंबईला]] गेली आणि किशोर नामित कपूर ॲक्टिंग स्कूलमध्ये अभिनयाचे शिक्षण घेतले, तसेच गोदरेज, फियामा डी विल्स, [[भारती एरटेल|एअरटेल]], [[लेनोव्हो]], [[अल्ट्राटेक सिमेंट]], डोमिनोज पिझ्झा आणि कार्बन मोबाईल्स यांसारख्या ब्रँड्ससाठी जाहिराती करून मॉडेल म्हणून काम केले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-from-winning-miss-uttaranchal-contest-to-being-a-part-of-akshay-kumars-film-a-look-at-madhurima-tulis-lesser-known-facts/photostory/72355995.cms|title=Bigg Boss 13: From winning Miss Uttaranchal contest to being a part of Akshay Kumar's film; a look at Madhurima Tuli's lesser-known facts|date=4 December 2019|work=The Times of India|language=en|access-date=2 March 2021}}</ref> २००८ मध्ये, तिने जे.डी. चक्रवर्ती लिखित आणि दिग्दर्शित ''होमम'' या तेलुगू थ्रिलरमध्ये सत्या नावाच्या सुंदर मुलीची सहाय्यक भूमिका साकारली,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-homam.html|title=Homam music launch - Telugu cinema - Jagapati Babu, JD Chakravarthy, Mamata Mohandas & Madhurima|date=3 August 2008|publisher=Idlebrain.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519113204/http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-homam.html|archive-date=19 May 2014|access-date=15 November 2013}}</ref> जो काही प्रमाणात [[मार्टिन स्कॉर्सेसी|मार्टिन स्कोर्सेसी]] दिग्दर्शित २००६ च्या ''[[द डिपार्टेड]]'' या [[अमेरिकन चित्रपटसृष्टी|हॉलिवूड]] चित्रपटापासून प्रेरित होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.totaltollywood.com/interviews/Interview-with-JD-on-Homam_2494.html|title=Interview with JD on Homam|date=27 August 2008|publisher=Totaltollywood.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080908115152/http://www.totaltollywood.com/interviews/Interview-with-JD-on-Homam_2494.html|archive-date=8 September 2008|access-date=14 November 2013}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/madhurima-tuli-actress-691240.html|title=Madhurima Tuli, actress|date=5 September 2018|work=Deccan Herald|language=en|access-date=30 November 2022}}</ref> ''टॉस'' (२००९) हा तिचा पुढचा चित्रपट होता,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ibaburao.com/movie/toss-2009-hindi-movie-5MT9jLb|title=Toss 2009 Hindi Movie|last=iBaburao|publisher=Ibaburao.com|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20131115054116/http://www.ibaburao.com/movie/toss-2009-hindi-movie-5MT9jLb|archive-date=15 November 2013|access-date=15 November 2013}}</ref> आणि [[झी टीव्ही|झी टीव्हीच्या]] ''श्री'' (२००८-०९) या अलौकिक मालिकेतील बिंदियाच्या छोट्या भूमिकेनंतर, तुलीने स्टार वनच्या ''रंग बदलती ओढणी'' (२०१०-११) या टीव्ही मालिकेत महत्त्वाकांक्षी मॉडेल खुशीची भूमिका साकारली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.metromasti.com/tv/news/Madhurima-Tuli-enters-in-Rang-Badalti-Odhani-on-Star-One/9723|title=Madhurima Tuli enters in Rang Badalti Odhani on Star One|date=20 June 2011|publisher=Metromasti.com|access-date=15 November 2013}}</ref> तुलीने ''कालो'' (२०१०) मध्ये नवविवाहित रुक्मिणीची मुख्य भूमिका साकारली होती. हा चित्रपट केप टाऊनमधील ६ व्या वार्षिक दक्षिण आफ्रिकन हॅलोविन हॉरर फेस्टिव्हलमध्ये प्रदर्शित झाला होता, जिथे त्याला सर्वोत्कृष्ट चित्रपट आणि सर्वोत्कृष्ट छायाचित्रणाचा पुरस्कार मिळाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rediff.com/movies/report/wilson-louis-on-kaalo/20101214.htm|title=Awards are really not new to me|last=Dedhia|first=Sonil|date=14 December 2010|website=Rediff.com|access-date=15 November 2013}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.horror-movies.ca/horror_19482.html|title='Kaalo' India's First Daytime Creature Feature|date=17 December 2010|publisher=Horror-movies.ca|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518000248/http://www.horror-movies.ca/horror_19482.html|archive-date=18 May 2014|access-date=15 November 2013}}</ref> [[डिनो मोरिया|डिनो मोरियासोबत]], तिने [[ब्राझिल|ब्राझीलमध्ये]] चित्रित झालेल्या आणि [[कलर्स टीव्ही|कलर्सवर]] प्रसारित झालेल्या ''फिअर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी'' या रिॲलिटी शोच्या तिसऱ्या सीझनमध्ये भाग घेतला होता. तुलीने हिंदी थ्रिलर ३डी चित्रपट ''वॉर्निंग'' (२०१३) मध्ये गुंजन दत्ताची भूमिका साकारली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Anuj Kumar|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/a-film-thats-all-at-sea/article5180990.ece|title=A film that's all at sea|date=29 September 2013|work=The Hindu|access-date=15 November 2013}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://starblockbuster.com/warning-danger-ahead|title=Warning : Danger ahead!|date=28 September 2013|publisher=Starblockbuster|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521194603/http://starblockbuster.com/warning-danger-ahead|archive-date=21 May 2014|access-date=15 November 2013}}</ref> हेमंत हेगडे दिग्दर्शित आणि [[सुभाष घई]] निर्मित ''निंबे हुली'' या चित्रपटात ती मुख्य भूमिकेत दिसली होती. या चित्रपटात हेगडे यांच्यासोबत तुली, कोमल झा आणि निवेदिता यांनी मुख्य भूमिका साकारली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Sharanya CR|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/news-interviews/Nimbe-Huli-audio-launched/articleshow/18238861.cms|title=Nimbe Huli audio launched|date=29 January 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=10 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110071956/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-29/news-interviews/36615255_1_nimbe-huli-muktha-arts-komal-jha|archive-date=10 November 2013|url-status=live}}</ref> तिने २०१५ च्या ''[[बेबी (२०१५ चित्रपट)|बेबी]]'' या ॲक्शन चित्रपटात अंजली सिंग राजपूत ([[अक्षय कुमार|अक्षय कुमारची]] पत्नी) ची भूमिकाही साकारली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Bhattacharya|first=Roshmila|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Madhurima-Tuli-to-play-Akshay-Kumars-wife-in-Baby/articleshow/42002313.cms|title=Madhurima Tuli to play Akshay Kumar's wife in Baby|date=8 September 2014|work=The Times of India|access-date=30 July 2016}}</ref> तुलीने झी टीव्हीच्या ''आय कॅन डू दॅट'' या रिॲलिटी शोमध्ये भाग घेतला होता. तिने [[झी टीव्ही|झी टीव्हीवरील]] ''[[कुमकुम भाग्य]]'' मध्ये तनुची खलनायिकेची भूमिकाही साकारली होती. नंतर तिने ''बेबी'' चा स्पिन-ऑफ असलेल्या <nowiki><i>नाम शबाना</i></nowiki> मध्ये [[अक्षय कुमार]], [[अनुपम खेर]], [[तापसी पन्नू]]<nowiki/>आणि [[मनोज बाजपेयी]] यांच्यासोबत अंजली सिंग राजपूतची भूमिका पुन्हा साकारली. २०१७ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या <nowiki><i>द ब्लॅक प्रिन्स</i></nowiki> या चित्रपटात तिने [[शबाना आझमी]] (महाराजा [[दलीप सिंह]] यांची आई, [[जिंद कौर]]) यांच्या तरुणपणीची भूमिका साकारली. हा चित्रपट शीख साम्राज्याचे शेवटचे राजे महाराजा दलीप यांच्यावर आधारित आहे. त्यानंतर तिने कलर्स टीव्हीवरील ''[[चंद्रकांता (२०१७ मालिका)|चंद्रकांता]]'' मालिकेत राजकुमारी चंद्रकांताची भूमिका साकारली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-madhurima-tuli-is-ekta-kapoor-s-chandrakanta-2378077|title=Madhurima Tuli is Ekta Kapoor's Chandrakanta.|date=2 April 2017|publisher=DNA India|language=en-US|access-date=29 July 2017}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == तुलीची भेट अभिनेता विशाल आदित्य सिंगसोबत २०१७ मध्ये तिच्या [[चंद्रकांता (२०१७ मालिका)|''चंद्रकांता'']] या शोच्या सेटवर झाली आणि नंतर ती त्याला डेट करू लागली. एका वर्षानंतर २०१८ मध्ये त्यांचे ब्रेकअप झाले.<ref name="broke up">{{स्रोत बातमी|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/chandrakanta-co-actors-madhurima-tuli-and-vishal-aditya-singh-break-up-794072|title='Chandrakanta' co-actors Madhurima Tuli and Vishal Aditya Singh BREAK UP!|date=3 October 2018|work=news.abplive.com|language=en|access-date=7 February 2020}}</ref><ref name="broke up 2">{{स्रोत बातमी|url=https://www.hindustantimes.com/tv/nach-baliye-s-vishal-aditya-singh-on-breakup-with-madhurima-tuli-she-was-abusive-was-ashamed-to-be-seen-with-me-in-public/story-SYBSLcotCVhHNCad37wS7I.html|title=Nach Baliye's Vishal Aditya Singh on breakup with Madhurima Tuli: 'She was abusive, was ashamed to be seen with me in public'|date=10 August 2019|work=Hindustan Times|language=en|access-date=8 November 2020}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]] [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] kcdvijnclnzqlkmxo32thue1rws6y53 2676259 2676258 2026-03-30T07:24:39Z Dharmadhyaksha 28394 {{विकिडेटा माहितीचौकट}} 2676259 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मधुरिमा तुली''' (जन्म १९ ऑगस्ट १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री आणि मॉडेल आहे.<ref name=":0">{{स्रोत बातमी|last=Khan, Asad|url=http://www.indianexpress.com/news/rising-star-madhurima-tuli-is-on-the-roll/1044199/0|title=She has been selected for role of heroine in Hindi film Baby opposite Akshay Kumar who is one of the biggest star of Bollywood. Madhurima Tuli is on the roll|date=15 December 2012|work=[[The Indian Express]]|access-date=3 November 2013}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Dasgupta, Piyali|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hollywood/news-interviews/Anik-Singal-a-US-citizen-is-all-set-to-shoot-in-India/articleshow/9993616.cms|title=Anik Singal a US citizen is all set to shoot in India|date=15 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=3 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104061959/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-15/news-interviews/30159771_1_film-industry-hollywood-film-bollywood|archive-date=4 November 2013|url-status=live}}</ref> हिंदी टेलिव्हिजनमधील तिच्या कामांमध्ये ''कस्तुरी'', ''परिचय'', ''[[कुमकुम भाग्य]]'', ''[[चंद्रकांता (२०१७ मालिका)|चंद्रकांता]]'' (२०१७) आणि ''कयामत की रात'' या नाट्यमालिका आणि ''नच बलिए ९'' आणि ''बिग बॉस १३'' या रिॲलिटी शोचा समावेश आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/kumkum-bhagya-madhurima-tuli-bikini-tanu-bali-lifetv-955331-2017-01-16|title=Kumkum Bhagya actress Madhurima Tuli raises the temperature with her bikini pic|date=16 January 2017|work=India Today}}</ref> तिने ''[[बेबी (२०१५ चित्रपट)|बेबी]]'' (२०१५), ''[[हमारी अधुरी कहानी]]'' (२०१५) आणि ''नाम शबाना'' (२०१७) या लोकप्रिय हिंदी चित्रपटांमध्ये देखील काम केले आहे. == बालपण == तुलीचा जन्म १९ ऑगस्ट १९८६ रोजी [[ओडिशा]] येथे झाला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-fame-madhurima-tuli-rings-in-her-birthday-with-family-in-pics-and-videos/articleshow/77633326.cms|title=Bigg Boss 13 fame Madhurima Tuli rings in her birthday with family;in pics and videos|date=19 August 2020|work=[[The Times of India]]|access-date=25 March 2022}}</ref><ref name="IT" /> ती मूळची उत्तराखंडमधील [[डेहराडून|डेहराडूनची]] आहे. कॉलेजमध्ये असताना तिने मिस उत्तरांचल स्पर्धा जिंकली.<ref name="IT">{{Cite magazine|date=31 August 2013|title=Madhurima Tuli takes a leap, goes to big screen : Glossary|url=https://www.indiatoday.in/magazine/glossary/story/20130909-madhurima-tuli-miss-uttarakhand-jhansi-ki-rani-765613-2013-08-30|magazine=India Today|access-date=15 November 2013}}</ref> तिचे वडील [[टाटा स्टील|टाटा स्टीलमध्ये]] आणि आई एका स्वयंसेवी संस्थेत (NGO) काम करतात. तिला श्रीकांत तुली नावाचा एक धाकटा भाऊ आहे,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-madhurima-tuli-on-kaalo/20101217.htm|title=Meet the pretty face of horror!|date=17 December 2010|website=Rediff.com|access-date=15 November 2013}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/tv/hindi/madhurima-tuli-and-her-brother-srikant-tuli-celebrate-raksha-bandhan-with-etimes-tv/videoshow/85532961.cms|title=Madhurima Tuli and her brother Srikant Tuli celebrate Raksha Bandhan with ETimes TV|date=22 August 2021|work=The Times of India|access-date=11 November 2021}}</ref> ज्याचे एसव्हीएमटी म्युझिक नावाचे संगीत लेबल आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bollyukmedia.com/madhurima-tulis-brother-shrikant-tuli-announces-his-third-song-in-association-ek-raah/|title=Madhurima Tuli's brother Shrikant Tuli, announces his third song in association "Ek Raah"|date=2 August 2021|website=bollyukmedia.com|access-date=11 November 2021}}</ref> == कारकीर्द == तुलीने सुरुवातीच्या काळात [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] चित्रपट ''सत्था'' (२००४) मध्ये साई किरण विरुद्ध पदार्पण केले. ती [[मुंबई|मुंबईला]] गेली आणि किशोर नामित कपूर ॲक्टिंग स्कूलमध्ये अभिनयाचे शिक्षण घेतले, तसेच गोदरेज, फियामा डी विल्स, [[भारती एरटेल|एअरटेल]], [[लेनोव्हो]], [[अल्ट्राटेक सिमेंट]], डोमिनोज पिझ्झा आणि कार्बन मोबाईल्स यांसारख्या ब्रँड्ससाठी जाहिराती करून मॉडेल म्हणून काम केले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-from-winning-miss-uttaranchal-contest-to-being-a-part-of-akshay-kumars-film-a-look-at-madhurima-tulis-lesser-known-facts/photostory/72355995.cms|title=Bigg Boss 13: From winning Miss Uttaranchal contest to being a part of Akshay Kumar's film; a look at Madhurima Tuli's lesser-known facts|date=4 December 2019|work=The Times of India|language=en|access-date=2 March 2021}}</ref> २००८ मध्ये, तिने जे.डी. चक्रवर्ती लिखित आणि दिग्दर्शित ''होमम'' या तेलुगू थ्रिलरमध्ये सत्या नावाच्या सुंदर मुलीची सहाय्यक भूमिका साकारली,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-homam.html|title=Homam music launch - Telugu cinema - Jagapati Babu, JD Chakravarthy, Mamata Mohandas & Madhurima|date=3 August 2008|publisher=Idlebrain.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519113204/http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-homam.html|archive-date=19 May 2014|access-date=15 November 2013}}</ref> जो काही प्रमाणात [[मार्टिन स्कॉर्सेसी|मार्टिन स्कोर्सेसी]] दिग्दर्शित २००६ च्या ''[[द डिपार्टेड]]'' या [[अमेरिकन चित्रपटसृष्टी|हॉलिवूड]] चित्रपटापासून प्रेरित होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.totaltollywood.com/interviews/Interview-with-JD-on-Homam_2494.html|title=Interview with JD on Homam|date=27 August 2008|publisher=Totaltollywood.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080908115152/http://www.totaltollywood.com/interviews/Interview-with-JD-on-Homam_2494.html|archive-date=8 September 2008|access-date=14 November 2013}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/madhurima-tuli-actress-691240.html|title=Madhurima Tuli, actress|date=5 September 2018|work=Deccan Herald|language=en|access-date=30 November 2022}}</ref> ''टॉस'' (२००९) हा तिचा पुढचा चित्रपट होता,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ibaburao.com/movie/toss-2009-hindi-movie-5MT9jLb|title=Toss 2009 Hindi Movie|last=iBaburao|publisher=Ibaburao.com|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20131115054116/http://www.ibaburao.com/movie/toss-2009-hindi-movie-5MT9jLb|archive-date=15 November 2013|access-date=15 November 2013}}</ref> आणि [[झी टीव्ही|झी टीव्हीच्या]] ''श्री'' (२००८-०९) या अलौकिक मालिकेतील बिंदियाच्या छोट्या भूमिकेनंतर, तुलीने स्टार वनच्या ''रंग बदलती ओढणी'' (२०१०-११) या टीव्ही मालिकेत महत्त्वाकांक्षी मॉडेल खुशीची भूमिका साकारली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.metromasti.com/tv/news/Madhurima-Tuli-enters-in-Rang-Badalti-Odhani-on-Star-One/9723|title=Madhurima Tuli enters in Rang Badalti Odhani on Star One|date=20 June 2011|publisher=Metromasti.com|access-date=15 November 2013}}</ref> तुलीने ''कालो'' (२०१०) मध्ये नवविवाहित रुक्मिणीची मुख्य भूमिका साकारली होती. हा चित्रपट केप टाऊनमधील ६ व्या वार्षिक दक्षिण आफ्रिकन हॅलोविन हॉरर फेस्टिव्हलमध्ये प्रदर्शित झाला होता, जिथे त्याला सर्वोत्कृष्ट चित्रपट आणि सर्वोत्कृष्ट छायाचित्रणाचा पुरस्कार मिळाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rediff.com/movies/report/wilson-louis-on-kaalo/20101214.htm|title=Awards are really not new to me|last=Dedhia|first=Sonil|date=14 December 2010|website=Rediff.com|access-date=15 November 2013}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.horror-movies.ca/horror_19482.html|title='Kaalo' India's First Daytime Creature Feature|date=17 December 2010|publisher=Horror-movies.ca|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518000248/http://www.horror-movies.ca/horror_19482.html|archive-date=18 May 2014|access-date=15 November 2013}}</ref> [[डिनो मोरिया|डिनो मोरियासोबत]], तिने [[ब्राझिल|ब्राझीलमध्ये]] चित्रित झालेल्या आणि [[कलर्स टीव्ही|कलर्सवर]] प्रसारित झालेल्या ''फिअर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी'' या रिॲलिटी शोच्या तिसऱ्या सीझनमध्ये भाग घेतला होता. तुलीने हिंदी थ्रिलर ३डी चित्रपट ''वॉर्निंग'' (२०१३) मध्ये गुंजन दत्ताची भूमिका साकारली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Anuj Kumar|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/a-film-thats-all-at-sea/article5180990.ece|title=A film that's all at sea|date=29 September 2013|work=The Hindu|access-date=15 November 2013}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://starblockbuster.com/warning-danger-ahead|title=Warning : Danger ahead!|date=28 September 2013|publisher=Starblockbuster|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521194603/http://starblockbuster.com/warning-danger-ahead|archive-date=21 May 2014|access-date=15 November 2013}}</ref> हेमंत हेगडे दिग्दर्शित आणि [[सुभाष घई]] निर्मित ''निंबे हुली'' या चित्रपटात ती मुख्य भूमिकेत दिसली होती. या चित्रपटात हेगडे यांच्यासोबत तुली, कोमल झा आणि निवेदिता यांनी मुख्य भूमिका साकारली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Sharanya CR|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/news-interviews/Nimbe-Huli-audio-launched/articleshow/18238861.cms|title=Nimbe Huli audio launched|date=29 January 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=10 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110071956/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-29/news-interviews/36615255_1_nimbe-huli-muktha-arts-komal-jha|archive-date=10 November 2013|url-status=live}}</ref> तिने २०१५ च्या ''[[बेबी (२०१५ चित्रपट)|बेबी]]'' या ॲक्शन चित्रपटात अंजली सिंग राजपूत ([[अक्षय कुमार|अक्षय कुमारची]] पत्नी) ची भूमिकाही साकारली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Bhattacharya|first=Roshmila|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Madhurima-Tuli-to-play-Akshay-Kumars-wife-in-Baby/articleshow/42002313.cms|title=Madhurima Tuli to play Akshay Kumar's wife in Baby|date=8 September 2014|work=The Times of India|access-date=30 July 2016}}</ref> तुलीने झी टीव्हीच्या ''आय कॅन डू दॅट'' या रिॲलिटी शोमध्ये भाग घेतला होता. तिने [[झी टीव्ही|झी टीव्हीवरील]] ''[[कुमकुम भाग्य]]'' मध्ये तनुची खलनायिकेची भूमिकाही साकारली होती. नंतर तिने ''बेबी'' चा स्पिन-ऑफ असलेल्या ''नाम शबाना'' मध्ये [[अक्षय कुमार]], [[अनुपम खेर]], [[तापसी पन्नू]] आणि [[मनोज बाजपेयी]] यांच्यासोबत अंजली सिंग राजपूतची भूमिका पुन्हा साकारली. २०१७ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ''द ब्लॅक प्रिन्स'' या चित्रपटात तिने [[शबाना आझमी]] (महाराजा [[दलीप सिंह]] यांची आई, [[जिंद कौर]]) यांच्या तरुणपणीची भूमिका साकारली. हा चित्रपट शीख साम्राज्याचे शेवटचे राजे महाराजा दलीप यांच्यावर आधारित आहे. त्यानंतर तिने कलर्स टीव्हीवरील ''[[चंद्रकांता (२०१७ मालिका)|चंद्रकांता]]'' मालिकेत राजकुमारी चंद्रकांताची भूमिका साकारली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-madhurima-tuli-is-ekta-kapoor-s-chandrakanta-2378077|title=Madhurima Tuli is Ekta Kapoor's Chandrakanta.|date=2 April 2017|publisher=DNA India|language=en-US|access-date=29 July 2017}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == तुलीची भेट अभिनेता विशाल आदित्य सिंगसोबत २०१७ मध्ये तिच्या [[चंद्रकांता (२०१७ मालिका)|''चंद्रकांता'']] या शोच्या सेटवर झाली आणि नंतर ती त्याला डेट करू लागली. एका वर्षानंतर २०१८ मध्ये त्यांचे ब्रेकअप झाले.<ref name="broke up">{{स्रोत बातमी|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/chandrakanta-co-actors-madhurima-tuli-and-vishal-aditya-singh-break-up-794072|title='Chandrakanta' co-actors Madhurima Tuli and Vishal Aditya Singh BREAK UP!|date=3 October 2018|work=news.abplive.com|language=en|access-date=7 February 2020}}</ref><ref name="broke up 2">{{स्रोत बातमी|url=https://www.hindustantimes.com/tv/nach-baliye-s-vishal-aditya-singh-on-breakup-with-madhurima-tuli-she-was-abusive-was-ashamed-to-be-seen-with-me-in-public/story-SYBSLcotCVhHNCad37wS7I.html|title=Nach Baliye's Vishal Aditya Singh on breakup with Madhurima Tuli: 'She was abusive, was ashamed to be seen with me in public'|date=10 August 2019|work=Hindustan Times|language=en|access-date=8 November 2020}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:तुली, मधुरिमा}} [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]] [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 5bsiivzlkfha5fc67iycoyb201lfamx 0 378546 2676270 2026-03-30T08:32:01Z Nitin.kunjir 4684 नवीन पान: {{Short description|International cricket tour}} {{Use dmy dates|date=March 2026}} {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा<br/> वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज दौरा | team2_image... 2676270 wikitext text/x-wiki {{Short description|International cricket tour}} {{Use dmy dates|date=March 2026}} {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा<br/> वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज दौरा | team2_image = Flag of Australia.svg | team2_name = ऑस्ट्रेलिया | from_date = १९ मार्च | to_date = २ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[हेली मॅथ्यूज]] | team2_captain = [[सोफी मॉलिनू]]{{Efn|[[ताहलिया मॅकग्रा]]ने २ऱ्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}} | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (९७) | team2_twenty20s_most_runs = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (१४८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[डिआंड्रा डॉटिन]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[अलाना किंग]] (५) | player_of_twenty20_series = [[अलाना किंग]] (ऑ) }} [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[वेस्ट इंडीज]]च्या दौऱ्यावर आहे.<ref name=test-dropped>{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजच्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यातून कसोटी सामना वगळला.|title=Test match dropped from Australia tour of West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-match-dropped-from-australia-women-s-tour-of-west-indies-1526404 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्यामध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4459391/australia-west-indies-schedule-tour-caribbean-white-ball-t20-odi-no-test-st-kitts-antigua-broadcast?tags=9037 |trans-title=|title=Australia's post-Healy era to begin with Caribbean tour |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा एक भाग होती.<ref>{{cite web |trans-title=महिलांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=29 March 2025 |work=[[International Cricket Council]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]ने या दौऱ्याचे सामने निश्चित झाल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-blockbuster-womens-white-ball-showdown-against-australia-in-st-vincent-and-st-kitts/ |trans-title=|title=Cricket West Indies Announces Blockbuster Women’s White-Ball Showdown Against Australia in St. Vincent and St. Kitts |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्याद्वारे वेस्ट इंडिजचा संघ २२ वर्षांनंतर प्रथमच कसोटी क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करेल अशी अपेक्षा होती; मात्र, २०२६ च्या महिला टी-२० विश्वचषकाला प्राधान्य देण्यासाठी CWI ने हा सामना वेळापत्रकातून वगळला.<ref name=test-dropped /> ==Squads== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|WIN}} !colspan="2" |{{crw|AUS}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |trans-title=जोमदार टी२० लढतींनंतर, 'मरून वॉरियर्स' सेंट किट्समध्ये एकदिवसीय महासंग्रामासाठी सज्ज|title=Maroon Warriors Set for ODI Showdown in St Kitts After Spirited T20 Battles |url=https://www.windiescricket.com/news/maroon-warriors-set-for-odi-showdown-in-st-kitts-after-spirited-t20-battles/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या महासंग्रामासाठी वेस्ट इंडीज महिलांच्या टी२० संघात कोणताही बदल नाही.|title=West Indies Women Name Unchanged Squad for Blockbuster T20 Clash Against Australia |url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-women-name-unchanged-squad-for-blockbuster-t20-clash-against-australia/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=सदरलँड विश्रांती घेत असताना हॅमिल्टन कॅरिबियन दौऱ्यावर सज्ज.|title=Hamilton set for Caribbean tour as Sutherland rests |url=https://www.cricket.com.au/news/4464610/australia-odi-t20-squads-west-indies-caribbean-tour-sophie-molineux-injury-lucy-hamilton-annabel-sutherland-grace-harris-alana-king-world-cup-tahlia-wilson |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[आलिया ॲलेने]] * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[Jahzara Claxton]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[Jannillea Glasgow]] * [[Realeanna Grimmond]] * [[Shawnisha Hector]] * [[Qiana Joseph]] * [[Ashmini Munisar]] * [[Karishma Ramharack]] * Shunelle Sawh * [[Stafanie Taylor]] | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[Captain (cricket)#Vice-captain|vc]]) * [[आलिया ॲलेने]] * Eboni Brathwaite * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[Jahzara Claxton]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[Jannillea Glasgow]] * [[Shawnisha Hector]] * [[Zaida James]] * [[Qiana Joseph]] * [[Mandy Mangru]] * [[Karishma Ramharack]] * [[Stafanie Taylor]] | * [[Sophie Molineux]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[Ashleigh Gardner]] ([[Captain (cricket)#Vice-captain|vc]]) * [[Tahlia McGrath]] ([[Captain (cricket)#Vice-captain|vc]]) * [[Darcie Brown]] * [[Nicola Carey]] * [[Kim Garth]] * [[Lucy Hamilton (cricketer)|Lucy Hamilton]] * [[Alana King]] * [[Phoebe Litchfield]] * [[Beth Mooney]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[Ellyse Perry]] * [[Megan Schutt]] * [[Georgia Voll]] * [[Georgia Wareham]] * [[Tahlia Wilson]] |} ==T20I series== ===1st T20I=== {{Single-innings cricket match | date = 19 March 2026 | time = 18:30 | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 164/6 (20 overs) | runs1 = [[Beth Mooney]] 79 (55) | wickets1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] 3/35 (4 overs) | score2 = 121/6 (20 overs) | runs2 = [[Qiana Joseph]] 45 (39) | wickets2 = [[Alana King]] 3/14 (4 overs) | result = Australia won by 43 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html Scorecard] | venue = [[Arnos Vale Stadium]], [[Arnos Vale, Saint Vincent and the Grenadines|Arnos Vale]] | umpires = [[Lauren Agenbag]] (SA) and [[Jacqueline Williams]] (WI) | motm = [[Beth Mooney]] (Aus) | toss = Australia won the toss and elected to bat. | rain = | notes = }} ===2nd T20I=== {{Single-innings cricket match | date = 21 March 2026 | time = 18:30 | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 164/5 (20 overs) | runs1 = [[Ellyse Perry]] 42 (28) | wickets1 = [[Karishma Ramharack]] 1/21 (2 overs) | score2 = 147/4 (20 overs) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] 56 (41) | wickets2 = [[Alana King]] 2/25 (4 overs) | result = Australia won by 17 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html Scorecard] | venue = [[Arnos Vale Stadium]], [[Arnos Vale, Saint Vincent and the Grenadines|Arnos Vale]] | umpires = Maria Abbott (WI) and [[Lauren Agenbag]] (SA) | motm = [[Alana King]] (Aus) | toss = Australia won the toss and elected to bat. | rain = | notes = }} ===3rd T20I=== {{Single-innings cricket match | date = 23 March 2026 | time = 18:30 | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 211/7 (20 overs) | runs1 = [[Georgia Voll]] 101 (53) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] 3/29 (4 overs) | score2 = 63/3 (10 overs) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] 30[[not out|*]] (23) | wickets2 = [[Ellyse Perry]] 1/0 (1 over) | result = Australia won by 40 runs ([[Duckworth–Lewis–Stern method|DLS method]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html Scorecard] | venue = [[Arnos Vale Stadium]], [[Arnos Vale, Saint Vincent and the Grenadines|Arnos Vale]] | umpires = [[Lauren Agenbag]] (SA) and Candace la Borde (WI) | motm = [[Georgia Voll]] (Aus) | toss = West Indies won the toss and elected to field. | rain = Rain prevented any further play. * West Indies were 40 runs behind in the DLS par score when rain stopped the play. | notes = [[Lucy Hamilton (cricketer)|Lucy Hamilton]] (Aus) made her T20I debut. * [[Georgia Voll]] (Aus) scored her maiden [[Century (cricket)|century]] in T20Is.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561/west-indies-women-vs-australia-women-3rd-t20i-1526566/match-report |trans-title=|title=Voll's powerful maiden T20I century leads Australia to 3-0 whitewash |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=24 March 2026}}</ref> }} == ODI series == ===1st ODI=== {{Single-innings cricket match | date = 27 March 2026 | time = 14:00 | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 341 (49.5 overs) | runs1 = [[Phoebe Litchfield]] 77 (72) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] 3/83 (10 overs) | score2 = 238/8 (50 overs) | runs2 = [[Stafanie Taylor]] 105[[not out|*]] (129) | wickets2 = [[Kim Garth]] 3/37 (10 overs) | result = Australia won by 103 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html Scorecard] | venue = [[Warner Park Sporting Complex]], [[Basseterre]] | umpires = [[Lauren Agenbag]] (SA) and Candace la Borde (WI) | motm = [[Georgia Wareham]] (Aus) | toss = Australia won the toss and elected to bat. | rain = | notes = [[Tahlia Wilson]] (Aus) made her ODI debut. * Women's Championship points: Australia 2, West Indies 0. }} ===2nd ODI=== {{Single-innings cricket match | date = 29 March 2026 | time = 14:00 | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 269/7 (50 overs) | runs1 = [[Beth Mooney]] 65 (104) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] 3/40 (10 overs) | score2 = 179 (46 overs) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] 45 (73) | wickets2 = [[Georgia Wareham]] 3/29 (10 overs) | result = Australia won by 90 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html Scorecard] | venue = [[Warner Park Sporting Complex]], [[Basseterre]] | umpires = [[Lauren Agenbag]] (SA) and [[Jacqueline Williams]] (WI) | motm = [[Georgia Wareham]] (Aus) | toss = Australia won the toss and elected to bat. | rain = | notes = Women's Championship points: Australia 2, West Indies 0. }} ===3rd ODI=== {{Single-innings cricket match | date = 2 April 2026 | time = 14:00 | daynight = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html Scorecard] | venue = [[Warner Park Sporting Complex]], [[Basseterre]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == Notes == {{Notelist}} == References == {{Reflist}} ==External links== * [https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561 Series home at ESPNcricinfo] {{International cricket in 2025–26}} {{International women's cricket tours of West Indies}} {{DEFAULTSORT:Australia women's cricket team in the West Indies in 2025-26}} [[Category:2026 in Australian cricket]] [[Category:2026 in West Indian cricket]] [[Category:2026 in women's cricket]] [[Category:International cricket competitions in 2025–26]] [[Category:Australian cricket tours of the West Indies]] 4bxtp07bcglyyssz4jlg106nqyh3sqd 2676271 2676270 2026-03-30T08:32:04Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2676271 wikitext text/x-wiki {{Short description|International cricket tour}} {{Use dmy dates|date=March 2026}} {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा<br/> वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज दौरा | team2_image = Flag of Australia.svg | team2_name = ऑस्ट्रेलिया | from_date = १९ मार्च | to_date = २ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[हेली मॅथ्यूज]] | team2_captain = [[सोफी मॉलिनू]]{{Efn|[[ताहलिया मॅकग्रा]]ने २ऱ्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}} | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (९७) | team2_twenty20s_most_runs = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (१४८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[डिआंड्रा डॉटिन]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[अलाना किंग]] (५) | player_of_twenty20_series = [[अलाना किंग]] (ऑ) }} [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[वेस्ट इंडीज]]च्या दौऱ्यावर आहे.<ref name=test-dropped>{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजच्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यातून कसोटी सामना वगळला.|title=Test match dropped from Australia tour of West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-match-dropped-from-australia-women-s-tour-of-west-indies-1526404 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्यामध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4459391/australia-west-indies-schedule-tour-caribbean-white-ball-t20-odi-no-test-st-kitts-antigua-broadcast?tags=9037 |trans-title=|title=Australia's post-Healy era to begin with Caribbean tour |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा एक भाग होती.<ref>{{cite web |trans-title=महिलांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=29 March 2025 |work=[[International Cricket Council]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]ने या दौऱ्याचे सामने निश्चित झाल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-blockbuster-womens-white-ball-showdown-against-australia-in-st-vincent-and-st-kitts/ |trans-title=|title=Cricket West Indies Announces Blockbuster Women’s White-Ball Showdown Against Australia in St. Vincent and St. Kitts |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्याद्वारे वेस्ट इंडीजचा संघ २२ वर्षांनंतर प्रथमच कसोटी क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करेल अशी अपेक्षा होती; मात्र, २०२६ च्या महिला टी-२० विश्वचषकाला प्राधान्य देण्यासाठी CWI ने हा सामना वेळापत्रकातून वगळला.<ref name=test-dropped /> ==Squads== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|WIN}} !colspan="2" |{{crw|AUS}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |trans-title=जोमदार टी२० लढतींनंतर, 'मरून वॉरियर्स' सेंट किट्समध्ये एकदिवसीय महासंग्रामासाठी सज्ज|title=Maroon Warriors Set for ODI Showdown in St Kitts After Spirited T20 Battles |url=https://www.windiescricket.com/news/maroon-warriors-set-for-odi-showdown-in-st-kitts-after-spirited-t20-battles/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या महासंग्रामासाठी वेस्ट इंडीज महिलांच्या टी२० संघात कोणताही बदल नाही.|title=West Indies Women Name Unchanged Squad for Blockbuster T20 Clash Against Australia |url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-women-name-unchanged-squad-for-blockbuster-t20-clash-against-australia/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=सदरलँड विश्रांती घेत असताना हॅमिल्टन कॅरिबियन दौऱ्यावर सज्ज.|title=Hamilton set for Caribbean tour as Sutherland rests |url=https://www.cricket.com.au/news/4464610/australia-odi-t20-squads-west-indies-caribbean-tour-sophie-molineux-injury-lucy-hamilton-annabel-sutherland-grace-harris-alana-king-world-cup-tahlia-wilson |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[आलिया ॲलेने]] * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[Jahzara Claxton]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[Jannillea Glasgow]] * [[Realeanna Grimmond]] * [[Shawnisha Hector]] * [[Qiana Joseph]] * [[Ashmini Munisar]] * [[Karishma Ramharack]] * Shunelle Sawh * [[Stafanie Taylor]] | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[Captain (cricket)#Vice-captain|vc]]) * [[आलिया ॲलेने]] * Eboni Brathwaite * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[Jahzara Claxton]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[Jannillea Glasgow]] * [[Shawnisha Hector]] * [[Zaida James]] * [[Qiana Joseph]] * [[Mandy Mangru]] * [[Karishma Ramharack]] * [[Stafanie Taylor]] | * [[Sophie Molineux]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[Ashleigh Gardner]] ([[Captain (cricket)#Vice-captain|vc]]) * [[Tahlia McGrath]] ([[Captain (cricket)#Vice-captain|vc]]) * [[Darcie Brown]] * [[Nicola Carey]] * [[Kim Garth]] * [[Lucy Hamilton (cricketer)|Lucy Hamilton]] * [[Alana King]] * [[Phoebe Litchfield]] * [[Beth Mooney]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[Ellyse Perry]] * [[Megan Schutt]] * [[Georgia Voll]] * [[Georgia Wareham]] * [[Tahlia Wilson]] |} ==T20I series== ===1st T20I=== {{Single-innings cricket match | date = 19 March 2026 | time = 18:30 | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 164/6 (20 overs) | runs1 = [[Beth Mooney]] 79 (55) | wickets1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] 3/35 (4 overs) | score2 = 121/6 (20 overs) | runs2 = [[Qiana Joseph]] 45 (39) | wickets2 = [[Alana King]] 3/14 (4 overs) | result = Australia won by 43 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html Scorecard] | venue = [[Arnos Vale Stadium]], [[Arnos Vale, Saint Vincent and the Grenadines|Arnos Vale]] | umpires = [[Lauren Agenbag]] (SA) and [[Jacqueline Williams]] (WI) | motm = [[Beth Mooney]] (Aus) | toss = Australia won the toss and elected to bat. | rain = | notes = }} ===2nd T20I=== {{Single-innings cricket match | date = 21 March 2026 | time = 18:30 | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 164/5 (20 overs) | runs1 = [[Ellyse Perry]] 42 (28) | wickets1 = [[Karishma Ramharack]] 1/21 (2 overs) | score2 = 147/4 (20 overs) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] 56 (41) | wickets2 = [[Alana King]] 2/25 (4 overs) | result = Australia won by 17 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html Scorecard] | venue = [[Arnos Vale Stadium]], [[Arnos Vale, Saint Vincent and the Grenadines|Arnos Vale]] | umpires = Maria Abbott (WI) and [[Lauren Agenbag]] (SA) | motm = [[Alana King]] (Aus) | toss = Australia won the toss and elected to bat. | rain = | notes = }} ===3rd T20I=== {{Single-innings cricket match | date = 23 March 2026 | time = 18:30 | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 211/7 (20 overs) | runs1 = [[Georgia Voll]] 101 (53) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] 3/29 (4 overs) | score2 = 63/3 (10 overs) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] 30[[not out|*]] (23) | wickets2 = [[Ellyse Perry]] 1/0 (1 over) | result = Australia won by 40 runs ([[Duckworth–Lewis–Stern method|DLS method]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html Scorecard] | venue = [[Arnos Vale Stadium]], [[Arnos Vale, Saint Vincent and the Grenadines|Arnos Vale]] | umpires = [[Lauren Agenbag]] (SA) and Candace la Borde (WI) | motm = [[Georgia Voll]] (Aus) | toss = West Indies won the toss and elected to field. | rain = Rain prevented any further play. * West Indies were 40 runs behind in the DLS par score when rain stopped the play. | notes = [[Lucy Hamilton (cricketer)|Lucy Hamilton]] (Aus) made her T20I debut. * [[Georgia Voll]] (Aus) scored her maiden [[Century (cricket)|century]] in T20Is.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561/west-indies-women-vs-australia-women-3rd-t20i-1526566/match-report |trans-title=|title=Voll's powerful maiden T20I century leads Australia to 3-0 whitewash |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=24 March 2026}}</ref> }} == ODI series == ===1st ODI=== {{Single-innings cricket match | date = 27 March 2026 | time = 14:00 | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 341 (49.5 overs) | runs1 = [[Phoebe Litchfield]] 77 (72) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] 3/83 (10 overs) | score2 = 238/8 (50 overs) | runs2 = [[Stafanie Taylor]] 105[[not out|*]] (129) | wickets2 = [[Kim Garth]] 3/37 (10 overs) | result = Australia won by 103 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html Scorecard] | venue = [[Warner Park Sporting Complex]], [[Basseterre]] | umpires = [[Lauren Agenbag]] (SA) and Candace la Borde (WI) | motm = [[Georgia Wareham]] (Aus) | toss = Australia won the toss and elected to bat. | rain = | notes = [[Tahlia Wilson]] (Aus) made her ODI debut. * Women's Championship points: Australia 2, West Indies 0. }} ===2nd ODI=== {{Single-innings cricket match | date = 29 March 2026 | time = 14:00 | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 269/7 (50 overs) | runs1 = [[Beth Mooney]] 65 (104) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] 3/40 (10 overs) | score2 = 179 (46 overs) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] 45 (73) | wickets2 = [[Georgia Wareham]] 3/29 (10 overs) | result = Australia won by 90 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html Scorecard] | venue = [[Warner Park Sporting Complex]], [[Basseterre]] | umpires = [[Lauren Agenbag]] (SA) and [[Jacqueline Williams]] (WI) | motm = [[Georgia Wareham]] (Aus) | toss = Australia won the toss and elected to bat. | rain = | notes = Women's Championship points: Australia 2, West Indies 0. }} ===3rd ODI=== {{Single-innings cricket match | date = 2 April 2026 | time = 14:00 | daynight = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html Scorecard] | venue = [[Warner Park Sporting Complex]], [[Basseterre]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == Notes == {{Notelist}} == References == {{Reflist}} ==External links== * [https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561 Series home at ESPNcricinfo] {{International cricket in 2025–26}} {{International women's cricket tours of West Indies}} {{DEFAULTSORT:Australia women's cricket team in the West Indies in 2025-26}} [[Category:2026 in Australian cricket]] [[Category:2026 in West Indian cricket]] [[Category:2026 in women's cricket]] [[Category:International cricket competitions in 2025–26]] [[Category:Australian cricket tours of the West Indies]] tduwjt1zq56eivbn7b9foq8hddf68tm 2676291 2676271 2026-03-30T10:00:30Z Nitin.kunjir 4684 2676291 wikitext text/x-wiki {{Short description|International cricket tour}} {{Use dmy dates|date=मार्च २०२६}} {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा<br/> वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज दौरा | team2_image = Flag of Australia.svg | team2_name = ऑस्ट्रेलिया | from_date = १९ मार्च | to_date = २ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[हेली मॅथ्यूज]] | team2_captain = [[सोफी मॉलिनू]]{{Efn|[[ताहलिया मॅकग्रा]]ने २ऱ्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}} | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (९७) | team2_twenty20s_most_runs = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (१४८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[डिआंड्रा डॉटिन]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[अलाना किंग]] (५) | player_of_twenty20_series = [[अलाना किंग]] (ऑ) }} [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[वेस्ट इंडीज]]च्या दौऱ्यावर आहे.<ref name=test-dropped>{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजच्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यातून कसोटी सामना वगळला.|title=Test match dropped from Australia tour of West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-match-dropped-from-australia-women-s-tour-of-west-indies-1526404 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्यामध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4459391/australia-west-indies-schedule-tour-caribbean-white-ball-t20-odi-no-test-st-kitts-antigua-broadcast?tags=9037 |trans-title=|title=Australia's post-Healy era to begin with Caribbean tour |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा एक भाग होती.<ref>{{cite web |trans-title=महिलांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=29 March 2025 |work=[[International Cricket Council]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]ने या दौऱ्याचे सामने निश्चित झाल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-blockbuster-womens-white-ball-showdown-against-australia-in-st-vincent-and-st-kitts/ |trans-title=|title=Cricket West Indies Announces Blockbuster Women’s White-Ball Showdown Against Australia in St. Vincent and St. Kitts |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्याद्वारे वेस्ट इंडीजचा संघ २२ वर्षांनंतर प्रथमच कसोटी क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करेल अशी अपेक्षा होती; मात्र, २०२६ च्या महिला टी-२० विश्वचषकाला प्राधान्य देण्यासाठी CWI ने हा सामना वेळापत्रकातून वगळला.<ref name=test-dropped /> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|WIN}} !colspan="2" |{{crw|AUS}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |trans-title=जोमदार टी२० लढतींनंतर, 'मरून वॉरियर्स' सेंट किट्समध्ये एकदिवसीय महासंग्रामासाठी सज्ज|title=Maroon Warriors Set for ODI Showdown in St Kitts After Spirited T20 Battles |url=https://www.windiescricket.com/news/maroon-warriors-set-for-odi-showdown-in-st-kitts-after-spirited-t20-battles/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या महासंग्रामासाठी वेस्ट इंडीज महिलांच्या टी२० संघात कोणताही बदल नाही.|title=West Indies Women Name Unchanged Squad for Blockbuster T20 Clash Against Australia |url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-women-name-unchanged-squad-for-blockbuster-t20-clash-against-australia/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=सदरलँड विश्रांती घेत असताना हॅमिल्टन कॅरिबियन दौऱ्यावर सज्ज.|title=Hamilton set for Caribbean tour as Sutherland rests |url=https://www.cricket.com.au/news/4464610/australia-odi-t20-squads-west-indies-caribbean-tour-sophie-molineux-injury-lucy-hamilton-annabel-sutherland-grace-harris-alana-king-world-cup-tahlia-wilson |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अफि फ्लेचर]] * [[अश्मिनी मुनिसार]] * [[आलिया ॲलेने]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[कियाना जोसेफ]] * जहझारा क्लॅक्सटन * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * रिलियाना ग्रिमंड * शनेल सॉ * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * शौनिशा हेक्टर * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[आलिया ॲलेने]] * एबोनी ब्रेथवेट * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * जहझारा क्लॅक्सटन * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * शौनिशा हेक्टर * [[झैदा जेम्स]] * [[कियाना जोसेफ]] * [[मँडी मंगरु]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[सोफी मॉलिनू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ॲशली गार्डनर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[ताहलिया मॅकग्रा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[डार्सी ब्राउन]] * [[निकोला केरी]] * [[किम गार्थ]] * [[लुसी हॅमिल्टन]] * [[अलाना किंग]] * [[फीबी लिचफिल्ड]] * [[बेथ मूनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[एलिस पेरी]] * [[मेगन शुट]] * [[जॉर्जिया व्हॉल]] * [[जॉर्जिया वेरहॅम]] * ताहलिया विल्सन |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/६ (२० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ७९ (५५) | wickets1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ३/३५ (४ षटके) | score2 = १२१/६ (२० षटके) | runs2 = [[कियाना जोसेफ]] ४५ (३९) | wickets2 = [[अलाना किंग]] ३/१४ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html Scorecard] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २१ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/५ (२० षटके) | runs1 = [[एलिस पेरी]] ४२ (२८) | wickets1 = [[करिष्मा रामहॅराक]] १/२१ (२ षटके) | score2 = १४७/४ (२० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ५६ (४१) | wickets2 = [[अलाना किंग]] २/२५ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html Scorecard] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = मारिया ॲबॉट (वेस्ट इंडीज) आणि [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[अलाना किंग]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २११/७ (२० षटके) | runs1 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] १०१ (५३) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/२९ (४ षटके) | score2 = ६३/३ (१० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३०[[नाबाद|*]] (२३) | wickets2 = [[एलिस पेरी]] १/० (१ षटक) | result = ऑस्ट्रेलिया ४० धावांनी विजयी ([[डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html Scorecard] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (ऑ) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. * पावसामुळे खेळ थांबला, तेव्हा वेस्ट इंडीज निर्धारित डीएलएस धावसंख्येपेक्षा ४० धावांनी पिछाडीवर होते. | notes = [[लुसी हॅमिल्टन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[जॉर्जिया व्हॉल]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561/west-indies-women-vs-australia-women-3rd-t20i-1526566/match-report |trans-title=वॉलच्या दमदार पहिल्या T20I शतकाच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाचा ३-० ने एकतर्फी विजय.|title=Voll's powerful maiden T20I century leads Australia to 3-0 whitewash |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = 27 मार्च २०२६ | time = 14:00 | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 341 (49.5 षटके) | runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] 77 (72) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] 3/83 (10 षटके) | score2 = 238/8 (50 षटके) | runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] 105[[नाबाद|*]] (129) | wickets2 = [[किम गार्थ]] 3/37 (10 षटके) | result = Australia won by 103 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html Scorecard] | venue = [[Warner Park Sporting Complex]], [[Basseterre]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) and Candace la Borde (WI) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = Australia नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ताहलिया विल्सन]] (ऑ) made her ODI debut. * Women's Championship points: Australia 2, West Indies 0. }} ===२रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = 29 मार्च २०२६ | time = 14:00 | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = 269/7 (50 षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] 65 (104) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] 3/40 (10 षटके) | score2 = 179 (46 षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] 45 (73) | wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] 3/29 (10 षटके) | result = Australia won by 90 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html Scorecard] | venue = [[Warner Park Sporting Complex]], [[Basseterre]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = Australia नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = Women's Championship points: Australia 2, West Indies 0. }} ===३रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = 2 April 2026 | time = 14:00 | daynight = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html Scorecard] | venue = [[Warner Park Sporting Complex]], [[Basseterre]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == Notes == {{Notelist}} == References == {{Reflist}} ==External links== * [https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561 Series home at ESPNcricinfo] {{International cricket in 2025–26}} {{International women's cricket tours of West Indies}} {{DEFAULTSORT:Australia women's cricket team in the West Indies in 2025-26}} [[Category:2026 in Australian cricket]] [[Category:2026 in West Indian cricket]] [[Category:2026 in women's cricket]] [[Category:International cricket competitions in 2025–26]] [[Category:Australian cricket tours of the West Indies]] he0ro4cwxbcht0sgddyk1s5pv1nwo9i 2676293 2676291 2026-03-30T10:09:39Z Nitin.kunjir 4684 /* आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका */ 2676293 wikitext text/x-wiki {{Short description|International cricket tour}} {{Use dmy dates|date=मार्च २०२६}} {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा<br/> वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज दौरा | team2_image = Flag of Australia.svg | team2_name = ऑस्ट्रेलिया | from_date = १९ मार्च | to_date = २ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[हेली मॅथ्यूज]] | team2_captain = [[सोफी मॉलिनू]]{{Efn|[[ताहलिया मॅकग्रा]]ने २ऱ्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}} | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (९७) | team2_twenty20s_most_runs = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (१४८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[डिआंड्रा डॉटिन]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[अलाना किंग]] (५) | player_of_twenty20_series = [[अलाना किंग]] (ऑ) }} [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[वेस्ट इंडीज]]च्या दौऱ्यावर आहे.<ref name=test-dropped>{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजच्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यातून कसोटी सामना वगळला.|title=Test match dropped from Australia tour of West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-match-dropped-from-australia-women-s-tour-of-west-indies-1526404 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्यामध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4459391/australia-west-indies-schedule-tour-caribbean-white-ball-t20-odi-no-test-st-kitts-antigua-broadcast?tags=9037 |trans-title=|title=Australia's post-Healy era to begin with Caribbean tour |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा एक भाग होती.<ref>{{cite web |trans-title=महिलांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=29 March 2025 |work=[[International Cricket Council]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]ने या दौऱ्याचे सामने निश्चित झाल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-blockbuster-womens-white-ball-showdown-against-australia-in-st-vincent-and-st-kitts/ |trans-title=|title=Cricket West Indies Announces Blockbuster Women’s White-Ball Showdown Against Australia in St. Vincent and St. Kitts |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्याद्वारे वेस्ट इंडीजचा संघ २२ वर्षांनंतर प्रथमच कसोटी क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करेल अशी अपेक्षा होती; मात्र, २०२६ च्या महिला टी-२० विश्वचषकाला प्राधान्य देण्यासाठी CWI ने हा सामना वेळापत्रकातून वगळला.<ref name=test-dropped /> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|WIN}} !colspan="2" |{{crw|AUS}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |trans-title=जोमदार टी२० लढतींनंतर, 'मरून वॉरियर्स' सेंट किट्समध्ये एकदिवसीय महासंग्रामासाठी सज्ज|title=Maroon Warriors Set for ODI Showdown in St Kitts After Spirited T20 Battles |url=https://www.windiescricket.com/news/maroon-warriors-set-for-odi-showdown-in-st-kitts-after-spirited-t20-battles/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या महासंग्रामासाठी वेस्ट इंडीज महिलांच्या टी२० संघात कोणताही बदल नाही.|title=West Indies Women Name Unchanged Squad for Blockbuster T20 Clash Against Australia |url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-women-name-unchanged-squad-for-blockbuster-t20-clash-against-australia/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=सदरलँड विश्रांती घेत असताना हॅमिल्टन कॅरिबियन दौऱ्यावर सज्ज.|title=Hamilton set for Caribbean tour as Sutherland rests |url=https://www.cricket.com.au/news/4464610/australia-odi-t20-squads-west-indies-caribbean-tour-sophie-molineux-injury-lucy-hamilton-annabel-sutherland-grace-harris-alana-king-world-cup-tahlia-wilson |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अफि फ्लेचर]] * [[अश्मिनी मुनिसार]] * [[आलिया ॲलेने]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[कियाना जोसेफ]] * जहझारा क्लॅक्सटन * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * रिलियाना ग्रिमंड * शनेल सॉ * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * शौनिशा हेक्टर * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[आलिया ॲलेने]] * एबोनी ब्रेथवेट * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * जहझारा क्लॅक्सटन * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * शौनिशा हेक्टर * [[झैदा जेम्स]] * [[कियाना जोसेफ]] * [[मँडी मंगरु]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[सोफी मॉलिनू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ॲशली गार्डनर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[ताहलिया मॅकग्रा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[डार्सी ब्राउन]] * [[निकोला केरी]] * [[किम गार्थ]] * [[लुसी हॅमिल्टन]] * [[अलाना किंग]] * [[फीबी लिचफिल्ड]] * [[बेथ मूनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[एलिस पेरी]] * [[मेगन शुट]] * [[जॉर्जिया व्हॉल]] * [[जॉर्जिया वेरहॅम]] * ताहलिया विल्सन |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/६ (२० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ७९ (५५) | wickets1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ३/३५ (४ षटके) | score2 = १२१/६ (२० षटके) | runs2 = [[कियाना जोसेफ]] ४५ (३९) | wickets2 = [[अलाना किंग]] ३/१४ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html Scorecard] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २१ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/५ (२० षटके) | runs1 = [[एलिस पेरी]] ४२ (२८) | wickets1 = [[करिष्मा रामहॅराक]] १/२१ (२ षटके) | score2 = १४७/४ (२० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ५६ (४१) | wickets2 = [[अलाना किंग]] २/२५ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html Scorecard] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = मारिया ॲबॉट (वेस्ट इंडीज) आणि [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[अलाना किंग]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २११/७ (२० षटके) | runs1 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] १०१ (५३) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/२९ (४ षटके) | score2 = ६३/३ (१० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३०[[नाबाद|*]] (२३) | wickets2 = [[एलिस पेरी]] १/० (१ षटक) | result = ऑस्ट्रेलिया ४० धावांनी विजयी ([[डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html Scorecard] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (ऑ) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. * पावसामुळे खेळ थांबला, तेव्हा वेस्ट इंडीज निर्धारित डीएलएस धावसंख्येपेक्षा ४० धावांनी पिछाडीवर होते. | notes = [[लुसी हॅमिल्टन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[जॉर्जिया व्हॉल]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561/west-indies-women-vs-australia-women-3rd-t20i-1526566/match-report |trans-title=वॉलच्या दमदार पहिल्या T20I शतकाच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाचा ३-० ने एकतर्फी विजय.|title=Voll's powerful maiden T20I century leads Australia to 3-0 whitewash |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २७ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = ३४१ (४९.५ षटके) | runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ७७ (७२) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ३/८३ (१० षटके) | score2 = २३८/८ (५० षटके) | runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] १०५[[नाबाद|*]] (१२९) | wickets2 = [[किम गार्थ]] ३/३७ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १०३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ताहलिया विल्सन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===२रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २९ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २६९/७ (५० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ६५ (१०४) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/४० (१० षटके) | score2 = १७९ (४६ षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ४५ (७३) | wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/२९ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ९० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===३रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ एप्रिल २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == Notes == {{Notelist}} == References == {{Reflist}} ==External links== * [https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561 Series home at ESPNcricinfo] {{International cricket in 2025–26}} {{International women's cricket tours of West Indies}} {{DEFAULTSORT:Australia women's cricket team in the West Indies in 2025-26}} [[Category:2026 in Australian cricket]] [[Category:2026 in West Indian cricket]] [[Category:2026 in women's cricket]] [[Category:International cricket competitions in 2025–26]] [[Category:Australian cricket tours of the West Indies]] gowhl813f7ehqj80i2wz4yghgtnbot4 2676294 2676293 2026-03-30T10:10:00Z Nitin.kunjir 4684 /* आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका */ 2676294 wikitext text/x-wiki {{Short description|International cricket tour}} {{Use dmy dates|date=मार्च २०२६}} {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा<br/> वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज दौरा | team2_image = Flag of Australia.svg | team2_name = ऑस्ट्रेलिया | from_date = १९ मार्च | to_date = २ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[हेली मॅथ्यूज]] | team2_captain = [[सोफी मॉलिनू]]{{Efn|[[ताहलिया मॅकग्रा]]ने २ऱ्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}} | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (९७) | team2_twenty20s_most_runs = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (१४८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[डिआंड्रा डॉटिन]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[अलाना किंग]] (५) | player_of_twenty20_series = [[अलाना किंग]] (ऑ) }} [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[वेस्ट इंडीज]]च्या दौऱ्यावर आहे.<ref name=test-dropped>{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजच्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यातून कसोटी सामना वगळला.|title=Test match dropped from Australia tour of West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-match-dropped-from-australia-women-s-tour-of-west-indies-1526404 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्यामध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4459391/australia-west-indies-schedule-tour-caribbean-white-ball-t20-odi-no-test-st-kitts-antigua-broadcast?tags=9037 |trans-title=|title=Australia's post-Healy era to begin with Caribbean tour |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा एक भाग होती.<ref>{{cite web |trans-title=महिलांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=29 March 2025 |work=[[International Cricket Council]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]ने या दौऱ्याचे सामने निश्चित झाल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-blockbuster-womens-white-ball-showdown-against-australia-in-st-vincent-and-st-kitts/ |trans-title=|title=Cricket West Indies Announces Blockbuster Women’s White-Ball Showdown Against Australia in St. Vincent and St. Kitts |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्याद्वारे वेस्ट इंडीजचा संघ २२ वर्षांनंतर प्रथमच कसोटी क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करेल अशी अपेक्षा होती; मात्र, २०२६ च्या महिला टी-२० विश्वचषकाला प्राधान्य देण्यासाठी CWI ने हा सामना वेळापत्रकातून वगळला.<ref name=test-dropped /> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|WIN}} !colspan="2" |{{crw|AUS}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |trans-title=जोमदार टी२० लढतींनंतर, 'मरून वॉरियर्स' सेंट किट्समध्ये एकदिवसीय महासंग्रामासाठी सज्ज|title=Maroon Warriors Set for ODI Showdown in St Kitts After Spirited T20 Battles |url=https://www.windiescricket.com/news/maroon-warriors-set-for-odi-showdown-in-st-kitts-after-spirited-t20-battles/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या महासंग्रामासाठी वेस्ट इंडीज महिलांच्या टी२० संघात कोणताही बदल नाही.|title=West Indies Women Name Unchanged Squad for Blockbuster T20 Clash Against Australia |url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-women-name-unchanged-squad-for-blockbuster-t20-clash-against-australia/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=सदरलँड विश्रांती घेत असताना हॅमिल्टन कॅरिबियन दौऱ्यावर सज्ज.|title=Hamilton set for Caribbean tour as Sutherland rests |url=https://www.cricket.com.au/news/4464610/australia-odi-t20-squads-west-indies-caribbean-tour-sophie-molineux-injury-lucy-hamilton-annabel-sutherland-grace-harris-alana-king-world-cup-tahlia-wilson |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अफि फ्लेचर]] * [[अश्मिनी मुनिसार]] * [[आलिया ॲलेने]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[कियाना जोसेफ]] * जहझारा क्लॅक्सटन * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * रिलियाना ग्रिमंड * शनेल सॉ * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * शौनिशा हेक्टर * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[आलिया ॲलेने]] * एबोनी ब्रेथवेट * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * जहझारा क्लॅक्सटन * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * शौनिशा हेक्टर * [[झैदा जेम्स]] * [[कियाना जोसेफ]] * [[मँडी मंगरु]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[सोफी मॉलिनू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ॲशली गार्डनर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[ताहलिया मॅकग्रा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[डार्सी ब्राउन]] * [[निकोला केरी]] * [[किम गार्थ]] * [[लुसी हॅमिल्टन]] * [[अलाना किंग]] * [[फीबी लिचफिल्ड]] * [[बेथ मूनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[एलिस पेरी]] * [[मेगन शुट]] * [[जॉर्जिया व्हॉल]] * [[जॉर्जिया वेरहॅम]] * ताहलिया विल्सन |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/६ (२० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ७९ (५५) | wickets1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ३/३५ (४ षटके) | score2 = १२१/६ (२० षटके) | runs2 = [[कियाना जोसेफ]] ४५ (३९) | wickets2 = [[अलाना किंग]] ३/१४ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २१ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/५ (२० षटके) | runs1 = [[एलिस पेरी]] ४२ (२८) | wickets1 = [[करिष्मा रामहॅराक]] १/२१ (२ षटके) | score2 = १४७/४ (२० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ५६ (४१) | wickets2 = [[अलाना किंग]] २/२५ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = मारिया ॲबॉट (वेस्ट इंडीज) आणि [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[अलाना किंग]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २११/७ (२० षटके) | runs1 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] १०१ (५३) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/२९ (४ षटके) | score2 = ६३/३ (१० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३०[[नाबाद|*]] (२३) | wickets2 = [[एलिस पेरी]] १/० (१ षटक) | result = ऑस्ट्रेलिया ४० धावांनी विजयी ([[डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (ऑ) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. * पावसामुळे खेळ थांबला, तेव्हा वेस्ट इंडीज निर्धारित डीएलएस धावसंख्येपेक्षा ४० धावांनी पिछाडीवर होते. | notes = [[लुसी हॅमिल्टन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[जॉर्जिया व्हॉल]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561/west-indies-women-vs-australia-women-3rd-t20i-1526566/match-report |trans-title=वॉलच्या दमदार पहिल्या T20I शतकाच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाचा ३-० ने एकतर्फी विजय.|title=Voll's powerful maiden T20I century leads Australia to 3-0 whitewash |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २७ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = ३४१ (४९.५ षटके) | runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ७७ (७२) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ३/८३ (१० षटके) | score2 = २३८/८ (५० षटके) | runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] १०५[[नाबाद|*]] (१२९) | wickets2 = [[किम गार्थ]] ३/३७ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १०३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ताहलिया विल्सन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===२रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २९ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २६९/७ (५० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ६५ (१०४) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/४० (१० षटके) | score2 = १७९ (४६ षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ४५ (७३) | wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/२९ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ९० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===३रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ एप्रिल २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == Notes == {{Notelist}} == References == {{Reflist}} ==External links== * [https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561 Series home at ESPNcricinfo] {{International cricket in 2025–26}} {{International women's cricket tours of West Indies}} {{DEFAULTSORT:Australia women's cricket team in the West Indies in 2025-26}} [[Category:2026 in Australian cricket]] [[Category:2026 in West Indian cricket]] [[Category:2026 in women's cricket]] [[Category:International cricket competitions in 2025–26]] [[Category:Australian cricket tours of the West Indies]] dzb3os6kidzr3euzab1wf7srndxnx4e 2676295 2676294 2026-03-30T10:10:42Z Nitin.kunjir 4684 /* Notes */ 2676295 wikitext text/x-wiki {{Short description|International cricket tour}} {{Use dmy dates|date=मार्च २०२६}} {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा<br/> वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज दौरा | team2_image = Flag of Australia.svg | team2_name = ऑस्ट्रेलिया | from_date = १९ मार्च | to_date = २ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[हेली मॅथ्यूज]] | team2_captain = [[सोफी मॉलिनू]]{{Efn|[[ताहलिया मॅकग्रा]]ने २ऱ्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}} | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (९७) | team2_twenty20s_most_runs = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (१४८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[डिआंड्रा डॉटिन]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[अलाना किंग]] (५) | player_of_twenty20_series = [[अलाना किंग]] (ऑ) }} [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[वेस्ट इंडीज]]च्या दौऱ्यावर आहे.<ref name=test-dropped>{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजच्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यातून कसोटी सामना वगळला.|title=Test match dropped from Australia tour of West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-match-dropped-from-australia-women-s-tour-of-west-indies-1526404 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्यामध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4459391/australia-west-indies-schedule-tour-caribbean-white-ball-t20-odi-no-test-st-kitts-antigua-broadcast?tags=9037 |trans-title=|title=Australia's post-Healy era to begin with Caribbean tour |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा एक भाग होती.<ref>{{cite web |trans-title=महिलांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=29 March 2025 |work=[[International Cricket Council]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]ने या दौऱ्याचे सामने निश्चित झाल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-blockbuster-womens-white-ball-showdown-against-australia-in-st-vincent-and-st-kitts/ |trans-title=|title=Cricket West Indies Announces Blockbuster Women’s White-Ball Showdown Against Australia in St. Vincent and St. Kitts |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्याद्वारे वेस्ट इंडीजचा संघ २२ वर्षांनंतर प्रथमच कसोटी क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करेल अशी अपेक्षा होती; मात्र, २०२६ च्या महिला टी-२० विश्वचषकाला प्राधान्य देण्यासाठी CWI ने हा सामना वेळापत्रकातून वगळला.<ref name=test-dropped /> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|WIN}} !colspan="2" |{{crw|AUS}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |trans-title=जोमदार टी२० लढतींनंतर, 'मरून वॉरियर्स' सेंट किट्समध्ये एकदिवसीय महासंग्रामासाठी सज्ज|title=Maroon Warriors Set for ODI Showdown in St Kitts After Spirited T20 Battles |url=https://www.windiescricket.com/news/maroon-warriors-set-for-odi-showdown-in-st-kitts-after-spirited-t20-battles/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या महासंग्रामासाठी वेस्ट इंडीज महिलांच्या टी२० संघात कोणताही बदल नाही.|title=West Indies Women Name Unchanged Squad for Blockbuster T20 Clash Against Australia |url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-women-name-unchanged-squad-for-blockbuster-t20-clash-against-australia/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=सदरलँड विश्रांती घेत असताना हॅमिल्टन कॅरिबियन दौऱ्यावर सज्ज.|title=Hamilton set for Caribbean tour as Sutherland rests |url=https://www.cricket.com.au/news/4464610/australia-odi-t20-squads-west-indies-caribbean-tour-sophie-molineux-injury-lucy-hamilton-annabel-sutherland-grace-harris-alana-king-world-cup-tahlia-wilson |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अफि फ्लेचर]] * [[अश्मिनी मुनिसार]] * [[आलिया ॲलेने]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[कियाना जोसेफ]] * जहझारा क्लॅक्सटन * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * रिलियाना ग्रिमंड * शनेल सॉ * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * शौनिशा हेक्टर * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[आलिया ॲलेने]] * एबोनी ब्रेथवेट * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * जहझारा क्लॅक्सटन * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * शौनिशा हेक्टर * [[झैदा जेम्स]] * [[कियाना जोसेफ]] * [[मँडी मंगरु]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[सोफी मॉलिनू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ॲशली गार्डनर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[ताहलिया मॅकग्रा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[डार्सी ब्राउन]] * [[निकोला केरी]] * [[किम गार्थ]] * [[लुसी हॅमिल्टन]] * [[अलाना किंग]] * [[फीबी लिचफिल्ड]] * [[बेथ मूनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[एलिस पेरी]] * [[मेगन शुट]] * [[जॉर्जिया व्हॉल]] * [[जॉर्जिया वेरहॅम]] * ताहलिया विल्सन |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/६ (२० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ७९ (५५) | wickets1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ३/३५ (४ षटके) | score2 = १२१/६ (२० षटके) | runs2 = [[कियाना जोसेफ]] ४५ (३९) | wickets2 = [[अलाना किंग]] ३/१४ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २१ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/५ (२० षटके) | runs1 = [[एलिस पेरी]] ४२ (२८) | wickets1 = [[करिष्मा रामहॅराक]] १/२१ (२ षटके) | score2 = १४७/४ (२० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ५६ (४१) | wickets2 = [[अलाना किंग]] २/२५ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = मारिया ॲबॉट (वेस्ट इंडीज) आणि [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[अलाना किंग]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २११/७ (२० षटके) | runs1 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] १०१ (५३) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/२९ (४ षटके) | score2 = ६३/३ (१० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३०[[नाबाद|*]] (२३) | wickets2 = [[एलिस पेरी]] १/० (१ षटक) | result = ऑस्ट्रेलिया ४० धावांनी विजयी ([[डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (ऑ) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. * पावसामुळे खेळ थांबला, तेव्हा वेस्ट इंडीज निर्धारित डीएलएस धावसंख्येपेक्षा ४० धावांनी पिछाडीवर होते. | notes = [[लुसी हॅमिल्टन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[जॉर्जिया व्हॉल]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561/west-indies-women-vs-australia-women-3rd-t20i-1526566/match-report |trans-title=वॉलच्या दमदार पहिल्या T20I शतकाच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाचा ३-० ने एकतर्फी विजय.|title=Voll's powerful maiden T20I century leads Australia to 3-0 whitewash |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २७ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = ३४१ (४९.५ षटके) | runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ७७ (७२) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ३/८३ (१० षटके) | score2 = २३८/८ (५० षटके) | runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] १०५[[नाबाद|*]] (१२९) | wickets2 = [[किम गार्थ]] ३/३७ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १०३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ताहलिया विल्सन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===२रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २९ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २६९/७ (५० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ६५ (१०४) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/४० (१० षटके) | score2 = १७९ (४६ षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ४५ (७३) | wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/२९ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ९० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===३रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ एप्रिल २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == नोंदी == {{Notelist}} == References == {{Reflist}} ==External links== * [https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561 Series home at ESPNcricinfo] {{International cricket in 2025–26}} {{International women's cricket tours of West Indies}} {{DEFAULTSORT:Australia women's cricket team in the West Indies in 2025-26}} [[Category:2026 in Australian cricket]] [[Category:2026 in West Indian cricket]] [[Category:2026 in women's cricket]] [[Category:International cricket competitions in 2025–26]] [[Category:Australian cricket tours of the West Indies]] 7varxpn8amf6oeon7m97zch5zxdiekr 2676296 2676295 2026-03-30T10:10:56Z Nitin.kunjir 4684 /* References */ 2676296 wikitext text/x-wiki {{Short description|International cricket tour}} {{Use dmy dates|date=मार्च २०२६}} {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा<br/> वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज दौरा | team2_image = Flag of Australia.svg | team2_name = ऑस्ट्रेलिया | from_date = १९ मार्च | to_date = २ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[हेली मॅथ्यूज]] | team2_captain = [[सोफी मॉलिनू]]{{Efn|[[ताहलिया मॅकग्रा]]ने २ऱ्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}} | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (९७) | team2_twenty20s_most_runs = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (१४८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[डिआंड्रा डॉटिन]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[अलाना किंग]] (५) | player_of_twenty20_series = [[अलाना किंग]] (ऑ) }} [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[वेस्ट इंडीज]]च्या दौऱ्यावर आहे.<ref name=test-dropped>{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजच्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यातून कसोटी सामना वगळला.|title=Test match dropped from Australia tour of West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-match-dropped-from-australia-women-s-tour-of-west-indies-1526404 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्यामध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4459391/australia-west-indies-schedule-tour-caribbean-white-ball-t20-odi-no-test-st-kitts-antigua-broadcast?tags=9037 |trans-title=|title=Australia's post-Healy era to begin with Caribbean tour |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा एक भाग होती.<ref>{{cite web |trans-title=महिलांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=29 March 2025 |work=[[International Cricket Council]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]ने या दौऱ्याचे सामने निश्चित झाल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-blockbuster-womens-white-ball-showdown-against-australia-in-st-vincent-and-st-kitts/ |trans-title=|title=Cricket West Indies Announces Blockbuster Women’s White-Ball Showdown Against Australia in St. Vincent and St. Kitts |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्याद्वारे वेस्ट इंडीजचा संघ २२ वर्षांनंतर प्रथमच कसोटी क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करेल अशी अपेक्षा होती; मात्र, २०२६ च्या महिला टी-२० विश्वचषकाला प्राधान्य देण्यासाठी CWI ने हा सामना वेळापत्रकातून वगळला.<ref name=test-dropped /> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|WIN}} !colspan="2" |{{crw|AUS}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |trans-title=जोमदार टी२० लढतींनंतर, 'मरून वॉरियर्स' सेंट किट्समध्ये एकदिवसीय महासंग्रामासाठी सज्ज|title=Maroon Warriors Set for ODI Showdown in St Kitts After Spirited T20 Battles |url=https://www.windiescricket.com/news/maroon-warriors-set-for-odi-showdown-in-st-kitts-after-spirited-t20-battles/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या महासंग्रामासाठी वेस्ट इंडीज महिलांच्या टी२० संघात कोणताही बदल नाही.|title=West Indies Women Name Unchanged Squad for Blockbuster T20 Clash Against Australia |url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-women-name-unchanged-squad-for-blockbuster-t20-clash-against-australia/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=सदरलँड विश्रांती घेत असताना हॅमिल्टन कॅरिबियन दौऱ्यावर सज्ज.|title=Hamilton set for Caribbean tour as Sutherland rests |url=https://www.cricket.com.au/news/4464610/australia-odi-t20-squads-west-indies-caribbean-tour-sophie-molineux-injury-lucy-hamilton-annabel-sutherland-grace-harris-alana-king-world-cup-tahlia-wilson |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अफि फ्लेचर]] * [[अश्मिनी मुनिसार]] * [[आलिया ॲलेने]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[कियाना जोसेफ]] * जहझारा क्लॅक्सटन * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * रिलियाना ग्रिमंड * शनेल सॉ * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * शौनिशा हेक्टर * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[आलिया ॲलेने]] * एबोनी ब्रेथवेट * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * जहझारा क्लॅक्सटन * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * शौनिशा हेक्टर * [[झैदा जेम्स]] * [[कियाना जोसेफ]] * [[मँडी मंगरु]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[सोफी मॉलिनू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ॲशली गार्डनर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[ताहलिया मॅकग्रा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[डार्सी ब्राउन]] * [[निकोला केरी]] * [[किम गार्थ]] * [[लुसी हॅमिल्टन]] * [[अलाना किंग]] * [[फीबी लिचफिल्ड]] * [[बेथ मूनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[एलिस पेरी]] * [[मेगन शुट]] * [[जॉर्जिया व्हॉल]] * [[जॉर्जिया वेरहॅम]] * ताहलिया विल्सन |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/६ (२० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ७९ (५५) | wickets1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ३/३५ (४ षटके) | score2 = १२१/६ (२० षटके) | runs2 = [[कियाना जोसेफ]] ४५ (३९) | wickets2 = [[अलाना किंग]] ३/१४ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २१ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/५ (२० षटके) | runs1 = [[एलिस पेरी]] ४२ (२८) | wickets1 = [[करिष्मा रामहॅराक]] १/२१ (२ षटके) | score2 = १४७/४ (२० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ५६ (४१) | wickets2 = [[अलाना किंग]] २/२५ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = मारिया ॲबॉट (वेस्ट इंडीज) आणि [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[अलाना किंग]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २११/७ (२० षटके) | runs1 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] १०१ (५३) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/२९ (४ षटके) | score2 = ६३/३ (१० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३०[[नाबाद|*]] (२३) | wickets2 = [[एलिस पेरी]] १/० (१ षटक) | result = ऑस्ट्रेलिया ४० धावांनी विजयी ([[डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (ऑ) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. * पावसामुळे खेळ थांबला, तेव्हा वेस्ट इंडीज निर्धारित डीएलएस धावसंख्येपेक्षा ४० धावांनी पिछाडीवर होते. | notes = [[लुसी हॅमिल्टन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[जॉर्जिया व्हॉल]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561/west-indies-women-vs-australia-women-3rd-t20i-1526566/match-report |trans-title=वॉलच्या दमदार पहिल्या T20I शतकाच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाचा ३-० ने एकतर्फी विजय.|title=Voll's powerful maiden T20I century leads Australia to 3-0 whitewash |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २७ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = ३४१ (४९.५ षटके) | runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ७७ (७२) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ३/८३ (१० षटके) | score2 = २३८/८ (५० षटके) | runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] १०५[[नाबाद|*]] (१२९) | wickets2 = [[किम गार्थ]] ३/३७ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १०३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ताहलिया विल्सन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===२रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २९ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २६९/७ (५० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ६५ (१०४) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/४० (१० षटके) | score2 = १७९ (४६ षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ४५ (७३) | wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/२९ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ९० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===३रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ एप्रिल २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == नोंदी == {{Notelist}} == संदर्भयादी == {{Reflist}} ==External links== * [https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561 Series home at ESPNcricinfo] {{International cricket in 2025–26}} {{International women's cricket tours of West Indies}} {{DEFAULTSORT:Australia women's cricket team in the West Indies in 2025-26}} [[Category:2026 in Australian cricket]] [[Category:2026 in West Indian cricket]] [[Category:2026 in women's cricket]] [[Category:International cricket competitions in 2025–26]] [[Category:Australian cricket tours of the West Indies]] dv2bioc1fq6vsw3sa2khczm2wsokmp4 2676298 2676296 2026-03-30T10:14:07Z Nitin.kunjir 4684 /* External links */ 2676298 wikitext text/x-wiki {{Short description|International cricket tour}} {{Use dmy dates|date=मार्च २०२६}} {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा<br/> वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज दौरा | team2_image = Flag of Australia.svg | team2_name = ऑस्ट्रेलिया | from_date = १९ मार्च | to_date = २ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[हेली मॅथ्यूज]] | team2_captain = [[सोफी मॉलिनू]]{{Efn|[[ताहलिया मॅकग्रा]]ने २ऱ्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}} | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (९७) | team2_twenty20s_most_runs = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (१४८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[डिआंड्रा डॉटिन]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[अलाना किंग]] (५) | player_of_twenty20_series = [[अलाना किंग]] (ऑ) }} [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[वेस्ट इंडीज]]च्या दौऱ्यावर आहे.<ref name=test-dropped>{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजच्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यातून कसोटी सामना वगळला.|title=Test match dropped from Australia tour of West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-match-dropped-from-australia-women-s-tour-of-west-indies-1526404 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्यामध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4459391/australia-west-indies-schedule-tour-caribbean-white-ball-t20-odi-no-test-st-kitts-antigua-broadcast?tags=9037 |trans-title=|title=Australia's post-Healy era to begin with Caribbean tour |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा एक भाग होती.<ref>{{cite web |trans-title=महिलांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=29 March 2025 |work=[[International Cricket Council]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]ने या दौऱ्याचे सामने निश्चित झाल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-blockbuster-womens-white-ball-showdown-against-australia-in-st-vincent-and-st-kitts/ |trans-title=|title=Cricket West Indies Announces Blockbuster Women’s White-Ball Showdown Against Australia in St. Vincent and St. Kitts |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्याद्वारे वेस्ट इंडीजचा संघ २२ वर्षांनंतर प्रथमच कसोटी क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करेल अशी अपेक्षा होती; मात्र, २०२६ च्या महिला टी-२० विश्वचषकाला प्राधान्य देण्यासाठी CWI ने हा सामना वेळापत्रकातून वगळला.<ref name=test-dropped /> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|WIN}} !colspan="2" |{{crw|AUS}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |trans-title=जोमदार टी२० लढतींनंतर, 'मरून वॉरियर्स' सेंट किट्समध्ये एकदिवसीय महासंग्रामासाठी सज्ज|title=Maroon Warriors Set for ODI Showdown in St Kitts After Spirited T20 Battles |url=https://www.windiescricket.com/news/maroon-warriors-set-for-odi-showdown-in-st-kitts-after-spirited-t20-battles/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या महासंग्रामासाठी वेस्ट इंडीज महिलांच्या टी२० संघात कोणताही बदल नाही.|title=West Indies Women Name Unchanged Squad for Blockbuster T20 Clash Against Australia |url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-women-name-unchanged-squad-for-blockbuster-t20-clash-against-australia/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=सदरलँड विश्रांती घेत असताना हॅमिल्टन कॅरिबियन दौऱ्यावर सज्ज.|title=Hamilton set for Caribbean tour as Sutherland rests |url=https://www.cricket.com.au/news/4464610/australia-odi-t20-squads-west-indies-caribbean-tour-sophie-molineux-injury-lucy-hamilton-annabel-sutherland-grace-harris-alana-king-world-cup-tahlia-wilson |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अफि फ्लेचर]] * [[अश्मिनी मुनिसार]] * [[आलिया ॲलेने]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[कियाना जोसेफ]] * जहझारा क्लॅक्सटन * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * रिलियाना ग्रिमंड * शनेल सॉ * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * शौनिशा हेक्टर * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[आलिया ॲलेने]] * एबोनी ब्रेथवेट * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * जहझारा क्लॅक्सटन * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * शौनिशा हेक्टर * [[झैदा जेम्स]] * [[कियाना जोसेफ]] * [[मँडी मंगरु]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[सोफी मॉलिनू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ॲशली गार्डनर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[ताहलिया मॅकग्रा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[डार्सी ब्राउन]] * [[निकोला केरी]] * [[किम गार्थ]] * [[लुसी हॅमिल्टन]] * [[अलाना किंग]] * [[फीबी लिचफिल्ड]] * [[बेथ मूनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[एलिस पेरी]] * [[मेगन शुट]] * [[जॉर्जिया व्हॉल]] * [[जॉर्जिया वेरहॅम]] * ताहलिया विल्सन |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/६ (२० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ७९ (५५) | wickets1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ३/३५ (४ षटके) | score2 = १२१/६ (२० षटके) | runs2 = [[कियाना जोसेफ]] ४५ (३९) | wickets2 = [[अलाना किंग]] ३/१४ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २१ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/५ (२० षटके) | runs1 = [[एलिस पेरी]] ४२ (२८) | wickets1 = [[करिष्मा रामहॅराक]] १/२१ (२ षटके) | score2 = १४७/४ (२० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ५६ (४१) | wickets2 = [[अलाना किंग]] २/२५ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = मारिया ॲबॉट (वेस्ट इंडीज) आणि [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[अलाना किंग]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २११/७ (२० षटके) | runs1 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] १०१ (५३) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/२९ (४ षटके) | score2 = ६३/३ (१० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३०[[नाबाद|*]] (२३) | wickets2 = [[एलिस पेरी]] १/० (१ षटक) | result = ऑस्ट्रेलिया ४० धावांनी विजयी ([[डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (ऑ) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. * पावसामुळे खेळ थांबला, तेव्हा वेस्ट इंडीज निर्धारित डीएलएस धावसंख्येपेक्षा ४० धावांनी पिछाडीवर होते. | notes = [[लुसी हॅमिल्टन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[जॉर्जिया व्हॉल]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561/west-indies-women-vs-australia-women-3rd-t20i-1526566/match-report |trans-title=वॉलच्या दमदार पहिल्या T20I शतकाच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाचा ३-० ने एकतर्फी विजय.|title=Voll's powerful maiden T20I century leads Australia to 3-0 whitewash |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २७ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = ३४१ (४९.५ षटके) | runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ७७ (७२) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ३/८३ (१० षटके) | score2 = २३८/८ (५० षटके) | runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] १०५[[नाबाद|*]] (१२९) | wickets2 = [[किम गार्थ]] ३/३७ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १०३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ताहलिया विल्सन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===२रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २९ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २६९/७ (५० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ६५ (१०४) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/४० (१० षटके) | score2 = १७९ (४६ षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ४५ (७३) | wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/२९ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ९० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===३रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ एप्रिल २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == नोंदी == {{Notelist}} == संदर्भयादी == {{Reflist}} ==बाह्यदुवेs== * [https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} {{आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे वेस्ट इंडीज दौरे}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचे वेस्ट इंडीज दौरे|२०२६]] [[वर्ग:ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|वेस्ट इंडीज]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे वेस्ट इंडीज दौरे|ऑस्ट्रेलिया]] tdg41b3n8ittpux837654yljjs4ge5m 2676299 2676298 2026-03-30T10:14:26Z Nitin.kunjir 4684 2676299 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा<br/> वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६ | team1_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team1_name = वेस्ट इंडीज दौरा | team2_image = Flag of Australia.svg | team2_name = ऑस्ट्रेलिया | from_date = १९ मार्च | to_date = २ एप्रिल २०२६ | team1_captain = [[हेली मॅथ्यूज]] | team2_captain = [[सोफी मॉलिनू]]{{Efn|[[ताहलिया मॅकग्रा]]ने २ऱ्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}} | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 0 | team2_twenty20s_won = 3 | team1_twenty20s_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (९७) | team2_twenty20s_most_runs = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (१४८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[डिआंड्रा डॉटिन]] (५) | team2_twenty20s_most_wickets = [[अलाना किंग]] (५) | player_of_twenty20_series = [[अलाना किंग]] (ऑ) }} [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघ]] मार्च आणि एप्रिल २०२६ मध्ये [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[वेस्ट इंडीज]]च्या दौऱ्यावर आहे.<ref name=test-dropped>{{cite web |trans-title=वेस्ट इंडिजच्या ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यातून कसोटी सामना वगळला.|title=Test match dropped from Australia tour of West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-match-dropped-from-australia-women-s-tour-of-west-indies-1526404 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्यामध्ये तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4459391/australia-west-indies-schedule-tour-caribbean-white-ball-t20-odi-no-test-st-kitts-antigua-broadcast?tags=9037 |trans-title=|title=Australia's post-Healy era to begin with Caribbean tour |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] स्पर्धेचा एक भाग होती.<ref>{{cite web |trans-title=महिलांचा भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम|title=Women's Future Tours Programme |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=29 March 2025 |work=[[International Cricket Council]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]ने या दौऱ्याचे सामने निश्चित झाल्याचे जाहीर केले.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cricket-west-indies-announces-blockbuster-womens-white-ball-showdown-against-australia-in-st-vincent-and-st-kitts/ |trans-title=|title=Cricket West Indies Announces Blockbuster Women’s White-Ball Showdown Against Australia in St. Vincent and St. Kitts |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> या दौऱ्याद्वारे वेस्ट इंडीजचा संघ २२ वर्षांनंतर प्रथमच कसोटी क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करेल अशी अपेक्षा होती; मात्र, २०२६ च्या महिला टी-२० विश्वचषकाला प्राधान्य देण्यासाठी CWI ने हा सामना वेळापत्रकातून वगळला.<ref name=test-dropped /> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|WIN}} !colspan="2" |{{crw|AUS}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |trans-title=जोमदार टी२० लढतींनंतर, 'मरून वॉरियर्स' सेंट किट्समध्ये एकदिवसीय महासंग्रामासाठी सज्ज|title=Maroon Warriors Set for ODI Showdown in St Kitts After Spirited T20 Battles |url=https://www.windiescricket.com/news/maroon-warriors-set-for-odi-showdown-in-st-kitts-after-spirited-t20-battles/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या महासंग्रामासाठी वेस्ट इंडीज महिलांच्या टी२० संघात कोणताही बदल नाही.|title=West Indies Women Name Unchanged Squad for Blockbuster T20 Clash Against Australia |url=https://www.windiescricket.com/news/west-indies-women-name-unchanged-squad-for-blockbuster-t20-clash-against-australia/ |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> !आं.ए.दि. आणि आं.टी२०<ref>{{cite web |trans-title=सदरलँड विश्रांती घेत असताना हॅमिल्टन कॅरिबियन दौऱ्यावर सज्ज.|title=Hamilton set for Caribbean tour as Sutherland rests |url=https://www.cricket.com.au/news/4464610/australia-odi-t20-squads-west-indies-caribbean-tour-sophie-molineux-injury-lucy-hamilton-annabel-sutherland-grace-harris-alana-king-world-cup-tahlia-wilson |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[अफि फ्लेचर]] * [[अश्मिनी मुनिसार]] * [[आलिया ॲलेने]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[कियाना जोसेफ]] * जहझारा क्लॅक्सटन * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * रिलियाना ग्रिमंड * शनेल सॉ * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * शौनिशा हेक्टर * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[हेली मॅथ्यूस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शिनेल हेन्री]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[आलिया ॲलेने]] * एबोनी ब्रेथवेट * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * जहझारा क्लॅक्सटन * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[जॅनिलिया ग्लासगो]] * शौनिशा हेक्टर * [[झैदा जेम्स]] * [[कियाना जोसेफ]] * [[मँडी मंगरु]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[स्टेफानी टेलर]] | * [[सोफी मॉलिनू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[ॲशली गार्डनर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[ताहलिया मॅकग्रा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[डार्सी ब्राउन]] * [[निकोला केरी]] * [[किम गार्थ]] * [[लुसी हॅमिल्टन]] * [[अलाना किंग]] * [[फीबी लिचफिल्ड]] * [[बेथ मूनी]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[एलिस पेरी]] * [[मेगन शुट]] * [[जॉर्जिया व्हॉल]] * [[जॉर्जिया वेरहॅम]] * ताहलिया विल्सन |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/६ (२० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ७९ (५५) | wickets1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ३/३५ (४ षटके) | score2 = १२१/६ (२० षटके) | runs2 = [[कियाना जोसेफ]] ४५ (३९) | wickets2 = [[अलाना किंग]] ३/१४ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ४३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526564.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २१ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १६४/५ (२० षटके) | runs1 = [[एलिस पेरी]] ४२ (२८) | wickets1 = [[करिष्मा रामहॅराक]] १/२१ (२ षटके) | score2 = १४७/४ (२० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ५६ (४१) | wickets2 = [[अलाना किंग]] २/२५ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526565.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = मारिया ॲबॉट (वेस्ट इंडीज) आणि [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[अलाना किंग]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ मार्च २०२६ | time = १८:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २११/७ (२० षटके) | runs1 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] १०१ (५३) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/२९ (४ षटके) | score2 = ६३/३ (१० षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३०[[नाबाद|*]] (२३) | wickets2 = [[एलिस पेरी]] १/० (१ षटक) | result = ऑस्ट्रेलिया ४० धावांनी विजयी ([[डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526566.html धावफलक] | venue = [[अर्नोस वेल मैदान]], [[अर्नोस व्हेल]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया व्हॉल]] (ऑ) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. * पावसामुळे खेळ थांबला, तेव्हा वेस्ट इंडीज निर्धारित डीएलएस धावसंख्येपेक्षा ४० धावांनी पिछाडीवर होते. | notes = [[लुसी हॅमिल्टन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[जॉर्जिया व्हॉल]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561/west-indies-women-vs-australia-women-3rd-t20i-1526566/match-report |trans-title=वॉलच्या दमदार पहिल्या T20I शतकाच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाचा ३-० ने एकतर्फी विजय.|title=Voll's powerful maiden T20I century leads Australia to 3-0 whitewash |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २७ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = ३४१ (४९.५ षटके) | runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ७७ (७२) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ३/८३ (१० षटके) | score2 = २३८/८ (५० षटके) | runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] १०५[[नाबाद|*]] (१२९) | wickets2 = [[किम गार्थ]] ३/३७ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया १०३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526567.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि कॅन्डिस ला बोर्ड (वे) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[ताहलिया विल्सन]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===२रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २९ मार्च २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|AUS}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २६९/७ (५० षटके) | runs1 = [[बेथ मूनी]] ६५ (१०४) | wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/४० (१० षटके) | score2 = १७९ (४६ षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूस]] ४५ (७३) | wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/२९ (१० षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ९० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526568.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वेस्ट इंडीज) | motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = महिला अजिंक्यपद गुण: ऑस्ट्रेलिया २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===३रा आं.ए.दि सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ एप्रिल २०२६ | time = १४:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1526569.html धावफलक] | venue = [[वॉर्नर पार्क क्रीडा संकुल]], [[बासेतेरे]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == नोंदी == {{Notelist}} == संदर्भयादी == {{Reflist}} ==बाह्यदुवेs== * [https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-west-indies-2025-26-1526561 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} {{आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे वेस्ट इंडीज दौरे}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचे वेस्ट इंडीज दौरे|२०२६]] [[वर्ग:ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|वेस्ट इंडीज]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे वेस्ट इंडीज दौरे|ऑस्ट्रेलिया]] h3d2esq7mjh847oolduwq9vejqgdk30 0 378547 2676274 2026-03-30T08:48:33Z 9th.cloud 181511 नवीन पान: {{Infobox play | name = संगीत देवबाभळी | writer = प्राजक्त देशमुख | director = प्राजक्त देशमुख | music = आनंद ओक | producer = कविता मच्छिंद्र कांबळी | language = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे मराठी रंगभूमीवरील एक संगीतप्र... 2676274 wikitext text/x-wiki {{Infobox play | name = संगीत देवबाभळी | writer = प्राजक्त देशमुख | director = प्राजक्त देशमुख | music = आनंद ओक | producer = कविता मच्छिंद्र कांबळी | language = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे मराठी रंगभूमीवरील एक संगीतप्रधान नाटक असून ते [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] f4dw3wmoy3hok8ktnmu861lowqvfmxa 2676275 2676274 2026-03-30T08:51:38Z 9th.cloud 181511 Infobox मध्ये बदल 2676275 wikitext text/x-wiki '''संगीत देवबाभळी''' हे मराठी रंगभूमीवरील एक संगीतप्रधान नाटक असून ते [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] 4k634o8zyz04zvli480sch92563k2z6 2676276 2676275 2026-03-30T08:55:45Z 9th.cloud 181511 2676276 wikitext text/x-wiki '''संगीत देवबाभळी''' हे मराठी रंगभूमीवरील एक संगीतप्रधान नाटक आहे. या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले असून निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> नाटकाचे संगीत आनंद ओक यांनी दिले आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> हे नाटक [[भद्रकाली प्रॉडक्शन्स]] द्वारे सादर करण्यात आले आहे. == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] nnwz1u8x9f8nyw1qrqqvaxzka5g65x9 2676277 2676276 2026-03-30T08:58:22Z 9th.cloud 181511 चुकांमध्ये बदल 2676277 wikitext text/x-wiki '''संगीत देवबाभळी''' हे मराठी रंगभूमीवरील एक संगीतप्रधान नाटक आहे. या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले असून निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> नाटकाचे संगीत आनंद ओक यांनी दिले आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> हे नाटक [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] द्वारे सादर करण्यात आले आहे. == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] 67jthzw75kdbgukf6sdsi14htw0ax98 2676280 2676277 2026-03-30T09:19:11Z 9th.cloud 181511 2676280 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image = Sangeet Devbabhali.jpg | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे मराठी रंगभूमीवरील एक संगीतप्रधान नाटक आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] 30c4x3i312v4litbk3jjh0eiqyoxjpe 2676284 2676280 2026-03-30T09:36:12Z 9th.cloud 181511 2676284 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image = Sangeet Devbabhali.jpg | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८०० पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६३ प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४ पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] rqiop0vanmmntwwatsi8l8k59sqznr9 2676286 2676284 2026-03-30T09:43:57Z 9th.cloud 181511 पोस्टर मध्ये सुधार 2676286 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८०० पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६३ प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४ पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] ks6ls9rw57w1k7fam0bb5z93bwv9hm4 2676289 2676286 2026-03-30T09:53:23Z 9th.cloud 181511 /* कथासार */फोटो 2676289 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८०० पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६३ प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४ पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune on December 14 2015 at 17:14]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] kvf8r6k59dzb6krmdpwimdbwitei9em 2676290 2676289 2026-03-30T09:54:01Z 9th.cloud 181511 /* कथासार */फोटो मधे बदल 2676290 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८०० पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६३ प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४ पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] qwjg7muoz106b50gmvg8eeeessfz17q 2676292 2676290 2026-03-30T10:08:24Z 9th.cloud 181511 महत्वाचे दुवे 2676292 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 | title = संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (व्हिडिओ) | website = Facebook }}</ref> पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६३ प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते.<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref> == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] ofdtpy7a2k0k0z46ge6ndqfaju93wij 2676297 2676292 2026-03-30T10:11:23Z 9th.cloud 181511 दुवे 2676297 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 | title = संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (व्हिडिओ) | website = Facebook }}</ref> पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६३ प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते.<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref> == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] 28eiq5fjqfdctxrrn4jufvo3t3e61bs 2676300 2676297 2026-03-30T10:16:09Z 9th.cloud 181511 Duve 2676300 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 | title = संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (व्हिडिओ) | website = Facebook }}</ref></ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते.<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref> पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६३ प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }} == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] ibbbmrnkavwt593ijb83bul4za4lya6 2676301 2676300 2026-03-30T10:18:24Z 9th.cloud 181511 चूक सुधार 2676301 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 | title = संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (व्हिडिओ) | website = Facebook }}</ref><ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते.पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६३ प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }} == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] mkxjntzdwj845yg65xgp0p17ein2z0y 2676302 2676301 2026-03-30T10:20:02Z 9th.cloud 181511 कथासार 2676302 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 | title = संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (व्हिडिओ) | website = Facebook }}</ref><ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते.पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६३ प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }} == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] kc3au0sk328hy1gwsgj7j2xiv8uhlci 2676303 2676302 2026-03-30T10:27:58Z 9th.cloud 181511 चूक सुधार 2676303 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref>पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] 7kuoyj6u5cs7tsi0kes6xes5c0cfu8l 2676304 2676303 2026-03-30T10:30:12Z 9th.cloud 181511 /* बाह्य दुवे */बाह्य दुवे 2676304 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref>पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == * [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] * [https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (फेसबुक व्हिडिओ)] * [https://www.instagram.com/p/DWZOObYglnf/ संगीत देवबाभळी – अधिकृत इंस्टाग्राम पोस्ट] i4sxmc6vhkx99k8eriuq2xampqeteps 2676305 2676304 2026-03-30T10:30:47Z 9th.cloud 181511 2676305 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref>पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] [https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (फेसबुक व्हिडिओ)] [https://www.instagram.com/p/DWZOObYglnf/ संगीत देवबाभळी – अधिकृत इंस्टाग्राम पोस्ट] qblp2hzoco4som4u7zm7sp76tf1agk6 2676306 2676305 2026-03-30T10:31:55Z 9th.cloud 181511 2676306 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि रखुमाई यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref>पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] [https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (फेसबुक व्हिडिओ)] [https://www.instagram.com/p/DWZOObYglnf/ संगीत देवबाभळी – अधिकृत इंस्टाग्राम पोस्ट] 5kh7vqzjcicarlqubq3njwkyqelki87 2676307 2676306 2026-03-30T10:33:39Z 9th.cloud 181511 2676307 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | caption = नाटकातील एक दृश्य | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी आवली आणि [[रखुमाई]] यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref>पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] [https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (फेसबुक व्हिडिओ)] [https://www.instagram.com/p/DWZOObYglnf/ संगीत देवबाभळी – अधिकृत इंस्टाग्राम पोस्ट] t0hn7coswhrddn4gb8ug5wi2bkxyvv6 2676308 2676307 2026-03-30T10:35:59Z 9th.cloud 181511 2676308 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी '''आवली''' आणि '''[[रखुमाई]]''' यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref>पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == [[File:Sangeet Devbabhali Falak.jpg|thumb|Sangeet Devbabhali Poster outside Yashwantrao Chavan Natyagruha in Pune]] हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] [https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (फेसबुक व्हिडिओ)] [https://www.instagram.com/p/DWZOObYglnf/ संगीत देवबाभळी – अधिकृत इंस्टाग्राम पोस्ट] 1vdzyvnoc51bn1ckhbk8pqfjhj89wd3 2676309 2676308 2026-03-30T10:55:24Z 9th.cloud 181511 /* कथासार */ 2676309 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | blank1_name = लेखक | blank1_info = प्राजक्त देशमुख | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = प्राजक्त देशमुख | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी '''आवली''' आणि '''[[रखुमाई]]''' यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref>पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] [https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (फेसबुक व्हिडिओ)] [https://www.instagram.com/p/DWZOObYglnf/ संगीत देवबाभळी – अधिकृत इंस्टाग्राम पोस्ट] fd03aff64yxq7f96ketu3vwx52xl2vo 2676312 2676309 2026-03-30T11:43:03Z 9th.cloud 181511 2676312 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = संगीत नाटक | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | blank1_name = लेखक | blank1_info = [[प्राजक्त देशमुख]] | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = [[प्राजक्त देशमुख]] | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी '''आवली''' आणि '''[[रखुमाई]]''' यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref>पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] [https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (फेसबुक व्हिडिओ)] [https://www.instagram.com/p/DWZOObYglnf/ संगीत देवबाभळी – अधिकृत इंस्टाग्राम पोस्ट] a5xxe31r1gi3u9278brjie9qyzm9pei 2676313 2676312 2026-03-30T11:44:28Z 9th.cloud 181511 2676313 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = [[संगीत नाटक]] | image_skyline = Sangeet Devbabhali.jpg | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | blank1_name = लेखक | blank1_info = [[प्राजक्त देशमुख]] | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = [[प्राजक्त देशमुख]] | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी '''आवली''' आणि '''[[रखुमाई]]''' यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref>पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] [https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (फेसबुक व्हिडिओ)] [https://www.instagram.com/p/DWZOObYglnf/ संगीत देवबाभळी – अधिकृत इंस्टाग्राम पोस्ट] 08hskxj0z7lockmixwjrf6zbouiyhyl 0 378548 2676279 2026-03-30T09:19:09Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1341457360|Dulari Devi (artist)]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2676279 wikitext text/x-wiki '''दुलारी देवी''' (जन्म १९६८) या [[मधुबनी चित्रशैली|मिथिला कला]] परंपरेत काम करणाऱ्या एक भारतीय कलाकार आणि चित्रकार आहेत. २०२१ मध्ये, त्यांना कलेतील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार|भारत सरकारतर्फे]] प्रदान करण्यात येणारा नागरी सन्मान, [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], प्रदान करण्यात आला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.padmaawards.gov.in/PDFS/2021AwardeesList.pdf|title=Padma Awardees 2021|website=Padma Awards}}</ref> == जीवन आणि शिक्षण == == कारकीर्द == दुलारी यांचे कार्य [[मधुबनी चित्रशैली|मधुबनी]] कला परंपरेचे (कधीकधी मिथिला कला असेही म्हटले जाते) अनुसरण करते, जी भारतातील [[बिहार]] राज्यात विकसित झालेली एक लोककला शैली आहे. त्या मधुबनीच्या "कछनी" (रेषीय रेखाटन) आणि "भरणी" (रंगवणे) या दोन्ही शैलींचा सराव करतात, परंतु त्यांनी नंतरच्या शैलीला प्राधान्य दिले आहे.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/tale-of-two-padma-shri-winners-of-art-caste-and-grit-in-bihar-7167011/|title=Padma Shri Ramchandra Manjhi and Dulari Devi: Tale of two artists, and of art, caste and grit in Bihar|date=2021-02-07|website=The Indian Express|language=en|access-date=2021-02-24}}</ref><ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.abplive.com/states/bihar/renowned-mithila-painting-artist-dulari-devi-one-of-padam-shree-recipient-know-how-she-worked-as-domestic-help-as-well-ann-1741094|title=मधुबनी की मिथिला पेंटिंग की मशहूर कलाकार दुलारी देवी को मिलेगा पद्मश्री|last=सिंह|first=अजय धारी|date=2021-01-26|website=www.abplive.com|language=hi|access-date=2021-02-24}}</ref> जरी या शैलींचा वापर पारंपारिकपणे विशिष्ट जातींपुरता मर्यादित असला तरी, समीक्षक सुनील कुमार यांनी त्यांच्या कार्याचे वर्णन पारंपारिक शैलीत्मक विभागांमध्ये सहजपणे वावरण्याची आणि दोन्ही क्षेत्रांमध्ये काम करण्याची क्षमता असलेले असे केले आहे आणि त्यांच्या "अफाट कौशल्याची" प्रशंसा केली आहे.<ref name=":1" /><ref name="Tripathi">{{स्रोत बातमी|last=Tripathi|first=Shailaja|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece|title=Madhubani beyond the living rooms|date=2013-11-22|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2021-02-24}}</ref> याव्यतिरिक्त, त्यांच्या विषयांची निवड आणि वर्णन हे महिलांमधील सक्षमीकरणाच्या वाढत्या अभिव्यक्तीचे उदाहरण म्हणून उद्धृत केले गेले आहे.<ref name="Tripathi" /> त्यांच्या कार्याचे वर्णन "...सामुदायिक परंपरांना आधुनिक विषयांसह जोडणारे" असेही केले गेले आहे.<ref name="kirkusreviews.com">{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/dulari-devi/following-my-paint-brush/|title=FOLLOWING MY PAINT BRUSH {{!}} Kirkus Reviews|language=en}}</ref> [[इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठ|इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठात]] [[मैथिली भाषा|मैथिली भाषेच्या]] अभ्यासक्रमाचा भाग म्हणून तिच्या कामाचा समावेश करण्यात आला आहे.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.abplive.com/states/bihar/renowned-mithila-painting-artist-dulari-devi-one-of-padam-shree-recipient-know-how-she-worked-as-domestic-help-as-well-ann-1741094|title=मधुबनी की मिथिला पेंटिंग की मशहूर कलाकार दुलारी देवी को मिलेगा पद्मश्री|last=सिंह|first=अजय धारी|date=2021-01-26|website=www.abplive.com|language=hi|access-date=2021-02-24}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-mithila-painting-artist-dulari-devi-of-madhubani-is-leading-in-the-race-for-national-award-21277256.html|title=मधुबनी : नेशनल अवार्ड की रेस में सबसे आगे चल रही राज्य पुरस्कार से सम्मानित मिथिला पेंटिंग कलाकार दुलारी देवी|website=Dainik Jagran|language=hi|access-date=2021-02-24}}</ref> २००५ मध्ये, नरेंद्र नारायण सिन्हा यांनी मधुबनी कलेतील पारंपरिक प्रतिमांच्या वापरावर लक्ष केंद्रित केलेल्या प्रदर्शनाचा भाग म्हणून तिच्या काम दाखवले गेले होते.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Nirala|first=Narendra Narayan Sinha|date=2010|title=Madhubani: A Contemporary History (1971-2011)|url=https://www.jstor.org/stable/44147593|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=71|pages=1243–1250|issn=2249-1937|jstor=44147593}}</ref> २०१० मध्ये, देवी आणि इतर अनेक लोककलाकारांनी त्यांच्या कलेत आदिवासी लोककथा नोंदवल्या, ज्या तारा बुक्स प्रकाशकाने ''सन अँड मून'' नावाच्या सिल्क-स्क्रीन प्रिंट्सच्या खंडात संकलित केल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/art-s-steadfast-muse-1563538481002.html|title=Art's steadfast muse|last=Bhuyan|first=Avantika|date=2019-07-20|website=mint|language=en|access-date=2021-02-24}}</ref> २०१८ मध्ये, [[सॅन फ्रान्सिस्को]] येथील एशियन आर्ट म्युझियममध्ये मधुबनी कलेच्या प्रदर्शनाचा भाग म्हणून तिचे "पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] हेलिकॉप्टरने गावात येताना" नावाचे चित्र प्रदर्शित करण्यात आले होते. कमर आदमजी यांच्या "[https://exhibitions.asianart.org/exhibitions/painting-is-my-everything-art-from-indias-mithila-region/ पेंटिंग इज माय एव्हरीथिंग] " प्रदर्शनाचे नाव हे देवीने तिच्या कलाकार म्हणून कारकिर्दीचे वर्णन करताना वापरलेल्या एका वाक्यावरून ठेवण्यात आले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sfexaminer.com/entertainment/lively-mithila-village-art-graces-museum-walls/|title=Lively Mithila village art graces museum walls|date=2018-09-23|website=The San Francisco Examiner|language=en-US|access-date=2021-02-24}}</ref> चित्रकलेव्यतिरिक्त, देवीने भारतातील केंद्र आणि राज्य सरकारांसाठी अनेक भित्तिचित्रे पूर्ण केली आहेत आणि मुलांना मधुबनी कलेची तंत्रे शिकवले आहे.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/tale-of-two-padma-shri-winners-of-art-caste-and-grit-in-bihar-7167011/|title=Padma Shri Ramchandra Manjhi and Dulari Devi: Tale of two artists, and of art, caste and grit in Bihar|date=2021-02-07|website=The Indian Express|language=en|access-date=2021-02-24}}</ref> ती बिहारमधील [[मधुबनी]] येथे असलेल्या मधुबनी कला संस्थेत प्रशिक्षक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mithilaartinstitute.org/Home/History|title="History" - Madhubani Art Institute|website=Madhubani Art Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713151758/http://mithilaartinstitute.org:80/Home/History|archive-date=2017-07-13}}</ref> २०११ मध्ये, देवीने ''[https://tarabooks.com/shop/following-my-paint-brush/ फॉलोइंग माय पेंट ब्रश]'' नावाचे एक सचित्र आत्मचरित्र प्रकाशित केले, जे तिने लेखिका आणि प्रकाशक [[गीता वुल्फ]] यांच्यासोबत सह-लेखन केले होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=7_KwcQAACAAJ|title=Following My Paint Brush|last=Devi|first=Dulari|last2=Wolf|first2=Gita|date=2011|publisher=Tara Books|isbn=978-93-80340-11-1|language=en}}</ref><ref name="kirkusreviews.com">{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/dulari-devi/following-my-paint-brush/|title=FOLLOWING MY PAINT BRUSH {{!}} Kirkus Reviews|language=en}}</ref> तिच्या अलीकडील चित्रांमध्ये, तिच्या समुदायावर कोविड-१९ लॉकडाऊनच्या परिणामांचे दस्तऐवजीकरण केले आहे, जे [[प्रिन्स्टन विद्यापीठ|प्रिन्स्टन विद्यापीठाने]] त्यांच्या ग्राफिक आर्ट्स कलेक्शनसाठी विकत घेतले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://graphicarts.princeton.edu/2021/01/29/the-graphic-narratives-of-dulari-devi/|title=The Graphic Narratives of Dulari Devi|last=Mellby|first=Julie|date=2021-01-29|website=Graphic Arts|language=en-US|access-date=2021-02-24}}</ref> एथनिक आर्ट फाउंडेशन आणि कॅथरीन मायर्स यांच्याकडून तिच्या कलाकृतींचे दान मिळाल्यानंतर, विल्यम बेंटन म्युझियम ऑफ आर्टमध्ये "ट्रॅडिशन अँड ट्रान्सफॉर्मेशन: मिथिला आर्ट ऑफ इंडिया" नावाच्या प्रदर्शनात तिची कलाकृती प्रदर्शित करण्यात आली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://benton.uconn.edu/tradition-and-transformation-mithila-art-of-india/|title=Tradition and Transformation: Mithila Art of India {{!}} The William Benton Museum of Art|last=Madison|first=Marquez|date=2021-11-12|language=en-US|access-date=2023-05-06}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://today.uconn.edu/2022/04/art-professor-shares-personal-collection-of-mithila-art-in-latest-exhibition-at-the-benton/|title=Art Professor Shares Personal Collection of Mithila Art in Latest Exhibition at the Benton|last=Phillips|first=Kimberly|date=2022-04-06|website=UConn Today|language=en-US|access-date=2023-05-06}}</ref> दिग्दर्शिका नताशा अर्बन यांच्या "बेटर टू बी अ ट्री दॅन अ गर्ल" नावाचा एक माहितीपट तयार करण्यासाठी संशोधन करत आहेत, ज्यात देवी मुख्य भूमिकेत आहे. हा माहितीपट भारतातील बिहारमधील तरुण महिला चित्रकारांच्या एका गटाबद्दल आहे, ज्या भेदभाव आणि पुरुषप्रधानतेविरुद्ध लढण्यासाठी प्राचीन मिथिला चित्रशैलीचा वापर करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://natasaurban.com/better-to-be-a-tree-than-a-girl|title=Better to be a Tree than a Girl|website=natasaurban.com|access-date=2023-05-06}}</ref> == पुरस्कार == * २०१२ - बिहार राज्य कला क्षेत्रातील उत्कृष्टतेसाठीचा पुरस्कार <ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.abplive.com/states/bihar/renowned-mithila-painting-artist-dulari-devi-one-of-padam-shree-recipient-know-how-she-worked-as-domestic-help-as-well-ann-1741094|title=मधुबनी की मिथिला पेंटिंग की मशहूर कलाकार दुलारी देवी को मिलेगा पद्मश्री|last=सिंह|first=अजय धारी|date=2021-01-26|website=www.abplive.com|language=hi|access-date=2021-02-24}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFसिंह2021">सिंह, अजय धारी (2021-01-26). [https://www.abplive.com/states/bihar/renowned-mithila-painting-artist-dulari-devi-one-of-padam-shree-recipient-know-how-she-worked-as-domestic-help-as-well-ann-1741094 "मधुबनी की मिथिला पेंटिंग की मशहूर कलाकार दुलारी देवी को मिलेगा पद्मश्री"]. ''www.abplive.com'' (in Hindi)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-02-24</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> * २०२१- [[पद्मश्री पुरस्कार]] <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.padmaawards.gov.in/PDFS/2021AwardeesList.pdf|title=Padma Awardees 2021|website=Padma Awards}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.padmaawards.gov.in/PDFS/2021AwardeesList.pdf "Padma Awardees 2021"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''Padma Awards''.</cite></ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार]] [[वर्ग:भारतीय महिला चित्रकार]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] jhigknt3wl90ypt6tdnfins9nbtba8n 2676281 2676279 2026-03-30T09:28:39Z Dharmadhyaksha 28394 2676281 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''दुलारी देवी''' (जन्म १९६८) या [[मधुबनी चित्रशैली|मिथिला कला]] परंपरेत काम करणाऱ्या एक भारतीय कलाकार आणि चित्रकार आहेत. २०२१ मध्ये, त्यांना कलेतील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार|भारत सरकारतर्फे]] प्रदान करण्यात येणारा नागरी सन्मान, [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], प्रदान करण्यात आला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.padmaawards.gov.in/PDFS/2021AwardeesList.pdf|title=Padma Awardees 2021|website=Padma Awards}}</ref> == जीवन आणि शिक्षण == देवी रंती नावाच्या बिहार मधील एका खेडे गावात राहतात व मल्लाह दलित जातीत त्यांचा जन्म झाला. वयाच्या १३व्या वर्षी त्यांचे लग्न झाले; पण त्यांच्या बाळाच्या अकाली निधनानंतर त्या माहेरी परतल्या. त्यांचे शालेय शिक्षण झाले नाही; पण [[महासुंदरी देवी]] यांच्याकडे घरकाम करत असतांना त्या मधुबनी कला शिकल्या. महासुंदरी देवी यांनी त्यांची ओळख कर्पूरी देवी यांच्याशी करून दिली; ज्यानी त्यांना इतर पद्धती शिकवल्या.<ref name=":1">{{Cite web|date=2021-02-07|title=Padma Shri Ramchandra Manjhi and Dulari Devi: Tale of two artists, and of art, caste and grit in Bihar|url=https://indianexpress.com/article/india/tale-of-two-padma-shri-winners-of-art-caste-and-grit-in-bihar-7167011/|access-date=2021-02-24|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=सिंह|first=अजय धारी|date=2021-01-26|title=मधुबनी की मिथिला पेंटिंग की मशहूर कलाकार दुलारी देवी को मिलेगा पद्मश्री|url=https://www.abplive.com/states/bihar/renowned-mithila-painting-artist-dulari-devi-one-of-padam-shree-recipient-know-how-she-worked-as-domestic-help-as-well-ann-1741094|access-date=2021-02-24|website=www.abplive.com|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-01-30|title=बिहार के दो दलित जिन्हें मिला पद्म श्री, जानें किस कला में हैं माहिर, 74 साल से नाच रहे हैं मांझी|url=https://www.jansatta.com/rajya/padma-shri-ramchandra-manjhi-and-dulari-devi-won-padma-shri-award-know-tale-of-two-artists-and-art/1626786/|access-date=2021-02-24|website=Jansatta|language=hi}}</ref> == कारकीर्द == दुलारी यांचे कार्य [[मधुबनी चित्रशैली|मधुबनी]] कला परंपरेचे (कधीकधी मिथिला कला असेही म्हटले जाते) अनुसरण करते, जी भारतातील [[बिहार]] राज्यात विकसित झालेली एक लोककला शैली आहे. त्या मधुबनीच्या "कछनी" (रेषीय रेखाटन) आणि "भरणी" (रंगवणे) या दोन्ही शैलींचा सराव करतात, परंतु त्यांनी नंतरच्या शैलीला प्राधान्य दिले आहे.<ref name=":1"/><ref name=":2"/> जरी या शैलींचा वापर पारंपारिकपणे विशिष्ट जातींपुरता मर्यादित असला तरी, समीक्षक सुनील कुमार यांनी त्यांच्या कार्याचे वर्णन पारंपारिक शैलीत्मक विभागांमध्ये सहजपणे वावरण्याची आणि दोन्ही क्षेत्रांमध्ये काम करण्याची क्षमता असलेले असे केले आहे आणि त्यांच्या "अफाट कौशल्याची" प्रशंसा केली आहे.<ref name=":1" /><ref name="Tripathi">{{स्रोत बातमी|last=Tripathi|first=Shailaja|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece|title=Madhubani beyond the living rooms|date=2013-11-22|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2021-02-24}}</ref> याव्यतिरिक्त, त्यांच्या विषयांची निवड आणि वर्णन हे महिलांमधील सक्षमीकरणाच्या वाढत्या अभिव्यक्तीचे उदाहरण म्हणून उद्धृत केले गेले आहे.<ref name="Tripathi" /> त्यांच्या कार्याचे वर्णन "...सामुदायिक परंपरांना आधुनिक विषयांसह जोडणारे" असेही केले गेले आहे.<ref name="kirkusreviews.com">{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/dulari-devi/following-my-paint-brush/|title=FOLLOWING MY PAINT BRUSH {{!}} Kirkus Reviews|language=en}}</ref> [[इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठ|इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठात]] [[मैथिली भाषा|मैथिली भाषेच्या]] अभ्यासक्रमाचा भाग म्हणून तिच्या कामाचा समावेश करण्यात आला आहे.<ref name=":2"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-mithila-painting-artist-dulari-devi-of-madhubani-is-leading-in-the-race-for-national-award-21277256.html|title=मधुबनी : नेशनल अवार्ड की रेस में सबसे आगे चल रही राज्य पुरस्कार से सम्मानित मिथिला पेंटिंग कलाकार दुलारी देवी|website=Dainik Jagran|language=hi|access-date=2021-02-24}}</ref> २००५ मध्ये, नरेंद्र नारायण सिन्हा यांनी मधुबनी कलेतील पारंपरिक प्रतिमांच्या वापरावर लक्ष केंद्रित केलेल्या प्रदर्शनाचा भाग म्हणून तिच्या काम दाखवले गेले होते.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Nirala|first=Narendra Narayan Sinha|date=2010|title=Madhubani: A Contemporary History (1971-2011)|url=https://www.jstor.org/stable/44147593|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=71|pages=1243–1250|issn=2249-1937|jstor=44147593}}</ref> २०१० मध्ये, देवी आणि इतर अनेक लोककलाकारांनी त्यांच्या कलेत आदिवासी लोककथा नोंदवल्या, ज्या तारा बुक्स प्रकाशकाने ''सन अँड मून'' नावाच्या सिल्क-स्क्रीन प्रिंट्सच्या खंडात संकलित केल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/art-s-steadfast-muse-1563538481002.html|title=Art's steadfast muse|last=Bhuyan|first=Avantika|date=2019-07-20|website=mint|language=en|access-date=2021-02-24}}</ref> २०१८ मध्ये, [[सॅन फ्रान्सिस्को]] येथील एशियन आर्ट म्युझियममध्ये मधुबनी कलेच्या प्रदर्शनाचा भाग म्हणून तिचे "पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] हेलिकॉप्टरने गावात येताना" नावाचे चित्र प्रदर्शित करण्यात आले होते. कमर आदमजी यांच्या "[https://exhibitions.asianart.org/exhibitions/painting-is-my-everything-art-from-indias-mithila-region/ पेंटिंग इज माय एव्हरीथिंग] " प्रदर्शनाचे नाव हे देवीने तिच्या कलाकार म्हणून कारकिर्दीचे वर्णन करताना वापरलेल्या एका वाक्यावरून ठेवण्यात आले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sfexaminer.com/entertainment/lively-mithila-village-art-graces-museum-walls/|title=Lively Mithila village art graces museum walls|date=2018-09-23|website=The San Francisco Examiner|language=en-US|access-date=2021-02-24}}</ref> चित्रकलेव्यतिरिक्त, देवीने भारतातील केंद्र आणि राज्य सरकारांसाठी अनेक भित्तिचित्रे पूर्ण केली आहेत आणि मुलांना मधुबनी कलेची तंत्रे शिकवले आहे.<ref name=":1"/> ती बिहारमधील [[मधुबनी]] येथे असलेल्या मधुबनी कला संस्थेत प्रशिक्षक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mithilaartinstitute.org/Home/History|title="History" - Madhubani Art Institute|website=Madhubani Art Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713151758/http://mithilaartinstitute.org:80/Home/History|archive-date=2017-07-13}}</ref> २०११ मध्ये, देवीने ''[https://tarabooks.com/shop/following-my-paint-brush/ फॉलोइंग माय पेंट ब्रश]'' नावाचे एक सचित्र आत्मचरित्र प्रकाशित केले, जे तिने लेखिका आणि प्रकाशक [[गीता वुल्फ]] यांच्यासोबत सह-लेखन केले होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=7_KwcQAACAAJ|title=Following My Paint Brush|last=Devi|first=Dulari|last2=Wolf|first2=Gita|date=2011|publisher=Tara Books|isbn=978-93-80340-11-1|language=en}}</ref><ref name="kirkusreviews.com">{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/dulari-devi/following-my-paint-brush/|title=FOLLOWING MY PAINT BRUSH {{!}} Kirkus Reviews|language=en}}</ref> तिच्या अलीकडील चित्रांमध्ये, तिच्या समुदायावर कोविड-१९ लॉकडाऊनच्या परिणामांचे दस्तऐवजीकरण केले आहे, जे [[प्रिन्स्टन विद्यापीठ|प्रिन्स्टन विद्यापीठाने]] त्यांच्या ग्राफिक आर्ट्स कलेक्शनसाठी विकत घेतले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://graphicarts.princeton.edu/2021/01/29/the-graphic-narratives-of-dulari-devi/|title=The Graphic Narratives of Dulari Devi|last=Mellby|first=Julie|date=2021-01-29|website=Graphic Arts|language=en-US|access-date=2021-02-24}}</ref> एथनिक आर्ट फाउंडेशन आणि कॅथरीन मायर्स यांच्याकडून तिच्या कलाकृतींचे दान मिळाल्यानंतर, विल्यम बेंटन म्युझियम ऑफ आर्टमध्ये "ट्रॅडिशन अँड ट्रान्सफॉर्मेशन: मिथिला आर्ट ऑफ इंडिया" नावाच्या प्रदर्शनात तिची कलाकृती प्रदर्शित करण्यात आली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://benton.uconn.edu/tradition-and-transformation-mithila-art-of-india/|title=Tradition and Transformation: Mithila Art of India {{!}} The William Benton Museum of Art|last=Madison|first=Marquez|date=2021-11-12|language=en-US|access-date=2023-05-06}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://today.uconn.edu/2022/04/art-professor-shares-personal-collection-of-mithila-art-in-latest-exhibition-at-the-benton/|title=Art Professor Shares Personal Collection of Mithila Art in Latest Exhibition at the Benton|last=Phillips|first=Kimberly|date=2022-04-06|website=UConn Today|language=en-US|access-date=2023-05-06}}</ref> दिग्दर्शिका नताशा अर्बन यांच्या "बेटर टू बी अ ट्री दॅन अ गर्ल" नावाचा एक माहितीपट तयार करण्यासाठी संशोधन करत आहेत, ज्यात देवी मुख्य भूमिकेत आहे. हा माहितीपट भारतातील बिहारमधील तरुण महिला चित्रकारांच्या एका गटाबद्दल आहे, ज्या भेदभाव आणि पुरुषप्रधानतेविरुद्ध लढण्यासाठी प्राचीन मिथिला चित्रशैलीचा वापर करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://natasaurban.com/better-to-be-a-tree-than-a-girl|title=Better to be a Tree than a Girl|website=natasaurban.com|access-date=2023-05-06}}</ref> == पुरस्कार == * २०१२ - बिहार राज्य कला क्षेत्रातील उत्कृष्टतेसाठीचा पुरस्कार <ref name=":2"/> * २०२१- [[पद्मश्री पुरस्कार]] <ref name=":0"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार]] [[वर्ग:भारतीय महिला चित्रकार]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 7nt3uae2hl7i31we4gq7ykj742gh1qi 0 378549 2676310 2026-03-30T10:59:45Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1343694199|Karpoori Devi]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2676310 wikitext text/x-wiki '''कर्पूरी देवी''' (१९२९–३० जुलै २०१९) <ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|title=Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away|last=Sopam|first=Reena|date=31 July 2019|website=[[Hindustan Times]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240625-035443/https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|archive-date=25 June 2024|access-date=9 April 2023}}</ref> या एक भारतीय लोककलाकार होत्या, ज्या [[मधुबनी चित्रशैली|मधुबनी कला]] परंपरेतील चित्रकलेसाठी आणि सुजनी परंपरेतील वस्त्रकलेसाठी ओळखल्या जातात. त्यांनी मधुबनी कलेची विक्री करून समीक्षकीय आणि व्यावसायिक यश दोन्ही मिळवले. त्यांची कलाकृती भारतातील तसेच [[जपान]], [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] संग्रहांमध्ये संग्रहित आहे. == कारकीर्द == देवीला तिच्या आईने मधुबनी कलेचे तंत्र शिकवले आणि तिने तिचे सुरुवातीचे बालपण [[शेण|वाळलेल्या शेणाने]] बनवलेल्या फरश्या आणि भिंतींवर चित्रकला करण्यात घालवले.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|title=कर्पूरी देवी: मधुबनी पेंटिंग काे दी अंतर्राष्‍ट्रीय पहचान, सात दशक की कला यात्रा पर लगा विराम|last=Alok|first=Amit|date=31 July 2019|website=[[Dainik Jagran]]|language=hi|trans-title=Karpuri Devi: Gave international recognition to Madhubani painting, seven decade long art journey came to an end|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412015802/https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|archive-date=12 April 2023|access-date=26 February 2021}}</ref> तिचे औपचारिक शिक्षण फक्त प्राथमिक शाळेपुरते मर्यादित होते.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|title=स्मृति शेष: यूं ही नहीं दुनियाभर में छा गयी थीं कर्पूरी|date=31 July 2019|website=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi|trans-title=In memory: Karpoori did not become famous all over the world without any reason|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409045759/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|archive-date=9 April 2023|access-date=26 February 2021}}</ref> देवी मधुबनी (कधीकधी मिथिला म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या) कलाकारांच्या सुरुवातीच्या पिढीतील होत्या, ज्यांना त्यांच्या कामामुळे आणि कलाशैलीमुळे सार्वजनिक ओळख मिळाली.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|title=Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away|last=Sopam|first=Reena|date=31 July 2019|website=[[Hindustan Times]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240625-035443/https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|archive-date=25 June 2024|access-date=9 April 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSopam2019">Sopam, Reena (31 July 2019). [https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html "Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away"]. ''[[हिंदुस्तान टाइम्स|Hindustan Times]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 April</span> 2023</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[साचा:संकेतस्थळ स्रोत|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span> [[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]</ref> माजी पंतप्रधान [[इंदिरा गांधी]] यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारमधील मंत्री [[ललित नारायण मिश्रा]] यांनी या प्रदेशातील त्यांच्या वैयक्तिक संबंधांवरून मधुबनी कला परंपरेच्या जतनासाठी आग्रह धरला आणि इंदिरा गांधी स्वतः देवींच्या कलेची प्रशंसा करत असत.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|title=कर्पूरी देवी: मधुबनी पेंटिंग काे दी अंतर्राष्‍ट्रीय पहचान, सात दशक की कला यात्रा पर लगा विराम|last=Alok|first=Amit|date=31 July 2019|website=[[Dainik Jagran]]|language=hi|trans-title=Karpuri Devi: Gave international recognition to Madhubani painting, seven decade long art journey came to an end|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412015802/https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|archive-date=12 April 2023|access-date=26 February 2021}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFAlok2019">Alok, Amit (31 July 2019). [https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html "कर्पूरी देवी: मधुबनी पेंटिंग काे दी अंतर्राष्‍ट्रीय पहचान, सात दशक की कला यात्रा पर लगा विराम"] &#x5B;Karpuri Devi: Gave international recognition to Madhubani painting, seven decade long art journey came to an end&#x5D;. ''[[दैनिक जागरण|Dainik Jagran]]'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20230412015802/https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html Archived] from the original on 12 April 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2021</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> मिश्रा यांच्या प्रोत्साहनामुळे गांधींनी बिहारमधील मधुबनी प्रदेशात अखिल भारतीय हस्तकला परिषदेची एक शाखा स्थापन केली.<ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.maxwell.syr.edu/moynihan/sac/Mithila,_Museums,_and_Memories__Travels_in_Bihar/|title=Mithila, Museums, and Memories: Travels in Bihar|last=Bsaies|first=Cheyenne|date=2 March 2018|website=[[Maxwell School of Citizenship and Public Affairs]]|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027103940/https://www.maxwell.syr.edu/moynihan/sac/Mithila,_Museums,_and_Memories__Travels_in_Bihar/|archive-date=27 October 2021|access-date=26 February 2021}}</ref> हस्तकला परिषदेने देवींसारख्या कलाकारांना त्यांची कलाकृती जमिनीवरून आणि भिंतींवरून हस्तनिर्मित कागदावर आणण्यास प्रोत्साहित केले, ज्यामुळे त्यांना ही चित्रे विकणे शक्य झाले.<ref name=":4">{{स्रोत बातमी|last=Tripathi|first=Shailaja|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece|title=Madhubani beyond the living rooms|date=22 November 2013|work=[[The Hindu]]|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=26 February 2021|url-access=subscription|archive-url=https://archive.today/20140204-172951/http://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece|archive-date=4 February 2014|url-status=live}}</ref> सुरुवातीच्या काळात देवींना त्यांच्या कामासाठी सामाजिक विरोधाचा सामना करावा लागला, विशेषतः सार्वजनिक क्षेत्रातील महिलांसंबंधीच्या सामाजिक वर्जनांमुळे.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|title=स्मृति शेष: यूं ही नहीं दुनियाभर में छा गयी थीं कर्पूरी|date=31 July 2019|website=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi|trans-title=In memory: Karpoori did not become famous all over the world without any reason|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409045759/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|archive-date=9 April 2023|access-date=26 February 2021}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html "स्मृति शेष: यूं ही नहीं दुनियाभर में छा गयी थीं कर्पूरी"] &#x5B;In memory: Karpoori did not become famous all over the world without any reason&#x5D;. ''[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]'' (in Hindi). 31 July 2019. [https://web.archive.org/web/20230409045759/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html Archived] from the original on 9 April 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2021</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> एका मुलाखतीत देवींनी सांगितले की, त्यांच्या कलेबद्दल पतीच्या कुटुंबाचा विरोध असल्यामुळे त्यांनी सुरुवातीला दोन वर्षे गुप्तपणे चित्रकला केली.<ref name=":3" /> मधुबनी शैलीव्यतिरिक्त, देवी सुजनी कलेच्या तंत्रातही पारंगत होत्या. ही एक कमी-ज्ञात लोकशैली आहे ज्यामध्ये पारंपरिक आकृतिबंध आणि नमुने कापडावर हाताने विणले जातात.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|title=Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away|last=Sopam|first=Reena|date=31 July 2019|website=[[Hindustan Times]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240625-035443/https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|archive-date=25 June 2024|access-date=9 April 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSopam2019">Sopam, Reena (31 July 2019). [https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html "Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away"]. ''[[हिंदुस्तान टाइम्स|Hindustan Times]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 April</span> 2023</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[साचा:संकेतस्थळ स्रोत|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span> [[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Balasubramaniam|first=Chitra|url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/sujni-equally-elegant-twin-of-kantha/article28085065.ece|title=Sujni, equally elegant twin of Kantha|date=20 June 2019|work=[[The Hindu]]|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=26 February 2021|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126222433/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/sujni-equally-elegant-twin-of-kantha/article28085065.ece|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> मधुबनी कलेतील त्यांचे काम कचनी (रेषीय चित्र) आणि भरणी (रंगीत शैली) यांचे मिश्रण होते. जरी या शैलींचा वापर पारंपरिकरित्या एका विशिष्ट जातीच्या सदस्यांपुरता मर्यादित होता, तरी देवींच्या कामाने या दोन्ही शैलींना सामावून घेऊन सामाजिक सीमा ओलांडल्या.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|title=कर्पूरी देवी: मधुबनी पेंटिंग काे दी अंतर्राष्‍ट्रीय पहचान, सात दशक की कला यात्रा पर लगा विराम|last=Alok|first=Amit|date=31 July 2019|website=[[Dainik Jagran]]|language=hi|trans-title=Karpuri Devi: Gave international recognition to Madhubani painting, seven decade long art journey came to an end|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412015802/https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|archive-date=12 April 2023|access-date=26 February 2021}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFAlok2019">Alok, Amit (31 July 2019). [https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html "कर्पूरी देवी: मधुबनी पेंटिंग काे दी अंतर्राष्‍ट्रीय पहचान, सात दशक की कला यात्रा पर लगा विराम"] &#x5B;Karpuri Devi: Gave international recognition to Madhubani painting, seven decade long art journey came to an end&#x5D;. ''[[दैनिक जागरण|Dainik Jagran]]'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20230412015802/https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html Archived] from the original on 12 April 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2021</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref><ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|title=स्मृति शेष: यूं ही नहीं दुनियाभर में छा गयी थीं कर्पूरी|date=31 July 2019|website=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi|trans-title=In memory: Karpoori did not become famous all over the world without any reason|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409045759/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|archive-date=9 April 2023|access-date=26 February 2021}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html "स्मृति शेष: यूं ही नहीं दुनियाभर में छा गयी थीं कर्पूरी"] &#x5B;In memory: Karpoori did not become famous all over the world without any reason&#x5D;. ''[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]'' (in Hindi). 31 July 2019. [https://web.archive.org/web/20230409045759/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html Archived] from the original on 9 April 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2021</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> देवींच्या कलाकृती जपानमध्ये वारंवार प्रदर्शित झाल्या, जिथे मिथिला कला संग्रहालयाच्या स्थापनेमुळे त्यांना त्यांच्या कलाकृती सादर करण्याची संधी मिळाली. त्यांनी १९८७ पासून आपल्या कारकिर्दीत नऊ वेळा जपानला भेट दिली आणि सहकारी मधुबनी कलाकार, [[महासुंदरी देवी]] यांच्यासोबत संग्रहालयात कलाकृती तयार करण्याचे आणि तंत्र शिकवण्याचे काम केले.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|title=Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away|last=Sopam|first=Reena|date=31 July 2019|website=[[Hindustan Times]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240625-035443/https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|archive-date=25 June 2024|access-date=9 April 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSopam2019">Sopam, Reena (31 July 2019). [https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html "Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away"]. ''[[हिंदुस्तान टाइम्स|Hindustan Times]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 April</span> 2023</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[साचा:संकेतस्थळ स्रोत|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span> [[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]</ref> त्यांच्या कलाकृती अमेरिका, युनायटेड किंगडम आणि फ्रान्समध्येही प्रदर्शित झाल्या आहेत आणि तेथील संग्रहालये आणि खाजगी संग्रहांमध्ये संग्रहित आहेत.<ref name=":2" /><ref name=":4">{{स्रोत बातमी|last=Tripathi|first=Shailaja|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece|title=Madhubani beyond the living rooms|date=22 November 2013|work=[[The Hindu]]|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=26 February 2021|url-access=subscription|archive-url=https://archive.today/20140204-172951/http://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece|archive-date=4 February 2014|url-status=live}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTripathi2013">Tripathi, Shailaja (22 November 2013). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece "Madhubani beyond the living rooms"]</span>. ''[[द हिंदू|The Hindu]]''. [[आयएसएसएन|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0971-751X 0971-751X]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2021</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[साचा:स्रोत बातमी|cite news]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span> [[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]</ref> सॅन फ्रान्सिस्को येथील एशियन आर्ट म्युझियममध्ये मधुबनी कलेवरील प्रदर्शनाचा भाग म्हणून "पेंटिंग इज माय एव्हरीथिंग" नावाच्या प्रदर्शनात त्यांच्या कलाकृती प्रदर्शित करण्यात आल्या होत्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://exhibitions.asianart.org/wp-content/uploads/sites/7/2019/09/4507_18_Painting_Is_My_Everything_Large_Print_Labels_Final.pdf|title=Painting is my Everything: Art from India's Mithila region|website=[[Asian Art Museum (San Francisco)|Asian Art Museum]]|pages=17, 29|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616200718/https://exhibitions.asianart.org/wp-content/uploads/sites/7/2019/09/4507_18_Painting_Is_My_Everything_Large_Print_Labels_Final.pdf|archive-date=16 June 2024|access-date=25 June 2024}}</ref> देवींनी बनवलेले सुजनी-शैलीतील भरतकाम केलेले पटल ऑस्ट्रेलियातील नॅशनल गॅलरी ऑफ व्हिक्टोरियाच्या संग्रहाचा भाग आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/artist/32708/|title=Artists: Karpoori Devi|website=[[National Gallery of Victoria]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412181650/https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/artist/32708/|archive-date=12 April 2021|access-date=25 June 2024}}</ref> देवी यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत [[बिहार]] राज्य सरकार आणि [[भारत सरकार|भारत सरकारकडून]] अनेक पुरस्कार जिंकले, ज्यामध्ये केंद्र सरकारच्या वस्त्रोद्योग मंत्रालयाकडून १९८६ मध्ये सुजनी कलेसाठी मिळालेला राष्ट्रीय पुरस्कार; १९८० मध्ये मधुबनी कलेतील त्यांच्या कार्यासाठी बिहार राज्य कला पुरस्कार आणि १९८३ मध्ये 'सर्वोत्कृष्ट कारागीर' म्हणून राज्य सरकारचा पुरस्कार यांचा समावेश आहे.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|title=Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away|last=Sopam|first=Reena|date=31 July 2019|website=[[Hindustan Times]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240625-035443/https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|archive-date=25 June 2024|access-date=9 April 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSopam2019">Sopam, Reena (31 July 2019). [https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html "Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away"]. ''[[हिंदुस्तान टाइम्स|Hindustan Times]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 April</span> 2023</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[साचा:संकेतस्थळ स्रोत|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span> [[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-2660124.html|title=मधुबनी पेंटिंग की शिल्पी कर्पूरी देवी का निधन|date=31 July 2019|website=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi|trans-title=Madhubani painting artist Kapoori Devi passed away|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411201220/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-2660124.html|archive-date=11 April 2023|access-date=26 February 2021}}</ref> देवी यांनी त्यांच्या सहकारी मधुबनी कलाकार, [[महासुंदरी देवी]], ज्या त्यांच्या जाऊबाई देखील होत्या, यांच्यासोबत जवळचे व्यावसायिक आणि सहयोगात्मक संबंध जपले.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|title=स्मृति शेष: यूं ही नहीं दुनियाभर में छा गयी थीं कर्पूरी|date=31 July 2019|website=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi|trans-title=In memory: Karpoori did not become famous all over the world without any reason|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409045759/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|archive-date=9 April 2023|access-date=26 February 2021}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html "स्मृति शेष: यूं ही नहीं दुनियाभर में छा गयी थीं कर्पूरी"] &#x5B;In memory: Karpoori did not become famous all over the world without any reason&#x5D;. ''[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]'' (in Hindi). 31 July 2019. [https://web.archive.org/web/20230409045759/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html Archived] from the original on 9 April 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2021</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/madhubani-art-veteran-karpuri-devi-dies-at-94/1586860|title=Madhubani art veteran Karpuri Devi dies at 94|website=Outlook India|access-date=26 February 2021}}{{मृत दुवा|date=June 2024}}</ref> आपल्या मुलीला मधुबनी आणि सुजनी कलेची पारंपरिक तंत्रे शिकवण्याव्यतिरिक्त, देवी यांनी [[पद्मश्री पुरस्कार]] विजेत्या मधुबनी कलाकार [[दुलारी देवी (कलाकार)|दुलारी देवींना]] मार्गदर्शन आणि शिक्षण दिले.<ref name=":1" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jansatta.com/rajya/padma-shri-ramchandra-manjhi-and-dulari-devi-won-padma-shri-award-know-tale-of-two-artists-and-art/1626786/|title=बिहार के दो दलित जिन्हें मिला पद्म श्री, जानें किस कला में हैं माहिर, 74 साल से नाच रहे हैं मांझी|date=30 January 2021|website=[[Indian Express Limited|Jansatta]]|language=hi|trans-title=Two Dalits from Bihar who got Padma Shri, know which art they are expert in, Manjhi has been dancing for 74 years|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213113458/https://www.jansatta.com/rajya/padma-shri-ramchandra-manjhi-and-dulari-devi-won-padma-shri-award-know-tale-of-two-artists-and-art/1626786/|archive-date=13 February 2023|access-date=26 February 2021}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कर्पूरी देवी यांचा जन्म [[बिहार]] राज्यातील [[मधुबनी जिल्हा|मधुबनी जिल्ह्यातील]] रांती गावात झाला आणि त्या तिथेच राहत होत्या. त्यांची मुलगी, मोती कर्ण, ही सुद्धा एक मधुबनी कलाकार आहे.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|title=Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away|last=Sopam|first=Reena|date=31 July 2019|website=[[Hindustan Times]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240625-035443/https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|archive-date=25 June 2024|access-date=9 April 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSopam2019">Sopam, Reena (31 July 2019). [https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html "Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away"]. ''[[हिंदुस्तान टाइम्स|Hindustan Times]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 April</span> 2023</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[साचा:संकेतस्थळ स्रोत|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Category:CS1 maint: deprecated archival service|link]])</span> [[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]</ref> त्यांचे पती, कृषकांत दास, यांनी देखील बिहारमधील रांती येथे कला शिकवली.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|title=कर्पूरी देवी: मधुबनी पेंटिंग काे दी अंतर्राष्‍ट्रीय पहचान, सात दशक की कला यात्रा पर लगा विराम|last=Alok|first=Amit|date=31 July 2019|website=[[Dainik Jagran]]|language=hi|trans-title=Karpuri Devi: Gave international recognition to Madhubani painting, seven decade long art journey came to an end|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412015802/https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|archive-date=12 April 2023|access-date=26 February 2021}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFAlok2019">Alok, Amit (31 July 2019). [https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html "कर्पूरी देवी: मधुबनी पेंटिंग काे दी अंतर्राष्‍ट्रीय पहचान, सात दशक की कला यात्रा पर लगा विराम"] &#x5B;Karpuri Devi: Gave international recognition to Madhubani painting, seven decade long art journey came to an end&#x5D;. ''[[दैनिक जागरण|Dainik Jagran]]'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20230412015802/https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html Archived] from the original on 12 April 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 February</span> 2021</span>.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> दीर्घ आजारानंतर २०१९ मध्ये त्यांचे निधन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://khabar.ndtv.com/news/bihar/bihar-eminent-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-passes-away-2078316|title=मधुबनी पेंटिंग की विख्यात शिल्पी कर्पूरी देवी का निधन, BJP नेता गिरिराज सिंह ने यूं दी श्रद्धांजलि|last=Upadhyay|first=Prabhat|date=2 August 2019|website=[[NDTV India]]|language=hi|trans-title=Famous Madhubani painter Karpuri Devi passed away, BJP leader Giriraj Singh paid tribute to her|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102125206/https://khabar.ndtv.com/news/bihar/bihar-eminent-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-passes-away-2078316|archive-date=2 November 2019|access-date=26 February 2021}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार]] [[वर्ग:भारतीय महिला चित्रकार]] [[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] fa5bipz05i7dbyinnocl628mazskqqm 2676311 2676310 2026-03-30T11:03:16Z Dharmadhyaksha 28394 {{विकिडेटा माहितीचौकट}} 2676311 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कर्पूरी देवी''' (१९२९–३० जुलै २०१९) <ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|title=Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away|last=Sopam|first=Reena|date=31 July 2019|website=[[Hindustan Times]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240625-035443/https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|archive-date=25 June 2024|access-date=9 April 2023}}</ref> या एक भारतीय लोककलाकार होत्या, ज्या [[मधुबनी चित्रशैली|मधुबनी कला]] परंपरेतील चित्रकलेसाठी आणि सुजनी परंपरेतील वस्त्रकलेसाठी ओळखल्या जातात. त्यांनी मधुबनी कलेची विक्री करून समीक्षकीय आणि व्यावसायिक यश दोन्ही मिळवले. त्यांची कलाकृती भारतातील तसेच [[जपान]], [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] संग्रहांमध्ये संग्रहित आहे. == कारकीर्द == देवीला तिच्या आईने मधुबनी कलेचे तंत्र शिकवले आणि तिने तिचे सुरुवातीचे बालपण [[शेण|वाळलेल्या शेणाने]] बनवलेल्या फरश्या आणि भिंतींवर चित्रकला करण्यात घालवले.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|title=कर्पूरी देवी: मधुबनी पेंटिंग काे दी अंतर्राष्‍ट्रीय पहचान, सात दशक की कला यात्रा पर लगा विराम|last=Alok|first=Amit|date=31 July 2019|website=[[Dainik Jagran]]|language=hi|trans-title=Karpuri Devi: Gave international recognition to Madhubani painting, seven decade long art journey came to an end|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412015802/https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|archive-date=12 April 2023|access-date=26 February 2021}}</ref> तिचे औपचारिक शिक्षण फक्त प्राथमिक शाळेपुरते मर्यादित होते.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|title=स्मृति शेष: यूं ही नहीं दुनियाभर में छा गयी थीं कर्पूरी|date=31 July 2019|website=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi|trans-title=In memory: Karpoori did not become famous all over the world without any reason|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409045759/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|archive-date=9 April 2023|access-date=26 February 2021}}</ref> देवी मधुबनी (कधीकधी मिथिला म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या) कलाकारांच्या सुरुवातीच्या पिढीतील होत्या, ज्यांना त्यांच्या कामामुळे आणि कलाशैलीमुळे सार्वजनिक ओळख मिळाली.<ref name=":2"/> माजी पंतप्रधान [[इंदिरा गांधी]] यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारमधील मंत्री [[ललित नारायण मिश्रा]] यांनी या प्रदेशातील त्यांच्या वैयक्तिक संबंधांवरून मधुबनी कला परंपरेच्या जतनासाठी आग्रह धरला आणि इंदिरा गांधी स्वतः देवींच्या कलेची प्रशंसा करत असत.<ref name=":0"/> मिश्रा यांच्या प्रोत्साहनामुळे गांधींनी बिहारमधील मधुबनी प्रदेशात अखिल भारतीय हस्तकला परिषदेची एक शाखा स्थापन केली.<ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.maxwell.syr.edu/moynihan/sac/Mithila,_Museums,_and_Memories__Travels_in_Bihar/|title=Mithila, Museums, and Memories: Travels in Bihar|last=Bsaies|first=Cheyenne|date=2 March 2018|website=[[Maxwell School of Citizenship and Public Affairs]]|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027103940/https://www.maxwell.syr.edu/moynihan/sac/Mithila,_Museums,_and_Memories__Travels_in_Bihar/|archive-date=27 October 2021|access-date=26 February 2021}}</ref> हस्तकला परिषदेने देवींसारख्या कलाकारांना त्यांची कलाकृती जमिनीवरून आणि भिंतींवरून हस्तनिर्मित कागदावर आणण्यास प्रोत्साहित केले, ज्यामुळे त्यांना ही चित्रे विकणे शक्य झाले.<ref name=":4">{{स्रोत बातमी|last=Tripathi|first=Shailaja|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece|title=Madhubani beyond the living rooms|date=22 November 2013|work=[[The Hindu]]|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=26 February 2021|url-access=subscription|archive-url=https://archive.today/20140204-172951/http://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece|archive-date=4 February 2014|url-status=live}}</ref> सुरुवातीच्या काळात देवींना त्यांच्या कामासाठी सामाजिक विरोधाचा सामना करावा लागला, विशेषतः सार्वजनिक क्षेत्रातील महिलांसंबंधीच्या सामाजिक वर्जनांमुळे.<ref name=":1"/> एका मुलाखतीत देवींनी सांगितले की, त्यांच्या कलेबद्दल पतीच्या कुटुंबाचा विरोध असल्यामुळे त्यांनी सुरुवातीला दोन वर्षे गुप्तपणे चित्रकला केली.<ref name=":3" /> मधुबनी शैलीव्यतिरिक्त, देवी सुजनी कलेच्या तंत्रातही पारंगत होत्या. ही एक कमी-ज्ञात लोकशैली आहे ज्यामध्ये पारंपरिक आकृतिबंध आणि नमुने कापडावर हाताने विणले जातात.<ref name=":2"/><ref>{{स्रोत बातमी|last=Balasubramaniam|first=Chitra|url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/sujni-equally-elegant-twin-of-kantha/article28085065.ece|title=Sujni, equally elegant twin of Kantha|date=20 June 2019|work=[[The Hindu]]|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=26 February 2021|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126222433/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/sujni-equally-elegant-twin-of-kantha/article28085065.ece|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> मधुबनी कलेतील त्यांचे काम कचनी (रेषीय चित्र) आणि भरणी (रंगीत शैली) यांचे मिश्रण होते. जरी या शैलींचा वापर पारंपरिकरित्या एका विशिष्ट जातीच्या सदस्यांपुरता मर्यादित होता, तरी देवींच्या कामाने या दोन्ही शैलींना सामावून घेऊन सामाजिक सीमा ओलांडल्या.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> देवींच्या कलाकृती जपानमध्ये वारंवार प्रदर्शित झाल्या, जिथे मिथिला कला संग्रहालयाच्या स्थापनेमुळे त्यांना त्यांच्या कलाकृती सादर करण्याची संधी मिळाली. त्यांनी १९८७ पासून आपल्या कारकिर्दीत नऊ वेळा जपानला भेट दिली आणि सहकारी मधुबनी कलाकार, [[महासुंदरी देवी]] यांच्यासोबत संग्रहालयात कलाकृती तयार करण्याचे आणि तंत्र शिकवण्याचे काम केले.<ref name=":2"/> त्यांच्या कलाकृती अमेरिका, युनायटेड किंगडम आणि फ्रान्समध्येही प्रदर्शित झाल्या आहेत आणि तेथील संग्रहालये आणि खाजगी संग्रहांमध्ये संग्रहित आहेत.<ref name=":2"/><ref name=":4"/> सॅन फ्रान्सिस्को येथील एशियन आर्ट म्युझियममध्ये मधुबनी कलेवरील प्रदर्शनाचा भाग म्हणून "पेंटिंग इज माय एव्हरीथिंग" नावाच्या प्रदर्शनात त्यांच्या कलाकृती प्रदर्शित करण्यात आल्या होत्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://exhibitions.asianart.org/wp-content/uploads/sites/7/2019/09/4507_18_Painting_Is_My_Everything_Large_Print_Labels_Final.pdf|title=Painting is my Everything: Art from India's Mithila region|website=[[Asian Art Museum (San Francisco)|Asian Art Museum]]|pages=17, 29|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616200718/https://exhibitions.asianart.org/wp-content/uploads/sites/7/2019/09/4507_18_Painting_Is_My_Everything_Large_Print_Labels_Final.pdf|archive-date=16 June 2024|access-date=25 June 2024}}</ref> देवींनी बनवलेले सुजनी-शैलीतील भरतकाम केलेले पटल ऑस्ट्रेलियातील नॅशनल गॅलरी ऑफ व्हिक्टोरियाच्या संग्रहाचा भाग आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/artist/32708/|title=Artists: Karpoori Devi|website=[[National Gallery of Victoria]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412181650/https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/artist/32708/|archive-date=12 April 2021|access-date=25 June 2024}}</ref> देवी यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत [[बिहार]] राज्य सरकार आणि [[भारत सरकार|भारत सरकारकडून]] अनेक पुरस्कार जिंकले, ज्यामध्ये केंद्र सरकारच्या वस्त्रोद्योग मंत्रालयाकडून १९८६ मध्ये सुजनी कलेसाठी मिळालेला राष्ट्रीय पुरस्कार; १९८० मध्ये मधुबनी कलेतील त्यांच्या कार्यासाठी बिहार राज्य कला पुरस्कार आणि १९८३ मध्ये 'सर्वोत्कृष्ट कारागीर' म्हणून राज्य सरकारचा पुरस्कार यांचा समावेश आहे.<ref name=":2"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-2660124.html|title=मधुबनी पेंटिंग की शिल्पी कर्पूरी देवी का निधन|date=31 July 2019|website=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi|trans-title=Madhubani painting artist Kapoori Devi passed away|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411201220/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-2660124.html|archive-date=11 April 2023|access-date=26 February 2021}}</ref> देवी यांनी त्यांच्या सहकारी मधुबनी कलाकार, [[महासुंदरी देवी]], ज्या त्यांच्या जाऊबाई देखील होत्या, यांच्यासोबत जवळचे व्यावसायिक आणि सहयोगात्मक संबंध जपले.<ref name=":1"/> आपल्या मुलीला मधुबनी आणि सुजनी कलेची पारंपरिक तंत्रे शिकवण्याव्यतिरिक्त, देवी यांनी [[पद्मश्री पुरस्कार]] विजेत्या मधुबनी कलाकार [[दुलारी देवी (कलाकार)|दुलारी देवींना]] मार्गदर्शन आणि शिक्षण दिले.<ref name=":1" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jansatta.com/rajya/padma-shri-ramchandra-manjhi-and-dulari-devi-won-padma-shri-award-know-tale-of-two-artists-and-art/1626786/|title=बिहार के दो दलित जिन्हें मिला पद्म श्री, जानें किस कला में हैं माहिर, 74 साल से नाच रहे हैं मांझी|date=30 January 2021|website=[[Indian Express Limited|Jansatta]]|language=hi|trans-title=Two Dalits from Bihar who got Padma Shri, know which art they are expert in, Manjhi has been dancing for 74 years|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213113458/https://www.jansatta.com/rajya/padma-shri-ramchandra-manjhi-and-dulari-devi-won-padma-shri-award-know-tale-of-two-artists-and-art/1626786/|archive-date=13 February 2023|access-date=26 February 2021}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == कर्पूरी देवी यांचा जन्म [[बिहार]] राज्यातील [[मधुबनी जिल्हा|मधुबनी जिल्ह्यातील]] रांती गावात झाला आणि त्या तिथेच राहत होत्या. त्यांची मुलगी, मोती कर्ण, ही सुद्धा एक मधुबनी कलाकार आहे.<ref name=":2"/> त्यांचे पती, कृषकांत दास, यांनी देखील बिहारमधील रांती येथे कला शिकवली.<ref name=":0"/> दीर्घ आजारानंतर २०१९ मध्ये त्यांचे निधन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://khabar.ndtv.com/news/bihar/bihar-eminent-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-passes-away-2078316|title=मधुबनी पेंटिंग की विख्यात शिल्पी कर्पूरी देवी का निधन, BJP नेता गिरिराज सिंह ने यूं दी श्रद्धांजलि|last=Upadhyay|first=Prabhat|date=2 August 2019|website=[[NDTV India]]|language=hi|trans-title=Famous Madhubani painter Karpuri Devi passed away, BJP leader Giriraj Singh paid tribute to her|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102125206/https://khabar.ndtv.com/news/bihar/bihar-eminent-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-passes-away-2078316|archive-date=2 November 2019|access-date=26 February 2021}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार]] [[वर्ग:भारतीय महिला चित्रकार]] [[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] cosajikx5omqel9aovsrotkvg4huzuu