इंदिरा गांधी

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>mrwiki</dbname>
    <base>https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडिया चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मसुदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मसुदा चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>इंदिरा गांधी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3282</id>
    <revision>
      <id>2676702</id>
      <parentid>2655415</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T08:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>কল্কি</username>
        <id>179159</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* सर्वात महान भारतीय */ converted bare url(s) into full bibliographic citation(s)</comment>
      <origin>2676702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84292" sha1="1h46epfdirth5tmg4nq6iemhsxqn1o5" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पंतप्रधान
| नाव = इंदिरा फेरोझ गांधी
| चित्र = IndiraGandhi.png
| चित्र आकारमान = 200px
| पद = [[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय गणराज्याच्या ३ऱ्या पंतप्रधान]]
| कार्यकाळ_आरंभ = १४ जानेवारी १९८० 
| कार्यकाळ_समाप्ती = ३१ ऑक्टोबर १९८४
| राष्ट्रपती = [[नीलम संजीव रेड्डी]]&lt;br&gt;[[झैल सिंग|ग्यानी झैल सिंग]] &lt;small&gt;(१९८२ पासून)&lt;/small&gt;
| उपराष्ट्रपती = [[मोहम्मद हिदायत उल्लाह]]&lt;br&gt;[[रामस्वामी वेंकटरमण]] &lt;small&gt;(ऑगस्ट १९८४ पासून)&lt;/small&gt;
| उपपंतप्रधान =
| मागील = [[चौधरी चरण सिंह]] 
| पुढील = [[राजीव गांधी|राजीव गांधी]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २४ जानेवारी १९६६
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = २४ मार्च १९७७
| राष्ट्रपती2 = [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]&lt;br&gt;[[झाकिर हुसेन]]&lt;br&gt;[[वराहगिरी वेंकट गिरी]]&lt;br&gt;[[फकरुद्दीन अली अहमद]]&lt;br&gt;[[बी.डी. जत्ती|बसप्पा दानप्पा जत्ती]]  
| उपराष्ट्रपती2 = [[झाकिर हुसेन]]&lt;br&gt;[[वराहगिरी वेंकट गिरी]]&lt;br&gt;[[गोपाल स्वरूप पाठक]]&lt;br&gt;[[बी.डी. जत्ती|बसप्पा दानप्पा जत्ती]]  
| उपपंतप्रधान2 = [[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]] &lt;small&gt;(१९६७-१९६९)&lt;/small&gt;
| मागील2 = [[गुलझारीलाल नंदा]] 
| पुढील2 = [[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]]
| जन्मदिनांक           = १९ नोव्हेंबर १९१७
| जन्मस्थान            = [[अलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश|आग्रा-अवध संयुक्त प्रदेश]], [[ब्रिटिश भारत]]&lt;br&gt;(आता [[प्रयागराज]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]])
| मृत्युदिनांक           = ३१ ऑक्टोबर १९८४ (वय : {{age in years|1917|11|19|1984|10|31}})
| मृत्युस्थान            = [[नवी दिल्ली]], [[भारत]]
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (१९३८-१९६९)&lt;br&gt;[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (रिक्विझिश्टनिस्त)]] (१९६९-१९७८)&lt;br&gt;[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] (१९७८-१९८४)
| पती                  = [[फिरोज गांधी]]
| पत्नी                  =  
| नाते                  = [[जवाहरलाल नेहरू]] (वडिल)&lt;br&gt;[[कमला नेहरू]] (आई)&lt;br&gt;[[विजयालक्ष्मी पंडित]] (आत्या)&lt;br&gt;[[मनेका गांधी]] (सून)&lt;br&gt;[[सोनिया गांधी]] (सून)&lt;br&gt;[[वरुण गांधी]] (नातू)&lt;br&gt;[[राहुल गांधी]] (नातू)&lt;br&gt;[[प्रियंका गांधी]] (नात)
| अपत्ये                = [[संजय गांधी]]&lt;br&gt;[[राजीव गांधी]] 
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      =  
| व्यवसाय              = [[राजकारणी]]
| धर्म                  = [[हिंदू]]
| सही                  =
| संकेतस्थळ             =
| तळटीपा               =
}}

'''इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी''' (पूर्वाश्रमीच्या '''नेहरू''' ''';''' १९ नोव्हेंबर १९१७ - ३१ऑक्टोबर १९८४) या एक भारतीय राजकारणी आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]&lt;nowiki/&gt;च्या प्रमुख नेत्या होत्या. १९६६ मध्ये त्या [[भारताचे पंतप्रधान|भारताच्या तिसऱ्या]] [[पंतप्रधान]] म्हणून निवडल्या गेल्या. इंदिरा गांधी या भारताच्या पहिल्या आणि आजपर्यंतच्या एकमेव महिला पंतप्रधान आहेत. त्या भारताचे पहिले पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू|पंडित जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या कन्या होत्या. जानेवारी १९६६ ते मार्च १९७७ पर्यंत आणि पुन्हा जानेवारी १९८० ते ऑक्टोबर १९८४ मध्ये त्यांची हत्या होईपर्यंत त्यांनी पंतप्रधान म्हणून काम केले, ज्यामुळे त्या त्यांच्या वडिलांनंतर सर्वात जास्त काळ काम करणाऱ्या दुसऱ्या [[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय पंतप्रधान]] बनल्या.

१९४७ ते १९६४ या काळात नेहरुंच्या पंतप्रधानपदाच्या काळात इंदिरा गांधींना प्रमुख सहाय्यक मानले जात होते आणि त्यांच्या अनेक परदेश दौऱ्यांवर त्या नेहरुंसोबत असायच्या. १९५९ मध्ये [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]&lt;nowiki/&gt;च्या अध्यक्षपदी त्यांची निवड झाली. १९६४ मध्ये त्यांच्या वडिलांच्या मृत्यूनंतर गांधींची [[राज्यसभा सदस्य]] म्हणून नियुक्ती झाली आणि [[माहिती व प्रसारण मंत्री]] म्हणून [[लालबहादूर शास्त्री|लाल बहादूर शास्त्री]] यांच्या मंत्रिमंडळाच्या त्या सदस्या बनल्या. १९६६ च्या सुरुवातीला (शास्त्री यांच्या निधनानंतर) झालेल्या काँग्रेस पक्षाच्या संसदीय नेतृत्वाच्या निवडणुकीत त्यांनी आपले प्रतिस्पर्धी [[मोरारजी देसाई]] यांचा पराभव करून इंदिरा गांधी नेत्या बनल्या आणि शास्त्री यांच्या मृत्यूनंतर भारताचे पंतप्रधान म्हणून त्यांची जागा घेतली.

पंतप्रधान या नात्याने इंदिरा गांधी त्यांच्या राजकीय आडमुठेपणासाठी आणि सत्तेच्या अभूतपूर्व केंद्रीकरणासाठी ओळखल्या जात होत्या. [[बांगलादेश|पूर्व पाकिस्तान]]&lt;nowiki/&gt;मधील स्वातंत्र्य चळवळ आणि स्वातंत्र्याच्या लढाईच्या समर्थनार्थ त्यांनी [[पाकिस्तान]]&lt;nowiki/&gt;शी युद्ध केले, ज्यामुळे भारताचा विजय झाला आणि बांगलादेशची निर्मिती झाली. तसेच या विजयामुळे [[दक्षिण आशिया]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये भारताचा प्रभाव वाढून [[भारत]] हा येथील एकमेव प्रादेशिक शक्ती बनला.

अलिप्ततावादी प्रवृत्तींचा हवाला देत आणि क्रांतीच्या आवाहनाला प्रतिसाद म्हणून इंदिरा गांधींनी [[आणीबाणी (भारत)|१९७५ ते १९७७ पर्यंत आणीबाणी]]&lt;nowiki/&gt;ची घोषणा केली. आणीबाणीच्या काळात [[मूलभूत हक्क|मूलभूत नागरी हक्क]] निलंबित केले गेले आणि प्रसारमाध्यमांवर निर्बंध लावले गेले. या काळात मोठ्या प्रमाणावर अत्याचार केले गेले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/democracy-interrupted-some-lesser-known-facts-about-emergency-1975-77/emergency/slideshow/69940337.cms|title=The darkest phase in Indira's tenure as PM – Emergency!|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; १९८० मध्ये मुक्त आणि निष्पक्ष निवडणुकांनंतर इंदिरा गांधी या पुन्हा सत्तेवर आल्या. [[ऑपरेशन ब्लू स्टार]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये त्यांनी [[सुवर्णमंदिर|सुवर्ण मंदिरा]]&lt;nowiki/&gt;त लष्करी कारवाईचे आदेश दिल्यानंतर त्यांच्याच अंगरक्षकांनी आणि [[शीख]] राष्ट्रवाद्यांनी ३१ ऑक्टोबर १९८४ रोजी त्यांची हत्या केली.

[[बांगलादेश|बांग्लादेश]]&lt;nowiki/&gt;च्या उभारणीवेळी त्यांची भूमिका आणि देशाला अणुशक्ती संपन्न बनविण्याचा त्यांचा निर्णय भारताला प्रगतीपथावर नेणारा होता. १९९९ मध्ये [[बीबीसी]]&lt;nowiki/&gt;ने आयोजित केलेल्या ऑनलाइन सर्वेक्षणामध्ये इंदिरा गांधींना &quot;''वुमन ऑफ द मिलेनियम''&quot; असा किताब देण्यात आला. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/india-gandhi-remembering-country-s-first-female-pm-on-her-104th-birthday-101637284960604.html|title=India Gandhi: Remembering country's first female PM on her 104th birthday|date=19 November 2021}}&lt;/ref&gt; २०२० मध्ये गेल्या शतकाची व्याख्या करणाऱ्या जगातील १०० शक्तिशाली महिलांमध्ये [[टाइम मासिक|टाइम मासिका]]&lt;nowiki/&gt;ने इंदिरा गांधींचा समावेश केला. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/indira-gandhi-amrit-kaur-named-by-time-among-100-women-of-the-year/articleshow/74498165.cms|title=Indira Gandhi, Amrit Kaur named by TIME among '100 Women of the Year'|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन ==
इंदिरा गांधी यांचा जन्म इंदिरा नेहरू म्हणून १९ नोव्हेंबर १९१७ रोजी एका [[काश्मिरी पंडित]] कुटुंबात [[प्रयागराज|अलाहाबाद]] येथे झाला . {{Sfn|Frank|2010}} &lt;ref name=&quot;Indira Priyadarshini&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=gm5JGkb2rhkC&amp;pg=PR9|title=Indira Gandhi: A Biography|last=Pupul Jayakar|date=27 November 1992|publisher=[[Penguin Books India]]|isbn=978-0-14-011462-1|page=10}}&lt;/ref&gt; त्यांचे वडील, [[जवाहरलाल नेहरू]] हे [[ब्रिटिश साम्राज्य|ब्रिटिश राजवटी]]&lt;nowiki/&gt;विरोधातील [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळी]]&lt;nowiki/&gt;तील एक प्रमुख नेते होते आणि पुढे ते भारताच्या अधिराज्याचे (आणि नंतर प्रजासत्ताक ) पहिले [[भारताचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]] बनले. {{Sfn|Gupte|2012}} त्या नेहरू दाम्पत्याच्या एकुलत्या एक कन्या होत्या. (त्यांना एक लहान भाऊ होता जो लहानपणीच मरण पावला होता.){{Sfn|Frank|2010}}  आई कमला नेहरू यांच्यासोबत अलाहाबादमधील [[आनंद भवन]] येथे इंदिरा मोठ्या झाल्या. {{Sfn|Frank|2010}} त्यांचे बालपण एकाकी आणि दुःखी होते. {{Sfn|Frank|2010}} वडील जवाहरलाल नेहरू हे अनेकदा दूर असायचे. ते राजकीय चळवळींमध्ये दिग्दर्शन तर करत होते किंवा तुरुंगात तर असायचे. तर त्यांची आई नेहमी आजाराने अंथरुणाला खिळलेली होती; पुढे त्यांचा [[क्षय रोग|क्षयरोगा]]&lt;nowiki/&gt;मुळे लवकर मृत्यू झाला. {{Sfn|Frank|2010}} इंदिरा यांचा नेहरुंशी मर्यादित संपर्क होता, तोही बहुतेक वेळा पत्रांद्वारे असायचा. {{Sfn|Frank|2010}}
[[चित्र:With_six-year-old_Indira_Nehru_(later_to_become_a_&quot;Gandhi&quot;_through_marriage)_during_his_twenty-one-day_fast_undertaken_at_Delhi_in_1924.gif|उजवे|इवलेसे|150x150अंश|इंदिरा गांधी ६ वर्षांच्या असतांना त्यांनी दिल्ली येथे केलेले उपोषण]]
इंदिराजींना मुख्यतः घरीच शिक्षक शिकवायला येत होते आणि १९३४ मध्ये मॅट्रिक होईपर्यंत त्या अधूनमधून शाळेत जात होत्या. इंदिरा गांधी या [[दिल्ली]]&lt;nowiki/&gt;तील मॉडर्न स्कूल, [[प्रयागराज|अलाहाबाद]]&lt;nowiki/&gt;मधील सेंट सेसिलिया आणि सेंट मेरी ख्रिश्चन कॉन्व्हेंट स्कूल, &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url={{Google books|OOmK1lPWq80C|page=PA151|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=Mother India : a political biography of Indira Gandhi / Pranay Gupte.|last=Gupte|first=Pranay|date=2011|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-14-306826-6|edition=Rev.|location=New York|pages=151–152|access-date=16 August 2016}}&lt;/ref&gt; [[जिनीव्हा|जिनेव्हा]] येथील इंटरनॅशनल स्कूल, बेक्स येथील इकोले नूव्हेल आणि [[मुंबई विद्यापीठ|मुंबई विद्यापीठा]]&lt;nowiki/&gt;शी संलग्न असलेल्या [[पुणे|पूना]] आणि [[मुंबई|बॉम्बे]] येथील प्युपिल्स ओन स्कूल या शाळांमधील विद्यार्थिनी होत्या. {{Sfn|Frank|2010}} त्या आणि आई कमला या दोघी [[रामकृष्ण मिशन]]&lt;nowiki/&gt;च्या बेलूर मठ मुख्यालयात राहायला गेल्या, जिथे स्वामी रंगनाथनंद हे इंदिरा यांचे पालक होते. {{Sfn|Indira Gandhi: Daughter of India|2002}} त्या [[शांतिनिकेतन]] येथील विश्व भारती येथे शिकण्यासाठी गेल्या, जे पुढे १९५१ मध्ये विश्वभारती विद्यापीठ बनले. &lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.britannica.com/biography/Indira-Gandhi|title=Overview of Indira Gandhi|website=Encyclopædia Britannica|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702074830/https://www.britannica.com/biography/Indira-Gandhi|archive-date=2 July 2019|access-date=15 November 2019}}&lt;/ref&gt; [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांनी त्यांच्या मुलाखतीदरम्यान इंदिरा यांचे नाव ''प्रियदर्शनी'' ठेवले. [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये याचा अर्थ &quot;सर्वकाही दयाळूपणे पाहणारी&quot; असा होतो, आणि पुढे त्या इंदिरा प्रियदर्शिनी नेहरू म्हणून ओळखल्या जाऊ लागल्या. {{Sfn|Frank|2010}} 

एका वर्षानंतर, त्यांना [[युरोप]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये त्यांच्या आजारी आईकडे जाण्यासाठी विद्यापीठ सोडावे लागले. {{Sfn|Gupte|2012}} तेथे असे ठरले की इंदिरा या [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठा]]&lt;nowiki/&gt;त त्यांचे शिक्षण सुरू ठेवतील. {{Sfn|Gupte|2012}} &lt;ref name=&quot;EB&quot; /&gt; त्यांची आई मरण पावल्यानंतर, इतिहासाचा अभ्यास करण्यासाठी १९३७ मध्ये सोमरविले कॉलेजमध्ये प्रवेश घेण्यापूर्वी त्यांनी थोड्या काळासाठी बॅडमिंटन शाळेत प्रवेश घेतला. {{Sfn|Frank|2010}} इंदिरा यांना दोनदा प्रवेश परीक्षा द्यावी लागली, पहिल्याच प्रयत्नात त्यांना [[लॅटिन भाषा|लॅटिन]] भाषेतील खराब कामगिरीमुळे अपयश आले. {{Sfn|Frank|2010}} ऑक्सफर्डमध्ये, त्यांनी इतिहास, राज्यशास्त्र आणि अर्थशास्त्र या विषयात चांगली कामगिरी केली, परंतु एक अनिवार्य विषय असलेल्या लॅटिनमधील त्यांचे गुण कमीच राहिले. {{Sfn|Somervill|2007}} {{Sfn|Gupte|2012}} तथापि इंदिरा गांधी यांनी विद्यापीठाच्या विद्यार्थी जीवनात सक्रिय भाग घेतला. त्या ऑक्सफर्ड मजलिस एशियन सोसायटीच्या सदस्य होत्या. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://oxfordmajlis.wix.com/majlis|title=Majlis Asian Society|website=oxfordmajilis.wix|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100851/http://oxfordmajlis.wix.com/majlis|archive-date=4 March 2016|access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt;

युरोपमध्ये असताना इंदिरा गांधी आजाराने त्रस्त होत्या आणि त्यांना सतत डॉक्टरांची भेट घ्यावी लागत असे. त्यांना बरे होण्यासाठी वारंवार स्वित्झर्लंडला जावे लागले, त्यामुळे त्यांच्या अभ्यासात व्यत्यय आला. 1940 मध्ये जेव्हा जर्मनीने वेगाने युरोप जिंकत होता तेव्हा त्यांच्यावर उपचार सुरू होते. इंदिरा यांनी पोर्तुगालमार्गे इंग्लंडला परतण्याचा प्रयत्न केला पण जवळपास दोन महिने त्या अडकल्या होत्या. १९४१ च्या सुरुवातीस त्या इंग्लंडमध्ये दाखल झाल्या आणि तिथून ऑक्सफर्डमध्ये शिक्षण पूर्ण न करता त्या भारतात परतल्या. नंतर विद्यापीठाने त्यांना मानद पदवी दिली. २०१० मध्ये, ऑक्सफर्ड विद्यापीठातील दहा नामांकित आशियाई पदवीधरांपैकी एक असलेल्या ऑक्सशियन म्हणून त्यांची निवड करून गौरव केला. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ox.ac.uk/media/news_releases_for_journalists/100422_1.html|title=Exhibit celebrates 120 years of South Asians at Oxford|date=22 April 2010|publisher=[[University of Oxford]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130102074542/http://www.ox.ac.uk/media/news_releases_for_journalists/100422_1.html|archive-date=2 January 2013|access-date=24 December 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;degree&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.tribuneindia.com/2014/20140218/main6.htm|title=Rahul first in three generations with a world university degree|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220725/http://www.tribuneindia.com/2014/20140218/main6.htm|archive-date=3 March 2016|access-date=18 May 2015}}&lt;/ref&gt;

ब्रिटनमधील त्यांच्या वास्तव्यादरम्यान, इंदिरा गांधी वारंवार त्यांचे भावी पती फिरोज गांधी ( यांचा महात्मा गांधींशी काही संबंध नाही) यांना अनेकदा भेटत असत. त्यांना त्या अलाहाबादमधून ओळखत होत्या आणि लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये ते शिकत होते. त्यांचा विवाह अलाहाबाद येथे आदि धर्म रितीरिवाजांनुसार पार पडला, जरी फिरोज हे गुजरातच्या पारशी कुटुंबातील होते. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.indianexpress.com/oldStory/82389/|title=Sonia assures help for father-in-law's grave|date=21 November 2005|website=archive.indianexpress.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205144008/http://archive.indianexpress.com/oldStory/82389/|archive-date=5 February 2016|access-date=19 July 2017}}&lt;/ref&gt; या जोडप्याला राजीव गांधी (जन्म १९४४) आणि संजय गांधी (जन्म १९४६) ही दोन मुले होती. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://thediplomat.com/2019/07/the-end-of-indias-nehru-gandhi-dynasty/|title=The End of India's Nehru-Gandhi Dynasty?|last=Iwanek|first=Krzysztof|website=thediplomat.com|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102223539/https://thediplomat.com/2019/07/the-end-of-indias-nehru-gandhi-dynasty/|archive-date=2 January 2020|access-date=2 January 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Auerbach|first=Stuart|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1984/11/01/indira-is-india/3a5a4ea5-53d9-47e7-8a30-4f6b39b2e6f6/|title=Indira Is India|date=1 November 1984|work=[[The Washington Post]]|language=en-US|issn=0190-8286|access-date=2 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103102056/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1984/11/01/indira-is-india/3a5a4ea5-53d9-47e7-8a30-4f6b39b2e6f6/|archive-date=3 January 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

इंदिरांचे आजोबा [[मोतीलाल नेहरू]] व्यवसायाने वकील आणि भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे आघाडीचे नेते होते. भारताच्या राजकारणात त्यांना मानाचे स्थान होते. ते स्वरूप राणी यांसोबत विवाह करून अलाहाबाद येथे स्थायिक झाले. जवाहरलाल नेहरू यांचे शिक्षण इंग्लंडमध्ये झाले, पुढे ते भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यातले अतिशय लोकप्रिय, महत्त्वाचे व्यक्तिमत्त्व बनले. तसेच स्वतंत्र भारताचे पहिले पंतप्रधानही बनले. इंदिरा गांधींचे बालपण आपल्या घराच्या स्वातंत्र्यलढ्याच्या संस्कारांतच झाले. पुढे त्यांनी लहान मुलामुलींची वानरसेना चळवळ सुरू केली. निदर्शने, मोर्चे काढणे, बंदी घातलेल्या गोष्टींची वाहतूक करणे वगैरे गोष्टी ही सेना करीत असे.

== फिरोज गांधींसोबत विवाह ==
[[चित्र:Feroze Gandhi and Indira Gandhi.jpg|200px|thumb|इंदिरा गांधी व फिरोज गांधी]]
इंदिरा गांधींनी इतक्यातच लग्न करू नये म्हणत जवाहरलाल नेहरू यांनी त्यास विरोध केला. पण इंदिरा ठाम होत्या व त्यांनी मार्च १९४२ मध्ये विवाह केला. फिरोज गांधीसुद्धा राजकारणात सक्रिय होते. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे फिरोज व इंदिरा दोघे सदस्य होते. १९४२ च्या लढ्यात भाग घेतला म्हणून दोघांना अटक झाली होती. फिरोज गांधी हे भारताला स्वतंत्र्य मिळाल्यानंतर उत्तर प्रदेशातून संसदेवर निवडून गेले होते. या दांपत्याला राजीव व संजय अशी दोन मुले झाली. पण त्यानंतर दोघांत दुरावा वाढत गेला. दरम्यानच्या काळात फिरोज गांधींना हृदयविकाराचा झटका आला. अखेर १९६० मध्ये फिरोज गांधींचा मृत्यू झाला.

== राजकारणातला प्रवास ==

'''भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे अध्यक्ष पद :'''

१९५९ मध्ये इंदिरा गांधींनी निवडणुकीत भाग घेतला आणि त्या अध्यक्ष म्हणून निवडून आल्या.

'''माहिती व नभोवाणी मंत्री :'''
जवाहरलाल नेहरूंच्या मृत्यनंतरर [[लाल बहादूर शास्त्री]] पंतप्रधान झाले. यात त्यांनी माहिती व नभोवाणीमंत्री हे पद सांभाळले. याचदरम्यान त्यावेळच्या [[मद्रास]] राज्यात हिंदीला राष्ट्रीय भाषा घोषित करण्याविरोधात दंगे उसळले होते, तेव्हा त्यांनी मद्रासला भेट दिली. शासकीय अधिकारी, सामाजिक नेते यांची भेट घेउन राग शांत करण्याचा प्रयत्‍न केला. [[भारत-पाकिस्तान दुसरे युद्ध|१९६५ चे भारत-पाक युद्ध]] या दरम्यान त्या [[श्रीनगर]]च्या आसपास सुट्या व्यतीत करत होत्या. पाकिस्तानी सैन्य फार जवळ पोहोचले आहे असे संदेश भारतीय सैन्याकडून मिळूनही त्यांनी जम्मू अथवा [[दिल्ली]] येथे जाण्यास नकार दिला. अशा प्रकारच्या धाडसी कामांमुळे त्यांची लोकप्रिय छबी निर्माण करण्यात त्या यशस्वी झाल्या.

[[पाकिस्तान|पाक]]चे आक्रमण परतून लावण्यात भारताला यश आले. १९६६ च्या जानेवारी महिन्यात तत्कालीन सोव्हियत संघात [[ताश्कंद]] येथे पाकिस्तानचे [[अयूबखान]] आणि लालबहादुर शास्त्री यात शांतिसमझोता झाला. पण त्यानंतर काही तासातच त्यांचे हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले. यानंतर भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये पंतप्रधान पदासाठी स्पर्धाच सुरू झाली. मोरारजी देसाई यांनी आपला अर्ज भरला. पण तत्कालीन काँग्रेस अध्यक्ष कामराज यांनी अंतर्गत राजकारणातून इंदिरा गांधींना पाठिंबा दिला. ३५५ विरुद्ध १६९ मतांनी विजय मिळवला. त्या भारताच्या पाचव्या पंतप्रधान आणि पहिल्या महिला पंतप्रधान झाल्या.

== पंतप्रधान म्हणून कारकीर्द ==
[[चित्र:EL RESULTADO ELECTORAL RATIFICA LA POLITICA TRAZADA POR INDIRA GANHI (13451482013).jpg|200px|इंदिरा गांधी|thumb|left]]
इंदिरा गांधी पंतप्रधान झाल्यानंतर लगेच काँग्रेसमध्ये फूट पडली. राममनोहर लोहिया हे त्यांना गुंगी गुडिया म्हणून संबोधायचे. अखेर १९६७ च्या निवडणुकात काँग्रेसचे ६० जागांचे नुकसान झाले. ५४५ पैकी २९७ जागांवर विजय मिळवून सत्ता मिळाली. मोरारजी देसाई यांना उपपंतप्रधानपद आणि अर्थमंत्रिपद द्यावे लागले. पुढे विविध मुद्द्यांवरून त्यांचे काँग्रेस पक्षाच्या वरिष्ठ नेत्यांशी मतभेद झाले. त्यापैकी प्रमुख म्हणजे भारताच्या राष्ट्रपतीपदाच्या रिक्त पदासाठी काँग्रेस पक्षाचे अधिकृत उमेदवार [[नीलम संजीव रेड्डी]] यांना पाठिंबा देण्याऐवजी स्वतंत्र उमेदवार [[वराहगिरी वेंकट गिरी]] यांना पाठिंबा देण्याचा त्यांचा निर्णय. दुसरे म्हणजे अर्थमंत्री मोरारजी देसाई यांच्याशी सल्लामसलत न करता पंतप्रधानांनी बँक राष्ट्रीयीकरणाची घोषणा केली. या पावलांमुळे पक्षाध्यक्ष [[एस. निजलिंगप्पा]] यांनी अनुशासनहीनतेसाठी त्यांना पक्षातून काढून टाकले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/opinion/et-commentary/march-to-socialism-under-prime-minister-indira-gandhi-offers-an-interesting-parallel/articleshow/9715049.cms|title=March to socialism under Prime Minister Indira Gandhi offers an interesting parallel|date=24 August 2011|work=[[The Economic Times]]|access-date=19 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010075812/http://economictimes.indiatimes.com/opinion/et-commentary/march-to-socialism-under-prime-minister-indira-gandhi-offers-an-interesting-parallel/articleshow/9715049.cms|archive-date=10 October 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20070702-1969-congress-splits-748296-2007-07-01|title=1969: S. Nijalingappa expelled Indira Gandhi from the party|website=indiatoday.com|access-date=19 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714195348/http://indiatoday.intoday.in/story/1969-congress-splits/1/155566.html|archive-date=14 July 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Singh|first1=Mahendra Prasad|title=Split in a Predominant Party: The Indian National Congress in 1969|date=1981|publisher=Sakti Malik, Abhinav Prakashan|location=New Delhi|isbn=978-81-7017-140-9|url={{Google books|UOQRWuMXyRMC|page=PR5|keywords=indian%20national%20|text=|plainurl=yes}}}}&lt;/ref&gt; [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षातून बाहेर पडल्यानंतर [[इंदिरा गांधी]] यांच्या नेतृत्वात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (रेक्विझिशनिस्ट)]] या पक्षाची स्थापना झाली. नंतर सदर पक्ष १९७७ साली [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)|काँग्रेस (आय)]] पक्षात विलीन झाला, पुढे ज्यालाच अधिकृत अ.भा. काँग्रेसचा दर्जा मिळाला.

== १९७१ चे भारत-पाक युद्ध ==
{{मुख्य|भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध}}

१९७१ च्या सुमारास पाकिस्तानी सैन्याने तत्कालीन पूर्व पाकिस्तानात जनतेवर अत्याचाराचे सत्र आरंभले. शेख मुजीबुर रेहमान हे पूर्व पाकिस्तानातून असल्यामुळेच बहुमत असूनही त्यांना पंतप्रधान होण्यापासून थांबवले गेले. पूर्व पाकिस्तानातून सुमारे १ कोटी निर्वासित भारतात आले. त्यांचा भार भारतावर पडत होता तरी पाकिस्तान भारतालाच दूषणे देत होता. दरम्यान अतिरेक्यांनी भारताच्या प्रवासी विमानाचे अपहरण करून ते पाकिस्तानात नेऊन जाळले. अखेर १९७१ च्या डिसेेेेंबर मध्ये भारताने युद्धाची घोषणा केली. अमेरिकेचे तत्कालीन अध्यक्ष रिचर्ड निक्सन यांनी पाकिस्तानला पाठिंबा देत इंदिरा गांधींना संयुक्त राष्ट्राच्या कारवाईची धमकी देऊन पाहिली, पण इंदिरा गांधी बधल्या नाहीत. 

== हत्या ==
{{मुख्य लेख|इंदिरा गांधींची हत्या}}
{{Quote box
| bgcolor = #CCDDFF
| width = 25%
| align = right
| quote = &quot;I am alive today, I may not be there tomorrow&amp;nbsp;... I shall continue to serve until my last breath and when I die, I can say, that every drop of my blood will invigorate India and strengthen it &amp;nbsp;... Even if I died in the service of the nation, I would be proud of it. Every drop of my blood&amp;nbsp;... will contribute to the growth of this nation and to make it strong and dynamic.&quot;
| source = —Gandhi’s remarks on her last speech a day before her death (30 October 1984) at the then Parade Ground, Odisha.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-remembering-indira-gandhi-on-her-29th-death-anniversary-1911491|title=Remembering Indira Gandhi on her 29th death anniversary|date=30 October 2013|website=dna|language=en-US|access-date=5 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150917081430/http://www.dnaindia.com/india/report-remembering-indira-gandhi-on-her-29th-death-anniversary-1911491|archive-date=17 September 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=assassination&gt;{{cite news|title=Last speech of Prime Minister Indira Gandhi prior to her assassination|url=http://www.indiastudychannel.com/resources/142182-Last-speech-Indira-Gandhi-at-Bhubaneswar.aspx|access-date=9 March 2013|newspaper=India Study Channel|date=21 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509182103/http://www.indiastudychannel.com/resources/142182-Last-speech-Indira-Gandhi-at-Bhubaneswar.aspx|archive-date=9 May 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}
३१ ऑक्टोबर १९८४ रोजी, इंदिरा गांधींचे दोन शीख अंगरक्षक, सतवंत सिंग आणि बेअंत सिंग यांनी सफदरजंग रोड, नवी दिल्ली येथील पंतप्रधानांच्या निवासस्थानाच्या बागेत कथितपणे ऑपरेशन ब्लू स्टारचा बदला म्हणून त्यांच्या सेवा शस्त्रांनी त्यांच्यावर गोळ्या झाडल्या. &lt;ref name=&quot;The New York Times2&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Crossette|first=Barbara|url=https://www.nytimes.com/1989/01/06/world/india-hangs-two-sikhs-convicted-in-assassination-of-indira-gandhi.html|title=India Hangs Two Sikhs Convicted In Assassination of Indira Gandhi|date=1989|work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]]|language=en-US|issn=0362-4331|access-date=5 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206074556/http://www.nytimes.com/1989/01/06/world/india-hangs-two-sikhs-convicted-in-assassination-of-indira-gandhi.html|archive-date=6 December 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दोन पुरुषांनी पहारा देत असलेल्या विकेट गेटमधून ती जात असताना गोळीबार झाला. ब्रिटिश चित्रपट निर्माते पीटर उस्टिनोव्ह यांची मुलाखत घेण्यात येणार होती, जो आयरिश दूरचित्रवाणीसाठी माहितीपट चित्रित करत होता. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://indiatoday.intoday.in/story/indira-gandhi-assassination-death-anniversary-things-to-know-operation-blue-star/1/799136.html|title=32 years of Indira Gandhi assassination, anti-Sikh riots: All you need to know|access-date=5 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211003715/http://indiatoday.intoday.in/story/indira-gandhi-assassination-death-anniversary-things-to-know-operation-blue-star/1/799136.html|archive-date=11 December 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; बिअंटने त्याच्या बाजूच्या हाताने तिच्यावर तीन वेळा गोळी झाडली; सतवंतने 30 राउंड फायर केले. &lt;ref name=&quot;smith2&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Smith|first=William E.|url=http://www.sikhtimes.com/bios_111284a.html|title=Indira Gandhi's assassination sparks a fearful round of sectarian violence|date=12 November 1984|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=19 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103043002/http://www.sikhtimes.com/bios_111284a.html|archive-date=3 November 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; पुरुषांनी शस्त्रे टाकली आणि आत्मसमर्पण केले. त्यानंतर, त्यांना इतर रक्षकांनी एका बंद खोलीत नेले जेथे बेअंटची गोळ्या झाडून हत्या करण्यात आली. केहर सिंगला नंतर हल्ल्याचा कट रचल्याप्रकरणी अटक करण्यात आली होती. सतवंत आणि केहर या दोघांनाही दिल्लीच्या तिहार तुरुंगात फाशीची शिक्षा सुनावण्यात आली होती. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19890131-indira-gandhi-assassination-trial-satwant-singh-and-kehar-singh-hanged-815690-1989-01-31|title=Indira Gandhi assassination trial: Satwant Singh and Kehar Singh hanged|last=Mudgal|first=Vipul|last2=Devadas|first2=David|date=31 January 1989|website=[[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|इंडिया टुडे]]|language=en|access-date=2 January 2020}}&lt;/ref&gt;

==इंदिरा गांधी यांचे चरित्रलेखक==
* इंदर मल्होत्रा
* उषा भगत (इंदिराजी थ्रू माय आईज)
* कॅथेरीन फ्रँक (मराठी अनुवाद - लीना सोहोनी)
* डॉम मोराईस (मिसेस गांधी)
* पी.सी. ॲलेक्झॅण्डर  (My years with Indira Gandhi; इंदिरा गांधी अंतिम पर्व)
* पुपुल जयकर (Indira Gandhi - Biography, मराठी अनुवाद अशोक जैन)
* प्रणय गुप्ते (मूळ इंग्रजीत, मदर इंडिया. मराठी अनुवाद : पंढरीनाथ सावंत, रमेश दिघे)
* सागरिका घोष (इंग्रजीत, India's Most Powerful Prime Minister)

==इंदिरा गांधी यांच्यावरील अन्य पुस्तके==
* अनोखे मैत्र (अनुवादित, अनुवादक - सुजाता गोडबोले; मूळ इंदिरा गांधीलिखित Letters to an American Friend)
* इंदिरा गांधी : एक वादळी पर्व ([[माधव गोडबोले]])
* दृष्टिआडच्या इंदिरा गांधी (अनुवादित; अनुवादक - सुजाता गोडबोले; मूळ इंग्रजी The Unseen Indira Gandhi; लेखक - डॉ. के.पी. माथुर)

==इंदिरा गांधी यांच्या नावाच्या संस्था==
* पहा : [[गांधी नावाच्या संस्था]]

==सन्मान==
===टपालाचे तिकीट===
[[चित्र:1984 CPA 5588.jpg|thumb|right|रशियाने सन १९८४ मध्ये काढलेले इंदिरा गांधी याचे पोस्टाचे तिकिट]]
इंदिरा गांधी यांची छबी असलेले पाच रुपये किमतीचे टपालाचे तिकीट होते. सप्टेंबर २०१५पासून त्याची छपाई बंद करण्यात आली.
===सर्वात महान भारतीय===
२०१२ मध्ये झालेल्या आऊटलुक इंडियाच्या ‘[[द ग्रेटेस्ट इंडियन]]’ या आंतरराष्ट्रीय सर्वेक्षणामध्ये इंदिरा गांधी सातव्या क्रमांकावर होत्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949 |title=A Measure Of The Man |language=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314100039/https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949 |archive-date=2016-03-14}}&lt;/ref&gt;

== वारसा ==
१९७१ मध्ये, [[बांगलादेशाचे स्वातंत्र्ययुद्ध|बांगलादेश मुक्ती युद्धात]] भारताला [[पाकिस्तान]]&lt;nowiki/&gt;विरुद्ध विजय मिळवून दिल्यानंतर, [[भारताचे राष्ट्रपती|राष्ट्रपती]] [[वराहगिरी वेंकट गिरी|व्ही.व्ही.गिरी]] यांनी इंदिरा गांधींना  [[भारतरत्‍न|भारतरत्न]] हा भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान देऊन त्यांचा गौरव केला. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf|title=Padma Awards Directory (1954–2007)|publisher=Ministry of Home affairs|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304070427/http://mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf|archive-date=4 March 2009|access-date=26 November 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Shankar, A. (1987). Indira Priyadarshini. Children's Book Trust, page 95.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/2003/01/19/stories/2003011900251600.htm|title=Awards earned, awards fixed?|date=19 January 2003|work=[[द हिंदू]]|access-date=24 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015235739/http://www.thehindu.com/2003/01/19/stories/2003011900251600.htm|archive-date=15 October 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

२०११ मध्ये, इंदिरा गांधींना [[बांगलादेश]]&lt;nowiki/&gt;च्या मुक्तिसंग्रामातील त्यांच्या &quot;उत्कृष्ट योगदानासाठी&quot; [[बांग्लादेश स्वाधीनता सन्मान]] हा बांगलादेशचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार मरणोत्तर बहाल करण्यात आला. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/news/international/bangladesh-honours-indira-gandhi-with-highest-award/article2293016.ece|title=Bangladesh honours Indira Gandhi with highest award|work=[[द हिंदू]]|language=en|access-date=21 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010075735/http://www.thehindu.com/news/international/bangladesh-honours-indira-gandhi-with-highest-award/article2293016.ece|archive-date=10 October 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Indira_Gandhi_wax_figure_from_london_madame_tussauds.jpg|इवलेसे|[[लंडन|लंडनमधील]] [[मादाम तुसो संग्रहालय|मादाम तुसाद]] येथे इंदिरा गांधींचा मेणाचा पुतळा]]

[[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकन]] दबाव असताना देखील [[पाकिस्तान]]&lt;nowiki/&gt;ला पराभूत करून पूर्व पाकिस्तानचे स्वतंत्र [[बांगलादेश|बांगलादेशा]]&lt;nowiki/&gt;त रूपांतर करणे हा इंदिरा गांधींचा मुख्य वारसा खंबीरपणे उभा आहे. &lt;ref name=&quot;ahsgjxajtu0c244&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url={{Google books|AHsGJxAJTU0C|page=PR14|keywords=indira%20gandhi|text=|plainurl=yes}}|title=One world divisible : a global history since 1945|last=Reynolds|first=David|date=2001|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company|W.W. Norton]]|isbn=978-0-393-32108-1|location=New York|pages=244–247}}&lt;/ref&gt; इंदिरा गांधी यांच्यामुळेच भारत हा अण्वस्त्रधारी देशांच्या गटात सामील होऊ शकला. &lt;ref name=&quot;Smiling Buddha&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nuclearweaponarchive.org/India/IndiaSmiling.html|title=Smiling Buddha, 1974|website=India's Nuclear Weapons Program|publisher=Nuclear Weapon Archive|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829003453/http://nuclearweaponarchive.org/India/IndiaSmiling.html|archive-date=29 August 2019|access-date=26 February 2020}}&lt;/ref&gt; 

भारत हा अधिकृतपणे [[अलिप्ततावादी चळवळ|अलिप्ततावादी चळवळी]]&lt;nowiki/&gt;चा भाग असूनही, त्यांनी भारतीय परराष्ट्र धोरणाला [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत]] गटाकडे झुकवले. &lt;ref name=&quot;British Academic Press&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=a7MA1F1TD08C&amp;pg=PA29|title=Troubled friendships : Moscow's Third World ventures, Chapter II, Soviet-Indian Model|last=Duncan|first=Peter J.S.|date=1993|publisher=British Academic Press|isbn=978-1-85043-649-2|editor-last=Light|editor-first=Margot|location=London [u.a.]}}&lt;/ref&gt; १९९९ मध्ये [[बीबीसी]]&lt;nowiki/&gt;ने आयोजित केलेल्या ऑनलाइन सर्वेक्षणात  &quot;वुमन ऑफ द मिलेनियम&quot; असा इंदिरा गांधींचा गौरव केला गेला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/543743.stm|title=BBC Indira Gandhi 'greatest woman'|work=BBC News|access-date=19 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010122338/http://news.bbc.co.uk/2/hi/543743.stm|archive-date=10 October 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; २०१२ मध्ये, ''[[आउटलुक (भारतीय नियतकालिक)|आउटलुक इंडियाच्या]]'' [[द ग्रेटेस्ट इंडियन|महान भारतीयांच्या]] सर्वेक्षणात त्या सातव्या क्रमांकावर होत्या. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949|title=A Measure of the Man|date=5 February 2022}}&lt;/ref&gt;

अनेक दशकांपासून भारतीय राजकारणात आघाडीवर राहून, गांधींनी भारतीय राजकारणावर एक शक्तिशाली परंतु वादग्रस्त वारसा ठेवला. त्यांच्या राजवटीचा मुख्य वारसा काँग्रेस पक्षातील अंतर्गत पक्षीय [[लोकशाही]] नष्ट करत होता. त्यांचे विरोधक त्यांच्यावर राज्यांच्या मुख्यमंत्र्यांना कमकुवत करून त्याद्वारे संघराज्य संरचना कमकुवत केल्याचा, न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य कमकुवत केल्याचा आणि सचिवालयात स्वतःला आणि त्यांच्या मुलांना अधिकार देऊन त्यांचे मंत्रिमंडळ कमकुवत केल्याचा आरोप करतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url={{Google books|R7IMtFL5kdMC|page=PR9|keywords=indira|text=|plainurl=yes}}|title=India in transition : issues of political economy in a plural society|last=Jannuzi|first=F. Tomasson|date=1989|publisher=[[Westview Press]]|isbn=978-0-8133-7723-0|location=Boulder|page=9|access-date=14 September 2017}}&lt;/ref&gt; गांधी भारतीय राजकारणात आणि भारताच्या संस्थांमध्ये घराणेशाहीची संस्कृती वाढवण्याशी संबंधित असल्याचे मानले जाते. &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Câmpu|first=Adina|year=2009|title=History as a marker of otherness in Rohinton Mistry's &quot;A fine balance&quot;|url=http://but.unitbv.ro/BU2009/BULETIN2009/Series%20IV/BULETIN%20IV%20PDF/08_Campu_A.pdf|journal=Bulletin of the Transilvania University of Brașov. Series IV: Philology and Cultural Studies|volume=2|issue=51|page=47|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812234207/http://but.unitbv.ro/BU2009/BULETIN2009/Series%20IV/BULETIN%20IV%20PDF/08_Campu_A.pdf|archive-date=12 August 2011|access-date=27 May 2011}}&lt;/ref&gt; [[आणीबाणी (भारत)|आणीबाणी]]&lt;nowiki/&gt;च्या काळात आणि परिणामतः भारतीय लोकशाहीतील अंधकारमय कालखंडाशी देखील त्यांचा जवळजवळ एकच संबंध आहे. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Rajgarhia|first=Mahak|url=http://www.dnaindia.com/india/report-39-years-on-7-things-you-need-to-know-about-emergency-imposed-by-indira-gandhi-1997782|title=40 years on, 7 things you need to know about Emergency imposed by Indira Gandhi|date=25 June 2014|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=1 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626142844/http://www.dnaindia.com/india/report-39-years-on-7-things-you-need-to-know-about-emergency-imposed-by-indira-gandhi-1997782|archive-date=26 June 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळी]]&lt;nowiki/&gt;त [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस पक्ष]] ही ‘ब्रॉड चर्च’ मानली जात होती; तथापि, आणीबाणीच्या काळात इंदिरा गांधींच्या कुटुंबाने नियंत्रित केलेल्या कौटुंबिक फर्ममध्ये काँग्रेसचे रूपांतर होऊ लागले. ही कुटुंबाप्रती निष्ठा नंतर [[गांधी कुटुंब|गांधी कुटुंबा]]&lt;nowiki/&gt;तील सदस्यांच्या वंशपरंपरागत सत्तेत बदलत गेली. &lt;ref name=&quot;Bose2013&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url={{Google books|reiwAAAAQBAJ|page=PP8|keywords=|text=|plainurl=yes}}|title=Transforming India|last=Sumantra Bose|date=16 September 2013|publisher=[[Harvard University Press]]|isbn=978-0-674-72819-6|pages=28–29}}&lt;/ref&gt;

इंदिरा गांधी यांच्या असुरक्षिततेच्या भावनेमुळे कार्यकारिणीपासून न्यायव्यवस्थेपर्यंत भारताच्या सरकारच्या सर्व भागांमध्ये पद्धतशीर [[भ्रष्टाचार]] हा देखील त्यांचा वारसा असल्याचे काही लोक टीका करतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Mahabharat in Polyester|last=McDonald|first=Hamish|date=2010|publisher=[[University of New South Wales Press]]|isbn=978-1-74223-158-7|location=Australia|chapter=Ch.5 – A first-class fountain}}&lt;/ref&gt; [[आणीबाणी (भारत)|आणीबाणी]]&lt;nowiki/&gt;च्या काळात स्वीकारण्यात आलेली [[भारतीय राज्यघटनेची ४२वी घटनादुरुस्ती]] देखील इंदिरा गांधी यांच्या वारशाचा भाग मानली जाऊ शकते. न्यायालयीन आव्हाने आणि बिगरकाँग्रेस सरकारने या दुरुस्तीवर पाणी टाकण्याचा प्रयत्न केला असला तरी ही दुरुस्ती अजूनही कायम आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/new-book-flays-indira-gandhis-decision-to-impose-emergency/706495.html|title=New book flays Indira Gandhi's decision to impose Emergency|date=30 May 2011|publisher=[[IBN Live News]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20131123164002/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/new-book-flays-indira-gandhis-decision-to-impose-emergency/706495.html|archive-date=23 November 2013|access-date=23 November 2013}}&lt;/ref&gt;

[[मारुती उद्योग कंपनी]]&lt;nowiki/&gt;ची स्थापना इंदिरा यांचे पुत्र [[संजय गांधी]] यांनी प्रथम केली असली, तरी इंदिरांच्या काळात ही राष्ट्रीयीकृत कंपनी प्रसिद्ध झाली. &lt;ref name=&quot;orfonline69&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.orfonline.org/wp-content/uploads/2018/07/70_Policies.pdf|title=70 Policies That Shaped India 1947 to 2017, Independence to $2.5 Trillion|last=Chikermane|first=Gautam|date=2018|publisher=[[Observer Research Foundation]]|isbn=978-81-937564-8-5|pages=69–70|access-date=24 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002533/https://www.orfonline.org/wp-content/uploads/2018/07/70_Policies.pdf|archive-date=25 August 2018}}&lt;/ref&gt;

भारताच्या पंतप्रधानपदावर विराजमान झालेल्या त्या एकमेव महिला आहेत. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.history.com/this-day-in-history/indira-gandhi-becomes-indian-prime-minister|title=This day in history: Jan 19 1966 Indira Gandhi becomes Indian prime minister|website=history.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701210752/http://www.history.com/this-day-in-history/indira-gandhi-becomes-indian-prime-minister|archive-date=1 July 2015|access-date=1 July 2015}}&lt;/ref&gt; २०२० मध्ये, गेल्या शतकाची व्याख्या करणाऱ्या जगातील १०० शक्तिशाली महिलांमध्ये ''[[टाइम]]'' मासिकाने इंदिरा गांधींचा समावेश केला. &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/indira-gandhi-amrit-kaur-named-by-time-among-100-women-of-the-year/articleshow/74498165.cms|title=Indira Gandhi, Amrit Kaur named by TIME among '100 Women of the Year'|date=5 March 2020|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Time1&quot;&gt;{{Cite magazine|date=5 March 2020|title=1976: Indira Gandhi|url=https://time.com/5793650/indira-gandhi-100-women-of-the-year/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|accessdate=2022-09-15|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012041724/https://time.com/5793650/indira-gandhi-100-women-of-the-year/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[दिल्ली]] येथील [[शक्तीस्थळ]] ज्याचे नाव शब्दशः ''ताकदीच्या ठिकाणी'' अनुवादित केले जाते, हे त्यांचे स्मारक आहे.

== लोकप्रिय संस्कृतीत ==
भारतीय चित्रपटसृष्टीतील कलाकारांद्वारे इंदिरा गांधींचे चित्रण सामान्यतः टाळले जात असताना, चित्रपट निर्माते इंदिरा गांधी यांच्या पात्राची छाप देण्यासाठी बॅक-शॉट्स, सिल्हूट आणि व्हॉईसओव्हर वापरत असायचे. या पद्धतीने त्यांचा कार्यकाळ, धोरणे किंवा हत्येभोवती अनेक चित्रपट बनवले गेले आहेत. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/how-indian-cinemas-timid-portrayal-of-indira-gandhi-confined-her-to-allusions-voices-silhouettes-on-screen-9462531.html|title=How Indian cinema's timid portrayal of Indira Gandhi confined her to allusions, voices, silhouettes on screen|date=2021-04-02|website=[[Firstpost]]|url-status=live|access-date=2021-06-10}}&lt;/ref&gt;

अशा चित्रपटांत [[गुलजार]]&lt;nowiki/&gt;चा ''[[आंधी]]'' (१९७५), अमृत नाहटाचा [[किस्सा कुर्सी का|''किस्सा'' ''कुर्सी का'']] (१९७५), [[आय.एस. जोहर]]&lt;nowiki/&gt;चा ''[[नसबंदी (चित्रपट)|नसबंदी]]'' (१९७८), गुलजारचाच ''[[माचीस (चित्रपट)|माचीस]]'' (१९९६), [[सुधीर मिश्रा]]&lt;nowiki/&gt;चा [[हजारों ख्वाइशें ऐसी|''हजारों'' ''ख्वाइशें'' ''ऐसी'']] (२००३), अमोतजी मन यांचा [[हवाएं]] (२००३), [[मनोज पुंज]] यांचा ''[[देस होया परदेस]]'' (२००४), [[शशी कुमार]]&lt;nowiki/&gt;चा ''[[काया तरण]]'' (२००४), शोनाली बोस द्वारे''अमू'' (२००५), [[रविंदर रवी]]&lt;nowiki/&gt;द्वारे ''कौम दे हीरे'' (२०१४), [[राजीव शर्मा]]&lt;nowiki/&gt;द्वारे ''४७ ते ८४'' (२०१४),  अनुराग सिंगचा ''पंजाब'' ''१९८४'' (२०१४), गुरविंदर सिंग द्वारे ''फोर्थ डिरेक्शन'' (२०१५), नरेश एस. गर्गचा ''धर्मयुद्ध मोर्चा'' (२०१६), [[शिवाजी लोटन पाटील]] यांचा ''३१ऑक्टोबर'' (२०१६), मिलन लुथरिया यांचा ''[[बादशाहो]]'' (२०१७), बगल सिंग यांचा ''[[टू (चित्रपट)|टू]]'' (२०१७), अभिषेक चौबेकडून ''[[सोनचिरिया]]'' (२०१९), बिष्णू देव हलदर द्वारे ''[[शुक्रानू (चित्रपट)|शुक्रानू]]'' (२०२०) इत्यादी चित्रपटांचा समावेश होतो. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ''आंधी'', ''किस्सा कुर्सी का'' आणि ''नसबंदी'' हे इंदिराजींच्या हयातीत प्रदर्शित झाल्यामुळे प्रसिद्ध आहेत. हे चित्रपट [[आणीबाणी (भारत)|आणीबाणी]]&lt;nowiki/&gt;च्या काळात प्रदर्शनावर सेन्सॉरशिपच्या अधीन होते. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

''इंडस व्हॅली टू इंदिरा गांधी'' हा [[एम. कृष्णस्वामी|एस. कृष्णस्वामी]] यांचा १९७० चा दोन भागांचा डॉक्युमेंटरी चित्रपट आहे जो [[हडप्पा संस्कृती|सिंधू संस्कृती]]&lt;nowiki/&gt;च्या सुरुवातीच्या काळापासून इंदिरा गांधींच्या [[पंतप्रधान|पंतप्रधानपदा]]&lt;nowiki/&gt;पर्यंतच्या [[भारताचा इतिहास|भारताच्या इतिहासा]]&lt;nowiki/&gt;चा मागोवा घेतो. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b72cc8897|title=INDUS VALLEY TO INDIRA GANDHI (1970)|website=BFI|language=en|access-date=10 June 2021|archive-date=2021-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610124913/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b72cc8897|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; फिल्म्स डिव्हिजन ऑफ इंडियाने ''[[अवर इंदिरा]]'' ची निर्मिती केली. १९७३ मध्ये एसएनएस शास्त्री यांनी दिग्दर्शित केलेला हा लघु डॉक्युमेंटरी चित्रपट पंतप्रधान म्हणून इंदिरा गांधी यांच्या पहिल्या कार्यकाळाची सुरुवात आणि [[स्टॉकहोम परिषद|स्टॉकहोम परिषदे]]&lt;nowiki/&gt;तील त्यांची भाषणे दर्शवतो. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=BPEs4x7WMtk|title=Our Indira|date=20 March 2013|publisher=Films Division|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920174800/https://www.youtube.com/watch?v=BPEs4x7WMtk|archive-date=2022-09-20|access-date=2022-09-20|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 

''[[प्रधानमंत्री (मालिका)|प्रधानमंत्री]]'' ही ''२''०१३ ची भारतीय माहितीपट दूरचित्रवाणी मालिका [[एबीपी न्यूझ|एबीपी न्यूज]]&lt;nowiki/&gt;वर प्रसारित झाली. यामध्ये [[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय पंतप्रधानां]]&lt;nowiki/&gt;ची विविध धोरणे आणि राजकीय कार्यकाळ चित्रित केला गेला आहे. प्रधानमंत्री मालिकेत &quot;इंदिरा गांधी पंतप्रधान बनल्या&quot;, &quot;काँग्रेस पक्षात फूट&quot;, &quot;१९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धापूर्वीची गोष्ट&quot;, &quot;१९७१ चे भारत-पाकिस्तान युद्ध आणि बांगलादेशचा जन्म&quot;, &quot;१९७५-७७ मधील भारतात आणीबाणीची स्थिती&quot;, आणि &quot;इंदिरा गांधी पंतप्रधान म्हणून परत आल्या आणि [[ऑपरेशन ब्लू स्टार]]&quot; या भागांमध्ये इंदिरा गांधींच्या कार्यकाळाचा समावेश आहे. [[नवनी परिहार]] यांनी या मालिकेत गांधींची भूमिका साकारली आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=k9MgBGtVX0Q|title=Pradhanmantri – Episode 9: Split in Congress – Indira Gandhi and Morarji Desai|date=8 September 2013|publisher=ABP News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921165942/https://www.youtube.com/watch?v=k9MgBGtVX0Q|archive-date=2022-09-21|access-date=2022-09-21|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; परिहार यांनी २०२१ चा भारतीय चित्रपट ''भुज: द प्राइड ऑफ इंडियामध्ये'' देखील इंदिराजींची भूमिका केली आहे जो, [[भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध|१९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धा]]&lt;nowiki/&gt;वर आधारित आहे. &lt;ref&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=n89h4FqDZ6Q|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630072919/https://www.youtube.com/watch?v=n89h4FqDZ6Q|archive-date=2022-06-30|title=Bhuj: The Pride Of India – Official Trailer|date=12 July 2021|publisher=[[Disney+ Hotstar]]|accessdate=2022-09-21|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; 

भारतीय चित्रपटसृष्टीतील इंदिराजींच्या चित्रणाच्या सभोवतालची निषिद्धता अलिकडच्या वर्षांत चित्रपटांमध्ये अभिनेत्यांद्वारे नष्ट होऊ लागली आहे. उल्लेखनीय चित्रणांचा समावेश आहे: ''[[मिडनाइट्स चिल्ड्रन (चित्रपट)|मिडनाइट्स चिल्ड्रन]]'' (२०१२) मधील सरिता चौधरी; ''[[जय जवान जय किसान (चित्रपट)|जय जवान जय किसान]]'' (२०१५) मधील मनदीप कोहली; ''[[इंदू सरकार (चित्रपट)|इंदू सरकार]]'' (२०१७), ''NTR: कथानायकुडू'' / ''NTR: महानायकुडू'' (२०१९) आणि ''यशवंतराव चव्हाण – बखर एका वादाची'' (२०१४) मध्ये [[सुप्रिया विनोद]]; ''[[रेड (चित्रपट)|रेड]]'' (२०१८), ''[[थलायवी]]'' (२०२१) आणि ''[[राधे श्याम (चित्रपट)|राधे श्याम]]'' (२०२२) मध्ये फ्लोरा जेकब, ''[[पीएम नरेंद्र मोदी (चित्रपट)|पीएम नरेंद्र मोदी]]'' (२०१९) मध्ये किशोरी शहाणे, ''[[ठाकरे (चित्रपट)|ठाकरे]]'' (२०१९) आणि [[८३ (चित्रपट)|८३]] (२०२१) मध्ये अवंतिका आकेरकर, ''[[मैं मुलायम सिंह यादव]]'' ( २०२१) मध्ये सुप्रिया कर्णिक, ''बेल बॉटममध्ये'' लारा दत्ता (२०२१). &lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/how-indian-cinemas-timid-portrayal-of-indira-gandhi-confined-her-to-allusions-voices-silhouettes-on-screen-9462531.html|title=How Indian cinema's timid portrayal of Indira Gandhi confined her to allusions, voices, silhouettes on screen|date=2021-04-02|website=[[Firstpost]]|url-status=live|access-date=2021-06-10}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.pressreader.com/india/the-asian-age/20210805/282067689984311|title=Playing Indira Gandhi|date=5 August 2021|work=[[The Asian Age]]}}&lt;/ref&gt;

== मरणोत्तर सन्मान ==

* [[बांगलादेश स्वातंत्र्य सन्मान]] हा [[बांगलादेश|बांगलादेशा]]&lt;nowiki/&gt;तील विदेशी नागरिकांसाठी असलेला सर्वोच्च नागरी सन्मान इंदिरा गांधी यांना मरणोत्तर बहाल करण्यात आला.
* [[भारत|भारता]]&lt;nowiki/&gt;च्या सर्वात दक्षिणेकडील ठिकाणाला [[इंदिरा पॉइंट]] (६.७४६७८°उत्तर ९३.८४२६०°पूर्व) हे त्यांच्या नावावर आहे.
* [[इंदिरा आवास योजना]] हा ग्रामीण भागातील गरिबांसाठी केंद्र सरकारचा कमी किमतीचा गृहनिर्माण कार्यक्रम त्यांच्या नावावर आहे.
* इंदिराजींच्या सन्मानार्थ [[नवी दिल्ली]] येथील आंतरराष्ट्रीय विमानतळाला [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] असे नाव देण्यात आले आहे.
* [[इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठ]] हे जगातील सर्वात मोठे विद्यापीठ त्यांच्या नावावर आहे.
* [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]&lt;nowiki/&gt;ने १९८५ मध्ये राष्ट्रीय एकात्मतेसाठी वार्षिक इंदिरा गांधी पुरस्कार स्थापित केला, जो इंदिराजींच्या पुण्यतिथीनिमित्त त्यांच्या स्मरणार्थ दिला जातो.
* इंदिरा गांधी मेमोरियल ट्रस्टने वार्षिक इंदिरा गांधी पुरस्कार स्थापन केला.

== &lt;span id=&quot;.E0.A4.B9.E0.A5.87_.E0.A4.B8.E0.A5.81.E0.A4.A6.E0.A5.8D.E0.A4.A7.E0.A4.BE_.E0.A4.AA.E0.A4.B9.E0.A4.BE&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;mw-headline&quot; id=&quot;हे_सुद्धा_पहा&quot;&gt;हे सुद्धा पहा&lt;/span&gt; ==

* [[सर्वात महान भारतीय (सर्वेक्षण)]]
* [[इंदिरा गांधी यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]]
* [https://jyubedatamboli.blogspot.com/2020/10/indiragandhi-marathilekh.html?m=1 इंदिरा गांधी: एक कणखर नेतृत्व - विशेष मराठी लेख]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* {{cite websantosh | दुवा=https://www.bbc.com/hindi/media-42030839 | title=इंदिरा गांधी- ‘आयरन लेडी’ या ‘दॅट वूमन’ | लेखक=रेहान फजल | काम=बीबीसी हिंदी | दिनांक=१७ नोव्हेंबर २०१७}}
* इंदिरा गांधी संक्षिप्त मराठी चरित्र [http://web.bookstruck.in/book/show/2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921005051/http://web.bookstruck.in/book/show/2004 |date=2018-09-21 }}

{{क्रम|
मागील= [[चरणसिंग चौधरी]]|
यादी=[[भारतीय पंतप्रधान]]|
पासून= [[जानेवारी १४]], [[इ.स. १९८०]]|
पर्यंत=[[ऑक्टोबर ३१]], [[इ.स. १९८४]]|
पुढील=[[राजीव गांधी]]
}}

{{commonscat|Indira Gandhi|इंदिरा गांधी}}
{{भारतीय पंतप्रधान}}
{{भारतरत्न}}

{{DEFAULTSORT:गांधी, इंदिरा}}
[[वर्ग:भारतीय अर्थमंत्री]]
[[वर्ग:भारताचे पंतप्रधान]]
[[वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री]]
[[वर्ग:द ग्रेटेस्ट इंडियन]]
[[वर्ग:भारतीय माहिती आणि प्रसारणमंत्री]]
[[वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:रायबरेलीचे खासदार]]
[[वर्ग:मेडकचे खासदार]]
[[वर्ग:चिकमंगळूरचे खासदार]]
[[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]]
[[वर्ग:नेहरू-गांधी परिवार]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:हत्या झालेले भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]]
[[वर्ग:इंदिरा गांधी|*]]</text>
      <sha1>1h46epfdirth5tmg4nq6iemhsxqn1o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चौधरी चरण सिंह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3287</id>
    <revision>
      <id>2676703</id>
      <parentid>2526190</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T08:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>কল্কি</username>
        <id>179159</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* राजकीय कारकीर्द */ converted bare url(s) into full bibliographic citation(s)</comment>
      <origin>2676703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13503" sha1="3ohrsgi1kquoxzl4bn01wxl7oyr3em8" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = चौधरी चरण सिंग
| चित्र = Prime minister Charan Singh.jpg
| चित्र आकारमान = 220px
| पद = [[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय गणराज्याचे ५वे पंतप्रधान]]
| कार्यकाळ_आरंभ = २८ जुलै १९७९  
| कार्यकाळ_समाप्ती = १४ जानेवारी १९८०
| राष्ट्रपती = [[नीलम संजीव रेड्डी]]
| उपराष्ट्रपती = [[बी.डी. जत्ती|बसप्पा धनप्पा जत्ती]]&lt;br&gt;[[मोहम्मद हिदायत उल्लाह]]
| उपपंतप्रधान = [[यशवंतराव चव्हाण]] 
| मागील = [[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]] 
| पुढील = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] 
| पद2 = [[भारताचे उपपंतप्रधान|भारतीय गणराज्याचे ३रे उपपंतप्रधान]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[जगजीवन राम]] यांच्यासोबत)&lt;/small&gt;
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २४ जानेवारी १९७९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = १६ जुलै १९७९
| राष्ट्रपती2 = [[नीलम संजीव रेड्डी]]
| उपराष्ट्रपती2 = [[बी.डी. जत्ती|बसप्पा धनप्पा जत्ती]]&lt;br&gt;[[मोहम्मद हिदायत उल्लाह]]   
| पंतप्रधान2 = [[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]] 
| मागील2 = [[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]]  &lt;small&gt;(१९६९ साली)&lt;/small&gt;
| पुढील2 = [[यशवंतराव चव्हाण]] 
| पद3 = [[उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री|उत्तर प्रदेश राज्याचे ५वे मुख्यमंत्री]]
| कार्यकाळ_आरंभ3 = १८ फेब्रुवारी १९७०
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = १ ऑक्टोबर १९७०
| राज्यपाल3= [[बेझावडा गोपाळ रेड्डी]]
| मागील3 = [[चंद्र भानू गुप्ता]]
| पुढील3 = [[राष्ट्रपती राजवट]]
| कार्यकाळ_आरंभ4 = ३ एप्रिल १९६७
| कार्यकाळ_समाप्ती4 = २५ फेब्रुवारी १९६८
| राज्यपाल4= [[बिश्वनाथ दास]]&lt;br&gt;[[बेझावडा गोपाळ रेड्डी]]
| मागील4 = [[चंद्र भानू गुप्ता]]
| पुढील4 = [[राष्ट्रपती राजवट]]
| जन्मदिनांक           = २३ डिसेंबर १९०२
| जन्मस्थान            = [[हापुड जिल्हा|नुरपूर]], [[उत्तर प्रदेश|आग्रा-अवध संयुक्त प्रदेश]], [[ब्रिटिश भारत]]&lt;br&gt;(आता [[हापुड जिल्हा|नुरपूर]], [[हापुड जिल्हा|जि. हापुड]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]])
| मृत्युदिनांक           = २९ मे १९८७ (वय : {{age in years|1902|12|23|1987|5|29}})
| मृत्युस्थान            = [[नवी दिल्ली]], [[भारत]]
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (१९६७ पर्यंत)&lt;br&gt;[[भारतीय क्रांती दल]] (१९६७-१९७७)&lt;br&gt;[[जनता पक्ष]] (१९७७-१९७९)&lt;br&gt;[[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]] (१९७९-१९८०)&lt;br&gt;[[लोक दल]] (१९८०-१९८७)
| पती                  =
| पत्नी                  = [[गायत्री देवी]]
| नाते                  =
| अपत्ये                = [[अजित सिंह]]
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      = [[आग्रा विद्यापीठ]]
| व्यवसाय              = 
| धंदा                  = राजकारणी, वकिल
| धर्म                  = हिंदू
| सही                  =
| संकेतस्थळ             =
| तळटीपा               =
}}
'''चौधरी चरण सिंग''' (२३ डिसेंबर, इ.स. १९०२ - २९ मे, इ.स. १९८७) हे [[भारत|भारताचे]] पाचवे पंतप्रधान होते. [[२३ डिसेंबर]] हा त्यांचा जन्मदिवस दरवर्षी भारतात [[किसान दिन]] म्हणून साजरा केला जातो.

== पूर्वीचे जीवन ==
चरण सिंग यांचा जन्म २ डिसेंबर १९०२ रोजी मेरठ (सध्याचा हापूर जिल्हा, उत्तर प्रदेश) येथे झाला. त्यांनी १९२५ मध्ये कलाशास्त्र मध्ये एमए केले आणि १९२६ मध्ये आग्रा विद्यापीठातून कायद्याची पदवी प्राप्त केली. १९२८ मध्ये त्यांनी गाझियाबाद येथे दिवाणी वकील म्हणून काम सुरू केला.

फेब्रुवारी १९३७ मध्ये ते वयाच्या ३४व्या वर्षी छपरौली (बाघपत) या मतदारसंघातून संयुक्त प्रांताच्या विधानसभेवर निवडून गेले. १९३८ मध्ये त्यांनी विधानसभेत कृषी उत्पन्न बाजार विधेयक सादर केले जे भारतातील बऱ्याच राज्यांनी मंजूर केले.

चरण सिंग यांनी ब्रिटिश सरकारपासून स्वातंत्र्य मिळविण्याच्या अहिंसक संघर्षात महात्मा गांधींचे अनुसरण केले आणि बऱ्याच वेळा तुरुंगवास भोगला. १९३० मध्ये मीठाच्या कायद्याच्या उल्लंघनासाठी त्यांना ब्रिटिशांनी ६ महिन्यांसाठी तुरूंगात पाठविले. नोव्हेंबर १९४० मध्ये स्वतंत्र सत्याग्रह चळवळीसाठी त्याला पुन्हा एक वर्षासाठी तुरूंगात डांबण्यात आले. ऑगस्ट १९४२ मध्ये त्यांना ब्रिटिशांनी पुन्हा तुरूंगात डांबले आणि नोव्हेंबर १९४३ मध्ये त्यांना सोडण्यात आले.

== राजकीय कारकीर्द ==
[[चित्र:Charan Singh 1990 stamp of India.jpg|इवलेसे|चौधरी चरण सिंह यांच्यावरील पोस्टाचे तिकीट]]
चरण सिंग यांनी १९६७ मध्ये नेहरूंशी होणाऱ्या मतभेदामुळे काँग्रेस पक्ष सोडला आणि भारतीय क्रांती दल हा त्यांचा राजकीय पक्ष स्थापन केला. [[राज नारायण]] आणि [[राम मनोहर लोहिया]] यांच्या मदतीने आणि पाठिंबाने ते १९६७ मध्ये [[उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री]] झाले आणि नंतर पुन्हा १९७० मध्ये. १९७५ मध्ये त्यांना पुन्हा तुरूंगात डांबले गेले, पण यावेळी भारतीय पंतप्रधान [[इंदिरा गांधी]] यांनी. गांधींनी [[आणीबाणी (भारत)|आणीबाणी]] जाहीर केली होती आणि तिच्या सर्व राजकीय विरोधकांना तुरूंगात टाकले होते. १९७७ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये भारतीय जनतेने गांधींना मत दिले नाही आणि विरोधी पक्ष, ज्यापैकी चौधरी चरण सिंह हे वरिष्ठ नेते होते, ते सत्तेत आले. त्यांनी [[मोरारजी देसाई]] यांच्या अध्यक्षतेखालील जनता सरकारमध्ये उपपंतप्रधान, गृहमंत्री आणि अर्थमंत्री म्हणून काम पाहिले.

२८ जुलै १९७९ रोजी चरण सिंग यांनी पंतप्रधानपदाची शपथ घेतली. इंदिरा काँग्रेस व बाहेरील पाठिंब्याने (सोशलिस्ट) गटाचे उप-पंतप्रधानपदी [[यशवंतराव चव्हाण]] यांनी त्यांना पाठिंबा दिला. लोकसभेत आपले बहुमत सिद्ध करण्याआधीच इंदिरा गांधींनी त्यांच्या सरकारचा पाठिंबा काढून घेतला आणि केवळ २३ दिवसांनी संसदेला सामोरे जाण्यात अपयशी ठरलेले पंतप्रधान म्हणून त्यांनी २० ऑगस्ट १९७९ रोजी राजीनामा दिला. त्यांनी राष्ट्रपती [[नीलम संजीवा रेड्डी]] यांना लोकसभा विसर्जित करण्याचा सल्ला दिला. लोकसभा विलीन झाली आणि चरण सिंग जानेवारी १९८० पर्यंत काळजीवाहू पंतप्रधान म्हणून राहिले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-08-21 |title=Forty Years Ago, August 21, 1979: Charan Govt Resigns |url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/forty-years-ago-august-21-1979-charan-govt-resigns-5921778/ |access-date=2026-04-01 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{क्रम|
मागील= [[मोरारजी देसाई]]|
यादी=[[भारतीय पंतप्रधान]]|
पुढील=[[इंदिरा गांधी]]|
पासून=[[जुलै २८]],[[इ.स. १९७९]] |
पर्यंत=[[जानेवारी १४]],[[इ.स. १९८०]]
}}
{{भारतीय पंतप्रधान}}
[[वर्ग:भारतीय अर्थमंत्री|सिंग, चरण]]
[[वर्ग:उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री|सिंग, चरण]]
[[वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:बागपतचे खासदार]]
[[वर्ग:इ.स. १९०२ मधील जन्म|सिंग, चरण]]
[[वर्ग:इ.स. १९८७ मधील मृत्यू|सिंग, चरण]]
[[वर्ग:भारतीय उपपंतप्रधान]]
[[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]]</text>
      <sha1>3ohrsgi1kquoxzl4bn01wxl7oyr3em8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अटलबिहारी वाजपेयी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3290</id>
    <revision>
      <id>2676704</id>
      <parentid>2536792</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T08:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>কল্কি</username>
        <id>179159</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* सन्मान */ converted bare url(s) into full bibliographic citation(s)</comment>
      <origin>2676704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41408" sha1="95kf9wuibtpnb98ypihl42z4l8mz1qw" xml:space="preserve">{{संदर्भ कमी}}
{{माहितीचौकट पंतप्रधान
| नाव = अटलबिहारी वाजपेयी
| चित्र = Atal Bihari Vajpayee (crop 2).jpg
| चित्र रुंदी         = 100px
| पद = [[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय गणराज्याचे १०वे पंतप्रधान]]
| कार्यकाळ_आरंभ = १९ मार्च १९९८ 
| कार्यकाळ_समाप्ती = २२ मे २००४
| राष्ट्रपती = [[के.आर. नारायणन]] &lt;small&gt;(२४ जुलै २००२ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[डॉ. ए.पी. जे. अब्दुल कलाम]] &lt;small&gt;(२५ जुलै २००२ पासून)&lt;/small&gt;
| उपराष्ट्रपती = [[कृष्णकांत]] &lt;small&gt;(२७ जुलै २००२ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[भैरोसिंह शेखावत]] &lt;small&gt;(१९ ऑगस्ट २००२ पासून)&lt;/small&gt;
| उपपंतप्रधान = [[लालकृष्ण अडवाणी]] &lt;small&gt;(२९ जून २००२ पासून)&lt;/small&gt;
| मागील = [[इंद्रकुमार गुजराल|इंदरकुमार अवतारनारायण गुजराल]]
| पुढील = [[डॉ. मनमोहन सिंग|डॉ. मनमोहनसिंग गुरुमुखसिंग कोहली]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १६ मे १९९६ 
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = १ जून १९९६
| राष्ट्रपती2 = [[शंकर दयाळ शर्मा]]  
| उपराष्ट्रपती2 = [[के.आर. नारायणन]]
| मागील2 = [[पी.व्ही. नरसिंहराव|पामुलपर्ती वेंकट नरसिम्हा राव]]
| पुढील2 = [[एच.डी. देवे गौडा|हरदनहळ्ळी दोड्डेगौडा देवेगौडा]]
| जन्मदिनांक           = २५ डिसेंबर १९२४
| जन्मस्थान            = [[ग्वाल्हेर]], [[ग्वाल्हेर संस्थान]], [[ब्रिटिश भारत]]&lt;br&gt;(आता [[ग्वाल्हेर]], [[मध्य प्रदेश]], [[भारत]])
| मृत्युदिनांक           = १६ ऑगस्ट २०१८ (वय : {{age in years|1924|12|25|2018|8|16}})
| मृत्युस्थान            = [[नवी दिल्ली]], [[भारत]] 
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[अखिल भारतीय जन संघ]] (१९५१-१९७७)&lt;br&gt;[[जनता पक्ष]] (१९७७-१९८०)&lt;br&gt;[[भारतीय जनता पक्ष]] (१९८०-२०१८)
| पती                  =
| पत्नी                  = अविवाहित
| नाते                  =
| अपत्ये                = 
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      = व्हिक्टोरिया महाविद्यालय, ग्वाल्हेर&lt;br&gt;डी.ए.व्ही. महाविद्यालय, कानपूर
| व्यवसाय              = [[राजकारणी]], [[कवी]]
| धंदा                  = 
| धर्म                  = [[हिंदू]]
| सही                  = AtalBVajpayeeSignature.jpg
| संकेतस्थळ             =
| तळटीपा               =
}}

'''अटलबिहारी कृष्णबिहारी वाजपेयी''' ( २५ डिसेंबर १९२४;   - १६ ऑगस्ट २०१८) हे भारताचे १० वे पंतप्रधान आणि एक हिंदी कवी होते. ते १९९१ ते २००९ दरम्यान [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] [[लखनौ (लोकसभा मतदारसंघ)|लखनौ]] येथील खासदार होते. केवळ १३ दिवस टिकलेल्या [[अकरावी लोकसभा|११ व्या लोकसभेत]] तसेच त्यानंतरच्या [[बारावी लोकसभा|१२ व्या लोकसभेत]] (१९ मार्च १९९८ ते १९ मे २००४) ते पंतप्रधान होते. यासोबतच त्यांनी जनसंघाचे संस्थापक सदस्य, भारतीय जनसंघाचे अध्यक्ष (१९६८-१९७३), जनसंघाच्या संसदीय दलाचे नेते (१९५५-१९७७), [[भारतीय जनता पक्ष|जनता पक्षाचे]] संस्थापक सदस्य (१९७७-१९८०), भारतीय जनता पक्षाचे अध्यक्ष (१९८०-१९८६) आणि भारतीय जनता पक्ष संसदीय दलाचे नेते (१९८०-१९८४, १९८६, १९९३-१९९६), ११ व्या लोकसभेतील विरोधी पक्षाचे नेते तसेच २४ मार्च १९७७ ते २८ जुलै १९७९ दरम्यान भारतीय परराष्ट्रमंत्री ही पदे भूषविली होती.

==शिक्षण==
अटलबिहारी वाजपेयी यांनी व्हिक्टोरिया कॉलेजमधून राज्यशास्त्रात मास्टर्स पदवी संपादन केली होती.  तसेच त्यांनी पत्रकारितेचेही काम केले होते. ते अविवाहित होते.

==राजकीय प्रवासाची सुरुवात==
राजकारणाशी वाजपेयी यांचा पहिला संबंध १९४२ मध्ये [[भारत छोडो आंदोलन|भारत छोडो चळवळीच्या]] निमित्ताने आला. तेव्हा त्यांना अटक झाली होती. नंतर ते थोड्याच दिवसांनी [[श्यामाप्रसाद मुखर्जी]] व पर्यायाने [[भारतीय जनसंघ]] यांच्या संपर्कात आले. भारतीय जनसंघाचे नेते म्हणूनच त्यांची कारकीर्द सुरू झाली. वाजपेयी १९५७ मध्ये संसदेवर [[बलरामपूर (लोकसभा मतदारसंघ)|बलारामपूरमधून]] निवडून आले. तरुणपणातच आपल्या अमोघ वाणीने त्यांनी विरोधी पक्षात असूनही सर्व स्तरावर वाहवा तसेच आदरही मिळवला.{{संदर्भ हवा}} त्याची भाषणे अतिशय उत्तम व दर्जेदार म्हणून गणली जात. खुद्द [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहरलाल नेहरूंनी]] वाजपेयी एकदिवस नक्कीच भारताचे पंतप्रधान असतील अशा शब्दात त्यांचा गौरव केला होता.{{संदर्भ हवा}}

==जनसंघ==
{{main|भारतीय जनसंघ}}
भारतीय जनसंघ विपक्षातला प्रबळ घटक असूनही तो राष्ट्रीय काँग्रेसला सत्तेवरून दूर सारू शकला नाही. दरम्यान नव्याने स्थापन झालेला काँग्रेस (आय) (Congress(I)) पक्ष सत्तेवर आला. तदनंतर १९७५ साली [[इंदिरा गांधी]] यानी देशात आणीबाणी जाहीर केली. [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ]] आणि भारतीय जनसंघ यांनी आणीबाणीला विरोध करणाऱ्या विविध पक्ष आणि घटकांसोबत हातमिळवणी केली. याच दरम्यान त्यांना विरोधाबद्दल तुरुंगवास भोगावा लागला. १९७७ मधे इंदिरा गांधी यानी राजीनामा दिला. यानंतर होणाऱ्या निवडणुकांसाठी भारतीय जनसंघाने अनेक सामाजिक आणि प्रादेशिक पक्षांसोबत जनता पार्टीची निर्मिती केली. जनता पार्टीला निवडणुकांत बहुमत प्राप्त होऊन [[मोरारजी देसाई]] याच्या नेतृत्वाखाली सरकार स्थापन झाले. वाजपेयी हे [[नवी दिल्ली]] येथून निवडून आले आणि परराष्ट्रमंत्री पदाची जबाबदारी त्यानी स्वीकारली.

या दोन वर्षाच्या कारकिर्दीत वाजपेयी १९७९मध्ये [[चीन]] भेटीवर गेले. १९६२ च्या युद्धानंतर दोन देशांदरम्यान संबंध सुधारण्याचा हा प्रयत्‍न होता. त्यांनी नंतर [[पाकिस्तान|पाकिस्तानला]] सुद्धा भेट दिली. १९७१ च्या युद्धानंतर भारत व पाक दरम्यान चर्चा आणि व्यापार ठप्प होता. वाजपेयी यानी Conference on Disarmament (निःशस्त्रीकरण परिषदे)मध्ये देशाचे प्रतिनिधित्व केले आणि भारताच्या अणु-कार्यक्रमाचे जोरदार समर्थन केले. १९७७ च्या [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांच्या]] आमसभेत त्यांनी हिंदीतून भाषण केले. अखेर १९७९मध्ये राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघावर सरकारने केलेल्या कारवाईमुळे त्यांनी राजीनामा दिला.

==भारतीय जनता पक्ष (भाजप)ची स्थापना==
{{main|भारतीय जनता पक्ष}}
जनता पक्षाचे सरकार जास्त दिवस टिकले नाही. मोरारजी देसाई यांनी राजीनामा दिला. तसेच अंतर्गत विरोधामुळे अखेर जनता पक्षाची शकले झाली. वाजपेयी यांनी, [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ]] आणि भारतीय जनसंघ यांतील मित्र, खासकरून [[लालकृष्ण अडवाणी]] आणि [[भैरोसिंग शेखावत]] यांच्यासोबत मिळून भारतीय जनता पक्षाची स्थापना १९८० साली केली. वाजपेयी हे [[भाजपा|भाजपाचे]] पहिले अध्यक्ष बनले. भाजप हा काँग्रेसचा प्रबळ विरोधक होता. [[ऑपरेशन ब्ल्यू-स्टार]]ला [[भाजपा|भाजपाचा]] पाठिंबा असला तरी अंगरक्षकाकडून झालेल्या इंदिरा गांधी यांच्या हत्येनंतर दिल्लीमध्ये ज्या शीखविरोधी दंगली उसळल्या त्याचाही भाजपाने विरोध केला. यानंतर झालेल्या लोकसभा निवडणुकीत [[भाजपा|भाजपाच्या]] वाट्याला केवळ २ जागा आल्या. तरीही [[भाजपा]] देशाच्या राजकारणात मुख्य प्रवाहात राहिला आणि वाजपेयी हेच पक्षाच्या केंद्रस्थानी राहिले. तरी [[भाजपा]]वरील हिंदुत्वाचा प्रभाव वाढत होता, त्यामुळेच रामजन्मभूमीच्या [[विश्व हिंदू परिषद]]ेच्या आणि [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या]] प्रश्नाला [[भाजपा|भाजपाने]] राजकीय स्तरावर आवाज दिला. यात अयोध्येत राममंदिर बांधण्याचा मुद्दा समाविष्ट होता. ६ डिसेंबर १९९२ रोजी अयोध्येत बाबरी मशीद नावाची वास्तु पाडण्याच्या घटनेमुळे देशात जातीय हिंसाचार उसळला.

तरीही देशाच्या राजकारणातला भाजपाचा विस्तार होतच राहिला. १९९५ च्या मार्चमध्ये गुजरातच्या आणि महाराष्ट्राच्या विधानसभेच्या निवडणुकांत भाजपाला विजय मिळाला. भाजपाच्या मुंबई येथील नोव्हेंबर १९९५ च्या अधिवेशनात अडवाणी यानी वाजपेयी याचे नाव १९९६ च्या लोकसभा निवडणुकांदरम्यान पंतप्रधान पदासाठी उमेदवार म्हणून घोषित केले.

==पंतप्रधान पद==
=== पहिली खेप (मे १९९६) ===
१९९६ च्या निवडणुकात [[भाजपा|भाजप]] १६२ जागांसह सर्वात मोठा पक्ष म्हणून उदयाला आला. अनेक प्रादेशिक पक्ष तसेच छोट्या पक्षामुळे १९९६ची लोकसभा त्रिशंकु राहिली. सर्वात मोठा पक्ष म्हणून भाजपाला सत्तास्थापनेसाठी निमंत्रण मिळाले. वाजपेयी यानी पंतप्रधान म्हणून  शपथ घेतली. पण लोकसभेत विश्वासमत प्रस्तावाच्या चर्चेवेळी इतर पक्षांकडून पाठिंबा मिळविणे भाजपाला शक्य झाले नाही. त्यामुळे बहुमत चाचणी न घेताच वाजपेयींनी १३ दिवसांत राजीनामा दिला आणि वाजपेयी सरकार कोसळले.

=== दुसरी खेप (मार्च १९९८) ===
१९९६ ते ९८ दरम्यान तिसऱ्या आघाडीला सरकार स्थापनेच्या दोन संधी मिळाल्या. [[एच.डी. देवेगौडा|दैवेगोडा]] आणि  [[इंद्रकुमार गुजराल]] भारताचे पंतप्रधान झाले. ही दोन्ही सरकारे लवकरच कोसळली. १९९८ च्या निवडणुकांत भाजप पुन्हा प्रबळ दावेदार झाला आणि वाजपेयी यांनी पंतप्रधान म्हणून शपथ घेतली. यावेळी भाजपाने इतर पक्षांसोबत मिळून [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]] (रा.लो.आ.) ( NDA - National Democratic Alliance),ची स्थापना केली. अखेर १९९८ च्या अखेरीस [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम|अण्णाद्रमुकच्या]] नेत्या [[जयललिता]] यांनी रालोआचा पाठिंबा काढला. यावेळी विश्वासमत प्रस्तावावेळी वाजपेयी सरकार अवघ्या एका मताने पडले. विरोधी पक्षसुद्धा सरकार स्थापन करू शकला नाही व अखेर भारत पुन्हा लोकसभा निवडणुकांना सामोरा गेला. त्यावेळी वाजपेयी हे काळजीवाहू पंतप्रधान बनले. या दुसऱ्या खेपेस वाजपेयींनी स्वतःच्या राजकारणाची आणि कणखरतेची छाप सोडली होती. त्याचे  काही महत्त्वाचे निर्णय खालीलप्रमाणे होते.

==== अणुचाचणी पोखरण २ ====
मे १९९८मध्ये वाजपेयी सरकारने जमिनीखाली ५ अणुचाचण्या केल्या. सत्ता प्राप्त केल्यावर केवळ एका महिन्यात करण्यात आलेल्या या चाचण्या जगाला, खास करून [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेला]] हादरवणाऱ्या ठरल्या, कारण भारताने अमेरिकेच्या हेरगिरी उपग्रहाला चुकवून त्या पार पाडल्या होत्या.{{संदर्भ हवा}} पुढील २ आठवड्यांत पाकिस्ताननेही अणुचाचण्या केल्या. रशिया आणि फ्रान्स यांनी भारताच्या स्वसंरक्षणासाठी आणि शांततापूर्ण उपयोगासाठी अण्वस्त्रक्षमतेचे समर्थन केले. तरी अमेरिका, [[कॅनडा]], [[जपान]], [[इंग्लंड]], [[युरोपीय महासंघ]] यांनी भारतावर अनेक क्षेत्रांत निर्बंध लादले, तरी वाजपेयींच्या आर्थिक धोरणांमुळे भारताला त्यांची झळ लागली नाही. अखेर भाजप आणि वाजपेयींच्या प्रतिमेच्या दृष्टीने या अणुचाचण्या लाभदायीच ठरल्या.

विशेष म्हणजे अमेरिकेने लादलेल्या आर्थिक प्रतिबंधांनंतरही वाजपेयींच्या काळात भारताच्या विदेशी गंगाजळीत, व्यापारात व विदेशी गुंतवणूकीच्या रूपात शंभर हजार कोटींपर्यंत वाढ होऊन आधीच्या सरकारांच्या काळात देशाला लागलेले 'कर्जबाजारी' हे  विशेषण गळून पडले व भारत इतर देशांना कर्ज देऊ लागला.

==== लाहोर भेट आणि  चर्चा ====
१९९८ च्या शेवटी वाजपेयींनी [[पाकिस्तान]] सोबत शांतता चर्चेसाठी मोठा पुढाकार घेतला. त्यांनी [[लाहोर]]-दिल्ली दरम्यान बससेवा सुरू करण्याचा निर्णय घेतला. ते स्वतः पहिल्या बसमधून पाकिस्तानमध्ये चर्चेसाठी गेले. याचे भारतात, पाकिस्तानात आणि जागतिक स्तरावर उत्तम प्रतिसाद उमटले. वाजपेयीं सोबत पाकिस्तानला केवळ राजकारणी आणि मुत्सद्दीच नव्हे तर कला क्षेत्रातूनही अनेक मान्यवर गेले. [[देव आनंद]] यांचाही त्यात समावेश होता. कारगील युद्धानंतर पाकिस्तान दौऱ्यावर  जाणाऱ्या भारतीय क्रिकेट संघाला त्यांनी &quot; खेल भी जीतो और दिल भी&quot; हा संदेश दिला होता.{{संदर्भ हवा}} यानंतर अण्णाद्रमुकने पाठिंबा काढल्यावर त्यांनी काळजीवाहू पंतप्रधान म्हणून ऑक्टोबरपर्यंत काम पाहिले.

==== कारगील युद्ध ====
कारगील युद्धादरम्यानची मुत्सद्देगिरी वाजपेयींच्या कणखरतेची साक्ष देणारी आहे.
लाहोर भेटीत दोन देशादरम्यानचे संबंध सुधारण्यासाठी वाजपेयी प्रयत्‍न करत असतांना पाकिस्तान काश्मीरमध्ये घुसखोरी करत होता. हिवाळ्यात काश्मीरच्या नियंत्रण रेषेवरील अतिउंचावर असलेल्या चौक्यांवर उणे ५० अंशापर्यंत तापमान घसरत असल्याने दोन्ही देशांकडून त्या चौक्या खाली केल्या जात. उन्हाळा सुरू होताच दोन्ही देशाचे सैनिक परत चौक्यांवर रुजू होत. पण १९९९ च्या प्रारंभी पाकिस्तानने आपले सैनिक आणि अधिकारी दहशतवाद्यांच्या वेशात भारतीय रिकाम्या चौक्यांवर घुसवले. त्यांतल्या कित्येक सैनिकांकडे व अधिकाऱ्यांजवळ त्यांची पाकिस्तानी ओळखपत्रेही होती. तसेच सोबतीला काही भाडोत्री दहशतवादीही होते.

उन्हाळा सुरू होताच भारतीय सैन्याच्या ध्यानात ही बाब आली. आणि जून १९९९मध्ये [[ऑपरेशन विजय]] सुरू केले. भारतीय सैन्याला अतिदुर्गम प्रदेश, अतिउंच शिखरे, बोचरी थंडी यांचा सामना करावा लागला. तरी हवाई दल आणि  भूदलाच्या एकत्रित कारवाईने पाकिस्तानच्या सैन्याचा पराभव दिसू लागला. नवाझ शरीफ यानी याही परिस्थितीचे भांडवल करून त्याला आंतरराष्ट्रीय स्वरूप द्यायचा प्रयत्‍न केला. [[चीन]]ला भेट देऊन त्यांनी मदतीची याचना केली. पण भारताने मोठ्या शिताफीने ऑपरेशन विजयची कारवाई नियंत्रण रेषेपर्यंतच मर्यादित ठेवली होती. भारताच्या पवित्र्यापुढे चीनने हस्तक्षेप नाकारला. नवाझ शरीफ यांनी मग अमेरिकेकडे मद्तीची याचना केली. तत्कालीन अध्यक्ष [[विल्यम जेफरसन क्लिंटन|बिल क्लिंटन]] यांनी मध्यस्थीची तयारी दाखवत.वाजपेयींना चर्चेसाठी वॉशिंग्टनला बोलावले. पण वाजपेयींनी बाणेदारपणे हे निमंत्रण सरळ धुडकावून लावत नकार दिला. यामुळे अमेरिकेला जागतिक पोलीस समजण्याच्या प्रवृत्तीला सणसणीत उत्तर गेलेच पण काश्मीर प्रश्न आंतरराष्ट्रीय पातळीवर नेण्याचा आणि तिसऱ्या पक्षाचा हस्तक्षेप करवून शिमला करार मोडण्याचा पाकिस्तानचा प्रयत्नही शिताफीने उधळला.

=== तिसरी खेप (ऑक्टोबर १९९९ - मे २००४) ===
१९९९ साली झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये (राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीला(रालोआला) घवघवीत यश मिळाले आणि अटलबिहारी वाजपेयींनी सलग तिसऱ्यांदा पंतप्रधानपदाची शपथ घेतली.

====महत्त्वाच्या नोंदी ====
====भारतीय प्रवासी विमानाचे अपहरण ====
सन १९९९  साली तालीबान अतिरेक्यांनी IC - ८१४ या प्रवासी विमानाचे अपहरण  केले . 
हे विमान नेपाळची राजधानी काठमांडूकडून दिल्लीला  निघाले होते. अतिरेक्यांच्या या कृतीमुळे वाजपेयी सरकारने ३ अतिरेक्यांच्या बदल्यात प्रवासी विमानाची सुटका केली .

====२००१ संसदेवरचा हल्ला ====
२००१ साली दहशतवादी अफझल गुरू आणि त्याच्या साथीदारांनी संसदेवर हल्ला केला . या हल्ल्यामध्ये  ७ भारतीय सुरक्षा रक्षक मारले गेले. मात्र, दहशतवाद्याचा  खात्मा पोलिसांनी केला म्हणून मोठा अनर्थ टळला, कारण एका दहशतवाद्याच्या अंगावर पूर्ण संसद उडवू शकेल एवढे RDX होते.

== पुरस्कार ==
* २०१४, [[भारतरत्‍न]], हा भारतातील सर्वोच्च नागरी सन्मान आहे. देशासाठी सर्वोच्च प्रतीचे काम करणाऱ्या भारताची कीर्ती जगभरात वृद्धिंगत करणाऱ्या व्यक्तीस हा सर्वोच्च नागरी सन्मान देऊन गौरविले जाते.
*१९९२, [[पद्मविभूषण पुरस्कार]]
* १९९३, डी. लिट. कानपूर विश्वविद्यालय
* १९९४, लोकमान्य टिळक पुरस्कार
* १९९४, उत्कृष्ट संसदपटूचा पंडित गोविंद वल्लभ पंत पुरस्कार

== साहित्यिक प्रवास ==
वाजपेयी यानी राष्ट्रधर्म (मासिक), पाञ्चजन्य (साप्ताहिक) आणि  स्वदेश व वीर अर्जुन या दैनिकांचे संपादक म्हणून काम पाहिले. त्यांची प्रकाशित झालेली पुस्तके खालीलप्रमाणे आहेत. 
* [[अमर आग है]] (कवितासग्रह)
* [[अमर बलिदान]]
* A Constructive Parliamentarian (संपादक - एन.एम. घटाटे)
* कुछ लेख कुछ भाषण
* [[कैदी कविराज की कुंडलिया]](आणीबाणीच्या काळात तुरुंगात लिहिलेल्या कविता)
* [[जनसंघ और मुसलमान]]
* न दैन्यं न पलायनम्‌  (कविता संग्रह)
* नयी चुनौती नया अवसर
* [[New Dimensions of India's Foreign Policy]] (a collection of speeches delivered as External Affairs Minister during 1977-79)
* [[Four Decades in Parliament]] (भाषणांचे ३ खंड)
* बिन्दु-बिन्दु विचार
* [[मृत्यू या हत्या]]
* [[मेरी इक्यावन कवितायें]] (कवितासंग्रह)
* [[मेरी संसदीय यात्रा]] (चार खंड)
* राजनीति की रपटीली राहें
* Values, Vision &amp; Verses of Vajpayee : India's Man of Destiny
* [[लोकसभा मे अटलजी]] (भाषणांचा सग्रह)
* [[शक्ति से शान्ति]]
* [[संकल्प काल]]
* [[संसद मे तीन दशक]] (speeches in Parliament - 1957-1992 - three volumes
* Selected Poems

==निधन==

दीर्घ आजाराने दिल्लीच्या एम्स रूग्णालयात अटलबिहारी वाजपेयी यांचे १६ ऑगस्ट २०१८ रोजी निधन झाले.त्यांनी ५:०५ म.उ वाजता अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाची वार्ता 'एम्स'च्या मेडिकल बुलेटिनच्या माध्यमातून ५:३५ म.उ जाहीर करण्यात आली.

== प्रसिद्ध कविता ==
* अंतरद्वंद्व 
* अपने ही मन से कुछ बोलें 
* ऊॅंचाई 
* एक बरस बीत गया 
* क़दम मिला कर चलना होगा 
* कौरव कौन, कौन पांडव 
* क्षमा याचना 
* जीवन की ढलने लगी सॉंझ 
* झुक नहीं सकते   
* दो अनुभूतियॉं 
* पुनः चमकेगा दिनकर 
* मनाली मत जइयो  
* मैं न चुप हूॅं न गाता हूॅं 
* मौत से ठन गई 
* हरी हरी दूब पर 
* हिरोशिमा की पीड़ा
== सन्मान ==
* २०१२ मध्ये झालेल्या आऊटलुक इंडियाच्या ‘[[द ग्रेटेस्ट इंडियन]]’ या आंतरराष्ट्रीय सर्वेक्षणामध्ये वाजपेयी नवव्या क्रमांकावर होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949 |title=A Measure Of The Man |language=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314100039/https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949 |archive-date=2016-03-14}}&lt;/ref&gt;

==वाजपेयींवरील पुस्तके==
* अटलजी : कविहृदयाच्या राष्ट्रनेत्याची चरितकहाणी (सारंग दर्शने)
* Atal Bihari Vajpayee : A Man for All Seasons (इंग्रजी, लेखक - किंगशुक नाग)
* The Untold Vajpayee : Politician and Paradox (N. P. Ullekh)
* काश्मीर : वाजपेयी पर्व (अनुवादित, अनुवादक - चिंतामणी भिडे; मूळ इंग्रजी लेखक - ए.एस. दुलत आणि आदित्य सिन्हा)
* भारतरत्न अटलजी (डाॅ. [[शरद कुंटे]])
* हार नहीं मानूॅंगा : एक अटल जीवन गाथा (लेखक - विजय त्रिवेदी)

==भारताचे पंतप्रधान==

{{क्रम-सुरू}}
{{क्रम-मागील|मागील=[[पी. व्ही. नरसिंहराव]]}}
{{क्रम-शीर्षक|शीर्षक=[[भारतीय पंतप्रधान]]|वर्ष=[[मे १६]], [[इ.स. १९९६]] – [[जून १]], [[इ.स. १९९६]]}}
{{क्रम-पुढील|पुढील=[[एच.डी. देवेगौडा|एच. डी. देवेगौडा]]}}
{{क्रम-मागील|मागील=[[इंद्रकुमार गुजराल]]}}
{{क्रम-शीर्षक|शीर्षक=[[भारतीय पंतप्रधान]]|वर्ष=[[मार्च १९]], [[इ.स. १९९८]] – [[मे २२]], [[इ.स. २००४]]}}
{{क्रम-पुढील|पुढील=[[डॉ. मनमोहन सिंग]]}}
{{क्रम-मागील|मागील=[[इंद्रकुमार गुजराल]]}}
{{क्रम-शीर्षक|शीर्षक=[[:वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री|भारतीय परराष्ट्रमंत्री]]|वर्ष=[[मार्च १९]], [[इ.स. १९९८]] – [[डिसेंबर ५]], [[इ.स. १९९८]]}}
{{क्रम-पुढील|पुढील=[[जसवंत सिंग]]}}
{{क्रम-मागील|मागील=[[प्रणव मुखर्जी]]}}
{{क्रम-शीर्षक|शीर्षक=[[:वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री|भारतीय परराष्ट्रमंत्री]]|वर्ष=[[मे १६]], [[इ.स. १९९६]] – [[मे २१]], [[इ.स. १९९६]]}}
{{क्रम-पुढील|पुढील=[[सिकंदर बख्त, राजकारणी|सिकंदर बख्त]]}}
{{क्रम-मागील|मागील=[[यशवंतराव चव्हाण]]}}
{{क्रम-शीर्षक|शीर्षक=[[:वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री|भारतीय परराष्ट्रमंत्री]]|वर्ष=[[मार्च २७]], [[इ.स. १९७७]] – [[जुलै २८]], [[इ.स. १९७९]]}}
{{क्रम-पुढील|पुढील=[[श्यामनंदन मिश्रा]]}}
{{क्रम-शेवट}}
== हे सुद्धा पहा ==
* [[सर्वात महान भारतीय (सर्वेक्षण)]]

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}
{{भारतीय पंतप्रधान}}
{{भारतरत्न}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:वाजपेयी, अटलबिहारी}}
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री]]
[[वर्ग:भारताचे पंतप्रधान]]
[[वर्ग:द ग्रेटेस्ट इंडियन]]
[[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:नवी दिल्लीचे खासदार]]
[[वर्ग:लखनौचे खासदार]]
[[वर्ग:ग्वाल्हेरचे खासदार]]
[[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]]
[[वर्ग:लोकसभेतील विरोधीपक्षनेते]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे अध्यक्ष]]
[[वर्ग:जनता पक्षाचे राजकारणी]]
[[वर्ग:भारतीय जनसंघ नेते]]
[[वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>95kf9wuibtpnb98ypihl42z4l8mz1qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>महादेवशास्त्री जोशी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5055</id>
    <revision>
      <id>2676672</id>
      <parentid>2320723</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9374" sha1="9fr7s0kl2vu7vt8f975filog2fb5xgu" xml:space="preserve">&lt;!--{{मराठी साहीत्यिक|
 चित्र       = 
|पूर्ण नाव     = 
|उपाख्य      = 
|जीवनकाल    = 
|आई-वडिल    = 
|पत्नी       = 
|कार्य       = भारतीय संस्कृतीकोशाचे जनक
|साहित्य     = भारतीय संस्कृतिकोश, कन्यादान, धर्मकन्या, वैशाख वणवा, मानिनी, जिव्हाळा 
|क्रमशब्द     = 
}}--&gt;
{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट साहित्यिक
| नाव = महादेवशास्त्री जोशी
| चित्र = 
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_शीर्षक = 
| पूर्ण_नाव = महादेवशास्त्री सीताराम जोशी
| टोपण_नाव = 
| जन्म_दिनांक = [[जानेवारी १२]], [[इ.स. १९०६]]
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[डिसेंबर १२]], [[इ.स. १९९२]]
| मृत्यू_स्थान = 
| कार्यक्षेत्र = साहित्य
| राष्ट्रीयत्व = 
| कार्यकाळ = 
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| साहित्य_प्रकार = कोशवाङ्मय, कथा
| विषय = 
| चळवळ = 
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = भारतीय संस्कृतिकोश, कन्यादान, धर्मकन्या, वैशाख वणवा, मानिनी, जिव्हाळा 
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = 
| स्वाक्षरी_चित्र = 
| संकेतस्थळ_दुवा = 
| तळटिपा = 
}}
'''महादेवशास्त्री सीताराम जोशी''' (जन्म : आंबेडे [[गोवा]], १२ जानेवारी १९०६;  - १२ डिसेंबर १९९२) हे [[मराठी भाषा|मराठी]] भाषेतील लेखक व कोशकार होते. वेदान्त, व्याकरण, ज्योतिष, काव्यशास्त्र यांचे पारंपरिक पद्धतीने अध्ययन करून त्यांनी शास्त्री ही पदवी संपादन केली. यानंतर गोव्यामध्ये 'सत्तरी शिक्षण संस्थे'ची स्थापना करून स्वतःला शैक्षणिक कार्यात वाहून घेतले. चैतन्य मासिकाचे ते संपादक होते. त्या मासिकातच 'राव्याचे बंड, ही त्यांची पहिली कथा प्रसिद्ध झाली. 'वेलविस्तार' हा त्यांच्या पहिला कथासंग्रह. यानंतर त्यांचे 'खडकातील पाझर', 'विराणी', 'कल्पवृक्ष' मिळून १६ कथासंग्रह प्रसिद्ध झाले. ते गोव्याचे असल्याने गोमंतकीय प्रदेशातल्या चालीरीतींसह जगणाऱ्या चांगल्या वाईट माणसांची जिवंत आणि रसरसीत वर्णने, रसाळ भाषा हे त्यांच्या लेखनाचे वैशिष्ट्य समजले जाते. त्यांच्या काही कथांवर 'कन्यादान', 'धर्मकन्या', वै'शाख वणवा', 'मानिनी', 'जिव्हाळा', 'थांब लक्ष्मी कुंकू लावते' हे चित्रपट तयार झाले. 

१९५७ साली स्थापन झालेल्या भारतीय संस्कृती कोश मंडळाचे ते संपादक होते. या संस्थेसाठी [[भारतीय संस्कृती कोश|भारतीय संस्कृतिकोशाचे]] दहा खंड लिहून त्यांनी पूर्ण केले. याशिवाय चार खंडांचा मुलांचा संस्कृती कोशही त्यांनी तयार केला. 

भारतदर्शन ही प्रवासवर्णनमाला, आईच्या आठवणी हे बालसाहित्य, मुलांचा नित्यपाठ, श्री आद्य शंकराचार्य आदी साहित्य त्यांच्या नावावर जमा आहे. 'आत्मपुराण, आणि 'आमचा वानप्रस्थाश्रम ' या नावाने त्यांनी आत्मचरित्र लिहिले.
महादेव शास्त्री जोशी ह्यांचा गोवा मुक्ती संग्रामात महत्वाचा वाटा होता.ते v त्यांच्या पत्नी सुधाताई यांनी अनेक सत्याग्रह केले. महादेव शास्त्री जोशींनी धावे चा सत्याग्रह व्हावा यासाठी प्रयत्न केले.

==महादेवशास्त्री जोशी यांनी लिहिलेली पुस्तके==
* आईच्या आठवणी (बालसाहित्य)
* आत्मपुराण (आत्मवरित्रपर)
* श्री आद्य शंकराचार्य (चरित्र व कार्य)
* आमचा वानप्रस्थाश्रम (आत्मचरित्रपर)
* कल्पवृक्ष (कथासंग्रह)
* खदकातील पाझर (कथासंग्रह)
* तीर्थरूप महाराष्ट्र (अनेक भाग, महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रांची माहिती )
* भारतदर्शन (प्रवासवर्णनमाला)
* भारतीय संस्कृतिकोश (दहा खंड)
* मुलांचा संस्कृतिकोश (चार खंड)
* विराणी (कथासंग्रह)
* वेलविस्तार (कथासंग्रह)

==सन्मान==
* महादेवशास्त्री जोशी हे १९८० च्या गोमंतक मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते. 

==कुटुंबीय==
महादेवशास्त्रींच्या पत्नी सुधाताई जोशी यांनी [[गोवा|गोव्या]]च्या स्वातंत्र्ययुद्धात भाग घेऊन तीन वर्षे तुरुंगवास भोगला. महादेवशास्त्रींनी पुण्यात धायरी येथे घर व शेती विकत घेतली होती. त्यांचे सुपुत्र अशोक जोशी यांना त्यामुळे [[शेती]]मध्ये रस निर्माण झाला. शेतीत त्यांनी अनेक प्रयोग राबविले. आपल्या वडिलांचा कोशनिर्मितीचा वसा अशोक जोशी यांनी पुढे चालू ठेवला. त्यांच्या २५-२-२०१४ रोजी वयाच्या ७४व्या वर्षी .झालेल्या निधनापूर्वी अशोक जोशींनी ’कृषी विज्ञान कोश’ या ग्रंथाच्या १५ खंडापैकी ८ खंड प्रकाशित केले. ’अ’पासून ते ’क’ अक्षरापर्यंतचे काम त्यांनी पूर्ण केले आहे. 


{{DEFAULTSORT:जोशी,महादेवशास्त्री}}
[[वर्ग:मराठी साहित्यिक]]
[[वर्ग:मराठी ज्ञानकोशकार]]
[[वर्ग:इ.स. १९९२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:कोशकार]]</text>
      <sha1>9fr7s0kl2vu7vt8f975filog2fb5xgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मुहम्मद दुसरा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15977</id>
    <revision>
      <id>2676705</id>
      <parentid>2193891</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T10:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amhmr</username>
        <id>181659</id>
      </contributor>
      <origin>2676705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2056" sha1="kzy4j38m7dk8r9zo056yt6zjhxc99v4" xml:space="preserve">'''अल्ला-उद्दीन मुहम्मद दुसरा''' हा [[मध्य आशिया|मध्य आशियातील]] [[ख्वारिझम]] घराण्याचा सत्ताधिश होता. [[इ.स. १२००]] ते [[इ.स. १२२०]] पर्यंत त्याने गादी चालवली.
[[File:Muhammad II portrait in a 1430 manuscript of the Jami' al-tawarikh by Rashid-al-Din Hamadani.jpg|thumb]]

==चंगीझ खानची स्वारी==
[[इ.स. १२१८]] मध्ये व्यापाराची परवानगी मागणाऱ्या [[चंगीझ खान|चंगीझ खानच्या]] व्यापारी चमूला शाह मुहम्मदच्या एका अधिकाऱ्याने ठार केले. या कृत्याबद्दल शाह मुहम्मदने या अधिकाऱ्याला शिक्षा न करता पाठीशी घातले. हा प्रकार कानावर पडल्यावर चंगीझने सुमारे दोन लाख सैन्यानिशी [[चंगीझ खान#मध्य आशियावर स्वारी|मध्य आशियावर हल्ला]] केला. या युद्धातील पराभवानंतर शाह मुहम्मद [[इराण|इराणच्या]] दिशेने पळून गेला. पुढे तेथे परागंदा अवस्थेतच त्याला मृत्यू आला.

==हे लेख देखील पहा==
*[[चंगीझ खान]]

[[वर्ग:अरेबियाचा इतिहास]]
[[वर्ग:मध्य आशियाचा इतिहास]]
[[वर्ग:इ.स. ११६९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १२२० मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>kzy4j38m7dk8r9zo056yt6zjhxc99v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कलर्स मराठी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17419</id>
    <revision>
      <id>2676640</id>
      <parentid>2674432</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20119-79</username>
        <id>181630</id>
      </contributor>
      <origin>2676640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9597" sha1="4d7rp8gbciwf31jr7au9e7zytjvmkd9" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी
|नाव             = कलर्स मराठी 
|चित्र             = 
|चित्रसाईज         = 
|चित्र_माहिती        =‌‌ 
|चित्र२            = 
|सुरुवात           = ९ जुलै २०००
|शेवटचे_प्रसारण      =
|चित्र_प्रकार         = 
|प्रेक्षक_संख्या        = 
|प्रेक्षक_संख्या_सध्या    = 
|प्रेक्षक_संख्या_माहिती   = 
|नेटवर्क            = वायाकॉम१८
|मालक            = 
|ब्रीदवाक्य           = रंगात रंग लय भारी, नवी उभारी उंच भरारी
|देश              = [[भारत]]
|प्रसारण क्षेत्र        = 
|मुख्यालय          = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
|जुने नाव          = [[ई टीव्ही मराठी]]
|बदललेले नाव       = कलर्स मराठी
|भगिनी वाहिनी       =
|प्रसारण वेळ         = संध्या. ६ ते रात्री ९.३० (प्राइम टाइम)
|संकेतस्थळ          = [http://www.colorsmarathi.com कलर्स मराठी]
}}

'''कलर्स मराठी''' ही [[मराठी भाषा|मराठी]] वाहिनी आहे. ह्या वाहिनीचे पूर्वी '''ई टीव्ही मराठी''' असे नाव होते. दर महिन्यांच्या काही रविवारी [[कलर्स मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात.

== पुरस्कार ==
* [[कलर्स मराठी पुरस्कार]]

== प्रसारित मालिका ==
=== दररोज ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! वेळ
|-
| ३ ऑक्टोबर २०२४
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ६ वाजता
|-
| २८ डिसेंबर २०२०
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| १६ मार्च २०२६
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| २३ मार्च २०२६
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|}

=== कथाबाह्य कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! कार्यक्रम
! वेळ
|-
| ११ जानेवारी २०२६
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|}

== जुन्या मालिका ==
# [[१७६० सासूबाई]]
# [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
# [[असावा सुंदर स्वप्नांचा बंगला]]
# [[अस्सं सासर सुरेख बाई]]
# [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]]
# [[कमला (मालिका)|कमला]]
# [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]]
# [[काटा रुते कुणाला]]
# [[कालाय तस्मै नमः (मालिका)|कालाय तस्मै नमः]]
# [[काव्यांजली - सखी सावली]]
# [[गंध फुलांचा गेला सांगून]]
# [[गणपती बाप्पा मोरया]]
# [[घाडगे अँड सून]]
# [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]]
# [[लेक माझी दुर्गा]]
# [[जीव झाला येडापिसा]]
# [[जीव माझा गुंतला]]
# [[तुझ्या रूपाचं चांदणं]]
# [[तू माझा सांगाती]]
# [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
# [[भाग्य दिले तू मला]]
# [[या वळणावर]]
# [[रमा राघव]]
# [[राजा राणीची गं जोडी]]
# [[राधा प्रेम रंगी रंगली]]
# [[लक्ष्मी सदैव मंगलम्]]
# [[लेक लाडकी ह्या घरची]]
# [[शुभमंगल ऑनलाईन]]
# [[सुखाच्या सरींनी हे मन बावरे]]
# [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
# [[स्वामिनी]]
# [[ह्या गोजिरवाण्या घरात]]
# अशोक मा.मा.
# आई मायेचं कवच
# आपली माणसं
# बालपण देगा देवा
# बायको अशी हव्वी
# बेधुंद मनाच्या लहरी
# भाग्यविधाता
# चंद्र आहे साक्षीला
# इंद्रायणी
# चाहूल
# दुर्गा
# चिरंजीवी सौभाग्य कांक्षिणी
# क्राईम डायरी
# एक होता राजा
# एक मोहोर अबोल
# एक झुंज वादळाशी
# गुंडा पुरुष देव
# हम्मा लाइव्ह
# हृदयी प्रीत जागते
# हुकुमाची राणी
# लय आवडतेस तू मला
# किमयागार
# किती सांगायचंय मला
# कुमारी गंगूबाई नॉनमॅट्रिक
# कुंडली
# कुंकू टिकली आणि टॅटू
# मंथन
# माझा होशील का
# माझे मन तुझे झाले
# माझिया माहेरा
# मेंदीच्या पानावर
# बाईपण जिंदाबाद
# पिरतीचा वणवा उरी पेटला
# पिंगा गं पोरी पिंगा
# योगयोगेश्वर जय शंकर
# शेतकरीच नवरा हवा
# सखी
# समांतर
# सरस्वती
# साता जन्माच्या गाठी
# सावर रे
# सप्तपदी
# सोनियाचा उंबरा
# सख्या रे
# सिंधुताई माझी माई
# सोन्याची पावलं
# सुख कळले
# सुखी माणसाचा सदरा
# सुंदर माझं घर
# तुझ्यावाचून करमेना
# विवाहबंधन
# आवाज
# बाजीराव मस्तानी
# श्री लक्ष्मीनारायण

=== अनुवादित मालिका ===
# कर्मफल दाता शनि
# नागीण
# गीता

== कथाबाह्य कार्यक्रम ==
# [[कोण होणार करोडपती|कोण होईल मराठी करोडपती]]
# [[गौरव महाराष्ट्राचा (कार्यक्रम)|गौरव महाराष्ट्राचा]]
# [[झुंज मराठमोळी]]
# [[ढोलकीच्या तालावर]]
# [[बिग बॉस मराठी]]
** [[बिग बॉस मराठी १]]
** [[बिग बॉस मराठी २]]
** [[बिग बॉस मराठी ३]]
** [[बिग बॉस मराठी ४]]
** [[बिग बॉस मराठी ५]]
# [[सूर नवा ध्यास नवा]]
# सुपर डान्सर
# लज्जत महाराष्ट्राची
# कॉमेडी एक्सप्रेस
# कॉमेडीची बुलेट ट्रेन
# आज काय स्पेशल
# दोन स्पेशल
# तुमच्यासाठी काय पण
# मेजवानी परिपूर्ण किचन
# नवरा असावा तर असा
# एकदम कडक
# नादखुळा
# मॅड म्हणजेच महाराष्ट्राचा अस्सल डान्सर
# अस्सल पाहुणे इरसाल नमुने
# मिसेस अन्नपूर्णा
# परफेक्ट बॅचलर
# आली लहर केला कहर
# हसताय ना? हसायलाच पाहिजे!
# आमच्या घरात सूनबाई जोरात
# संगीत खुर्ची
# दर्शन
# सख्खे शेजारी
# पालखी
# गजर हरिनामाचा

{{मराठी दूरचित्रवाहिन्या}}

[[वर्ग:कलर्स मराठी]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]]</text>
      <sha1>4d7rp8gbciwf31jr7au9e7zytjvmkd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676641</id>
      <parentid>2676640</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20119-79</username>
        <id>181630</id>
      </contributor>
      <origin>2676641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9624" sha1="aqw8r29eqa2faas2opldt5pl46r1su2" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी
|नाव             = कलर्स मराठी 
|चित्र             = 
|चित्रसाईज         = 
|चित्र_माहिती        =‌‌ 
|चित्र२            = 
|सुरुवात           = ९ जुलै २०००
|शेवटचे_प्रसारण      =
|चित्र_प्रकार         = 
|प्रेक्षक_संख्या        = 
|प्रेक्षक_संख्या_सध्या    = 
|प्रेक्षक_संख्या_माहिती   = 
|नेटवर्क            = वायाकॉम१८
|मालक            = 
|ब्रीदवाक्य           = रंगात रंग लय भारी, नवी उभारी उंच भरारी
|देश              = [[भारत]]
|प्रसारण क्षेत्र        = 
|मुख्यालय          = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
|जुने नाव          = [[ई टीव्ही मराठी]]
|बदललेले नाव       = कलर्स मराठी
|भगिनी वाहिनी       =
|प्रसारण वेळ         = संध्या. ६ ते रात्री ९.३० (प्राइम टाइम)
|संकेतस्थळ          = [http://www.colorsmarathi.com कलर्स मराठी]
}}

'''कलर्स मराठी''' ही [[मराठी भाषा|मराठी]] वाहिनी आहे. ह्या वाहिनीचे पूर्वी '''ई टीव्ही मराठी''' असे नाव होते. दर महिन्यांच्या काही रविवारी [[कलर्स मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात.

== पुरस्कार ==
* [[कलर्स मराठी पुरस्कार]]

== प्रसारित मालिका ==
=== दररोज ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! वेळ
|-
| ३ ऑक्टोबर २०२४
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ६ वाजता
|-
| २८ डिसेंबर २०२०
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| १६ मार्च २०२६
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| २३ मार्च २०२६
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
|TBA
|TBA
|TBA
|-
|TBA
|TBA
|TBA
|-
|TBA
|TBA
|TBA
|}

=== कथाबाह्य कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! कार्यक्रम
! वेळ
|-
| ११ जानेवारी २०२६
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|}

== जुन्या मालिका ==
# [[१७६० सासूबाई]]
# [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
# [[असावा सुंदर स्वप्नांचा बंगला]]
# [[अस्सं सासर सुरेख बाई]]
# [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]]
# [[कमला (मालिका)|कमला]]
# [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]]
# [[काटा रुते कुणाला]]
# [[कालाय तस्मै नमः (मालिका)|कालाय तस्मै नमः]]
# [[काव्यांजली - सखी सावली]]
# [[गंध फुलांचा गेला सांगून]]
# [[गणपती बाप्पा मोरया]]
# [[घाडगे अँड सून]]
# [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]]
# [[लेक माझी दुर्गा]]
# [[जीव झाला येडापिसा]]
# [[जीव माझा गुंतला]]
# [[तुझ्या रूपाचं चांदणं]]
# [[तू माझा सांगाती]]
# [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
# [[भाग्य दिले तू मला]]
# [[या वळणावर]]
# [[रमा राघव]]
# [[राजा राणीची गं जोडी]]
# [[राधा प्रेम रंगी रंगली]]
# [[लक्ष्मी सदैव मंगलम्]]
# [[लेक लाडकी ह्या घरची]]
# [[शुभमंगल ऑनलाईन]]
# [[सुखाच्या सरींनी हे मन बावरे]]
# [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
# [[स्वामिनी]]
# [[ह्या गोजिरवाण्या घरात]]
# अशोक मा.मा.
# आई मायेचं कवच
# आपली माणसं
# बालपण देगा देवा
# बायको अशी हव्वी
# बेधुंद मनाच्या लहरी
# भाग्यविधाता
# चंद्र आहे साक्षीला
# इंद्रायणी
# चाहूल
# दुर्गा
# चिरंजीवी सौभाग्य कांक्षिणी
# क्राईम डायरी
# एक होता राजा
# एक मोहोर अबोल
# एक झुंज वादळाशी
# गुंडा पुरुष देव
# हम्मा लाइव्ह
# हृदयी प्रीत जागते
# हुकुमाची राणी
# लय आवडतेस तू मला
# किमयागार
# किती सांगायचंय मला
# कुमारी गंगूबाई नॉनमॅट्रिक
# कुंडली
# कुंकू टिकली आणि टॅटू
# मंथन
# माझा होशील का
# माझे मन तुझे झाले
# माझिया माहेरा
# मेंदीच्या पानावर
# बाईपण जिंदाबाद
# पिरतीचा वणवा उरी पेटला
# पिंगा गं पोरी पिंगा
# योगयोगेश्वर जय शंकर
# शेतकरीच नवरा हवा
# सखी
# समांतर
# सरस्वती
# साता जन्माच्या गाठी
# सावर रे
# सप्तपदी
# सोनियाचा उंबरा
# सख्या रे
# सिंधुताई माझी माई
# सोन्याची पावलं
# सुख कळले
# सुखी माणसाचा सदरा
# सुंदर माझं घर
# तुझ्यावाचून करमेना
# विवाहबंधन
# आवाज
# बाजीराव मस्तानी
# श्री लक्ष्मीनारायण

=== अनुवादित मालिका ===
# कर्मफल दाता शनि
# नागीण
# गीता

== कथाबाह्य कार्यक्रम ==
# [[कोण होणार करोडपती|कोण होईल मराठी करोडपती]]
# [[गौरव महाराष्ट्राचा (कार्यक्रम)|गौरव महाराष्ट्राचा]]
# [[झुंज मराठमोळी]]
# [[ढोलकीच्या तालावर]]
# [[बिग बॉस मराठी]]
** [[बिग बॉस मराठी १]]
** [[बिग बॉस मराठी २]]
** [[बिग बॉस मराठी ३]]
** [[बिग बॉस मराठी ४]]
** [[बिग बॉस मराठी ५]]
# [[सूर नवा ध्यास नवा]]
# सुपर डान्सर
# लज्जत महाराष्ट्राची
# कॉमेडी एक्सप्रेस
# कॉमेडीची बुलेट ट्रेन
# आज काय स्पेशल
# दोन स्पेशल
# तुमच्यासाठी काय पण
# मेजवानी परिपूर्ण किचन
# नवरा असावा तर असा
# एकदम कडक
# नादखुळा
# मॅड म्हणजेच महाराष्ट्राचा अस्सल डान्सर
# अस्सल पाहुणे इरसाल नमुने
# मिसेस अन्नपूर्णा
# परफेक्ट बॅचलर
# आली लहर केला कहर
# हसताय ना? हसायलाच पाहिजे!
# आमच्या घरात सूनबाई जोरात
# संगीत खुर्ची
# दर्शन
# सख्खे शेजारी
# पालखी
# गजर हरिनामाचा

{{मराठी दूरचित्रवाहिन्या}}

[[वर्ग:कलर्स मराठी]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]]</text>
      <sha1>aqw8r29eqa2faas2opldt5pl46r1su2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676643</id>
      <parentid>2676641</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19972-67</username>
        <id>181631</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-20119-79|~2026-20119-79]] ([[User talk:~2026-20119-79|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2676641|2676641]] परतवली.</comment>
      <origin>2676643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9570" sha1="pnc3cdech3nr65grvb7g0j6uu0wjhqh" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी
|नाव             = कलर्स मराठी 
|चित्र             = 
|चित्रसाईज         = 
|चित्र_माहिती        =‌‌ 
|चित्र२            = 
|सुरुवात           = ९ जुलै २०००
|शेवटचे_प्रसारण      =
|चित्र_प्रकार         = 
|प्रेक्षक_संख्या        = 
|प्रेक्षक_संख्या_सध्या    = 
|प्रेक्षक_संख्या_माहिती   = 
|नेटवर्क            = वायाकॉम१८
|मालक            = 
|ब्रीदवाक्य           = रंगात रंग लय भारी, नवी उभारी उंच भरारी
|देश              = [[भारत]]
|प्रसारण क्षेत्र        = 
|मुख्यालय          = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
|जुने नाव          = [[ई टीव्ही मराठी]]
|बदललेले नाव       = कलर्स मराठी
|भगिनी वाहिनी       =
|प्रसारण वेळ         = संध्या. ६ ते रात्री ९.३० (प्राइम टाइम)
|संकेतस्थळ          = [http://www.colorsmarathi.com कलर्स मराठी]
}}

'''कलर्स मराठी''' ही [[मराठी भाषा|मराठी]] वाहिनी आहे. ह्या वाहिनीचे पूर्वी '''ई टीव्ही मराठी''' असे नाव होते. दर महिन्यांच्या काही रविवारी [[कलर्स मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात.

== पुरस्कार ==
* [[कलर्स मराठी पुरस्कार]]

== प्रसारित मालिका ==
=== दररोज ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! वेळ
|-
| ३ ऑक्टोबर २०२४
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ६ वाजता
|-
| २८ डिसेंबर २०२०
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| १६ मार्च २०२६
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| २३ मार्च २०२६
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|}

=== कथाबाह्य कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! कार्यक्रम
! वेळ
|-
| ११ जानेवारी २०२६
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|}

== जुन्या मालिका ==
# [[१७६० सासूबाई]]
# [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
# [[असावा सुंदर स्वप्नांचा बंगला]]
# [[अस्सं सासर सुरेख बाई]]
# [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]]
# [[कमला (मालिका)|कमला]]
# [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]]
# [[काटा रुते कुणाला]]
# [[कालाय तस्मै नमः (मालिका)|कालाय तस्मै नमः]]
# [[काव्यांजली - सखी सावली]]
# [[गंध फुलांचा गेला सांगून]]
# [[गणपती बाप्पा मोरया]]
# [[घाडगे अँड सून]]
# [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]]
# [[लेक माझी दुर्गा]]
# [[जीव झाला येडापिसा]]
# [[जीव माझा गुंतला]]
# [[तुझ्या रूपाचं चांदणं]]
# [[तू माझा सांगाती]]
# [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
# [[भाग्य दिले तू मला]]
# [[या वळणावर]]
# [[रमा राघव]]
# [[राजा राणीची गं जोडी]]
# [[राधा प्रेम रंगी रंगली]]
# [[लक्ष्मी सदैव मंगलम्]]
# [[लेक लाडकी ह्या घरची]]
# [[शुभमंगल ऑनलाईन]]
# [[सुखाच्या सरींनी हे मन बावरे]]
# [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
# [[स्वामिनी]]
# [[ह्या गोजिरवाण्या घरात]]
# अशोक मा.मा.
# आई मायेचं कवच
# आपली माणसं
# बालपण देगा देवा
# बायको अशी हव्वी
# बेधुंद मनाच्या लहरी
# भाग्यविधाता
# चंद्र आहे साक्षीला
# इंद्रायणी
# चाहूल
# दुर्गा
# चिरंजीवी सौभाग्य कांक्षिणी
# क्राईम डायरी
# एक होता राजा
# एक मोहोर अबोल
# एक झुंज वादळाशी
# गुंडा पुरुष देव
# हम्मा लाइव्ह
# हृदयी प्रीत जागते
# हुकुमाची राणी
# लय आवडतेस तू मला
# किमयागार
# किती सांगायचंय मला
# कुमारी गंगूबाई नॉनमॅट्रिक
# कुंडली
# कुंकू टिकली आणि टॅटू
# मंथन
# माझा होशील का
# माझे मन तुझे झाले
# माझिया माहेरा
# मेंदीच्या पानावर
# बाईपण जिंदाबाद
# पिरतीचा वणवा उरी पेटला
# पिंगा गं पोरी पिंगा
# योगयोगेश्वर जय शंकर
# शेतकरीच नवरा हवा
# सखी
# समांतर
# सरस्वती
# साता जन्माच्या गाठी
# सावर रे
# सप्तपदी
# सोनियाचा उंबरा
# सख्या रे
# सिंधुताई माझी माई
# सोन्याची पावलं
# सुख कळले
# सुखी माणसाचा सदरा
# सुंदर माझं घर
# तुझ्यावाचून करमेना
# विवाहबंधन
# आवाज
# बाजीराव मस्तानी
# श्री लक्ष्मीनारायण

=== अनुवादित मालिका ===
# कर्मफल दाता शनि
# नागीण
# गीता

== कथाबाह्य कार्यक्रम ==
# [[कोण होणार करोडपती|कोण होईल मराठी करोडपती]]
# [[गौरव महाराष्ट्राचा (कार्यक्रम)|गौरव महाराष्ट्राचा]]
# [[झुंज मराठमोळी]]
# [[ढोलकीच्या तालावर]]
# [[बिग बॉस मराठी]]
** [[बिग बॉस मराठी १]]
** [[बिग बॉस मराठी २]]
** [[बिग बॉस मराठी ३]]
** [[बिग बॉस मराठी ४]]
** [[बिग बॉस मराठी ५]]
# [[सूर नवा ध्यास नवा]]
# सुपर डान्सर
# लज्जत महाराष्ट्राची
# कॉमेडी एक्सप्रेस
# कॉमेडीची बुलेट ट्रेन
# आज काय स्पेशल
# दोन स्पेशल
# तुमच्यासाठी काय पण
# मेजवानी परिपूर्ण किचन
# नवरा असावा तर असा
# एकदम कडक
# नादखुळा
# मॅड म्हणजेच महाराष्ट्राचा अस्सल डान्सर
# अस्सल पाहुणे इरसाल नमुने
# मिसेस अन्नपूर्णा
# परफेक्ट बॅचलर
# आली लहर केला कहर
# हसताय ना? हसायलाच पाहिजे!
# आमच्या घरात सूनबाई जोरात
# संगीत खुर्ची
# दर्शन
# सख्खे शेजारी
# पालखी
# गजर हरिनामाचा

{{मराठी दूरचित्रवाहिन्या}}

[[वर्ग:कलर्स मराठी]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]]</text>
      <sha1>pnc3cdech3nr65grvb7g0j6uu0wjhqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्रीधर व्यंकटेश केतकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42027</id>
    <revision>
      <id>2676670</id>
      <parentid>2546569</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10432" sha1="iugwwwkgfhi9vx8i0y7lghrb2smczhb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
| नाव = 
| चित्र = Shridhar Venkatesh Ketkar.jpg
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_title = 
| पूर्ण_नाव = श्रीधर व्यंकटेश केतकर
| टोपण_नाव = 
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| कार्यक्षेत्र = 
| राष्ट्रीयत्व = 
| धर्म =
| भाषा = 
| कार्यकाळ = 
| साहित्य_प्रकार = 
| विषय = 
| चळवळ = 
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = 
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = 
| स्वाक्षरी_चित्र = 
| संकेतस्थळ_दुवा = 
| तळटिपा = 
}}

'''डॅा श्रीधर व्यंकटेश केतकर''' ([[२ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १८८४]]; [[रायपूर]], [[ब्रिटिश भारत]] - [[१० एप्रिल]], [[इ.स. १९३७]]; [[पुणे]], [[ब्रिटिश भारत]]) हे [[मराठी भाषा|मराठीतील]] आद्य [[महाराष्ट्र]]ीय [[ज्ञानकोश]]ाचे जनक-संपादक, [[समाजशास्त्र]]ज्ञ, [[कादंबरीकार]], इतिहास संशोधक व विचारवंत होते. महाराष्ट्रीय ज्ञानकोशाच्या कार्यामुळे ''ज्ञानकोशकार केतकर'' या नावानेही ते ओळखले जातात.

== सुरुवातीचे जीवन ==
केतकरांचा जन्म [[२ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १८८४]] रोजी [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतात]] [[रायपूर]] येथे झाला. त्यांचे शिक्षण [[अमरावती]] व विल्सन कॉलेज, [[मुंबई]] येथे झाले. [[इ.स. १९०६]] साली ते उच्चशिक्षणासाठी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेस]] गेले. तेथील [[कॉर्नेल विद्यापीठ|कॉर्नेल विद्यापीठातून]] त्यांनी पीएच.डी. मिळवली. [[भारत]]ात परतल्यावर ते [[कलकत्ता विद्यापीठ|कलकत्ता विद्यापीठात]] [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्राचे]] प्राध्यापक म्हणून रुजू झाले.

[[इ.स. १९२०]] साली त्यांचा [[विवाह]] [[शीलवती केतकर|इंडिथ व्हिक्टोरिया कोहन]] या [[जर्मन]] [[ज्यू]] तरुणीशी [[पुणे|पुण्यात]] झाला. विवाहानंतर तिला शीलवती हे नाव मिळाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | url=http://www.miloonsaryajani.com/node/778 | title=गतकाळाची गाज : सांस्कृतिक अंतर ओलांडताना | publisher=मिळून सार्याजणी | date=जुलै २०१२ | accessdate=२२ नोव्हेंबर २०१३ | language=मराठी | लेखक=डॉ. नीलिमा गुंडी | archive-date=2016-03-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160305080940/http://www.miloonsaryajani.com/node/778 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== महाराष्ट्रीय ज्ञानकोशाचे कार्य ==
[[इ.स. १९२१]] ते [[इ.स. १९२९]] या काळात केवळ स्वतःच्या मेहनतीने त्यांनी महाराष्ट्रीय ज्ञानकोशाचे २३ खंड प्रकाशित केले. इ.स. १९१५ सालापासून पुढील १४ वर्षे त्यांनी या प्रचंड कामाच्या संशोधन व लिखाणाला वाहिली. ''एन्सायक्लोपीडिया'' या इंग्लिश शब्दासाठी केतकरांनी ''ज्ञानकोश'' असा मराठी प्रतिशब्द बनवला &lt;ref name=&quot;श्रीकेलोकसत्ता&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा =http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=205104:2012-01-13-09-15-34&amp;catid=104:2009-08-05-07-53-42&amp;Itemid=117 | title ='ज्ञानकोशा’चा वारसा विसरू नका...{{मृत दुवा}} | लेखक =[[श्री.के. क्षीरसागर]] | प्रकाशक = लोकसत्ता | दिनांक = १५ जानेवारी, इ.स. २०१२ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = १६ जानेवारी, इ.स.२०१२ | भाषा = मराठी  }}&lt;/ref&gt;. समीक्षक [[श्री.के. क्षीरसागर]] यांच्या मते, युरोपीय विद्वानांच्या मताला सरसकट प्रमाण न धरता ''राष्ट्रवादी भूमिकेतून'' केतकरांनी ज्ञानकोशाचे कार्य केले &lt;ref name=&quot;श्रीकेलोकसत्ता&quot;/&gt;.

असे म्हणतात की कमीतकमी काळात ज्ञानकोश लिहून व्हावा, म्हणून केतकर यांनी दोन्ही हातांनी लिहायची सवय ठेवली होती.

==ग्रंथसंपदा==
* ‘भारतीय जातिसंस्थेचा इतिहास’ (या त्यांच्या पुस्तकातील समाजशास्त्रीय विवेचन हे पाश्चात्य जगातही मान्यता पावलेले आहे.)
* कादंबऱ्या
** आशावादी (१९३७)
** गांवसासू (१९४२)
** गोंडवनातील प्रियंवदा
** परागंदा (१९२६)
** ब्राह्मणकन्या (१९३०)
** भटक्या (१९३८)
** विचक्षणा (१९३७)
* साहित्यविषयक
** महाराष्ट्रीयांचे काव्यपरीक्षण

== संकीर्ण ==
स्वभाषा, स्वदेश आणि स्वराज्य यांसाठी आयुष्य वेचणाऱ्या केतकरांनी मराठी भाषेच्या वृद्धीसाठी अनेक मार्ग सुचवले. 

ते दुसऱ्या शारदोपासक संमेलनाचे अध्यक्ष होते. 

ते इ.स. १९३१ सालातल्या [[हैदराबाद]] येथील [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|मराठी साहित्य संमेलनाचे]] अध्यक्ष होते.

‘जागतिक’, ‘संप्रदाय’, ‘सदाशिवपेठी’ यांसारखे शब्द त्यांनी निर्माण केले.

ज्ञानकोशकार केतकर यांच्यावर परदेशी ज्ञानाचा प्रभाव होता. त्यांची दृष्टी आधुनिक होती. त्यांनी कादंबरी लेखनाच्या माध्यमातून वेश्यासंतती, विवाहबाह्य संबंध, अमेरिकेतील स्थलांतर असे काळाच्या पुढचे विचार मांडले होते. त्यांच्या काळात हे विचार फार बंडखोर समजले गेले.

श्री.व्यं. केतकरांची पत्नी जर्मन होती.

==चरित्रे==
* डाॅ. [[मीना वैशंपायन]] यांनी श्री.व्यं. केतकरांचे  'ज्ञानकोशकार डॉ. केतकर' या नावाचे चरित्र लिहिले आहे.
* डॉ. केतकर ([[द.न. गोखले]])

== संदर्भ व नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

{{विस्तार}}

{{मराठी साहित्यिक}}

{{DEFAULTSORT:केतकर,श्रीधर व्यंकटेश}}
[[वर्ग:भारतीय समाजशास्त्रज्ञ]]
[[वर्ग:मराठी लेखक]]
[[वर्ग:मराठी ज्ञानकोशकार]]
[[वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष]]
[[वर्ग:इ.स. १८८४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९३७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:कादंबरीकार]]
[[वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग : विचारवंत ]]
[[वर्ग:कोशकार]]</text>
      <sha1>iugwwwkgfhi9vx8i0y7lghrb2smczhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चव्हाण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56859</id>
    <revision>
      <id>2676701</id>
      <parentid>2519830</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T08:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20122-44</username>
        <id>181657</id>
      </contributor>
      <comment>Chavan new</comment>
      <origin>2676701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2068" sha1="puirf4zxj5kh434ercackdvqgwxvajo" xml:space="preserve">'''{{लेखनाव}}''' हे [[मराठी]] आडनाव आहे. चव्हाण हे क्षत्रियामधील एक शूर वीर घराणे/कुळ आहे .
हे आडनाव अधिकतेने मराठा समाजात मोठ्या प्रमाणात आहेत.

== प्रसिद्ध व्यक्ती ==

* [[श्रीजया अशोकराव चव्हाण]] - राजकारणी घराण्यातील तिसऱ्या पिढीचे प्रतिनिधी व विधानसभा सदस्य.
* [[पद्मा चव्हाण]] - मराठी अभिनेत्री.
* [[यशवंतराव चव्हाण]] - मराठी राजकारणी, [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] माजी मुख्यमंत्री.
* [[विजय चव्हाण]] - मराठी अभिनेता.
* [[शंकरराव चव्हाण]] - मराठी राजकारणी, [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] माजी मुख्यमंत्री व देशाचे अर्थमंत्री, गृहमंत्री तसेच मानव संसाधन विकास मंत्री.
* [[पृथ्वीराज चव्हाण]]- माजी मुख्यमंत्री. 
* [[सुरेंद्र चव्हाण]] - एव्हरेस्टवीर मराठी गिर्यारोहक.
* [[अशोक चव्हाण]] - मराठी राजकारणी, [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] माजी मुख्यमंत्री व देशातील चारही लोकप्रतिनिधी सभागृहाचे सदस्य.

{{DEFAULTSORT:चव्हाण}}
[[वर्ग:मराठी आडनावे]]</text>
      <sha1>puirf4zxj5kh434ercackdvqgwxvajo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्टार प्रवाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59039</id>
    <revision>
      <id>2676700</id>
      <parentid>2675781</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T08:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20265-38</username>
        <id>181656</id>
      </contributor>
      <origin>2676700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30840" sha1="j9t9rhq2w1hahw9s6o9f2p45k3t6d6r" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी
|नाव             = स्टार प्रवाह
|चित्र             = Star Pravah 2023.png
|चित्रसाईज         = 
|चित्र_माहिती        = 
|चित्र२            = 
|सुरुवात           = २४ नोव्हेंबर २००८
|चित्र स्वरूप        = 
|शेवटचे_प्रसारण      = 
|चित्र_प्रकार         = 
|प्रेक्षक_संख्या       = 
|प्रेक्षक_संख्या_सध्या   = 
|प्रेक्षक_संख्या_माहिती  = 
|नेटवर्क           = स्टार इंडिया
|मालक           = [[डिझ्नी स्टार]]
|ब्रीदवाक्य          = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह
|देश             = [[भारत]]
|प्रसारण क्षेत्र        = [[भारत]]
|मुख्यालय          = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
|जुने नाव          = 
|बदललेले नाव       = 
|भगिनी वाहिनी       = [[प्रवाह पिक्चर]]
|प्रसारण वेळ         = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११.३० (प्राइम टाइम)
|संकेतस्थळ          ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर
}}

'''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात.

==इतिहास==
स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला &quot;स्वप्नांना पंख नवे&quot; या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी &quot;आता थांबायचं नाय&quot; या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी &quot;मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!&quot; या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले.

==पुरस्कार व सोहळे==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव
|-
|२०१४-२०१८
|''येरे येरे''
|-
|२०१६
|''स्टार प्रवाह रत्न''
|-
|२०२१-चालू
|''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]''
|-
|२०२१-चालू
|''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव''
|-
|२०२२
|''स्टार प्रवाह धुमधडाका''
|-
|२०२३-चालू
|''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी''
|}

==प्रसारित कार्यक्रम==
===मालिका===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! वार
! वेळ
! रूपांतरण
|-
| ७ जुलै २०२५
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| rowspan=&quot;8&quot;| दररोज
| दुपारी १ वाजता
|
|-
| १४ फेब्रुवारी २०२२
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
| हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी
|-
| १५ सप्टेंबर २०२५
| लपंडाव
| दुपारी २ वाजता
|
|-
| १५ सप्टेंबर २०२५
| नशीबवान
| दुपारी २.३० वाजता
| तमिळ मालिका नायगी
|-
| १९ जानेवारी २०२६
| तुझ्या सोबतीने
| संध्या. ६.३० वाजता
|
|-
| १६ डिसेंबर २०२४
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
| तमिळ मालिका इरामना रोजावे २
|-
| ५ जानेवारी २०२६
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|
|-
| २३ डिसेंबर २०२४
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
| हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ५ डिसेंबर २०२२
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ठरलं तर मग!]]
| शनि-रवि
| रात्री ८.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| तमिळ मालिका रोजा
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| सोम-शुक्र
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| ३० मार्च २०२६
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
| हिंदी मालिका बंदिनी
|-
| २७ एप्रिल २०२६
| बाई तुझा आशीर्वाद
| rowspan=&quot;4&quot;| दररोज
| रात्री १० वाजता
| तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई
|-
| १५ डिसेंबर २०२५
| वचन दिले तू मला
| रात्री १० वाजता
| बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी.
|-
| १८ मार्च २०२४
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.३० वाजता
| हिंदी मालिका कहानी घर घर की
|-
| २७ मे २०२४
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११ वाजता
|
|}

===शनि-रवि===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! कार्यक्रम
! वेळ
|-
| ३ जानेवारी २०२६
| [[मी होणार सुपरस्टार]] छोटे उस्ताद ४
| रात्री ९ वाजता
|}

==जुन्या मालिका==
# [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]]
# [[अग्निहोत्र २]]
# [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
# [[आई कुठे काय करते!]]
# [[कुन्या राजाची गं तू राणी]]
# [[छत्रीवाली]]
# [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]]
# [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]]
# [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]]
# [[तुझेच मी गीत गात आहे]]
# [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]]
# [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]]
# [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]]
# [[नकळत सारे घडले]]
# [[पिंकीचा विजय असो!]]
# [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]]
# [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]]
# [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
# [[फुलाला सुगंध मातीचा]]
# [[मन उधाण वाऱ्याचे]]
# [[मुलगी झाली हो]]
# [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]]
# [[रंग माझा वेगळा]]
# [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]]
# [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]]
# [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]]
# [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]]
# [[लेक माझी लाडकी]]
# [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
# [[स्वप्नांच्या पलिकडले]]
# [[सहकुटुंब सहपरिवार]]
# [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]]
# [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]]
# [[सांग तू आहेस का?]]
# [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]]
# आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
# कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
# काजळमाया
# उदे गं अंबे
# जे३ जंक्शन
# गोष्ट एका लग्नाची
# गोष्ट एका कॉलेजची
# गोष्ट एका आनंदीची
# गोष्ट एका जप्तीची
# कुकुचकू
# असे का घडले?
# जिवलगा
# जीवलगा
# चारचौघी
# कुलस्वामिनी
# कुळ स्वामिनी
# दार उघडा ना गडे
# अंतरपाट
# वचन दिले तू मला
# कशाला उद्याची बात
# ओळख - ध्यास स्वप्नांचा
# झुंज
# बंध रेशमाचे
# दोन किनारे दोघी आपण
# तुजवीण सख्या रे
# धर्मकन्या
# सुवासिनी
# अनोळखी दिशा
# मांडला दोन घडीचा डाव
# लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती
# पंचनामा
# माधुरी मिडलक्लास
# मानसीचा चित्रकार तो
# मन धागा धागा जोडते नवा
# आम्ही दोघे राजा राणी
# आराधना
# आंबट गोड
# अरे वेड्या मना
# बे दुणे दहा
# प्रीती परी तुजवरी
# रुंजी
# लगोरी - मैत्री रिटर्न्स
# जयोस्तुते
# येक नंबर
# तू जिवाला गुंतवावे
# तुमचं आमचं सेम असतं
# छोटी मालकीण
# दुहेरी
# नकुशी तरीही हवीहवीशी
# गं सहाजणी
# गोठ
# ललित २०५
# साथ दे तू मला
# साता जल्माच्या गाठी
# शतदा प्रेम करावे
# तुझ्या इश्काचा नादखुळा
# वैजू नंबर १
# नवे लक्ष्य
# प्रेमा तुझा रंग कसा
# प्रेमा तुझा रंग कसा २
# स्पेशल ५
# जय देवा श्री गणेशा
# दख्खनचा राजा जोतिबा
# श्री गुरुदेव दत्त
# विठू माऊली
# जय भवानी जय शिवाजी

===अनुवादित मालिका===
# ५ स्टार किचन
# देवांचे देव महादेव
# महाभारत
# श्री गणेश
# [[रामायण (मालिका)|रामायण]]
# [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]]

==कथाबाह्य कार्यक्रम==
# [[आता होऊ दे धिंगाणा]]
# [[भांडा सौख्य भरे]]
# [[मी होणार सुपरस्टार]]
# शिट्टी वाजली रे
# आता होऊन जाऊ द्या
# आम्ही ट्रॅव्हलकर
# कॉमेडी बिमेडी
# ढाबळ एक तास टाइमपास
# ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला
# एक टप्पा आऊट
# जोडी जमली रे
# जस्ट डान्स
# किचनची सुपरस्टार
# महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार
# महाराष्ट्राचा नच बलिये
# मंडळ भारी आहे
# नांदा सौख्य भरे
# पोटोबा प्रसन्न
# स्टार दरबार
# सून सासू सून
# सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी
# विकता का उत्तर?
# विसावा - एक घर मनासारखं
# झेप

==टीआरपी==
२०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; | आठवडा आणि वर्ष
!colspan=&quot;6&quot; | BARC AMAs
|-
!मेगा सिटी
!क्रमांक
!हिंदी भाषिक मार्केट
!क्रमांक
!भारत
!क्रमांक
|-
|आठवडा ३७, २०२१
|rowspan=&quot;23&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1539.19
|5
|1556.26
|10
|-
|आठवडा ३८, २०२१
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1551.06
|9
|-
|आठवडा ४५, २०२१
|1517.06
|10
|-
|आठवडा ४६, २०२१
|1576.53
|5
|1601.66
|8
|-
|आठवडा ४७, २०२१
|1546.27
|5
|1568.70
|8
|-
|आठवडा ४८, २०२१
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1544.46
|10
|-
|आठवडा ४९, २०२१
|1552.12
|10
|-
|आठवडा १, २०२२
|1617.21
|10
|-
|आठवडा २, २०२२
|1534.71
|10
|-
|आठवडा ३, २०२२
|1513
|10
|-
|आठवडा ९, २०२२
|1471.21
|5
|1495.43
|8
|-
|आठवडा १०, २०२२
|1471.95
|5
|1497.25
|8
|-
|आठवडा ११, २०२२
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1482.54
|9
|-
|आठवडा १२, २०२२
|1492.23
|10
|-
|आठवडा १३, २०२२
|1442.28
|10
|-
|आठवडा १४, २०२२
|1487.64
|5
|1517.08
|8
|-
|आठवडा १५, २०२२
|1341.36
|5
|1363.42
|8
|-
|आठवडा १६, २०२२
|1406.77
|5
|1424.58
|9
|-
|आठवडा १७, २०२२
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1416.39
|9
|-
|आठवडा १९, २०२२
|1350.4
|10
|-
|आठवडा २१, २०२२
|1381.04
|10
|-
|आठवडा २२, २०२२
|1480.72
|5
|1507.05
|8
|-
|आठवडा २३, २०२२
|1381.56
|5
|1405.59
|9
|-
|आठवडा २४, २०२२
|291.28
|5
|1474.45
|5
|1504.76
|9
|-
|आठवडा २५, २०२२
|287.99
|5
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २८, २०२२
|rowspan=&quot;9&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1532.94
|9
|-
|आठवडा २९, २०२२
|1504.15
|8
|-
|आठवडा ३०, २०२२
|1440.66
|10
|-
|आठवडा ३१, २०२२
|1514.69
|9
|-
|आठवडा ३२, २०२२
|1500.53
|5
|1523.61
|9
|-
|आठवडा ३३, २०२२
|1565.54
|5
|1593.55
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२२
|1584.93
|5
|1609.75
|7
|-
|आठवडा ३५, २०२२
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1429.83
|10
|-
|आठवडा ३७, २०२२
|1626.5
|4
|1649.99
|6
|-
|आठवडा ३८, २०२२
|280.84
|5
|1565.88
|4
|1587.26
|6
|-
|आठवडा ३९, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1487.64
|5
|1509.02
|7
|-
|आठवडा ४०, २०२२
|1550.58
|5
|1575.49
|7
|-
|आठवडा ४१, २०२२
|281.01
|5
|1572.55
|5
|1599.75
|8
|-
|आठवडा ४२, २०२२
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1595.63
|5
|1616.71
|7
|-
|आठवडा ४३, २०२२
|1562.95
|5
|1585.67
|7
|-
|आठवडा ४४, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1667.66
|8
|-
|आठवडा ४५, २०२२
|1669.9
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२२
|293.21
|5
|1639.66
|5
|1660.83
|7
|-
|आठवडा ४७, २०२२
|288.15
|5
|1640.03
|5
|1662.68
|7
|-
|आठवडा ४८, २०२२
|286.02
|5
|1651.62
|5
|1675.98
|7
|-
|आठवडा ४९, २०२२
|284.08
|5
|1616.36
|5
|1643.6
|7
|-
|आठवडा ५०, २०२२
|298.07
|5
|1602
|5
|1627.25
|7
|-
|आठवडा ५१, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1534.69
|5
|1559
|8
|-
|आठवडा ५२, २०२२
|1585.68
|5
|1610.02
|8
|-
|आठवडा १, २०२३
|276.4
|5
|1596.73
|5
|1619.82
|7
|-
|आठवडा २, २०२३
|292.83
|4
|1624.55
|5
|1644.4
|7
|-
|आठवडा ३, २०२३
|314.32
|4
|1711.93
|5
|1732.54
|7
|-
|आठवडा ४, २०२३
|307.1
|4
|1630.69
|5
|1648.57
|7
|-
|आठवडा ५, २०२३
|303.49
|4
|1627.73
|5
|1646.8
|7
|-
|आठवडा ६, २०२३
|292.82
|4
|1603.74
|5
|1625.13
|7
|-
|आठवडा ७, २०२३
|298.62
|4
|1646.78
|5
|1672.17
|7
|-
|आठवडा ८, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1222.15
|5
|1246.77
|8
|-
|आठवडा ९, २०२३
|290.3
|4
|1617.14
|4
|1638.73
|7
|-
|आठवडा १०, २०२३
|284.31
|5
|1583.58
|5
|1602.8
|8
|-
|आठवडा ११, २०२३
|rowspan=&quot;7&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1568.32
|5
|1583.43
|8
|-
|आठवडा १२, २०२३
|1586.79
|4
|1601.86
|7
|-
|आठवडा १३, २०२३
|1511.79
|4
|1526.8
|7
|-
|आठवडा १४, २०२३
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1404.25
|9
|-
|आठवडा २०, २०२३
|1379.8
|10
|-
|आठवडा २१, २०२३
|1336.04
|10
|-
|आठवडा २२, २०२३
|1432.9
|5
|1455.53
|9
|-
|आठवडा २३, २०२३
|286.07
|5
|1450.61
|5
|1475.28
|9
|-
|आठवडा २४, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1391.97
|5
|1413.13
|9
|-
|आठवडा २५, २०२३
|297.47
|5
|1508.04
|5
|1529.61
|8
|-
|आठवडा २६, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;7&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1508.18
|10
|-
|आठवडा २७, २०२३
|311.63
|5
|1586.14
|9
|-
|आठवडा २८, २०२३
|305.63
|5
|1576.27
|9
|-
|आठवडा २९, २०२३
|305.11
|4
|1604.36
|9
|-
|आठवडा ३०, २०२३
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1538.86
|10
|-
|आठवडा ३१, २०२३
|1590.24
|10
|-
|आठवडा ३२, २०२३
|300.09
|4
|1560.37
|10
|-
|आठवडा ३३, २०२३
|312.78
|4
|1645.59
|5
|1666.5
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२३
|359.56
|2
|1773.39
|3
|1793.95
|5
|-
|आठवडा ३५, २०२३
|319.48
|3
|1637.29
|5
|1656.78
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२३
|342.24
|2
|1726.76
|4
|1749.07
|7
|-
|आठवडा ३७, २०२३
|326.07
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1643.41
|9
|-
|आठवडा ३८, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1493.7
|10
|-
|आठवडा ३९, २०२३
|315.15
|5
|1606.96
|5
|1628.03
|8
|-
|आठवडा ४०, २०२३
|371.71
|4
|1845.97
|3
|1868.71
|5
|-
|आठवडा ४१, २०२३
|354.49
|5
|1746.04
|4
|1765.6
|7
|-
|आठवडा ४२, २०२३
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1728.18
|4
|1748.5
|7
|-
|आठवडा ४३, २०२३
|1688.71
|5
|1709.19
|8
|-
|आठवडा ४४, २०२३
|1688.53
|5
|1709
|8
|-
|आठवडा ४५, २०२३
|1688.86
|5
|1709.35
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२३
|314.47
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1602.99
|9
|-
|आठवडा ४७, २०२३
|334.4
|5
|1761.59
|4
|1782.84
|6
|-
|आठवडा ४८, २०२३
|340.02
|5
|1774.83
|3
|1797.74
|5
|-
|आठवडा ४९, २०२३
|330.75
|3
|1733.14
|4
|1753.03
|6
|-
|आठवडा ५०, २०२३
|345.59
|4
|1748.28
|4
|1773.41
|6
|-
|आठवडा ५१, २०२३
|350.51
|4
|1787.22
|4
|1812.24
|6
|-
|आठवडा ५२, २०२३
|334.81
|4
|1720.19
|5
|1743.27
|7
|-
|आठवडा १, २०२४
|331.16
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1752.61
|8
|-
|आठवडा २, २०२४
|328.3
|4
|1692.61
|5
|1717.1
|8
|-
|आठवडा ३, २०२४
|335.95
|4
|1701.59
|4
|1727.75
|7
|-
|आठवडा ४, २०२४
|313.03
|4
|1595.58
|5
|1619.65
|7
|-
|आठवडा ५, २०२४
|324.83
|4
|1639.19
|4
|1663.48
|7
|-
|आठवडा ६, २०२४
|340.76
|4
|1699.56
|3
|1729.21
|5
|-
|आठवडा ७, २०२४
|335.94
|4
|1669.05
|3
|1697.39
|5
|-
|आठवडा ८, २०२४
|330.64
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1616.1
|7
|-
|आठवडा ९, २०२४
|328.81
|4
|1588.34
|5
|1609.17
|8
|-
|आठवडा १०, २०२४
|340.62
|4
|1674.46
|3
|1700.32
|5
|-
|आठवडा ११, २०२४
|362.68
|3
|1764.45
|3
|1793.48
|5
|-
|आठवडा १२, २०२४
|'''391.66'''
|1
|'''1917.04'''
|3
|'''1944.9'''
|5
|-
|आठवडा १३, २०२४
|343.27
|4
|1720.83
|5
|1745.54
|7
|-
|आठवडा १४, २०२४
|333.75
|4
|1678.56
|5
|1701.37
|7
|-
|आठवडा १५, २०२४
|324.31
|4
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1661.26
|8
|-
|आठवडा १६, २०२४
|300.91
|4
|1466.09
|9
|-
|आठवडा १७, २०२४
|329.14
|4
|1473.76
|5
|1497.09
|8
|-
|आठवडा १८, २०२४
|313.84
|4
|1475.98
|5
|1503.38
|8
|-
|आठवडा १९, २०२४
|308.96
|4
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1480.3
|8
|-
|आठवडा २०, २०२४
|290.19
|4
|1355.01
|10
|-
|आठवडा २१, २०२४
|303.99
|4
|1445.34
|9
|-
|आठवडा २२, २०२४
|310.75
|3
|1571.52
|5
|1599.8
|7
|-
|आठवडा २३, २०२४
|313.07
|3
|1467.74
|5
|1491.59
|7
|-
|आठवडा २४, २०२४
|331.61
|3
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1518.06
|9
|-
|आठवडा २५, २०२४
|318.92
|4
|1513.29
|5
|1534.75
|8
|-
|आठवडा २६, २०२४
|319.09
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1524.55
|10
|-
|आठवडा २७, २०२४
|313.37
|3
|1514.53
|9
|-
|आठवडा २८, २०२४
|318.09
|3
|1491.43
|5
|1518.17
|8
|-
|आठवडा २९, २०२४
|325
|4
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1577.98
|9
|-
|आठवडा ३०, २०२४
|335.81
|4
|1602.54
|9
|-
|आठवडा ३१, २०२४
|343.55
|3
|1689.2
|5
|1711.82
|7
|-
|आठवडा ३२, २०२४
|329.03
|4
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1621.83
|9
|-
|आठवडा ३३, २०२४
|310.4
|4
|1549.35
|9
|-
|आठवडा ३४, २०२४
|296.72
|5
|1498.66
|9
|-
|आठवडा ३५, २०२४
|307.97
|5
|1681.19
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२४
|356.7
|3
|1797.18
|4
|1838.66
|6
|-
|आठवडा ३७, २०२४
|310
|5
|1611.89
|5
|1651.56
|8
|-
|आठवडा ३८, २०२४
|318.17
|4
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1715.5
|8
|-
|आठवडा ३९, २०२४
|313.2
|5
|1661.08
|8
|-
|आठवडा ४०, २०२४
|307.53
|5
|1604.69
|8
|-
|आठवडा ४१, २०२४
|305.13
|5
|1589.28
|5
|1628.91
|8
|-
|आठवडा ४२, २०२४
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1568.83
|5
|1595.94
|8
|-
|आठवडा ४३, २०२४
|326.61
|4
|1675.11
|4
|1710.53
|6
|-
|आठवडा ४४, २०२४
|302.04
|4
|1605.42
|5
|1640.45
|7
|-
|आठवडा ४५, २०२४
|313.14
|4
|1632.44
|5
|1673.37
|7
|-
|आठवडा ४६, २०२४
|307.54
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1660.51
|6
|-
|आठवडा ४७, २०२४
|329.8
|5
|1646.53
|4
|1679.54
|7
|-
|आठवडा ४८, २०२४
|325.14
|5
|1615.88
|4
|1661.67
|7
|-
|आठवडा ४९, २०२४
|339.07
|4
|1642.63
|5
|1686.13
|8
|-
|आठवडा ५०, २०२४
|320.93
|4
|1587.81
|5
|1634.79
|7
|-
|आठवडा ५१, २०२४
|326
|5
|1628.15
|5
|1672.89
|7
|-
|आठवडा ५२, २०२४
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1572
|5
|1610.61
|7
|-
|आठवडा ५३, २०२४
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1626.97
|8
|-
|आठवडा १, २०२५
|317.92
|5
|1550.38
|5
|1600.06
|7
|-
|आठवडा २, २०२५
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1594.55
|9
|-
|आठवडा ३, २०२५
|1577.74
|8
|-
|आठवडा ४, २०२५
|307.77
|4
|1537.47
|9
|-
|आठवडा ५, २०२५
|292.2
|5
|1496.48
|9
|-
|आठवडा ६, २०२५
|328.06
|2
|1708.35
|4
|1757.59
|6
|-
|आठवडा ७, २०२५
|318.97
|5
|1629.34
|5
|1665.16
|7
|-
|आठवडा ८, २०२५
|293.83
|5
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1579.06
|8
|-
|आठवडा ९, २०२५
|305.16
|5
|1661.1
|9
|-
|आठवडा १०, २०२५
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1578.58
|9
|-
|आठवडा ११, २०२५
|334.98
|4
|1678.36
|5
|1717.9
|7
|-
|आठवडा १२, २०२५
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;12&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1544.6
|9
|-
|आठवडा १३, २०२५
|1557.77
|9
|-
|आठवडा १४, २०२५
|1566.95
|9
|-
|आठवडा १६, २०२५
|1414.68
|10
|-
|आठवडा १९, २०२५
|259.48
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २२, २०२५
|287.04
|5
|-
|आठवडा २३, २०२५
|317.38
|5
|1535.46
|10
|-
|आठवडा २४, २०२५
|296.19
|5
|1506.47
|10
|-
|आठवडा २५, २०२५
|295.05
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २७, २०२५
|310.54
|5
|1512.98
|10
|-
|आठवडा २८, २०२५
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1509.22
|10
|-
|आठवडा २९, २०२५
|1522.89
|10
|-
|आठवडा ३०, २०२५
|320.26
|5
|1590.29
|5
|1646.37
|8
|-
|आठवडा ३१, २०२५
|307.31
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1586.19
|8
|-
|आठवडा ३२, २०२५
|329.73
|3
|1591.22
|5
|1658.19
|8
|-
|आठवडा ३३, २०२५
|292.68
|5
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1602.1
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२५
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1551.73
|9
|-
|आठवडा ३५, २०२५
|1543.83
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२५
|1633.16
|7
|-
|आठवडा ३७, २०२५
|291.62
|5
|1606.41
|9
|-
|आठवडा ३८, २०२५
|rowspan=&quot;16&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1571.52
|5
|1627.19
|8
|-
|आठवडा ३९, २०२५
|1561.74
|5
|1624.6
|7
|-
|आठवडा ४०, २०२५
|1630.86
|4
|1693.01
|6
|-
|आठवडा ४१, २०२५
|1613.67
|4
|1670.28
|6
|-
|आठवडा ४२, २०२५
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1534.91
|8
|-
|आठवडा ४३, २०२५
|1521.48
|5
|1576.6
|8
|-
|आठवडा ४४, २०२५
|rowspan=&quot;10&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1503.83
|9
|-
|आठवडा ४५, २०२५
|1486.77
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२५
|1487.1
|9
|-
|आठवडा ४७, २०२५
|1494.08
|9
|-
|आठवडा ४८, २०२५
|1455.08
|9
|-
|आठवडा ४९, २०२५
|1419.06
|9
|-
|आठवडा ५०, २०२५
|1408.11
|8
|-
|आठवडा ५१, २०२५
|1456.51
|9
|-
|आठवडा ३, २०२६
|1352.26
|10
|-
|आठवडा ५, २०२६
|1283.81
|10
|}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]]
[[वर्ग:स्टार प्रवाह]]</text>
      <sha1>j9t9rhq2w1hahw9s6o9f2p45k3t6d6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारतातील मूलभूत हक्क</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61670</id>
    <revision>
      <id>2676647</id>
      <parentid>2676528</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T18:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20005-03</username>
        <id>181632</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-19893-81|~2026-19893-81]] ([[User talk:~2026-19893-81|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2676528|2676528]] परतवली.</comment>
      <origin>2676647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9457" sha1="6dcr166z078lrfcrdnl809dixbitudn" xml:space="preserve">[[चित्र:Constitution of India.jpg|इवलेसे|उजवे|भारतीय संविधान]]
'''भाग - ३ मूलभूत हक्क''' ही भारतीय संविधानातील मूलभूत अधिकारांची सनद आहे. ही सनद भारतीयांना भारतीय नागरिक म्हणून त्यांचे आयुष्य शांतता व समानतेने व्यतीत करण्याचे नागरी अधिकार प्रदान करते. या मूलभूत हक्कांमध्ये कायद्यापुढे समानता, उच्चार आणि अभिव्यक्ति- स्वातंत्र्य, शांततेने कोठेही उपस्थित राहण्याचे व सभा स्वातंत्र्य, आणि नागरी हक्कांच्या संरक्षणासाठी संवैधानिक प्रतिकारासाठी habeas corpus यासारख्या याचिकांचा अधिकार, असे उदारमतवादी लोकतांत्रिक देशांमध्ये असलेल्या अधिकारांचा समावेश होतो. या अधिकारांचा भंग केल्यास न्यायालयाच्या विवेकानुसार भारतीय दंडविधान संहितेखाली शिक्षा होऊ शकते. मूलभूत मानवी अधिकाराखाली भारतीय नागरिकाच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या योग्य आणि मैत्रीपूर्ण प्रगतीसाठीचे हक्क अशी भारताच्या मूलभूत हक्कांची व्याख्या केली जाऊ शकते. हे हक्क संपूर्ण जगात वंश, जन्माचे ठिकाण, धर्म, जात, संप्रदाय, रंग, लिंग यांत भेदभावाशिवाय सर्व नागरिकांना लागू आहेत. काही बंधने वगळता हे अधिकार न्यायालयाद्वारे सर्व ठिकाणी लागू आहेत. इंग्लंडचे हक्कांविषयीचे विधेयक, अमेरिकन संयुक्त राज्यांचे हक्कांविषयीचे विधेयक, आणि फ्रान्सचे माणसाच्या अधिकाराच्या घोषणा यांमध्ये भारताच्या मूलभूत अधिकारांचे मूळ आहे.

भारतीय संविधानाने प्रदान केलेले सात मूलभूत अधिकार खालील प्रमाणे आहेत.&lt;ref&gt;[[wikisource:Constitution of India/Part III|Constitution of India-Part III Fundamental Rights]].&lt;/ref&gt;
# समानतेचा हक्क विवेक
समानतेचा हक्क कलम 14 ते 18
कलम 14

कायद्या पुढे समानता आणि कायद्याचे समान संरक्षण

राज्यसंस्था, भारतीय प्रदेशात कोणत्याही व्यक्तीस (परदेशी व्यक्तींसह) कायद्यापुढे समानता (Equality before law) आणि कायद्याचे समान संरक्षण (Equal protection of law) नाकारणार नाही.

जेव्हा समान व असमान यांना वेगवेगळी वागणूक दिली जाते तेव्हा कलम 14 लागू होत नाही असे सर्वोच्च न्यायालयाने म्हंटले आहे. 116.75.180.216 २२:०९, २५ एप्रिल २०२४ (IST)

कलम 15

केवळ धर्म, वंश, जात, लिंग, जन्मस्थान, या कारणावरून भेदभाव करणार नाही.

कलम 16

सार्वजनिक रोजगारात समान संधि

कलम 17

अस्पृश्यता नष्ट करणे.

कलम 18

पदव्या संपुष्टात आणणे.

# [[अभिव्यक्तिस्वातंत्र्य|अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा हक्क]]
स्वातंत्र्याचा हक्क ‍‍कलम 19 ते 22
'''कलम 19'''

'''सहा हक्कांचे संरक्षण'''


1‌ भाषण व अभिव्यक्ति स्वातंत्र्य

2 शांतातपूर्वक निशस्त्र सभा भरवण्याचा हक्क

3 संस्था, संघटना स्थापन करण्याचे स्वातंत्र्य

4 भारतीय प्रदेशात मुक्त संचाराचे स्वातंत्र्य

5 वास्तव्याचे स्वातंत्र्य

6 मालमत्ता मिळवणे, धारण करणे किंवा विकन्याचा हक्क

हा हक्क 44 वी घटनादुरूस्ती 1978 ने काढून टाकण्यात आला आहे.

7 व्यवसाय उद्योगधंद्यानचे स्वातंत्र्य

कलम 20

आपराधांच्या दोषसिद्धीबाबत संरक्षण

कलम 20 उपकलम 1

काऱ्योंत्तर कायदा नाही


कलम 20 उपकलम 2

दुहेरी शिक्षा नाही


कलम 20 उपकलम 3

स्वतःविरुद्ध साक्ष

कलम 21

जीवित आणि व्यक्तिगत स्वातंत्र्य

कलम 21 a

शिक्षणाचा हक्क 6 ते 14 वर्ष वयोगटातील बालकांना मोफत व सक्तीचे शिक्षण

कलम 22

अटक व स्थानबद्धतेविरुद्ध संरक्षण

दोन प्रकारची स्थानबद्धता

1 शीक्षात्मक स्थानबद्धता 2 प्रतिबंधात्मक स्थानबद्धता
# शोषणापासून संरक्षणाचा हक्क 
# धार्मिक निवड व स्वातंत्र्याचा हक्क
# सांस्कृतिक व शैक्षणिक हक्क
# संवैधानिक प्रतिकाराचा हक्क
# मालमत्तेचा हक्क (हा हक्क ४४व्या संवैधानिक दुरुस्तीनुसार मूलभूत अधिकारातून वगळून कायदेशीर अधिकार म्हणून नमूद करण्यात आला आहे.)

खासगी व समुदायाच्या भल्याकरता असणाऱ्या स्वातंत्र्याला हक्क असे संबोधले जाते. भारतीय घटनेने प्रदान केलेले हक्क हे &quot;भूभागाचे मूलभूत कायदे&quot; यामध्ये अंतर्भूत केले असल्याकारणाने ते मुलभूत असून न्यायालयाद्वारे प्रवर्तित केले गेले आहेत. तरीही, हे हक्क अपरिवर्तनशील किंवा घटनादुरुस्तीपासून मुक्त नाहीत.&lt;ref name=&quot;pgA23&quot;&gt;Tayal, B.B. &amp; Jacob, A. (2005), ''Indian History, World Developments and Civics'', pg. A-23&lt;/ref&gt;
कलम २० हे भारतीय नागरिकांना गुन्हेगारीसाठी दोषी अशा संबंधात संरक्षण प्रदान करते. कोणत्याही व्यक्तीस एखाद्या गुन्ह्यासाठी फक्त एकदाच शिक्षा होईल. तेव्हाच्या उपलब्ध कायद्यानुसार दोषींना शिक्षा होईल. कोणत्याही नागरिकास स्वतःविरुद्ध कोर्टात साक्ष देणे भाग पाडले जाऊ शकत नाही.

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:भारतीय संविधान]]</text>
      <sha1>6dcr166z078lrfcrdnl809dixbitudn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सुतक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72733</id>
    <revision>
      <id>2676674</id>
      <parentid>2456330</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wingstem</username>
        <id>157534</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wikilink added</comment>
      <origin>2676674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5859" sha1="qhlpjuipy0vktd9l6mv66mwnpqo4w7o" xml:space="preserve">'''सुतक''' ही हिंदू धर्मातली एक प्रथा आहे. नात्यातल्या व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर काही दिवस सुतक पाळले जाते. नाते किती जवळचे आहे यावर सुतकाचे दिवस अवलंबून असतात. ही सर्व माहिती पंचांगात असते. बाहेरगावच्या माणसाठी मृत्यूची वार्ता समजल्यानंतर सुतक सुरू होते. सुतक म्हणजेच अशौच, मृत माणसाबद्दल धरावयाचा [[विटाळ]].

सुतकालाच अशौच असेही म्हणले जाते. व्यक्तीच्या निधनानंतर १ ते १३ दिवस अशौच पाळण्याची प्राचीन प्रथा आहे. [[रामायण]], स्मृतिग्रंथ, [[पुराणे]], गृह्यसूत्रे अशा विविध ग्रंथांत याविषयी उल्लेख किंवा माहिती दिलेली आहे. वस्तुतः ज्या काळात स्वच्छतेची आणि जंतुसंसर्ग टाळण्याची साधने पुरेशा प्रमाणात उपल्ब्ध नव्हती, त्याकाळात ही प्रथा अस्तित्वात आली असावी. सुतक संपल्यावर निधनाचा शोक कमी झाला असल्याने पुनः आपल्या दिनक्रमाची सुरुवात करण्याचा संकेत प्राचीन काळी रूढ होता.

=== सुतक कसे पाळावे नियम ===
* सुतकामध्ये घरातील देवपूजा व कोणतेही मंगल कार्य करू नये अथवा कुठल्याही मंगल कार्यास जाऊ नये.
* कुठल्याही देवळात जाऊ नये मात्र देवतेचे बाहेरून दर्शन घेण्यास हरकत नाही.
* आपला जो नित्यक्रम आहे तो करावा, उदाहरणार्थ हरिपाठ वाचन, गायत्री मंत्र सोडून इतर नाम जप, किर्तन, प्रवचन करण्यास हरकत नाही.
* नित्याची नोकरी, कामधंद्यास जायला हरकत नाही. मात्र ज्याने अग्नी दिला आहे, त्याने वरील कोणत्याही गोष्टी करू नयेत व दहा दिवस घराबाहेर जाऊ नये.
* सुतकामध्ये पलंग, गादीवर झोपू नये.
* दररोज आंघोळ करावी मात्र कपाळाला तिलक लाऊ नये.
* अत्तर किंवा सेंट वापरू नये.
* नवीन वस्त्र परिधान करू नये. बाकी नित्याचे व्यवहार चालू ठेवावेत.
* दहाव्या व अकराव्या दिवशी घरातील सर्वांनी डोक्यावरून आंघोळ करावी, सूतकातील सर्व कपडे धुवावीत आणि घरात गोमूत्र शिंपडावे.
* अकराव्या दिवशी कपाळाला कुंकू, टिकली किंवा गंध लावावे.
* या आत्म्याला पुढील गतीकरता अकरावा, बारावा व तेराव्या दिवशीचे विधी करावे.
* चौदाव्या दिवशी घरात निधनशांत व उदकशांत करावी आणि मगच घरातील देवपूजा करावी. त्या दिवशी खांदेकऱ्यांना, नातेवाईकांना गोडाचे भोजन द्यावे. संध्याकाळी अग्नी देणाऱ्याने डोक्यावर नवीन टोपी घालावी. खांद्यावर टॉवेल किंवा उपर्णे घ्यावे व शंकराच्या मंदिरात जाऊन गाभाऱ्यात तुपाचे निरांजन लावून ठेवावे, शंकर ही मृत्यूची देवता आहे, आत्म्यास सद्गती प्राप्त व्हावी व कुटुंबातील सर्वांचे रक्षण करावे, अशी प्रार्थना करून डोक्यावरील टोपी व उपर्णे तेथेच काढून ठेवावे. लावलेले निरांजन घरी आणू नये.

'''आधार : निर्णयसिंधू, गरूड पुराण .....'''

== संदर्भ ==
सुतकात उपवास पकडता काय

[[वर्ग:संस्कार]]
[[वर्ग:रूढी परंपरा]]</text>
      <sha1>qhlpjuipy0vktd9l6mv66mwnpqo4w7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Ketaki Modak</title>
    <ns>3</ns>
    <id>118347</id>
    <revision>
      <id>2676709</id>
      <parentid>2650033</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T11:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ मधील लेख */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2676709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89771" sha1="hg5wnt1uyae7jjft9ejv6a55p91je8g" xml:space="preserve">{{स्वागत}}

== श्री.के. क्षीरसागर ==

नमस्कार,

[[श्री.के. क्षीरसागर]] हा लेख आहे. नवीन '''प्रा. श्री.के. क्षीरसागर''' नावाने लेख बनवण्यापेक्षा आहे त्या लेखात आपणास भर घालता येईल.

एक खुलासा- विकिपीडियावर व्यक्तिविषयक लेख पूर्ण नावाने ठेवण्याचा किंवा नवीन तयार करण्याचा संकेत आहे नावच्या आधी संबोधने जोडली जात नाहीत जसे की प्रा., डॉ., संबोधनाच्या नावाने पुनर्निर्देशने देता येतात.

-[[सदस्य:संतोष दहिवळ|संतोष दहिवळ]] १५:१३, १६ जानेवारी २०१२ (UTC)

नमस्कार
आपण दिलेल्या माहितीबद्दल धन्यवाद. योग्य ती कालजी घेईन.

:नमस्कार केतकी ! [[किरण नगरकर]] या लेखात विकिकरणाच्या दृष्टीने व संदर्भ देण्याच्या दृष्टीने मी काही किरकोळ सुधारणा केल्या आहेत. [http://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%A3_%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0&amp;action=historysubmit&amp;diff=921606&amp;oldid=921166 येथे त्यांतील फरक] थोडक्यात दाखवला आहे. कृपया एकवार तिकडे नजर टाकावी, अशी विनंती.
:--[[सदस्य:Sankalpdravid|संकल्प द्रविड (Sankalp Dravid)]] ([[सदस्य चर्चा:Sankalpdravid|चर्चा]] | [[विशेष:योगदान/Sankalpdravid|योगदान]]) १६:०१, १७ जानेवारी २०१२ (UTC)

== कॉपीपेस्ट व प्रताधिकारभंग ==

नमस्कार केतकी !

लोकसत्तेत प्रकाशित झालेल्या [http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=205104:2012-01-13-09-15-34&amp;catid=104:2009-08-05-07-53-42&amp;Itemid=117 या बातमीचा/सदराचा मजकूर]] तंतोतंत कॉपी करून [[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]] या लेखात एका विभागात पेस्ट केल्याचे आढळल्यामुळे मी [[साचा:कॉपीपेस्ट]] लावला आहे. [[विकिपीडिया:प्रताधिकार]] धोरणांनुसार विकिपीडियावर लिहिली जाणारी माहिती प्रताधिकारमुक्त (कॉपीराइट-फ्री) असावी लागते अथवा संबंधित संस्थांकडून सार्वजनिक वापरासाठी खुली केली गेल्याचा अधिकृत जाहीरनामा लागतो. तसे नसल्यास असा कॉपीपेस्ट मजकूर प्रताधिकारभंगाचा मासला धरला जाऊ शकतो.

विकिपीडियावरापण आपल्या स्वतःच्या लेखणीने माहिती लिहिणे अभिप्रेत आहे. तुम्ही एखाद्या वृत्तपत्रात/पुस्तकात/नियतकालिकात जे काही वाचले असेल, ते तुम्ही तुमच्या भाषेत मांडून लिहू शकता. किंबहुना तसेच करणे श्रेयस्कर.

तुमच्या उत्साही सहभागाचे कौतुक आहेच; मात्र ही काही पथ्ये जरूर पाळावीत.

--[[सदस्य:Sankalpdravid|संकल्प द्रविड (Sankalp Dravid)]] ([[सदस्य चर्चा:Sankalpdravid|चर्चा]] | [[विशेष:योगदान/Sankalpdravid|योगदान]]) १६:१३, १७ जानेवारी २०१२ (UTC)

:धन्यवाद केतकी. तुम्ही संपादलेल्या मजकुरात श्री.के. क्षीरसागरांची व्यक्तिगत टिप्पणी बरीच शिल्लक होती; त्यामुळे त्यांच्या टिप्पण्यांचा सारांश काढून तो [[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]] येथे दोनेक वाक्यांत नोंदला आहे. तसेच त्या दोन ठिकाणी क्षीरसागरांच्या लोकसत्तेतल्या पुनर्प्रकाशित लेखाचे दुवेही दिले आहेत. एखाद्या व्यक्तीबद्दल अन्य विद्वान समीक्षकांनी नोंदलेली मते संक्षेपाने व सारांशाने लिहिण्याच्या संकेतास धरून हे बदल केले आहेत. शिवाय केतकरांच्या सुरुवातीच्या जीवनाबद्दलची (शिक्षण वगैरे) माहिती एक नवीन उपविभाग बनवून भरली आहे. या सर्वांत तुम्हांला अजून काही भर घालता आली/संपादन करता आले, तर उत्तमच!

:--[[सदस्य:Sankalpdravid|संकल्प द्रविड (Sankalp Dravid)]] ([[सदस्य चर्चा:Sankalpdravid|चर्चा]] | [[विशेष:योगदान/Sankalpdravid|योगदान]]) ०३:००, २१ जानेवारी २०१२ (UTC)

धन्यवाद संकल्प द्रविड,
आपण केलेले संपादन मी बघितले. आणि त्यामुळे मला नेमके विकिपीडिया मध्ये कसे संपादन केले जाते ते कळले. यापुढे मी निश्चितच हे लक्षात ठेवीन. आपण मराठीसाठी हे जे कार्य करीत आहात त्यसाठी शुभेच्छा.

==सुधा मूर्ती==
तुम्हाला बहुधा [[सुधा मूर्ती]] या लेखात भर घालायची आहे असे वाटते. इंग्रजी शीर्षकाचे लेख सहसा मराठी  लिहित नाहीत. - [[सदस्य_चर्चा:कोल्हापुरी|कोल्हापुरी]] २२:०४, ६ फेब्रुवारी २०१२ (IST)


नमस्कार  केतकी,
 
आपण मराठी  विकिपीडियावर देत असलेले योगदान उत्तम आहे. आपण  सुधा मूर्ती याचेवर बनवलेल्या लेखाच्या निमित्याने आपणास काही सूचना देत आहे. आशा आहे कि यामुळे भविष्यात आपणास लेख बनवणे अधिक सोपे पडेल.
# मराठी विकिपिडीयावर लेख नाव हे मराठीतच आणि देवनागरी लिपीतच असावे असा संकेत आहे.
# त्यामुळे रोमन लेख नावे देण्याचे टाळावे.
#  लेख लिहिण्या पूर्वी शोध यंत्रात जर संबंधित माहिती देऊन तपासले तर तशा आशयाचा लेख अगोदरच उपलब्द्ध आहेका ते दिसते. ह्या मुळे एकाच तर्हेचे दोन लेख तयार होण्याच्या धोक्या पासून वाचता येते.  

आपल्या पुढील संपादन कार्यास अनेक अनेक शुभेच्छा.

धन्यवाद 

[[ सदस्य चर्चा:Rahuldeshmukh101 | राहुल देशमुख ]] ०९:५१, ७ फेब्रुवारी २०१२ (IST)
== &quot;मराठी विकिस्रोत&quot; चे उद्घाटन==
सप्रेम नमस्कार.
&quot;मराठी भाषा दिवस&quot; निमित्ताने दिनांक २५ फेब्रुवारी २०१२ रोजी पत्रकारिता विभाग - रानडे इंस्टीट्यूट, पत्रकार संघ आणि विकिमीडिया पुणे चॅप्टर यांच्या संयुक्त विद्यमाने एका कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले आहे. सुप्रसिद्ध निर्माता, दिग्दर्शक आणि अभिनेते श्री. अमोल पालेकर हे या कार्यक्रमाचे प्रमुख पाहुणे आहेत. या कार्यक्रमात विकिपीडियाच्या माहिती बरोबर &quot;[http://mr.wikisource.org मराठी विकिस्रोत]&quot; चे उद्घाटन श्री. अमोल पालेकर यांच्या हस्ते करण्यात येणार आहे. तरी आपण सर्वांनी उपस्थित रहावे.
वेळ: दुपारी २:०० ते ५:३० (कृपया वेळेपूर्वी १० मिनिटे आपल्या जागेवर स्थानापन्न व्हावे)
ठिकाण: पत्रकार भवन, नवी पेठ, पुणे
या शिवाय आपण मराठी विकिस्रोतचे सदस्य बनून मराठी विकिस्रोतला हातभार लावायला सुरुवात करू या.

नमस्कार {{{1|{{PAGENAME}}}}}, आपण मराठी विकिपीडियावर लेखनाच्या केलेल्या प्रयत्नांकरिता अभिनंदन आणि धन्यवादही. आपली मराठी विकिपीडिया वर १० पेक्षा जास्त संपादने झाली आहेत. विकिपीडिया इतर वेबसाईट पासून भिन्न असून तो एक वस्तुनिष्ठ ज्ञानकोश आहे. आपण [[विकिपीडिया:नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन]] का लेख पाहिलाच असेल. लेखनास जमेल तेवढे संदर्भ देणे अभिप्रेत असते. [[विकिपीडिया:हवे होते अपेक्षा, विकिपीडिया परीघ, आवाका आणि मर्यादा]] आणि [[विकिपीडिया:नवीन सदस्यांकडून होणाऱ्या सर्वसाधारण संपादन त्रुटी]] लेखांचा अभ्यास करावा. आपणास इतरही सहलेखक मार्गदर्शन करतीलच. आपल्या आवडीच्या विषयात असेच लेखन घडत राहो ही शुभेच्छा.

== वर्गीकरण व विकिकरण ==

एखाद्या लेखात वरील साचे लावल्यावर कोणास त्रास देण्याचा विचार किंवा कोणाची त्रुटी दाखविण्याचा विचार त्यामागे नसतो हे कृपया ध्यानात घ्यावे.विकिवर अनेक लेख लिहिण्यात येतात. त्या लेखांचे योग्य नियोजन व्हावे व ते योग्य वर्गात असावेत म्हणजे माहिती घेणार्‍यास ते सोपे होते. विकिच्या प्रथेप्रमाणे त्या लेखात योग्य दुवे असावेत. नंतर वेळ मिळेल तेंव्हा हे अपूर्ण काम करण्यास सोपे व्हावे म्हणुन हा उपद्व्याप करावा लागतो. आपण काढलेले संपादन मी उलवटले आहे यात गैरसमज नसावा ही विनंती.आपणास विकिवर पुढील लेखनास शुभेच्छा.

[[सदस्य:V.narsikar|वि. नरसीकर]]&amp;nbsp;([[User talk:V.narsikar|चर्चा]]&amp;nbsp;•&amp;nbsp;[[Special:योगदान/V.narsikar|योगदान]]) ०९:२२, १४ जून २०१३ (IST)

आता या लेखात मी केलेले बदल कृपया बघावेत.

[[सदस्य:V.narsikar|वि. नरसीकर]]&amp;nbsp;([[User talk:V.narsikar|चर्चा]]&amp;nbsp;•&amp;nbsp;[[Special:योगदान/V.narsikar|योगदान]]) ०९:४९, १४ जून २०१३ (IST)
==नीरजा==
कृपया नीरजा यांचे संपूर्ण नाव [[नीरजा]] या लेखात लिहावे ही विनंती.त्यायोगे त्यांची ओळख प्रदर्शित होईल. त्या लेखातील सध्याचे मजकूराने विशेष अर्थबोध होत नाही. धन्यवाद.

तसेच आपण नुकतेच चढविलेले &lt;nowiki&gt;[[चित्र:Niraja.jpg ]]&lt;/nowiki&gt;हे चित्र प्रताधिकारमुक्त आहे किंवा कसे याचा कृपया खुलासा त्या संचिकेच्या पानात करावा ही पण विनंती.

[[सदस्य:V.narsikar|वि. नरसीकर]]&amp;nbsp;([[User talk:V.narsikar|चर्चा]]&amp;nbsp;•&amp;nbsp;[[Special:योगदान/V.narsikar|योगदान]]) १३:३२, २३ जून २०१३ (IST)

== कमल देसाई ==

कृपया [[कमल देसाई]] हा लेख बघावा. त्यात मी किरकोळ बदल केलेले आहेत. त्यात संदर्भ टाकला आहे. तो कसा टाकला हे आपणास 'संपादन' वर टिचकी मारली असता कळेल. धन्यवाद.

तसेच आपणास पुढील लेखनास शुभेच्छा.

[[सदस्य:V.narsikar|वि. नरसीकर]]&amp;nbsp;([[User talk:V.narsikar|चर्चा]]&amp;nbsp;•&amp;nbsp;[[Special:योगदान/V.narsikar|योगदान]]) १४:२९, २३ जून २०१३ (IST)

== विनंती ==

नमस्कार,

मराठी विकिपीडियावर सध्या [[क्रियापद]] नावाचा लेख आहे सोबतच सदस्य:J [[मराठी भाषेतील धातू]] वरही काम करत आहेत.[[मराठी भाषेतील धातू]] मध्ये काही माहिती लेखन उपलब्ध होऊ शकल्यास तसेच यादीत सवडी नुसार अधून मधून बघावी अशी नम्र विनंती आहे.
:[[सदस्य:Mahitgar|माहितगार (-खुलं खुलं आभाळ तसा.. मीही खुला खुला.. दारं, खिडक्या, भिंती यांची.. सवय झाली तुला..? )]] ([[सदस्य चर्चा:Mahitgar|चर्चा]]) ०८:४२, २७ जून २०१३ (IST)

== धोरण निश्चितीसाठी आपापले दृष्टीकोण नोंदविण्याचे आवाहन ==

{{विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली संदेश/यादी ५ साठी १ला संदेश}}
:&lt;small&gt;हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Mahitgar@mrwiki using the list at http://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6/%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%80_%E0%A5%AB&amp;oldid=1333364 --&gt;

== संचिका परवाने अद्ययावत करावेत ==

{{परवाना अद्ययावत करा}}
:&lt;small&gt;हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Mahitgar@mrwiki using the list at http://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6/%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%80_%E0%A5%AB&amp;oldid=1333364 --&gt;

== संचिका परवाने अद्ययावत करा-विनम्र स्मरण ==

कृपया पहा आणि वापरा [[विकिपीडिया:कॉपीराईट आणि प्रताधिकार त्याग उद्घोषणा, विवीध परवाने आणि साचे]] अधिक माहितीसाठी पहा [[साचा:परवाना अद्ययावत करा|परवाना अद्ययावत करा]] हा संदेश सदस्यांना मागील वर्षाभरात एकदा देऊन झालेला आहे. २८३ पैकी केवळ तीनच सदस्याचा सक्रीय प्रतिसाद आतापावेतो लाभला.  सर्व सदस्यांना आपण चढवलेल्या संचिका परवाने अद्ययावत करण्यासाठी पुन्हा एकदा विनम्र स्मरण स्मरण दिले जात आहे. सुयोग्य संचिका परवान्यांचा अभाव असलेल्या संचिका काळाच्या ओघात वगळल्या जात असतात याची आपणास कल्पना असेलच. सक्रीय सहकार्यासाठी आभार.
:&lt;small&gt;हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Mahitgar@mrwiki using the list at https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6/%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%80_%E0%A5%AB&amp;oldid=1333364 --&gt;

== विकी लव्हज् वुमन २०२१ ==

[[File:Wiki Loves Women South Asia-mr.png|right|frameless]]

प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्हज् वुमन दक्षिण आशिया]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. हा आंतरराष्ट्रीय विकी लव्हज् वुमन स्पर्धेचा एक भाग आहे. हे मुख्यत्वे महिला आणि महिला संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे.

प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''पोस्टकार्ड, बार्नस्टार, तसेच $१२ USD ते $२५० USD पर्यंतचे बक्षीस''' आमच्याकडून जिंकू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१/ नोंदणी|येथे]] आपली नोंदणी करा. आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wlwsa2021-mr हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा.

जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] यांना संपर्क करावा.

धन्यवाद.
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ११:०१, १६ सप्टेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlw&amp;oldid=22025036 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== वर्ग:अरविंद घोष यांचे साहित्य ==

नमस्कार, आपण '''वर्ग:अरविंद घोष यांचे साहित्य''' येथे लिखाण करत आहात.  कृपया लक्षात घ्या, वर्ग हे शक्यतो रिकामे असतात. तेथील लिखाण इतर लेखात जोडल्यास जास्त बरे होईल. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) १०:५३, ३० नोव्हेंबर २०२१ (IST)

:माहितीसाठी धन्यवाद. एक शंका - '''अरविंद घोष यांचे साहित्य''' याच नावाचे एक page करून तो मजकूर तेथे लिहू का? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:२७, ३० नोव्हेंबर २०२१ (IST)

::अरे वाह, का नाही... अजून विस्तृत माहिती टाकू शकता. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) १४:०३, ३० नोव्हेंबर २०२१ (IST)
:::धन्यवाद. तसे करते. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १५:०१, ३० नोव्हेंबर २०२१ (IST)

== विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२ ==

[[चित्र:Wikipedia Asian Month 2022 Banner mr.svg|right|400px|frameless]]
प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे.

प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊ शकता तसेच डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2022 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा.

जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]], [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]] यांना संपर्क करावा.

धन्यवाद.

'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२'''
:&lt;small&gt;हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:Tiven2240/test&amp;oldid=2192714 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १६:५५, १६ नोव्हेंबर २०२२ (IST) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २१:५१, २ डिसेंबर २०२२ (IST)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३ ==

प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|विकी लव्हस फॉल्कलोर]] ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे.योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल.

ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२३ रोजी सुरू झाली असून ३१ मार्च २०२३ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल, पहिल्या विजेत्याला ३०० USD, द्वितीय विजेत्याला आणि तीसऱ्या विजेत्याला अनुक्रमे २०० USD आणि १०० USD दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत कोणत्याही मदतीसाठी, ज्युरी सदस्यांच्या [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] किंवा [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] यांच्या चर्चा पानावर संदेश लिहा.

कृपया या पृष्ठावरील [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३#नियम|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] सर्व सूचना आणि नियम वाचा. या पेजवरून [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३/नोंदणी]] या स्पर्धेत सहभागी व्हा. आपण योगदानामध्ये सहभागी झाल्यास आपल्या मुख्य पृष्ठावर हा [[साचा:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|साचा]] वापरा. येथून [https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023-mr हा दुवा] तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा.
:&lt;small&gt;हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&amp;oldid=2236216 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३ ==

प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल.

ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२३ रोजी सुरू झाली असून ३१ मार्च २०२३ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल. पहिल्या विजेत्याला ३०० USD, द्वितीय विजेत्याला आणि तीसऱ्या विजेत्याला अनुक्रमे २०० USD आणि १०० USD दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] किंवा [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा.

कृपया या पृष्ठावरील [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३#नियम|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] सर्व सूचना आणि नियम वाचा. या पेजवरून [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३/नोंदणी]] या स्पर्धेत सहभागी व्हा. आपण योगदानामध्ये सहभागी झाल्यास आपल्या मुख्य पृष्ठावर हा [[साचा:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|साचा]] वापरा. येथून [https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023-mr हा दुवा] तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. धन्यवाद.
:&lt;small&gt;हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:Sandesh9822@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:Sandesh9822/test&amp;oldid=2237804 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;


नमस्कार, आनंदाची बातमी आहे. कृपया [[सदस्य_चर्चा:संतोष_गोरे#Feminism_and Folklore_2023_has_been extended |हे पहा]], सदरील स्पर्धेचा कालावधी १५ एप्रिल २०२३ पर्यंत वाढवण्यात आला आहे. आपण यात अजून लेखांची भर घालू शकता. यात स्त्री या विषयास मध्यवर्ती ठेवून लेख लिहावयाचे आहेत. आपल्या आता पर्यंत तपासल्या गेलेल्या लेखांच्या सूचना [https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023-mr येथे] पहाता येतील. जर आपणास परीक्षकांनी काही बदल सुचवले असतील तर ते आवश्य करावेत ही विनंती.-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) १२:४२, ६ एप्रिल २०२३ (IST)

:माहितीसाठी धन्यवाद!! आपण सांगितलेल्या पैकी काही सुधारणा केल्या आहेत, (नंतर केलेल्या या सुधारणा परत विचारात घेतल्या जातील का?)
:नवीन लेखांची भर घालण्याचा प्रयत्न करते. पुनश्च धन्यवाद!! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:०४, ६ एप्रिल २०२३ (IST)
::निश्चितच, सूचना ह्या 'झालेली दुरुस्ती परत विचारात घेण्यासाठीच' केल्या जातात. काही शंका असल्यास आपण परत परत विचारू शकता.- [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २२:२४, ६ एप्रिल २०२३ (IST)
:::धन्यवाद.  [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २३:२६, ६ एप्रिल २०२३ (IST)

==विकिपीडिया स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य स्पर्धेचा निकाल==

Ketaki Modak नमस्कार, [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|विकिपीडिया स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] साठी तुमच्या योगदानाबद्दल धन्यवाद. तुम्ही स्पर्धेत '''तृतीय क्रमांक''' पटकावला आहे. आम्ही सर्व मराठी विकिपीडिया समुदायाच्या वतीने तुमचे अभिनंदन करतो. विकिपीडिया स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्यच्या नंतरच्या आवृत्तीसाठी आम्ही तुम्हाला पुढच्या वर्षी पाहण्यासाठी उत्सुक आहोत. धन्यवाद.
--[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) ०५:५५, १६ मे २०२३ (IST)

:धन्यवाद.  [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १५:३०, १६ मे २०२३ (IST)

==  पूर्णयोग साचा ==

नमस्कार, सदरील साच्यात व्यक्तींच्या यादीत लाल दुव्यात पवित्र असे नाव येते, ते नक्की काय आहे? तसेच हा साचा संबंधित व्यक्ती आणि संस्थांच्या लेखात आपण वापरावा. सध्या तो केवळ श्री अरविंद या लेख पानात जोडलेला दिसतोय.-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) ०६:०८, २२ मे २०२३ (IST)

:०१) पवित्र हे श्रीअरविंद आश्रमाशी संबंधित एका साधकांचे टोपणनाव आहे. त्यांच्यावर एक लेख लिहायचा आहे. लाल दुव्यात असलेल्या सर्वच नावांशी संबंधित एकेक लेख लिहिण्याचा प्रयत्न आहे. 
:०२) होय. तोपूर्णयोग साचा आवश्यक तेथे सर्वत्र जोडते. धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १६:३६, २२ मे २०२३ (IST)
::पूर्णयोग साचा आवश्यक तेथे जोडला. धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १७:०७, २२ मे २०२३ (IST)
:नमस्कार, शैक्षणिक संस्थांसाठी उपयुक्त ठरेल असा साचा तयार करण्याचा विचार आहे. 
:०१) शैक्षणिक संस्थांसाठी असा साचा आधी अस्तित्वात आहे का, कोठे पाहता येईल?
:०२) पूर्णयोग साचा ज्या प्रकारचा आहे, तो माहितीचौकटीपेक्षा वेगळा आहे, त्याला काय नाव आहे?
:कृपया मार्गदर्शन करावे, ही विनंती. धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १७:१२, २२ मे २०२३ (IST)
::#नक्की कसा साचा हवाय, माहिती चौकट का?
::#कोणताही साचा आपण '''साचा: अबक''' असे (अबक ऐवजी एखादा शब्द) शोधू शकता.-
::[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २०:४८, २२ मे २०२३ (IST)
:::०१) ठीक आहे. शोधते. धन्यवाद !
:::०२) पूर्णयोग साचा हा माहितीचौकटीपेक्षा वेगळा आहे, त्याला काय म्हणतात? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:०१, २२ मे २०२३ (IST)
::::विकिच्या संदर्भात त्याला काही नाव असेल ना? ते हवे होते. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:०२, २२ मे २०२३ (IST)
:::::साचा शोधताना नाव सापडले. त्याला 'मार्गक्रमण साचे' म्हणतात हे समजले. धन्यवाद!! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:१२, २२ मे २०२३ (IST)

== Feminism and Folklore 2023 - Local prize winners ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Congratulations on your remarkable achievement of winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2023''' writing competition! We greatly appreciate your valuable contribution and the effort you put into documenting your local Folk culture and Women on Wikipedia. To ensure you receive your prize, please take a moment to complete the preferences form before the 1st of July 2023. You can access the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWlxDwI6UgtPXPfjQTbVjgnAYUMSYqShA5kEe4P4N5zwxaEw/viewform?usp=sf_link by clicking here]. We kindly request you to submit the form before the deadline to avoid any potential disappointments.

If you have any questions or require further assistance, please do not hesitate to contact us via talkpage or Email. We are more than happy to help.

Best wishes,

[[:m:Feminism and Folklore 2023|FNF 2023 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १६:१७, १० जून २०२३ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023&amp;oldid=25134473 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:०७, २६ जुलै २०२३ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ ==

[[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]]
प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे.

प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा.

जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]]  यांना संपर्क करावा.

धन्यवाद.

:'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३'''
:&lt;small&gt;हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&amp;oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== केतकी मोडक लेख ==

नमस्कार, तुम्ही मराठी विकिपीडियावर मौल्यवान योगदान देत आहात. तुम्ही स्वतःच [[केतकी मोडक]] नावाचा लेख लिहित असल्याचे आज पाहण्यात आले (ज्यावर मी जाहिरात साचा लावला आहे). कृपया हे समजून घ्यावे की विकिपीडियावर संपादकाने स्वतःचा लेख लिहिणे '''जाहिरात''' समजली जाते. अशाप्रकारची संपादने विकिपीडियावर मान्य नसतात, व ती हटवली जातात. --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; ११:४७, १० फेब्रुवारी २०२४ (IST)

:नमस्कार, माझ्या नावाचा लेख मी स्वत: तयार केला नाही, फक्त त्यामध्ये अलीकडे वस्तुस्थितीत झालेल्या बदलांचा नव्याने समावेश केला किंवा सुधारणा केली. 
:स्वत: बदल केला हे सत्य आहे, पण वस्तुस्थितीवर आधारित माहिती लिहिली आहे. त्यात जाहिरातीचा कोणताही हेतू नाही. अशी माहिती लिहायची झाल्यास काय करावे, तो साचा येऊ नये यासाठी काय करावे  याबाबत मार्गदर्शन करावे, ही विनंती.  [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २१:३२, १० फेब्रुवारी २०२४ (IST)
::::अभिप्रायासाठी धन्यवाद. मी लेखातून जाहिरात साचा काढला आहे. {{साद|अभय नातू|संतोष गोरे|Tiven2240}} स्वतःचा लेख संपादन करण्याबाबत नियम वा विशेष सुचना असतील तर कृपया स्पष्ट कराव्यात. --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; १०:४१, ११ फेब्रुवारी २०२४ (IST)
:::::धन्यवाद. नियम कळले तर अधिक बरे होईल. म्हणजे खबरदारी घेता येईल. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १८:२२, ११ फेब्रुवारी २०२४ (IST)
::::::नमस्कार, आपल्या चर्चा पानावर स्वागत साचा जोडलेला आहे. त्यातून आपल्याला मार्गदर्शन मिळेलच, तरीही काही प्रकल्प पानांची येथे यादी देऊ इच्छितो - [[विकिपीडिया:परिचय|परिचय]], [[विकिपीडिया:नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन|नवीन सदस्यांना मार्गदर्शन]] तसेच [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|विकिपीडिया काय नव्हे]].

::::: तसेच [[चर्चा:केतकी मोडक]] येथे तसेही आपल्याला सांगितले होते त्यानुसार आपण माहिती चौकटीची माहिती, लेखातील व्याकरणाच्या छोट्या मोठ्या चुका, वर्ग अशी संपादने करू शकता. पण शक्यतो कमीत कमी वेळेस हे काम करावे (जेणेकरून नवीन सदस्यांपुढे आपण आपली आदर्श कृती मांडू शकू). -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) १९:२३, ११ फेब्रुवारी २०२४ (IST)
::::::ठीक आहे. या पुढे काळजी घेईन. धन्यवाद !! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:३९, ११ फेब्रुवारी २०२४ (IST)

== तयार केलेली पाने ==
नमस्कार, आपण तयार केलेली पाने [https://xtools.wmcloud.org/pages/mr.wikipedia.org/Ketaki%20Modak/all?uselang=mr येथे] पाहू शकता. यापैकी काही पाने अपूर्ण असावीत असे दिसते. जमल्यास पुन्हा तपासून त्यावर काम करावे. - [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २१:४९, १२ एप्रिल २०२५ (IST)

:अपूर्ण राहून गेलेली पाने लक्षात आणून दिल्याबददल धन्यवाद!! ती यथावकाश पूर्ण करते.  [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २३:०८, १२ एप्रिल २०२५ (IST)
::नमस्कार, आपली बरीचशी पाने अजूनही अपूर्ण आहेत. तुमच्या काही अपूर्ण पानांवर {{t|काम चालू}} साचा आढळून आला होता. हा साचा ३० दिवसांपेक्षा जास्त काळ ठेवता येत नाही, सबब काही पानावरून हा साचा हटवण्यात आला आहे. तथापि परत एकदा मागील काही पानांची पुनर्तपासनी करून ती पाने नीट करून घ्याल अशी अपेक्षा आहे.- [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १९:०४, २९ जानेवारी २०२६ (IST)

== तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले ==

शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले:
* [[प्रीती घोष]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )

* [[कैलास झवेरी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )
कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते.
- [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ०६:३१, २९ एप्रिल २०२५ (IST)

== तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले ==

शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले:
* [[प्रीती घोष]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )

* [[कैलास झवेरी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )

* [[श्याम कुमारी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )
कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते.
- [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १३:३०, २९ एप्रिल २०२५ (IST)

== तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले ==

शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले:
* [[ॲस्टर पटेल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )
कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते.
- [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ११:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST)

== तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले ==

शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले:
* [[ज्युडिथ टायबर्ग]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )

* [[ॲनी मार्गारेट रॉबिन्सन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[अनु पुराणी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[शोभा मित्रा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[मेरी क्युरी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[कृष्णा चक्रवर्ती]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[धनवंती नागदा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[प्रीती दास गुप्ता]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[जनिना स्ट्रोका]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[स्वर्णलता भिशीकर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[लता जौहर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[सुप्रभा नहार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[सुझान कार्पेलेस]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[मॅरी हेलेन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[अ‍ॅनी नन्नली]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[सुनंदा पोद्दार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[झुमूर भट्टाचार्य]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[तेहमी मसालावाला]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[प्रल्हाद]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[शैलजादेवी वहिनीसाहेब प्रतिनिधी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)

* [[इरा सरकार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली)
कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते.
- [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १६:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST)

== तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले ==

शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले:
* [[सुनयना पांडा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = लेखाची शब्दसंख्या १७७ आहे)

* [[प्रमिला सेन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = लेखाची शब्दसंख्या 216 आहे)

* [[गौरी पिंटो]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = लेखाची शब्दसंख्या 152 आहे)

* [[खाल्डियन लोककथा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = लेखाची शब्दसंख्या 213 आहे)

* [[सती अनसूया (तेलगू चित्रपट)]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = लेखाची शब्दसंख्या 223 आहे)

* [[परिपूर्ण दान (लोककथा)]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = लेखाची शब्दसंख्या 217 आहे)

* [[वेद]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )

* [[वेदांमधील संज्ञा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )

* [[वैदिक देवदेवता आणि दैत्यासुर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )
कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते.
- [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) २१:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST)

== तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले ==

शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले:
* [[श्याम कुमारी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )

* [[ॲस्टर पटेल]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )

* [[ज्युडिथ टायबर्ग]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )

* [[ॲनी मार्गारेट रॉबिन्सन]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = )

* [[अनु पुराणी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.)

* [[शोभा मित्रा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.)

* [[मेरी क्युरी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.)

* [[कृष्णा चक्रवर्ती]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.)

* [[धनवंती नागदा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = Ok)

* [[प्रीती दास गुप्ता]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = Ok)
कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते.
- [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १९:३०, ३ मे २०२५ (IST)

== Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners ==

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia.

To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted.

Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only.

If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help.

Warm regards,

[[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १५:५०, २१ जून २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=28891702 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;
:Thank you so much. I will do the needful. Regards... [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:२२, २१ जून २०२५ (IST)

== स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ ==

[[File:FNF 2026 Mr logo.png|right|400px|frameless]]
प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल.

ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू होऊन ३१ मार्च २०२६ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल.

पहिले स्थानिक बक्षीस - २५ अमेरिकन डॉलर्स, दुसरे स्थानिक बक्षीस - २० अमेरिकन डॉलर्स, तर सर्वोत्कृष्ट निर्णायक लेखासाठी - १५ अमेरिकन डॉलर्स दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा.

कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] या पृष्ठावरील सर्व सूचना आणि नियम वाचा. तसेच [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी]] या पानावर आपली नाव नोंदणी करून स्पर्धेत सहभागी व्हावे. तसेच [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/224/submission/new हा दुवा] वापरून तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा.

:धन्यवाद.
:[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] आणि [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
:आयोजक
:'''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६'''
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:४१, ५ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2026&amp;oldid=30030409 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ मधील लेख ==

नमस्कार, आपण निर्माण केलेल्या लेखांना विकिडाटा कलमास जोडावे. त्या नंतर लेखात {{t|माहिती संचिका}} साचा जोडावा. आणि हो काही लेखास आपण इंग्लिश विकिपीडियाचा संदर्भ जोडल्याचे दिसून येत आहे, जे अमान्य आहे. आपण इंग्लिश विकिपीडियावरील लेखातील संदर्भ  मराठी लेखात कॉपी पेस्ट केल्यास बरे होईल. - [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १७:०९, १ एप्रिल २०२६ (IST)</text>
      <sha1>hg5wnt1uyae7jjft9ejv6a55p91je8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अश्विनी भिडे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177793</id>
    <revision>
      <id>2676682</id>
      <parentid>2500585</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5270" sha1="mfscgbpafda2otxrrbufbrbsmlwkvos" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''अश्विनी भिडे''' (जन्म: २५ मे १९७०) या एक [[भारतीय प्रशासकीय सेवा|भारतीय प्रशासकीय सेवेतील]] (IAS) अधिकारी आहेत, ज्या मुख्यतः एक्वा लाईन किंवा मुंबई मेट्रोची लाईन ३ वरील कामासाठी ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/mumbai/former-mumbai-metro-rail-corp-md-ashwini-bhide-appointed-as-additional-municipal-commissioner-bmc-scj-81-2153750/|title=अश्विनी भिडे मुंबई महापालिकेच्या अतिरिक्त आयुक्तपदी|website=[[लोकसत्ता]]|access-date=2022-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesnowmarathi.com/amp/maharashtra-news/mumbai-news/article/mumbai-metro-mmrc-managing-director-ashwini-bhide-transfer-maharashtra-news-marathi-google-batmya/277689|title=मुंबई मेट्रोच्या संचालिका अश्विनी भिडे यांची बदली mumbai metro mmrc managing director ashwini bhide transfer maharashtra news marathi google batmya|website=www.timesnowmarathi.com|access-date=2022-03-02|archive-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302034954/https://www.timesnowmarathi.com/amp/maharashtra-news/mumbai-news/article/mumbai-metro-mmrc-managing-director-ashwini-bhide-transfer-maharashtra-news-marathi-google-batmya/277689|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; त्यांनी मुंबई मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (MMRCL)चे व्यवस्थापकीय संचालक म्हणून काम केले, जो [[भारत सरकार]] आणि [[महाराष्ट्र सरकार|महाराष्ट्र सरकारचा]] संयुक्त उपक्रम आहे. २०१५ पासून २०२० पर्यंत त्यांनी हे काम केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://theprint.in/india/governance/fearless-efficient-ias-officer-ashwini-bhide-moved-out-of-mumbai-metro-in-routine-change/352970/|title=Fearless, efficient IAS officer Ashwini Bhide moved out of Mumbai Metro in 'routine' change|date=2020-01-22|website=ThePrint|language=en-US|access-date=2022-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Jog|first=Sanjay|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/work-on-mumbai-metro-iii-will-start-in-early-2016-ashwini-bhide-115033100108_1.html|title=Mumbai Metro III work will start by 2016: Ashwini Bhide|date=2015-04-04}}&lt;/ref&gt; 

जानेवारी २०२० मध्ये, [[उद्धव ठाकरे]] यांच्या नेतृत्वाखाली नव्याने स्थापन झालेल्या आघाडी सरकारने महाराष्ट्र राज्यातील इतर 20 IAS अधिकाऱ्यांसह त्यांची बदली केली. नवीन सरकार अस्तित्वात आल्यावर, [[शिवसेना|शिवसेनेच्या]] [[आदित्य ठाकरे]] यांनी आरे मिल्क मेट्रो कारशेडच्या बांधकामातील मतभेदांचे कारण देत भिडे यांच्या बदलीची मागणी केली होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/mumbai/ashwini-bhide-mmrcl-md-promoted-principal-secretory-248090|title=आरे वृक्षतोड कारवाईत वादात राहिलेल्या अश्विनी भिडे यांचं प्रमोशन|website=[[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]|access-date=2022-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/|title=Mumbai Metro MD Ashwini Bhide who took on Thackerays out|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en-US|access-date=2022-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/india/aarey-metro-row-aditya-thackeray-demands-mmrcl-md-ashwini-bhides-transfer-claims-corporation-is-against-mumbai-citizens-7320531.html/amp|title=Aarey Metro row: Aditya Thackeray demands MMRCL MD Ashwini Bhide's transfer, claims corporation is against Mumbai citizens - India News , Firstpost|date=2019-09-11|website=Firstpost|language=en-US|access-date=2022-03-02}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १९७० मधील जन्म]]
[[वर्ग:भारतीय प्रशासकीय सेवेतील महिला अधिकारी]]</text>
      <sha1>mfscgbpafda2otxrrbufbrbsmlwkvos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अरुणा शानबाग प्रकरण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189708</id>
    <revision>
      <id>2676595</id>
      <parentid>2431974</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4983" sha1="41j6sk9d0v62nal5c3b7inzt3u5v0ta" xml:space="preserve">'''अरुणा रामचंद्र शानबाग''' (१ जून १९४८ - १८ मे २०१५), एक भारतीय परिचारिका होत्या. त्यांच्यावर अमानुष पद्धतीने बलात्कार झाल्यामुळे त्या व्हेजिटेटिव्ह स्थितीमध्ये गेल्या.  ह्या त्रासातून मुक्त करण्यासाठी त्यांना मरण (युथनेशिआ) देण्यात यावे ह्या मागणीसाठी कोर्टात प्रकरण देखील चालले.

परळ, [[मुंबई]] येथील किंग एडवर्ड मेमोरिअल हॉस्पिटल येथे कनिष्ठ परिचारिका म्हणून काम करत असताना अरुणा शानबाग यांच्यावर १९७३ साली सोहनलाल वाल्मिकी ह्या वॉर्ड बॉयने बलात्कार केला. ह्या घटनेनंतर त्या व्हेजिटेटिव्ह स्थितीमध्ये गेल्या. त्यांची मैत्रीण असलेल्या पत्रकार, पिंकी विरवाणी ह्यांनी अरुणा ह्यांना त्यांच्या त्रासातून मुक्त करण्यासाठी त्यांना मरण देण्यात यावे अशी विनंती सर्वोच्च न्यायालयाला केली होती. त्यांच्या स्थितीचे परीक्षण करण्यासाठी वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या एका समितीचे गठन करण्यात आले होते. ३७ वर्षे ह्या स्थितीत राहिल्यानंतर ७ मार्च २०११ रोजी सर्वोच्च न्यायालयाने त्यांची विनंती फेटाळली. मात्र भारतात पॅसिव्ह युथनेशिआ देण्यास परवानगी देऊन सर्वोच्च न्यायालयाने एक ऐतिहासिक मत दिले.

जवळपास ४२ वर्षे व्हेजिटेटिव्ह स्थितीत राहिल्यानंतर १८ मे २०१५ रोजी अरुणा शानबाग ह्यांचा न्युमोनियाने मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7623832.cms|title=अरुणाच्या जीवनसंघर्षाला सलाम! -Maharashtra Times|date=2011-03-04|work=Maharashtra Times|access-date=2018-04-15|language=mr|archive-date=2011-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110308032511/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7623832.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==हल्ला==
27 नोवेंम्बर 1973 च्या संध्याकाळी अरुणा शानबाग कुत्र्या वर ऑपरेशन करायचे म्हणून कपडे बदलावयास गेल्या होत्या. त्याच वेळी हॉस्पिटल मधील सफाई कर्मचाऱ्याने त्यांच्यावर हल्ला केला. त्यांच्या वर बलात्कार करण्याच्या उद्देशाने त्याने अरुणा शानबाग यांच्या गळ्या भोवती साखळी आवळली. त्या पाळीच्या दिवसात आहे हे कळताच त्याने अत्यंत अनैसर्गिक पद्धतीने त्यांना छळले. अरुणा पूर्ण 12 तासांनी गंभीर अवस्थेत आढळून आल्या.

==आरोपी==

==परिचारिकांचा संप==

==सर्वोच्च न्यायालयातील प्रकरण==

==मृत्यू==

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बलात्कार}}
[[वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:गुन्हे]]
[[वर्ग:भारतातील बलात्कार]]</text>
      <sha1>41j6sk9d0v62nal5c3b7inzt3u5v0ta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676596</id>
      <parentid>2676595</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5025" sha1="ggziy1cs0wianjmo0hzzchx0gi54045" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''अरुणा रामचंद्र शानबाग''' (१ जून १९४८ - १८ मे २०१५), एक भारतीय परिचारिका होत्या. त्यांच्यावर अमानुष पद्धतीने बलात्कार झाल्यामुळे त्या व्हेजिटेटिव्ह स्थितीमध्ये गेल्या.  ह्या त्रासातून मुक्त करण्यासाठी त्यांना मरण (युथनेशिआ) देण्यात यावे ह्या मागणीसाठी कोर्टात प्रकरण देखील चालले.

परळ, [[मुंबई]] येथील किंग एडवर्ड मेमोरिअल हॉस्पिटल येथे कनिष्ठ परिचारिका म्हणून काम करत असताना अरुणा शानबाग यांच्यावर १९७३ साली सोहनलाल वाल्मिकी ह्या वॉर्ड बॉयने बलात्कार केला. ह्या घटनेनंतर त्या व्हेजिटेटिव्ह स्थितीमध्ये गेल्या. त्यांची मैत्रीण असलेल्या पत्रकार, पिंकी विरवाणी ह्यांनी अरुणा ह्यांना त्यांच्या त्रासातून मुक्त करण्यासाठी त्यांना मरण देण्यात यावे अशी विनंती सर्वोच्च न्यायालयाला केली होती. त्यांच्या स्थितीचे परीक्षण करण्यासाठी वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या एका समितीचे गठन करण्यात आले होते. ३७ वर्षे ह्या स्थितीत राहिल्यानंतर ७ मार्च २०११ रोजी सर्वोच्च न्यायालयाने त्यांची विनंती फेटाळली. मात्र भारतात पॅसिव्ह युथनेशिआ देण्यास परवानगी देऊन सर्वोच्च न्यायालयाने एक ऐतिहासिक मत दिले.

जवळपास ४२ वर्षे व्हेजिटेटिव्ह स्थितीत राहिल्यानंतर १८ मे २०१५ रोजी अरुणा शानबाग ह्यांचा न्युमोनियाने मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7623832.cms|title=अरुणाच्या जीवनसंघर्षाला सलाम! -Maharashtra Times|date=2011-03-04|work=Maharashtra Times|access-date=2018-04-15|language=mr|archive-date=2011-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110308032511/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/7623832.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==हल्ला==
27 नोवेंम्बर 1973 च्या संध्याकाळी अरुणा शानबाग कुत्र्या वर ऑपरेशन करायचे म्हणून कपडे बदलावयास गेल्या होत्या. त्याच वेळी हॉस्पिटल मधील सफाई कर्मचाऱ्याने त्यांच्यावर हल्ला केला. त्यांच्या वर बलात्कार करण्याच्या उद्देशाने त्याने अरुणा शानबाग यांच्या गळ्या भोवती साखळी आवळली. त्या पाळीच्या दिवसात आहे हे कळताच त्याने अत्यंत अनैसर्गिक पद्धतीने त्यांना छळले. अरुणा पूर्ण 12 तासांनी गंभीर अवस्थेत आढळून आल्या.

==आरोपी==

==परिचारिकांचा संप==

==सर्वोच्च न्यायालयातील प्रकरण==

==मृत्यू==

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बलात्कार}}
[[वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:गुन्हे]]
[[वर्ग:भारतातील बलात्कार]]</text>
      <sha1>ggziy1cs0wianjmo0hzzchx0gi54045</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मंजुषा आमडेकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212535</id>
    <revision>
      <id>2676542</id>
      <parentid>2676540</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>पुनर्मांडणी केली.</comment>
      <origin>2676542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8038" sha1="2ogcxhmtqfu5dyy1t59ii2zr02vg35x" xml:space="preserve">'''मंजूषा आमडेकर''' या एक अनुवादक आणि बालसाहित्यासह अन्य लिखाण करणाऱ्या मराठी लेखिका आहेत. त्यांच्या एकूण पुस्तकांची संख्या शंभराहून अधिक आहे. त्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी [[जे.के. रोलिंग]] यांच्या [[हॅरी पॉटर]] मालिकेतील सर्व पुस्तकांचे मराठी अनुवाद केले आहेत. 

==मंजूषा आमडेकर यांनी लिहिलेली पुस्तके==
* आदर्श लोककथा : चित्रमय रंगतदार कथा ४ पुस्तकांचा संच  (बालसाहित्य)
* आशेचा जन्म (बालसाहित्य)
* गम्मत गोष्टी (बालसाहित्य)
* चतुर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* चला जाणून घेऊ या! उपयुक्त कानमंत्र (सर्वसाधारण घरगुती समस्यांवर)
* चला जाणून घेऊ या! जागरूक पालकत्व (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! तणावमुक्त व्हा, आनंदी रहा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! यशस्वी विवाहाचा कानमंत्र (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! संवाद साधा नाती सांधा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! सौंदर्याचे रहस्य
* जगवेगळा तेनालीराम (बालसाहित्य)
* जागरूक पालकत्व
* जे कृष्णमूर्ती नावाचे गूढ (चरित्र, तत्त्वज्ञान)
* टिंबक टू आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* डिटेक्टिव्ह शेंडी (बालसाहित्य)
* ड्रॅगनचं घर आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* ढुम् ढुम् ढुमाक् ढुमऽऽऽ आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* तलवारीचा शोध (बालकादंबरी, मूळ इंग्रजी, लेखिका- नॅन्सी यी फान 
* तेनालीरामचे चातुर्य (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या मनोरंजक कथा (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या रोचक गोष्टी (बालसाहित्य)
* धमाल गोष्टी (बालसाहित्य)
* निर्भय तेनालीराम (बालसाहित्य)
* परोपकारी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* प्रसंगावधानी तेनालीराम (बालसाहित्य, १४ पुस्तकांचा संच) 
* फ्रॅंकलिन (१९ पुस्तकांचा संच, अनुवादित, मूळ कॅनेडियन लेखिका – पॉलेटी बूर्ज्वा)
* बापमाणूस (ऐंशी वर्षांच्या तरुणाची प्रेरक कथा, कादंबरी)
* बुद्धिमान तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार लोककथा (बालसाहित्य)
* मन्नो
* राजाचं गुपित आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* राज्याचे भूषण तेनालीराम (बालसाहित्य)
* लाडका तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विनोदवीर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विल्यम शेक्सपियरच्या कुमारांसाठी २२ बहु विख्यात कथा  - मेहता प्रकाशन
* समयसूचक तेनालीराम (बालसाहित्य)
* सोन्याचा पाऊस आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* हजरजबाबी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* हसत-खेळत बालसंगोपन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक डॉ. ख्रिस्तोफर ग्री)
* हुशार तेनालीराम (बालसाहित्य)

== हॅरी पॉटर मालिकेतील पुस्तकांचा अनुवाद ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!मूळ इंग्रजी पुस्तकाचे नाव
!लेखक
!अनुवादित पुस्तकाचे नाव
!प्रकाशन वर्ष
|-
|Harry Potter and the Goblet of Fire
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अग्निचषक
|
|-
|Harry Potter and the Order of the Phoenix
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि फिनिक्स सेना
|
|-
|Harry Potter and the Chamber of Secrets
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि रहस्यमय तळघर
|
|-
|Harry Potter and the Half-Blood Prince
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि हाफ-ब्लड प्रिन्स 
|
|-
|Harry Potter and Deathly hallows
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि मृत्यूदेवतेच्या भेटी
|
|-
|''Philosopher's Stone''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि परीस
|
|-
|''Prisoner of Azkaban''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अझ्काबानचा कैदी
|
|}

*

== पुरस्कार ==

* मन्नो या पुस्तकाला उत्कृष्ट कवितासंग्रह म्हणून सुलोचना नातू पुरस्कार प्राप्त
* उत्कृष्ट कथा पुरस्कार - सुरीची खीर
* [[अमरेंद्र लक्ष्मण गाडगीळ|अमरेंद्र गाडगीळ]] पुरस्कार - मराठी बालसाहित्य आणि अनुवाद (शोधनिबंध),
* [[पुणे मराठी ग्रंथालय|पुणे मराठी ग्रंथालया]]&lt;nowiki/&gt;तर्फे साहित्यसम्राट [[नरसिंह चिंतामण केळकर|न. चिं. केळकर]], उत्कृष्ट बालसाहित्यकार म्हणून पुरस्कार
* '[[जे. कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ' या पुस्तकाला [[पुणे महानगरपालिका साहित्य पुरस्कार]]
{{DEFAULTSORT:आमडेकर, मंजूषा}}
[[वर्ग:मराठी लेखिका]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>2ogcxhmtqfu5dyy1t59ii2zr02vg35x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676543</id>
      <parentid>2676542</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8592" sha1="5137hw3tmgw5kmu6m1fm0hzegi6qyrn" xml:space="preserve">'''मंजूषा आमडेकर''' या एक अनुवादक आणि बालसाहित्यासह अन्य लिखाण करणाऱ्या मराठी लेखिका आहेत. त्या प्रकाशिका देखील आहेत. त्यांच्या एकूण पुस्तकांची संख्या शंभराहून अधिक आहे. त्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी [[जे.के. रोलिंग]] यांच्या [[हॅरी पॉटर]] मालिकेतील सर्व पुस्तकांचे मराठी अनुवाद केले आहेत. 

== शिक्षण ==
त्यांनी अनुवाद क्षेत्रातील शिक्षण घेतले आहे. एम.ए. (हिन्दी) डिप्लोमा इन हिन्दी ट्रान्सलेशन, [[सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठ]] ही पदवी त्यांनी संपादन केली आहे.

==मंजूषा आमडेकर यांनी लिहिलेली पुस्तके==
* आदर्श लोककथा: चित्रमय रंगतदार कथा ४ पुस्तकांचा संच  (बालसाहित्य)
* आशेचा जन्म (बालसाहित्य)
* गम्मत गोष्टी (बालसाहित्य)
* चतुर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* चला जाणून घेऊ या! उपयुक्त कानमंत्र (सर्वसाधारण घरगुती समस्यांवर)
* चला जाणून घेऊ या! जागरूक पालकत्व (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! तणावमुक्त व्हा, आनंदी रहा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! यशस्वी विवाहाचा कानमंत्र (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! संवाद साधा नाती सांधा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! सौंदर्याचे रहस्य
* जगवेगळा तेनालीराम (बालसाहित्य)
* जागरूक पालकत्व
* जे कृष्णमूर्ती नावाचे गूढ (चरित्र, तत्त्वज्ञान)
* टिंबक टू आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* डिटेक्टिव्ह शेंडी (बालसाहित्य)
* ड्रॅगनचं घर आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* ढुम् ढुम् ढुमाक् ढुमऽऽऽ आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* तलवारीचा शोध (बालकादंबरी, मूळ इंग्रजी, लेखिका- नॅन्सी यी फान 
* तेनालीरामचे चातुर्य (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या मनोरंजक कथा (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या रोचक गोष्टी (बालसाहित्य)
* धमाल गोष्टी (बालसाहित्य)
* निर्भय तेनालीराम (बालसाहित्य)
* परोपकारी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* प्रसंगावधानी तेनालीराम (बालसाहित्य, १४ पुस्तकांचा संच) 
* फ्रॅंकलिन (१९ पुस्तकांचा संच, अनुवादित, मूळ कॅनेडियन लेखिका – पॉलेटी बूर्ज्वा)
* बापमाणूस (ऐंशी वर्षांच्या तरुणाची प्रेरक कथा, कादंबरी)
* बुद्धिमान तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार लोककथा (बालसाहित्य)
* मन्नो
* राजाचं गुपित आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* राज्याचे भूषण तेनालीराम (बालसाहित्य)
* लाडका तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विनोदवीर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विल्यम शेक्सपियरच्या कुमारांसाठी २२ बहु विख्यात कथा  - मेहता प्रकाशन
* समयसूचक तेनालीराम (बालसाहित्य)
* सोन्याचा पाऊस आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* हजरजबाबी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* हसत-खेळत बालसंगोपन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक डॉ. ख्रिस्तोफर ग्री)
* हुशार तेनालीराम (बालसाहित्य)

== हॅरी पॉटर मालिकेतील पुस्तकांचा अनुवाद ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!मूळ इंग्रजी पुस्तकाचे नाव
!लेखक
!अनुवादित पुस्तकाचे नाव
!प्रकाशन वर्ष
|-
|Harry Potter and the Goblet of Fire
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अग्निचषक
|
|-
|Harry Potter and the Order of the Phoenix
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि फिनिक्स सेना
|
|-
|Harry Potter and the Chamber of Secrets
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि रहस्यमय तळघर
|
|-
|Harry Potter and the Half-Blood Prince
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि हाफ-ब्लड प्रिन्स 
|
|-
|Harry Potter and Deathly hallows
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि मृत्यूदेवतेच्या भेटी
|
|-
|''Philosopher's Stone''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि परीस
|
|-
|''Prisoner of Azkaban''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अझ्काबानचा कैदी
|
|}

*

== पुरस्कार ==

* मन्नो या पुस्तकाला उत्कृष्ट कवितासंग्रह म्हणून सुलोचना नातू पुरस्कार प्राप्त
* उत्कृष्ट कथा पुरस्कार - सुरीची खीर
* [[अमरेंद्र लक्ष्मण गाडगीळ|अमरेंद्र गाडगीळ]] पुरस्कार - मराठी बालसाहित्य आणि अनुवाद (शोधनिबंध),
* [[पुणे मराठी ग्रंथालय|पुणे मराठी ग्रंथालया]]&lt;nowiki/&gt;तर्फे साहित्यसम्राट [[नरसिंह चिंतामण केळकर|न. चिं. केळकर]], उत्कृष्ट बालसाहित्यकार म्हणून पुरस्कार
* '[[जे. कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ' या पुस्तकाला [[पुणे महानगरपालिका साहित्य पुरस्कार]]
{{DEFAULTSORT:आमडेकर, मंजूषा}}
[[वर्ग:मराठी लेखिका]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>5137hw3tmgw5kmu6m1fm0hzegi6qyrn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676548</id>
      <parentid>2676543</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8907" sha1="qh9bsqkm6s6z920kypssx1ptj8ft98s" xml:space="preserve">'''मंजूषा आमडेकर''' या एक अनुवादक आणि बालसाहित्यासह अन्य लिखाण करणाऱ्या मराठी लेखिका आहेत. त्या प्रकाशिका देखील आहेत. त्यांच्या एकूण पुस्तकांची संख्या शंभराहून अधिक आहे. त्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी [[जे.के. रोलिंग]] यांच्या [[हॅरी पॉटर]] मालिकेतील सर्व पुस्तकांचे मराठी अनुवाद केले आहेत. 

== शिक्षण ==
त्यांनी अनुवाद क्षेत्रातील शिक्षण घेतले आहे. एम.ए. (हिन्दी) डिप्लोमा इन हिन्दी ट्रान्सलेशन, [[सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठ]] ही पदवी त्यांनी संपादन केली आहे.

==मंजूषा आमडेकर यांनी लिहिलेली पुस्तके==

=== बालसाहित्य ===
* आदर्श लोककथा: चित्रमय रंगतदार कथा ४ पुस्तकांचा संच  (बालसाहित्य)
* आशेचा जन्म (बालसाहित्य)
* गम्मत गोष्टी (बालसाहित्य)
* चतुर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* जगवेगळा तेनालीराम (बालसाहित्य)
* टिंबक टू आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* डिटेक्टिव्ह शेंडी (बालसाहित्य)
* ड्रॅगनचं घर आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* ढुम् ढुम् ढुमाक् ढुमऽऽऽ आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* तलवारीचा शोध (बालकादंबरी, मूळ इंग्रजी, लेखिका- नॅन्सी यी फान)
* तेनालीरामचे चातुर्य (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या मनोरंजक कथा (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या रोचक गोष्टी (बालसाहित्य)
* धमाल गोष्टी (बालसाहित्य)
* निर्भय तेनालीराम (बालसाहित्य)
* परोपकारी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* प्रसंगावधानी तेनालीराम (बालसाहित्य, १४ पुस्तकांचा संच)
* बुद्धिमान तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार लोककथा (बालसाहित्य)
* राजाचं गुपित आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* राज्याचे भूषण तेनालीराम (बालसाहित्य)
* लाडका तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विनोदवीर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* समयसूचक तेनालीराम (बालसाहित्य)
* सोन्याचा पाऊस आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* हजरजबाबी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* हुशार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विल्यम शेक्सपियरच्या कुमारांसाठी २२ बहु विख्यात कथा  -  मेहता प्रकाशन

=== चरित्र, तत्त्वज्ञान ===
जे कृष्णमूर्ती नावाचे गूढ (चरित्र, तत्त्वज्ञान)

=== अनुवादित साहित्य ===

* फ्रॅंकलिन (१९ पुस्तकांचा संच, अनुवादित, मूळ कॅनेडियन लेखिका – पॉलेटी बूर्ज्वा)

* हसत-खेळत बालसंगोपन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक डॉ. ख्रिस्तोफर ग्री)

=== अन्य ===
* चला जाणून घेऊ या! उपयुक्त कानमंत्र (सर्वसाधारण घरगुती समस्यांवर)

=== मार्गदर्शनपर / प्रेरणादायी लेखन ===
* चला जाणून घेऊ या! जागरूक पालकत्व (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! तणावमुक्त व्हा, आनंदी रहा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! यशस्वी विवाहाचा कानमंत्र (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! संवाद साधा नाती सांधा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! सौंदर्याचे रहस्य (मार्गदर्शनपर)
* जागरूक पालकत्व
* बापमाणूस (ऐंशी वर्षांच्या तरुणाची प्रेरक कथा, कादंबरी)
* मन्नो

== हॅरी पॉटर मालिकेतील पुस्तकांचा अनुवाद ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!मूळ इंग्रजी पुस्तकाचे नाव
!लेखक
!अनुवादित पुस्तकाचे नाव
!प्रकाशन वर्ष
|-
|Harry Potter and the Goblet of Fire
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अग्निचषक
|
|-
|Harry Potter and the Order of the Phoenix
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि फिनिक्स सेना
|
|-
|Harry Potter and the Chamber of Secrets
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि रहस्यमय तळघर
|
|-
|Harry Potter and the Half-Blood Prince
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि हाफ-ब्लड प्रिन्स 
|
|-
|Harry Potter and Deathly hallows
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि मृत्यूदेवतेच्या भेटी
|
|-
|''Philosopher's Stone''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि परीस
|
|-
|''Prisoner of Azkaban''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अझ्काबानचा कैदी
|
|}

*

== पुरस्कार ==

* मन्नो या पुस्तकाला उत्कृष्ट कवितासंग्रह म्हणून सुलोचना नातू पुरस्कार प्राप्त
* उत्कृष्ट कथा पुरस्कार - सुरीची खीर
* [[अमरेंद्र लक्ष्मण गाडगीळ|अमरेंद्र गाडगीळ]] पुरस्कार - मराठी बालसाहित्य आणि अनुवाद (शोधनिबंध),
* [[पुणे मराठी ग्रंथालय|पुणे मराठी ग्रंथालया]]&lt;nowiki/&gt;तर्फे साहित्यसम्राट [[नरसिंह चिंतामण केळकर|न. चिं. केळकर]], उत्कृष्ट बालसाहित्यकार म्हणून पुरस्कार
* '[[जे. कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ' या पुस्तकाला [[पुणे महानगरपालिका साहित्य पुरस्कार]]
{{DEFAULTSORT:आमडेकर, मंजूषा}}
[[वर्ग:मराठी लेखिका]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>qh9bsqkm6s6z920kypssx1ptj8ft98s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676549</id>
      <parentid>2676548</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8907" sha1="01ipkhosdxdsdgpj1re7fxq9cu6gz64" xml:space="preserve">'''मंजूषा आमडेकर''' या एक अनुवादक आणि बालसाहित्यासह अन्य लिखाण करणाऱ्या मराठी लेखिका आहेत. त्या प्रकाशिका देखील आहेत. त्यांच्या एकूण पुस्तकांची संख्या शंभराहून अधिक आहे. त्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी [[जे.के. रोलिंग]] यांच्या [[हॅरी पॉटर]] मालिकेतील सर्व पुस्तकांचे मराठी अनुवाद केले आहेत. 

== शिक्षण ==
त्यांनी अनुवाद क्षेत्रातील शिक्षण घेतले आहे. एम.ए. (हिन्दी) डिप्लोमा इन हिन्दी ट्रान्सलेशन, [[सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठ]] ही पदवी त्यांनी संपादन केली आहे.

==मंजूषा आमडेकर यांनी लिहिलेली पुस्तके==

=== बालसाहित्य ===
* आदर्श लोककथा: चित्रमय रंगतदार कथा ४ पुस्तकांचा संच  (बालसाहित्य)
* आशेचा जन्म (बालसाहित्य)
* गम्मत गोष्टी (बालसाहित्य)
* चतुर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* जगवेगळा तेनालीराम (बालसाहित्य)
* टिंबक टू आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* डिटेक्टिव्ह शेंडी (बालसाहित्य)
* ड्रॅगनचं घर आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* ढुम् ढुम् ढुमाक् ढुमऽऽऽ आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* तलवारीचा शोध (बालकादंबरी, मूळ इंग्रजी, लेखिका- नॅन्सी यी फान)
* तेनालीरामचे चातुर्य (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या मनोरंजक कथा (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या रोचक गोष्टी (बालसाहित्य)
* धमाल गोष्टी (बालसाहित्य)
* निर्भय तेनालीराम (बालसाहित्य)
* परोपकारी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* प्रसंगावधानी तेनालीराम (बालसाहित्य, १४ पुस्तकांचा संच)
* बुद्धिमान तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार लोककथा (बालसाहित्य)
* राजाचं गुपित आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* राज्याचे भूषण तेनालीराम (बालसाहित्य)
* लाडका तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विनोदवीर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* समयसूचक तेनालीराम (बालसाहित्य)
* सोन्याचा पाऊस आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* हजरजबाबी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* हुशार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विल्यम शेक्सपियरच्या कुमारांसाठी २२ बहु विख्यात कथा  -  मेहता प्रकाशन

=== चरित्र, तत्त्वज्ञान ===
जे कृष्णमूर्ती नावाचे गूढ (चरित्र, तत्त्वज्ञान)

=== अनुवादित साहित्य ===

* फ्रॅंकलिन (१९ पुस्तकांचा संच, अनुवादित, मूळ कॅनेडियन लेखिका – पॉलेटी बूर्ज्वा)

* हसत-खेळत बालसंगोपन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक डॉ. ख्रिस्तोफर ग्री)

=== मार्गदर्शनपर / प्रेरणादायी लेखन ===
* चला जाणून घेऊ या! जागरूक पालकत्व (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! तणावमुक्त व्हा, आनंदी रहा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! यशस्वी विवाहाचा कानमंत्र (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! संवाद साधा नाती सांधा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! सौंदर्याचे रहस्य (मार्गदर्शनपर)
* जागरूक पालकत्व
* बापमाणूस (ऐंशी वर्षांच्या तरुणाची प्रेरक कथा, कादंबरी)
* मन्नो

=== अन्य ===
* चला जाणून घेऊ या! उपयुक्त कानमंत्र (सर्वसाधारण घरगुती समस्यांवर)

== हॅरी पॉटर मालिकेतील पुस्तकांचा अनुवाद ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!मूळ इंग्रजी पुस्तकाचे नाव
!लेखक
!अनुवादित पुस्तकाचे नाव
!प्रकाशन वर्ष
|-
|Harry Potter and the Goblet of Fire
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अग्निचषक
|
|-
|Harry Potter and the Order of the Phoenix
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि फिनिक्स सेना
|
|-
|Harry Potter and the Chamber of Secrets
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि रहस्यमय तळघर
|
|-
|Harry Potter and the Half-Blood Prince
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि हाफ-ब्लड प्रिन्स 
|
|-
|Harry Potter and Deathly hallows
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि मृत्यूदेवतेच्या भेटी
|
|-
|''Philosopher's Stone''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि परीस
|
|-
|''Prisoner of Azkaban''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अझ्काबानचा कैदी
|
|}

*

== पुरस्कार ==

* मन्नो या पुस्तकाला उत्कृष्ट कवितासंग्रह म्हणून सुलोचना नातू पुरस्कार प्राप्त
* उत्कृष्ट कथा पुरस्कार - सुरीची खीर
* [[अमरेंद्र लक्ष्मण गाडगीळ|अमरेंद्र गाडगीळ]] पुरस्कार - मराठी बालसाहित्य आणि अनुवाद (शोधनिबंध),
* [[पुणे मराठी ग्रंथालय|पुणे मराठी ग्रंथालया]]&lt;nowiki/&gt;तर्फे साहित्यसम्राट [[नरसिंह चिंतामण केळकर|न. चिं. केळकर]], उत्कृष्ट बालसाहित्यकार म्हणून पुरस्कार
* '[[जे. कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ' या पुस्तकाला [[पुणे महानगरपालिका साहित्य पुरस्कार]]
{{DEFAULTSORT:आमडेकर, मंजूषा}}
[[वर्ग:मराठी लेखिका]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>01ipkhosdxdsdgpj1re7fxq9cu6gz64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676557</id>
      <parentid>2676549</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10594" sha1="rw8qqpcfgl6rj61i0i59lmv2rjxoihd" xml:space="preserve">'''मंजूषा आमडेकर''' या एक अनुवादक आणि बालसाहित्यासह अन्य लिखाण करणाऱ्या मराठी लेखिका आहेत. त्या प्रकाशिका देखील आहेत. त्यांच्या एकूण पुस्तकांची संख्या शंभराहून अधिक आहे. त्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी [[जे.के. रोलिंग]] यांच्या [[हॅरी पॉटर]] मालिकेतील सर्व पुस्तकांचे मराठी अनुवाद केले आहेत. 

== शिक्षण ==
त्यांनी अनुवाद क्षेत्रातील शिक्षण घेतले आहे. एम.ए. (हिन्दी) डिप्लोमा इन हिन्दी ट्रान्सलेशन, [[सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठ]] ही पदवी त्यांनी संपादन केली आहे.

==मंजूषा आमडेकर यांनी लिहिलेली पुस्तके==
आमडेकर यांनी विविध साहित्यप्रकार हाताळले आहेत. त्यामध्ये बालसाहित्य, चरित्रपर लेखन, अनुवादित साहित्य, मार्गदर्शनपर साहित्य, कथालेखन यांचा समावेश आहे.

=== बालसाहित्य ===
* आदर्श लोककथा: चित्रमय रंगतदार कथा ४ पुस्तकांचा संच  (बालसाहित्य)
* आशेचा जन्म (बालसाहित्य)
* गम्मत गोष्टी (बालसाहित्य)
* चतुर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* जगवेगळा तेनालीराम (बालसाहित्य)
* टिंबक टू आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* डिटेक्टिव्ह शेंडी (बालसाहित्य)
* ड्रॅगनचं घर आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* ढुम् ढुम् ढुमाक् ढुमऽऽऽ आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* तलवारीचा शोध (बालकादंबरी, मूळ इंग्रजी, लेखिका- नॅन्सी यी फान)
* तेनालीरामचे चातुर्य (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या मनोरंजक कथा (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या रोचक गोष्टी (बालसाहित्य)
* धमाल गोष्टी (बालसाहित्य)
* निर्भय तेनालीराम (बालसाहित्य)
* परोपकारी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* प्रसंगावधानी तेनालीराम (बालसाहित्य, १४ पुस्तकांचा संच)
* बुद्धिमान तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार लोककथा (बालसाहित्य)
* राजाचं गुपित आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* राज्याचे भूषण तेनालीराम (बालसाहित्य)
* लाडका तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विनोदवीर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* समयसूचक तेनालीराम (बालसाहित्य)
* सोन्याचा पाऊस आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* हजरजबाबी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* हुशार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विल्यम शेक्सपियरच्या कुमारांसाठी २२ बहु विख्यात कथा  -  मेहता प्रकाशन

=== चरित्र, तत्त्वज्ञान ===

* जे कृष्णमूर्ती नावाचे गूढ (चरित्र, तत्त्वज्ञान)
* सेवाभावाचा कळस विनोबा भावे (स्वतंत्र)

=== अनुवादित साहित्य ===

* फ्रॅंकलिन (१९ पुस्तकांचा संच, अनुवादित, मूळ कॅनेडियन लेखिका – पॉलेटी बूर्ज्वा)

* हसत-खेळत बालसंगोपन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक डॉ. ख्रिस्तोफर ग्री)
* स्वप्नातल्या कळ्यांनो 
* सुपरस्टार इंडिया
* पंचमहाव्रत प्रश्नोत्तरे [[ओशो|ओशो रजनीश]] 
* पंचमहाव्रत जीवन रूपांतरणाची पाच सूत्रे ओशो रजनीश

=== मार्गदर्शनपर / प्रेरणादायी लेखन ===
* चला जाणून घेऊ या! जागरूक पालकत्व (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! तणावमुक्त व्हा, आनंदी रहा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! यशस्वी विवाहाचा कानमंत्र (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! संवाद साधा नाती सांधा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! सौंदर्याचे रहस्य (मार्गदर्शनपर)
* जागरूक पालकत्व
* बापमाणूस (ऐंशी वर्षांच्या तरुणाची प्रेरक कथा, कादंबरी)
* मन्नो

=== अन्य ===
* चला जाणून घेऊ या! उपयुक्त कानमंत्र (सर्वसाधारण घरगुती समस्यांवर)
* रूपकुँवर स्वतंत्र कवितासंग्रह, 
* टॉडलर टेमिंग (बालसंगोपन), 

=== कथालेखन व अन्य लेखन ===
* आमडेकर यांनी विविध नियतकालिकांमधून स्वतंत्र कथालेखन केले आहे. त्यामध्ये अनुवादित कथा, लोककथा, चातुर्यकथा, साहसकथा, बोधकथा, संस्कारकथा, विनोदी कथा या प्रकारांचा समावेश आहे.
* .तसेच त्यांनी साहित्येतर लेखन व अनुवाददेखील केला आहे.

== हॅरी पॉटर मालिकेतील पुस्तकांचा अनुवाद ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!मूळ इंग्रजी पुस्तकाचे नाव
!लेखक
!अनुवादित पुस्तकाचे नाव
!प्रकाशन वर्ष
|-
|Harry Potter and the Goblet of Fire
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अग्निचषक
|
|-
|Harry Potter and the Order of the Phoenix
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि फिनिक्स सेना
|
|-
|Harry Potter and the Chamber of Secrets
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि रहस्यमय तळघर
|
|-
|Harry Potter and the Half-Blood Prince
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि हाफ-ब्लड प्रिन्स 
|
|-
|Harry Potter and Deathly hallows
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि मृत्यूदेवतेच्या भेटी
|
|-
|''Philosopher's Stone''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि परीस
|
|-
|''Prisoner of Azkaban''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अझ्काबानचा कैदी
|
|}

*

== पुरस्कार ==

* मन्नो या पुस्तकाला उत्कृष्ट कवितासंग्रह म्हणून सुलोचना नातू पुरस्कार प्राप्त
* उत्कृष्ट कथा पुरस्कार - सुरीची खीर
* [[अमरेंद्र लक्ष्मण गाडगीळ|अमरेंद्र गाडगीळ]] पुरस्कार - मराठी बालसाहित्य आणि अनुवाद (शोधनिबंध),
* [[पुणे मराठी ग्रंथालय|पुणे मराठी ग्रंथालया]]&lt;nowiki/&gt;तर्फे साहित्यसम्राट [[नरसिंह चिंतामण केळकर|न. चिं. केळकर]], उत्कृष्ट बालसाहित्यकार म्हणून पुरस्कार
* '[[जे. कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ' या पुस्तकाला [[पुणे महानगरपालिका साहित्य पुरस्कार]]
{{DEFAULTSORT:आमडेकर, मंजूषा}}
[[वर्ग:मराठी लेखिका]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>rw8qqpcfgl6rj61i0i59lmv2rjxoihd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676560</id>
      <parentid>2676557</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10732" sha1="2i58ytxdzy3uo0yrh1zp6sebw7nyuao" xml:space="preserve">'''मंजूषा आमडेकर''' या एक अनुवादक आणि बालसाहित्यासह अन्य लिखाण करणाऱ्या मराठी लेखिका आहेत. त्या प्रकाशिका देखील आहेत. त्यांच्या एकूण पुस्तकांची संख्या शंभराहून अधिक आहे. त्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी [[जे.के. रोलिंग]] यांच्या [[हॅरी पॉटर]] मालिकेतील सर्व पुस्तकांचे मराठी अनुवाद केले आहेत. 

== शिक्षण ==
त्यांनी अनुवाद क्षेत्रातील शिक्षण घेतले आहे. एम.ए. (हिन्दी) डिप्लोमा इन हिन्दी ट्रान्सलेशन, [[सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठ]] ही पदवी त्यांनी संपादन केली आहे.

==मंजूषा आमडेकर यांनी लिहिलेली पुस्तके==
आमडेकर यांनी विविध साहित्यप्रकार हाताळले आहेत. त्यामध्ये बालसाहित्य, चरित्रपर लेखन, अनुवादित साहित्य, मार्गदर्शनपर साहित्य, कथालेखन यांचा समावेश आहे.

=== बालसाहित्य ===
* आदर्श लोककथा: चित्रमय रंगतदार कथा ४ पुस्तकांचा संच  (बालसाहित्य)
* आशेचा जन्म (बालसाहित्य)
* गम्मत गोष्टी (बालसाहित्य)
* चतुर [[तेनाली रामा|तेनालीराम]] (बालसाहित्य)
* जगवेगळा तेनालीराम (बालसाहित्य)
* टिंबकटू आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* डिटेक्टिव्ह शेंडी (बालसाहित्य)
* ड्रॅगनचं घर आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* ढुम् ढुम् ढुमाक् ढुमऽऽऽ आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* तलवारीचा शोध (बालकादंबरी, मूळ इंग्रजी, लेखिका- नॅन्सी यी फान)
* तेनालीरामचे चातुर्य (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या मनोरंजक कथा (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या रोचक गोष्टी (बालसाहित्य)
* धमाल गोष्टी (बालसाहित्य)
* निर्भय तेनालीराम (बालसाहित्य)
* परोपकारी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* प्रसंगावधानी तेनालीराम (बालसाहित्य, १४ पुस्तकांचा संच)
* बुद्धिमान तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार लोककथा (बालसाहित्य)
* राजाचं गुपित आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* राज्याचे भूषण तेनालीराम (बालसाहित्य)
* लाडका तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विनोदवीर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* समयसूचक तेनालीराम (बालसाहित्य)
* सोन्याचा पाऊस आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* हजरजबाबी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* हुशार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* [[विल्यम शेक्सपिअर|विल्यम शेक्सपियर]]&lt;nowiki/&gt;च्या कुमारांसाठी २२ बहु विख्यात कथा  -  मेहता प्रकाशन

=== चरित्र, तत्त्वज्ञान ===

* [[जे. कृष्णमूर्ती|जे कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ (चरित्र, तत्त्वज्ञान)
* सेवाभावाचा कळस विनोबा भावे (स्वतंत्र)

=== अनुवादित साहित्य ===

* फ्रॅंकलिन (१९ पुस्तकांचा संच, अनुवादित, मूळ कॅनेडियन लेखिका – पॉलेटी बूर्ज्वा)

* हसत-खेळत बालसंगोपन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक डॉ. ख्रिस्तोफर ग्री)
* स्वप्नातल्या कळ्यांनो 
* सुपरस्टार इंडिया
* पंचमहाव्रत प्रश्नोत्तरे [[ओशो|ओशो रजनीश]] 
* पंचमहाव्रत जीवन रूपांतरणाची पाच सूत्रे ओशो रजनीश

=== मार्गदर्शनपर / प्रेरणादायी लेखन ===
* चला जाणून घेऊ या! जागरूक पालकत्व (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! तणावमुक्त व्हा, आनंदी रहा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! यशस्वी विवाहाचा कानमंत्र (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! संवाद साधा नाती सांधा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! सौंदर्याचे रहस्य (मार्गदर्शनपर)
* जागरूक पालकत्व
* बापमाणूस (ऐंशी वर्षांच्या तरुणाची प्रेरक कथा, कादंबरी)
* मन्नो

=== अन्य ===
* चला जाणून घेऊ या! उपयुक्त कानमंत्र (सर्वसाधारण घरगुती समस्यांवर)
* रूपकुँवर स्वतंत्र कवितासंग्रह, 
* टॉडलर टेमिंग (बालसंगोपन), 

=== कथालेखन व अन्य लेखन ===
* आमडेकर यांनी विविध नियतकालिकांमधून स्वतंत्र कथालेखन केले आहे. त्यामध्ये अनुवादित कथा, लोककथा, चातुर्यकथा, साहसकथा, बोधकथा, संस्कारकथा, विनोदी कथा या प्रकारांचा समावेश आहे.
* .तसेच त्यांनी साहित्येतर लेखन व अनुवाददेखील केला आहे.

== हॅरी पॉटर मालिकेतील पुस्तकांचा अनुवाद ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!मूळ इंग्रजी पुस्तकाचे नाव
!लेखक
!अनुवादित पुस्तकाचे नाव
!प्रकाशन वर्ष
|-
|Harry Potter and the Goblet of Fire
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अग्निचषक
|
|-
|Harry Potter and the Order of the Phoenix
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि फिनिक्स सेना
|
|-
|Harry Potter and the Chamber of Secrets
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि रहस्यमय तळघर
|
|-
|Harry Potter and the Half-Blood Prince
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि हाफ-ब्लड प्रिन्स 
|
|-
|Harry Potter and Deathly hallows
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि मृत्यूदेवतेच्या भेटी
|
|-
|''Philosopher's Stone''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि परीस
|
|-
|''Prisoner of Azkaban''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अझ्काबानचा कैदी
|
|}

== पुरस्कार ==

* मन्नो या पुस्तकाला उत्कृष्ट कवितासंग्रह म्हणून सुलोचना नातू पुरस्कार प्राप्त
* उत्कृष्ट कथा पुरस्कार - सुरीची खीर
* [[अमरेंद्र लक्ष्मण गाडगीळ|अमरेंद्र गाडगीळ]] पुरस्कार - मराठी बालसाहित्य आणि अनुवाद (शोधनिबंध),
* [[पुणे मराठी ग्रंथालय|पुणे मराठी ग्रंथालया]]&lt;nowiki/&gt;तर्फे साहित्यसम्राट [[नरसिंह चिंतामण केळकर|न. चिं. केळकर]], उत्कृष्ट बालसाहित्यकार म्हणून पुरस्कार
* '[[जे. कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ' या पुस्तकाला [[पुणे महानगरपालिका साहित्य पुरस्कार]]
{{DEFAULTSORT:आमडेकर, मंजूषा}}
[[वर्ग:मराठी लेखिका]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>2i58ytxdzy3uo0yrh1zp6sebw7nyuao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676564</id>
      <parentid>2676560</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ जोडला.</comment>
      <origin>2676564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10971" sha1="bju6emunm95rl942wg3srea9w3807ee" xml:space="preserve">'''मंजूषा आमडेकर''' या एक अनुवादक आणि बालसाहित्यासह अन्य लिखाण करणाऱ्या मराठी लेखिका आहेत. त्या प्रकाशिका देखील आहेत. त्यांच्या एकूण पुस्तकांची संख्या शंभराहून अधिक आहे. त्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी [[जे.के. रोलिंग]] यांच्या [[हॅरी पॉटर]] मालिकेतील सर्व पुस्तकांचे मराठी अनुवाद केले आहेत. 

== शिक्षण ==
त्यांनी अनुवाद क्षेत्रातील शिक्षण घेतले आहे. एम.ए. (हिन्दी) डिप्लोमा इन हिन्दी ट्रान्सलेशन, [[सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठ]] ही पदवी त्यांनी संपादन केली आहे.

==मंजूषा आमडेकर यांनी लिहिलेली पुस्तके==
आमडेकर यांनी विविध साहित्यप्रकार हाताळले आहेत. त्यामध्ये बालसाहित्य, चरित्रपर लेखन, अनुवादित साहित्य, मार्गदर्शनपर साहित्य, कथालेखन यांचा समावेश आहे.

=== बालसाहित्य ===
* आदर्श लोककथा: चित्रमय रंगतदार कथा ४ पुस्तकांचा संच  (बालसाहित्य)
* आशेचा जन्म (बालसाहित्य)
* गम्मत गोष्टी (बालसाहित्य)
* चतुर [[तेनाली रामा|तेनालीराम]] (बालसाहित्य)
* जगवेगळा तेनालीराम (बालसाहित्य)
* टिंबकटू आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* डिटेक्टिव्ह शेंडी (बालसाहित्य)
* ड्रॅगनचं घर आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* ढुम् ढुम् ढुमाक् ढुमऽऽऽ आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* तलवारीचा शोध (बालकादंबरी, मूळ इंग्रजी, लेखिका- नॅन्सी यी फान)
* तेनालीरामचे चातुर्य (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या मनोरंजक कथा (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या रोचक गोष्टी (बालसाहित्य)
* धमाल गोष्टी (बालसाहित्य)
* निर्भय तेनालीराम (बालसाहित्य)
* परोपकारी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* प्रसंगावधानी तेनालीराम (बालसाहित्य, १४ पुस्तकांचा संच)
* बुद्धिमान तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार लोककथा (बालसाहित्य)
* राजाचं गुपित आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* राज्याचे भूषण तेनालीराम (बालसाहित्य)
* लाडका तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विनोदवीर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* समयसूचक तेनालीराम (बालसाहित्य)
* सोन्याचा पाऊस आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* हजरजबाबी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* हुशार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* [[विल्यम शेक्सपिअर|विल्यम शेक्सपियर]]&lt;nowiki/&gt;च्या कुमारांसाठी २२ बहु विख्यात कथा  -  मेहता प्रकाशन

=== चरित्र, तत्त्वज्ञान ===

* [[जे. कृष्णमूर्ती|जे कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ (चरित्र, तत्त्वज्ञान)
* सेवाभावाचा कळस विनोबा भावे (स्वतंत्र)

=== अनुवादित साहित्य ===

* फ्रॅंकलिन (१९ पुस्तकांचा संच, अनुवादित, मूळ कॅनेडियन लेखिका – पॉलेटी बूर्ज्वा)

* हसत-खेळत बालसंगोपन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक डॉ. ख्रिस्तोफर ग्री)
* स्वप्नातल्या कळ्यांनो 
* सुपरस्टार इंडिया
* पंचमहाव्रत प्रश्नोत्तरे [[ओशो|ओशो रजनीश]] 
* पंचमहाव्रत जीवन रूपांतरणाची पाच सूत्रे ओशो रजनीश

=== मार्गदर्शनपर / प्रेरणादायी लेखन ===
* चला जाणून घेऊ या! जागरूक पालकत्व (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! तणावमुक्त व्हा, आनंदी रहा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! यशस्वी विवाहाचा कानमंत्र (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! संवाद साधा नाती सांधा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! सौंदर्याचे रहस्य (मार्गदर्शनपर)
* जागरूक पालकत्व
* बापमाणूस (ऐंशी वर्षांच्या तरुणाची प्रेरक कथा, कादंबरी)
* मन्नो

=== अन्य ===
* चला जाणून घेऊ या! उपयुक्त कानमंत्र (सर्वसाधारण घरगुती समस्यांवर)
* रूपकुँवर स्वतंत्र कवितासंग्रह, 
* टॉडलर टेमिंग (बालसंगोपन), 

=== कथालेखन व अन्य लेखन ===
* आमडेकर यांनी विविध नियतकालिकांमधून स्वतंत्र कथालेखन केले आहे. त्यामध्ये अनुवादित कथा, लोककथा, चातुर्यकथा, साहसकथा, बोधकथा, संस्कारकथा, विनोदी कथा या प्रकारांचा समावेश आहे.
* .तसेच त्यांनी साहित्येतर लेखन व अनुवाददेखील केला आहे.

== हॅरी पॉटर मालिकेतील पुस्तकांचा अनुवाद ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!मूळ इंग्रजी पुस्तकाचे नाव
!लेखक
!अनुवादित पुस्तकाचे नाव
!प्रकाशन वर्ष
|-
|Harry Potter and the Goblet of Fire
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अग्निचषक
|
|-
|Harry Potter and the Order of the Phoenix
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि फिनिक्स सेना
|
|-
|Harry Potter and the Chamber of Secrets
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि रहस्यमय तळघर
|
|-
|Harry Potter and the Half-Blood Prince
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि हाफ-ब्लड प्रिन्स 
|
|-
|Harry Potter and Deathly hallows
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि मृत्यूदेवतेच्या भेटी
|
|-
|''Philosopher's Stone''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि परीस
|
|-
|''Prisoner of Azkaban''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अझ्काबानचा कैदी
|
|}

== पुरस्कार ==

* मन्नो या पुस्तकाला उत्कृष्ट कवितासंग्रह म्हणून सुलोचना नातू पुरस्कार प्राप्त
* उत्कृष्ट कथा पुरस्कार - सुरीची खीर
* [[अमरेंद्र लक्ष्मण गाडगीळ|अमरेंद्र गाडगीळ]] पुरस्कार - मराठी बालसाहित्य आणि अनुवाद (शोधनिबंध),
* [[पुणे मराठी ग्रंथालय|पुणे मराठी ग्रंथालया]]&lt;nowiki/&gt;तर्फे साहित्यसम्राट [[नरसिंह चिंतामण केळकर|न. चिं. केळकर]], उत्कृष्ट बालसाहित्यकार म्हणून पुरस्कार
* '[[जे. कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ' या पुस्तकाला [[पुणे महानगरपालिका साहित्य पुरस्कार]] &lt;ref&gt;बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५ या पुस्तकातील लेखिका परिचय&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{DEFAULTSORT:आमडेकर, मंजूषा}}
[[वर्ग:मराठी लेखिका]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>bju6emunm95rl942wg3srea9w3807ee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676567</id>
      <parentid>2676564</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10975" sha1="j2fn5ui6r1c44kcqu2m3u988otzssc7" xml:space="preserve">'''मंजूषा आमडेकर''' या एक अनुवादक आणि बालसाहित्यासह अन्य लिखाण करणाऱ्या मराठी लेखिका आहेत. त्या प्रकाशिका देखील आहेत. त्यांच्या एकूण पुस्तकांची संख्या शंभराहून अधिक आहे. त्यांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी [[जे.के. रोलिंग]] यांच्या [[हॅरी पॉटर]] मालिकेतील सर्व पुस्तकांचे मराठी अनुवाद केले आहेत. 

== शिक्षण ==
त्यांनी अनुवाद क्षेत्रातील शिक्षण घेतले आहे. एम.ए. (हिन्दी) डिप्लोमा इन हिन्दी ट्रान्सलेशन, [[सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठ]] ही पदवी त्यांनी संपादन केली आहे.

==मंजूषा आमडेकर यांनी लिहिलेली पुस्तके==
आमडेकर यांनी विविध साहित्यप्रकार हाताळले आहेत. त्यामध्ये बालसाहित्य, चरित्रपर लेखन, अनुवादित साहित्य, मार्गदर्शनपर साहित्य, कथालेखन यांचा समावेश आहे.

=== बालसाहित्य ===
* आदर्श लोककथा: चित्रमय रंगतदार कथा ४ पुस्तकांचा संच  (बालसाहित्य)
* आशेचा जन्म (बालसाहित्य)
* गम्मत गोष्टी (बालसाहित्य)
* चतुर [[तेनाली रामा|तेनालीराम]] (बालसाहित्य)
* जगवेगळा तेनालीराम (बालसाहित्य)
* टिंबकटू आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* डिटेक्टिव्ह शेंडी (बालसाहित्य)
* ड्रॅगनचं घर आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* ढुम् ढुम् ढुमाक् ढुमऽऽऽ आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* तलवारीचा शोध (बालकादंबरी, मूळ इंग्रजी, लेखिका- नॅन्सी यी फान)
* तेनालीरामचे चातुर्य (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या मनोरंजक कथा (बालसाहित्य)
* तेनालीरामच्या रोचक गोष्टी (बालसाहित्य)
* धमाल गोष्टी (बालसाहित्य)
* निर्भय तेनालीराम (बालसाहित्य)
* परोपकारी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* प्रसंगावधानी तेनालीराम (बालसाहित्य, १४ पुस्तकांचा संच)
* बुद्धिमान तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* मजेदार लोककथा (बालसाहित्य)
* राजाचं गुपित आणि इतर कथा (बालसाहित्य)
* राज्याचे भूषण तेनालीराम (बालसाहित्य)
* लाडका तेनालीराम (बालसाहित्य)
* विनोदवीर तेनालीराम (बालसाहित्य)
* समयसूचक तेनालीराम (बालसाहित्य)
* सोन्याचा पाऊस आणि मजेदार गोष्टी (बालसाहित्य)
* हजरजबाबी तेनालीराम (बालसाहित्य)
* हुशार तेनालीराम (बालसाहित्य)
* [[विल्यम शेक्सपिअर|विल्यम शेक्सपियर]]&lt;nowiki/&gt;च्या कुमारांसाठी २२ बहु विख्यात कथा  -  मेहता प्रकाशन

=== चरित्र, तत्त्वज्ञान ===

* [[जे. कृष्णमूर्ती|जे कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ (चरित्र, तत्त्वज्ञान)
* सेवाभावाचा कळस [[विनोबा भावे]] (स्वतंत्र)

=== अनुवादित साहित्य ===

* फ्रॅंकलिन (१९ पुस्तकांचा संच, अनुवादित, मूळ कॅनेडियन लेखिका – पॉलेटी बूर्ज्वा)

* हसत-खेळत बालसंगोपन (अनुवादित, मूळ इंग्रजी लेखक डॉ. ख्रिस्तोफर ग्री)
* स्वप्नातल्या कळ्यांनो 
* सुपरस्टार इंडिया
* पंचमहाव्रत प्रश्नोत्तरे [[ओशो|ओशो रजनीश]] 
* पंचमहाव्रत जीवन रूपांतरणाची पाच सूत्रे ओशो रजनीश

=== मार्गदर्शनपर / प्रेरणादायी लेखन ===
* चला जाणून घेऊ या! जागरूक पालकत्व (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! तणावमुक्त व्हा, आनंदी रहा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! यशस्वी विवाहाचा कानमंत्र (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! संवाद साधा नाती सांधा (मार्गदर्शनपर)
* चला जाणून घेऊ या! सौंदर्याचे रहस्य (मार्गदर्शनपर)
* जागरूक पालकत्व
* बापमाणूस (ऐंशी वर्षांच्या तरुणाची प्रेरक कथा, कादंबरी)
* मन्नो

=== अन्य ===
* चला जाणून घेऊ या! उपयुक्त कानमंत्र (सर्वसाधारण घरगुती समस्यांवर)
* रूपकुँवर स्वतंत्र कवितासंग्रह, 
* टॉडलर टेमिंग (बालसंगोपन), 

=== कथालेखन व अन्य लेखन ===
* आमडेकर यांनी विविध नियतकालिकांमधून स्वतंत्र कथालेखन केले आहे. त्यामध्ये अनुवादित कथा, लोककथा, चातुर्यकथा, साहसकथा, बोधकथा, संस्कारकथा, विनोदी कथा या प्रकारांचा समावेश आहे.
* .तसेच त्यांनी साहित्येतर लेखन व अनुवाददेखील केला आहे.

== हॅरी पॉटर मालिकेतील पुस्तकांचा अनुवाद ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!मूळ इंग्रजी पुस्तकाचे नाव
!लेखक
!अनुवादित पुस्तकाचे नाव
!प्रकाशन वर्ष
|-
|Harry Potter and the Goblet of Fire
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अग्निचषक
|
|-
|Harry Potter and the Order of the Phoenix
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि फिनिक्स सेना
|
|-
|Harry Potter and the Chamber of Secrets
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि रहस्यमय तळघर
|
|-
|Harry Potter and the Half-Blood Prince
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि हाफ-ब्लड प्रिन्स 
|
|-
|Harry Potter and Deathly hallows
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि मृत्यूदेवतेच्या भेटी
|
|-
|''Philosopher's Stone''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि परीस
|
|-
|''Prisoner of Azkaban''
|जे.के. रोलिंग
|हॅरी पॉटर आणि अझ्काबानचा कैदी
|
|}

== पुरस्कार ==

* मन्नो या पुस्तकाला उत्कृष्ट कवितासंग्रह म्हणून सुलोचना नातू पुरस्कार प्राप्त
* उत्कृष्ट कथा पुरस्कार - सुरीची खीर
* [[अमरेंद्र लक्ष्मण गाडगीळ|अमरेंद्र गाडगीळ]] पुरस्कार - मराठी बालसाहित्य आणि अनुवाद (शोधनिबंध),
* [[पुणे मराठी ग्रंथालय|पुणे मराठी ग्रंथालया]]&lt;nowiki/&gt;तर्फे साहित्यसम्राट [[नरसिंह चिंतामण केळकर|न. चिं. केळकर]], उत्कृष्ट बालसाहित्यकार म्हणून पुरस्कार
* '[[जे. कृष्णमूर्ती]] नावाचे गूढ' या पुस्तकाला [[पुणे महानगरपालिका साहित्य पुरस्कार]] &lt;ref&gt;बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५ या पुस्तकातील लेखिका परिचय&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{DEFAULTSORT:आमडेकर, मंजूषा}}
[[वर्ग:मराठी लेखिका]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>j2fn5ui6r1c44kcqu2m3u988otzssc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:अभिलाषा देशपांडे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>243387</id>
    <revision>
      <id>2676578</id>
      <parentid>2676322</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभिलाषा</username>
        <id>181490</id>
      </contributor>
      <comment>/* उमाबाई दाभाडे - पहिल्या सरसेनापती */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2676578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="er8d8kt8sb99zv2o4eszzowk7k0ti1q" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=अभिलाषा देशपांडे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:१४, २९ मे २०१९ (IST)

== उमाबाई दाभाडे - पहिल्या सरसेनापती ==

इतिहासातील राजकारणात थेट सक्रिय असणार्‍या महिलांमध्ये उमाबाई दाभाडे यांचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते. मराठी साम्राज्यातील पहिली सरसेनापती म्हणून उमाबाई दाभाडे यांना ओळखले जाते. पती सेनापती खंडेराव व ज्येष्ठ पुत्र त्रिंबकराव यांच्या निधनानंतर खुद्द उमाबाईंनी अत्यंत कठीण अशा सेनापतीपदाची जबाबदारी वीस वर्षे निभावली. राजकारण करण्याबरोबरच प्रत्यक्ष युद्धभूमीवरही त्या लढल्या. एका महिलेला अबला समजून चहुबाजूंनी संकटांनी घेरले. तरी उमाबाई दाभाडे यांचे धैर्य, शौर्य, आत्मविश्वास आणि करारी स्वभाव त्यांच्या तेजस्वी व्यक्तिमत्त्वाचा परिचय देतात. जबरदस्त ताकदीचा मुत्सद्दीपणा त्यांच्याकडे होता.

उमाबाईंचा जन्म सप्तशृंगीगडाच्या पायथ्याशी असणार्‍या अभोणा गावातील सरदार देवराव ठोक देशमुख सरदार घराण्यातला. त्यांच्या माहेरी सरदारकी असल्यामुळे लहानपणापासून त्यांच्यात लढवय्येपणा होता. लहान वयात राज्यकारभारातील घडामोडी त्या जाणून होत्या. शस्त्र चालवण्यात आणि घोडेस्वारीत त्या अव्वल होत्या. त्यांचा विवाह पुण्याजवळील तळेगाव येथील वतनदार खंडेराव दाभाडे यांच्याबरोबर झाला. तळेगावच्या दाभाडे यांचे घराणे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळापासून मराठ्यांच्या सैन्यात होते. खंडेराव दाभाडे यांनी अनेक मोहिमा फत्ते केल्या. शाहू महाराजांनी 1717 मध्ये खंडेराव दाभाडे यांना सेनापतीपदी नेमले. एका शिलालेखात खंडेराव दाभाडे यांचा पुढीलप्रमाणे उल्लेख आहे, नुसते सेनापती म्हटले म्हणजे खंडेराव दाभाडे हे नाव घेतल्याचा कार्यभाग होतो. अशा शूर सेनापतीची पत्नी म्हणून उमाबाईंनी खर्‍या अर्थाने पुढे आपली भूमिका सार्थ केली. [[सदस्य:अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[सदस्य चर्चा:अभिलाषा|चर्चा]]) १९:२३, ३१ मार्च २०२६ (IST)</text>
      <sha1>er8d8kt8sb99zv2o4eszzowk7k0ti1q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676579</id>
      <parentid>2676578</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभिलाषा</username>
        <id>181490</id>
      </contributor>
      <comment>/* कॅप्टन लक्ष्मी सहगल (Captain Lakshmi Sahgal) */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2676579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13757" sha1="qzwc5g1pdoekztnmcvn280p8dypv699" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=अभिलाषा देशपांडे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:१४, २९ मे २०१९ (IST)

== उमाबाई दाभाडे - पहिल्या सरसेनापती ==

इतिहासातील राजकारणात थेट सक्रिय असणार्‍या महिलांमध्ये उमाबाई दाभाडे यांचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते. मराठी साम्राज्यातील पहिली सरसेनापती म्हणून उमाबाई दाभाडे यांना ओळखले जाते. पती सेनापती खंडेराव व ज्येष्ठ पुत्र त्रिंबकराव यांच्या निधनानंतर खुद्द उमाबाईंनी अत्यंत कठीण अशा सेनापतीपदाची जबाबदारी वीस वर्षे निभावली. राजकारण करण्याबरोबरच प्रत्यक्ष युद्धभूमीवरही त्या लढल्या. एका महिलेला अबला समजून चहुबाजूंनी संकटांनी घेरले. तरी उमाबाई दाभाडे यांचे धैर्य, शौर्य, आत्मविश्वास आणि करारी स्वभाव त्यांच्या तेजस्वी व्यक्तिमत्त्वाचा परिचय देतात. जबरदस्त ताकदीचा मुत्सद्दीपणा त्यांच्याकडे होता.

उमाबाईंचा जन्म सप्तशृंगीगडाच्या पायथ्याशी असणार्‍या अभोणा गावातील सरदार देवराव ठोक देशमुख सरदार घराण्यातला. त्यांच्या माहेरी सरदारकी असल्यामुळे लहानपणापासून त्यांच्यात लढवय्येपणा होता. लहान वयात राज्यकारभारातील घडामोडी त्या जाणून होत्या. शस्त्र चालवण्यात आणि घोडेस्वारीत त्या अव्वल होत्या. त्यांचा विवाह पुण्याजवळील तळेगाव येथील वतनदार खंडेराव दाभाडे यांच्याबरोबर झाला. तळेगावच्या दाभाडे यांचे घराणे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळापासून मराठ्यांच्या सैन्यात होते. खंडेराव दाभाडे यांनी अनेक मोहिमा फत्ते केल्या. शाहू महाराजांनी 1717 मध्ये खंडेराव दाभाडे यांना सेनापतीपदी नेमले. एका शिलालेखात खंडेराव दाभाडे यांचा पुढीलप्रमाणे उल्लेख आहे, नुसते सेनापती म्हटले म्हणजे खंडेराव दाभाडे हे नाव घेतल्याचा कार्यभाग होतो. अशा शूर सेनापतीची पत्नी म्हणून उमाबाईंनी खर्‍या अर्थाने पुढे आपली भूमिका सार्थ केली. [[सदस्य:अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[सदस्य चर्चा:अभिलाषा|चर्चा]]) १९:२३, ३१ मार्च २०२६ (IST)

== कॅप्टन लक्ष्मी सहगल (Captain Lakshmi Sahgal) ==

भारतीय स्वातंत्र्यचळवळीतील एक क्रांतिकारी महिला, नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्या सहकारी व आझाद हिंद सेनेच्या महिला आघाडीच्या पहिल्या कॅप्टन. त्यांचा जन्म डॉ. एस्. स्वामीनाथन व अम्मू स्वामीनाथन या दांपत्यापोटी चेन्नई येथे झाला. वडील मद्रास उच्च न्यायालयात वकील होते. आई स्वातंत्र्यचळवळीतील एक अग्रणी कार्यकर्त्या होत्या; लक्ष्मी आईबरोबर कलकत्ता (कोलकाता) येथे काँग्रेसच्या अधिवेशनास गेल्या होत्या (१९२८). अधिवेशनात सुभाषचंद्र बोस यांनी दोनशे स्वयंसेविकांकडून लष्करी गणवेशात संचलन करून घेतले होते. त्या लष्करी शिस्तीतील संचलनाचा लक्ष्मी यांच्यावर प्रभाव पडला.
लक्ष्मी यांनी सविनय कायदेभंगाच्या चळवळीत सक्रिय सहभाग घेतला (१९३०). त्यांना अटक झाली; पण शाळा, महाविद्यालय यांवर बहिष्कार घालण्याची कृती त्यांना अमान्य होती. देशाच्या स्वातंत्र्याकरिता शिक्षण आवश्यक आहे, असे त्यांचे मत होते. महाविद्यालयात असताना त्यांचा बी. के. एन्. राव या विमानचालकाशी परिचय होऊन त्याची परिणती विवाहात झाली; तथापि रावांशी वैचारिक मतभेद झाल्यानंतर त्या विभक्त झाल्या. पुढे त्यांनी मद्रास मेडिकल कॉलेजमधून एम्. बी. बी. एस्. पदवी मिळविली (१९३८). तसेच स्त्रीरोग चिकित्सा व प्रसूतिशास्त्र या विषयांत पदव्युत्तर शिक्षण घेतले (१९३९). लक्ष्मी यांनी चेन्नईच्या कस्तुरबा गांधी शासकीय रुग्णालयात अल्पकाळ नोकरी केली. एका वर्गमित्राच्या सांगण्यावरून त्या सिंगापूरला गेल्या (१९४०). तिथे त्यांनी भारतातून स्थलांतर केलेल्या मजुरांसाठी दवाखाना उघडला.

नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी आझाद हिंद सेनेची स्थापना केली (१९४३). २ जुलै १९४३ रोजी सुभाषचंद्र बोस सिंगापूर भेटीवर आले होते. त्यांनी आझाद हिंद सेनेत महिलांची स्वतंत्र तुकडी असावी, अशी इच्छा व्यक्त केली. या आवाहनाला प्रतिसाद देऊन लक्ष्मी आझाद हिंद सेनेत प्रविष्ट झाल्या, शिवाय अनेक महिलांना त्यांनी सेनेत सामील होण्यास प्रवृत्त केले. सेनेतील राणी लक्ष्मी पलटणीचे नेतृत्व त्यांना दिले. २१ ऑक्टोबर १९४३ रोजी नेताजींनी आझाद हिंद सरकारची घोषणा केली व लक्ष्मींना महिला व बालकल्याण खात्याचे कॅबिनेट मंत्री केले. १९४४ पर्यंत सु. एक हजार महिला जवान व पाचशे परिचारिका जवान अशी पंधराशेची पलटण झाली. जपानी सैनिकांच्या मदतीने रायफल चालविण्याबरोबरच हातबाँब आणि गनिमी काव्याच्या व्यूहरचनेतून या रणरागिणींनी ब्रिटिश सैनिकांना ब्रह्मदेशातील जंगलांमध्ये सळो की पळो करून सोडले. ‘चलो दिल्ली‘ हे त्यांचे लक्ष्य होते; मात्र अमेरिकेने जपानमधील हिरोशिमावर अणुबाँब टाकला आणि जपानने शरणागती पतकरली (१९४५). तेव्हा आझाद हिंद सेनेला माघार घ्यावी लागली. युद्धविरामापर्यंत कॅप्टन लक्ष्मींना पदोन्नती मिळून त्या लेफ्टनंट कर्नल झाल्या होत्या. त्या रंगूनमध्ये पकडल्या गेल्या. एक वर्ष त्या ब्रिटिशांच्या नजरकैदेत होत्या (१९४६). भारतीय स्वातंत्र्याची घोषणा झाल्यानंतर त्यांची सुटका झाली.

भारतात आल्यानंतर आझाद हिंद सेनेतीलच कर्नल प्रेमकुमार सेहगल यांच्याशी त्यांचा विवाह झाला (१९४७). कर्नल सेहगल यांनी कानपूरमध्ये नोकरी मिळवली व लक्ष्मी यांनी पुन्हा वैद्यकीय व्यवसाय सुरू केला. भारत-पाकिस्तान फाळणीनंतर जखमी झालेल्या अनेक निर्वासितांवर त्यांनी मोफत औषधोपचार केले. त्यानंतर त्या मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षात गेल्या. पक्षातर्फे त्यांची राज्यसभेवर निवड झाली (१९७१). बांगला देश युद्धानंतरच्या निर्वासितांसाठी त्यांनी कोलकातामध्ये छावण्या सुरू केल्या, वैद्यकीय मदत केली (१९७१). भोपाळ वायु दुर्घटनेतील आपद्ग्रस्तांसाठीही त्यांनी वैद्यकीय सेवा दिली (१९८४).

त्यांच्या देदीप्यमान कर्तृत्वाबद्दल भारत सरकारने पद्मविभूषण किताब देऊन त्यांचा गौरव केला (१९९८). अब्दुल कलाम यांच्याविरुद्ध राष्ट्रपती पदाची निवडणूक त्या हरल्या (२००२).

कानपूर येथे त्यांचे वार्धक्याने निधन झाले.

सुभाषिणी अली व अनिसा पुरी या त्यांच्या सुविद्य कन्या, तर नातू शाद अली हे चित्रपट दिग्दर्शक आहेत. प्रसिद्ध नृत्यांगना मृणालिनी साराभाई (१९२८—२०१६) ह्या त्यांच्या धाकट्या भगिनी होत. [[सदस्य:अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[सदस्य चर्चा:अभिलाषा|चर्चा]]) १९:२७, ३१ मार्च २०२६ (IST)</text>
      <sha1>qzwc5g1pdoekztnmcvn280p8dypv699</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676646</id>
      <parentid>2676579</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T18:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[User talk:अभिलाषा|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>1685624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="fdn0sm373tzxscqlkjte2mxwbapaohr" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=अभिलाषा देशपांडे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:१४, २९ मे २०१९ (IST)</text>
      <sha1>fdn0sm373tzxscqlkjte2mxwbapaohr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२० इंडियन प्रीमियर लीग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263732</id>
    <revision>
      <id>2676580</id>
      <parentid>2675790</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T14:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2676580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14635" sha1="sfb94lyo4y4arc3gbgo2k4m9j2uat32" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = इंडियन प्रीमियर लीगचा २०२०
| image =
| imagesize = 200px
| start_date= १९ सप्टेंबर
| end_date= १० नोव्हेंबर
| administrator = [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]
| cricket format = [[२०-२० सामने]]
| tournament format = दुहेरी साखळी आणि बाद फेऱ्या
| host = {{flagicon|UAE}} [[संयुक्त अरब अमीराती]]
| champions = 
| runners-up = 
| count = ४
| defending champions = [[मुंबई इंडियन्स]]
| participants = ८
| matches = ६०
| attendance =
| player of the series = 
| most runs = 
| most wickets = 
| website = [http://www.iplt20.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
| previous_year = २०१९
| previous_tournament = २०१९ इंडियन प्रीमियर लीग
| next_year = २०२१
| next_tournament = २०२१ इंडियन प्रीमियर लीग
}}
'''इंडियन प्रीमियर लीगचा २०२०'''चा मोसम हा '''आयपीएल १३''' किंवा '''आयपीएल २०२०''' म्हणूनही ओळखली जाणारी स्पर्धा सप्टेंबर-नोव्हेंबर २०२० मध्ये खेळवली गेली. [[बीसीसीआय]] मार्फत २००७ साली सुरू झालेल्या [[ट्वेंटी२० क्रिकेट]]चा हा तेरावा हंगाम होता. याधीच्या मोसमात खेळलेल्या आठ संघ स्पर्धेत सहभागी झाले.

==यजमान आणि कार्यक्रम==
सुरुवातीस ही स्पर्धा १५ मार्चपासून सुरू होणार होती परंतु [[२०१९-२०२० वुहान कोरोना व्हायरसचा उद्रेक|कोव्हिड महामारीमुळे]] ही १५ एप्रिल पर्यंत स्थगित करण्यात आली. १४ एप्रिल रोजी भारतातील लॉकडाउन ३ मे पर्यंत लागू झाल्यावर ही स्पर्धा अनिश्चित काळासाठी पुढे ढकलण्यात आली. २ ऑगस्ट रोजी या स्पर्धेचा कार्यक्रम १९ सप्टेंबर ते १० नोव्हेंबर दरम्यान निश्चित केला गेला. त्याच वेळी या स्पर्धेचे स्थळ भारतातून [[संयुक्त अरब अमिराती|संयुक्त अरब अमिरातींमध्ये]] हलविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iplt20.com/news/206387/ipl-2020-to-be-played-from-19th-september-to-10th-november-2020|title=IPL 2020 TO BE PLAYED FROM 19TH SEPTEMBER TO 10TH NOVEMBER 2020|work=Indian Premier League,BCCI|accessdate=2 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1747124 |title=Dates confirmed for 2020 Indian Premier League |work=International Cricket Council |accessdate=3 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29583375/ipl-2020-uae-indian-government-gives-green-signal |title=Indian government gives IPL 2020 the green signal |work=ESPN Cricinfo |accessdate=2 August 2020}}&lt;/ref&gt; १० ऑगस्ट रोजी [[भारत सरकार]]ने स्पर्धा संयुक्त अरब अमिरातींमध्ये हलविण्यास परवानगी दिली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29632558/ipl-2020-bcci-gets-government-go-ahead-conduct-tournament-uae |title=IPL 2020: BCCI gets government go-ahead to conduct tournament in UAE |work=ESPN Cricinfo |accessdate=10 August 2020}}&lt;/ref&gt; ६ सप्टेंबर रोजी स्पर्धेचा कार्यक्रम जाहीर करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/54048690 |title=IPL 2020: Mumbai Indians to begin against Chennai Super Kings |work=BBC Sport |accessdate=6 September 2020}}&lt;/ref&gt;

याआधी ४ ऑगस्ट रोजी [[विवो]]ने या स्पर्धेचे मुख्य प्रायोजक पदावरून माघार घेतली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/ipl-title-sponsor-vivo-pulls-out-of-tournament-this-year-amid-row-2274036 |title=Chinese Firm VIVO Pulls Out As IPL Title Sponsor For This Season Amid Row |work=NDTV Sports |accessdate=4 August 2020 |archive-date=2020-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804112809/https://sports.ndtv.com/cricket/ipl-title-sponsor-vivo-pulls-out-of-tournament-this-year-amid-row-2274036 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29605590/bcci-confirms-vivo-not-sponsor-ipl-2020|title=BCCI confirms that Vivo will not sponsor IPL 2020|work=ESPN|accessdate=6 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ड्रीम११]] या काल्पनिक खेळाचे आयोजन करणाऱ्या कंपनीने २ अब्ज २२ कोटी रुपये बीसीसीआयला देउन विवोची जागा घेतली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iplt20.com/news/206403/bcci-announce-dream11-as-title-sponsor-for-ipl-2020|title=BCCI ANNOUNCE DREAM11 AS TITLE SPONSOR FOR IPL 2020|accessdate=19 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricbuzz.com/cricket-news/113841/dream-11-bags-ipl-2020-title-sponsorship|title=Dream 11 bags IPL 2020 title sponsorship|work=Cricbuzz|accessdate=18 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/cricket/ipl/top-stories/dream11-to-be-ipl-title-sponsor-for-2020-bcci-rejects-their-2021-and-2022-bid/amp_articleshow/77635623.cms |title=Dream11 to be IPL title sponsor for 2020; BCCI rejects their 2021 and 2022 bid |work=Times of India |accessdate=20 August 2020}}&lt;/ref&gt; याचबरोबर [[अनअकॅडेमी]] या भारतीय शिक्षणतंत्रज्ञान कंपनीला २०२२ पर्यंत सहकारी करून घेतले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.iplt20.com/news/206448/bcci-announces-unacademy-as-official-partner-for-ipl|title=BCCI ANNOUNCES UNACADEMY AS OFFICIAL PARTNER FOR IPL|work=Indian Premier League,BCCI|accessdate=29 August 2020}}&lt;/ref&gt;

==कोव्हिड-१९चा प्रभाव==
जगात पसरलेल्या [[कोव्हिड-१९]]च्या साथीमुळे स्पर्धेचा कार्यक्रम आणि स्थळ बदलले गेले. स्पर्धा [[संयुक्त अरब अमिराती|संयुक्त अरब अमिरातींमध्ये]] हलविताना २० ऑगस्ट पासून स्पर्धा सुरू करण्याचा बेत केला गेला होता परंतु अमिरातींवरील प्रवासबंधनांमुळे हा पुढे ढकलण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29744559/ipl-2020-no-schedule-covid-19-protocols-abu-dhabi-raise-concerns |title=Still no IPL 2020 schedule as Covid-19 protocols in Abu Dhabi raise concerns |work=ESPN Cricinfo |accessdate=28 August 2020}}&lt;/ref&gt; स्पर्धेच्या आधी करण्यात आलेल्या कोव्हिड चाचण्यांमध्ये [[चेन्नई सुपर किंग्स]]च्या अकरा खेळाडूंना लागण झाल्याचे आढळून आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29758537/ipl-2020-india-player-least-ten-csk-squad-members-test-positive-covid-19 |title=India player among at least ten CSK squad members to test positive for Covid-19 |work=ESPN Cricinfo |accessdate=28 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29763724/ipl-2020-one-more-csk-player-tests-positive-covid-19 |title=IPL 2020 - One more Chennai Super Kings player tests positive for Covid-19 |work=ESPN Cricinfo |accessdate=29 August 2020}}&lt;/ref&gt; स्पर्धा सुरू असताना खेळाडू व संघातील इतर सदस्यांवर २०,००० चाचण्या घेतल्या जातील.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IPL 2020: BCCI to spend Rs 10 crore on more than 20,000 coronavirus tests| url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-2020-coronavirus-tests-20000-bcci-budget-rs-10-crore-uae-1717468-2020-09-01|website=India Today|author=| date=1 September 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=1 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=IPL 2020: BCCI Set to Spend Around 10 Crore for 20,000-plus Coronavirus Tests in UAE| url=https://www.news18.com/cricketnext/news/ipl-2020-bcci-set-to-spend-around-10-crore-for-20000-plus-coronavirus-tests-in-uae-2839269.html|website=news18|author=| date=1 September 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=1 September 2020}}&lt;/ref&gt; मुंबई इंडियन्स संघ स्पर्धेदरम्यान स्मार्ट रिंग नावाचे उपकरण वापरेल. याद्वारे खेळाडूंच्या तब्येतीबद्दलची माहिती गोळा केली जाईल.&lt;ref&gt;{{cite web |title=IPL 13: Mumbai Indians introduce NBA-style 'smart ring'| url=https://timesofindia.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-13-mumbai-indians-introduce-nba-style-smart-ring-to-fight-covid-19/articleshow/77945713.cms|website=times of india|author=| date=5 September 2020|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=5 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=IPL 2020: Mumbai Indians Introduce NBA-Style Smart Ring To Track Vital Stats|url=https://sports.ndtv.com/ipl-2020/mumbai-indians-introduce-nba-style-smart-ring-to-track-vital-stats-2290853|website=Sports.NDTV|author=|date=5 September 2020|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918150722/https://sports.ndtv.com/ipl-2020/mumbai-indians-introduce-nba-style-smart-ring-to-track-vital-stats-2290853|archive-date=2020-09-18|access-date=5 September 2020}}&lt;/ref&gt;

==संघ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; font-size:95%&quot; 
|-
! संघ
! मार्गदर्शक
! नायक
! प्रायोजक
|-
| [[चेन्नई सुपर किंग्स]]
| {{flagicon|NZ}} [[स्टीवन फ्लेमिंग]]
| {{flagicon|IND}} [[एम.एस. धोणी]]
| [[मुतूट ग्रुप]]
|-
| [[दिल्ली कॅपिटल्स]]
|{{flagicon|AUS}} [[रिकी पाँटिंग]]
|{{flagicon | IND}} [[श्रेयस अय्यर]]
| जेएसडब्ल्यू
|-
| [[किंग्स XI पंजाब]]
| {{flagicon|IND}} [[अनिल कुंबळे]]
| {{flagicon|IND}} [[के.एल. राहुल]]
| ईबिक्स कॅश
|-
| [[कोलकाता नाइट रायडर्स]]
| {{flagicon|NZ}} [[ब्रेंडन मॅककुलम]]
|{{flagicon|IND}} [[दिनेश कार्तिक]]
| एमपीएल
|-
| [[मुंबई इंडियन्स]]
|{{flagicon|SL}} [[माहेला जयवर्दने]]
|{{flagicon|IND}} [[रोहित शर्मा]]
|[[सॅमसंग]]
|-
| [[राजस्थान रॉयल्स]]
| {{flagicon|AUS}} [[अँड्रु मॅकडोनल्ड]]
|{{flagicon|AUS}} [[स्टीवन स्मिथ]]
| टीव्ही९ भारतवर्ष
|-
| [[रॉयल चॅलेंजर्स बेंगलुरू]]
|{{flagicon|AUS}} [[सायमन कटिच]]
|{{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]]
| [[मुतूट पप्पचन ग्रुप]]
|-
| [[सनरायझर्स हैदराबाद]]
| {{flagicon|AUS}} [[ट्रेव्हर बेलिस]]
|{{flagicon|AUS}} [[डेव्हिड वॉर्नर]]
| जे.के. लक्ष्मी सिमेंट
|}

==मैदाने==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%&quot;
! colspan=&quot;3&quot;|{{flagicon|UAE|size=15px}} संयुक्त अरब अमिराती
|-
! [[दुबई]]
! [[शारजा]]
! [[अबु धाबी]]
|-
|[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]]
|[[शारजा क्रिकेट मैदान]]
|[[शेख झायेद क्रिकेट मैदान]]
|-
|क्षमता: २५,०००
|क्षमता: १६,०००
|क्षमता: २०,०००
|-
| [[File:Dubai Sports City Pak vs Aussies.jpg|200px]]
| [[File:SharjahCricket.JPG|200px]]
| [[File:Sheikh Zayed Cricket Stadium-01.jpg|200px]]
|-
! colspan=&quot;3&quot;|
{{Location map+|United Arab Emirates|float=center|width=270|caption=|places=
{{Location map~|United Arab Emirates|lat_deg=25|lat_min=2|lon_deg=55|lon_min=13|position=left|background=|label=[[दुबई]]}}
{{Location map~|United Arab Emirates|lat_deg=25|lat_min=19|lon_deg=55|lon_min=25|position=left|background=|label=[[Sharjah (emirate)|शारजा]]}}
{{Location map~|United Arab Emirates|lat_deg=24|lat_min=28|lon_deg=54|lon_min=22|position=left|background=|label=[[अबु धाबी]]}}
}}
|}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. २०२० मधील क्रिकेट|इंडियन प्रीमियर लीग]]
[[वर्ग:२०२० इंडियन प्रीमियर लीग|*]]
[[वर्ग:भारतीय प्रीमियर लीग]]</text>
      <sha1>sfb94lyo4y4arc3gbgo2k4m9j2uat32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झी चित्रमंदिर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279045</id>
    <revision>
      <id>2676697</id>
      <parentid>2676323</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T06:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19999-06</username>
        <id>181650</id>
      </contributor>
      <origin>2676697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9924" sha1="gbf3n8qu9s8k96xpvt2lklh1dvxflay" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी
|नाव             = झी चित्रमंदिर
|चित्र             = Zee Chitramandir 2025.svg
|चित्रसाईज         = 200px
|चित्र२            = Zee Chitramandir logo.png
|सुरुवात           = १ एप्रिल २०२१
|शेवटचे_प्रसारण      = ३१ मार्च २०२६
|चित्र_प्रकार         = 
|प्रेक्षक_संख्या        = 
|प्रेक्षक_संख्या_सध्या    =
|प्रेक्षक_संख्या_माहिती   = 
|नेटवर्क            = [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]]
|मालक            = 
|ब्रीदवाक्य          = 
|देश             = [[भारत]]
|प्रसारण क्षेत्र        = 
|मुख्यालय          = 
|जुने नाव          = 
|बदललेले नाव       = 
|भगिनी वाहिनी       = [[झी मराठी]], [[झी युवा]], [[झी टॉकीज]], [[झी २४ तास]], [[झी वाजवा]]
|प्रसारण वेळ         = 
|संकेतस्थळ          = 
}}

'''झी चित्रमंदिर''' ही [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]]ची मराठीमधील फ्री टू एर वाहिनी असून ज्यावर [[झी मराठी]] वाहिनीवरील जुन्या मालिकांचे प्रसारण केले जाते.

== पूर्व प्रसारित मालिका ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!प्रसारित दिनांक
!मालिका
!वेळ
!अंतिम दिनांक
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|२२ नोव्हेंबर २०२१
|''[[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]''
|रात्री ८ वाजता
|१८ फेब्रुवारी २०२३
|-
|''[[जय मल्हार]]''
|रात्री ९ वाजता
|२५ मार्च २०२३
|-
|४ जुलै २०२२
|''[[तुझ्यात जीव रंगला]]''
|संध्या. ७ वाजता
|२४ मे २०२४
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|२० फेब्रुवारी २०२३
|''[[लागिरं झालं जी]]''
|रात्री ८ वाजता
|१५ फेब्रुवारी २०२४
|-
|''[[रात्रीस खेळ चाले]]''
|रात्री १० वाजता
|१ जुलै २०२३
|-
|२७ मार्च २०२३
|''[[माझ्या नवऱ्याची बायको]]''
|रात्री ९ वाजता
|१९ जानेवारी २०२५
|-
|१४ एप्रिल २०२३
|''[[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]]''
|रात्री ११ वाजता
|३१ मार्च २०२६
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|३ जुलै २०२३
|''[[वहिनीसाहेब]]''
|दुपारी १ वाजता
|५ जुलै २०२४
|-
|''[[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]]''
|दुपारी २ वाजता
|१५ फेब्रुवारी २०२४
|-
|''[[तू तिथे मी]]''
|संध्या. ७ वाजता
|५ जून २०२४
|-
|''[[रात्रीस खेळ चाले २]]''
|rowspan=&quot;2&quot;|रात्री १०.३० वाजता
|२५ जानेवारी २०२४
|-
|२६ जानेवारी २०२४
|''[[रात्रीस खेळ चाले ३]]''
|२४ मे २०२४
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|१६ फेब्रुवारी २०२४
|''[[कुंकू (मालिका)|कुंकू]]''
|दुपारी १.३० वाजता
|१९ जानेवारी २०२५
|-
|''[[होणार सून मी ह्या घरची]]''
|रात्री ८ वाजता
|५ ऑक्टोबर २०२५
|-
|१५ एप्रिल २०२४
|''रामायण''
|संध्या. ६ वाजता
|१८ जून २०२४
|-
|६ जून २०२४
|''[[तुला पाहते रे]]''
|संध्या. ७ वाजता
|१६ फेब्रुवारी २०२५
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|८ जुलै २०२४
|''[[मिसेस मुख्यमंत्री]]''
|संध्या. ६.३० वाजता
|२ मे २०२५
|-
|''[[तू चाल पुढं]]''
|संध्या. ७.३० वाजता
|५ ऑक्टोबर २०२५
|-
|''[[माझी तुझी रेशीमगाठ]]''
|रात्री ८.३० वाजता
|rowspan=&quot;3&quot;|७ सप्टेंबर २०२५
|-
|''[[नवा गडी नवं राज्य]]''
|रात्री ९ वाजता
|-
|''[[काहे दिया परदेस]]''
|रात्री ९.३० वाजता
|-
|''[[देवमाणूस]]''
|रात्री १० वाजता
|१५ मे २०२५
|-
|''[[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]]''
|रात्री १०.३० वाजता
|२४ जून २०२५
|-
|२३ डिसेंबर २०२४
|''[[जाऊ बाई गावात]]''
|दुपारी २.३० वाजता
|२३ जानेवारी २०२५
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|२० जानेवारी २०२५
|''[[येऊ कशी तशी मी नांदायला]]''
|दुपारी १२.३० वाजता
|३१ जुलै २०२५
|-
|''[[असंभव (मालिका)|असंभव]]''
|दुपारी २ वाजता
|१९ ऑक्टोबर २०२५
|-
|१७ फेब्रुवारी २०२५
|''[[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]''
|रात्री ८ वाजता
|३१ मार्च २०२६
|-
|४ मे २०२५
|''[[मन उडु उडु झालं]]''
|संध्या. ६.३० वाजता
|५ ऑक्टोबर २०२५
|-
|१६ मे २०२५
|''[[देवमाणूस २]]''
|रात्री १० वाजता
|१६ जानेवारी २०२६
|-
|२५ जून २०२५
|''[[माझा होशील ना]]''
|रात्री १०.३० वाजता
|rowspan=&quot;7&quot;|३१ मार्च २०२६
|-
|१ ऑगस्ट २०२५
|''[[जुळून येती रेशीमगाठी]]''
|दुपारी १२.३० वाजता
|-
|८ सप्टेंबर २०२५
|''[[शिवा (मालिका)|शिवा]]''
|रात्री ९ वाजता
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|६ ऑक्टोबर २०२५
|''[[अप्पी आमची कलेक्टर]]''
|संध्या. ६.३० वाजता
|-
|''[[लाखात एक आमचा दादा]]''
|संध्या. ७ वाजता
|-
|''[[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]''
|संध्या. ७.३० वाजता
|-
|१७ जानेवारी २०२६
|''[[जागो मोहन प्यारे]]''
|रात्री १० वाजता
|}

== वेळेत बदल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!प्रसारित दिनांक
!जुनी वेळ
!मालिका
!नवी वेळ
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|१८ एप्रिल २०२२
|संध्या. ७ वाजता
|''[[जय मल्हार]]''
|रात्री ९ वाजता
|-
|रात्री ८.३० वाजता
|''[[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]''
|रात्री ८ वाजता
|-
|१४ एप्रिल २०२३
|रात्री १० वाजता
|rowspan=&quot;2&quot;|''[[रात्रीस खेळ चाले]]''
|रात्री ११ वाजता
|-
|५ मे २०२३
|रात्री ११ वाजता
|रात्री १०.३० वाजता
|-
|३ जुलै २०२३
|संध्या. ७ वाजता
|rowspan=&quot;2&quot;|''[[तुझ्यात जीव रंगला]]''
|दुपारी ३ वाजता
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|१६ फेब्रुवारी २०२४
|दुपारी ३ वाजता
|दुपारी २.३० वाजता
|-
|दुपारी १ वाजता
|''[[वहिनीसाहेब]]''
|दुपारी १२.३० वाजता
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|८ जुलै २०२४
|रात्री ९ वाजता
|''[[माझ्या नवऱ्याची बायको]]''
|दुपारी १२.३० वाजता
|-
|रात्री १० वाजता
|''[[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]]''
|रात्री ११ वाजता
|-
|१७ फेब्रुवारी २०२५
|रात्री ८ वाजता
|''[[होणार सून मी ह्या घरची]]''
|संध्या. ७ वाजता
|-
|१ ऑगस्ट २०२५
|दुपारी १.३० वाजता
|''[[असंभव (मालिका)|असंभव]]''
|दुपारी २ वाजता
|}

[[वर्ग:झी प्रादेशिक वाहिन्या]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]]</text>
      <sha1>gbf3n8qu9s8k96xpvt2lklh1dvxflay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नारी शक्ती पुरस्कार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290798</id>
    <revision>
      <id>2676541</id>
      <parentid>2675177</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62294" sha1="6qz2ffsrcnsto6bj7j525pgonhqbgdo" xml:space="preserve">{{Infobox award
| name             = नारी शक्ती पुरस्कार
| current_awards        = 
| image            = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg
| imagesize       =
| caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत
| description      = 
| awarded_for =
| presenter              = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]]
| country        = [[भारत]]
| former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार
| location       = 
| year           = १९९९
| year2          = -
| holder         = 
| reward           = १ - २ लाख
| website          = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}}
}}
'''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते.
&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PIB&quot;&gt;{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}&lt;/ref&gt; यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WCD&quot;&gt;{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines&quot;] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== निवड प्रक्रिया आणि पात्रता &lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;==
नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते.

१. '''पात्रता निकष'''
* वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो.
* संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे.
* अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो.
२. '''निवड समिती'''
* पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते.
* अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो.
३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया'''
* या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते.
* सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात.

== पुरस्काराचे वर्गीकरण ==
[[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]
नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.&lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;
=== संस्थात्मक श्रेणी ===
सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;wcd1&quot;&gt;{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}&lt;/ref&gt;
* '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
=== वैयक्तिक श्रेणी ===
* धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार
* महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार.

== इतिहास ==
नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}&lt;/ref&gt; यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SSP&quot;&gt;{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते
! scope=col width=8%|वर्ष
! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''
|-
| १९९९
| [[के.व्ही. राबिया]]&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}&lt;/ref&gt;
| [[चिन्ना पिल्लई]]&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}&lt;/ref&gt;
| ब्रह्मचारिणी कमला बाई&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[किंकरी देवी]]&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| कुमारी ललिता प्रदकर
| {{Em dash}}
|-
| २००१&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}&lt;/ref&gt;
| [[सत्य राणी चड्ढा]]
| मुक्ता पी. डगली
| थम्मा पवार
| मह-नाज वारसी
| [[सुमनी झोडिया]]
| {{Em dash}}
|-
| २००२&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;

| महजाबी सरबर
| सुनीता यादव
| शांता त्रिवेदी
| यमुना सरोजिनी देवी
| ऑडा व्हिएगास
| {{Em dash}}
|-
| २००३&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
| [[वंदना गोपीकुमार]]
| कमला खोरा
| [[सुनीता कृष्णन]]
| गोपा कोठारी
| भागीरथी दत्ता
| {{Em dash}}
|-
| २००४&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;
| [[पिंकी विराणी]]
| शमशाद बेगम
| कविता श्रीवास्तव
| [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]]
| मनमोहनी देबनाथ
| {{Em dash}}
|-
| २००५&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
| शेख शमशाद बेगम
| [[संध्या रमण]]
| नीता बहादूर
| [[राणी बंग]]
| साल्मिन लिंगडोह
| {{Em dash}}
|-
| २००६&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
| कल्पना सरकार
| निघात शफी पंडित
| डी. शांती
| वंगुरी सुवार्था
| [[सेनू चुहा]]
| {{Em dash}}
|-
| २००७&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
| अरुणा तारा
| व्ही. विजया
| वैष्णवी जयकुमार
| राणी देवी
| [[बुआंगी सायलो]]
| {{Em dash}}
|-
| २००८&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[माहे जबीन]]
| {{Em dash}}
| [[हिना शाह]]
| सुनीता देवी
| झिंगूबाई श्रावण बोलके
| {{Em dash}}
|-
| २००९&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| [[फूलबासन बाई यादव]]
| {{Em dash}}
| रश्मी सिंग
| एम. विजया
| [[वेद कुमारी घई]]
| [[सुगतकुमारी]]
|-
| २०१०&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ठगु माया बरदेवा
| {{Em dash}}
| मोनिका एस. गर्ग
| पोटाबथिनी पद्मावती
| रत्नम्मा
| {{Em dash}}
|-
| २०११&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| कंवलजीत कौर
| जगमती मलिक
| हिप्नो पद्मा कमलकर
| संध्या पांडे
| [[द्रौपदी घिमिरे]]
| राखी गुप्ता भंडारी
|-
| २०१२&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

| गुरम्मा एच. सांकिना
| सोनिका अग्रवाल
| ओल्गा डी'मेलो
| {{Em dash}}
| ओमाना टी.के
| [[प्रणिता तालुकदार]]
|-
| २०१३&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| टी. राधा के. प्रशांती
| [[बीना शेठ लष्करी]]
| [[सीमा साखरे]]
| [[मानसी प्रधान]]
| [[वर्तिका नंदा]]
| एम. व्यंकय्या
|-
| २०१४&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
| पी. भानुमती
| चंद्रप्रभा बोके
| अन्याय रहित जिंदगी (NGO)
| सीमा प्रकाश
| सिस्टर मारिओला
| आस्था संस्थान (NGO)
|-
| २०१५&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]]
| {{Em dash}}
| कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम
| विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत)
| गुरिया स्वयं सेवी संस्थान
| अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ
|}

== पुरस्कार विजेते ==
=== १९९९ पुरस्कार विजेते&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;=== 
* [[के.व्ही. राबिया]]&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
* [[चिन्ना पिल्लई]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* [[किंकरी देवी]]&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

=== २००० ===
=== २००१ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;===
* सत्या राणी चढ्ढा - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार 
* मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार
* थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार
* मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार
* सुमनी झोडिया - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००२ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;===
* महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार
* सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार
* शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००३ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;===
* वंदना गोपीकुमार - कन्नगी पुरस्कार
* कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार
* सुनीता कृष्णन - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००४ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* पिंकी विराणी - कन्नगी पुरस्कार
* शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार
* कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००५ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार
* संध्या रमण - माता जिजाबाई पुरस्कार
* नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* राणी बंग - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००६ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* सेनू त्सुहा (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००७ पुरस्कार विजेते ===
२००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}&lt;/ref&gt;
* अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* बुआंगी सायलो (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००८ पुरस्कार विजेते ===
२००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००९ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;===
* [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* [[सुगतकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१० पुरस्कार विजेते ===
२०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt;
* ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २०११ पुरस्कार विजेते ===
२०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:&lt;ref name=&quot;:16&quot;/&gt;
* कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१२ पुरस्कार विजेते ===
२०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.&lt;ref name=&quot;:17&quot;/&gt;
* गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१३ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; ===
* [[मानसी प्रधान]]
* [[एम वेंकय्या]]
* [[बीना शेठ लष्करी]]
* [[टी. राधा के.प्रशांती]]
* [[वर्तिका नंदा]]
* [[सीमा साखरे]]

=== २०१४ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; === 
* [[रश्मी आनंद]]
* [[नंदिता कृष्णा]]
* [[लक्ष्मी गौतम]]
* [[नेहा किरपाल]]
* [[लतिका ठुकराल]]
* [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]]
* [[पी. कौसल्या]]
* [[स्वराज विद्वान]]

=== २०१५ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt; === 
* [[लुसी कुरियन]]
* [[सौरभ सुमन]]
* [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]]
* [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]]
* [[मीना शर्मा]]
* [[प्रिती पाटकर]]
* [[उत्तरा पडवार]]
* [[पोलूमती विजया निर्मला]]
* [[वासु प्रिमलानी]]
* [[सुजाता साहू]]
* [[ज्योती म्हापसेकर]]
* [[सुमिता घोष]]
* [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]]
* [[कृष्णा यादव]]
* [[शकुंतला मजुमदार]]

=== २०१६ पुरस्कार विजेते ===
[[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]]
या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=extraref2016&gt;{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[राजस्थान]]
* [[छांव फाउंडेशन]]
* [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]]
* [[साधना महिला संघ]]
* शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती 
* [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]]
* [[अमृता पाटील]]
* [[अमला अक्किनेनी]]
* [[अनत्ता सोनी]]
* [[अनोयारा खातून]]
* [[बी. कोदैनायगी]]
* [[बानो हरालू]]
* [[दीपा माथुर]]
* [[दिव्या रावत]]
* [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]]
* [[जानकी वसंत]]
* [[कल्पना शंकर]]
* [[कल्याणी बालकृष्णन]]
* [[मुमताज काझी]]
* [[नंदिता शाह]]
* [[पल्लवी फौजदार]]
* [[पामेला मल्होत्रा]]
* [[कमर डागर]]
* [[रीमा साठे]]
* [[रिंग्युइचोन वशुम]]
* [[संगीता अय्यर]]
* [[स्मिता तंडी]]
* [[सुमित्रा हजारिका]]
* [[सुनीता सिंग चोकन]]
* [[सुभा वारियर]]
* [[तियासा अध्या]]
* [[व्ही. नानम्मल]]
* [[झुबोनी हुम्त्सो]]

=== २०१७ पुरस्कार विजेते ===
[[File:Gargi Gupta &amp; other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]]

यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;NSP2017&quot;&gt;{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[गार्गी गुप्ता]]
* [[सिंधुताई सपकाळ]]
* [[गौरी मौलेखी]]
* [[नाविका सागर परिक्रमा]]
* [[मालविका अय्यर]]
* [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]]
* [[थिनलास कोरोल]]
* [[एस. शिवा सत्या]]
* [[भारती कश्यप]]
* [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]]
* [[मित्तल पटेल]]
* [[साबरमती टिकी]]
* [[जयम्मा बंडारी]]
* [[श्यामला कुमारी]]
* [[वनस्त्री]]
* [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]]
* [[चिरोम इंदिरा]]
* [[उर्मिला आपटे]]
* [[दीपिका कुंडाजी]]
* [[पूर्णिमा देवी बर्मन]]
* [[अनिता भारद्वाज]]
* [[अंबिका बेरी]]
* [[पुष्पा गिरिमाजी]]
* अवनी
* [[श्रुजन]]
* [[सी.के. दुर्गा]]
* [[रेखा मिश्रा]]
* [[मेहवीश मुश्ताक]]
* [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]]
* वन स्टॉप सेंटर, रायपूर
* [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]]
* [[पंजाब]]
* [[मधु जैन]]
* [[जेटसन पेमा]]
* [[एम.एस. सुनिल]]
* [[शीला बालाजी]]
* [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]]
* [[गीता मित्तल]]

=== २०१८ पुरस्कार विजेते ===
या साली  ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
* [[ए. सीमा]]
* [[अंशु खन्ना]]
* [[अनु मल्होत्रा]]
* [[अनुराधा नाईक]]
* [[चेतना गाला सिन्हा]]
* [[दर्शना गुप्ता]] 
* [[देवकी अम्मा]]
* [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]]
* [[गौरी कामाक्षी]]
* [[हेकानी जखालू]]
* [[इप्सिता बिस्वास]]
* [[इति त्यागी]]
* [[कग्गनपल्ली राधा देवी]]
* [[कल्पना सरोज]]
* [[ललिता वकील ]]
* [[माधुरी बडथवाल]]
* [[मंजू मणीकुट्टन]]
* [[मीनाक्षी पाहुजा]]
* [[मिनी वासुदेवन]]
* [[मुनुस्वामी शांती]]
* [[नीलम शर्मा]]
* [[नोमिता कामदार]]
* [[पमेला चॅटर्जी]]
* [[प्रज्ञा प्रसून]]
* [[प्रियंवदा सिंग]]
* [[एन.एम. पुष्पा]]
* [[राहीबाई पोपेरे]]
* [[रजनी रजक]]
* [[रेशमा निलोफर नाहा]]
* [[रिया मजुमदार सिंघल]]
* [[रुमा देवी]]
* [[सीमा मेहता]]
* [[सीमा राव]]
* [[शिवानी वर्मा]]
* [[स्मृती मोरर्का]]
* [[स्नेहलता नाथ]]
* [[सोनिया जब्बार]]
* [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]]
* [[सुनीता देवी]]
* [[ट्विंकल कालिया]]
* [[उर्मी बसू]]
* वन स्टॉप सेंटर, रायपूर
* कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि.
* सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू

=== २०१९ पुरस्कार विजेते ===
तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[आरिफा जान]]
* [[अवनी चतुर्वेदी]]
* [[भागीरथी अम्मा]]
* [[भावना कंठ]]
* [[बीना देवी]]
* [[चामी मुर्मू]]
* [[कलावती देवी]]
* [[कार्त्यायनी अम्मा]]
* [[कौशिकी चक्रवर्ती]]
* [[मोहना सिंग]]
* [[निलझा वांगमो]]
* [[पदला भुदेवी]]
* [[रश्मी उर्ध्वरेषे]]
* [[मान कौर]]
* [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]]

=== २०२० पुरस्कार विजेते ===
[[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]]

सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}&lt;/ref&gt;
* [[अनिता गुप्ता]]
* [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]]
* [[नासिरा अख्तर]]
* [[संध्या धर]]
* [[निवृत्ती राय]]
* [[टिफनी ब्रार]]
* [[पद्मा यांगचान]]
* [[जोधइया बाई बैगा]]
* [[सायली नंदकिशोर आगवणे]]
* [[वनिता बोराडे]]
* [[मीरा ठाकूर]]
* जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित)
* [[एला लोध]]
* [[आरती राणा]]

=== २०२१ पुरस्कार विजेते ===
८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
* [[सथुपति प्रसन्ना श्री]]
* [[तागे रीता]]
* [[मधुलिका रामटेके]]
* [[निरंजनाबेन कलार्थी]]
* [[पूजा शर्मा]]
* [[अंशुल मल्होत्रा]]
* [[शोभा गस्ती]]
* [[राधिका मेनन]]
* [[कमल कुंभार]]
* [[श्रुती मोहपात्रा]]
* [[बतूल बेगम]]
* [[तारा रंगस्वामी]]
* [[नीरजा माधव]]
* [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]]

== चित्रदालन ==
&lt;gallery&gt;
चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला
चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
चित्र:Gargi Gupta &amp; other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ 
&lt;/gallery&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;
{{नारी शक्ती पुरस्कार}}
[[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]]
[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]]</text>
      <sha1>6qz2ffsrcnsto6bj7j525pgonhqbgdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676565</id>
      <parentid>2676541</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62300" sha1="s9zb4t7zai8wl9n4ly1170zh8ol3lbm" xml:space="preserve">{{Infobox award
| name             = नारी शक्ती पुरस्कार
| current_awards        = 
| image            = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg
| imagesize       =
| caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत
| description      = 
| awarded_for =
| presenter              = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]]
| country        = [[भारत]]
| former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार
| location       = 
| year           = १९९९
| year2          = -
| holder         = 
| reward           = १ - २ लाख
| website          = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}}
}}
'''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते.
&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PIB&quot;&gt;{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}&lt;/ref&gt; यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WCD&quot;&gt;{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines&quot;] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== निवड प्रक्रिया आणि पात्रता &lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;==
नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते.

१. '''पात्रता निकष'''
* वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो.
* संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे.
* अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो.
२. '''निवड समिती'''
* पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते.
* अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो.
३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया'''
* या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते.
* सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात.

== पुरस्काराचे वर्गीकरण ==
[[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]
नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.&lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;
=== संस्थात्मक श्रेणी ===
सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;wcd1&quot;&gt;{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}&lt;/ref&gt;
* '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
=== वैयक्तिक श्रेणी ===
* धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार
* महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार.

== इतिहास ==
नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}&lt;/ref&gt; यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SSP&quot;&gt;{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते
! scope=col width=8%|वर्ष
! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''
|-
| १९९९
| [[के.व्ही. राबिया]]&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}&lt;/ref&gt;
| [[चिन्ना पिल्लई]]&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}&lt;/ref&gt;
| ब्रह्मचारिणी कमला बाई&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[किंकरी देवी]]&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| कुमारी ललिता प्रदकर
| {{Em dash}}
|-
| २००१&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}&lt;/ref&gt;
| [[सत्य राणी चड्ढा]]
| मुक्ता पी. डगली
| थम्मा पवार
| मह-नाज वारसी
| [[सुमनी झोडिया]]
| {{Em dash}}
|-
| २००२&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;

| महजाबी सरबर
| सुनीता यादव
| शांता त्रिवेदी
| यमुना सरोजिनी देवी
| ऑडा व्हिएगास
| {{Em dash}}
|-
| २००३&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
| [[वंदना गोपीकुमार]]
| कमला खोरा
| [[सुनीता कृष्णन]]
| गोपा कोठारी
| भागीरथी दत्ता
| {{Em dash}}
|-
| २००४&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;
| [[पिंकी विराणी]]
| शमशाद बेगम
| कविता श्रीवास्तव
| [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]]
| मनमोहनी देबनाथ
| {{Em dash}}
|-
| २००५&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
| शेख शमशाद बेगम
| [[संध्या रमण]]
| नीता बहादूर
| [[राणी बंग]]
| साल्मिन लिंगडोह
| {{Em dash}}
|-
| २००६&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
| कल्पना सरकार
| निघात शफी पंडित
| डी. शांती
| वंगुरी सुवार्था
| [[सेनो त्सुहा]]
| {{Em dash}}
|-
| २००७&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
| अरुणा तारा
| व्ही. विजया
| वैष्णवी जयकुमार
| राणी देवी
| [[बुआंगी सायलो]]
| {{Em dash}}
|-
| २००८&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[माहे जबीन]]
| {{Em dash}}
| [[हिना शाह]]
| सुनीता देवी
| झिंगूबाई श्रावण बोलके
| {{Em dash}}
|-
| २००९&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| [[फूलबासन बाई यादव]]
| {{Em dash}}
| रश्मी सिंग
| एम. विजया
| [[वेद कुमारी घई]]
| [[सुगतकुमारी]]
|-
| २०१०&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ठगु माया बरदेवा
| {{Em dash}}
| मोनिका एस. गर्ग
| पोटाबथिनी पद्मावती
| रत्नम्मा
| {{Em dash}}
|-
| २०११&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| कंवलजीत कौर
| जगमती मलिक
| हिप्नो पद्मा कमलकर
| संध्या पांडे
| [[द्रौपदी घिमिरे]]
| राखी गुप्ता भंडारी
|-
| २०१२&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

| गुरम्मा एच. सांकिना
| सोनिका अग्रवाल
| ओल्गा डी'मेलो
| {{Em dash}}
| ओमाना टी.के
| [[प्रणिता तालुकदार]]
|-
| २०१३&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| टी. राधा के. प्रशांती
| [[बीना शेठ लष्करी]]
| [[सीमा साखरे]]
| [[मानसी प्रधान]]
| [[वर्तिका नंदा]]
| एम. व्यंकय्या
|-
| २०१४&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
| पी. भानुमती
| चंद्रप्रभा बोके
| अन्याय रहित जिंदगी (NGO)
| सीमा प्रकाश
| सिस्टर मारिओला
| आस्था संस्थान (NGO)
|-
| २०१५&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]]
| {{Em dash}}
| कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम
| विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत)
| गुरिया स्वयं सेवी संस्थान
| अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ
|}

== पुरस्कार विजेते ==
=== १९९९ पुरस्कार विजेते&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;=== 
* [[के.व्ही. राबिया]]&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
* [[चिन्ना पिल्लई]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* [[किंकरी देवी]]&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

=== २००० ===
=== २००१ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;===
* सत्या राणी चढ्ढा - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार 
* मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार
* थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार
* मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार
* सुमनी झोडिया - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००२ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;===
* महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार
* सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार
* शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००३ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;===
* वंदना गोपीकुमार - कन्नगी पुरस्कार
* कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार
* सुनीता कृष्णन - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००४ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* पिंकी विराणी - कन्नगी पुरस्कार
* शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार
* कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००५ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार
* संध्या रमण - माता जिजाबाई पुरस्कार
* नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* राणी बंग - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००६ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* सेनू त्सुहा (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००७ पुरस्कार विजेते ===
२००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}&lt;/ref&gt;
* अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* बुआंगी सायलो (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००८ पुरस्कार विजेते ===
२००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००९ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;===
* [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* [[सुगतकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१० पुरस्कार विजेते ===
२०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt;
* ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २०११ पुरस्कार विजेते ===
२०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:&lt;ref name=&quot;:16&quot;/&gt;
* कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१२ पुरस्कार विजेते ===
२०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.&lt;ref name=&quot;:17&quot;/&gt;
* गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१३ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; ===
* [[मानसी प्रधान]]
* [[एम वेंकय्या]]
* [[बीना शेठ लष्करी]]
* [[टी. राधा के.प्रशांती]]
* [[वर्तिका नंदा]]
* [[सीमा साखरे]]

=== २०१४ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; === 
* [[रश्मी आनंद]]
* [[नंदिता कृष्णा]]
* [[लक्ष्मी गौतम]]
* [[नेहा किरपाल]]
* [[लतिका ठुकराल]]
* [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]]
* [[पी. कौसल्या]]
* [[स्वराज विद्वान]]

=== २०१५ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt; === 
* [[लुसी कुरियन]]
* [[सौरभ सुमन]]
* [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]]
* [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]]
* [[मीना शर्मा]]
* [[प्रिती पाटकर]]
* [[उत्तरा पडवार]]
* [[पोलूमती विजया निर्मला]]
* [[वासु प्रिमलानी]]
* [[सुजाता साहू]]
* [[ज्योती म्हापसेकर]]
* [[सुमिता घोष]]
* [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]]
* [[कृष्णा यादव]]
* [[शकुंतला मजुमदार]]

=== २०१६ पुरस्कार विजेते ===
[[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]]
या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=extraref2016&gt;{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[राजस्थान]]
* [[छांव फाउंडेशन]]
* [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]]
* [[साधना महिला संघ]]
* शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती 
* [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]]
* [[अमृता पाटील]]
* [[अमला अक्किनेनी]]
* [[अनत्ता सोनी]]
* [[अनोयारा खातून]]
* [[बी. कोदैनायगी]]
* [[बानो हरालू]]
* [[दीपा माथुर]]
* [[दिव्या रावत]]
* [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]]
* [[जानकी वसंत]]
* [[कल्पना शंकर]]
* [[कल्याणी बालकृष्णन]]
* [[मुमताज काझी]]
* [[नंदिता शाह]]
* [[पल्लवी फौजदार]]
* [[पामेला मल्होत्रा]]
* [[कमर डागर]]
* [[रीमा साठे]]
* [[रिंग्युइचोन वशुम]]
* [[संगीता अय्यर]]
* [[स्मिता तंडी]]
* [[सुमित्रा हजारिका]]
* [[सुनीता सिंग चोकन]]
* [[सुभा वारियर]]
* [[तियासा अध्या]]
* [[व्ही. नानम्मल]]
* [[झुबोनी हुम्त्सो]]

=== २०१७ पुरस्कार विजेते ===
[[File:Gargi Gupta &amp; other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]]

यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;NSP2017&quot;&gt;{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[गार्गी गुप्ता]]
* [[सिंधुताई सपकाळ]]
* [[गौरी मौलेखी]]
* [[नाविका सागर परिक्रमा]]
* [[मालविका अय्यर]]
* [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]]
* [[थिनलास कोरोल]]
* [[एस. शिवा सत्या]]
* [[भारती कश्यप]]
* [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]]
* [[मित्तल पटेल]]
* [[साबरमती टिकी]]
* [[जयम्मा बंडारी]]
* [[श्यामला कुमारी]]
* [[वनस्त्री]]
* [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]]
* [[चिरोम इंदिरा]]
* [[उर्मिला आपटे]]
* [[दीपिका कुंडाजी]]
* [[पूर्णिमा देवी बर्मन]]
* [[अनिता भारद्वाज]]
* [[अंबिका बेरी]]
* [[पुष्पा गिरिमाजी]]
* अवनी
* [[श्रुजन]]
* [[सी.के. दुर्गा]]
* [[रेखा मिश्रा]]
* [[मेहवीश मुश्ताक]]
* [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]]
* वन स्टॉप सेंटर, रायपूर
* [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]]
* [[पंजाब]]
* [[मधु जैन]]
* [[जेटसन पेमा]]
* [[एम.एस. सुनिल]]
* [[शीला बालाजी]]
* [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]]
* [[गीता मित्तल]]

=== २०१८ पुरस्कार विजेते ===
या साली  ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
* [[ए. सीमा]]
* [[अंशु खन्ना]]
* [[अनु मल्होत्रा]]
* [[अनुराधा नाईक]]
* [[चेतना गाला सिन्हा]]
* [[दर्शना गुप्ता]] 
* [[देवकी अम्मा]]
* [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]]
* [[गौरी कामाक्षी]]
* [[हेकानी जखालू]]
* [[इप्सिता बिस्वास]]
* [[इति त्यागी]]
* [[कग्गनपल्ली राधा देवी]]
* [[कल्पना सरोज]]
* [[ललिता वकील ]]
* [[माधुरी बडथवाल]]
* [[मंजू मणीकुट्टन]]
* [[मीनाक्षी पाहुजा]]
* [[मिनी वासुदेवन]]
* [[मुनुस्वामी शांती]]
* [[नीलम शर्मा]]
* [[नोमिता कामदार]]
* [[पमेला चॅटर्जी]]
* [[प्रज्ञा प्रसून]]
* [[प्रियंवदा सिंग]]
* [[एन.एम. पुष्पा]]
* [[राहीबाई पोपेरे]]
* [[रजनी रजक]]
* [[रेशमा निलोफर नाहा]]
* [[रिया मजुमदार सिंघल]]
* [[रुमा देवी]]
* [[सीमा मेहता]]
* [[सीमा राव]]
* [[शिवानी वर्मा]]
* [[स्मृती मोरर्का]]
* [[स्नेहलता नाथ]]
* [[सोनिया जब्बार]]
* [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]]
* [[सुनीता देवी]]
* [[ट्विंकल कालिया]]
* [[उर्मी बसू]]
* वन स्टॉप सेंटर, रायपूर
* कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि.
* सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू

=== २०१९ पुरस्कार विजेते ===
तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[आरिफा जान]]
* [[अवनी चतुर्वेदी]]
* [[भागीरथी अम्मा]]
* [[भावना कंठ]]
* [[बीना देवी]]
* [[चामी मुर्मू]]
* [[कलावती देवी]]
* [[कार्त्यायनी अम्मा]]
* [[कौशिकी चक्रवर्ती]]
* [[मोहना सिंग]]
* [[निलझा वांगमो]]
* [[पदला भुदेवी]]
* [[रश्मी उर्ध्वरेषे]]
* [[मान कौर]]
* [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]]

=== २०२० पुरस्कार विजेते ===
[[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]]

सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}&lt;/ref&gt;
* [[अनिता गुप्ता]]
* [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]]
* [[नासिरा अख्तर]]
* [[संध्या धर]]
* [[निवृत्ती राय]]
* [[टिफनी ब्रार]]
* [[पद्मा यांगचान]]
* [[जोधइया बाई बैगा]]
* [[सायली नंदकिशोर आगवणे]]
* [[वनिता बोराडे]]
* [[मीरा ठाकूर]]
* जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित)
* [[एला लोध]]
* [[आरती राणा]]

=== २०२१ पुरस्कार विजेते ===
८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
* [[सथुपति प्रसन्ना श्री]]
* [[तागे रीता]]
* [[मधुलिका रामटेके]]
* [[निरंजनाबेन कलार्थी]]
* [[पूजा शर्मा]]
* [[अंशुल मल्होत्रा]]
* [[शोभा गस्ती]]
* [[राधिका मेनन]]
* [[कमल कुंभार]]
* [[श्रुती मोहपात्रा]]
* [[बतूल बेगम]]
* [[तारा रंगस्वामी]]
* [[नीरजा माधव]]
* [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]]

== चित्रदालन ==
&lt;gallery&gt;
चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला
चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
चित्र:Gargi Gupta &amp; other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ 
&lt;/gallery&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;
{{नारी शक्ती पुरस्कार}}
[[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]]
[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]]</text>
      <sha1>s9zb4t7zai8wl9n4ly1170zh8ol3lbm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676623</id>
      <parentid>2676565</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62303" sha1="031kr2zwl0v0a2p87h4gkf07s5qotkj" xml:space="preserve">{{Infobox award
| name             = नारी शक्ती पुरस्कार
| current_awards        = 
| image            = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg
| imagesize       =
| caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत
| description      = 
| awarded_for =
| presenter              = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]]
| country        = [[भारत]]
| former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार
| location       = 
| year           = १९९९
| year2          = -
| holder         = 
| reward           = १ - २ लाख
| website          = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}}
}}
'''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते.
&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PIB&quot;&gt;{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}&lt;/ref&gt; यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WCD&quot;&gt;{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines&quot;] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== निवड प्रक्रिया आणि पात्रता &lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;==
नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते.

१. '''पात्रता निकष'''
* वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो.
* संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे.
* अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो.
२. '''निवड समिती'''
* पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते.
* अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो.
३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया'''
* या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते.
* सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात.

== पुरस्काराचे वर्गीकरण ==
[[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]
नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.&lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;
=== संस्थात्मक श्रेणी ===
सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;wcd1&quot;&gt;{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}&lt;/ref&gt;
* '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
=== वैयक्तिक श्रेणी ===
* धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार
* महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार.

== इतिहास ==
नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}&lt;/ref&gt; यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SSP&quot;&gt;{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते
! scope=col width=8%|वर्ष
! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''
|-
| १९९९
| [[के.व्ही. राबिया]]&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}&lt;/ref&gt;
| [[चिन्ना पिल्लई]]&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}&lt;/ref&gt;
| ब्रह्मचारिणी कमला बाई&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[किंकरी देवी]]&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| कुमारी ललिता प्रदकर
| {{Em dash}}
|-
| २००१&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}&lt;/ref&gt;
| [[सत्य राणी चड्ढा]]
| मुक्ता पी. डगली
| थम्मा पवार
| मह-नाज वारसी
| [[सुमनी झोडिया]]
| {{Em dash}}
|-
| २००२&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;

| महजाबी सरबर
| सुनीता यादव
| शांता त्रिवेदी
| यमुना सरोजिनी देवी
| ऑडा व्हिएगास
| {{Em dash}}
|-
| २००३&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
| [[वंदना गोपीकुमार]]
| कमला खोरा
| [[सुनीता कृष्णन]]
| गोपा कोठारी
| भागीरथी दत्ता
| {{Em dash}}
|-
| २००४&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;
| [[पिंकी विराणी]]
| शमशाद बेगम
| कविता श्रीवास्तव
| [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]]
| मनमोहनी देबनाथ
| {{Em dash}}
|-
| २००५&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
| शेख शमशाद बेगम
| [[संध्या रमण]]
| नीता बहादूर
| [[राणी बंग]]
| साल्मिन लिंगडोह
| {{Em dash}}
|-
| २००६&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
| कल्पना सरकार
| निघात शफी पंडित
| डी. शांती
| वंगुरी सुवार्था
| [[सेनो त्सुहा]]
| {{Em dash}}
|-
| २००७&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
| अरुणा तारा
| व्ही. विजया
| वैष्णवी जयकुमार
| राणी देवी
| [[बुआंगी सायलो]]
| {{Em dash}}
|-
| २००८&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[माहे जबीन]]
| {{Em dash}}
| [[हिना शाह]]
| सुनीता देवी
| झिंगूबाई श्रावण बोलके
| {{Em dash}}
|-
| २००९&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| [[फूलबासन बाई यादव]]
| {{Em dash}}
| रश्मी सिंग
| एम. विजया
| [[वेद कुमारी घई]]
| [[सुगताकुमारी]]
|-
| २०१०&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ठगु माया बरदेवा
| {{Em dash}}
| मोनिका एस. गर्ग
| पोटाबथिनी पद्मावती
| रत्नम्मा
| {{Em dash}}
|-
| २०११&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| कंवलजीत कौर
| जगमती मलिक
| हिप्नो पद्मा कमलकर
| संध्या पांडे
| [[द्रौपदी घिमिरे]]
| राखी गुप्ता भंडारी
|-
| २०१२&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

| गुरम्मा एच. सांकिना
| सोनिका अग्रवाल
| ओल्गा डी'मेलो
| {{Em dash}}
| ओमाना टी.के
| [[प्रणिता तालुकदार]]
|-
| २०१३&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| टी. राधा के. प्रशांती
| [[बीना शेठ लष्करी]]
| [[सीमा साखरे]]
| [[मानसी प्रधान]]
| [[वर्तिका नंदा]]
| एम. व्यंकय्या
|-
| २०१४&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
| पी. भानुमती
| चंद्रप्रभा बोके
| अन्याय रहित जिंदगी (NGO)
| सीमा प्रकाश
| सिस्टर मारिओला
| आस्था संस्थान (NGO)
|-
| २०१५&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]]
| {{Em dash}}
| कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम
| विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत)
| गुरिया स्वयं सेवी संस्थान
| अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ
|}

== पुरस्कार विजेते ==
=== १९९९ पुरस्कार विजेते&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;=== 
* [[के.व्ही. राबिया]]&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
* [[चिन्ना पिल्लई]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* [[किंकरी देवी]]&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

=== २००० ===
=== २००१ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;===
* सत्या राणी चढ्ढा - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार 
* मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार
* थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार
* मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार
* सुमनी झोडिया - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००२ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;===
* महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार
* सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार
* शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००३ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;===
* वंदना गोपीकुमार - कन्नगी पुरस्कार
* कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार
* सुनीता कृष्णन - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००४ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* पिंकी विराणी - कन्नगी पुरस्कार
* शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार
* कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००५ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार
* संध्या रमण - माता जिजाबाई पुरस्कार
* नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* राणी बंग - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००६ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* सेनू त्सुहा (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००७ पुरस्कार विजेते ===
२००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}&lt;/ref&gt;
* अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* बुआंगी सायलो (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००८ पुरस्कार विजेते ===
२००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००९ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;===
* [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* [[सुगतकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१० पुरस्कार विजेते ===
२०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt;
* ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २०११ पुरस्कार विजेते ===
२०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:&lt;ref name=&quot;:16&quot;/&gt;
* कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१२ पुरस्कार विजेते ===
२०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.&lt;ref name=&quot;:17&quot;/&gt;
* गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१३ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; ===
* [[मानसी प्रधान]]
* [[एम वेंकय्या]]
* [[बीना शेठ लष्करी]]
* [[टी. राधा के.प्रशांती]]
* [[वर्तिका नंदा]]
* [[सीमा साखरे]]

=== २०१४ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; === 
* [[रश्मी आनंद]]
* [[नंदिता कृष्णा]]
* [[लक्ष्मी गौतम]]
* [[नेहा किरपाल]]
* [[लतिका ठुकराल]]
* [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]]
* [[पी. कौसल्या]]
* [[स्वराज विद्वान]]

=== २०१५ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt; === 
* [[लुसी कुरियन]]
* [[सौरभ सुमन]]
* [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]]
* [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]]
* [[मीना शर्मा]]
* [[प्रिती पाटकर]]
* [[उत्तरा पडवार]]
* [[पोलूमती विजया निर्मला]]
* [[वासु प्रिमलानी]]
* [[सुजाता साहू]]
* [[ज्योती म्हापसेकर]]
* [[सुमिता घोष]]
* [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]]
* [[कृष्णा यादव]]
* [[शकुंतला मजुमदार]]

=== २०१६ पुरस्कार विजेते ===
[[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]]
या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=extraref2016&gt;{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[राजस्थान]]
* [[छांव फाउंडेशन]]
* [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]]
* [[साधना महिला संघ]]
* शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती 
* [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]]
* [[अमृता पाटील]]
* [[अमला अक्किनेनी]]
* [[अनत्ता सोनी]]
* [[अनोयारा खातून]]
* [[बी. कोदैनायगी]]
* [[बानो हरालू]]
* [[दीपा माथुर]]
* [[दिव्या रावत]]
* [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]]
* [[जानकी वसंत]]
* [[कल्पना शंकर]]
* [[कल्याणी बालकृष्णन]]
* [[मुमताज काझी]]
* [[नंदिता शाह]]
* [[पल्लवी फौजदार]]
* [[पामेला मल्होत्रा]]
* [[कमर डागर]]
* [[रीमा साठे]]
* [[रिंग्युइचोन वशुम]]
* [[संगीता अय्यर]]
* [[स्मिता तंडी]]
* [[सुमित्रा हजारिका]]
* [[सुनीता सिंग चोकन]]
* [[सुभा वारियर]]
* [[तियासा अध्या]]
* [[व्ही. नानम्मल]]
* [[झुबोनी हुम्त्सो]]

=== २०१७ पुरस्कार विजेते ===
[[File:Gargi Gupta &amp; other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]]

यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;NSP2017&quot;&gt;{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[गार्गी गुप्ता]]
* [[सिंधुताई सपकाळ]]
* [[गौरी मौलेखी]]
* [[नाविका सागर परिक्रमा]]
* [[मालविका अय्यर]]
* [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]]
* [[थिनलास कोरोल]]
* [[एस. शिवा सत्या]]
* [[भारती कश्यप]]
* [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]]
* [[मित्तल पटेल]]
* [[साबरमती टिकी]]
* [[जयम्मा बंडारी]]
* [[श्यामला कुमारी]]
* [[वनस्त्री]]
* [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]]
* [[चिरोम इंदिरा]]
* [[उर्मिला आपटे]]
* [[दीपिका कुंडाजी]]
* [[पूर्णिमा देवी बर्मन]]
* [[अनिता भारद्वाज]]
* [[अंबिका बेरी]]
* [[पुष्पा गिरिमाजी]]
* अवनी
* [[श्रुजन]]
* [[सी.के. दुर्गा]]
* [[रेखा मिश्रा]]
* [[मेहवीश मुश्ताक]]
* [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]]
* वन स्टॉप सेंटर, रायपूर
* [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]]
* [[पंजाब]]
* [[मधु जैन]]
* [[जेटसन पेमा]]
* [[एम.एस. सुनिल]]
* [[शीला बालाजी]]
* [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]]
* [[गीता मित्तल]]

=== २०१८ पुरस्कार विजेते ===
या साली  ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
* [[ए. सीमा]]
* [[अंशु खन्ना]]
* [[अनु मल्होत्रा]]
* [[अनुराधा नाईक]]
* [[चेतना गाला सिन्हा]]
* [[दर्शना गुप्ता]] 
* [[देवकी अम्मा]]
* [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]]
* [[गौरी कामाक्षी]]
* [[हेकानी जखालू]]
* [[इप्सिता बिस्वास]]
* [[इति त्यागी]]
* [[कग्गनपल्ली राधा देवी]]
* [[कल्पना सरोज]]
* [[ललिता वकील ]]
* [[माधुरी बडथवाल]]
* [[मंजू मणीकुट्टन]]
* [[मीनाक्षी पाहुजा]]
* [[मिनी वासुदेवन]]
* [[मुनुस्वामी शांती]]
* [[नीलम शर्मा]]
* [[नोमिता कामदार]]
* [[पमेला चॅटर्जी]]
* [[प्रज्ञा प्रसून]]
* [[प्रियंवदा सिंग]]
* [[एन.एम. पुष्पा]]
* [[राहीबाई पोपेरे]]
* [[रजनी रजक]]
* [[रेशमा निलोफर नाहा]]
* [[रिया मजुमदार सिंघल]]
* [[रुमा देवी]]
* [[सीमा मेहता]]
* [[सीमा राव]]
* [[शिवानी वर्मा]]
* [[स्मृती मोरर्का]]
* [[स्नेहलता नाथ]]
* [[सोनिया जब्बार]]
* [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]]
* [[सुनीता देवी]]
* [[ट्विंकल कालिया]]
* [[उर्मी बसू]]
* वन स्टॉप सेंटर, रायपूर
* कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि.
* सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू

=== २०१९ पुरस्कार विजेते ===
तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[आरिफा जान]]
* [[अवनी चतुर्वेदी]]
* [[भागीरथी अम्मा]]
* [[भावना कंठ]]
* [[बीना देवी]]
* [[चामी मुर्मू]]
* [[कलावती देवी]]
* [[कार्त्यायनी अम्मा]]
* [[कौशिकी चक्रवर्ती]]
* [[मोहना सिंग]]
* [[निलझा वांगमो]]
* [[पदला भुदेवी]]
* [[रश्मी उर्ध्वरेषे]]
* [[मान कौर]]
* [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]]

=== २०२० पुरस्कार विजेते ===
[[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]]

सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}&lt;/ref&gt;
* [[अनिता गुप्ता]]
* [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]]
* [[नासिरा अख्तर]]
* [[संध्या धर]]
* [[निवृत्ती राय]]
* [[टिफनी ब्रार]]
* [[पद्मा यांगचान]]
* [[जोधइया बाई बैगा]]
* [[सायली नंदकिशोर आगवणे]]
* [[वनिता बोराडे]]
* [[मीरा ठाकूर]]
* जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित)
* [[एला लोध]]
* [[आरती राणा]]

=== २०२१ पुरस्कार विजेते ===
८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
* [[सथुपति प्रसन्ना श्री]]
* [[तागे रीता]]
* [[मधुलिका रामटेके]]
* [[निरंजनाबेन कलार्थी]]
* [[पूजा शर्मा]]
* [[अंशुल मल्होत्रा]]
* [[शोभा गस्ती]]
* [[राधिका मेनन]]
* [[कमल कुंभार]]
* [[श्रुती मोहपात्रा]]
* [[बतूल बेगम]]
* [[तारा रंगस्वामी]]
* [[नीरजा माधव]]
* [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]]

== चित्रदालन ==
&lt;gallery&gt;
चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला
चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
चित्र:Gargi Gupta &amp; other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ 
&lt;/gallery&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;
{{नारी शक्ती पुरस्कार}}
[[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]]
[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]]</text>
      <sha1>031kr2zwl0v0a2p87h4gkf07s5qotkj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676624</id>
      <parentid>2676623</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62300" sha1="r816gluawfs2k2td7qe6r1nf79m5y9h" xml:space="preserve">{{Infobox award
| name             = नारी शक्ती पुरस्कार
| current_awards        = 
| image            = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg
| imagesize       =
| caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत
| description      = 
| awarded_for =
| presenter              = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]]
| country        = [[भारत]]
| former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार
| location       = 
| year           = १९९९
| year2          = -
| holder         = 
| reward           = १ - २ लाख
| website          = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}}
}}
'''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते.
&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PIB&quot;&gt;{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}&lt;/ref&gt; यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WCD&quot;&gt;{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines&quot;] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== निवड प्रक्रिया आणि पात्रता &lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;==
नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते.

१. '''पात्रता निकष'''
* वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो.
* संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे.
* अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो.
२. '''निवड समिती'''
* पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते.
* अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो.
३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया'''
* या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते.
* सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात.

== पुरस्काराचे वर्गीकरण ==
[[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]
नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.&lt;ref name=&quot;WCD&quot; /&gt;
=== संस्थात्मक श्रेणी ===
सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;wcd1&quot;&gt;{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}&lt;/ref&gt;
* '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
* '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे.
=== वैयक्तिक श्रेणी ===
* धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार
* महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार.

== इतिहास ==
नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}&lt;/ref&gt; यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SSP&quot;&gt;{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते
! scope=col width=8%|वर्ष
! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार''
! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''
|-
| १९९९
| [[के.व्ही. राबिया]]&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}&lt;/ref&gt;
| [[चिन्ना पिल्लई]]&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}&lt;/ref&gt;
| ब्रह्मचारिणी कमला बाई&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[किंकरी देवी]]&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| कुमारी ललिता प्रदकर
| {{Em dash}}
|-
| २००१&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}&lt;/ref&gt;
| [[सत्य राणी चड्ढा]]
| मुक्ता पी. डगली
| थम्मा पवार
| मह-नाज वारसी
| [[सुमनी झोडिया]]
| {{Em dash}}
|-
| २००२&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;

| महजाबी सरबर
| सुनीता यादव
| शांता त्रिवेदी
| यमुना सरोजिनी देवी
| ऑडा व्हिएगास
| {{Em dash}}
|-
| २००३&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
| [[वंदना गोपीकुमार]]
| कमला खोरा
| [[सुनीता कृष्णन]]
| गोपा कोठारी
| भागीरथी दत्ता
| {{Em dash}}
|-
| २००४&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}&lt;/ref&gt;
| [[पिंकी विराणी]]
| शमशाद बेगम
| कविता श्रीवास्तव
| [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]]
| मनमोहनी देबनाथ
| {{Em dash}}
|-
| २००५&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
| शेख शमशाद बेगम
| [[संध्या रमण]]
| नीता बहादूर
| [[राणी बंग]]
| साल्मिन लिंगडोह
| {{Em dash}}
|-
| २००६&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
| कल्पना सरकार
| निघात शफी पंडित
| डी. शांती
| वंगुरी सुवार्था
| [[सेनो त्सुहा]]
| {{Em dash}}
|-
| २००७&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
| अरुणा तारा
| व्ही. विजया
| वैष्णवी जयकुमार
| राणी देवी
| [[बुआंगी सायलो]]
| {{Em dash}}
|-
| २००८&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[महे जबीन]]
| {{Em dash}}
| [[हिना शाह]]
| सुनीता देवी
| झिंगूबाई श्रावण बोलके
| {{Em dash}}
|-
| २००९&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| [[फूलबासन बाई यादव]]
| {{Em dash}}
| रश्मी सिंग
| एम. विजया
| [[वेद कुमारी घई]]
| [[सुगताकुमारी]]
|-
| २०१०&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ठगु माया बरदेवा
| {{Em dash}}
| मोनिका एस. गर्ग
| पोटाबथिनी पद्मावती
| रत्नम्मा
| {{Em dash}}
|-
| २०११&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| कंवलजीत कौर
| जगमती मलिक
| हिप्नो पद्मा कमलकर
| संध्या पांडे
| [[द्रौपदी घिमिरे]]
| राखी गुप्ता भंडारी
|-
| २०१२&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

| गुरम्मा एच. सांकिना
| सोनिका अग्रवाल
| ओल्गा डी'मेलो
| {{Em dash}}
| ओमाना टी.के
| [[प्रणिता तालुकदार]]
|-
| २०१३&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| टी. राधा के. प्रशांती
| [[बीना शेठ लष्करी]]
| [[सीमा साखरे]]
| [[मानसी प्रधान]]
| [[वर्तिका नंदा]]
| एम. व्यंकय्या
|-
| २०१४&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 
| पी. भानुमती
| चंद्रप्रभा बोके
| अन्याय रहित जिंदगी (NGO)
| सीमा प्रकाश
| सिस्टर मारिओला
| आस्था संस्थान (NGO)
|-
| २०१५&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]]
| {{Em dash}}
| कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम
| विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत)
| गुरिया स्वयं सेवी संस्थान
| अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ
|}

== पुरस्कार विजेते ==
=== १९९९ पुरस्कार विजेते&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;=== 
* [[के.व्ही. राबिया]]&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
* [[चिन्ना पिल्लई]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* [[किंकरी देवी]]&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

=== २००० ===
=== २००१ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;===
* सत्या राणी चढ्ढा - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार 
* मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार
* थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार
* मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार
* सुमनी झोडिया - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००२ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;===
* महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार
* सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार
* शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००३ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;===
* वंदना गोपीकुमार - कन्नगी पुरस्कार
* कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार
* सुनीता कृष्णन - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००४ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* पिंकी विराणी - कन्नगी पुरस्कार
* शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार
* कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००५ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार
* संध्या रमण - माता जिजाबाई पुरस्कार
* नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार
* राणी बंग - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार
* सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार

=== २००६ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;===
* कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* सेनू त्सुहा (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००७ पुरस्कार विजेते ===
२००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}&lt;/ref&gt;
* अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* बुआंगी सायलो (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००८ पुरस्कार विजेते ===
२००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २००९ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;===
* [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* [[सुगतकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१० पुरस्कार विजेते ===
२०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:&lt;ref name=&quot;:15&quot;/&gt;
* ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''

=== २०११ पुरस्कार विजेते ===
२०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:&lt;ref name=&quot;:16&quot;/&gt;
* कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'''
* [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१२ पुरस्कार विजेते ===
२०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.&lt;ref name=&quot;:17&quot;/&gt;
* गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार'''
* सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार'''
* ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार'''
* ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार'''
* [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'''

=== २०१३ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; ===
* [[मानसी प्रधान]]
* [[एम वेंकय्या]]
* [[बीना शेठ लष्करी]]
* [[टी. राधा के.प्रशांती]]
* [[वर्तिका नंदा]]
* [[सीमा साखरे]]

=== २०१४ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; === 
* [[रश्मी आनंद]]
* [[नंदिता कृष्णा]]
* [[लक्ष्मी गौतम]]
* [[नेहा किरपाल]]
* [[लतिका ठुकराल]]
* [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]]
* [[पी. कौसल्या]]
* [[स्वराज विद्वान]]

=== २०१५ पुरस्कार विजेते&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt; === 
* [[लुसी कुरियन]]
* [[सौरभ सुमन]]
* [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]]
* [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]]
* [[मीना शर्मा]]
* [[प्रिती पाटकर]]
* [[उत्तरा पडवार]]
* [[पोलूमती विजया निर्मला]]
* [[वासु प्रिमलानी]]
* [[सुजाता साहू]]
* [[ज्योती म्हापसेकर]]
* [[सुमिता घोष]]
* [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]]
* [[कृष्णा यादव]]
* [[शकुंतला मजुमदार]]

=== २०१६ पुरस्कार विजेते ===
[[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]]
या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=extraref2016&gt;{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[राजस्थान]]
* [[छांव फाउंडेशन]]
* [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]]
* [[साधना महिला संघ]]
* शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती 
* [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]]
* [[अमृता पाटील]]
* [[अमला अक्किनेनी]]
* [[अनत्ता सोनी]]
* [[अनोयारा खातून]]
* [[बी. कोदैनायगी]]
* [[बानो हरालू]]
* [[दीपा माथुर]]
* [[दिव्या रावत]]
* [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]]
* [[जानकी वसंत]]
* [[कल्पना शंकर]]
* [[कल्याणी बालकृष्णन]]
* [[मुमताज काझी]]
* [[नंदिता शाह]]
* [[पल्लवी फौजदार]]
* [[पामेला मल्होत्रा]]
* [[कमर डागर]]
* [[रीमा साठे]]
* [[रिंग्युइचोन वशुम]]
* [[संगीता अय्यर]]
* [[स्मिता तंडी]]
* [[सुमित्रा हजारिका]]
* [[सुनीता सिंग चोकन]]
* [[सुभा वारियर]]
* [[तियासा अध्या]]
* [[व्ही. नानम्मल]]
* [[झुबोनी हुम्त्सो]]

=== २०१७ पुरस्कार विजेते ===
[[File:Gargi Gupta &amp; other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]]

यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;NSP2017&quot;&gt;{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[गार्गी गुप्ता]]
* [[सिंधुताई सपकाळ]]
* [[गौरी मौलेखी]]
* [[नाविका सागर परिक्रमा]]
* [[मालविका अय्यर]]
* [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]]
* [[थिनलास कोरोल]]
* [[एस. शिवा सत्या]]
* [[भारती कश्यप]]
* [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]]
* [[मित्तल पटेल]]
* [[साबरमती टिकी]]
* [[जयम्मा बंडारी]]
* [[श्यामला कुमारी]]
* [[वनस्त्री]]
* [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]]
* [[चिरोम इंदिरा]]
* [[उर्मिला आपटे]]
* [[दीपिका कुंडाजी]]
* [[पूर्णिमा देवी बर्मन]]
* [[अनिता भारद्वाज]]
* [[अंबिका बेरी]]
* [[पुष्पा गिरिमाजी]]
* अवनी
* [[श्रुजन]]
* [[सी.के. दुर्गा]]
* [[रेखा मिश्रा]]
* [[मेहवीश मुश्ताक]]
* [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]]
* वन स्टॉप सेंटर, रायपूर
* [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]]
* [[पंजाब]]
* [[मधु जैन]]
* [[जेटसन पेमा]]
* [[एम.एस. सुनिल]]
* [[शीला बालाजी]]
* [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]]
* [[गीता मित्तल]]

=== २०१८ पुरस्कार विजेते ===
या साली  ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
* [[ए. सीमा]]
* [[अंशु खन्ना]]
* [[अनु मल्होत्रा]]
* [[अनुराधा नाईक]]
* [[चेतना गाला सिन्हा]]
* [[दर्शना गुप्ता]] 
* [[देवकी अम्मा]]
* [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]]
* [[गौरी कामाक्षी]]
* [[हेकानी जखालू]]
* [[इप्सिता बिस्वास]]
* [[इति त्यागी]]
* [[कग्गनपल्ली राधा देवी]]
* [[कल्पना सरोज]]
* [[ललिता वकील ]]
* [[माधुरी बडथवाल]]
* [[मंजू मणीकुट्टन]]
* [[मीनाक्षी पाहुजा]]
* [[मिनी वासुदेवन]]
* [[मुनुस्वामी शांती]]
* [[नीलम शर्मा]]
* [[नोमिता कामदार]]
* [[पमेला चॅटर्जी]]
* [[प्रज्ञा प्रसून]]
* [[प्रियंवदा सिंग]]
* [[एन.एम. पुष्पा]]
* [[राहीबाई पोपेरे]]
* [[रजनी रजक]]
* [[रेशमा निलोफर नाहा]]
* [[रिया मजुमदार सिंघल]]
* [[रुमा देवी]]
* [[सीमा मेहता]]
* [[सीमा राव]]
* [[शिवानी वर्मा]]
* [[स्मृती मोरर्का]]
* [[स्नेहलता नाथ]]
* [[सोनिया जब्बार]]
* [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]]
* [[सुनीता देवी]]
* [[ट्विंकल कालिया]]
* [[उर्मी बसू]]
* वन स्टॉप सेंटर, रायपूर
* कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि.
* सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू

=== २०१९ पुरस्कार विजेते ===
तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[आरिफा जान]]
* [[अवनी चतुर्वेदी]]
* [[भागीरथी अम्मा]]
* [[भावना कंठ]]
* [[बीना देवी]]
* [[चामी मुर्मू]]
* [[कलावती देवी]]
* [[कार्त्यायनी अम्मा]]
* [[कौशिकी चक्रवर्ती]]
* [[मोहना सिंग]]
* [[निलझा वांगमो]]
* [[पदला भुदेवी]]
* [[रश्मी उर्ध्वरेषे]]
* [[मान कौर]]
* [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]]

=== २०२० पुरस्कार विजेते ===
[[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]]

सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}&lt;/ref&gt;
* [[अनिता गुप्ता]]
* [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]]
* [[नासिरा अख्तर]]
* [[संध्या धर]]
* [[निवृत्ती राय]]
* [[टिफनी ब्रार]]
* [[पद्मा यांगचान]]
* [[जोधइया बाई बैगा]]
* [[सायली नंदकिशोर आगवणे]]
* [[वनिता बोराडे]]
* [[मीरा ठाकूर]]
* जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित)
* [[एला लोध]]
* [[आरती राणा]]

=== २०२१ पुरस्कार विजेते ===
८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
* [[सथुपति प्रसन्ना श्री]]
* [[तागे रीता]]
* [[मधुलिका रामटेके]]
* [[निरंजनाबेन कलार्थी]]
* [[पूजा शर्मा]]
* [[अंशुल मल्होत्रा]]
* [[शोभा गस्ती]]
* [[राधिका मेनन]]
* [[कमल कुंभार]]
* [[श्रुती मोहपात्रा]]
* [[बतूल बेगम]]
* [[तारा रंगस्वामी]]
* [[नीरजा माधव]]
* [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]]

== चित्रदालन ==
&lt;gallery&gt;
चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला
चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
चित्र:Gargi Gupta &amp; other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ 
&lt;/gallery&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;
{{नारी शक्ती पुरस्कार}}
[[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]]
[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]]</text>
      <sha1>r816gluawfs2k2td7qe6r1nf79m5y9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झी मराठी महाएपिसोड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293246</id>
    <revision>
      <id>2676675</id>
      <parentid>2674271</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20084-53</username>
        <id>181643</id>
      </contributor>
      <comment>/* ऑक्टोबर २०२५ ते मार्च २०२६ */</comment>
      <origin>2676675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45257" sha1="qmr1bxmhax2cluv1pwcrlnlkafnxr2a" xml:space="preserve">= एक तासांचे विशेष भाग १ =
== जुलै २००९ ते जून २०१२ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] !! [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] !! [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] !! [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] !! [[आभास हा]] !! [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] !! [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]]
|-
| २५ जुलै २००९
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| ६ मार्च २०१०
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ एप्रिल २०१०
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| १४ ऑगस्ट २०१०
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| २३ ऑक्टोबर २०१०
|
|
|
|
| रात्री ८.३०
|
|
|
|-
| १५ जून २०११
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १८ ऑक्टोबर २०११
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|-
| ४ डिसेंबर २०११
|
|
|
|
|
| संध्या. ६
|
|
|-
| १८ डिसेंबर २०११
|
|
|
| संध्या. ६
|
|
|
|
|-
| १९ फेब्रुवारी २०१२
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १ ते ३ मार्च २०१२
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| २४ मार्च २०१२
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८.३०
|
|}

== जुलै २०१२ ते जून २०१४ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[तू तिथे मी]] !! [[जय मल्हार]] !! [[राधा ही बावरी]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[मला सासू हवी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[अजूनही चांदरात आहे]] !! [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]]
|-
| ९ सप्टेंबर २०१२
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २१ ऑक्टोबर २०१२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| १६ डिसेंबर २०१२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| २७ जानेवारी २०१३
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|-
| ९-१६-२३ फेब्रुवारी २०१३
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८.३०
|
|
|
|-
| २४ फेब्रुवारी २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| २४ मार्च २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| २१ एप्रिल २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १६ जून २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ११ ऑगस्ट २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ७ सप्टेंबर २०१३
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|-
| १५ सप्टेंबर २०१३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|-
| ९ ते १२ ऑक्टोबर २०१३
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८.३०
|
|
|
|-
| २० ऑक्टोबर २०१३
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ नोव्हेंबर २०१३
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| २२ डिसेंबर २०१३
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|-
| २ मार्च २०१४
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|-
| १८ मे २०१४
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|}

== जुलै २०१४ ते जून २०१६ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[जावई विकत घेणे आहे]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[माझे पती सौभाग्यवती]] !! [[का रे दुरावा]] !! [[दिल दोस्ती दुनियादारी]]
|-
| २७ जुलै २०१४
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ३ ऑक्टोबर २०१४
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १२ ऑक्टोबर २०१४
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| २० ऑक्टोबर २०१४
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| २२ मार्च २०१५
| संध्या. ६
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| २५ एप्रिल २०१५
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २५ मे २०१५
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| १९ जुलै २०१५
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २७ जुलै २०१५
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| ३० ऑगस्ट २०१५
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| २७ सप्टेंबर २०१५
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| २२ ऑक्टोबर २०१५
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २५ ऑक्टोबर २०१५
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| २९ नोव्हेंबर २०१५
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| १४ फेब्रुवारी २०१६
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|-
| २७ मार्च २०१६
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २७ जून २०१६
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|}

== जुलै २०१६ ते जून २०१७ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[खुलता कळी खुलेना]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[दिल दोस्ती दोबारा]]
|-
| १७ जुलै २०१६
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २१ ऑगस्ट २०१६
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| ६ सप्टेंबर २०१६
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २५ सप्टेंबर २०१६
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ८ ऑक्टोबर २०१६
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २५ डिसेंबर २०१६
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|-
| १९ फेब्रुवारी २०१७
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|}

== जुलै २०१७ ते जून २०१९ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[जाडूबाई जोरात]] !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[लागिरं झालं जी]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[तुझं माझं ब्रेकअप]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[जागो मोहन प्यारे]] !! [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]]
|-
| १७ सप्टेंबर २०१७
| संध्या. ६
|
| संंध्या. ७
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| २६ नोव्हेंबर २०१७
|
|
| संंध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १५ एप्रिल २०१८
|
|
|
|
|
| संंध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|-
| २२ जुलै २०१८
|
|
|
| संंध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| २३ जुलै २०१८
|
| दुपारी १
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २ सप्टेंबर २०१८
|
|
| संंध्या. ७
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| १३-१८ सप्टेंबर २०१८
|
| दुपारी १
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १०-१८ ऑक्टोबर २०१८
|
| दुपारी १
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २१ ऑक्टोबर २०१८
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १० नोव्हेंबर २०१८
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९.३०
|
|-
| ९ डिसेंबर २०१८
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|-
| ६ जानेवारी २०१९
|
|
|
| संंध्या. ७
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| १९ मे २०१९
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|}

== जुलै २०१९ ते जून २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[घेतला वसा टाकू नको]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[कारभारी लयभारी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[देवमाणूस]]
|-
| १५ ऑगस्ट २०१९
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १३ सप्टेंबर २०१९
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २७ ऑक्टोबर २०१९
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|-
| १५ डिसेंबर २०१९
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| १ नोव्हेंबर २०२०
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| १३ डिसेंबर २०२०
|
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| १७ जानेवारी २०२१
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|-
| ७ फेब्रुवारी २०२१
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| २१ फेब्रुवारी २०२१
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १८ एप्रिल २०२१
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|}

= एक तासांचे विशेष भाग २ =
== जुलै २०२१ ते एप्रिल २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[सा रे ग म प:लिटील चॅम्प्स]] !! [[किचन कल्लाकार]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]]
|-
| ३१ ऑक्टोबर २०२१
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
| रात्री १०
|
|
|
|-
| २१ नोव्हेंबर २०२१
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १९ डिसेंबर २०२१
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २६ डिसेंबर २०२१
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
| रात्री १०
|-
| २ जानेवारी २०२२
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ९ जानेवारी २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
| रात्री १०
|
|-
| ६ फेब्रुवारी २०२२
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १३ फेब्रुवारी २०२२
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| २० फेब्रुवारी २०२२
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ६ मार्च २०२२
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २० मार्च २०२२
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| १० एप्रिल २०२२
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ एप्रिल २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
| रात्री १०
|
|}

== मे ते ऑक्टोबर २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[बँड बाजा वरात]] !! [[बस बाई बस]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
|-
| ८ मे २०२२
|
|
|
|
|
| रात्री ९.३०
|
|
|
|
|-
| ५ जून २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| १२ जून २०२२
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १९ जून २०२२
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ जुलै २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ३१ जुलै २०२२
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १४ ऑगस्ट २०२२
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|-
| २५ सप्टेंबर २०२२
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| ९ ऑक्टोबर २०२२
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|}

== नोव्हेंबर २०२२ ते फेब्रुवारी २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[हृदयी प्रीत जागते]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
|-
| १३ नोव्हेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|-
| २० नोव्हेंबर २०२२
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|-
| २७ नोव्हेंबर २०२२
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|-
| ११ डिसेंबर २०२२
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|-
| १ जानेवारी २०२३
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ८ जानेवारी २०२३
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| १५ जानेवारी २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २२ जानेवारी २०२३
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २९ जानेवारी २०२३
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| ५ फेब्रुवारी २०२३
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| १२ फेब्रुवारी २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| १९ फेब्रुवारी २०२३
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|}

== मार्च ते मे २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] !! [[तू तेव्हा तशी]]
|-
| ५ मार्च २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १२ मार्च २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १९ मार्च २०२३
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|-
| २६ मार्च २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|-
| २ एप्रिल २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| १६ एप्रिल २०२३
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| २३ एप्रिल २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| ७ मे २०२३
| संध्या. ६
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १४ मे २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|}

== जून ते डिसेंबर २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
|-
| ४ जून २०२३
|
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|
|-
| ११ जून २०२३
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री १०
|
|-
| १८ जून २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री १०
|
|-
| २५ जून २०२३
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री १०
| रात्री ८
|-
| २ जुलै २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री १०
|
|-
| ९ जुलै २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०
|
|-
| १६ जुलै २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०
|
|-
| २३ जुलै २०२३
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
| संध्या. ६
| रात्री १०
|
|-
| ३० जुलै २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| २० ऑगस्ट २०२३
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०
|-
| ३ सप्टेंबर २०२३
| दुपारी २ आणि रात्री १०
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| १० सप्टेंबर २०२३
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|-
| १२ नोव्हेंबर २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|-
| १९ नोव्हेंबर २०२३
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| २६ नोव्हेंबर २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|-
| १७ डिसेंबर २०२३
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ डिसेंबर २०२३
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|}

== जानेवारी ते डिसेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
|-
| ७ जानेवारी २०२४
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|-
| २१ जानेवारी २०२४
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| २८ जानेवारी २०२४
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|-
| ४ फेब्रुवारी २०२४
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|-
| २५ फेब्रुवारी २०२४
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|-
| ३ मार्च २०२४
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|-
| १० मार्च २०२४
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|-
| २८ जुलै २०२४
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|-
| १८ ऑगस्ट २०२४
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री १०
|
|-
| ८ सप्टेंबर २०२४
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| २२ डिसेंबर २०२४
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|}

== जानेवारी ते सप्टेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[लाखात एक आमचा दादा]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[पारू (मालिका)|पारू]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[नवरी मिळे हिटलरला]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]]
|-
| २ फेब्रुवारी २०२५
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ३० मार्च २०२५
| दुपारी १२ आणि रात्री १०
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ६ एप्रिल २०२५
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री १०.३०
|
|
|-
| १३ एप्रिल २०२५
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३०
| दुपारी १ आणि रात्री ८.३०
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०.३०
|-
| २७ एप्रिल २०२५
| दुपारी १२
|
|
|
|
|
| दुपारी १
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०.३०
|-
| १८ मे २०२५
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|
|
|
|
|
|
|-
| २५ मे २०२५
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री १०.३०
|
|
|-
| ८ जून २०२५
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| १३ जुलै २०२५
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| २० जुलै २०२५
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|-
| २७ जुलै २०२५
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री १०
|
|-
| ३ ऑगस्ट २०२५
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
| दुपारी २ आणि रात्री १०
|-
| १० ऑगस्ट २०२५
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|-
| २४ ऑगस्ट २०२५
|
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|-
| २१ सप्टेंबर २०२५
|
|
| संध्या. ६.३०
|
|
|
|
|
|
|}

== ऑक्टोबर २०२५ ते मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[शुभ श्रावणी]] !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]]
|-
| १२ ऑक्टोबर २०२५
|
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १
| दुपारी १२ आणि रात्री १०.३०
|-
| १९ ऑक्टोबर २०२५
| दुपारी १२
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १
|
|-
| २६ ऑक्टोबर २०२५
|
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १
|
|-
| २, ९, १६, २३, ३० नोव्हेंबर २०२५
|
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १
|
|-
| ७, १४ डिसेंबर २०२५
|
|
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १
|
|-
| २१ डिसेंबर २०२५
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि रात्री १०.३०
| दुपारी २ आणि संध्या. ६
| दुपारी १
|
|-
| २८ डिसेंबर २०२५
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६
|
|
|
| दुपारी २
| दुपारी १ आणि रात्री १०
|
|-
| ३-४ जानेवारी २०२६
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| ११ जानेवारी २०२६
|
|
|
|
|
| रात्री ९.३०
|
|
|-
| १८ जानेवारी २०२६
|
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|
|-
| ७ फेब्रुवारी २०२६
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री १०.३०
|-
| १४ फेब्रुवारी २०२६
|
|
| रात्री ९
|
|
|
| रात्री १०
|
|-
| १५ मार्च २०२६
| दुपारी १२
| दुपारी १
| दुपारी २
| संध्या. ७
| रात्री ९
| रात्री १०
| रात्री ११
| दुपारी ३
|-
| २२ मार्च २०२६
|
|
| दुपारी १२
| 
| दुपारी १
| 
| दुपारी २
| 
|}

= दोन तासांचे विशेष भाग =
== जुलै २०१३ ते डिसेंबर २०१८ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]
|-
| १४ जुलै २०१३
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| २० ऑक्टोबर २०१३
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| ३० मार्च २०१४
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ ऑगस्ट २०१४
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ३ मे २०१५
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १३ डिसेंबर २०१५
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ जानेवारी २०१६
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| १७ एप्रिल २०१६
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| ९ ऑक्टोबर २०१६
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|-
| ८ जानेवारी २०१७
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १५ जानेवारी २०१७
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ५ मार्च २०१७
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| ३० एप्रिल २०१७
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १३ ऑगस्ट २०१७
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ सप्टेंबर २०१७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|-
| १७ डिसेंबर २०१७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|-
| २९ जुलै २०१८
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|-
| १९ ऑगस्ट २०१८
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| २१ ऑक्टोबर २०१८
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २५ नोव्हेंबर २०१८
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|}

== जानेवारी २०१९ ते सप्टेंबर २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[झिंग झिंग झिंगाट]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] !! [[देवमाणूस]]
|-
| १३ जानेवारी २०१९
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| १० फेब्रुवारी २०१९
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २१ एप्रिल २०१९
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|-
| २२ सप्टेंबर २०१९
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २४ नोव्हेंबर २०१९
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|-
| १६ फेब्रुवारी २०२०
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| १४ फेब्रुवारी २०२१
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| ७ मार्च २०२१
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २१ मार्च २०२१
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|-
| १८ जुलै २०२१
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १५ ऑगस्ट २०२१
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|-
| २२ ऑगस्ट २०२१
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|}

== ऑक्टोबर २०२१ ते जून २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[खुपते तिथे गुप्ते]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[तुला जपणार आहे]]
|-
| १७ ऑक्टोबर २०२१
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २६ डिसेंबर २०२१
|
|
|
|
| दुपारी १२ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|-
| १२ जून २०२२
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ जुलै २०२२
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|-
| ६ नोव्हेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| २२ जानेवारी २०२३
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|-
| ४ जून २०२३
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १ ऑक्टोबर २०२३
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ३१ डिसेंबर २०२३
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|-
| ८ जून २०२५
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|}

== जुलै २०२५ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
|-
| २८ सप्टेंबर २०२५
|
| संध्या. ७
|-
| ५ जानेवारी २०२६
| संध्या. ७
|
|-
| १४ फेब्रुवारी २०२६
| संध्या. ७
|
|}

= विशेष भाग =
== दीड तासांचे विशेष भाग ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[जाऊ बाई गावात]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]]
|-
| ३१ डिसेंबर २०१९
|
|
| रात्री १०.३०
|-
| २५ डिसेंबर २०२२
| संध्या. ७
|
|
|-
| १४ जानेवारी २०२४
|
| रात्री ८
|
|}

== अडीच तासांचे विशेष भाग ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]]
|-
| १९ जानेवारी २०२०
| संध्या. ७
|
|-
| २४ मे २०२०
|
| संध्या. ७
|-
| १ ऑगस्ट २०२१
|
| संध्या. ७
|}

== तीन तासांचे विशेष भाग ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[भागो मोहन प्यारे]]
|-
| २२ डिसेंबर २०१९
|
| संध्या. ७
|-
| ८ ऑगस्ट २०२१
| संध्या. ७
|
|-
| २७ फेब्रुवारी २०२२
| रात्री ९
|
|}

== महासंगम ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! दिनांक !! मालिका / कार्यक्रम !! वेळ
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ५-११ नोव्हेंबर २०२३
| [[चला हवा येऊ द्या]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ९ ते १०.३०
|-
| [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २०-२६ नोव्हेंबर २०२३
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७.३० ते रात्री ८.३०
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २८ ऑक्टोबर-२ नोव्हेंबर २०२४
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७ ते रात्री ८
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २५-३० नोव्हेंबर २०२४
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ८.३० ते ९.३०
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २६ जानेवारी-१ फेब्रुवारी २०२५
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७.३० ते रात्री ९
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ७-१२ एप्रिल २०२५
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ६.३० ते ७.३०
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १२-१७ मे २०२५
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७ ते रात्री ८
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २७ जुलै-२ ऑगस्ट २०२५
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७.३० ते रात्री ९
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १३-१९ ऑक्टोबर २०२५
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ६.३० ते ७.३०
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १०-१४ नोव्हेंबर २०२५
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ९ ते १०
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ११-१७ जानेवारी २०२६
| [[लक्ष्मी निवास]]
| rowspan=&quot;2&quot;| रात्री ८ ते ९.३०
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
|}

[[वर्ग:झी मराठी]]
[[वर्ग:याद्या]]</text>
      <sha1>qmr1bxmhax2cluv1pwcrlnlkafnxr2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324508</id>
    <revision>
      <id>2676650</id>
      <parentid>2654840</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T19:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Túrelio</username>
        <id>7890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr-021019-0003-Zephyranthes citrina-flowers from above-Paia-Maui (24185205539).jpg]] → [[File:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg]]</comment>
      <origin>2676650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109755" sha1="679gtdwwyas8qkw9fnqtk64v7zinxjg" xml:space="preserve">== इतिहास ==
श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. 

== ग्रंथसंपदा ==

* १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या  Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. 

* इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!क्र.
!शास्त्रीय नाव
!आध्यात्मिक अर्थ
!आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी)
!प्रचलित नाव
!छायाचित्र
|-
|०३७
|[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' 
Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow
|मानसिक अभिवचन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise]
|[[पेटारी]]
|[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|४१०
|''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae''
|वीराला उचित कृती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action]
|रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया
|[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]]
|-
|६७४
|[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang)
|निर्मळ मन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind]
|हिरवा चाफा, हरि चंपा
|[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]]
|-
|४०७
|''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.''
Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower
|कृतीमधील निर्भयता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action]
|राजगिरा, उनाडभाजी
|[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|८०७
|''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]]
|रक्तामध्ये प्रकाश
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood]
|बडीशेप
|[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]]
|-
|६४१
|''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae''
Kadam tree
|अतिमानसिक सूर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun]
|कदंब, निपा (संस्कृत) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}&lt;/ref&gt;
|[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६८८
|''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae''
Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root
|भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला 
दिलेला प्रतिसाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light]
|पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू
|[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|५११
|''Asparagus L. sp., Liliaceae.''
|आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration]
|[[शतावरी]]
|[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|२०१
|''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae''
Country gooseberry
|इच्छाविरहितता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire]
|माकडलिंबू
|[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६३४
|[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae''
|अतिमानसिक कृती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action]
|समुद्रफूल
|[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३४१
|''Begonia L. Spp., Begoniaceae.''
[[:en:Begonia|Begonia]]
|संतुलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance]
|काप्रू
|[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]]
|-
|०४७
|''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.''
Annatto, Lipstick tree, Achiote
|एक नवीन जगत्
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World]
|शेंदरी, लटकान, सिंधुरी 
|[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]]
|-
|०२४
|[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.''
Bougainvillea
|संरक्षण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection]
|बोगनवेल
|[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]]
|-
|०११
|''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean
|विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World]
|लाल झुंबर
|[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]]
|-
|०५७
|''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae''
Blackberry lily, Leopard lily
|ईश्वराविषयी आत्मीयता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine]
|लेपर्ड लिली
|[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]]
|-
|६३६
|''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas
|अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation]
|पळस
|[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]]
|-
|७८
|''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira
|ईश्वराशी सख्यत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine]
|सर्वजया
|[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]]
|-
|२७६
|''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.''
Carnation, Clove pink
|सहयोग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration]
|कार्नेशन, देवाचे फूल
|[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]]
|-
|६९०
|''Castanospermum australe A. Cunn. &amp; C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae''
Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean
|जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन'
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter]
|[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]]
|[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]]
|-
|०६०
|''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid
|जीवनाची साध्यपूर्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised]
|[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]]
|-
|४३४
|''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.''
Feathered amaranth
|अभिव्यक्तीचा सुकाळ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression]
|मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]]
(सोनेरी पिवळा रंग)
|[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]]
|-
|७७६
|[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae''
Burning bush
|जीवनामध्ये कृतीचे संघटन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life]
|पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे)
|[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]]
|-
|५५८
|[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae''
Cannonball tree
|समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[कैलाशपती|कैलासपती]]
|[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|८५४
|''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin
|विपुलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance]
|लाल भोपळ्याचे फूल
|[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]]
|-
|०५३
|''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]]
|अतिमानवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity]
|[[डेलिया]] (पांढरा)
|[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|४९४
|''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae''
Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana
|साक्षात्कार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation]
|[[गुलमोहर]]
|[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]]
|-
|६२
|''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae''
Orchid
|परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine]
|[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी)
|[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]]
|-
|२०३
|''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark
|अहंकाराचे निर्मूलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego]
|[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]]
|[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]]
|-
|०४४
|''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop
|पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal]
|गॅलॅन्थस
|[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]]
|-
|७१९
|''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower 
|स्पष्टतेच्या शोधात
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity]
|[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया]
|[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]]
|-
|५७२
|''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical]
|केशरी जास्वंद
|[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]]
|-
|५०५
|''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button
|अमर्त्यत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality]
|गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग)
|[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]]
|-
|८७६
|''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton
|भौतिक समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance]
|कार्पास, [[कापूस|कपाशी]]
|[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]]
|-
|००३
|''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily
|सत्-चित्-आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda]
|[[सोनटक्का]]
|[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]]
|-
|६३८
|''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae''
Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy
|पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|पेपर डेझी
|[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]]
|-
|५६६
|''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow
|ईश्वरी कृपा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace]
|पुष्करिणी, स्थलकमल
|[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]]
|-
|५७४
|''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love]
|जास्वंद (गुलाबी)
|[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]]
|-
|०३६
|''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|नव-निर्मितीचे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation]
|[[जास्वंद]]
|[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]]
|-
|१२५
|[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]]  ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant''
|सामूहिक अभीप्सेची शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration]
|अंबरी (होया कार्नोसा)
|[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]]
|-
|७७३
|''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae''
Mountain thistle, Acanthe rose
|ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine]
|तालीमखाना
|[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३१३
|''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy
|समग्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity]
|डेझी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]]
|-
|६०९
|''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|सौंदर्यपूर्ण शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power]
|[[जास्वंद]] (लाल)
|[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]]
|-
|४२२
|''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree
|सरळपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी]
नेमाली, नेवली (संस्कृत)
|[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]]
|-
|३०२
|''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine
|शुद्धता, निर्मळता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity]
|[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन], [[मोगरा]]
|[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]]
|-
|८३५
|''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant]
|अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action]
|
|[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]]
|-
|७७२
|''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club
|भावनिक समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance]
|[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल]
|[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]]
|-
|८१५
|''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena
|पेशींमधील भावनिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells]
|टणटणी, घाणेरी
|[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]]
|-
|११६
|''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.''
|आरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension]
|दीपमाळ
|[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३३१
|''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower''
|आशावाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism]
|[[अबोली]]
|[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]]
|-
|०१६
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap
|ईश्वरी सांभाळ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude]
|मिरची जास्वंद
|[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]]
|-
|०५५
|''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood
|चमत्कार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle]
|अंजनी (निळा व गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]]
|-
|०१३
|''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca
|ईश्वरी हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile]
|चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा)
|[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]]
|-
|५००
|''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine
|रूपांतरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation]
|बुचाची फुले
|[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]]
|-
|२४५
|''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree
|परिपूर्ती, सिद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment]
|[[बकुळ|बकुळीची फुले]]
|[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]]
|-
|०१८
|''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|दिलासा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace]
|[[गुलबक्षी]]
|[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]]
|-
|०१९
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|मनातील दिलासा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind]
|गुलबक्षी (पिवळा रंग)
|[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]]
|-
|०२०
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|प्राणातील दिलासा  
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital]
|गुलबक्षी 
|[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]]
|-
|०२१
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|पूर्ण दिलासा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace]
|गुलबक्षी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|०५६
|''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle
|केवळ ईश्वरासाठीच जगणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine]
|विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती
|[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|००१
|''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus''
|अदिती - दिव्य चेतना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness]
|[[कमळ]] (श्वेत कमळ)
|[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]]
|-
|००२
|''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus
|अवतार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth]
|अरविंद 
|[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|७३०
|''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay
|मिथ्यत्वाचे समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood]
|[[कण्हेर]]
|[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|११८
|''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness
|[[अभीप्सा]]
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration]
|प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली
|[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|१४०
|''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.''
Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi
|भक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion]
|[[तुळस]]
|[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१२
|''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.''
Wooden rose
|ईश्वरी कृपेची हाक
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar)
|[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]]
|-
|६५७
|''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine 
|आध्यात्मिक गंध
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume]
|[[केवडा]], केतकी
|[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३७५
|''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.''
Petunia
|कृतीमधील उत्साह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action]
|पेटुनिया
|
|-
|२५२
|''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower]
|ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work]
|रक्तवर्णी कृष्णकमळ
|[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]]
|-
|००५
|''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.''
Cape leadwort
|ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence]
|[[चित्रक]]
|[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६६८
|''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree
|व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being].
|चंपा,  पांढरा [[चाफा]]
|[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]]
|-
|६६४
|''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree
|मानसिक परिपूर्णत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection]
|[[चाफा]]
|[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०४८
|''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.''
Tuberose
|नव-निर्मिती 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation]
|[[निशिगंध]], गुलछडी
|[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१४
|''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock
|श्रीअरविंदांची करुणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion]
|नोनिया
|[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]]
|-
|००७
|''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate
|[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]]
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love]
|[[डाळिंब|डाळिंबा]]&lt;nowiki/&gt;चे फूल
|[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|५१३
|''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron
|सौंदर्याची रेलचेल
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty]
|ऱ्‍होडोडेंड्रॉन 
|[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]]
|-
|१०३
|''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose
|मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine]
|लाल [[गुलाब]]
|[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]]
|-
|०२२
|''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose
|आशीर्वाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings]
|पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब
|[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]]
|-
|४९३
|''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird
|साक्षात्काराचा आरंभ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation]
|हादगा / [[अगस्ता]]
|[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]]
|-
|०५४
|''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa''
|आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation]
|अगस्त्यमाला
|[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]]
|-
|३१०
|''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.''
|कृतीमधील शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action]
|
|[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]]
|-
|६९८
|''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. &amp; Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay
|मानसिक शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity]
|[[तगर (फूल)|तगर]]
|[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६७१
|''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree
|मन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग)
|[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|००४
|[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White
|ईश्वरी उपस्थिती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया]
|[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]]
|-
|०३५
|''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe
|चैतन्याची खूण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम]
|[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]]
|-
|०४५
|''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy
|सर्जक शब्द
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी]
|[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]]
|-
|१३०
|''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्रार्थना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[लिली]]
|[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]]
|-
|२२६
|''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age
|सहनशक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance]
|झिनिया
|[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]]
|-
|३२१
|''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.''
Passion flower
|निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence]
|[[कृष्णकमळ]]
|[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]]
|-
|७४५
|''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower
|प्राणामधील निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital]
|
|[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]]
|-
|३२२
|''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon
|समग्र निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence]
|वेल-घाणी?
|[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]]
|-
|३२३
|[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon
|बोलकी नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]]
|-
|६७८
|''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage
|मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind]
|(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम]
दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली
|[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]]
|-
|८७७
|[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. &amp; schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily
|आध्यात्मिकतेबद्दलची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली]
|[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]]
|-
|३१३
|''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy
|समग्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity]
|डेझी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]]
|-
|२८४
|''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle
|अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress]
|[[सदाफुली]]
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]]
|-
|७९०
|''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae''
Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant
|प्राणिक संवेदनशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity]
|[[लाजाळू]], लाजवंती
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]]
|-
|६९७
|''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae''
|खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी]
|[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]]
|-
|०१६
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.''
Turk's cap
|ईश्वरी अनुध्यान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] 
|[[जास्वंद]] (लाल रंग)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१७
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap
|योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood]
|[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६९२
|''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy
|मानसिक साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]]
|-
|७४९
|''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock
|प्राणामधील विनम्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]]
|-
|२९०
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|साधा प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]]
|-
|६९६
|''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod''
|मानसिक प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity]
|गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी]
|[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]]
|-
|२९१
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|भावनिक प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग)
|[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]]
|-
|२९२
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|प्राणामधील प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग)
|[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५४
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]]
|-
|२५५
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५६
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow)
|मानसिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५७
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' 
Annual phlox, Drummond phlox 
|कार्यामधील भावनिक कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
(पांढरा रंग)
|[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]]
|-
|२५८
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|प्राणिक कार्यामधील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५९
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers).
|कार्यामधील शारीरिक कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]]
|-
|२६०
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red)
|भौतिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|
|-
|२६१
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox 
(Small White)
|समग्र कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]]
|-
|२६२
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.''
Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour)
|कलात्मक कार्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]]
|-
|२६३
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox 
|कार्यातील तेजस्वी कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]]
|-
|५२०
|''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry
|सौंदर्याचे हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty]
|जपानी चेरी
[https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|५८१
|''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus
|चिरंतन हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]]
|-
|०१३
|''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca
|ईश्वरी हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile]
|[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]
[[चाफा]] (विकिपीडिया)

[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|११७
|''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur
|आकाशरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]]
|-
|१०६
|''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine
|प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]]
|-
|०१८
|''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|सांत्वन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace]
|[[गुलबक्षी]] (मराठी) 
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|७५२
|''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower
|प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital]
|[[राजगिरा]] (मराठी)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]]
|-
|११९
|Alcea rosea (Hollyhock)
|प्राणाचे समग्र अर्पण
|Integral offering of the vital
|
|[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]]
|-
|१२३
|Solenostemon scutellarioides (Coleus)
|प्राणामधील सामर्थ्य
|Strength in the vital
|
|
|-
|१२४
|Chrysanthemum
|विशेष तपशीलवर ऊर्जा
|Specialised detailed energy
|
|
|-
|१२५
|Asparagus densiflorus 'Sprengeri' 
|आध्यात्मिक वाणी
|Spiritual Speech
|
|
|-
|१२६
|Terminalia catappa (Tropical Almond)
|आध्यात्मिक अभीप्सा
|Spiritual Aspiration
|
|
|-
|१२७
|Leontopodium alpinum (Edelweiss)
|आध्यात्मिक सौंदर्य
|Spiritual Beauty
|
|
|-
|१२८
|Pelargonium (Geranium)
|आध्यात्मिक आनंद
|Spiritual Happiness
|
|
|-
|१२९
|Salvia (Sage)
|आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा
|Aspiration for spirituality
|
|
|-
|१३०
|Salvia leucantha (Mexican Bush Sage)
|स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती
|The vital consenting to be spiritualised.
|
|
|-
|१३१
|Salvia spendens (Scarlet Sage)
|स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती
|Matter consenting to be spiritualised
|
|
|-
|१३२
|Dendrophthoe fatcata (Honey Suckled mistletoe)
|
|Mental Spirit of imitation
|
|
|-
|१३३
|Hiptage benghalensis (Hiptage)
|आध्यात्मिक यश
|Spiritual success
|
|
|-
|१३४
|[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]]
|आध्यात्मिक सुगंध
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume]
|केवडा
|[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]]
|-
|१३५
|Russelia sarmentosa (Antiqua Sage)
|भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा
|Spiritual aspiration in the physical
|
|
|-
|१३६
|Petrea volubilis (Purple Wreath)
|उपचाराची आध्यात्मिक  शक्ती
|Spiritual power of healing
|
|[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|१३७
|Citharexylum (Fiddle Wood)
|आध्यात्मिक आरोहण
|Spiritual Assension
|
|
|-
|१३८
|Tithonia rotundifolia (Mexican Sunflower)
|पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना
|Physical consciousness turned entirely towards the Divine
|
|
|-
|१३९
|Psidium guajava (Common Guava)
|स्थैर्य
|Steadfastness
|
|
|-
|१४०
|Areca Catechu (Betal palm)
|स्थिर प्राणिकता
|Steadfast Vitality
|
|
|-
|१४१
|Bombax ceiba (Red silk cotton tree)
|जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले
सघन स्थैर्य 
|Solid steadfastness in the material consciousness
|काटेसावर
|[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|१४२
|Ixora pavetta (Torch Tree)
|स्पष्टवक्तेपणा
|Straightforwardness
|
|
|-
|१४३
|Scabiosa autropurpurea (Pincushion flower)
|जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद
|Blessings on the material world
|
|
|-
|१४४
|Pimpinella major (Grater Burnet-saxifrage)
|रक्तामधील विशुद्धता
|Purity in the blood
|
|
|-
|१४५
|Vanda tessellata
|ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ
|Detailed Attachment for the Divine
|
|
|-
|१४६
|Ylang Ylang (Cananga odrata)
|योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध)
|Correct Perception
|हिरवा चाफा
|
|-
|१४७
|Italian Yellow Jasmin
([[:en:Chrysojasminum_humile|Jesminum humile]])
|योग्य स्वयं-मूल्यमापन
|Correct Self-evaluation
|पिवळी चमेली किंवा इटालियन चमेली
|
|-
|१४८
|African Violet (Saintpaulia ionantha)
|सुयोग्य गतीविधी
|Correct Movements
|आफ्रिकन व्हायोलेट
|
|-
|१४९
|Helianthus
|अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना
|Consciousness turned towards the supramental Light
|[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल]
|[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]]
|-
|१५०
|[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora)
|ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine]
|दुहेरी गुलाब
|[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]]
|-
|१५१
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine]
|जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब 
|
|-
|१५२
|''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose
|ईश्वराप्रति कोमल प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine]
|फिकट गुलाबी गुलाब
|
|-
|१५३
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दलचा स्नेह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine]
|शुभ्र छटा असलेला गुलाब
|
|-
|१५४
|[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)''
|धैर्ययुक्त सदिच्छा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill]
|मारंडी, वागाटी
|[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]]
|-
|१५५
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine]
|विविध रंगी गुलाब
|
|-
|१५६
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine]
|शुभ्र गुलाब
|
|-
|१५७
|''Rosa L., Rosaceae.''
|आंतरात्मिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] 
|लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१५८
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine]
|नारिंगी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१५९
|''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.''
|समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender]
|दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६०
|''Rosa L., Rosaceae.''
|प्रेमपूर्ण समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender]
|दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६१
|''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose
|तपशिलासह समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender]
|
|[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]]
|-
|१६२
|''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.''
|शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender]
|
|
|-
|१६३
|''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.''
|परिपूर्ण समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender]
|
|[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]]
|-
|१६४
|''Rosa L., Rosaceae.''
|मानसिक समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender]
|पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६५
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine]
|पिवळ्या रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६६
|''Rosa L., Rosaceae.''
|आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence]
|गुलाब
|
|-
|१६७
|''Rosa L., Rosaceae.''
|मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine]
|लाल गुलाब
|
|-
|१६८
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine]
|दुहेरी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६९
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine]
|गुलाब
|
|-
|१७०
|''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine
|प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature]
|फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब
|[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]]
|-
|१७१
|''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine]
|
|
|-
|१७२
|''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.''
Polyantha rose
|ईश्वराशी सायुज्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine]
|गुलाब
|
|-
|१७३
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine]
|गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल
|
|-
|१७४
|''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.''
|ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine]
|लिलियासी.
|
|-
|१७५
|''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]''
|परिपूर्ण मार्ग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path]
|कॉफीची फुले
|[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]]
|-
|१७६
|''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.''
|आशा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] 
|
|[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]]
|-
|१७७
|''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].''
Finger-grass
|पश्चात्ताप
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance]
|गोंडवेल, गोश्या,मेसी
|[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]]
|-
|१७८
|''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.''
Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant
|मार्गच्युत झालेली व्यक्ती 
पुन्हा परतून मार्गावर येणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return]
|विलेती चमेली
|[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]]
|-
|१७९
|''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae''
|परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme]
|
|
|-
|१८०
|''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.''
Spider flower, Spider plant
|अभीप्सेचा उत्साह, जोम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration]
|
|
|-
|१८१
|''Acer L.spp., Aceraceae.''
Maple
|अभीप्सेची ज्वाला
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration]
|मॅपल
|
|-
|१८२
|''Spathiphyllum Schoot., Araceae.''
Peace lily, Spathe Flower
|विशुद्धतेची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity]
|[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा]
|[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]]
|-
|१८३
|''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.''
|परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality]
|
|
|-
|१८४
|''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.''
Curtain creeper
|दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] 
|पडदा वेल, वरनोनिया वेल
|[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]]
|-
|१८५
|''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.''
''Thorn Straggler''
|तिहेरी अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration]
|अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर
|
|-
|१८६
|''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora''
|आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration]
|चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी
|[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]]
|-
|१८७
|''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love
|मानसिक अभीप्सा, ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration]
|जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली
|[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]]
|-
|१८८
|''Ixora coccinea L., Rubiaceae.''
Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love
|जडभौतिकातील अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical]
|इक्सोरा
|[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]]
|-
|१८९
|''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.''
|अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी
अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light]
|इक्सोरा (केशरी रंग)
|
|-
|१९०
|''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्रार्थना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer]
|कळवंटी, लिली
|[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]]
|-
|१९१
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|आंतरात्मिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer]
|गुलाबी रंगाची लिली
|[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९२
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|मानसिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer]
|पिवळ्या रंगाची लिली
|[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९३
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''
Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्राणिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer]
|
|
|-
|१९४
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|परिपूर्ण अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] 
|
|
|-
|१९५
|''Sternbergia lutea (L.) Roem. &amp; Schult., Amaryllidaceae.''
Winter daffodil, Lily of the field
|अतिमानसिक आवाहन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation]
|
|[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९६
|''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.''
Pala indigo plant
|धार्मिक विचार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought]
|इंद्रजौ, कपूर, दुधी
|[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]]
|-
|१९७
|''Leucas aspera Spreng, Labiatae.''
|खरी उपासना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship]
|द्रोणपुष्पी
|[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९८
|''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree
|पूजन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration]
|शेंदरी भोकर
|[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]]
|-
|१९९
|''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince
|भक्तिमय दृष्टिकोन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude]
|[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल]
|[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]]
|-
|२००
|''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.''
Hoary basil
|विजयाचा उत्साह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] 
|काळी तुळस
|
|-
|२०१
|''Ocimum basilicum L., Labiate.''
Common basil, Sweet basil
|ईश्वरी ऐक्याचा आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine]
|राम तुळस
|[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]]
|-
|२०२
|''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.''
Soap-Wort, Bouncing bet
|कृपेचा सुयोग्य उपयोग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace]
|कावळा साबण
|[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]]
|-
|२०३
|''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine
|केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine]
|ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल
|[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०४
|''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.''
Hollyhock (Dark purple, almost black)
|तमोमयतेचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities]
|हॉलीहॉक (गडद जांभळा)
|[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]]
|-
|२०५
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock (Light pink)
|अंतरात्मिक अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering]
|हॉलीहॉक (गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०६
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock (Lavender pink)
|भावनांचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions]
|हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा  रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०७
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital]
|हॉलीहॉक (गडद लाल
रंग)
|[[चित्र:ALTHAEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).JPG|इवलेसे]]
|-
|२०८
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital]
|हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा
रंग व मध्यभागी जांभळा)
|[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०९
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|भौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital]
|हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग)
|[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१०
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital]
|हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]]
|-
|२११
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical]
|हॉलीहॉक (लाल रंग)
|[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१२
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being]
|हॉलीहॉक (दुरंगी)
|[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१३
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|समग्रतया केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering]
|हॉलीहॉक (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]]
|-
|२१४
|''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.''
[[:en:Morning_glory|Morning glory]]
|विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering]
|निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा
|[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१५
|''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].''
Moonflower, Belle de nuit
|संपूर्ण आत्मदान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving]
|गुलचांदी किंवा सकनकळी
|[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]]
|-
|२१६
|''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush
|स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance]
|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी
|[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]]
|-
|२१७
|''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.''
Japanese honeysuckle
|ईश्वराचे नित्य स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine]
|कापूर भेंडी
|[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]]
|-
|२१८
|''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.''
Edging lobelia
|(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo]
|
|[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]]
|-
|२१९
|''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.''
Farewell to spring, Godetia
|आनंददायी स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance]
|
|[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२०
|''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.''
Garden forget-me-not
|चिरस्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance]
|
|[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२१
|''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.''
Bleeding heart
|भावनिक स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance]
|
|[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२२
|''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. &amp; J.R. Drumm., Boraginaceae.''
Chinese forget-me-not
|अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance]
|
|[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२३
|''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]''
|खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening]
|कोरांटी
|[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]]
|-
|२२४
|''Barleria prionitis L., Acanthaceae''
|मानसिक खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening]
|वज्रादांति, पिवळी कोरांटी
|[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२५
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|भावनिक खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening]
|
|[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२६
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|भावनिक प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital]
|जांभळसर रंगाची कोरांटी
|[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२७
|''Barleria L. sp., Acanthaceae''
|अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light]
|
|[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]]
|-
|२२८
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] 
|जांभळट
पांढरी कोरांटी
|[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']]
|-
|२२९
|''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae''
|श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force]
|
|[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३०
|''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light]
|नीळघंटी, नीलकंठी
|[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३१
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light]
|
|[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३२
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light]
|
|
|-
|२३३
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine, December flower
|दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light]
|
|[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३४
|''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity]
|''ग्लॅडिओलस'' 
|[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३५
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अंतरात्मिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity]
|लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस 
|[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]]
|-
|२३६
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic]
|दुरंगी ग्लॅडिओलस
|[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३७
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|मानसिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity]
|ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग)
|[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३८
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|भावनिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity]
|ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३९
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|प्राणिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity]
|ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग)
|[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]]
|-
|२४०
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|शारीरिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity]
|ग्लॅडिओलस (लाल रंग)
|[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४१
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|समग्र ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity]
|ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४२
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|बहुविध ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity]
|ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी)
|[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४३
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity]
|ग्लॅडिओलस (केशरी रंग)
|[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४४
|''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|अस्तित्व विशाल होणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being]
|[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती]
|[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]]
|-
|२४५
|''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|सुसंघटीत भावनिक विशालता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening]
|
|
|-
|२४६
|''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital]
|
|
|-
|२४७
|''Tulipa L., Liliaceae.''
Tulip
|बहर
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming]
|
|[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४८
|''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.''
Crown of thorns, Christ thorn
|एकाग्रता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration]
|
|[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४९
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya]
|धोतरा
|[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]]
|-
|२५०
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|मानसिक तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya]
|
|[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५१
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|प्राणिक तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya]
|
|[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५२
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|समग्र तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya]
|दुहेरी धोतरा
|
|-
|२५३
|''Brugmansia suaveolens (Humb. &amp; Bonpl. Ex Wild ) Berchit. &amp; Presl., Solanaceae.''
Angel's trumpet
|परिपूर्ण तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya]
|
|[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५४
|''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.''
Railway creeper
|अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine]
|
|[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]]
|-
|२५५
|''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.''
Teak, Indian oak, Saga, Saigun
|इच्छावासनांचा परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires]
|साग
|[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५६
|''Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl., Scrophulariaceae.''
|भावनिक इच्छांचा
परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires]
|(पांढरा रंग)
|
|-
|२५७
|''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl]]., Scrophulariaceae.''
|प्राणिक इच्छांचा
परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires]
|(जांभळा रंग)
|[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५८
|''Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl., Scrophulariaceae.''
|प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires]
|
|
|-
|२५९
|''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae''
Country gooseberry
|इच्छावासनांचा अभाव
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of desire]
|
|[[चित्र:Conchocarpus sp., Rutaceae, Atlantic forest, northeastern Bahia, Brazil (9150787008).jpg|इवलेसे]]
|-
|२६०
|''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.''
Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine
|निस्वार्थीपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness]
|टेंटू 
|[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]]
|-
|२६१
|''Eucalyptus L'Herit. Spp., Myrtaceae''
Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark
|अहंकाराचे निर्मूलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the ego]
|निलगिरी
|[[चित्र:Zizigium sp.jpg|इवलेसे]]
|-
|२६२
|''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.''
Lemon
|शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity]
|लिंबू
|[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]]
|}

== बाह्य दुवे ==
http://www.blossomlikeaflower.com/

https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/

== संदर्भ ==
Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282

[[वर्ग:निसर्ग]]
[[वर्ग:फुले]]
[[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]]</text>
      <sha1>679gtdwwyas8qkw9fnqtk64v7zinxjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विभाग:Sports table/CricketRR</title>
    <ns>828</ns>
    <id>344687</id>
    <revision>
      <id>2676683</id>
      <parentid>2430223</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2676683</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12289" sha1="86xz4ztj24lz9gxo6fw7o20b0ls1l6g" xml:space="preserve">-- Style for cricket tables
local pp = { }


local function args_points(Args)
    local pts = {}

    -- Do not change these defaults without first checking which tables use them
    pts.win = tonumber(Args['winpoints']) or 2
    pts.tie = tonumber(Args['tiepoints']) or 1
    pts.nr = tonumber(Args['nrpoints']) or 1
    pts.loss = tonumber(Args['losspoints']) or 0
    pts.bonus = tonumber(Args['bonuspoints']) or 1

    return pts
end

local function abbr_header(txt, abbr, show_header_pts, pts)
    if show_header_pts then
        txt = txt .. ' – ' .. pts .. (pts == 1 and ' point' or ' points')
    end

    return '&lt;abbr title=&quot;' .. txt .. '&quot;&gt;' .. abbr .. '&lt;/abbr&gt;'
end

function pp.header(t, Args, p_sub, pos_label, group_col, VTE_text, full_table, results_header_txt)
	-- Load relevant modules
    local yesno = require('Module:Yesno')
	
	-- Create table header
	-- Pre stuff

    local team_width = Args['teamwidth'] or '180'
    local sort_text = yesno(Args['sortable_table'] or 'no') and ' sortable' or ''

	table.insert(t,'{|class=&quot;wikitable'..sort_text..'&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;\n')            			-- Open table

	-- Table title
	if Args['title'] then
        table.insert(t,'|+ ' .. Args['title'] .. '\n')
	end

    --Header specific options
    local show_pts = yesno(Args['show_header_pts'] or 'no')
    local pts = args_points(Args)

	local group_head_text = Args['group_header'] or '&lt;abbr title=&quot;Group&quot;&gt;गट&lt;/abbr&gt;'
	local team_head_text = Args['team_header'] or 'संघ'
    local tie_head_text = Args['tie_header'] or abbr_header('बरोबरी', 'ब', show_pts, pts.tie)
    local nr_head_text  = Args['nr_header']  or abbr_header('अनिर्णित', 'अ', show_pts, pts.nr)
    local bonus_head_text = Args['bonus_header'] or '&lt;abbr title=&quot;बोनस गुण&quot;&gt;बो&lt;/abbr&gt;'
    local deduct_head_text = Args['deduct_header'] or '&lt;abbr title=&quot;वजा&quot;&gt;व&lt;/abbr&gt;'
    local nrr_head_text = Args['nrr_header'] or '&lt;abbr title=&quot;Net run rate&quot;&gt;[[निव्वळ धावगती|नि.धा.]]&lt;/abbr&gt;'
    -- 
    local loss_first = yesno(Args['loss_before_tie']  or 'yes')
    local show_tie = yesno(Args['show_tie'] or 'yes')
    local show_nr = yesno(Args['show_nr'] or 'yes')
    local show_deduct = yesno(Args['show_deductions'] or 'no')
    local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no')
    local show_nrr = yesno(Args['show_nrr'] or 'yes')
    local show_nrr_fa = yesno(Args['show_nrr_fa'] or 'no') and show_nrr

    -- Initialize
    local tt = {}
	tt.count = 0 		-- Up by one after every call

    tt.tab_text = t		-- Actual text

	-- Actual headers
    if pos_label ~= nil then
        tt = p_sub.colhead(tt,28,pos_label)								-- Position col
    end

	-- Add group header
	if full_table and group_col then
		tt = p_sub.colhead(tt,28,group_head_text)			-- Group col
	end

    tt = p_sub.colhead(tt, team_width, team_head_text..VTE_text)        -- Team col

    tt = p_sub.colhead(tt,28,'&lt;abbr title=&quot;सामने&quot;&gt;सा&lt;/abbr&gt;')			-- Matches played col
	
	if full_table then

        tt = p_sub.colhead(tt,28,abbr_header('विजय','वि',show_pts,pts.win)) -- Win col
        local loss_head_text = abbr_header('पराभव', 'प', show_pts, pts.loss)
		
        if loss_first then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,loss_head_text)					-- Loss col

			if show_tie then
                tt = p_sub.colhead(tt,28,tie_head_text)					-- Tie col
            end
		else
			if show_tie then
                tt = p_sub.colhead(tt,28,tie_head_text)					-- Tie col
            end

            tt = p_sub.colhead(tt, 28, loss_head_text)					-- Loss col
        end
        if show_nr then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,nr_head_text)	                    -- No result col
        end
        if show_bonus_points then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,bonus_head_text)	                -- Bonus points col
        end
        if show_deduct then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,deduct_head_text)	                -- Deduction col
        end
    end

    tt = p_sub.colhead(tt, 28, '&lt;abbr title=&quot;गुण&quot;&gt;गुण&lt;/abbr&gt;')       -- Points col
	
	if full_table then
        if show_nrr then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,nrr_head_text)	                    -- NRR col
        end
        if show_nrr_fa then
            tt = p_sub.colhead(tt, 60, 'For')
            tt = p_sub.colhead(tt, 60, 'Against')
        end
        tt.count = tt.count+1
		table.insert(tt.tab_text, results_header_txt)
    end
 
	return tt
end


local function rr_to_dec(runs, overs, balls_per_over)
    if overs == 0 then
        return 0
    end
    local balls = overs % 1
    return runs / (overs - balls + balls * 10 / balls_per_over)
end


function pp.row(frame, t, Args, p_sub, notes_exist, hth_id_list, full_table, rand_val, team_list, team_code_ii, ii_start, ii_end, ii_fw, bg_col, N_teams, ii, ii_show)
	-- Build the inner parts of individual rows
	
	-- Sub-module usage
    local mm = require('Module:Math')
    local yesno = require('Module:Yesno')

    -- table options, to match those in the header        
    local loss_first = yesno(Args['loss_before_tie']  or 'yes')
    local show_tie = yesno(Args['show_tie'] or 'yes')
    local show_nr = yesno(Args['show_nr'] or 'yes')
    local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no')
    local show_deduct = yesno(Args['show_deductions'] or 'no')
    local show_nrr = yesno(Args['show_nrr'] or 'yes')
    local show_nrr_fa = yesno(Args['show_nrr_fa'] or 'no') and show_nrr

    -- Get some input
    local wins = rr_to_dec(tonumber(Args['win_'..team_code_ii]))       or rr_to_dec(0)
	local ties = tonumber(Args['tie_'..team_code_ii])       or 0
 	local losses = tonumber(Args['loss_'..team_code_ii])    or 0
	local noresults = tonumber(Args['nr_'..team_code_ii])   or 0
    local bonuses = tonumber(Args['bonus_'..team_code_ii])  or 0
    local deductions = tonumber(Args['ded_'..team_code_ii]) or 0
    local nrr = tonumber(Args['nrr_'..team_code_ii]) or nil

    local oversbowled = tonumber(Args['ob_'..team_code_ii])   or 0
 	local runsconceded = tonumber(Args['rc_'..team_code_ii])  or 0
	local oversreceived = tonumber(Args['or_'..team_code_ii]) or 0
	local runsscored = tonumber(Args['rs_'..team_code_ii])    or 0
    local balls_per_over = tonumber(Args['balls_per_over']) or 6

	local hth_local = Args['hth_'..team_code_ii]             or nil
	
	-- Then calculate some values
    local matches = wins + losses + ties + noresults

    local pts = args_points(Args)
    local s_bps = pts.bonus*bonuses
    local points = pts.win*wins + pts.loss*losses + pts.tie*ties + pts.nr*noresults + s_bps - deductions
    
    -- Some local vars
    local hth_string
    local tt_return = p_sub.hth(frame, Args, full_table, hth_id_list, hth_local, notes_exist, team_list, team_code_ii, ii_start, ii_end, rand_val)
    hth_string = tt_return.str

    hth_id_list = tt_return.list
    notes_exist = tt_return.notes_exist

            -- What to rank the teams by
    local ranking_style = Args['ranking_style'] or 'pts'
	local win_fw, win_string, pts_fw, pts_string

    ranking_style = string.lower(ranking_style)
	if ranking_style=='p' or ranking_style=='pts' or ranking_style=='points' then
		-- Based on points
        win_fw = ii_fw

        win_string = ''
		pts_fw = 'font-weight: bold;'
		pts_string = hth_string
	else
		-- Based on wins
        win_fw = 'font-weight: bold;'

        win_string = hth_string
        pts_fw = ii_fw

        pts_string = ''
	end
	
    local nrr_for = rr_to_dec(runsscored, oversreceived, balls_per_over)
    local nrr_against = rr_to_dec(runsconceded, oversbowled, balls_per_over)

    -- Set Net Run Rate. This is probabaly over-engineered and could just be done with a single precalculated value
    if nrr ~= nil then
        nrr = mm._precision_format(nrr, 3)
    elseif (oversbowled == 0) or (oversreceived == 0) then -- if 0 or null then have mdash rather than 0?
       nrr = '&amp;mdash;'
    else
        nrr = mm._precision_format(nrr_for - nrr_against, 3)
    end

	-- Row building
    table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..matches..'\n') 		-- Played

	if full_table then
		-- Use actual values if wins, ties, and losses are not numeric. Copied this from other module.
		if (wins == 0 and ties == 0 and losses == 0) then
            local function numorval(s)
				return s and((s == '' and 0) or tonumber(s) or s) or 0
			end
            wins = numorval(Args['win_'..team_code_ii])
            ties = numorval(Args['tie_'..team_code_ii])
            losses = numorval(Args['loss_'..team_code_ii])
        end
        table.insert(t,'| style=&quot;'..win_fw..bg_col..'&quot; |'..wins..win_string..'\n')  -- Won
        if loss_first then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..losses..'\n')             -- Lost
            if show_tie then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..ties..'\n') 	        -- Ties
            end
        else
            if show_tie then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..ties..'\n') 	        -- Ties
            end
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..losses..'\n')             -- Lost
        end
        if show_nr then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..noresults..'\n')         -- No Results
        end
	    if show_bonus_points then
		    if s_bps&lt; 0 then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..bg_col..'&quot; | &amp;minus;'..-s_bps..'\n')
		    else
			    table.insert(t,'| style=&quot;'..bg_col..'&quot; | '..s_bps..'\n')
		    end
    	end
    	if show_deduct then 
    	table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; | '..deductions..'\n')
    	end
	end
	if points&lt;0 then
        table.insert(t,'| style=&quot;'..pts_fw..bg_col..'&quot; | &amp;minus;'..-points..pts_string..'\n')
	else
		table.insert(t,'| style=&quot;'..pts_fw..bg_col..'&quot; | '..points..pts_string..'\n')
	end
	if full_table then
        if show_nrr then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr..'\n') 		-- Net run rate
        end
        if show_nrr_fa then
            local nrr_for_text = oversreceived &gt; 0 and runsscored..'/'..oversreceived or '&amp;mdash;'
            local nrr_against_text = oversbowled &gt; 0 and runsconceded..'/'..oversbowled or '&amp;mdash;'
            table.insert(t, '| data-sort-value=&quot;'..nrr_for..'&quot; style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr_for_text..'\n')
            table.insert(t, '| data-sort-value=&quot;'..nrr_against..'&quot; style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr_against_text..'\n')
        end
    end

	return {t=t, notes_exist=notes_exist, hth_id_list=hth_id_list}
end

function pp.status(Args)
	-- Declare status options
	-- ------------------------------------------------------------
	-- NOTE: If you add to status_code, also add to status_called and status_letters!!
	-- Or functionality will be compromised
	-- ------------------------------------------------------------
	local status_code, status_called = {},{}

    status_code = {	A='Advances to a further round', C='विजेते', D='अपात्र', 
		E='बाद', G='पाहुणे', H='यजमान', O='प्ले-ऑफ विजेते', P='Promoted', Q='दर्शविलेल्या टप्प्यासाठी पात्र',
		R='Relegated', T='पात्र, परंतु अद्याप दर्शविलेल्या टप्प्यासाठी नाही' }
	
	local status_letters = (Args['status_order'] or '') .. 'ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ'

    -- Status position(before or after read and default)

    local stat_pos_val = string.lower(Args['status_pos'] or '')
	local status_position = 'after'-- Default location
	if stat_pos_val=='before' then
        status_position = 'before'
    elseif stat_pos_val=='after' then
        status_position = 'after'
    end
	
	for l in mw.text.gsplit(status_letters, '') do
		status_called[l] = false
		status_code[l] = status_code[l] or '?'
		status_letters = mw.ustring.gsub(status_letters, '(' .. l..'.-)' .. l, '%1')

		if Args['status_text_'..l] then
            status_code[l] = Args['status_text_'..l]
        end
     end
	
	return {code=status_code, called=status_called, letters=status_letters, position=status_position}
end

return pp</text>
      <sha1>86xz4ztj24lz9gxo6fw7o20b0ls1l6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676684</id>
      <parentid>2676683</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2676684</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12278" sha1="6afz1dhoallkmzrzu74jf33979ygzdg" xml:space="preserve">-- Style for cricket tables
local pp = { }


local function args_points(Args)
    local pts = {}

    -- Do not change these defaults without first checking which tables use them
    pts.win = tonumber(Args['winpoints']) or 2
    pts.tie = tonumber(Args['tiepoints']) or 1
    pts.nr = tonumber(Args['nrpoints']) or 1
    pts.loss = tonumber(Args['losspoints']) or 0
    pts.bonus = tonumber(Args['bonuspoints']) or 1

    return pts
end

local function abbr_header(txt, abbr, show_header_pts, pts)
    if show_header_pts then
        txt = txt .. ' – ' .. pts .. (pts == 1 and ' point' or ' points')
    end

    return '&lt;abbr title=&quot;' .. txt .. '&quot;&gt;' .. abbr .. '&lt;/abbr&gt;'
end

function pp.header(t, Args, p_sub, pos_label, group_col, VTE_text, full_table, results_header_txt)
	-- Load relevant modules
    local yesno = require('Module:Yesno')
	
	-- Create table header
	-- Pre stuff

    local team_width = Args['teamwidth'] or '180'
    local sort_text = yesno(Args['sortable_table'] or 'no') and ' sortable' or ''

	table.insert(t,'{|class=&quot;wikitable'..sort_text..'&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;\n')            			-- Open table

	-- Table title
	if Args['title'] then
        table.insert(t,'|+ ' .. Args['title'] .. '\n')
	end

    --Header specific options
    local show_pts = yesno(Args['show_header_pts'] or 'no')
    local pts = args_points(Args)

	local group_head_text = Args['group_header'] or '&lt;abbr title=&quot;Group&quot;&gt;गट&lt;/abbr&gt;'
	local team_head_text = Args['team_header'] or 'संघ'
    local tie_head_text = Args['tie_header'] or abbr_header('बरोबरी', 'ब', show_pts, pts.tie)
    local nr_head_text  = Args['nr_header']  or abbr_header('अनिर्णित', 'अ', show_pts, pts.nr)
    local bonus_head_text = Args['bonus_header'] or '&lt;abbr title=&quot;बोनस गुण&quot;&gt;बो&lt;/abbr&gt;'
    local deduct_head_text = Args['deduct_header'] or '&lt;abbr title=&quot;वजा&quot;&gt;व&lt;/abbr&gt;'
    local nrr_head_text = Args['nrr_header'] or '&lt;abbr title=&quot;Net run rate&quot;&gt;[[निव्वळ धावगती|नि.धा.]]&lt;/abbr&gt;'
    -- 
    local loss_first = yesno(Args['loss_before_tie']  or 'yes')
    local show_tie = yesno(Args['show_tie'] or 'yes')
    local show_nr = yesno(Args['show_nr'] or 'yes')
    local show_deduct = yesno(Args['show_deductions'] or 'no')
    local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no')
    local show_nrr = yesno(Args['show_nrr'] or 'yes')
    local show_nrr_fa = yesno(Args['show_nrr_fa'] or 'no') and show_nrr

    -- Initialize
    local tt = {}
	tt.count = 0 		-- Up by one after every call

    tt.tab_text = t		-- Actual text

	-- Actual headers
    if pos_label ~= nil then
        tt = p_sub.colhead(tt,28,pos_label)								-- Position col
    end

	-- Add group header
	if full_table and group_col then
		tt = p_sub.colhead(tt,28,group_head_text)			-- Group col
	end

    tt = p_sub.colhead(tt, team_width, team_head_text..VTE_text)        -- Team col

    tt = p_sub.colhead(tt,28,'&lt;abbr title=&quot;सामने&quot;&gt;सा&lt;/abbr&gt;')			-- Matches played col
	
	if full_table then

        tt = p_sub.colhead(tt,28,abbr_header('विजय','वि',show_pts,pts.win)) -- Win col
        local loss_head_text = abbr_header('पराभव', 'प', show_pts, pts.loss)
		
        if loss_first then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,loss_head_text)					-- Loss col

			if show_tie then
                tt = p_sub.colhead(tt,28,tie_head_text)					-- Tie col
            end
		else
			if show_tie then
                tt = p_sub.colhead(tt,28,tie_head_text)					-- Tie col
            end

            tt = p_sub.colhead(tt, 28, loss_head_text)					-- Loss col
        end
        if show_nr then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,nr_head_text)	                    -- No result col
        end
        if show_bonus_points then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,bonus_head_text)	                -- Bonus points col
        end
        if show_deduct then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,deduct_head_text)	                -- Deduction col
        end
    end

    tt = p_sub.colhead(tt, 28, '&lt;abbr title=&quot;गुण&quot;&gt;गुण&lt;/abbr&gt;')       -- Points col
	
	if full_table then
        if show_nrr then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,nrr_head_text)	                    -- NRR col
        end
        if show_nrr_fa then
            tt = p_sub.colhead(tt, 60, 'For')
            tt = p_sub.colhead(tt, 60, 'Against')
        end
        tt.count = tt.count+1
		table.insert(tt.tab_text, results_header_txt)
    end
 
	return tt
end


local function rr_to_dec(runs, overs, balls_per_over)
    if overs == 0 then
        return 0
    end
    local balls = overs % 1
    return runs / (overs - balls + balls * 10 / balls_per_over)
end


function pp.row(frame, t, Args, p_sub, notes_exist, hth_id_list, full_table, rand_val, team_list, team_code_ii, ii_start, ii_end, ii_fw, bg_col, N_teams, ii, ii_show)
	-- Build the inner parts of individual rows
	
	-- Sub-module usage
    local mm = require('Module:Math')
    local yesno = require('Module:Yesno')

    -- table options, to match those in the header        
    local loss_first = yesno(Args['loss_before_tie']  or 'yes')
    local show_tie = yesno(Args['show_tie'] or 'yes')
    local show_nr = yesno(Args['show_nr'] or 'yes')
    local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no')
    local show_deduct = yesno(Args['show_deductions'] or 'no')
    local show_nrr = yesno(Args['show_nrr'] or 'yes')
    local show_nrr_fa = yesno(Args['show_nrr_fa'] or 'no') and show_nrr

    -- Get some input
    local wins = rr_to_dec(tonumber(Args['win_'..team_code_ii]))       or 0
	local ties = tonumber(Args['tie_'..team_code_ii])       or 0
 	local losses = tonumber(Args['loss_'..team_code_ii])    or 0
	local noresults = tonumber(Args['nr_'..team_code_ii])   or 0
    local bonuses = tonumber(Args['bonus_'..team_code_ii])  or 0
    local deductions = tonumber(Args['ded_'..team_code_ii]) or 0
    local nrr = tonumber(Args['nrr_'..team_code_ii]) or nil

    local oversbowled = tonumber(Args['ob_'..team_code_ii])   or 0
 	local runsconceded = tonumber(Args['rc_'..team_code_ii])  or 0
	local oversreceived = tonumber(Args['or_'..team_code_ii]) or 0
	local runsscored = tonumber(Args['rs_'..team_code_ii])    or 0
    local balls_per_over = tonumber(Args['balls_per_over']) or 6

	local hth_local = Args['hth_'..team_code_ii]             or nil
	
	-- Then calculate some values
    local matches = wins + losses + ties + noresults

    local pts = args_points(Args)
    local s_bps = pts.bonus*bonuses
    local points = pts.win*wins + pts.loss*losses + pts.tie*ties + pts.nr*noresults + s_bps - deductions
    
    -- Some local vars
    local hth_string
    local tt_return = p_sub.hth(frame, Args, full_table, hth_id_list, hth_local, notes_exist, team_list, team_code_ii, ii_start, ii_end, rand_val)
    hth_string = tt_return.str

    hth_id_list = tt_return.list
    notes_exist = tt_return.notes_exist

            -- What to rank the teams by
    local ranking_style = Args['ranking_style'] or 'pts'
	local win_fw, win_string, pts_fw, pts_string

    ranking_style = string.lower(ranking_style)
	if ranking_style=='p' or ranking_style=='pts' or ranking_style=='points' then
		-- Based on points
        win_fw = ii_fw

        win_string = ''
		pts_fw = 'font-weight: bold;'
		pts_string = hth_string
	else
		-- Based on wins
        win_fw = 'font-weight: bold;'

        win_string = hth_string
        pts_fw = ii_fw

        pts_string = ''
	end
	
    local nrr_for = rr_to_dec(runsscored, oversreceived, balls_per_over)
    local nrr_against = rr_to_dec(runsconceded, oversbowled, balls_per_over)

    -- Set Net Run Rate. This is probabaly over-engineered and could just be done with a single precalculated value
    if nrr ~= nil then
        nrr = mm._precision_format(nrr, 3)
    elseif (oversbowled == 0) or (oversreceived == 0) then -- if 0 or null then have mdash rather than 0?
       nrr = '&amp;mdash;'
    else
        nrr = mm._precision_format(nrr_for - nrr_against, 3)
    end

	-- Row building
    table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..matches..'\n') 		-- Played

	if full_table then
		-- Use actual values if wins, ties, and losses are not numeric. Copied this from other module.
		if (wins == 0 and ties == 0 and losses == 0) then
            local function numorval(s)
				return s and((s == '' and 0) or tonumber(s) or s) or 0
			end
            wins = numorval(Args['win_'..team_code_ii])
            ties = numorval(Args['tie_'..team_code_ii])
            losses = numorval(Args['loss_'..team_code_ii])
        end
        table.insert(t,'| style=&quot;'..win_fw..bg_col..'&quot; |'..wins..win_string..'\n')  -- Won
        if loss_first then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..losses..'\n')             -- Lost
            if show_tie then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..ties..'\n') 	        -- Ties
            end
        else
            if show_tie then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..ties..'\n') 	        -- Ties
            end
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..losses..'\n')             -- Lost
        end
        if show_nr then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..noresults..'\n')         -- No Results
        end
	    if show_bonus_points then
		    if s_bps&lt; 0 then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..bg_col..'&quot; | &amp;minus;'..-s_bps..'\n')
		    else
			    table.insert(t,'| style=&quot;'..bg_col..'&quot; | '..s_bps..'\n')
		    end
    	end
    	if show_deduct then 
    	table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; | '..deductions..'\n')
    	end
	end
	if points&lt;0 then
        table.insert(t,'| style=&quot;'..pts_fw..bg_col..'&quot; | &amp;minus;'..-points..pts_string..'\n')
	else
		table.insert(t,'| style=&quot;'..pts_fw..bg_col..'&quot; | '..points..pts_string..'\n')
	end
	if full_table then
        if show_nrr then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr..'\n') 		-- Net run rate
        end
        if show_nrr_fa then
            local nrr_for_text = oversreceived &gt; 0 and runsscored..'/'..oversreceived or '&amp;mdash;'
            local nrr_against_text = oversbowled &gt; 0 and runsconceded..'/'..oversbowled or '&amp;mdash;'
            table.insert(t, '| data-sort-value=&quot;'..nrr_for..'&quot; style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr_for_text..'\n')
            table.insert(t, '| data-sort-value=&quot;'..nrr_against..'&quot; style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr_against_text..'\n')
        end
    end

	return {t=t, notes_exist=notes_exist, hth_id_list=hth_id_list}
end

function pp.status(Args)
	-- Declare status options
	-- ------------------------------------------------------------
	-- NOTE: If you add to status_code, also add to status_called and status_letters!!
	-- Or functionality will be compromised
	-- ------------------------------------------------------------
	local status_code, status_called = {},{}

    status_code = {	A='Advances to a further round', C='विजेते', D='अपात्र', 
		E='बाद', G='पाहुणे', H='यजमान', O='प्ले-ऑफ विजेते', P='Promoted', Q='दर्शविलेल्या टप्प्यासाठी पात्र',
		R='Relegated', T='पात्र, परंतु अद्याप दर्शविलेल्या टप्प्यासाठी नाही' }
	
	local status_letters = (Args['status_order'] or '') .. 'ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ'

    -- Status position(before or after read and default)

    local stat_pos_val = string.lower(Args['status_pos'] or '')
	local status_position = 'after'-- Default location
	if stat_pos_val=='before' then
        status_position = 'before'
    elseif stat_pos_val=='after' then
        status_position = 'after'
    end
	
	for l in mw.text.gsplit(status_letters, '') do
		status_called[l] = false
		status_code[l] = status_code[l] or '?'
		status_letters = mw.ustring.gsub(status_letters, '(' .. l..'.-)' .. l, '%1')

		if Args['status_text_'..l] then
            status_code[l] = Args['status_text_'..l]
        end
     end
	
	return {code=status_code, called=status_called, letters=status_letters, position=status_position}
end

return pp</text>
      <sha1>6afz1dhoallkmzrzu74jf33979ygzdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676685</id>
      <parentid>2676684</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2676685</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12267" sha1="kabhi94t25juhgu9rpptb3tl589wzng" xml:space="preserve">-- Style for cricket tables
local pp = { }


local function args_points(Args)
    local pts = {}

    -- Do not change these defaults without first checking which tables use them
    pts.win = tonumber(Args['winpoints']) or 2
    pts.tie = tonumber(Args['tiepoints']) or 1
    pts.nr = tonumber(Args['nrpoints']) or 1
    pts.loss = tonumber(Args['losspoints']) or 0
    pts.bonus = tonumber(Args['bonuspoints']) or 1

    return pts
end

local function abbr_header(txt, abbr, show_header_pts, pts)
    if show_header_pts then
        txt = txt .. ' – ' .. pts .. (pts == 1 and ' point' or ' points')
    end

    return '&lt;abbr title=&quot;' .. txt .. '&quot;&gt;' .. abbr .. '&lt;/abbr&gt;'
end

function pp.header(t, Args, p_sub, pos_label, group_col, VTE_text, full_table, results_header_txt)
	-- Load relevant modules
    local yesno = require('Module:Yesno')
	
	-- Create table header
	-- Pre stuff

    local team_width = Args['teamwidth'] or '180'
    local sort_text = yesno(Args['sortable_table'] or 'no') and ' sortable' or ''

	table.insert(t,'{|class=&quot;wikitable'..sort_text..'&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;\n')            			-- Open table

	-- Table title
	if Args['title'] then
        table.insert(t,'|+ ' .. Args['title'] .. '\n')
	end

    --Header specific options
    local show_pts = yesno(Args['show_header_pts'] or 'no')
    local pts = args_points(Args)

	local group_head_text = Args['group_header'] or '&lt;abbr title=&quot;Group&quot;&gt;गट&lt;/abbr&gt;'
	local team_head_text = Args['team_header'] or 'संघ'
    local tie_head_text = Args['tie_header'] or abbr_header('बरोबरी', 'ब', show_pts, pts.tie)
    local nr_head_text  = Args['nr_header']  or abbr_header('अनिर्णित', 'अ', show_pts, pts.nr)
    local bonus_head_text = Args['bonus_header'] or '&lt;abbr title=&quot;बोनस गुण&quot;&gt;बो&lt;/abbr&gt;'
    local deduct_head_text = Args['deduct_header'] or '&lt;abbr title=&quot;वजा&quot;&gt;व&lt;/abbr&gt;'
    local nrr_head_text = Args['nrr_header'] or '&lt;abbr title=&quot;Net run rate&quot;&gt;[[निव्वळ धावगती|नि.धा.]]&lt;/abbr&gt;'
    -- 
    local loss_first = yesno(Args['loss_before_tie']  or 'yes')
    local show_tie = yesno(Args['show_tie'] or 'yes')
    local show_nr = yesno(Args['show_nr'] or 'yes')
    local show_deduct = yesno(Args['show_deductions'] or 'no')
    local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no')
    local show_nrr = yesno(Args['show_nrr'] or 'yes')
    local show_nrr_fa = yesno(Args['show_nrr_fa'] or 'no') and show_nrr

    -- Initialize
    local tt = {}
	tt.count = 0 		-- Up by one after every call

    tt.tab_text = t		-- Actual text

	-- Actual headers
    if pos_label ~= nil then
        tt = p_sub.colhead(tt,28,pos_label)								-- Position col
    end

	-- Add group header
	if full_table and group_col then
		tt = p_sub.colhead(tt,28,group_head_text)			-- Group col
	end

    tt = p_sub.colhead(tt, team_width, team_head_text..VTE_text)        -- Team col

    tt = p_sub.colhead(tt,28,'&lt;abbr title=&quot;सामने&quot;&gt;सा&lt;/abbr&gt;')			-- Matches played col
	
	if full_table then

        tt = p_sub.colhead(tt,28,abbr_header('विजय','वि',show_pts,pts.win)) -- Win col
        local loss_head_text = abbr_header('पराभव', 'प', show_pts, pts.loss)
		
        if loss_first then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,loss_head_text)					-- Loss col

			if show_tie then
                tt = p_sub.colhead(tt,28,tie_head_text)					-- Tie col
            end
		else
			if show_tie then
                tt = p_sub.colhead(tt,28,tie_head_text)					-- Tie col
            end

            tt = p_sub.colhead(tt, 28, loss_head_text)					-- Loss col
        end
        if show_nr then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,nr_head_text)	                    -- No result col
        end
        if show_bonus_points then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,bonus_head_text)	                -- Bonus points col
        end
        if show_deduct then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,deduct_head_text)	                -- Deduction col
        end
    end

    tt = p_sub.colhead(tt, 28, '&lt;abbr title=&quot;गुण&quot;&gt;गुण&lt;/abbr&gt;')       -- Points col
	
	if full_table then
        if show_nrr then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,nrr_head_text)	                    -- NRR col
        end
        if show_nrr_fa then
            tt = p_sub.colhead(tt, 60, 'For')
            tt = p_sub.colhead(tt, 60, 'Against')
        end
        tt.count = tt.count+1
		table.insert(tt.tab_text, results_header_txt)
    end
 
	return tt
end


local function rr_to_dec(runs, overs, balls_per_over)
    if overs == 0 then
        return 0
    end
    local balls = overs % 1
    return runs / (overs - balls + balls * 10 / balls_per_over)
end


function pp.row(frame, t, Args, p_sub, notes_exist, hth_id_list, full_table, rand_val, team_list, team_code_ii, ii_start, ii_end, ii_fw, bg_col, N_teams, ii, ii_show)
	-- Build the inner parts of individual rows
	
	-- Sub-module usage
    local mm = require('Module:Math')
    local yesno = require('Module:Yesno')

    -- table options, to match those in the header        
    local loss_first = yesno(Args['loss_before_tie']  or 'yes')
    local show_tie = yesno(Args['show_tie'] or 'yes')
    local show_nr = yesno(Args['show_nr'] or 'yes')
    local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no')
    local show_deduct = yesno(Args['show_deductions'] or 'no')
    local show_nrr = yesno(Args['show_nrr'] or 'yes')
    local show_nrr_fa = yesno(Args['show_nrr_fa'] or 'no') and show_nrr

    -- Get some input
    local wins = tonumber(Args['win_'..team_code_ii])       or 0
	local ties = tonumber(Args['tie_'..team_code_ii])       or 0
 	local losses = tonumber(Args['loss_'..team_code_ii])    or 0
	local noresults = tonumber(Args['nr_'..team_code_ii])   or 0
    local bonuses = tonumber(Args['bonus_'..team_code_ii])  or 0
    local deductions = tonumber(Args['ded_'..team_code_ii]) or 0
    local nrr = tonumber(Args['nrr_'..team_code_ii]) or nil

    local oversbowled = tonumber(Args['ob_'..team_code_ii])   or 0
 	local runsconceded = tonumber(Args['rc_'..team_code_ii])  or 0
	local oversreceived = tonumber(Args['or_'..team_code_ii]) or 0
	local runsscored = tonumber(Args['rs_'..team_code_ii])    or 0
    local balls_per_over = tonumber(Args['balls_per_over']) or 6

	local hth_local = Args['hth_'..team_code_ii]             or nil
	
	-- Then calculate some values
    local matches = wins + losses + ties + noresults

    local pts = args_points(Args)
    local s_bps = pts.bonus*bonuses
    local points = pts.win*wins + pts.loss*losses + pts.tie*ties + pts.nr*noresults + s_bps - deductions
    
    -- Some local vars
    local hth_string
    local tt_return = p_sub.hth(frame, Args, full_table, hth_id_list, hth_local, notes_exist, team_list, team_code_ii, ii_start, ii_end, rand_val)
    hth_string = tt_return.str

    hth_id_list = tt_return.list
    notes_exist = tt_return.notes_exist

            -- What to rank the teams by
    local ranking_style = Args['ranking_style'] or 'pts'
	local win_fw, win_string, pts_fw, pts_string

    ranking_style = string.lower(ranking_style)
	if ranking_style=='p' or ranking_style=='pts' or ranking_style=='points' then
		-- Based on points
        win_fw = ii_fw

        win_string = ''
		pts_fw = 'font-weight: bold;'
		pts_string = hth_string
	else
		-- Based on wins
        win_fw = 'font-weight: bold;'

        win_string = hth_string
        pts_fw = ii_fw

        pts_string = ''
	end
	
    local nrr_for = rr_to_dec(runsscored, oversreceived, balls_per_over)
    local nrr_against = rr_to_dec(runsconceded, oversbowled, balls_per_over)

    -- Set Net Run Rate. This is probabaly over-engineered and could just be done with a single precalculated value
    if nrr ~= nil then
        nrr = mm._precision_format(nrr, 3)
    elseif (oversbowled == 0) or (oversreceived == 0) then -- if 0 or null then have mdash rather than 0?
       nrr = '&amp;mdash;'
    else
        nrr = mm._precision_format(nrr_for - nrr_against, 3)
    end

	-- Row building
    table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..matches..'\n') 		-- Played

	if full_table then
		-- Use actual values if wins, ties, and losses are not numeric. Copied this from other module.
		if (wins == 0 and ties == 0 and losses == 0) then
            local function numorval(s)
				return s and((s == '' and 0) or tonumber(s) or s) or 0
			end
            wins = numorval(Args['win_'..team_code_ii])
            ties = numorval(Args['tie_'..team_code_ii])
            losses = numorval(Args['loss_'..team_code_ii])
        end
        table.insert(t,'| style=&quot;'..win_fw..bg_col..'&quot; |'..wins..win_string..'\n')  -- Won
        if loss_first then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..losses..'\n')             -- Lost
            if show_tie then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..ties..'\n') 	        -- Ties
            end
        else
            if show_tie then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..ties..'\n') 	        -- Ties
            end
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..losses..'\n')             -- Lost
        end
        if show_nr then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..noresults..'\n')         -- No Results
        end
	    if show_bonus_points then
		    if s_bps&lt; 0 then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..bg_col..'&quot; | &amp;minus;'..-s_bps..'\n')
		    else
			    table.insert(t,'| style=&quot;'..bg_col..'&quot; | '..s_bps..'\n')
		    end
    	end
    	if show_deduct then 
    	table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; | '..deductions..'\n')
    	end
	end
	if points&lt;0 then
        table.insert(t,'| style=&quot;'..pts_fw..bg_col..'&quot; | &amp;minus;'..-points..pts_string..'\n')
	else
		table.insert(t,'| style=&quot;'..pts_fw..bg_col..'&quot; | '..points..pts_string..'\n')
	end
	if full_table then
        if show_nrr then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr..'\n') 		-- Net run rate
        end
        if show_nrr_fa then
            local nrr_for_text = oversreceived &gt; 0 and runsscored..'/'..oversreceived or '&amp;mdash;'
            local nrr_against_text = oversbowled &gt; 0 and runsconceded..'/'..oversbowled or '&amp;mdash;'
            table.insert(t, '| data-sort-value=&quot;'..nrr_for..'&quot; style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr_for_text..'\n')
            table.insert(t, '| data-sort-value=&quot;'..nrr_against..'&quot; style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr_against_text..'\n')
        end
    end

	return {t=t, notes_exist=notes_exist, hth_id_list=hth_id_list}
end

function pp.status(Args)
	-- Declare status options
	-- ------------------------------------------------------------
	-- NOTE: If you add to status_code, also add to status_called and status_letters!!
	-- Or functionality will be compromised
	-- ------------------------------------------------------------
	local status_code, status_called = {},{}

    status_code = {	A='Advances to a further round', C='विजेते', D='अपात्र', 
		E='बाद', G='पाहुणे', H='यजमान', O='प्ले-ऑफ विजेते', P='Promoted', Q='दर्शविलेल्या टप्प्यासाठी पात्र',
		R='Relegated', T='पात्र, परंतु अद्याप दर्शविलेल्या टप्प्यासाठी नाही' }
	
	local status_letters = (Args['status_order'] or '') .. 'ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ'

    -- Status position(before or after read and default)

    local stat_pos_val = string.lower(Args['status_pos'] or '')
	local status_position = 'after'-- Default location
	if stat_pos_val=='before' then
        status_position = 'before'
    elseif stat_pos_val=='after' then
        status_position = 'after'
    end
	
	for l in mw.text.gsplit(status_letters, '') do
		status_called[l] = false
		status_code[l] = status_code[l] or '?'
		status_letters = mw.ustring.gsub(status_letters, '(' .. l..'.-)' .. l, '%1')

		if Args['status_text_'..l] then
            status_code[l] = Args['status_text_'..l]
        end
     end
	
	return {code=status_code, called=status_called, letters=status_letters, position=status_position}
end

return pp</text>
      <sha1>kabhi94t25juhgu9rpptb3tl589wzng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676686</id>
      <parentid>2676685</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2676686</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12268" sha1="aasb050dbtf6c2tyii6salv0pq84cfl" xml:space="preserve">-- Style for cricket tables
local pp = { }


local function args_points(Args)
    local pts = {}

    -- Do not change these defaults without first checking which tables use them
    pts.win = tonumber(Args['winpoints']) or 2
    pts.tie = tonumber(Args['tiepoints']) or 1
    pts.nr = tonumber(Args['nrpoints']) or 1
    pts.loss = tonumber(Args['losspoints']) or 0
    pts.bonus = tonumber(Args['bonuspoints']) or 1

    return pts
end

local function abbr_header(txt, abbr, show_header_pts, pts)
    if show_header_pts then
        txt = txt .. ' – ' .. pts .. (pts == 1 and ' point' or ' points')
    end

    return '&lt;abbr title=&quot;' .. txt .. '&quot;&gt;' .. abbr .. '&lt;/abbr&gt;'
end

function pp.header(t, Args, p_sub, pos_label, group_col, VTE_text, full_table, results_header_txt)
	-- Load relevant modules
    local yesno = require('Module:Yesno')
	
	-- Create table header
	-- Pre stuff

    local team_width = Args['teamwidth'] or '180'
    local sort_text = yesno(Args['sortable_table'] or 'no') and ' sortable' or ''

	table.insert(t,'{|class=&quot;wikitable'..sort_text..'&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;\n')            			-- Open table

	-- Table title
	if Args['title'] then
        table.insert(t,'|+ ' .. Args['title'] .. '\n')
	end

    --Header specific options
    local show_pts = yesno(Args['show_header_pts'] or 'no')
    local pts = args_points(Args)

	local group_head_text = Args['group_header'] or '&lt;abbr title=&quot;Group&quot;&gt;गट&lt;/abbr&gt;'
	local team_head_text = Args['team_header'] or 'संघ'
    local tie_head_text = Args['tie_header'] or abbr_header('बरोबरी', 'ब', show_pts, pts.tie)
    local nr_head_text  = Args['nr_header']  or abbr_header('अनिर्णित', 'अ', show_pts, pts.nr)
    local bonus_head_text = Args['bonus_header'] or '&lt;abbr title=&quot;बोनस गुण&quot;&gt;बो&lt;/abbr&gt;'
    local deduct_head_text = Args['deduct_header'] or '&lt;abbr title=&quot;वजा&quot;&gt;व&lt;/abbr&gt;'
    local nrr_head_text = Args['nrr_header'] or '&lt;abbr title=&quot;Net run rate&quot;&gt;[[निव्वळ धावगती|नि.धा.]]&lt;/abbr&gt;'
    -- 
    local loss_first = yesno(Args['loss_before_tie']  or 'yes')
    local show_tie = yesno(Args['show_tie'] or 'yes')
    local show_nr = yesno(Args['show_nr'] or 'yes')
    local show_deduct = yesno(Args['show_deductions'] or 'no')
    local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no')
    local show_nrr = yesno(Args['show_nrr'] or 'yes')
    local show_nrr_fa = yesno(Args['show_nrr_fa'] or 'no') and show_nrr

    -- Initialize
    local tt = {}
	tt.count = 0 		-- Up by one after every call

    tt.tab_text = t		-- Actual text

	-- Actual headers
    if pos_label ~= nil then
        tt = p_sub.colhead(tt,28,pos_label)								-- Position col
    end

	-- Add group header
	if full_table and group_col then
		tt = p_sub.colhead(tt,28,group_head_text)			-- Group col
	end

    tt = p_sub.colhead(tt, team_width, team_head_text..VTE_text)        -- Team col

    tt = p_sub.colhead(tt,28,'&lt;abbr title=&quot;सामने&quot;&gt;सा&lt;/abbr&gt;')			-- Matches played col
	
	if full_table then

        tt = p_sub.colhead(tt,28,abbr_header('विजय','वि',show_pts,pts.win)) -- Win col
        local loss_head_text = abbr_header('पराभव', 'प', show_pts, pts.loss)
		
        if loss_first then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,loss_head_text)					-- Loss col

			if show_tie then
                tt = p_sub.colhead(tt,28,tie_head_text)					-- Tie col
            end
		else
			if show_tie then
                tt = p_sub.colhead(tt,28,tie_head_text)					-- Tie col
            end

            tt = p_sub.colhead(tt, 28, loss_head_text)					-- Loss col
        end
        if show_nr then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,nr_head_text)	                    -- No result col
        end
        if show_bonus_points then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,bonus_head_text)	                -- Bonus points col
        end
        if show_deduct then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,deduct_head_text)	                -- Deduction col
        end
    end

    tt = p_sub.colhead(tt, 28, '&lt;abbr title=&quot;गुण&quot;&gt;गुण&lt;/abbr&gt;')       -- Points col
	
	if full_table then
        if show_nrr then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,nrr_head_text)	                    -- NRR col
        end
        if show_nrr_fa then
            tt = p_sub.colhead(tt, 60, 'For')
            tt = p_sub.colhead(tt, 60, 'Against')
        end
        tt.count = tt.count+1
		table.insert(tt.tab_text, results_header_txt)
    end
 
	return tt
end


local function rr_to_dec(runs, overs, balls_per_over)
    if overs == 0 then
        return 0
    end
    local balls = overs % 1
    return runs / (overs - balls + balls * 10 / balls_per_over)
end


function pp.row(frame, t, Args, p_sub, notes_exist, hth_id_list, full_table, rand_val, team_list, team_code_ii, ii_start, ii_end, ii_fw, bg_col, N_teams, ii, ii_show)
	-- Build the inner parts of individual rows
	
	-- Sub-module usage
    local mm = require('Module:Math')
    local yesno = require('Module:Yesno')

    -- table options, to match those in the header        
    local loss_first = yesno(Args['loss_before_tie']  or 'yes')
    local show_tie = yesno(Args['show_tie'] or 'yes')
    local show_nr = yesno(Args['show_nr'] or 'yes')
    local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no')
    local show_deduct = yesno(Args['show_deductions'] or 'no')
    local show_nrr = yesno(Args['show_nrr'] or 'yes')
    local show_nrr_fa = yesno(Args['show_nrr_fa'] or 'no') and show_nrr

    -- Get some input
    local wins = rr_to_dec(Args['win_'..team_code_ii])       or 0
	local ties = tonumber(Args['tie_'..team_code_ii])       or 0
 	local losses = tonumber(Args['loss_'..team_code_ii])    or 0
	local noresults = tonumber(Args['nr_'..team_code_ii])   or 0
    local bonuses = tonumber(Args['bonus_'..team_code_ii])  or 0
    local deductions = tonumber(Args['ded_'..team_code_ii]) or 0
    local nrr = tonumber(Args['nrr_'..team_code_ii]) or nil

    local oversbowled = tonumber(Args['ob_'..team_code_ii])   or 0
 	local runsconceded = tonumber(Args['rc_'..team_code_ii])  or 0
	local oversreceived = tonumber(Args['or_'..team_code_ii]) or 0
	local runsscored = tonumber(Args['rs_'..team_code_ii])    or 0
    local balls_per_over = tonumber(Args['balls_per_over']) or 6

	local hth_local = Args['hth_'..team_code_ii]             or nil
	
	-- Then calculate some values
    local matches = wins + losses + ties + noresults

    local pts = args_points(Args)
    local s_bps = pts.bonus*bonuses
    local points = pts.win*wins + pts.loss*losses + pts.tie*ties + pts.nr*noresults + s_bps - deductions
    
    -- Some local vars
    local hth_string
    local tt_return = p_sub.hth(frame, Args, full_table, hth_id_list, hth_local, notes_exist, team_list, team_code_ii, ii_start, ii_end, rand_val)
    hth_string = tt_return.str

    hth_id_list = tt_return.list
    notes_exist = tt_return.notes_exist

            -- What to rank the teams by
    local ranking_style = Args['ranking_style'] or 'pts'
	local win_fw, win_string, pts_fw, pts_string

    ranking_style = string.lower(ranking_style)
	if ranking_style=='p' or ranking_style=='pts' or ranking_style=='points' then
		-- Based on points
        win_fw = ii_fw

        win_string = ''
		pts_fw = 'font-weight: bold;'
		pts_string = hth_string
	else
		-- Based on wins
        win_fw = 'font-weight: bold;'

        win_string = hth_string
        pts_fw = ii_fw

        pts_string = ''
	end
	
    local nrr_for = rr_to_dec(runsscored, oversreceived, balls_per_over)
    local nrr_against = rr_to_dec(runsconceded, oversbowled, balls_per_over)

    -- Set Net Run Rate. This is probabaly over-engineered and could just be done with a single precalculated value
    if nrr ~= nil then
        nrr = mm._precision_format(nrr, 3)
    elseif (oversbowled == 0) or (oversreceived == 0) then -- if 0 or null then have mdash rather than 0?
       nrr = '&amp;mdash;'
    else
        nrr = mm._precision_format(nrr_for - nrr_against, 3)
    end

	-- Row building
    table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..matches..'\n') 		-- Played

	if full_table then
		-- Use actual values if wins, ties, and losses are not numeric. Copied this from other module.
		if (wins == 0 and ties == 0 and losses == 0) then
            local function numorval(s)
				return s and((s == '' and 0) or tonumber(s) or s) or 0
			end
            wins = numorval(Args['win_'..team_code_ii])
            ties = numorval(Args['tie_'..team_code_ii])
            losses = numorval(Args['loss_'..team_code_ii])
        end
        table.insert(t,'| style=&quot;'..win_fw..bg_col..'&quot; |'..wins..win_string..'\n')  -- Won
        if loss_first then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..losses..'\n')             -- Lost
            if show_tie then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..ties..'\n') 	        -- Ties
            end
        else
            if show_tie then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..ties..'\n') 	        -- Ties
            end
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..losses..'\n')             -- Lost
        end
        if show_nr then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..noresults..'\n')         -- No Results
        end
	    if show_bonus_points then
		    if s_bps&lt; 0 then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..bg_col..'&quot; | &amp;minus;'..-s_bps..'\n')
		    else
			    table.insert(t,'| style=&quot;'..bg_col..'&quot; | '..s_bps..'\n')
		    end
    	end
    	if show_deduct then 
    	table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; | '..deductions..'\n')
    	end
	end
	if points&lt;0 then
        table.insert(t,'| style=&quot;'..pts_fw..bg_col..'&quot; | &amp;minus;'..-points..pts_string..'\n')
	else
		table.insert(t,'| style=&quot;'..pts_fw..bg_col..'&quot; | '..points..pts_string..'\n')
	end
	if full_table then
        if show_nrr then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr..'\n') 		-- Net run rate
        end
        if show_nrr_fa then
            local nrr_for_text = oversreceived &gt; 0 and runsscored..'/'..oversreceived or '&amp;mdash;'
            local nrr_against_text = oversbowled &gt; 0 and runsconceded..'/'..oversbowled or '&amp;mdash;'
            table.insert(t, '| data-sort-value=&quot;'..nrr_for..'&quot; style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr_for_text..'\n')
            table.insert(t, '| data-sort-value=&quot;'..nrr_against..'&quot; style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr_against_text..'\n')
        end
    end

	return {t=t, notes_exist=notes_exist, hth_id_list=hth_id_list}
end

function pp.status(Args)
	-- Declare status options
	-- ------------------------------------------------------------
	-- NOTE: If you add to status_code, also add to status_called and status_letters!!
	-- Or functionality will be compromised
	-- ------------------------------------------------------------
	local status_code, status_called = {},{}

    status_code = {	A='Advances to a further round', C='विजेते', D='अपात्र', 
		E='बाद', G='पाहुणे', H='यजमान', O='प्ले-ऑफ विजेते', P='Promoted', Q='दर्शविलेल्या टप्प्यासाठी पात्र',
		R='Relegated', T='पात्र, परंतु अद्याप दर्शविलेल्या टप्प्यासाठी नाही' }
	
	local status_letters = (Args['status_order'] or '') .. 'ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ'

    -- Status position(before or after read and default)

    local stat_pos_val = string.lower(Args['status_pos'] or '')
	local status_position = 'after'-- Default location
	if stat_pos_val=='before' then
        status_position = 'before'
    elseif stat_pos_val=='after' then
        status_position = 'after'
    end
	
	for l in mw.text.gsplit(status_letters, '') do
		status_called[l] = false
		status_code[l] = status_code[l] or '?'
		status_letters = mw.ustring.gsub(status_letters, '(' .. l..'.-)' .. l, '%1')

		if Args['status_text_'..l] then
            status_code[l] = Args['status_text_'..l]
        end
     end
	
	return {code=status_code, called=status_called, letters=status_letters, position=status_position}
end

return pp</text>
      <sha1>aasb050dbtf6c2tyii6salv0pq84cfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676687</id>
      <parentid>2676686</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2676687</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12267" sha1="kabhi94t25juhgu9rpptb3tl589wzng" xml:space="preserve">-- Style for cricket tables
local pp = { }


local function args_points(Args)
    local pts = {}

    -- Do not change these defaults without first checking which tables use them
    pts.win = tonumber(Args['winpoints']) or 2
    pts.tie = tonumber(Args['tiepoints']) or 1
    pts.nr = tonumber(Args['nrpoints']) or 1
    pts.loss = tonumber(Args['losspoints']) or 0
    pts.bonus = tonumber(Args['bonuspoints']) or 1

    return pts
end

local function abbr_header(txt, abbr, show_header_pts, pts)
    if show_header_pts then
        txt = txt .. ' – ' .. pts .. (pts == 1 and ' point' or ' points')
    end

    return '&lt;abbr title=&quot;' .. txt .. '&quot;&gt;' .. abbr .. '&lt;/abbr&gt;'
end

function pp.header(t, Args, p_sub, pos_label, group_col, VTE_text, full_table, results_header_txt)
	-- Load relevant modules
    local yesno = require('Module:Yesno')
	
	-- Create table header
	-- Pre stuff

    local team_width = Args['teamwidth'] or '180'
    local sort_text = yesno(Args['sortable_table'] or 'no') and ' sortable' or ''

	table.insert(t,'{|class=&quot;wikitable'..sort_text..'&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;\n')            			-- Open table

	-- Table title
	if Args['title'] then
        table.insert(t,'|+ ' .. Args['title'] .. '\n')
	end

    --Header specific options
    local show_pts = yesno(Args['show_header_pts'] or 'no')
    local pts = args_points(Args)

	local group_head_text = Args['group_header'] or '&lt;abbr title=&quot;Group&quot;&gt;गट&lt;/abbr&gt;'
	local team_head_text = Args['team_header'] or 'संघ'
    local tie_head_text = Args['tie_header'] or abbr_header('बरोबरी', 'ब', show_pts, pts.tie)
    local nr_head_text  = Args['nr_header']  or abbr_header('अनिर्णित', 'अ', show_pts, pts.nr)
    local bonus_head_text = Args['bonus_header'] or '&lt;abbr title=&quot;बोनस गुण&quot;&gt;बो&lt;/abbr&gt;'
    local deduct_head_text = Args['deduct_header'] or '&lt;abbr title=&quot;वजा&quot;&gt;व&lt;/abbr&gt;'
    local nrr_head_text = Args['nrr_header'] or '&lt;abbr title=&quot;Net run rate&quot;&gt;[[निव्वळ धावगती|नि.धा.]]&lt;/abbr&gt;'
    -- 
    local loss_first = yesno(Args['loss_before_tie']  or 'yes')
    local show_tie = yesno(Args['show_tie'] or 'yes')
    local show_nr = yesno(Args['show_nr'] or 'yes')
    local show_deduct = yesno(Args['show_deductions'] or 'no')
    local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no')
    local show_nrr = yesno(Args['show_nrr'] or 'yes')
    local show_nrr_fa = yesno(Args['show_nrr_fa'] or 'no') and show_nrr

    -- Initialize
    local tt = {}
	tt.count = 0 		-- Up by one after every call

    tt.tab_text = t		-- Actual text

	-- Actual headers
    if pos_label ~= nil then
        tt = p_sub.colhead(tt,28,pos_label)								-- Position col
    end

	-- Add group header
	if full_table and group_col then
		tt = p_sub.colhead(tt,28,group_head_text)			-- Group col
	end

    tt = p_sub.colhead(tt, team_width, team_head_text..VTE_text)        -- Team col

    tt = p_sub.colhead(tt,28,'&lt;abbr title=&quot;सामने&quot;&gt;सा&lt;/abbr&gt;')			-- Matches played col
	
	if full_table then

        tt = p_sub.colhead(tt,28,abbr_header('विजय','वि',show_pts,pts.win)) -- Win col
        local loss_head_text = abbr_header('पराभव', 'प', show_pts, pts.loss)
		
        if loss_first then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,loss_head_text)					-- Loss col

			if show_tie then
                tt = p_sub.colhead(tt,28,tie_head_text)					-- Tie col
            end
		else
			if show_tie then
                tt = p_sub.colhead(tt,28,tie_head_text)					-- Tie col
            end

            tt = p_sub.colhead(tt, 28, loss_head_text)					-- Loss col
        end
        if show_nr then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,nr_head_text)	                    -- No result col
        end
        if show_bonus_points then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,bonus_head_text)	                -- Bonus points col
        end
        if show_deduct then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,deduct_head_text)	                -- Deduction col
        end
    end

    tt = p_sub.colhead(tt, 28, '&lt;abbr title=&quot;गुण&quot;&gt;गुण&lt;/abbr&gt;')       -- Points col
	
	if full_table then
        if show_nrr then
            tt = p_sub.colhead(tt,28,nrr_head_text)	                    -- NRR col
        end
        if show_nrr_fa then
            tt = p_sub.colhead(tt, 60, 'For')
            tt = p_sub.colhead(tt, 60, 'Against')
        end
        tt.count = tt.count+1
		table.insert(tt.tab_text, results_header_txt)
    end
 
	return tt
end


local function rr_to_dec(runs, overs, balls_per_over)
    if overs == 0 then
        return 0
    end
    local balls = overs % 1
    return runs / (overs - balls + balls * 10 / balls_per_over)
end


function pp.row(frame, t, Args, p_sub, notes_exist, hth_id_list, full_table, rand_val, team_list, team_code_ii, ii_start, ii_end, ii_fw, bg_col, N_teams, ii, ii_show)
	-- Build the inner parts of individual rows
	
	-- Sub-module usage
    local mm = require('Module:Math')
    local yesno = require('Module:Yesno')

    -- table options, to match those in the header        
    local loss_first = yesno(Args['loss_before_tie']  or 'yes')
    local show_tie = yesno(Args['show_tie'] or 'yes')
    local show_nr = yesno(Args['show_nr'] or 'yes')
    local show_bonus_points = yesno(Args['show_bonus_points'] or 'no')
    local show_deduct = yesno(Args['show_deductions'] or 'no')
    local show_nrr = yesno(Args['show_nrr'] or 'yes')
    local show_nrr_fa = yesno(Args['show_nrr_fa'] or 'no') and show_nrr

    -- Get some input
    local wins = tonumber(Args['win_'..team_code_ii])       or 0
	local ties = tonumber(Args['tie_'..team_code_ii])       or 0
 	local losses = tonumber(Args['loss_'..team_code_ii])    or 0
	local noresults = tonumber(Args['nr_'..team_code_ii])   or 0
    local bonuses = tonumber(Args['bonus_'..team_code_ii])  or 0
    local deductions = tonumber(Args['ded_'..team_code_ii]) or 0
    local nrr = tonumber(Args['nrr_'..team_code_ii]) or nil

    local oversbowled = tonumber(Args['ob_'..team_code_ii])   or 0
 	local runsconceded = tonumber(Args['rc_'..team_code_ii])  or 0
	local oversreceived = tonumber(Args['or_'..team_code_ii]) or 0
	local runsscored = tonumber(Args['rs_'..team_code_ii])    or 0
    local balls_per_over = tonumber(Args['balls_per_over']) or 6

	local hth_local = Args['hth_'..team_code_ii]             or nil
	
	-- Then calculate some values
    local matches = wins + losses + ties + noresults

    local pts = args_points(Args)
    local s_bps = pts.bonus*bonuses
    local points = pts.win*wins + pts.loss*losses + pts.tie*ties + pts.nr*noresults + s_bps - deductions
    
    -- Some local vars
    local hth_string
    local tt_return = p_sub.hth(frame, Args, full_table, hth_id_list, hth_local, notes_exist, team_list, team_code_ii, ii_start, ii_end, rand_val)
    hth_string = tt_return.str

    hth_id_list = tt_return.list
    notes_exist = tt_return.notes_exist

            -- What to rank the teams by
    local ranking_style = Args['ranking_style'] or 'pts'
	local win_fw, win_string, pts_fw, pts_string

    ranking_style = string.lower(ranking_style)
	if ranking_style=='p' or ranking_style=='pts' or ranking_style=='points' then
		-- Based on points
        win_fw = ii_fw

        win_string = ''
		pts_fw = 'font-weight: bold;'
		pts_string = hth_string
	else
		-- Based on wins
        win_fw = 'font-weight: bold;'

        win_string = hth_string
        pts_fw = ii_fw

        pts_string = ''
	end
	
    local nrr_for = rr_to_dec(runsscored, oversreceived, balls_per_over)
    local nrr_against = rr_to_dec(runsconceded, oversbowled, balls_per_over)

    -- Set Net Run Rate. This is probabaly over-engineered and could just be done with a single precalculated value
    if nrr ~= nil then
        nrr = mm._precision_format(nrr, 3)
    elseif (oversbowled == 0) or (oversreceived == 0) then -- if 0 or null then have mdash rather than 0?
       nrr = '&amp;mdash;'
    else
        nrr = mm._precision_format(nrr_for - nrr_against, 3)
    end

	-- Row building
    table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..matches..'\n') 		-- Played

	if full_table then
		-- Use actual values if wins, ties, and losses are not numeric. Copied this from other module.
		if (wins == 0 and ties == 0 and losses == 0) then
            local function numorval(s)
				return s and((s == '' and 0) or tonumber(s) or s) or 0
			end
            wins = numorval(Args['win_'..team_code_ii])
            ties = numorval(Args['tie_'..team_code_ii])
            losses = numorval(Args['loss_'..team_code_ii])
        end
        table.insert(t,'| style=&quot;'..win_fw..bg_col..'&quot; |'..wins..win_string..'\n')  -- Won
        if loss_first then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..losses..'\n')             -- Lost
            if show_tie then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..ties..'\n') 	        -- Ties
            end
        else
            if show_tie then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..ties..'\n') 	        -- Ties
            end
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..losses..'\n')             -- Lost
        end
        if show_nr then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..noresults..'\n')         -- No Results
        end
	    if show_bonus_points then
		    if s_bps&lt; 0 then
                table.insert(t,'| style=&quot;'..bg_col..'&quot; | &amp;minus;'..-s_bps..'\n')
		    else
			    table.insert(t,'| style=&quot;'..bg_col..'&quot; | '..s_bps..'\n')
		    end
    	end
    	if show_deduct then 
    	table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; | '..deductions..'\n')
    	end
	end
	if points&lt;0 then
        table.insert(t,'| style=&quot;'..pts_fw..bg_col..'&quot; | &amp;minus;'..-points..pts_string..'\n')
	else
		table.insert(t,'| style=&quot;'..pts_fw..bg_col..'&quot; | '..points..pts_string..'\n')
	end
	if full_table then
        if show_nrr then
            table.insert(t,'| style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr..'\n') 		-- Net run rate
        end
        if show_nrr_fa then
            local nrr_for_text = oversreceived &gt; 0 and runsscored..'/'..oversreceived or '&amp;mdash;'
            local nrr_against_text = oversbowled &gt; 0 and runsconceded..'/'..oversbowled or '&amp;mdash;'
            table.insert(t, '| data-sort-value=&quot;'..nrr_for..'&quot; style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr_for_text..'\n')
            table.insert(t, '| data-sort-value=&quot;'..nrr_against..'&quot; style=&quot;'..ii_fw..bg_col..'&quot; |'..nrr_against_text..'\n')
        end
    end

	return {t=t, notes_exist=notes_exist, hth_id_list=hth_id_list}
end

function pp.status(Args)
	-- Declare status options
	-- ------------------------------------------------------------
	-- NOTE: If you add to status_code, also add to status_called and status_letters!!
	-- Or functionality will be compromised
	-- ------------------------------------------------------------
	local status_code, status_called = {},{}

    status_code = {	A='Advances to a further round', C='विजेते', D='अपात्र', 
		E='बाद', G='पाहुणे', H='यजमान', O='प्ले-ऑफ विजेते', P='Promoted', Q='दर्शविलेल्या टप्प्यासाठी पात्र',
		R='Relegated', T='पात्र, परंतु अद्याप दर्शविलेल्या टप्प्यासाठी नाही' }
	
	local status_letters = (Args['status_order'] or '') .. 'ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ'

    -- Status position(before or after read and default)

    local stat_pos_val = string.lower(Args['status_pos'] or '')
	local status_position = 'after'-- Default location
	if stat_pos_val=='before' then
        status_position = 'before'
    elseif stat_pos_val=='after' then
        status_position = 'after'
    end
	
	for l in mw.text.gsplit(status_letters, '') do
		status_called[l] = false
		status_code[l] = status_code[l] or '?'
		status_letters = mw.ustring.gsub(status_letters, '(' .. l..'.-)' .. l, '%1')

		if Args['status_text_'..l] then
            status_code[l] = Args['status_text_'..l]
        end
     end
	
	return {code=status_code, called=status_called, letters=status_letters, position=status_position}
end

return pp</text>
      <sha1>kabhi94t25juhgu9rpptb3tl589wzng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>347888</id>
    <revision>
      <id>2676581</id>
      <parentid>2676206</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2676581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259584" sha1="294n6b4udf7yu4rhbyvrgjfhef4mw9c" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२४ आयसीसी ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक
| image = 2024 ICC Men's T20 World Cup logo.svg
| imagesize =  
| caption = 
| administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]]
| tournament format = गट फेरी, सुपर ८ आणि बाद फेरी
| host = {{flagcountry|WIN}}&lt;br/&gt;{{flagcountry|USA}}
| champions = {{cr|IND}}
| count = २
| participants = २०
| matches = ५०
| attendance = 
| player of the series = {{flagicon|IND}} [[जसप्रीत बुमराह]] 
| most runs = {{flagicon|AFG|२०१३}} [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] (२८१)
| most wickets = {{flagicon|AFG|२०१३}} [[फझलहक फारूखी]] (१७) &lt;br/&gt;{{flagicon|IND}} [[अर्शदीप सिंग]] (१७) 
| website = {{url|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year = २०२२
| previous_tournament = २०२२ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक
| next_year = २०२६
| next_tournament = २०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक
| start_date           = १ 
| end_date             = २९ जून २०२४
|runners-up={{cr|SA}}
}}

२०२४ आयसीसी टी२० विश्वचषक ही [[आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक|टी२० विश्वचषक स्पर्धेची]] नववी आवृत्ती होती. एक द्विवार्षिक [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा]] पुरुषांच्या राष्ट्रीय संघांद्वारे लढवली गेली आणि आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (आयसीसी) द्वारे आयोजित केली गेली. सदर स्पर्धेचे आयोजन १ जून ते २९ जून २०२४ या कालावधीत [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज|वेस्ट इंडीज]] आणि [[यूएसए क्रिकेट|युनायटेड स्टेट्स]] या देशांनी केले.&lt;ref name=&quot;ci28jul23&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921|title=पुढील टी२० विश्वचषक ४ ते ३० जून २०२४ दरम्यान खेळवला जाणार|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728175902/https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921|archive-date=२८ जुलै २०२३|access-date=११ एप्रिल २०२४}}&lt;/ref&gt; आयसीसी विश्वचषक स्पर्धेत पहिल्यांदाच, अमेरिकेतील वेस्ट इंडीज व्यतिरिक्त इतर कोणत्याही देशात तसेच युनायटेड स्टेट्समध्ये सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748|title=२०२४ टी२० विश्वचषक: यूएसए आपोआप पात्र|work=बीबीसी स्पोर्ट|access-date=११ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412134824/https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748|archive-date=१२ एप्रिल २०२२|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

२०२२ च्या स्पर्धेत १६ संघांचा विस्तार करून, या स्पर्धेत विक्रमी २० संघ सहभागी झाले, त्यामध्ये दोन यजमान, २०२२ च्या आवृत्तीतील अव्वल आठ संघ, [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आयसीसी पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]तील पुढील दोन संघ आणि प्रादेशिक पात्रता फेरीद्वारे निर्धारित आठ संघांचा समावेश केला गेला. [[कॅनडा क्रिकेट|कॅनडा]] आणि [[युगांडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युगांडा]] प्रथमच पुरुषांच्या टी२० विश्वचषकासाठी पात्र ठरले आहेत, तर [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] सह-यजमान म्हणून प्रथमच सहभागी झाले. [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] हे गतविजेते होते&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2022-23-1298134/england-vs-pakistan-final-1298179/match-report|title=सॅम कुरन अँड बेन स्टोक्स द हिरोज ऑफ द फायनल ऍज इंग्लंड ब्रेक पाकिस्तान हार्ट्स|date=१३ नोव्हेंबर २०२२|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=१८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118202331/https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2022-23-1298134/england-vs-pakistan-final-1298179/match-report|archive-date=१८ नोव्हेंबर २०२२|url-status=live}}&lt;/ref&gt; आणि [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक#उपांत्य२|उपांत्य सामन्यात]] भारताकडून पराभव पत्करावा लागला. भारताने [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]&lt;nowiki/&gt;ला ७ धावांनी पराभव करून दुसऱ्यांदा टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले आणि टी२० विश्व चषकातील सर्वाधिक विजेतेपदांसह [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] आणि [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]]&lt;nowiki/&gt;ची बरोबरी केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/live-india-and-south-africa-face-off-in-t20-world-cup-final|title=दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या द्वंद्वयुद्धानंतर भारताचे टी२० विश्वचषकावर शिक्कामोर्तब|website=अंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|url-status=live|access-date=२९ जून २०२४}}&lt;/ref&gt; स्पर्धेचा अंतिम सामना [[विराट कोहली]] आणि भारतीय कर्णधार [[रोहित शर्मा]] यांचा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/it-was-now-or-never-departing-kohli-celebrates-india-s-triumph|title=&quot;आता नाही तर कधीच नाही&quot;: शेवटचा सामना खेळणाऱ्या कोहलीकडून भारताचा विजय साजरा|website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|url-status=live|access-date=२९ जून २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/rohit-sharma-t20i-retirement-virat-kohli-world-cup-triumph-barbados-2560206-2024-06-30|title=विराट कोहलीच्या पाठोपाठ रोहित शर्माची विश्वचषक जिंकल्यानंतर अंतरराष्ट्रीय टी२० मधून निवृत्तीची घोषणा.|website=इंडिया टुडे|url-status=live|access-date=३० जून २०२४}}&lt;/ref&gt;

== पार्श्वभूमी ==
[[आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] (ICC) द्वारे आयोजित पुरुषांच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघांदरम्यान आयोजित एक व्यावसायिक [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा, दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेत]] खेळवली गेली होती. [[ऑस्ट्रेलिया]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]] मध्ये झालेल्या याआधीच्या स्पर्धेत १६ संघांनी भाग घेतला होता. मागील आवृत्तीच्या अंतिम सामन्यात [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंडने]] [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]]&lt;nowiki/&gt;चा पराभव करून विजेतेपद मिळविले होते.

=== यजमान देशाची निवड ===
नोव्हेंबर २०२१ मध्ये, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने (आय सी सी) घोषित केले की २०२४ पुरुषांचा टी२० विश्वचषक [[यूएसए क्रिकेट|युनायटेड स्टेट्स]] आणि [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज|वेस्ट इंडीजमध्ये]] खेळवला जाईल.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682|title=टी२० विश्वचषक आयोजन यूएसए करणार: आयसीसी २०२४-२०३१ पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|date=१६ नोव्हेंबर २०२१|publisher=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|access-date=१७ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205110854/https://www.icc-cricket.com/news/2354682|archive-date=५ डिसेंबर २०२१|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] आणि [[यूएसए क्रिकेट]] यांनी दोन वर्षांच्या तयारीनंतर संयुक्त बोली सादर केली, ही दोन्ही संघटनांमधील धोरणात्मक भागीदारीचा भाग बनली.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usacricket.org/team-usa-men/cricket-west-indies-and-usa-cricket-hail-successful-joint-bid-to-host-icc-mens-t20-world-cup-in-2024/|title=क्रिकेट वेस्ट इंडीज आणि यूएसए क्रिकेटने २०२४ मध्ये आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आयोजित करण्याच्या यशस्वी संयुक्त बोलीचे स्वागत केले|date=१६ नोव्हेंबर २०२२|publisher=यूएसए क्रिकेट|access-date=१७ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021081717/https://www.usacricket.org/team-usa-men/cricket-west-indies-and-usa-cricket-hail-successful-joint-bid-to-host-icc-mens-t20-world-cup-in-2024/|archive-date=२१ ऑक्टोबर २०२२|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

यूएसए क्रिकेटचे सह-यजमानपद युनायटेड स्टेट्समध्ये क्रिकेटचा विकास आणि प्रचार करण्यात मदत करण्याच्या प्रयत्नांचा एक भाग होता, जिथे खेळाचा चाहतावर्ग प्रामुख्याने दक्षिण आशियाई अमेरिकन लोकांचा आहे. या विश्वचषकापूर्वी, युनायटेड स्टेट्सने अधूनमधून फ्लोरिडा येथील [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]] येथे वेस्ट इंडीजच्या घरच्या सामन्यांचे आयोजन केले होते, तर २०२३ मध्ये [[मेजर लीग क्रिकेट]] म्हणून ओळखली जाणारी टी२० फ्रँचायझी लीग सुरू केली होती.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/10/24/business/cricket-media-streaming.html|title=मीडिया कंपनीज आय क्रिकेट-लविंग डायास्पोरा इन द युएस|last=नेरकर|first=संतूल|date=२४ ऑक्टोबर २०२३|website=द न्यू यॉर्क टाइम्स|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20231024142446/https://www.nytimes.com/2023/10/24/business/cricket-media-streaming.html|archive-date=२४ ऑक्टोबर २०२३|access-date=१४ एप्रिल २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

देशात क्रिकेट कधीच मुख्य प्रवाहात आले नसले तरी, युनायटेड स्टेट्स खेळाच्या सुरुवातीच्या इतिहासातील अनेक उल्लेखनीय घडामोडींशी संबंधित आहे, ज्यात पहिल्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामन्यात कॅनडाचे यजमानपद आहे, तसेच अमेरिकन क्रिकेटर [[बार्ट किंग]]&lt;nowiki/&gt;ला [[स्विंग गोलंदाजी]]&lt;nowiki/&gt;चे तंत्र विकसित करण्याचे श्रेय देण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=फररेल |first=मेलिंडा|title=द टी२० वर्ल्ड कप हॅज बॉट क्रिकेट टू द युएस, बट विल इट टेक ऑफ? |url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/6/1/icc-t20-world-cup-2024-will-cricket-finally-take-off-in-north-america-usa-vs-canada |access-date=९ जून २०२४|website=[[अल जझीरा]] |language=en |archive-date=९ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609043241/https://www.aljazeera.com/sports/2024/6/1/icc-t20-world-cup-2024-will-cricket-finally-take-off-in-north-america-usa-vs-canada |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=२९ मे २०२४ |title=टी२० विश्वचषक: यूएसए मधील क्रिकेटचा इतिहास |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cekkjxlvpp8o |access-date=९ जून २०२४ |website=बीबीसी स्पोर्ट|language=en-GB |archive-date=९ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609043240/https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cekkjxlvpp8o |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== स्वरूप ===
२० पात्र संघ प्रत्येकी पाच संघांच्या चार गटात विभागले गेले; प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघांनी सुपर ८ फेरीत प्रवेश केला.&lt;ref name=&quot;ci28jul23&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2913916|title=नवीन स्वरूप, नवीन स्थान: २०२४ टी२० विश्वचषक कसा दिसेल|date=२१ नोव्हेंबर २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121181532/https://www.icc-cricket.com/news/2913916|archive-date=२१ नोव्हेंबर २०२२|access-date=११ एप्रिल २०२४}}&lt;/ref&gt; या टप्प्यात, पात्रता संघ प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागले गेले; प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरले, ज्यामध्ये दोन उपांत्य फेरी सामने आणि एक अंतिम सामना खेळविला गेला.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करेल: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|date=१६ नोव्हेंबर २०२१|publisher=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|access-date=११ एप्रिल २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205110854/https://www.icc-cricket.com/news/2354682|archive-date=५ डिसेंबर २०२१|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== वेळापत्रक ===
२८ जुलै २०२३ रोजी, आयसीसीने घोषणा केली की ही स्पर्धा ४ ते ३० जून २०२४ दरम्यान खेळवली जाईल.&lt;ref name=&quot;CWC&quot;&gt;{{cite news|title=पुढील पुरुष टी२० विश्वचषक ४ ते ३० जून २०२४ दरम्यान खेळवला जाणार|url=https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921 |access-date=१ जून २०२४|date=२८ जुलै २०२३|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|archive-date=२८ जुलै २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728175902/https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921|url-status=live }}&lt;/ref&gt; ५ जानेवारी २०२४ रोजी सुधारित वेळापत्रक जाहीर करण्यात आले ज्यानुसार स्पर्धा १ ते २९ जून दरम्यान आयोजित केली गेली. एकूण ५५ सामने खेळवले गेले, त्यातील १२ सामने [[युनायटेड स्टेट्स]]मधील तीन शहरांमध्ये आणि उर्वरित सामने [[कॅरिबियन]]मधील सहा ठिकाणी आयोजित केले गेले.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/groups-fixtures-confirmed-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी गट आणि सामने निश्चित|date=५ जानेवारी २०२४|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१ जून २०२४|archive-date=१० मार्च २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310012104/https://www.icc-cricket.com/news/groups-fixtures-confirmed-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt; १६ मे २०२४ रोजी, आयसीसीने जाहीर केले की सराव सामने २७ मे ते १ जून या कालावधीत आयोजित केले जातील.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/warm-up-fixtures-announced-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी सराव सामन्यांची घोषणा|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१ जून २०२४|date=१६ मे २०२४|archive-date=२७ मे २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527131541/https://www.icc-cricket.com/news/warm-up-fixtures-announced-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== बक्षिसाची रक्कम ===
आयसीसीने स्पर्धेसाठी ११.२५ दशलक्ष अमेरिकी डॉलर्स बक्षीस रक्कम ठेवली. आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषकाच्या नवव्या आवृत्तीत २० संघांच्या स्पर्धेतील विजेत्यांना किमान $२.४५ दशलक्ष, स्पर्धेच्या इतिहासातील सर्वोच्च पारितोषिक रक्कम, बार्बाडोसमधील केन्सिंग्टन ओव्हल येथे २९ जून रोजी ट्रॉफीसह मिळाली. उपांत्य फेरी आणि अंतिम फेरी वगळता प्रत्येक संघाला जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी $३१,१५४ इतकी रक्कम दिली गेली.&lt;ref&gt;{{cite news|date=३ जून २०२४|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी जाहीर केलेली बक्षीसाची रक्कम आजवरच्या इतिहासातील सर्वात जास्त|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/highest-prize-money-announced-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024|access-date=४ जून २०२४|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|archive-date=४ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604035955/https://www.icc-cricket.com/media-releases/highest-prize-money-announced-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:100%;text-align:right&quot;
|+२०२४ टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी बक्षिसाच्या रकमेचे वाटप
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |बक्षिसाची रक्कम
|-
! scope=&quot;col&quot; |प्रत्येक संघासाठी
! scope=&quot;col&quot; |एकूण
|-
| align=&quot;left&quot; |विजेते
| align=&quot;center&quot; |१
|$२.४५ दशलक्ष
|$२.४५ दशलक्ष
|-
| align=&quot;left&quot; |उपविजेते
| align=&quot;center&quot; |१
|$१.२८ दशलक्ष
|$१.२८ दशलक्ष
|-
| align=&quot;left&quot; |उपांत्य फेरीतील संघ
| align=&quot;center&quot; |२
|$७८७,५००
|$१.५७५ दशलक्ष
|-
| align=&quot;left&quot; |४थे-८वे स्थान (सुपर ८)
| align=&quot;center&quot; |४
|$३८२,५००
|$१.५३ दशलक्ष
|-
| align=&quot;left&quot; |९वे-१२वे स्थान (गट फेरी)
| align=&quot;center&quot; |४
|$२४७,५००
|$०.९९ दशलक्ष
|-
| align=&quot;left&quot; |१३वे-२०वे स्थान (गट फेरी)
| align=&quot;center&quot; |८
|$२२५,०००
|$१.८० दशलक्ष
|-
| align=&quot;left&quot; |सामन्याचे विजेते
| align=&quot;center&quot; |५२
|$३१,१५४
|$१.६२ दशलक्ष
|-
! align=&quot;left&quot; |एकूण
! align=&quot;center&quot; |२०
! colspan=&quot;2&quot; |$११.२५ दशलक्ष
|}

=== मार्केटिंग ===
१९ मार्च रोजी [[न्यू यॉर्क सिटी]] मध्ये सुरू झालेल्या स्पर्धेपूर्वी आयसीसीने &quot;ट्रॉफी टूर&quot; आयोजित केली होती आणि चषक जगभरातील विविध ठिकाणी नेण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-t20-world-cup-2024-trophy-tour-starts-in-new-york|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ ट्रॉफी दौरा न्यूयॉर्कमध्ये सुरू|date=२६ मार्च २०२४|work=अंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२९ एप्रिल २०२४|archive-date=2024-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240610140646/https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-t20-world-cup-2024-trophy-tour-starts-in-new-york|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; माजी टी२० विश्वचषक चॅम्पियन [[युवराज सिंग]], [[ख्रिस गेल]], [[शाहिद आफ्रिदी]] आणि जमैकाचा धावपटू [[उसेन बोल्ट]] यांना स्पर्धेचे दूत म्हणून नियुक्त करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1144868/bolt-icc-men-t20-world-cup-ambassador|title=उसेन बोल्ट आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ दूत नियुक्त|date=२५ एप्रिल २०२४|website=www.insidethegames.biz|access-date=३ मे २०२४}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/yuvraj-singh-named-icc-men-s-t20-world-cup-2024-ambassador|title=युवराज सिंगच्या नावाची आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ दूत म्हणून घोषणा|date=२६ एप्रिल २०२४|work=अंतरराष्ट्रीय क्रिकेट क्रिकेट|access-date=२९ एप्रिल २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;&gt;{{Cite web|url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/icc-t20-world-cup-2024-list-ambassadors-world-t20/4f1178b1edc333487d8fd278|title=टी२० विश्वचषक २०२४ राजदूत: टी२० वर्ल्ड कपसाठी आयसीसी अम्बॅसेडर्सची यादी|date=२६ एप्रिल २०२४|work=द स्पोर्टींग न्यूज|access-date=२९ एप्रिल २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/former-pakistan-captain-revealed-as-tournament-ambassador-for-men-s-t20-world-cup-2024?sf188907884=1|title=पुरुषांच्या टी२० विश्वचषक २०२४ साठी टूर्नामेंट ॲम्बेसेडर म्हणून माजी पाकिस्तान कर्णधार प्रकट|date=२४ मे २०२४|work=आयसीसी|access-date=२४ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;

==पात्रता==
[[चित्र:2024 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|thumb|right|upright=2|{{legend|#000032|यजमान म्हणून पात्र}}
{{legend|#0000ff|[[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेमध्ये सर्वोत्तम ८ मध्ये स्थान मिळवून पात्र}}
{{legend|#01a2ff|[[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]नुसार पात्र}}
{{legend|#00ab00|प्रादेशिक पात्रता फेरीद्वारे पात्र}}
{{legend|#ffc900|प्रादेशिक पात्रता फेरीत सहभागी परंतु पात्र ठरू शकला नाही}}]]
{{main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया}}
[[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ स्पर्धेतील]] अव्वल आठ संघ आणि दोन यजमान या स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरले. उर्वरित दोन जागा १४ नोव्हेंबर २०२२ पर्यंत ज्या संघाना आधीच स्थान मिळाले नव्हते अशा [[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी|आयसीसी पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० सांघिक क्रमवारीतील]] सर्वोत्कृष्ट क्रमवारीत असलेल्या संघांनी घेतली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/top-eight-teams-as-well-as-hosts-wi-and-usa-to-get-automatic-entry-into-2024-t20-world-cup-1310292|title=२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेत बारा संघाना आपोआप प्रवेश मिळणार|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410152032/https://www.espncricinfo.com/story/top-eight-teams-as-well-as-hosts-wi-and-usa-to-get-automatic-entry-into-2024-t20-world-cup-1310292|archive-date=१० एप्रिल २०२२|access-date=१० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2685209|title=डेन्मार्क, इटली २०२४ च्या टी२० विश्वचषकापासून एक पाऊल दूर. युरोप पात्रता सुरू|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721064609/https://www.icc-cricket.com/news/2685209|archive-date=२१ जुलै २०२२|access-date=२१ जुलै २०२२}}&lt;/ref&gt;

उर्वरित आठ जागा आयसीसीच्या प्रादेशिक पात्रता फेरीद्वारे भरण्यात आल्या, ज्यामध्ये आफ्रिका, आशिया आणि युरोपमधील दोन संघ, अमेरिका आणि पूर्व आशिया-पॅसिफिक गटातील प्रत्येकी एका संघाचा समावेश होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2571611|title=मार्की ICC इव्हेंटसाठी पात्रता मार्ग निश्चित|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410154219/https://www.icc-cricket.com/news/2571611|archive-date=१० एप्रिल २०२२|access-date=१० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  मे २०२२ मध्ये, आयसीसीने युरोप, पूर्व आशिया-पॅसिफिक आणि आफ्रिकेसाठी उप-प्रादेशिक पात्रता मार्गांची पुष्टी केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2637428|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी पात्रता मार्ग जाहीर|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531130610/https://www.icc-cricket.com/news/2637428|archive-date=३१ मे २०२२|access-date=३१ मे २०२२}}&lt;/ref&gt;

जुलै २०२३ मध्ये, [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|युरोप पात्रता स्पर्धेतून]] [[आयर्लंड क्रिकेट संघ|आयर्लंड]] आणि [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] हे पात्र ठरणारे पहिले दोन संघ बनले, त्यानंतर [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता|पूर्व आशिया-पॅसिफिक पात्रता]] स्पर्धेतून [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]&lt;nowiki/&gt;चा क्रमांक लागतो.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/europe-region-qualifier-ireland-scotland-qualify-for-2024-men-s-t20-world-cup-1389593|title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी आपले स्थान निश्चित केले|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108045653/https://www.espncricinfo.com/story/europe-region-qualifier-ireland-scotland-qualify-for-2024-men-s-t20-world-cup-1389593|archive-date=८ नोव्हेंबर २०२३|access-date=६ नोव्हेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-papua-new-guinea-qualify-from-east-asia-pacific-region-1389780|title=पापुआ न्यू गिनी २०२४ पुरुष टी२० विश्वचषकासाठी पात्र|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107060135/https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-papua-new-guinea-qualify-from-east-asia-pacific-region-1389780|archive-date=७ नोव्हेंबर २०२३|access-date=६ नोव्हेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt; [[२०२३ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका पात्रता|अमेरिका पात्रता]] स्पर्धेमधील त्यांच्या अंतिम सामन्यात [[बर्म्युडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बर्म्युडाचा]] पराभव करून [[कॅनडा क्रिकेट|कॅनडाने]] ऑक्टोबर २०२३ मध्ये त्यांची पात्रता निश्चित केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-americas-region-final-2023-24-1399133/bermuda-vs-canada-12th-match-1399161/match-report|title=कॅनडा इतिहासात प्रथमच टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र, धालीवाल, सना चमकले|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106055557/https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-americas-region-final-2023-24-1399133/bermuda-vs-canada-12th-match-1399161/match-report|archive-date=६ नोव्हेंबर २०२३|access-date=६ नोव्हेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt; त्या नंतरच्या महिन्यात, नेपाळमध्ये [[२०२३ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया पात्रता|आशिया पात्रता]] स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत पोहोचल्यानंतर [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] आणि [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]] पात्र ठरले,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/nepal-and-oman-qualify-for-2024-mens-t20-world-cup-1406860|title=नेपाळ आणि ओमान २०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231103114658/https://www.espncricinfo.com/story/nepal-and-oman-qualify-for-2024-mens-t20-world-cup-1406860|archive-date=३ नोव्हेंबर २०२३|access-date=६ नोव्हेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt; त्यानंतर [[नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नामिबिया]] आणि [[युगांडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युगांडा]] हे [[२०२२-२३ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका पात्रता|आफ्रिका पात्रता]] स्पर्धेत अव्वल दोन स्थान मिळवून पात्र ठरणारे अंतिम दोन संघ बनले. [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] हा एकमेव कसोटी खेळणारा देश पात्र ठरू शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937|title=२०२४ टी२० विश्वचषक स्पर्धेत नामिबियाचे स्थान निश्चित|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128135144/https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२३|access-date=२८ नोव्हेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-uganda-qualify-zimbabwe-knocked-out-1411119|title=झिम्बाब्वे २०२४ टी-२० विश्वचषकासाठी अपात्र; युगांडा पात्र|date=३० नोव्हेंबर २०२३|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130123359/https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-uganda-qualify-zimbabwe-knocked-out-1411119|archive-date=३० नोव्हेंबर २०२३|access-date=३० नोव्हेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt;
कॅनडा आणि युगांडा प्रथमच पुरुष टी२० विश्वचषकासाठी पात्र ठरले, तर युनायटेड स्टेट्सचा संघ सह-यजमान असल्याने प्रथमच पात्र ठरला.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748|title=२०२४ टी२० विश्वचषक: युनायटेड स्टेट्स आपोआप पात्र|work=[[बीबीसी]]|date=१२ एप्रिल २०२२|access-date=३ जुलै २०२४|archive-date=१२ एप्रिल २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20220412134824/https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=टी२० विश्वचषक २०२४: तारखा, गट, मैदाने|work=[[एनडीटीव्ही]]|date=३० मे २०२४|access-date=३ जुलै २०२४|url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/t20-world-cup-2024-dates-groups-venues-everything-you-need-to-know-5779807#:~:text=The%202024%20ICC%20Men's%20T20,of%20the%20T20%20World%20Cup.|archive-date=३० मे २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530124703/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/t20-world-cup-2024-dates-groups-venues-everything-you-need-to-know-5779807#:~:text=The%202024%20ICC%20Men's%20T20,of%20the%20T20%20World%20Cup.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!पात्रता मार्ग
!दिनांक
!स्थळ
!संघ संख्या 
!पात्र संघ
|-
|यजमान
|१६ नोव्हेंबर २०२१
|—
| style=&quot;text-align:center&quot; |२
| nowrap=&quot;&quot; |{{cr|USA}}
{{cr|WIN}}
|-
| nowrap=&quot;&quot; |[[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ आय.सी.सी. पुरुष]] 
[[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(आधीच्या स्पर्धेतील सर्वोत्तम ८ संघ)&lt;/small&gt;
|१२ नोव्हेंबर २०२२
|ऑस्ट्रेलिया
| style=&quot;text-align:center&quot; |८
| nowrap=&quot;&quot; |{{cr|AUS}}&lt;br&gt;{{cr|ENG}}&lt;br&gt;{{cr|SA}}&lt;br&gt;{{cr|NED}}&lt;br&gt;{{cr|NZ}}&lt;br&gt;{{cr|PAK}}&lt;br&gt;{{cr|IND}}&lt;br&gt;{{cr|SL}}
|-
|[[आयसीसी पुरुष टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]
|१४ नोव्हेंबर २०२२
|—
| style=&quot;text-align:center&quot; |२
| nowrap=&quot;&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
{{cr|BAN}}
|-
|[[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|युरोप पात्रता]]
|२०-२८ जुलै २०२३
|स्कॉटलंड 
| style=&quot;text-align:center&quot; |२
| nowrap=&quot;&quot; |{{cr|IRE}}
{{cr|SCO}}
|-
|[[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता|पूर्व आशिया-प्रशांत पात्रता]]
|२०-२९ जुलै २०२३
| nowrap=&quot;&quot; |पापुआ न्यू  गिनी
| style=&quot;text-align:center&quot; |१
| nowrap=&quot;&quot; |{{cr|PNG}}
|-
|[[२०२३ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक अमेरिका पात्रता|अमेरिका पात्रता]]
| nowrap=&quot;&quot; |३० सप्टेंबर - ७ ऑक्टोबर २०२३
|बर्म्युडा
| style=&quot;text-align:center&quot; |१
| nowrap=&quot;&quot; |{{cr|CAN}}
|-
|[[२०२३ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया पात्रता|आशिया पात्रता]]
|३० सप्टेंबर - ५ नोव्हेंबर २०२३
|नेपाळ
| style=&quot;text-align:center&quot; |२
| nowrap=&quot;&quot; |{{cr|OMA}}
{{cr|NEP}}
|-
|[[२०२२-२३ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक आफ्रिका पात्रता|आफ्रिका पात्रता]]
|२२ - ३० नोव्हेंबर २०२३
|नामिबिया
| style=&quot;text-align:center&quot; |२
| nowrap=&quot;&quot; |{{cr|NAM}}
{{cr|UGA}}
|-
!एकूण
!
!
!२०
!
|}

== स्थळे ==
मे २०२३ मध्ये, सीडब्लूआयने [[कॅरिबियन]] प्रदेशातील देश आणि युनायटेड स्टेट्स या विश्वचषकाच्या सामन्यांचे आयोजन करण्यास इच्छुक असलेल्या देशांसाठी संपूर्ण बोली प्रक्रिया सुरू केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/icc-mens-t20-world-cup-2024-caribbean-bid-process-takes-centre-stage/|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ कॅरिबियन बोली प्रक्रिया केंद्रस्थानी {{!}} विंडीज क्रिकेट बातम्या|website=विंडीज|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt; जुलै २०२३ मध्ये , आयसीसीने युनायटेड स्टेट्समधील लॉडरहिल, [[फ्लोरिडा]] येथील [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[नॉर्थ कॅरोलिना]]मधील [[मॉरिसव्हिल (नॉर्थ कॅरोलायना)|मॉरिसव्हिल]], येथील [[चर्च स्ट्रीट पार्क]], [[टेक्सास|टेक्सासमधील]] [[ग्रँड प्रेरी (टेक्सास)|ग्रँड प्रेरी]] येथील [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]] आणि [[द ब्राँक्स|द ब्राँक्स]], [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क]] मधील [[व्हॅन कोर्टलँड पार्क]] येथील तात्पुरते स्टेडियम ही चार ठिकाणे निवडली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921|title=पुढील पुरुष टी२० विश्वचषक ४ ते ३० जून २०२४ दरम्यान खेळवला जाणार|last=गोल्लापूडी|first=नागराज|date=२८ जुलै २०२३|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt; ब्रॉन्क्सच्या रहिवाशांनी व्हॅन कॉर्टलँड पार्क स्टेडियमवर आक्षेप घेतला, कारण ते पार्कमध्ये विस्तारित कालावधीसाठी सार्वजनिक प्रवेश प्रतिबंधित करेल, त्याच्या पर्यावरणीय परिणामाबद्दल चिंता दर्शविली आणि कार्यक्रमाच्या आर्थिक व्यवहार्यतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thecity.nyc/2023/08/21/community-oppose-cricket-stadium-bronx/|title=डझनभर ब्रॉन्क्स गटांचा व्हॅन कॉर्टलँड पार्कमधील ३४,००० आसन क्षमतेच्या क्रिकेट स्टेडियमवर आक्षेप|last=कस्टोडियन|first=जोनाथन|date=२१ ऑगस्ट २०२३|website=द सिटी - एनवायसी न्यूज|language=en-US|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/bronx-cricket-world-cup-stadium-van-cortlandt-park/|title=क्रिकेट विश्वचषकासाठी ब्रॉन्क्समध्ये उभारले जाणार तात्पुरते स्टेडियम, जन समुदायाकडून संमिश्र प्रतिक्रिया - सीबीएस न्यूयॉर्क|last=ओव्हरमायर|first=स्टीव्ह|date=१ सप्टेंबर २०२३|website=www.cbsnews.com|language=en-US|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt; २० सप्टेंबर २०२३ रोजी, आयसीसीने जाहीर केले की [[ग्रँड प्रेरी (टेक्सास)|ग्रँड प्रेरी]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] आणि [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क]] ही तीन अमेरिकी शहरे यजमान होती. त्याशिवाय [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)]] मधील [[लाँग आयलंड]] येथील [[आयझेनहॉवर पार्क]] हे ३४,००० आसनांचे तात्पुरते स्टेडियम बांधले गेले. स्पर्धेदरम्यान क्षमता दुप्पट करण्यासाठी सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क आणि ग्रँड प्रेरी स्टेडियमचा तात्पुरता मुख्य स्टँड आणि आदरातिथ्य क्षेत्रांसह विस्तार केला गेला.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-york-s-eisenhower-park-unlikely-to-host-any-international-games-before-t20-world-cup-1417076|title=आयसीसीने पुष्टी केली की न्यूयॉर्कच्या आयझेनहॉवर पार्क टी२० विश्वचषकापूर्वी आंतरराष्ट्रीय सामने आयोजित करणार नाही|last=गोल्लापूडी|first=नागराज|date=१७ जानेवारी २०२४|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|access-date=१८ जानेवारी २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bxtimes.com/cricket-stadium-nix-van-cortlandt/|title=क्रिकेट स्टेडियमच्या विरोधकांना आयसीसीच्या व्हॅन कॉर्टलँड पार्कच्या प्रस्तावाला नकार देण्याच्या निर्णयामुळे दिलासा, लाँग आयलंड साइटची निवड – ब्रॉन्क्स टाईम्स|last=बोतेल्लो|first=कॅमिली|date=२० सप्टेंबर २०२३|website=www.bxtimes.com|language=en-US|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf|title=आयसीसी मेन्स टी२० वर्ल्ड कप २०२४ – मॉड्युलर स्टेडियम फॅक्ट शीट|access-date=३ जून २०२४|archive-date=2023-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002143111/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abc7ny.com/cricket-world-cup-nassau-county-eisenhower-park-van-cortlandt/13805087/|title=क्रिकेट टी२० विश्वचषकाचे ठिकाण नासाऊ काउंटीमध्ये बांधले जाणार, पहिल्या प्रस्तावित प्रमाणे ब्रॉन्क्स नाही|date=३ जून २०२४|website=एबीसी७ न्यू यॉर्क|language=en|access-date=१ डिसेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt;

२२ सप्टेंबर २०२३ रोजी, आयसीसीने घोषित केले की [[अँटिगा आणि बार्बुडा|अँटिग्वा आणि बार्बुडा]], [[बार्बाडोस]], [[डॉमिनिका]], [[गयाना]], [[सेंट लुसिया]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स]] आणि [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]] ही ठिकाणे वेस्ट इंडीजमधील सामन्यांचे यजमान असतील.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/3694302|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ पश्चिमेकडे जात असताना कॅरिबियन, यूएसए स्थळांची पुष्टी|website=www.icc-cricket.com|language=en|access-date=२२ सप्टेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt; [[ग्रेनेडा]], [[जमैका]] आणि [[सेंट किट्स आणि नेव्हिस]] यांनी विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमानपदासाठी बोली सादर केली नाही, जमैकाचे क्रीडा मंत्री ऑलिव्हिया ग्रेंज यांनी खर्चाच्या कारणास्तव बोली नाकारली.&lt;ref&gt;{{cite news|last=कस्टोडिओ|first=जोनाथन|date=२१ ऑगस्ट २०२३|title=डझनभर ब्रॉन्क्स गटांचा व्हॅन कॉर्टलँड पार्कमधील ३४,००० आसनांच्या क्रिकेट स्टेडियमवर आक्षेप|url=http://www.thecity.nyc/2023/08/21/community-oppose-cricket-stadium-bronx/|access-date=१ डिसेंबर २०२३|work=द सिटी|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128161834/https://www.thecity.nyc/2023/08/21/community-oppose-cricket-stadium-bronx/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=ओव्हरमायर|first=स्टीव्ह|date=१ सप्टेंबर २०२३|title=क्रिकेट विश्वचषकासाठी ब्रॉन्क्समध्ये तात्पुरते स्टेडियम बांधले जाणार, समुदायाच्या संमिश्र प्रतिक्रिया|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/bronx-cricket-world-cup-stadium-van-cortlandt-park/|access-date=1 December 2023|work=सीबीएस न्यूयॉर्क |archive-date=६ जानेवारी २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106225926/https://www.cbsnews.com/newyork/news/bronx-cricket-world-cup-stadium-van-cortlandt-park/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; नोव्हेंबर २०२३ मध्ये, असे वृत्त आले की त्रिनिदादचे [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], देशातील सर्वात महत्त्वाचे क्रिकेट मैदान, कोणत्याही विश्वचषक सामन्यांचे आयोजन करणार नाही आणि ते सामने [[सॅन फर्नांडो (त्रिनिदाद आणि टोबॅगो)|सॅन फर्नांडो]] येथील [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी|ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमीमध्ये]] हलवले जातील. [[क्वीन्स पार्क क्रिकेट क्लब|क्वीन्स पार्क क्रिकेट क्लबचे]] अध्यक्ष, निगेल कॅमाचो यांनी सांगितले की मुख्य स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी हे ठिकाण बहुधा सराव सामने आयोजित करेल. तसेच, डॉमिनिका सरकारने टूर्नामेंट सुरू होण्यापूर्वी स्थळाचा पायाभूत विकास पूर्ण करण्यास असमर्थता दर्शवून [[विंडसर पार्क|विंडसर पार्कवर]] विश्वचषक स्पर्धेचे कोणतेही सामने आयोजित न करण्याचा निर्णय घेतला.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/mens-t20-world-cup-2024-dominica-pulls-out-as-host-venue-1411178|title=डॉमिनिकाची टी२० विश्वचषक सामन्यांच्या यजमानपदातून माघार|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|access-date=३० मे २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://newsday.co.tt/2023/11/26/no-t20-world-cup-games-at-oval-brian-lara-venue-to-host-all-fixtures/|title=ओव्हलवर कोणतेही टी२० विश्वचषक सामने नाहीत, ब्रायन लारा मैदानावर सर्व सर्व सामने आयोजित|website=newsday.co.tt|language=en|access-date=३० मे २०२४}}&lt;/ref&gt;

डिसेंबर २०२३ मध्ये, आयसीसी आणि सीडब्लूआयच्या प्रतिनिधींच्या शिष्टमंडळाने कॅरिबियनमधील पुष्टी झालेल्या विश्वचषकाचे यजमान देश आणि युनायटेड स्टेट्समधील यजमान शहरांची दुसरी तपासणी केली, तसेच स्पर्धेसाठीचे सामने अंतिम केले. क्रिकेटमधील सर्वात कट्टर प्रतिस्पर्धी म्हणून मानले जाणारे भारत आणि पाकिस्तान संघांमधील गट फेरीतील सामन्याचे आयोजन लाँग आयलंड स्टेडियमने केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/icc-mens-t20-world-cup-west-indies-usa-2024|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक वेस्ट इंडीज आणि यूएसए २०२४: सीडब्लूआय आणि आयसीसी दोन आठवड्यांच्या सामन्यांच्या स्थळांच्या तपासणीसाठी|work=विंडीज क्रिकेट|access-date=३० मे २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=बार्टन|first=सायमन|url=https://www.theguardian.com/sport/2023/dec/14/new-york-to-host-india-v-pakistan-clash-in-2024-t20-world-cup|title=२०२४ टी२० विश्वचषकाचा भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामना न्यूयॉर्कमध्ये आयोजित केला जाणार|date=१४ डिसेंबर २०२३|work=द गार्डियन|access-date=१५ डिसेंबर २०२३}}&lt;/ref&gt; १७ जानेवारी २०२४ रोजी, आयसीसीने तात्पुरत्या लाँग आयलंड स्टेडियमच्या - [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]] -  प्रस्तावित डिझाइनचे अनावरण केले, जे मे २०२४ च्या अखेरीस स्पर्धेसाठी वेळेवर तयार केले गेले.&lt;ref&gt;{{cite news|last=गोल्लापूडी|first=नागराज|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-york-s-eisenhower-park-unlikely-to-host-any-international-games-before-t20-world-cup-1417076|title=आयसीसीने जाहीर केले की न्यूयॉर्कचे आयझेनहॉवर पार्क टी२० विश्वचषकापूर्वी आंतरराष्ट्रीय सामने आयोजित करणार नाही|date=१७ जानेवारी २०२४|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en|access-date=३ जून २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=हर्नांडेझ |first=क्रिस्टिअन |date=११ जून २०२४ |title=पुरुष टी२० क्रिकेट विश्वचषक: PMY गट, लोकसंख्या असलेले नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम विक्रमी वेळेत तयार करा |url=https://www.sportsvideo.org/2024/06/11/mens-t20-cricket-world-cup-pmy-group-populous-get-nassau-county-international-cricket-stadium-ready-in-record-time/ |access-date=१५ जून २०२४|website=स्पोर्ट्स व्हिडीओ ग्रुप|language=en |archive-date=१५ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240615001200/https://www.sportsvideo.org/2024/06/11/mens-t20-cricket-world-cup-pmy-group-populous-get-nassau-county-international-cricket-stadium-ready-in-record-time/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; आयसीसी विश्वचषकादरम्यान वापरण्यात आलेले हे पहिले तात्पुरते ठिकाण होते.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin:auto;font-size:90%;&quot;
|+{{Flagicon|West Indies}} वेस्ट इंडीज
! colspan=&quot;3&quot; |{{location map+|Caribbean|float=center|width=350|caption=वेस्ट इंडीज मधील मैदाने|places=
{{location map~ |Caribbean|lat=14.081 |long=-60.953 |label=[[सेंट लुसिया]] |position=top}}
{{location map~ |Caribbean|lat=13.0947 |long=-59.6175 |label=[[बार्बाडोस]] |position=bottom}}
{{location map~ |Caribbean|lat=10.17 |long=-61.28|label=[[सॅन फर्नांडो, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो|त्रिनिदाद]] |position=left}}
{{location map~ |Caribbean|lat=17.1200 |long=-61.7797 |label=[[अँटिगा]] |position=top}}
{{location map~ |Caribbean|lat=6.8046 |long=-58.1551 |label=[[गयाना]] |position=top-left}}
{{location map~ |Caribbean|lat=13.0928 |long=-61.1330 |label=[[सेंट व्हिन्सेंट]] |position=left}}}}
|-
![[अँटिग्वा आणि बार्बुडा]]
![[बार्बाडोस]]
![[गयाना]]
|-
|[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]]
|[[केन्सिंग्टन ओव्हल]]
|[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]]
|-
|प्रेक्षकक्षमता: '''१०,०००'''
|प्रेक्षकक्षमता: '''२८,०००'''
|प्रेक्षकक्षमता: '''२०,०००'''
|-
|सामने: '''८'''
|सामने: '''९ (अंतिम)'''
|सामने: '''६ (उपांत्य)'''
|-
|[[चित्र:SVRStadium.jpg|175x175अंश]]
|[[चित्र:Kensington_Oval_yes.jpg|175x175अंश]]
|[[चित्र:Providence_Stadium_outside.jpg|175x175अंश]]
|-
![[सेंट लुसिया]]
![[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स]]
![[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]
|-
|[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]]
|[[अर्नोस वेल मैदान]]
|[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]]
|-
|प्रेक्षकक्षमता: '''१५,०००'''
|प्रेक्षकक्षमता: '''१८,०००'''
|प्रेक्षकक्षमता: '''१५,०००'''
|-
|सामने: '''६'''
|सामने: '''५'''
|सामने: '''५ (उपांत्य सामना)'''
|-
|[[चित्र:Beausejour_Stadium_Cricket_St_Lucia.jpg|175x175अंश]]
|[[चित्र:Arnos_vale_ground.jpg|175x175अंश]]
|[[चित्र:Brian_Lara_Stadium.jpg|175x175अंश]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin:auto;font-size:90%;
|+{{Flagicon|USA}} अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
|-
!colspan=&quot;3&quot; |{{location map+|USA|float=center|width=500|caption=अमेरिकेतील मैदाने|places=
{{location map~ |USA|lat=32.738773 |long=-97.003098 |label=[[टेक्सास]] |position=right}}
{{location map~ |USA |lat=26.956 |long=-80.1357 |label=[[फ्लोरिडा]] |position=left}}
{{location map~ |USA |lat=40.4249 |long=-73.3321 |label=[[न्यूयॉर्क]] |position=left}}|AlternativeMap=USA edcp location map lite.svg}}
|-
![[फ्लोरिडा]]
![[न्यू यॉर्क]]
![[टेक्सास]]
|-
|[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]]
|[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]
|[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]]
|-
|प्रेक्षकक्षमता: '''२५,०००'''{{efn|स्पर्धेदरम्यान तात्पुरती आसनव्यवस्था वापरून या स्टेडियमची क्षमता वाढवण्यात येणार आहे.|name=expand}}
|प्रेक्षकक्षमता: '''३४,०००'''
|प्रेक्षकक्षमता: '''१५,०००{{efn|name=expand}}'''
|-
|सामने: '''४''', आणि ३ सराव सामने
|सामने: '''८''', आणि १ सराव सामना
|सामने: '''४''', आणि ४ सराव सामने
|-
|[[चित्र:CBRegionalPark.jpg|175x175अंश]]
|[[चित्र:২০২৪ টি২০ বিশ্বকাপের সময় নাসাউ কাউন্টি আন্তর্জাতিক ক্রিকেট স্টেডিয়াম.jpg|175px]]
|[[चित्र:Quiktrip_airhogs1.jpg|175x175अंश]]
|}
{{Notelist}}

== संघ ==
{{main|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक संघ}}
१ मे २०२४ पर्यंत आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक असलेल्या तात्पुरत्या पथकासह प्रत्येक संघाला १५ खेळाडूंचा एक संघ ठेवण्याची परवानगी होती. संघांना २५ मे २०२४ पर्यंत त्यांच्या संघांमध्ये बदल करण्याची परवानगी होती.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/sports/2024/04/26/t20-world-cup-2024-teams-deadline/73471289007/|title=२०२४ टी२० विश्वचषक: संघ कधी निश्चित केले जातील? आयसीसीची अंतिम मुदत झपाट्याने जवळ येत आहे|date=२६ एप्रिल २०२४|website=यूएसए टुडे|access-date=३ जुलै २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240429030901/https://www.usatoday.com/story/sports/2024/04/26/t20-world-cup-2024-teams-deadline/73471289007/|archive-date=२९ एप्रिल २०२४|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cricket.com.au/news/3989959/every-squad-icc-mens-t20-world-cup-2024-usa-caribbean-player-lists-names-injuries-changes|title=पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा प्रत्येक संघ|date=२७ मे २०२४|website=क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया|access-date=१ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240602045006/https://www.cricket.com.au/news/3989959/every-squad-icc-mens-t20-world-cup-2024-usa-caribbean-player-lists-names-injuries-changes|archive-date=२ जून २०२४|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

२९ एप्रिल २०२४ रोजी, [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा स्पर्धेसाठी त्यांचा संघ घोषित करणारा पहिला संघ होता.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-name-t20-world-cup-2024-squad|title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी न्यू झीलंडचा संघ जाहीर|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt; दुसऱ्या दिवशी [[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/afghanistan-announce-t20-world-cup-2024-squad|title=अफगाणिस्तानचा टी२० विश्वचषक संघ जाहीर|date=३० एप्रिल २०२४|publisher=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=१ मे २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240501063112/https://www.icc-cricket.com/news/afghanistan-announce-t20-world-cup-2024-squad|archive-date=१ मे २०२४|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ecb.co.uk/news/3990061|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी इंग्लंडचा प्राथमिक संघ|date=2022-11-24|website=www.ecb.co.uk|language=en|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt; [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/indias-t20-world-cup-2024-squad-announcement-bcci-set-for-selection-meeting/liveblog/109709626.cms|title=भारताचा टी२० विश्वचषक संघ: युझवेन्द्र चहल, संजू सॅमसन, रिषभ पंत संघामध्ये, लोकेश राहुलकडे दुर्लक्ष|date=2024-04-30|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt; [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/a-new-captain-named-as-oman-put-forward-t20-world-cup-squad|title=नवीन कर्णधारासहित ओमानचा टी२० विश्वचषक संघ जाहीर|date=३० एप्रिल २०२४|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१ मे २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240501124730/https://www.icc-cricket.com/news/a-new-captain-named-as-oman-put-forward-t20-world-cup-squad|archive-date=१ मे २०२४|url-status=live}}&lt;/ref&gt; आणि [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेने]] त्यांचे संघ जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://cricket.co.za/2024/04/30/proteas-mens-squad-named-for-2024-t20-world-cup/|title=क्रिकेट दक्षिण आफ्रिकेचा संघ जाहीर|date=३० एप्रिल २०२४|work=क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका|access-date=१ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240503112337/https://cricket.co.za/2024/04/30/proteas-mens-squad-named-for-2024-t20-world-cup/|archive-date=३ मे २०२४|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; १ मे रोजी, [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[नेपाळ राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] यांनीही त्यांचे संघ जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/3990756/australia-squad-reveal-mens-t20-world-cup-2024-caribbean-usa-mitch-marsh-named-captain|title=&quot;ऑस्ट्रेलियाने टी२० विश्वचषक संघ जाहीर केला, मार्श नेतृत्व करणार&quot;|last=कॅमरून|first=लुईस|date=१ मे २०२४|website=Cricket Australia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/nepal-put-forward-squad-in-t20-world-cup-return|title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेत पुनरागमन करणाऱ्या नेपाळच्या मजबूत संघ जाहीर|date=५ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt; [[कॅनडा क्रिकेट|कॅनडाने]], त्यांच्या पदार्पणाच्या टी२० विश्वचषकासाठी, २ मे २०४ रोजी त्यांच्या संघाची घोषणा केली. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricketcanada.org/news-detail/2960/Canada-announces-2024-ICC-Men%E2%80%99s-T20-World-Cup-squad|title=कॅनडातर्फे २०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक संघाची घोषणा|date=२ मे २०२४|work=क्रिकेट कॅनडा|access-date=२९ मे २०२४|archive-date=2024-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240502043008/https://www.cricketcanada.org/news-detail/2960/Canada-announces-2024-ICC-Men%E2%80%99s-T20-World-Cup-squad|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; यजमान [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] यांनी ३ मे २०२४ रोजी त्यांच्या संघांची घोषणा केली,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/co-hosts-west-indies-announce-squad-for-t20-world-cup|title=सह-यजमान वेस्ट इंडीजचा टी२० विश्वचषकासाठी संघ जाहीर|date=३ मे २०२४|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/world-cup-finalist-named-in-usa-t20-world-cup-2024-squad|title=यूएसए टी२० विश्वचषक २०२४ संघात विश्वचषक अंतिम फेरीतील खेळाडूची निवड|date=३ मे २०२४|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;  तर [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] आणि नवोदित [[युगांडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युगांडा]] यांनी ६ मे २०२४ रोजी त्यांचे संघ जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/key-players-return-to-scotland-s-squad-for-t20-world-cup|title=टी२० विश्वचषकासाठी स्कॉटलंडच्या संघात प्रमुख खेळाडूंचे पुनरागमन|date=६ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/uganda-name-squad-for-historic-t20-world-cup-appearance|title=ऐतिहासिक टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी युगांडाचा संघ जाहीर|date=६ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt; [[आयर्लंड क्रिकेट संघ|आयर्लंड]] आणि [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]] यांनी त्यांचे संघ ७ मे २०२४ रोजी जाहीर केले, तर [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंकेने]] ९ मे २०२४ रोजी त्यांच्या संघाची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/ireland-announce-squad-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024|title=आयर्लंडने आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी संघ जाहीर केला|date=७ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/papua-new-guinea-stick-with-experience-in-t20-world-cup-2024-squad|title=पापुआ न्यू गिनी टी२० विश्वचषक २०२४ साठी अनुभवी खेळाडूंचा चिकटून|date=७ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/sri-lanka-name-star-studded-squad-for-icc-men-s-t20-world-cup-2024?sf188382583=1|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४साठी श्रीलंकेकडून स्टार-स्टडेड संघाची घोषणा|date=९ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt; [[नामिबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नामिबियाने]] १० मे २०२४ रोजी त्यांच्या संघाची घोषणा केली आणि [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] १३ मे २०२४ रोजी त्यांच्या संघाची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/erasmus-to-skipper-as-namibia-name-squad-for-t20-world-cup|title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी नामिबियाचा संघ जाहीर, इरास्मूस कर्णधार|date=१० मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/big-names-miss-out-as-netherlands-announce-squad-for-t20-world-cup|title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी नामिबियाचा संघ जाहीर, मोठ्या खेळाडूंना वगळले|date=१३ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt; [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेशने]] १४ मे २०२४ रोजी त्यांचा संघ जाहीर केला आणि २४ मे २०२४ रोजी या स्पर्धेसाठी त्यांचा संघ जाहीर करणारा [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] अंतिम संघ ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/shanto-to-lead-bangladesh-s-squad-for-t20-world-cup?sf188479758=1|title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी बांगलादेशचे नेतृत्व शांतोकडे|date=१४ मे २०२४|website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/pakistan-name-15-member-t20-world-cup-squad?sf189015291=1|title=पाकिस्तानकडून टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी १५ नावांचा संघ जाहीर|date=२४ मे २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;

== सामना अधिकारी ==
३ मे २०२४ रोजी, आयसीसीने स्पर्धेच्या पहिल्या टप्प्यासाठी सामनाधिकारी आणि पंचांची यादी जाहीर केली.&lt;ref name=&quot;ICC&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/match-officials-revealed-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी सामना अधिकाऱ्यांनी खुलासा केला|date=३ मे २०२४|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|access-date=३ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;

'''सामनाधिकारी'''
{{div col|colwidth=20em|content=
* {{Flagicon|ZIM}} [[अँडी पायक्रॉफ्ट]]
* {{Flagicon|IND}} [[जवागल श्रीनाथ]]
* {{Flagicon|NZ}} [[जेफ क्रोव]]
* {{Flagicon|AUS}} [[डेव्हिड बून]]
* {{Flagicon|WIN}} [[रिची रिचर्डसन]]
* {{Flagicon|SL}} [[रंजन मदुगले]]
}}
'''पंच'''
{{div col|colwidth=20em|content=
* {{Flagicon|AUS}} [[पॉल रायफेल]]
* {{Flagicon|AUS}} [[रॉड टकर]]
* {{Flagicon|AUS}} [[सॅम नोजास्की]]
* {{Flagicon|BAN}} [[शारफुदौला]]
* {{Flagicon|ENG}} [[ॲलेक्स व्हार्फ]]
* {{flagicon|ENG}} [[मायकेल गॉफ]]
* {{Flagicon|ENG}} [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]]
* {{Flagicon|ENG}} [[रिचर्ड केटलबोरो]]
* {{Flagicon|IND}} [[जयरामण मदनगोपाळ]]
* {{Flagicon|IND}} [[नितीन मेनन]]
* {{Flagicon|NZ}} [[क्रिस गॅफने]]
* {{Flagicon|NZ}} [[क्रिस ब्राउन]]
* {{Flagicon|PAK}} [[अहसान रझा]]
* {{Flagicon|PAK}} [[आसिफ याकूब]]
* {{Flagicon|PAK}} [[राशिद रियाझ]]
* {{Flagicon|SA}} [[अलाहुद्दीन पालेकर]]
* {{Flagicon|SA}} [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]]
* {{Flagicon|SL}} [[कुमार धर्मसेना]]
* {{Flagicon|WIN}} [[जोएल विल्सन]]
* {{Flagicon|ZIM}} [[लँग्टन रुसेरे]]
}}

==सराव सामने==
२७ मे ते १ जून २०२४ या कालावधीत सराव सामने खेळवले गेले, ज्यात स्पर्धेतील बहुतांश संघांचा समावेश होता. इंग्लड, दक्षिण आफ्रिका, पाकिस्तान आणि न्यू झीलंड ह्या संघानी कोणतेही सराव सामने  खेळले नाहीत.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/warm-up-fixtures-announced-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024?sf188549109=1|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी सराव सामन्यांची घोषणा|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३१ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;
{{hidden begin|title=सामने|titlestyle=background:lightblue;}}
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२७ मे २०२४|वेळ=१०:३०|संघ१={{cr-rt|CAN}}|संघ२={{cr|NEP}}|धावसंख्या१=१८३/७ (२० षटके)|धावा१=[[निकोलस किर्टन]] ५२ (३९)|बळी१=[[अविनाश बोहरा]] २/२७ (३ षटके)|धावसंख्या२=१२० (१९.३ षटके)|धावा२=[[कुशल मल्ल]] ३७ (३०)|बळी२=[[डिलन हेलीगर]] ४/२० (२.३ षटके)|निकाल=कॅनडा ६३ धावांनी विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434090.html धावफलक]|स्थळ=[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]|पंच=जर्मेन लिंडो (यूएसए) आणि रुशन सॅम्युअल्स (वे.इं.)|सामनावीर=|toss=नेपाळ, क्षेत्ररक्षण.|rain=}}

----

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२७ मे २०२४|वेळ=१५:००|संघ१={{cr-rt|PNG}}|संघ२={{cr|OMA}}|धावसंख्या१=१३७/९ (२० षटके)|धावा१=[[लेगा सियाका]] २८ (२४)|बळी१=[[अकिब इल्यास]] ३/२२ (४ षटके)|धावसंख्या२=१४१/७ (१९.१ षटके)|धावा२=[[झीशान मकसूद]] ४५ (४२)|बळी२=[[आले नाओ]] २/२२ (३ षटके)|निकाल=ओमान ३ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434091.html धावफलक]|स्थळ=[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]|पंच=ख्रिस्तोफर टेलर (वे.इं) आणि कार्ल टकेट (वे.इं)|सामनावीर=|toss=ओमान, क्षेत्ररक्षण.|rain=}}

----

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२७ मे २०२४|वेळ=१९:००|night=y|संघ१={{cr-rt|UGA}}|संघ२={{cr|NAM}}|धावसंख्या१=१३४/८ (२० षटके)|धावा१=[[रॉजर मुकासा]] ५३[[नाबाद|*]] (४१)|बळी१=[[जॅक ब्रासेल]] २/१६ (४ षटके)|धावसंख्या२=१३५/५ (१८.५ षटके)|धावा२=[[निको डेव्हिन]] ५४ (३४)|बळी२=[[हेन्री सेन्योंडो]] २/१४ (३ षटके)|निकाल=नामिबिया ५ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434092.html धावफलक]|स्थळ=[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]|पंच=[[झाहीद बसरथ]] (वे.इं) आणि [[डेइटन बटलर]] (वे.इं)|सामनावीर=[[निको डेव्हिन]] (नामिबिया)|toss=नामिबिया, क्षेत्ररक्षण.|rain=}}

----

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२८ मे २०२४|वेळ=१०:३०|संघ१={{cr-rt|NED}}|संघ२={{cr|SL}}|धावसंख्या१=१८१/५ (२० षटके)|धावा१=[[मायकेल लेविट]] ५५ (२८)|बळी१=[[दिलशान मदुशंका]] २/३९ (४ षटके)|धावसंख्या२=१६१ (१८.५ षटके)|धावा२=[[वनिंदु हसरंगा]] ४३ (१५)|बळी२=[[आर्यन दत्त]] ३/२० (२ षटके)|निकाल=नेदरलँड्स २० धावांनी विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434093.html धावफलक]|स्थळ=[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]]|पंच=आदित्य गज्जर (यूएसए) आणि तारकेश्वर राव (भा)|सामनावीर=|toss=श्रीलंका, क्षेत्ररक्षण.|rain=}}

----

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२८ मे २०२४|वेळ=१०:३०|संघ१={{cr-rt|BAN}}|संघ२={{cr|USA}}|धावसंख्या१=|धावा१=|बळी१=|धावसंख्या२=|धावा२=|बळी२=|निकाल=सामना रद्द|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434094.html धावफलक]|स्थळ=[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]|पंच=ओवेन ब्राउन (यूएसए) आणि जर्मेन लिंडो (यूएसए)|सामनावीर=|toss=नाणेफेक नाही|rain=खराब हवामानामुळे सामना रद्द.}}

----

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२८ मे २०२४|वेळ=१९:००|night=y|संघ१={{cr-rt|NAM}}|संघ२={{cr|AUS}}|धावसंख्या१=११९/९ (२० षटके)|धावा१=[[झेन ग्रीन]] ३८ (३०)|बळी१=[[ॲडम झाम्पा]] ३/२५ (४ षटके)|धावसंख्या२=१२३/३ (१० षटके)|धावा२=[[डेव्हिड वॉर्नर]] ५४[[नाबाद|*]] (२१)|बळी२=[[बर्नार्ड शोल्ट्झ]] २/१६ (२ षटके)|निकाल=ऑस्ट्रेलिया ७ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434095.html धावफलक]|स्थळ=[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]|पंच=ख्रिस्तोफर टेलर (वे.इं) आणि कार्ल टकेट (वे.इं)|सामनावीर=  [[डेव्हिड वॉर्नर]] (ऑ)|toss=ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण.|rain=}}

----

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२९ मे २०२४|वेळ=१३:००|संघ१={{cr-rt|OMN}}|संघ२={{cr|AFG|२०१३}}|धावसंख्या१=१५४/३ (२० षटके)|धावा१=[[अकिब इल्यास]] ६६[[नाबाद|*]] (४८)|बळी१=[[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] १/२३ (२ षटके)|धावसंख्या२=|धावा२=|बळी२=|निकाल=अनिर्णित|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434097.html धावफलक]|स्थळ=[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]|पंच=[[झाहीद बसरथ]] (वे.इं) आणि [[डेइटन बटलर]] (वे.इं)|सामनावीर=|toss=अफगाणिस्तान, क्षेत्ररक्षण.|rain=पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.}}

----

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=३० मे २०२४|वेळ=१०:३०|संघ१={{cr-rt|USA}}|संघ२={{cr|NEP}}|धावसंख्या१=|धावा१=|बळी१=|धावसंख्या२=|धावा२=|बळी२=|निकाल=अनिर्णित|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434098.html धावफलक]|स्थळ=[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]|पंच=ओवेन ब्राउन (यूएसए) आणि रुशन सॅम्युअल्स (वे.इं)|सामनावीर=|toss=अमेरिका, फलंदाजी|rain=  पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही.}}

----

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=३० मे २०२४|वेळ=१०:३०|संघ१={{cr-rt|UGA}}|संघ२={{cr|SCO}}|धावसंख्या१=९०/५ (१८ षटके)|धावा१=[[रियाजत अली शाह]] २२ (३४)|बळी१=[[साफयान शरीफ]] २/१६ (३ षटके)|धावसंख्या२=२७/० (१.५ षटके)|धावा२=[[ओली हेयर्स]] 20[[नाबाद|*]] (7)|बळी२=|निकाल=अनिर्णित|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434099.html धावफलक]|स्थळ=[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]|पंच=ख्रिस्तोफर टेलर (वे.इं) आणि कार्ल टकेट (वे.इं)|सामनावीर=|toss=स्कॉटलंड, क्षेत्ररक्षण.|rain=पावसामुळे प्रत्येकी १८ षटकांचा सामना खेळविण्यात आला.

* पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.}}

----

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=३० मे २०२४|वेळ=१५:००|संघ१={{cr-rt|NED}}|संघ२={{cr|CAN}}|धावसंख्या१=|धावा१=|बळी१=|धावसंख्या२=|धावा२=|बळी२=|निकाल=सामना रद्द|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434100.html धावफलक]|स्थळ=[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]|पंच=जर्मेन लिंडो (यूएसए) आणि रुशन सॅम्युअल्स (वे.इं)|सामनावीर=|toss=नाणेफेक नाही.|rain=पावसामुळे सामना होऊ शकला नाही.}}

----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ३० मे २०२४
| वेळ = १५:००
| संघ१ = {{cr-rt|PNG}}
| संघ२ = {{cr|NAM}}
| धावसंख्या१ = १०९/७ (२० षटके)
| धावा१ = [[सेसे बाउ]] २९ (२५)
| बळी१ = [[डेव्हिड वाइझ]] २/८ (३ षटके)
| धावसंख्या२ = ९३/६ (१६.५ षटके)
| धावा२ = [[यान फ्रायलिंक]] ३६ (३९)
| बळी२ = [[आले नाओ]] २/९ (२ षटके)
| निकाल = नामिबिया ३ धावांनी विजयी([[डकवर्थ–लुईस–स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434101.html धावफलक]
| स्थळ =[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]
| पंच = ख्रिस्तोफर टेलर (वे.इं) आणि कार्ल टकेट (वे.इं)
| सामनावीर = 
| toss = नामिबिया, क्षेत्ररक्षण.
| rain = नामिबिया समोर ९१ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ३० मे २०२४
| वेळ = १९:००
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|WIN}}
| संघ२ = {{cr|AUS}}
| धावसंख्या१ = २५७/४ (२० षटके)
| धावा१ = [[निकोलस पूरन]] ७५ (२५)
| बळी१ = [[ॲडम झाम्पा]] २/६२ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = २२२/७ (२० षटके)
| धावा२ = [[जॉश इंग्लिस]] ५५ (३०)
| बळी२ = [[गुडाकेश मोती]] २/३१ (४ षटके)
| निकाल = वेस्ट इंडीज ३५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434102.html धावफलक]
| स्थळ =[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]
| पंच = [[झाहीद बसरथ]] (वे.इं) आणि [[डेइटन बटलर]] (वे.इं)
| सामनावीर = [[निकोलस पूरन]] (वे.इं)
| toss = ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण.
| rain = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ३१ मे २०२४
| वेळ = १०:३०
| संघ१ = {{cr-rt|SL}}
| संघ२ = {{cr|IRE}}
| धावसंख्या१ = १६३/८ (२० षटके)
| धावा१ = [[अँजेलो मॅथ्यूस]] ३२[[नाबाद|*]] (३०)
| बळी१ = [[बॅरी मॅककार्थी]] २/३१ (२.४ षटके)
| धावसंख्या२ = १२२ (१८.२ षटके)
| धावा२ = [[कर्टिस कॅम्फर]] २६ (२६)
| बळी२ = [[दासुन शनाका]] ४/२३ (३.२ षटके)
| निकाल = श्रीलंका ४१ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434103.html धावफलक]
| स्थळ =[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]]
| पंच = आदित्य गज्जर (यूएसए) आणि [[तारकेश्वर राव]] (भा)
| सामनावीर = 
| toss = आयर्लंड, क्षेत्ररक्षण
| rain = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ३१ मे २०२४
| वेळ = १०:३०
| संघ१ = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| संघ२ = {{cr|SCO}}
| धावसंख्या१ = १७८/८ (२० षटके)
| धावा१ = [[गुल्बदीन नाइब]] ६९ (३०)
| बळी१ = [[क्रिस सोल]] ३/३५ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १२३/९ (२० षटके)
| धावा२ = [[मार्क वॅट]] ३४ (२५)
| बळी२ = [[करीम जनत]] २/१३ (२ षटके)
| निकाल = अफगाणिस्तान ५५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434104.html धावफलक]
| स्थळ =[[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]
| पंच = [[झाहीद बसरथ]] (वे.इं) आणि [[डेइटन बटलर]] (वे.इं)
| सामनावीर = [[गुल्बदीन नाइब]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तान, फलंदाजी
| rain = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १ जून २०२४
| वेळ = १०:३०
| संघ१ = {{cr-rt|IND}}
| संघ२ = {{cr|BAN}}
| धावसंख्या१ = १८२/५ (२० षटके)
| धावा१ = [[रिषभ पंत]] ५३ (३२)
| बळी१ = [[महमुद्दुला]] १/१६ (२ षटके)
| धावसंख्या२ = १२२/९ (२० षटके)
| धावा२ = [[महमुद्दुला]] ४० (२८)
| बळी२ = [[अर्शदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|अर्शदीप सिंग]] (२० षटके)
| निकाल = भारत ६० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434105.html धावफलक]
| स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो ]], [[न्यूयॉर्क]]
| पंच = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझी) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं)
| सामनावीर = 
| toss = भारत, फलंदाजी
| rain = 
}}

{{hidden end}}

==गट फेरी==
आयसीसीने ५ जानेवारी २०२४ रोजी गट आणि त्याचे सामने जाहीर केले, १ ते १७ जून २०२४ या कालावधीत गट टप्प्यातील सामने खेळवले गेले. २० संघांना प्रत्येकी पाच अशा चार गटात विभागले गेले होते आणि प्रत्येक संघ गटातील इतर संघांशी सामने खेळाला. असे एकूण ४० सामने गट फेरीत खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/fixtures-revealed-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024-in-west-indies-and-the-usa|title=वेस्ट इंडीज आणि यूएसए मधील ऐतिहासिक आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२४ साठी सामने जाहीर|date=५ जानेवारी २०२४|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=१ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601062529/https://www.icc-cricket.com/news/fixtures-revealed-for-historic-icc-men-s-t20-world-cup-2024-in-west-indies-and-the-usa|archive-date=१ जून २०२४|url-status=live}}&lt;/ref&gt; १ जून रोजी, सुरुवातीच्या सामन्यात ग्रँड प्रेरी स्टेडियमवर युनायटेड स्टेट्साचा सामना  पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० खेळणाऱ्या कॅनडाशी झाला.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/usa-vs-can-live-score-icc-t20-world-cup-2024-match-01-united-states-vs-canada-scorecard-updates-9366150/|title=यूएसए वि कॅनडा हायलाइट्स, आयसीसी टी२० विश्वचषक २०२४: युनायटेड स्टेट्सने डल्लासमध्ये कॅनडाचा ७ गडी राखून पराभव|date=२ जून २०२४|newspaper=[[द इंडियन एक्स्प्रेस]]|access-date=७ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607025731/https://indianexpress.com/article/sports/cricket/usa-vs-can-live-score-icc-t20-world-cup-2024-match-01-united-states-vs-canada-scorecard-updates-9366150/|archive-date=७ जून २०२४|url-status=live}}&lt;/ref&gt; दक्षिण आफ्रिका आणि श्रीलंका यांच्यात ३ जून रोजी न्यू यॉर्क येथील नासाऊ काउंटी स्टेडियमवरील पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना खेळवण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/this-is-unacceptable-icc-ripped-apart-for-terrible-drop-in-new-york-pitch-after-low-scoring-sl-vs-sa-t20-world-cup-match-101717463458932.html|title='हे अस्वीकार्य आहे': कमी स्कोअरिंग श्रीलंका विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका सामन्यानंतर न्यूयॉर्कच्या ड्रॉप-इन खेळपट्टीसाठी आयसीसीने 'भयंकर' असा शेरा दिला|date=४ जून २०२४|newspaper=[[द हिंदुस्थान टाइम्स]]|access-date=४ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604023853/https://www.hindustantimes.com/cricket/this-is-unacceptable-icc-ripped-apart-for-terrible-drop-in-new-york-pitch-after-low-scoring-sl-vs-sa-t20-world-cup-match-101717463458932.html|archive-date=४ जून २०२४|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट}}

===गट अ===
{{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट अ}}

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १ जून २०२४{{anchor|सामना१}}
| वेळ = १९:३०
| day =
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|CAN}}
| संघ२ = {{cr|USA}}
| धावसंख्या१ =१९४/५ (२० षटके) 
| धावा१ =[[नवनीत धालीवाल]] ६१ (४४) 
| बळी१ =[[हरमीत सिंग बधन]] १/२७ (४ षटके) 
| धावसंख्या२ =१९७/३ (१७.४ षटके) 
| धावा२ =[[ॲरन जोन्स]] ९४[[नाबाद|*]] (९०) 
| बळी२ =[[डिलन हेलीगर]] १/१९ (३ षटके) 
| निकाल =अमेरिका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415701.html धावफलक]
| स्थळ =[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]
| पंच = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[शारफुदौला]] (बां)
| सामनावीर =[[ॲरन जोन्स]] (अमेरिका)
| toss =अमेरिका, क्षेत्ररक्षण 
| rain =
| टीपा =[[युनायटेड स्टेट्स राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युनायटेड स्टेट्स]] आणि [[कॅनडा क्रिकेट|कॅनडा]] या दोन्ही संघांनी टी२० विश्वचषकात पदार्पण केले.&lt;ref name=A1&gt;{{Cite web |last=ICC |date=२ जून २०२४|title=टी२० विश्वचषकात कॅनडावर अमेरिकेच्या विजयाचे सर्व विक्रम |url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-records-from-usa-s-milestone-triumph-over-canada-at-t20-world-cup |access-date=४ जून २०२४|website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
* सर्व फॉरमॅटमध्ये युनायटेड स्टेट्सचा हा पहिला विश्वचषक सामना विजय होता.&lt;ref name=A1 /&gt;
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ५ जून २०२४{{anchor|सामना८}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|IRE}}
| संघ२ = {{cr|IND}}
| धावसंख्या१ =९६ (१६ षटके) 
| धावा१ =[[गेराथ डिलेनी]] २६ (१४) 
| बळी१ =[[हार्दिक पंड्या]] ३/२७ (४ षटके) 
| धावसंख्या२ =९७/२ (१२.२ षटके) 
| धावा२ =[[रोहित शर्मा]] ५२[[नाबाद|*]] (३७) 
| बळी२ =[[बेन व्हाइट]] १/६ (१ षटक) 
| निकाल =भारत ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html धावफलक]
| स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]]
| पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझी) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं)
| सामनावीर = [[जसप्रीत बुमराह]] (भा)
| toss =भारत, गोलंदाजी 
| rain =
| टीपा =[[रोहित शर्मा]]ने (भारत) [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मध्ये त्याच्या  ४,००० धावा&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/t20-world-cup-2024/story/t20-world-cup-2024-ind-vs-ire-rohit-sharma-men-t20is-ireland-2549554-2024-06-05 |title=टी२० विश्वचषक: रोहित शर्मा पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये ४००० धावा करणारा तिसरा फलंदाज ठरला. |work=इंडिया टुडे|access-date=५ जून २०२४}}&lt;/ref&gt; आणि [[आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक|टी२० विश्वचषक स्पर्धे]]तील १,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricket.com/news/rohit-sharma-becomes-third-player-to-score-1000-t20-world-cup-runs-652024-1717607434354|title=रोहित शर्मा टी२० विश्वचषक स्पर्धेमध्ये १००० धावा करणारा तिसरा फलंदाज ठरला.|work=क्रिकेट.कॉम|access-date=५ जून २०२४|archive-date=2024-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605174404/https://www.cricket.com/news/rohit-sharma-becomes-third-player-to-score-1000-t20-world-cup-runs-652024-1717607434354|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[विराट कोहली]] नंतर दोन्ही पराक्रम करणारा तो दुसरा भारतीय ठरला. त्याने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये ६०० षटकार, आयसीसी स्पर्धांमध्ये १०० षटकार आणि आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये ३०० विजय पूर्ण केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/rohit-sharma-becomes-first-player-in-history-to-achieve-miraculous-record-in-international-cricket-2024-06-05-935408 |title=रोहित शर्माचा विश्वविक्रम,आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये मोठा टप्पा गाठणारा पहिला खेळाडू ठरला|work=इंडिया टीव्ही |access-date=५ जून २०२४}}&lt;/ref&gt;
* [[ऋषभ पंत]] (भारत) ने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मध्ये १००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://olympics.com/en/news/t20-world-cup-2024-india-vs-ireland-cricket-match-group-a-result-score |title=भारत वि आयर्लंड, टी२० विश्वचषक २०२४: भारताचा आयर्लंडवर आठ गडी राखून विजय मिळवून मोहिमेला सुरुवात |work=ऑलिम्पिक्स |access-date=६ जून २०२४}}&lt;/ref&gt;
* [[रोहित शर्मा]]ने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मध्ये भारतीय कर्णधार म्हणून सर्वाधिक विजय मिळवण्याचा [[महेंद्रसिंग धोनी]]चा विक्रम मोडला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/t20-world-cup-2024/story/rohit-sharma-ms-dhoni-india-most-successful-t20i-captain-2549586-2024-06-05 |title=एमएस धोनीचा विक्रम मोडून रोहित शर्मा भारताचा सर्वात यशस्वी टी२० कर्णधार बनला|work=इंडिया टुडे|access-date=८ जून २०२४}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ६ जून २०२४{{anchor|सामना११}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|PAK}}
| संघ२ = {{cr|USA}}
| धावसंख्या१ =१५९/७ (२० षटके)
| धावा१ =[[बाबर आझम]] ४४ (४३) 
| बळी१ =[[नोशतुश केंजीगे]] ३/३० (४ षटके) 
| धावसंख्या२ =१५९/३ (२० षटके) 
| धावा२ =[[मोनांक पटेल]] ५० (३८) 
| बळी२ =[[मोहम्मद आमिर]] १/२५ (४ षटके)
| निकाल =सामना बरोबरी (अमेरिका [[सुपर ओव्हर]] मध्ये विजयी)
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415711.html धावफलक]
| स्थळ =[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]
| पंच = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द आ)
| सामनावीर =[[मोनांक पटेल]] (अ)
| toss =अमेरिका, क्षेत्ररक्षण 
| rain =
| टीपा =आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पाकिस्तान आणि युनायटेड स्टेट्स आमनेसामने येण्याची ही पहिलीच वेळ होती.{{cn|date=June 2024}}
* [[बाबर आझम]] (पाक) हा आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सर्वाधिक धावा करणारा खेळाडू ठरला, त्याने [[विराट कोहली]]ला मागे टाकले.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=बाबर आझमने विराट कोहलीवर टी२० मध्ये सर्वोच्च धावा म्हणून आघाडी घेतली-स्कोअरर |url=https://www.thenews.com.pk/latest/1197611-babar-azam-takes-lead-over-virat-kohli-as-t20is-highest-run-scorer|access-date=७ जून २०२४ |website=www.thenews.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt;
* हा युनायटेड स्टेट्सचा आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पाकिस्तानविरुद्धचा पहिला विजय होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-06 |title=यूएसएकडून थरारक सुपर ओव्हरमध्ये ढिसाळ पाकिस्तानचा पराभव |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/united-states-of-america-vs-pakistan-11th-match-group-a-1415711/match-report |access-date=७ जून २०२४ |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}&lt;/ref&gt;
* सुपर ओव्हर: युनायटेड स्टेट्स १८/१, पाकिस्तान १३/१
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ७ जून २०२४{{anchor|सामना१३}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|CAN}}
| संघ२ = {{cr|IRE}}
| धावसंख्या१ =१३७/७ (२० षटके) 
| धावा१ =[[निकोलस किर्टन]] ४९ (३५) 
| बळी१ =[[बॅरी मॅककार्थी]] २/२४ (४ षटके) 
| धावसंख्या२ =१२५/७ (२० षटके) 
| धावा२ =[[मार्क अडायर]] ३४ (२४) 
| बळी२ =[[जेरेमी गॉर्डन]] २/१६ (४ षटके) 
| निकाल =कॅनडा १२ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415713.html धावफलक]
| स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]]
| पंच = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ)
| सामनावीर =[[निकोलस किर्टन]] (कॅ)
| toss =आयर्लंड, गोलंदाजी 
| rain =
| टीपा =कॅनडाचा हा टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील पहिला विजय
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ९ जून २०२४{{anchor|सामना१९}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|IND}}
| संघ२ = {{cr|PAK}}
| धावसंख्या१ =११९ (१९ षटके) 
| धावा१ =[[ऋषभ पंत]] ४२ (३१) 
| बळी१ =[[हॅरीस रौफ]] ३/२१ (३ षटके) 
| धावसंख्या२ =११३/७ (२० षटके) 
| धावा२ =[[मोहम्मद रिझवान]] ३१ (४४) 
| बळी२ =[[जसप्रीत बुमराह]] ३/१४ (४ षटके) 
| निकाल =भारत ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html धावफलक]
| स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]]
| पंच = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ)
| सामनावीर =[[जसप्रीत बुमराह]] (भा) 
| toss =पाकिस्तान, क्षेत्ररक्षण 
| rain =
| टीपा =हा सामन्यासाठी मैदानात ३४,०२८ प्रेक्षक उपस्थित होते. युनायटेड स्टेट्समधील क्रिकेट सामन्यासाठी ही सर्वात जास्त उपस्थिती होती.
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ११ जून २०२४{{anchor|सामना२२}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|CAN}}
| संघ२ = {{cr|PAK}}
| धावसंख्या१ =१०६/७ (२० षटके) 
| धावा१ =[[ॲरन जॉन्सन]] ५२ (४४)
| बळी१ =[[मोहम्मद आमिर]] २/१३ (४ षटके) 
| धावसंख्या२ =१०७/३ (१७.३ षटके) 
| धावा२ =[[मोहम्मद रिझवान]] ५३[[नाबाद|*]] (५३) 
| बळी२ =[[डिलन हेलीगर]] २/१८ (४ षटके) 
| निकाल =पाकिस्तान ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415722.html धावफलक]
| स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]]
| पंच = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ)
| सामनावीर =[[मोहम्मद आमिर]] (पा)
| toss =पाकिस्तान, क्षेत्ररक्षण 
| rain =
| टीपा =[[हॅरीस रौफ]]ने (पा) आपला १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० बळी घेतला &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/pak-vs-can-haris-rauf-100-wickets-t20is-third-fastest-record-stats-pakistan-v-canada-t20-world-cup-2024/article68277234.ece|title=पाकिस्तान वि कॅनडा: कॅनडा विरुद्धच्या टी२० विश्वचषक २०२४ सामन्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये १०० गाडी बाद करणारा हारिस रौफ हा तिसरा जलद विकेट घेणारा खेळाडू ठरला.|work=स्पोर्टस्टार|access-date=१० जून २०२४}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १२ जून २०२४{{anchor|सामना२५}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|USA}}
| संघ२ = {{cr|IND}}
| धावसंख्या१ =११०/८ (२० षटके) 
| धावा१ =[[नितीश कुमार (क्रिकेट खेळाडू)|नितीश कुमार]] २७ (२३) 
| बळी१ =[[अर्शदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|अर्शदीप सिंग]] ४/९ (४ षटके) 
| धावसंख्या२ =१११/३ (१८.२ षटके) 
| धावा२ =[[सूर्यकुमार यादव]] ५०[[नाबाद|*]] (४९) 
| बळी२ =[[सौरभ नेत्रावळकर]] २/१८ (४ षटके) 
| निकाल =भारत ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415725.html धावफलक]
| स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]]
| पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ)
| सामनावीर =[[अर्शदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|अर्शदीप सिंग]] (भा) 
| toss =भारत, क्षेत्ररक्षण 
| rain =
| टीपा =भारत आणि यूएसए दरम्यानचा हा पहिलाच आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
*ह्या सामन्याच्या निकालामुळे भारत सुपर ८ फेरीसाठी पात्र.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=स्पोर्टस्टार |first=टीम|date=१२ जून २०२४|title=यूएसए वि भारत, टी२० विश्वचषक २०२४: भारत युनायटेड स्टेट्सला हरवून सुपर ८ साठी पात्र |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/india-vs-usa-ind-qualifies-super-8-teams-t20-wc-2024-group-a/article68281148.ece |access-date=१३ जून २०२४|website=स्पोर्टस्टार|language=en}}&lt;/ref&gt; 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १४ जून २०२४{{anchor|सामना३०}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|USA}}
| संघ२ = {{cr|IRE}}
| धावसंख्या१ = 
| धावा१ = 
| बळी१ = 
| धावसंख्या२ = 
| धावा२ = 
| बळी२ = 
| निकाल =सामना रद्द
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415730.html धावफलक]
| स्थळ =[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]]
| पंच = [[शारफुदौला]] (बां) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ)
| सामनावीर =
| toss =नाणेफेक नाही
| rain =
| टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे अमेरिका सुपर ८ फेरीसाठी पात्र तर कॅनडा, आयर्लंड आणि पाकिस्तान स्पर्धेतून बाद.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=स्मिथ|first=रॉब|date=१४ जून २०२४|title=आयर्लंड विरुद्धचा सामना पावसामुळे रद्द झाल्याने अमेरिका सुपर आठ फेरीसाठी पात्र|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/jun/14/usa-v-ireland-t20-cricket-world-cup-live |access-date=१५ जून २०२४|work=द गार्डियन |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
|पाऊस=पावसामुळे सामना रद्द}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १५ जून २०२४{{anchor|सामना३३}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|CAN}}
| संघ२ = {{cr|IND}}
| धावसंख्या१ = 
| धावा१ = 
| बळी१ = 
| धावसंख्या२ = 
| धावा२ = 
| बळी२ = 
| निकाल =सामना रद्द
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415733.html धावफलक]
| स्थळ =[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]]
| पंच = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं) आणि [[शारफुदौला]] (बां)
| सामनावीर =
| toss = 
| rain =
| टीपा =
|पाऊस=पावसामुळे सामना होऊ शकला नाही}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १६ जून २०२४{{anchor|सामना३६}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|IRE}}
| संघ२ = {{cr|PAK}}
| धावसंख्या१ =१०६/९ (२० षटके) 
| धावा१ =[[गेराथ डिलेनी]] ३१ (१९) 
| बळी१ =[[इमाद वसीम]] ३/८ (४ षटके) 
| धावसंख्या२ =१११/७ (१८.५ षटके) 
| धावा२ =[[बाबर आझम]] ३२[[नाबाद|*]] (३४) 
| बळी२ =[[बॅरी मॅककार्थी]] ३/१४ (४ षटके) 
| निकाल =पाकिस्तान ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415736.html धावफलक]
| स्थळ =[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]]
| पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझी) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ)
| सामनावीर =[[शाहीन आफ्रिदी]]
| toss =पाकिस्तान, क्षेत्ररक्षण 
| rain =
| टीपा =
}}

===गट ब===
{{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट ब}}

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = २ जून २०२४{{anchor|सामना३}}
| वेळ = २०:३०
| day = 
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|OMA}}
| संघ२ = {{cr|NAM}}
| धावसंख्या१ =१०९ (१९.४ षटके) 
| धावा१ =[[खालिद काईल]] ३४ (३९) 
| बळी१ =[[रुबेन ट्रम्पलमान]] ४/२१ (४ षटके) 
| धावसंख्या२ =१०९/६ (२० षटके) 
| धावा२ =[[यान फ्रायलिंक]] ४५ (४८) 
| बळी२ =[[मेहरान खान]] ३/७ (३ षटके) 
| निकाल =सामना बरोबरीत (नामिबिया [[सुपर ओव्हर]] मध्ये विजयी)
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415703.html धावफलक]
| स्थळ =[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]
| पंच = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे.इं)
| सामनावीर =[[डेव्हिड वाइझ]] (ना)
| toss =नामिबिया, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =सुपर ओव्हर: नामिबिया २१/०, ओमान १०/१
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ४ जून २०२४{{anchor|सामना६}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|SCO}}
| संघ२ = {{cr|ENG}}
| धावसंख्या१ =९०/० (१० षटके)
| धावा१ =मायकेल जोन्स ४५[[नाबाद|*]] (३०)
| बळी१ =
| धावसंख्या२ =
| धावा२ =
| बळी२ =
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415706.html धावफलक]
| स्थळ =[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]
| पंच = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा)
| सामनावीर =
| toss =स्कॉटलंड, फलंदाजी
| rain =
| टीपा =पावसामुळे सामना प्रत्येकी १० षटकांचा करण्यात आला.
*पावसामुळे इंग्लंडला १० षटकांत १०९ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.
*पावसामुळे पुढे खेळ होऊ शकला नाही.
|निकाल=अनिर्णित}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ५ जून २०२४{{anchor|सामना१०}}
| वेळ = २०:३०
| day = 
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|AUS}}
| संघ२ = {{cr|OMA}}
| धावसंख्या१ =१६४/५ (२० षटके)
| धावा१ =[[मार्कस स्टोइनिस]] ६६[[नाबाद|*]] (३५)
| बळी१ =[[मेहरान खान]] २/३८ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१२५/८ (२० षटके)
| धावा२ =[[आयान खान]] ३६ (३०)
| बळी२ =[[मार्कस स्टोइनिस]] ३/१९ (३ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415710.html धावफलक]
| स्थळ =[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]
| पंच = [[जोएल विल्सन]] (वे.इं) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा)
| सामनावीर =[[मार्कस स्टोइनिस]] (ऑ)
| toss =ओमान, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =
|निकाल=ऑस्ट्रेलिया ३९ धावांनी विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ६ जून २०२४{{anchor|सामना१२}}
| वेळ = १५:००
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|NAM}}
| संघ२ = {{cr|SCO}}
| धावसंख्या१ =१५५/९ (२० षटके)
| धावा१ =[[गेरहार्ड इरास्मुस]] ५२ (३१)
| बळी१ =[[ब्रॅड व्हील]] ३/३३ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१५७/५ (१८.३ षटके)
| धावा२ =[[रिची बेरिंग्टन]] ४७[[नाबाद|*]] (३५)
| बळी२ =[[गेरहार्ड इरास्मुस]] २/२९ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415712.html धावफलक]
| स्थळ =[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]
| पंच = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा)
| सामनावीर =[[मायकेल लीस्क]] (स्कॉ)
| toss =नामिबिया, फलंदाजी
| rain =
| टीपा =
|निकाल=स्कॉटलंड ५ गडी राखून विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ८ जून २०२४{{anchor|सामना१७}}
| वेळ = १३:००
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|AUS}}
| संघ२ = {{cr|ENG}}
| धावसंख्या१ =२०१/७ (२० षटके)
| धावा१ =[[डेव्हिड वॉर्नर]] ३९ (१६)
| बळी१ =[[क्रिस जॉर्डन]] २/४४ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१६५/६ (२० षटके)
| धावा२ =[[जोस बटलर]] ४२ (२८)
| बळी२ =[[पॅट कमिन्स]] २/२३ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415717.html धावफलक]
| स्थळ =[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]
| पंच = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे.इं)
| सामनावीर =[[ॲडम झाम्पा]] (ऑ)
| toss =इंग्लंड, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =[[क्रिस जॉर्डन]] त्याचा आंतरराष्ट्रीय टी२० मधील १००वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=९ जून २०२४|date=९ जून २०२४|title='ही' कामगिरी करणारा ख्रिस जॉर्डन हा केवळ दुसरा इंग्लिश गोलंदाज ठरला आहे|url=https://cricket.one/cricket-news/chris-jordan-becomes-only-the-second-english-bowler-to-achieve-this-feat/6665253cfdc09c66a532ab76 |website=वनक्रिकेट}}&lt;/ref&gt;
|निकाल=ऑस्ट्रेलिया ३६ धावांनी विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ९ जून २०२४{{anchor|सामना२०}}
| वेळ = १३:००
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|OMA}}
| संघ२ = {{cr|SCO}}
| धावसंख्या१ =१५०/७ (२० षटके)
| धावा१ =[[प्रतीक आठवले]] ५४ (४०)
| बळी१ =[[साफयान शरीफ]] २/४० (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१५३/३ (१३.१ षटके)
| धावा२ =[[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ६१[[नाबाद|*]] (३१)
| बळी२ =[[बिलाल खान]] १/१२ (२.१ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match1415720.html धावफलक]
| स्थळ =[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]]
| पंच = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझी) आणि [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द आ)
| सामनावीर =[[ब्रँडन मॅकमुलेन]] (स्कॉ)
| toss =ओमान, फलंदाजी
| rain =
| टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे ओमान स्पर्धेतून बाद.
|निकाल=स्कॉटलंड ७ गडी राखून विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ११ जून २०२४{{anchor|सामना२४}}
| वेळ = २०:३०
| day = 
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|NAM}}
| संघ२ = {{cr|AUS}}
| धावसंख्या१ =७२ (१७ षटके)
| धावा१ =[[गेरहार्ड इरास्मुस]] ३६ (४३)
| बळी१ =[[ॲडम झाम्पा]] ४/१२ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =७४/१ (५.४ षटके)
| धावा२ =[[ट्रॅव्हिस हेड]] ३४[[नाबाद|*]] (१७)
| बळी२ =[[डेव्हिड वाइझ]]
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415724.html धावफलक]
| स्थळ =[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]]
| पंच = [[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा)
| सामनावीर =[[ॲडम झाम्पा]] (ऑ)
| toss =ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =[[ॲडम झाम्पा]] हा आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये १०० बळी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१२ जून २०२४|title=ॲडम झाम्पाने इतिहास रचला, १०० गडी  बादकरणारा घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन खेळाडू ठरला.|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/adam-zampa-creates-history-becomes-first-aussie-to-take-100-wickets-in-t20is-article-110924210 | work=टाइम्स नाऊ}}&lt;/ref&gt;
* ह्या सामन्याच्या निकालामुळे ऑस्ट्रेलिया सुपर ८ साठी पात्र तर नामिबिया स्पर्धेबाहेर.
|निकाल=ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १३ जून २०२४{{anchor|सामना२८}}
| वेळ = १५:००
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|OMA}}
| संघ२ = {{cr|ENG}}
| धावसंख्या१ =४७ (१३.२ षटके)
| धावा१ =[[शोएब खान]] ११ (२३)
| बळी१ =[[आदिल रशीद]] ४/११ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =५०/२ (३.१ षटके)
| धावा२ =[[जोस बटलर]] २४[[नाबाद|*]] (८)
| बळी२ =[[कलीमुल्लाह]] १/१० (१ षटक)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415727.html धावफलक]
| स्थळ =[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]]
| पंच = [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा)
| सामनावीर =[[आदिल रशीद]] (इं)
| toss =इंग्लड, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =
|निकाल=इंग्लंड ८ गडी राखून विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १५ जून २०२४{{anchor|सामना३४}}
| वेळ = १३:००
| day = y
| daynight =
| night = 
| संघ१ = {{cr-rt|ENG}}
| संघ२ = {{cr|NAM}}
| धावसंख्या१ =१२२/५ (१० षटके)
| धावा१ =[[हॅरी ब्रूक]] ४७[[नाबाद|*]] (२०)
| बळी१ =[[रुबेन ट्रम्पलमान]] २/३१ (२ षटके)
| धावसंख्या२ =८४/३ (१० षटके)
| धावा२ =[[मायकेल व्हान लिंगेन]] ३३ (२९)
| बळी२ =[[जोफ्रा आर्चर]] १/१० (१ षटक)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415734.html धावफलक]
| स्थळ =[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]]
| पंच = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि)
| सामनावीर =[[हॅरी ब्रूक]] (इं)
| toss =नामिबिया, फलंदाजी
| rain =
| टीपा =नामिबियासमोर १० षटकांमध्ये १२६ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.
|निकाल=इंग्लड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])|पाऊस=पावसामुळे सामना प्रत्येकी १० षटकांचा करण्यात आला.}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १५ जून २०२४{{anchor|सामना३५}}
| वेळ = २०:३०
| day =
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|SCO}}
| संघ२ = {{cr|AUS}}
| धावसंख्या१ =१८०/५ (२० षटके)
| धावा१ =[[ब्रँडन मॅकमुलेन]] ६० (३४)
| बळी१ =[[ग्लेन मॅक्सवेल]] २/४४ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१८६/५ (१९/४ षटके)
| धावा२ =[[ट्रॅव्हिस हेड]] ६८ (४९)
| बळी२ =[[मार्क वॅट]] २/३४ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415735.html धावफलक]
| स्थळ =[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]]
| पंच = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा)
| सामनावीर =[[मार्कस स्टोइनिस]] (ऑ)
| toss =
| rain =
| टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे इंग्लड सुपरत ८ फेरीसाठी पात्र तर स्कॉटलंड स्पर्धेतून बाहेर.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-16 |title=टी२० विश्वचषक २०२४: ऑस्ट्रेलियाने स्कॉटलंडचा पराभव केल्यामुळे इंग्लंड सुपर ८ साठी पात्र|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/t20-world-cup-2024-england-qualify-for-super-8-as-australia-beat-scotland-13782972.html |access-date=१६ जून २०२४|website=फर्स्टपोस्ट|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
|निकाल=ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी}}

===गट क===
{{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट क}}

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = २ जून २०२४{{anchor|सामना२}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|PNG}}
| संघ२ = {{cr|WIN}}
| धावसंख्या१ =१३६/८ (२० षटके)
| धावा१ =[[सेसे बाउ]] ५० (४३)
| बळी१ =[[आंद्रे रसेल]] २/१९ (३ षटके)
| धावसंख्या२ =१३७/५ (१९ षटके)
| धावा२ =[[रॉस्टन चेझ]] ४२[[नाबाद|*]] (२७)
| बळी२ =[[आसाद वल्ला]] २/२८ (४ षटके)
| निकाल =वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415702.html धावफलक]
| स्थळ =[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]]
| पंच = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा)
| सामनावीर =[[रॉस्टन चेझ]] (वे)
| toss =वेस्ट इंडीज, फलंदाजी
| rain =
| टीपा =
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ३ जून २०२४{{anchor|सामना५}}
| वेळ = २०:३०
| day = 
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| संघ२ = {{cr|UGA}}
| धावसंख्या१ =१८३/५ (२० षटके)
| धावा१ =[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ७६ (४५)
| बळी१ =[[ब्रायन मसाबा]] २/२१ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =५८ (१६ षटके)
| धावा२ =[[रॉबिन्सन ओबुया]] १४ (२५)
| बळी२ =[[फझलहक फारूखी]] ५/९ (४ षटके)
| निकाल=अफगाणिस्तान १२५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415705.html धावफलक]
| स्थळ =[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]]
| पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[अहसान रझा]] (पा)
| सामनावीर =[[फझलहक फारूखी]] (अ)
| toss =युगांडा, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =[[फझलहक फारूखी]]चे (अ) पहिल्यांदा ५ आंतरराष्ट्रीय टी२० बळी
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ५ जून २०२४{{anchor|सामना९}}
| वेळ = १९:३०
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|PNG}}
| संघ२ = {{cr|UGA}}
| धावसंख्या१ =७७ (१९.१ षटके)
| धावा१ =[[हिरी हिरी]] १५ (१९)
| बळी१ =[[फ्रँक सुबुगा]] २/४ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =७८/७ (१८.२ षटके)
| धावा२ =[[रियाजत अली शाह]] ३३ (५६)
| बळी२ =[[आले नाओ]] २/१६ (४ षटके)
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415709.html धावफलक]
| स्थळ =[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]]
| पंच = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा)
| सामनावीर =[[रियाजत अली शाह]] (यु)
| toss =युगांडा, क्षेत्ररक्षण
| टीपा =
|निकाल=युगांडा ३ गडी राखून विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ७ जून २०२४{{anchor|सामना१४}}
| वेळ = १९:३०
| day = 
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| संघ२ = {{cr|NZ}}
| धावसंख्या१ =१५९/६ (२० षटके)
| धावा१ =[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ८० (५६)
| बळी१ =[[ट्रेंट बोल्ट]] २/२२ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =७५ (१५.२ शतके))
| धावा२ =[[ग्लेन फिलिप्स]] १८ (१८)
| बळी२ =[[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] ४/१७ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415714.html धावफलक]
| स्थळ =[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]]
| पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[अहसान रझा]] (पा)
| सामनावीर =[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] (अ)
| toss =न्यू झीलंड, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये अफगाणिस्तानचा हा न्यू झीलंड विरुद्ध पहिलाच विजय
|निकाल=अफगाणिस्तान ८४ धावांनी विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ८ जून २०२४{{anchor|सामना१८}}
| वेळ = २०:३०
| day =
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|WIN}}
| संघ२ = {{cr|UGA}}
| धावसंख्या१ =१७३/५ (२० षटके)
| धावा१ =[[जॉन्सन चार्ल्स]] ४४ (४२)
| बळी१ =[[ब्रायन मसाबा]] २/३१ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =३९ (१२ षटके)
| धावा२ =[[जुमा मियागी]] १३[[नाबाद|*]] (२०)
| बळी२ =[[अकिल होसीन]] ५/११ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415718.html धावफलक]
| स्थळ =[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]]
| पंच = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[राशिद रियाझ]] (पा)
| सामनावीर =[[अकिल होसीन]] (वे)
| toss =वेस्ट इंडीज, फलंदाजी
| rain =
| टीपा =[[अकिल होसीन]]ने (वे)  [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] मध्ये पहिले पाच बळी घेतले.
*आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमधील वेस्ट इंडीजचा हा धावांच्या फरकाने सर्वात मोठा विजय.
|निकाल=वेस्ट इंडीज १३४ धावांनी विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १२ जून २०२४{{anchor|सामना२६}}
| वेळ = २०:३०
| day =
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|WIN}}
| संघ२ = {{cr|NZ}}
| धावसंख्या१ =१४९/९ (२० षटके)
| धावा१ =[[शेरफेन रुदरफोर्ड]] ६८[[नाबाद|*]] (३९)
| बळी१ =[[ट्रेंट बोल्ट]] ३/१६ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१३६/९ (२० षटके)
| धावा२ =[[ग्लेन फिलिप्स]] ४० (३३)
| बळी२ =[[अल्झारी जोसेफ]] ४/१९ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415726.html धावफलक]
| स्थळ =[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]
| पंच = [[अहसान रझा]] (पा) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं)
| सामनावीर =[[शेरफेन रुदरफोर्ड]] (वे)
| toss =न्यू झीलंड, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे वेस्ट इंडीज सुपर ८ फेरीसाठी पात्र
|निकाल=वेस्ट इंडीज १३ धावांनी विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १३ जून २०२४{{anchor|सामना२९}}
| वेळ = २०:३०
| day =
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|PNG}}
| संघ२ = {{cr|AFG|२०१३}}
| धावसंख्या१ =९५ (१९/५ षटके)
| धावा१ =[[किपलीन डोरिगा]] २७ (३२)
| बळी१ =[[फझलहक फारूखी]] ३/१६ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१०१/३ (१५.१ षटके)
| धावा२ =[[गुल्बदीन नाइब]] ४९[[नाबाद|*]] (३६)
| बळी२ =[[सिमो कमिआ]] १/१६ (३ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415729.html धावफलक]
| स्थळ =[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]
| पंच = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं)
| सामनावीर =[[फझलहक फारूखी]] (अ)
| toss =अफगाणिस्तान, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे अफगाणिस्तान सुपर ८ फेरीसाठी पात्र तर न्यू झीलंड, युगांडा आणि पापुआ न्यू गिनी स्पर्धेतून बाद
|निकाल=अफगाणिस्तान ७ गडी राखून विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १४ जून २०२४{{anchor|सामना३२}}
| वेळ = २०:३०
| day =
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|UGA}}
| संघ२ = {{cr|NZ}}
| धावसंख्या१ =४० (१८.४ षटके)
| धावा१ =[[केनेथ वैसवा]] ११ (१८)
| बळी१ =[[टिम साउथी]] ३/४ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =४१/१ (५.२ षटके)
| धावा२ =[[डेव्हन कॉन्वे]] २२[[नाबाद|*]] (१५)
| बळी२ =[[रियाजत अली शाह]] १/१० (१ षटक)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415732.html धावफलक]
| स्थळ =[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]
| पंच = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ)
| सामनावीर =[[टिम साउथी]] (न्यू)
| toss =
| rain =
| टीपा =
|निकाल=न्यू झीलंड ९ गडी राखून विजयी|नाणेफेक=न्यू झीलंड, क्षेत्ररक्षण}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १७ जून २०२४{{anchor|सामना३९}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|PNG}}
| संघ२ = {{cr|NZ}}
| धावसंख्या१ =७८ (१९.४ षटके)
| धावा१ =[[चार्ल्स अमिनी]] १७ (२५)
| बळी१ =[[लॉकी फर्ग्युसन]] ३/० (४ षटके)
| धावसंख्या२ =७९/३ (१२.२ षटके)
| धावा२ =[[डेव्हन कॉन्वे]] ३५ (३२)
| बळी२ =[[कबुआ मोरिया]] २/४ (२.२ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415739.html धावफलक]
| स्थळ =[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]
| पंच = [[पॉल रायफेल]] (ऑ) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि)
| सामनावीर =[[लॉकी फर्ग्युसन]] (न्यू)
| toss =
| rain =
| टीपा =ट्रेंट बोल्ट (न्यू) त्याचा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२०  सामना खेळला.
* लॉकी फर्ग्युसन (न्यू) हा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यात सलग चार निर्धाव षटके टाकणारा दुसरा गोलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१७ जून २०२४|title=न्यू झीलंड वि पापुआ न्यू गिनी: लॉकी फर्ग्युसनने टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासात गोलंदाजाने चार निर्धाव शतके टाकण्याची पहिली घटना नोंदवली|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/lockie-ferguson-records-most-maiden-overs-in-t20-world-cup-history-nz-vs-png/article68301382.ece |work=स्पोर्टस्टार}}&lt;/ref&gt;
|निकाल=न्यू झीलंड ७ गडी राखून विजयी|नाणेफेक=न्यू झीलंड, क्षेत्ररक्षण}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १७ जून २०२४{{anchor|सामना४०}}
| वेळ = २०:३०
| day = 
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|WIN}}
| संघ२ = {{cr|AFG|२०१३}}
| धावसंख्या१ =२१८/५ (२० षटके)
| धावा१ =[[निकोलस पूरन]] ९८ (५३)
| बळी१ =[[गुल्बदीन नाइब]] २/१४ (२ षटके)
| धावसंख्या२ =११४ (१६.२ षटके)
| धावा२ =[[इब्राहिम झद्रान]] ३८ (२८)
| बळी२ =[[ओबेड मकॉय]] ३/१४ (३ षटके)
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415740.html धावफलक]
| स्थळ =[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]]
| पंच = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझी) आणि [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द आ)
| सामनावीर = [[निकोलस पूरन]] (वे) 
| toss =
| rain =
| टीपा =
|निकाल=वेस्ट इंडीज १०४ धावांनी विजयी|नाणेफेक=अफगाणिस्तान, क्षेत्ररक्षण}}

===गट ड===
{{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट ड}}
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ३ जून २०२४{{anchor|सामना४}}
| वेळ = १०:३०
| day = 
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|SL}}
| संघ२ = {{cr|SA}}
| धावसंख्या१ =७७ (१९.१ षटके)
| धावा१ =[[कुशल मेंडिस]] १९ (३०)
| बळी१ =[[ॲनरिक नॉर्त्ये]] ४/७ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =८०/४ (१६.२ षटके)
| धावा२ =[[क्विंटन डी कॉक]] २० (२७)
| बळी२ =[[वनिंदु हसरंगा]] २/२२ (३.२ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415704.html धावफलक]
| स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]]
| पंच = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझी) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं)
| सामनावीर =[[ॲनरिक नॉर्त्ये]] (द आ)
| toss =श्रीलंका, फलंदाजी
| rain =
| टीपा =ह्या मैदानावरील हा पहिलाच टी२० सामना.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/this-is-unacceptable-icc-ripped-apart-for-terrible-drop-in-new-york-pitch-after-low-scoring-sl-vs-sa-t20-world-cup-match-101717463458932.html |title='धिस इस अनएक्सेपटेबल': आयसीसी रिप्प्ड अपार्ट फॉर 'टेरिबल' ड्रॉप-इन न्यू यॉर्क पीच आफ्टर लो स्कोरिंग SL vs SA T20WC मॅच |work=हिंदुस्थान टाइम्स|access-date=४ जून २०२४}}&lt;/ref&gt;
*आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट मधील श्रीलंकेची हि सर्वात कमी धावसंख्या.&lt;ref&gt;&lt;{{cite web |url=https://www.tbsnews.net/sports/sri-lanka-bundled-out-77-against-sa-their-lowest-total-t20i-history-867866 |title=श्रीलंकेचा संघ दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध ७७ धावांत आटोपला, हि त्यांची टी२०आं इतिहासातील सर्वात कमी धावसंख्या आहे|work=द बिजजेस स्टॅंडर्ड|access-date=४ जून २०२४}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ४ जून २०२४{{anchor|सामना७}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|NEP}}
| संघ२ = {{cr|NED}}
| धावसंख्या१ =१०६ (१९.२ षटके)
| धावा१ =[[रोहित कुमार]] ३५ (३७)
| बळी१ =[[लोगन व्हान बीक]] ३/१८ (३.२ षटके)
| धावसंख्या२ =१०९/४ (१८.४ षटके)
| धावा२ =[[मॅक्स ओ'दाउद]] ५४[[नाबाद|*]] (४८)
| बळी२ =[[दीपेंद्र सिंह ऐरी]] १/६ (२ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415707.html धावफलक]
| स्थळ =[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]
| पंच = [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ)
| सामनावीर =[[टिम प्रिंगल]] (ने)
| toss =नेदरलँड्स, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =
|निकाल=नेदरलँड्स ६ गडी राखून विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ७ जून २०२४{{anchor|सामना१५}}
| वेळ = १९:३०
| day = 
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|SL}}
| संघ२ = {{cr|BAN}}
| धावसंख्या१ =१२४/९ (२० षटके)
| धावा१ =[[पथुम निसंका]] ४७ (२८)
| बळी१ =[[मुस्तफिझुर रहमान]] ३/१७ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१२५ (१९ षटके)
| धावा२ =[[तौहीद ह्रिदोय]] ४० (२०)
| बळी२ =[[नुवान थुशारा]] ४/१८ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415715.html धावफलक]
| स्थळ =[[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]], [[टेक्सास]]
| पंच = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ)
| सामनावीर =[[रिशाद हुसेन]] (बां)
| toss =बांगलादेश, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =टी२० विश्वचषक स्पर्धेत बांगलादेशचा श्रीलंकेविरुद्ध हा पहिलाच विजय
|निकाल=बांगलादेश २ गडी राखून विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ८ जून २०२४{{anchor|सामना१६}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|NED}}
| संघ२ = {{cr|SA}}
| धावसंख्या१ =१०३/९ (२० षटके)
| धावा१ =[[सायब्रँड एंजेलब्रेक्ट]] ४० (४५)
| बळी१ =[[ओटनील बार्टमन]] ४/११ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१०६/६ (१८.५ षटके)
| धावा२ =[[डेव्हिड मिलर]] ५९[[नाबाद|*]] (५१)
| बळी२ =[[व्हिव्हियन किंग्मा]] २/१२ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415716.html धावफलक]
| स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]]
| पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझी) आणि [[शारफुदौला]] (बां)
| सामनावीर =[[डेव्हिड मिलर]] (द)
| toss =दक्षिण आफ्रिका, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =
|निकाल=दक्षिण आफ्रिका ४ गडी राखून विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १० जून २०२४{{anchor|सामना२१}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|SA}}
| संघ२ = {{cr|BAN}}
| धावसंख्या१ =११३/६ (२० षटके)
| धावा१ =[[हाइनरिक क्लासेन]] ४६ (४४)
| बळी१ =[[तंझीम हसन साकिब]] ३/१८ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१०९/७ (२० षटके)
| धावा२ =[[तौहीद ह्रिदोय]] ३७ (३४)
| बळी२ =[[केशव महाराज]] ३/२७ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415721.html धावफलक]
| स्थळ =[[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ईस्ट मिडो]], [[न्यूयॉर्क]]
| पंच = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[सॅम नोजास्की]] (ऑ)
| सामनावीर =[[हाइनरिक क्लासेन]] (द आ)
| toss =दक्षिण आफ्रिका, फलंदाजी
| rain =
| टीपा =
|निकाल=दक्षिण आफ्रिका ४ धावांनी विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = ११ जून २०२४{{anchor|सामना२३}}
| वेळ = १९:३०
| day = 
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|NEP}}
| संघ२ = {{cr|SL}}
| धावसंख्या१ =
| धावा१ =
| बळी१ =
| धावसंख्या२ =
| धावा२ =
| बळी२ =
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415723.html धावफलक]
| स्थळ =[[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल]], [[फ्लोरिडा]]
| पंच = [[क्रिस गॅफने]] (न्यूझी) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं)
| सामनावीर =
| toss =नाही
| rain =
| टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे दक्षिण आफ्रिका सुपर ८ फेरीसाठी पात्र
|निकाल=सामना रद्द|पाऊस=पावसामुळे सामना रद्द}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १३ जून २०२४{{anchor|सामना२७}}
| वेळ = १०:३०
| day = y
| daynight =
| night =
| संघ१ = {{cr-rt|BAN}}
| संघ२ = {{cr|NED}}
| धावसंख्या१ =१५९/५ (२० षटके)
| धावा१ =[[शाकिब अल हसन]] ६४[[नाबाद|*]] (४६)
| बळी१ =[[पॉल व्हॅन मीकीरन]] २/१५ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =१३४/८ (२० षटके)
| धावा२ =[[सायब्रँड एंजेलब्रेक्ट]] ३३ (२२)
| बळी२ =[[रिशाद हुसेन]] ३/३३ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415728.html धावफलक]
| स्थळ =[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स|सेंट व्हिन्सेंट]]
| पंच = [[क्रिस ब्राउन]] (न्यूझी) आणि [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा)
| सामनावीर =[[शाकिब अल हसन]] (बां)
| toss =नेदरलँड्स, क्षेत्ररक्षण
| rain =
| टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे श्रीलंका स्पर्धेतून बाद.
|निकाल=बांगलादेश २५ धावांनी विजयी}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १४ जून २०२४{{anchor|सामना३१}}
| वेळ = १९:३०
| day =
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|SA}}
| संघ२ = {{cr|NEP}}
| धावसंख्या१ =११५/७ (२० षटके)
| धावा१ =[[रीझा हेंड्रिक्स]] ४३ (४९)
| बळी१ =[[कुशल भुर्टेल]] ४/१९ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =११४/७ (२० षटके)
| धावा२ =[[आसिफ शेख]] ४२ (४९)
| बळी२ =[[तबरेझ शम्सी]] ४/१९ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415731.html धावफलक]
| स्थळ =[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स|सेंट व्हिन्सेंट]]
| पंच = [[जयरामण मदनगोपाळ]] (भा) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे.इं)
| सामनावीर =[[तबरेझ शम्सी]] (द)
| toss =
| rain =
| टीपा =ह्या सामन्याच्या निकालामुळे नेपाळ स्पर्धेतून बाद.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-15 |title=दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध नेपाळ थेट धावफलक, टी२० विश्वचषक २०२४: इतिहास रचण्यात नेपाळ १ मीटरने (आणि एका धावेने) कमी पडला |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/south-africa-vs-nepal-live-score-t20-world-cup-2024-match-31-today-sa-vs-nep-latest-scorecard-updates-9393435/ |access-date=१५ जून २०२४|website=द इंडियन एक्स्प्रेस |language=en}}&lt;/ref&gt;
|निकाल=दक्षिण आफ्रिका १ धावेने विजयी|नाणेफेक=नेपाळ, क्षेत्ररक्षण}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १६ जून २०२४{{anchor|सामना३७}}
| वेळ = १९:३०
| day = 
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|BAN}}
| संघ२ = {{cr|NEP}}
| धावसंख्या१ =१०६ (१९.३ षटके)
| धावा१ =[[शाकिब अल हसन]] १७ (२२)
| बळी१ =[[सोमपाल कामी]] २/१० (३ षटके)
| धावसंख्या२ =८५ (१९.२ षटके)
| धावा२ =[[कुशल मल्ल]] २७ (४०)
| बळी२ =[[तंझीम हसन साकिब]] ४/७ (४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415737.html धावफलक]
| स्थळ =[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स|सेंट व्हिन्सेंट]]
| पंच = [[सॅम नोजास्की]] (ऑ) आणि [[अहसान रझा]] (पा)
| सामनावीर =[[तंझीम हसन साकिब]] (बां)
| rain =
| टीपा =संदीप लामिछानेने (ने) त्याचा आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १०० वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=संदीप लामिछाने, आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सर्वात जलद १०० गडी बाद करणारा दुसरा गोलंदाज ठरला |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/sandeep-lamichhane-100-t20i-wickets-nepal-vs-bangladesh-t20-world-cup-2024-stats-records-cricket-news/article68299066.ece |access-date=१६ जून २०२४|work=स्पोर्टस्टार|language=en}}&lt;/ref&gt; 
*ह्या सामन्याच्या निकालामुळे बांगलादेश सुपर आठ फेरीसाठी पात्र तर नेदरलँड्स स्पर्धेतून बाहेर.
|निकाल=बांगलादेश २१ धावांनी विजयी|नाणेफेक=नेपाळ, क्षेत्ररक्षण}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| दिनांक = १६ जून २०२४{{anchor|सामना३८}}
| वेळ = २०:३०
| day =
| daynight =
| night = y
| संघ१ = {{cr-rt|SL}}
| संघ२ = {{cr|NED}}
| धावसंख्या१ =२०१/६ (२० षटके)
| धावा१ =[[चरिथ असलंका]] ४६ (२१)
| बळी१ =[[लोगन व्हान बीक]] २/४५ (४ षटके)
| धावसंख्या२ =११८ (१६.४ षटके)
| धावा२ =[[मायकेल लेविट]] ३१ (२३)
| बळी२ =[[नुवान थुशारा]] ३/२४ (३.४ षटके)
| result =
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415738.html धावफलक]
| स्थळ =[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]]
| पंच = [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द आ) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं)
| सामनावीर =[[चरिथ असलंका]] (श्री)
| toss =
| rain =
| टीपा =
|निकाल=श्रीलंका ८३ धावांनी विजयी
|नाणेफेक=नेदरलँड्स, क्षेत्ररक्षण
}}

==सुपर ८==
गट फेरीमधील प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघांना सुपर ८ टप्प्यात चार संघांच्या दोन गटांमध्ये ठेवण्यात आले होते. सुपर ८ टप्प्यात, प्रत्येक संघ गटातील इतरांशी राऊंड-रॉबिन म्हणून खेळेल, प्रत्येक गटातील शीर्ष दोन संघानी बाद फेरीमध्ये प्रवेश केला.&lt;ref name=&quot;CWC&quot; /&gt; ग्रुप स्टेजपासून सुपर ८ पर्यंत एकही गुण पुढे नेला गेला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/znofzpw3btrqudr8seqd.pdf|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक, २०२४|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240610115930/https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/znofzpw3btrqudr8seqd.pdf|archive-date=१० जून २०२४|access-date=१० जून २०२४}}&lt;/ref&gt; स्पर्धेपूर्वी, सुपर ८ टप्प्यात आठ मानांकित संघ  होते: गट १ मध्ये ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड आणि श्रीलंका आणि गट २ मध्ये इंग्लंड, पाकिस्तान, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज.&lt;ref&gt;{{cite news|author=अभिमन्यू बसू|url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-frequently-asked-questions-faqs-1435161|title=टी२० विश्वचषक २०२४ नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न: वेळ, ठिकाणे आणि बरेच काही|date=२७ मे २०२४|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=११ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611051246/https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-frequently-asked-questions-faqs-1435161|archive-date=११ जून २०२४|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=विग्मोर|first=टीम|url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2024/01/04/t20-world-cup-fixtures-draw-west-indies-groups-england/|title=२०२४ च्या टी२० विश्वचषकाच्या ड्रॉवर पहिली नजर|date=४ जानेवारी २०२४|work=द टेलिग्राफ|access-date=४ जानेवारी २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104224650/https://www.telegraph.co.uk/cricket/2024/01/04/t20-world-cup-fixtures-draw-west-indies-groups-england/|archive-date=४ जानेवारी २०२४|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/t20-world-cup-2024-super-8-qualified-teams-schedule-date-india-vs-australia-9391821/|title=टी२० विश्वचषक २०२४ सुपर ८: पात्र संघ, वेळापत्रक, सामन्याची तारीख आणि ठिकाणे|date=१४ जून २०२४|publisher=द इंडियन एक्स्प्रेस|access-date=१४ जून २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614034318/https://indianexpress.com/article/sports/cricket/t20-world-cup-2024-super-8-qualified-teams-schedule-date-india-vs-australia-9391821/|archive-date=१४ जून २०२४|url-status=live}}&lt;/ref&gt; मानांकित संघ जर गट फेरीतून पुढे गेले आणि त्यांच्या गटात ते प्रथम किंवा द्वितीय क्रमांकावर असले तरीही त्यांना पूर्व-निर्धारित स्थानांवर ठेवले गेले.&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|last1=विग्मोर|first1=टीम|url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2024/01/04/t20-world-cup-fixtures-draw-west-indies-groups-england/|title=एक्सक्लुसिव्ह: फर्स्ट लूक ऍट ड्रॉ फॉर २०२४ टी२० वर्ल्ड कप|date=४ जानेवारी २०२४|work=द टेलिग्राफ|access-date=४ जानेवारी २०२४}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |पात्रता
! colspan=&quot;2&quot; |सुपर ८
|-
!गट अ
!गट ब
|-
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text align:center&quot; |'''[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक#गट फेरी|गट फेरी]] मधून अग्रेसर'''
&lt;small&gt;(८ अग्र संघ)&lt;/small&gt;
|{{Cr|IND|नाव=}}{{efn|भारताला अ१ स्थान पूर्वनिश्चित करण्यात आले होते आणि ते पात्र झाले.&lt;ref&gt;{{cite news|date=१२ जून २०२४|title=यूएसए वि भारत, टी२० विश्वचषक २०२४: भारत युनायटेड स्टेट्सला हरवून सुपर 8 साठी पात्र |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/india-vs-usa-ind-qualifies-super-8-teams-t20-wc-2024-group-a/article68281148.ece|access-date=१३ जून २०२४|work=स्पोर्टस्टार}}&lt;/ref&gt;}}
|{{Cr|USA}}{{efn|युनायटेड स्टेट्स पात्र ठरले आणि त्यांनी अ२ पोझिशन घेतली, जी मूळत: पाकिस्तानला आधीच दिली गेली होती, जे पात्र होण्यात अपयशी ठरले.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=स्मिथ|first=रॉब|date=१४ जून २०२४|title=आयर्लंडविरुद्ध धुव्वा उडवल्यानंतर यूएसए सुपर ८ साठी पात्र ठरले: टी२० क्रिकेट विश्वचषक – जसे घडले तसे |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/jun/14/usa-v-ireland-t20-cricket-world-cup-live |access-date=१५ जून २०२४|work=द गार्डियन |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|{{Cr|AUS}}{{efn|ऑस्ट्रेलियाला ब२ स्थान पूर्वनिश्चित आले होते आणि ते पात्र ठरले.&lt;ref name=&quot;CNBC&quot;&gt;{{cite news|date=१२ जून २०२४|title=ऑस्ट्रेलिया आणि दक्षिण आफ्रिका हे टी२० विश्वचषकाच्या सुपर ८ टप्प्यासाठी पात्र ठरणारे पहिले संघ ठरले - सीएनबीसी टीव्ही१८|url=https://www.cnbctv18.com/sports/australia-and-south-africa-become-first-teams-to-qualify-for-super-8-stage-of-t20-world-cup-19427304.htm |access-date=१२ जून २०२४|work=सीएनबीसी टीव्ही१८}}&lt;/ref&gt;}}
|{{Cr|ENG}}{{efn|इंग्लंडला ब१ स्थान पूर्वनिश्चित आले होते आणि ते पात्र ठरले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-16 |title=टी२० विश्वचषक २०२४: ऑस्ट्रेलियाने स्कॉटलंडचा पराभव केल्यामुळे इंग्लंड सुपर ८ साठी पात्र ठरला |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/t20-world-cup-2024-england-qualify-for-super-8-as-australia-beat-scotland-13782972.html |access-date=१६ जून २०२४|website=फर्स्टपोस्ट|language=en-us}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|{{Cr|AFG|नाव=|variant=२०१३}}{{efn|अफगाणिस्तान पात्र ठरली आणि त्यांनी क१ स्थान मिळवले, जे मूळत: न्यू झीलंडला आधीच देण्यात आले होते, जे पात्रता मिळवण्यात अपयशी ठरले.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://crictoday.com/cricket/daily-cricket-news/afghanistan-qualify-for-super-8-stage-of-icc-t20-world-cup-2024-new-zealand-eliminated/|title=अफगाणिस्तान आयसीसी टी२० विश्वचषक २०२४ च्या सुपर ८ टप्प्यासाठी पात्र, न्यू झीलंड बाद |date=१४ जून २०२४|access-date=१४ जून २०२४|work=क्रिक टुडे}}&lt;/ref&gt;}}
|{{Cr|WIN}}{{efn|वेस्ट इंडीजला क२ स्थान पूर्वनिश्चित करण्यात आले होते आणि ते पात्र ठरले.&lt;ref&gt;{{cite news|title=न्यू झीलंडवर १३ धावांनी विजय मिळवल्यानंतर वेस्ट इंडीज सुपर ८ साठी पात्र|url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/west-indies-qualify-for-super-8s-after-13-run-win-over-new-zealand-5879320|access-date=१३ जून २०२४|date=१३ जून २०२४|work=[[एनडीटीव्ही]]|archive-date=2024-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613093441/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/west-indies-qualify-for-super-8s-after-13-run-win-over-new-zealand-5879320|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|{{Cr|BAN}}{{efn|बांगलादेश पात्र ठरले आणि त्यांनी ड२ स्थान मिळवले, जे मूळत: श्रीलंकेला आधीच देण्यात आले होते, जे पात्र होण्यास अपयशी ठरले. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=टी२० विश्वचषक सुपर ८ मध्ये बांगलादेश अंतिम स्थानावर शिक्कामोर्तब, चाहत्यांना प्रश्न &quot;पाकिस्तान कुठे आहे?&quot; {{!}} क्रिकेट बातम्या |url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/bangladesh-seal-final-spot-in-t20-world-cup-super-8s-fans-question-where-is-pakistan-5906395 |access-date=१८ जून २०२४ |website=NDTVSports.com |language=en |archive-date=2024-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618111206/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/bangladesh-seal-final-spot-in-t20-world-cup-super-8s-fans-question-where-is-pakistan-5906395 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/sri-lanka-knocked-out-of-t20-world-cup-2024-bangladesh-close-in-on-super-eight-berth-with-25-run-win-over-netherlands-5884790|title=श्रीलंका टी२० विश्वचषक २०२४ मधून बाहेर|date=१३ जून २०२४|access-date=१३ जून २०२४|work=[[एनडीटीव्ही]]|archive-date=2024-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627034341/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/sri-lanka-knocked-out-of-t20-world-cup-2024-bangladesh-close-in-on-super-eight-berth-with-25-run-win-over-netherlands-5884790|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
|{{Cr|SA}}{{efn|दक्षिण आफ्रिकेला ड१ स्थान पूर्वनिश्चित करण्यात आले होते आणि ते पात्र ठरले.&lt;ref name=&quot;CNBC&quot;/&gt;}}
|}
{{notelist}}

===गट १===
{{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट १}}
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
|दिनांक=२० जून २०२४{{anchor|सामना४३}}
|वेळ=१०:३०
|daynight=
|संघ१={{Cr|AFG|२०१३}}
|संघ२={{Cr-rt|IND}}
|धावसंख्या१= १८१/८ (२० षटके)
|धावा१=[[सूर्यकुमार यादव]] ५३ (२८)
|बळी१=[[राशीद खान]] ३/२६ (४ षटके)
|धावसंख्या२=१३२ (२० षटके)
|धावा२=[[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] २६ (२०)
|बळी२=[[जसप्रीत बुमराह]] ३/७ (४ षटके)
|निकाल=भारत ४७ धावांनी विजयी
|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415743.html धावफलक]
|स्थळ=[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]
|पंच= [[पॉल रायफेल]] (ऑ) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ)
|सामनावीर=[[सूर्यकुमार यादव]] (भा)
|नाणेफेक=भारत, फलंदाजी
|rain=
|टीपा=
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
|दिनांक=२० जून २०२४
|वेळ=२०:३०
|daynight=
|night=y
|संघ१={{Cr|AUS}}
|संघ२={{Cr-rt|BAN}}
|धावसंख्या१=१४०/८ (२० षटके)
|धावा१=[[नजमुल हुसैन शान्तो]] ४१ (३६)
|बळी१=[[पॅट कमिन्स]] ३/२९ (४ षटके) 
|धावसंख्या२=१००/२ (११.२ षटके)
|धावा२=[[डेव्हिड वॉर्नर]] ५३[[नाबाद|*]] (३५)
|बळी२=[[रिशाद हुसेन]] २/२३ (३ षटके)
|निकाल=ऑस्ट्रेलिया २८ धावांनी विजयी ([[डीएलएस पद्धत]])
|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415744.html धावफलक]
|स्थळ=[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]]
|पंच= [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं)
|सामनावीर=[[पॅट कमिन्स]] (ऑ)
|नाणेफेक=ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण
|rain=
|टीपा=[[पॅट कमिन्स]] (ऑ) ने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पहिली हॅट्ट्रिक घेतली&lt;ref&gt;{{Cite web |title=पॅट कमिन्सचा टी२० विश्वचषकातील हॅटट्रिकसह इतिहास, रेकॉर्ड बुकमध्ये प्रवेश. {{!}} क्रिकेट बातम्या पहा |url=https://sports.ndtv.com/cricket/pat-cummins-makes-history-with-t20-world-cup-hat-trick-enters-record-books-watch-5935817 |access-date=2024-06-21 |website=एनडीटीव्हीस्पोर्ट्स.कॉम |language=en |archive-date=2024-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621031721/https://sports.ndtv.com/cricket/pat-cummins-makes-history-with-t20-world-cup-hat-trick-enters-record-books-watch-5935817 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; आणि असे करणारा तो चौथा ऑस्ट्रेलियई गोलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=टी२० विश्वचषक २०२४ मधील पहिली हॅट्ट्रिक कमिन्सची |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-australia-fast-bowler-pat-cummins-stars-with-hat-trick-against-bangladesh-1439994 |access-date=२१ जून २०२४|website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}&lt;/ref&gt;
|पाऊस=आस्ट्रेलियाच्या डावादरम्यान आलेल्या पावसामुळे ऑस्ट्रेलियाचे लक्ष्य ११.२ शतकांमध्ये ७२ इतके करण्यात आले.
*पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
|दिनांक=२२ जून २०२४{{anchor|सामना४७}}
|वेळ=१०:३०
|daynight=
|संघ१={{Cr-rt|IND}}
|संघ२={{Cr|BAN}}
|धावसंख्या१=१९६/५ (२० षटके)
|धावा१=[[हार्दिक पंड्या]] ५०[[नाबाद|*]] (२७)
|बळी१=[[तंझीम हसन साकिब]] २/३२ (४ षटके)
|धावसंख्या२=१४६/८ (२० षटके)
|धावा२=[[नजमुल हुसैन शान्तो]] ४० (३२)
|बळी२=[[कुलदीप यादव]] ३/१९ (४ षटके)
|निकाल=भारत ५० धावांनी विजयी
|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415747.html धावफलक]
|स्थळ=[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]]
|पंच=[[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द)
|सामनावीर=[[हार्दिक पंड्या]] (भा)
|नाणेफेक=बांगलादेश, क्षेत्ररक्षण
|rain=
|टीपा=[[शाकिब अल हसन]] हा टी२० विश्वचषक स्पर्धेमध्ये ५० गडी बाद करणारा पहिलाच गोलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२२ जून २०२४|date=२२ जून २०२४|title=शाकिब अल हसन टी२० विश्वचषक स्पर्धेमध्ये ५० गडी बाद करणारा पहिलाच गोलंदाज.|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/ind-vs-ban-shakib-al-hasan-record-50-wickets-t20-world-cup-stats-india-v-bangladesh-rohit-sharma/article68320741.ece/ |website=स्पोर्टस्टार}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
|दिनांक=२२ जून २०२४
|वेळ=२०:३०
|daynight=
|night=y
|संघ१={{Cr|AFG|२०१३}}
|संघ२={{Cr|AUS}}
|धावसंख्या१=१४८/६ (२० षटके)
|धावा१=[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ६० (४९)
|बळी१=[[पॅट कमिन्स]] ३/२८ (४ षटके)
|धावसंख्या२=१२७ (१९.२ षटके)
|धावा२=[[ग्लेन मॅक्सवेल]] ५९ (४१)
|बळी२=[[गुल्बदीन नाइब]] ४/२० (४ षटके)
|निकाल=अफगाणिस्तान २१ धावांनी विजयी
|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415748.html धावफलक]
|स्थळ=[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स|सेंट व्हिन्सेंट]]
|पंच=[[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द)
|सामनावीर=[[गुल्बदीन नाइब]] (अ)
|नाणेफेक=ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण
|rain=
|टीपा=[[पॅट कमिन्स]] (ऑ) ने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सलग दुसरी हॅट्ट्रिक घेतली आणि टी२० विश्वचषक स्पर्धेत  एकापेक्षा जास्त हॅट्ट्रिक घेणारा एकमेव खेळाडू ठरला. एकूणच या स्पर्धेतील ही दुसरी हॅट्ट्रिक होती आणि टी२० विश्वचषक इतिहासातील आठवी हॅट्ट्रिक होती.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=23 June 2024 |title=टी२० विश्वचषक स्पर्धेत सलग दुसऱ्या हॅट्ट्रिकसह कमिन्सने रचला इतिहास  |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/cummins-creates-history-with-second-consecutive-t20-world-cup-hat-trick |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;
*आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये अफगाणिस्तानचा ऑस्ट्रेलियाविरुद्धचा हा पहिला विजय होता.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२३ जून २०२४|title=ऑस्ट्रेलिया वि अफगाणिस्तान: टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आव्हान जिवंत ठेवण्यासाठी अफगाणिस्तानचा ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध ऐतिहासिक विजय |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/t20-world-cup-australia-afghanistan-history-gurbaz-maxwell-2556817-2024-06-23 |website=इंडिया टुडे}}&lt;/ref&gt;}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
|दिनांक=२४ जून २०२४{{anchor|सामना५१}}
|वेळ=१०:३०
|daynight=
|संघ१={{Cr-rt|AUS}}
|संघ२={{Cr|IND}}
|धावसंख्या१=१८१/८ (२० षटके)
|धावा१=[[रोहित शर्मा]] ९२ (४१)
|बळी१=[[मिचेल स्टार्क]] २/४५ (४ षटके)
|धावसंख्या२=१३४ (२० षटके)
|धावा२=[[ट्रॅव्हिस हेड]] ७६ (४३)
|बळी२=[[अर्शदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|अर्शदीप सिंग]] ३/३७ (४ षटके)
|निकाल=भारत २४ धावांनी विजयी
|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415751.html धावफलक]
|स्थळ=[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]]
|पंच= [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं)
|सामनावीर=[[सूर्यकुमार यादव]] (भा)
|नाणेफेक=ऑस्ट्रेलिया, क्षेत्ररक्षण
|rain=
|टीपा=[[रोहित शर्मा]] (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये २०० षटकार मारणारा पहिला खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२४ जून २०२४|title=भारत वि ऑस्ट्रेलिया, टी२० विश्वचषक २०२४: रोहित शर्मा आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये २०० षटकार मारणारा पहिलाच फलंदाज|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/rohit-sharma-most-sixes-t20i-record-stats-ind-vs-aus-t20-world-cup/article68328504.ece |work=स्पोर्टस्टार}}&lt;/ref&gt; बाबर आझमला मागे टाकत तो आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सर्वाधिक धावा करणारा खेळाडू बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२४ जून २०२४|title=स्टॅट पॅक: रोहित शर्माची ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध विध्वंसक खेळी, बाबर आझमला टाकले मागे|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/t20-world-cup-2024-india-vs-australia-rohit-sharma-stat-pack-2557533-2024-06-24 |work=इंडिया टुडे}}&lt;/ref&gt;
या सामन्याच्या परिणामी भारत उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२४ जून २०२४ |title=भारत वि ऑस्ट्रेलिया: १९ नोव्हेंबरचा बदला २४ जूनला; कांगारूंना चिरडून टीम इंडिया सेमी फायनलमध्ये |url=https://news18marathi.com/sport/ind-vs-aus-t20-world-cup-2024-super-8-team-india-won-match-by-24-runs-against-australia-and-qualified-for-semi-final-mhpp-1204032.html |work=न्यूज१८ मराठी |archive-date=2024-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625054733/https://news18marathi.com/sport/ind-vs-aus-t20-world-cup-2024-super-8-team-india-won-match-by-24-runs-against-australia-and-qualified-for-semi-final-mhpp-1204032.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
|दिनांक=२४ जून २०२४
|वेळ=२०:३०
|daynight=
|night=y
|संघ१={{Cr|AFG|२०१३}}
|संघ२={{Cr|BAN}}
|धावसंख्या१=११५/५ (२० षटके)
|धावा१=[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ४३ (५५)
|बळी१=[[रिशाद हुसेन]] ३/२६ (४ षटके)
|धावसंख्या२=१०५ (१७.५ षटके)
|धावा२=[[लिटन दास]] ५४[[नाबाद|*]] (४९)
|बळी२=[[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]]
|निकाल=अफगाणिस्तान ८ गडी राखून विजयी ([[डीएलएस पद्धत]]
|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415752.html धावफलक]
|स्थळ=[[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्सटाउन]], [[सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स|सेंट व्हिन्सेंट]]
|पंच=[[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि)
|सामनावीर=
|नाणेफेक=अफगाणिस्तान, फलंदाजी
|rain=
|टीपा=[[राशिद खान]] (अ) ने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये १५०वा गडी बाद केला.
*या सामन्याच्या परिणामी अफगाणिस्तान उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरले तर ऑस्ट्रेलिया आणि बांगलादेश स्पर्धेबाहेर पडले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lokmat.com/cricket/news/t20-world-cup-2024-afg-vs-ban-live-match-updates-afghanistan-beat-bangladesh-to-enter-semi-finals-rashid-khan-takes-4-wickets-to-keep-australia-out-of-the-tournament-a-a755/|title=AFG vs BAN : राशिदचा 'चौकार'! ऑस्ट्रेलिया हद्दपार; अफगाणिस्तान सेमीफायनलमध्ये, बांगलादेश चीतपट|access-date=२५ जून २०२४|website=लोकमत.कॉम}}&lt;/ref&gt;
*बांगलादेशविरुद्ध अफगाणिस्तानचा टी२० विश्वचषकातील हा पहिला विजय ठरला.
*अफगाणिस्तान त्यांच्या क्रिकेट इतिहासात प्रथमच कोणत्याही मोठ्या आयसीसी स्पर्धेच्या उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरला.
|पाऊस=पावसामुळे बांगलादेश समोर १९ षटकांमध्ये ११४ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले}}

=== गट २ ===
{{साचा:२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक गट २}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=१९ जून २०२४{{anchor|सामना४१}}|वेळ=१०:३०|daynight=|संघ१={{Cr-rt|SA}}|संघ२={{Cr|USA}}|धावसंख्या१=१९४/४ (२० षटके)|धावा१=[[क्विंटन डी कॉक]] ७४ (४०)|बळी१=[[सौरभ नेत्रावळकर]] २/२१ (४ षटके)|धावसंख्या२=१७६/६ (२० षटके)|धावा२=[[अँड्रीझ गॉस]] ८०[[नाबाद|*]] (४७)|बळी२=[[कागिसो रबाडा]] ३/१८ (४ षटके)|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415741.html धावफलक]|स्थळ=[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]]|पंच=[[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं)|सामनावीर=[[क्विंटन डी कॉक]]|नाणेफेक=|rain=|टीपा=|निकाल=दक्षिण आफ्रिका १८ धावांनी विजयी|नाणेफेक=अमेरिका, क्षेत्ररक्षण}}
----{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=१९ जून २०२४|वेळ=२०:३०|daynight=|night=y|संघ१={{Cr-rt|WIN}}|संघ२={{Cr|ENG}}|धावसंख्या१=१८०/४(२० षटके)|धावा१=[[जॉन्सन चार्ल्स]] ३८ (३४)|बळी१=[[मोईन अली]] १/१५ (२ षटके)|धावसंख्या२=१८१/२ (१७.३ षटके)|धावा२=[[फिल सॉल्ट]] ८७[[नाबाद|*]] (४७)|बळी२=[[रॉस्टन चेझ]] १/१९ (३ षटके)|निकाल=इंग्लंड ८ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415742.html धावफलक]|स्थळ=[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]]|पंच=[[नितीन मेनन]] (भा) आणि [[अहसान रझा]] (पा)|सामनावीर=[[फिल सॉल्ट]] (इं)|नाणेफेक=इंग्लंड, क्षेत्ररक्षण|rain=|टीपा=}}
----{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२१ जून २०२४{{anchor|सामना४५}}|वेळ=१०:३०|daynight=|संघ१={{Cr-rt|SA}}|संघ२={{Cr|ENG}}|धावसंख्या१=१६३/६ (२० षटके)|धावा१=[[क्विंटन डी कॉक]]  ६५ (३८)|बळी१=[[जोफ्रा आर्चर]] ३/४० (४ षटके)|धावसंख्या२=१५६/६ (२० षटके)|धावा२=[[हॅरी ब्रूक]] ५३ (३७)|बळी२=[[केशव महाराज]] २/२५ (४ षटके)|निकाल=दक्षिण आफ्रिका ७ धावांनी विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415745.html धावफलक]|स्थळ=[[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान]], [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]]|पंच=[[क्रिस ब्राउन]] (न्यू) आणि [[शारफुदौला]] (बां)|सामनावीर=[[क्विंटन डी कॉक]] (द)|नाणेफेक=इंग्लड, क्षेत्ररक्षण|rain=|टीपा=}}
----{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२१ जून २०२४|वेळ=२०:३०|daynight=|night=y|संघ१={{Cr-rt|USA}}|संघ२={{Cr|WIN}}|धावसंख्या१=१२८ (१९.५ षटके)|धावा१=[[अँड्रीझ गॉस]] २९ (१६)|बळी१=[[रॉस्टन चेझ]] ३/१९ (४ षटके)|धावसंख्या२=१३०/१ (१०.५ षटके)|धावा२=[[शई होप]] ८२[[नाबाद|*]] (३९)|बळी२=[[हरमीत सिंग बधन]] १/१८ (२ षटके)|निकाल=वेस्ट इंडीज ९ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415746.html धावफलक]|स्थळ=[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]|पंच=[[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ)|सामनावीर=|नाणेफेक=वेस्ट इंडीज, क्षेत्ररक्षण|rain=|टीपा=वेस्ट इंडीज आणि अमेरिकेदरम्यानचा हा पहिलाच आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.}}
----{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२३ जून २०२४|वेळ=१०:३०|daynight=|संघ१={{Cr-rt|USA}}|संघ२={{Cr|ENG}}|धावसंख्या१=११५ (१८.५ षटके)|धावा१=[[नितीश कुमार (क्रिकेट खेळाडू)|नितीश कुमार]] ३० (२४)|बळी१=[[क्रिस जॉर्डन]] ४/१० (२.५ षटके)|धावसंख्या२=११७/० (९.४ षटके)|धावा२=[[जोस बटलर]] ८३[[नाबाद|*]] (३८)|बळी२=|निकाल=इंग्लंड १० गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415749.html धावफलक]|स्थळ=[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]|पंच=[[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे)|सामनावीर=[[आदिल रशीद]] (इं)|नाणेफेक=इंग्लंड, क्षेत्ररक्षण|rain=|टीपा=आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये इंग्लंड आणि युनायटेड स्टेट्स आमनेसामने येण्याची ही पहिलीच वेळ होती.
*[[क्रिस जॉर्डन]] (इंग्लंड) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पहिली हॅटट्रिक घेतली आणि टी२० विश्वचषकात हॅट्ट्रिक घेणारा पहिला इंग्लिश खेळाडू ठरला. एकूणच स्पर्धेतील ही तिसरी हॅटट्रिक होती आणि टी२० विश्वचषकाच्या इतिहासातील नववी हॅटट्रिक होती.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२३ जून २०२४|title=इंग्लड वि अमेरिका: ख्रिस जॉर्डन टी२० विश्वचषक २०२४ मध्ये हॅट्ट्रिक घेणारा दुसरा गोलंदाज ठरला. |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/chris-jordan-hattrick-record-t20-world-cup-2024-eng-vs-usa-stats/article68324922.ece |work=स्पोर्टस्टार}}&lt;/ref&gt;
*या सामन्याच्या परिणामी इंग्लंड उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरला तर अमेरिका बाहेर पडली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२४ जून २०२४|title=इंग्लंडने ९.४ षटकांत विजय मिळवला, उपांत्य फेरीत प्रवेश पक्का केला! आफ्रिका, विंडीजवर दडपण.|url=https://www.lokmat.com/cricket/news/t20-world-cup-2024-eng-vs-uae-live-england-becomes-the-first-team-to-qualify-into-semis-in-t20i-world-cup-2024-beat-usa-in-94-overs-a-a593/ |work=लोकमत}}&lt;/ref&gt;}}
----{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने|दिनांक=२३ जून २०२४{{anchor|सामना५०}}|वेळ=२०:३०|daynight=|night=y|संघ१={{Cr-rt|WIN}}|संघ२={{Cr|SA}}|धावसंख्या१=१३५/८ (२० षटके)|धावा१=[[रॉस्टन चेझ]] ५२ (४२)|बळी१=[[तबरेझ शम्सी]] ३/२७ (४ षटके)|धावसंख्या२=१२४/७ (१६.१ षटके)|धावा२=[[ट्रिस्टन स्टब्स]] २९ (२७)|बळी२=[[रॉस्टन चेझ]] ३/१२ (३ षटके)|निकाल=इंग्लड ३ गडी राखून विजयी|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415750.html धावफलक]|स्थळ=[[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साऊंड]], [[अँटिगा]]|पंच=[[रॉड टकर]] (ऑ) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं)|सामनावीर=[[तबरेझ शम्सी]] (द)|नाणेफेक=दक्षिण आफ्रिका, क्षेत्ररक्षण|rain=|टीपा=या सामन्याच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने उपांत्य फेरीत प्रवेश केला तर वेस्ट इंडीज स्पर्धेबाहेर.|पाऊस=दक्षिण आफ्रिकेच्या डावादरम्यान आलेल्या पावसामुळे दक्षिण आफ्रिकेसमोर विजयासाठी १७ शतकांमध्ये १२३ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.}}

==बाद फेरी==
[[File:Axar Patel in PMO New Delhi.jpg|thumb|भारताच्या [[अक्षर पटेल]]ला  (२०१९ मध्ये छायाचित्र) दुसऱ्या उपांत्य सामन्यासाठी सामनावीर पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले]]
आयसीसीने नमूद केले की जर भारत उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरला तर ते [[गयाना]] येथील [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]] येथे खेळतील.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/mens-t20-world-cup-2024-india-allotted-second-semi-final-on-june-27-in-providence-guyana-1433782?platform=amp|title=टी२० विश्वचषक २०२४ - २७ जून रोजी भारताला गयाना उपांत्य फेरीचे वाटप करण्यात आले|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|url-status=live|access-date=१४ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;
{{4TeamBracket
|team-width=150px
|score-width=120px
|RD1='''[[#उपांत्य फेरी|उपांत्य सामने]]'''
|RD1-text1=
|RD1-seed1='''अ२'''
|RD1-team1='''{{Cr|SA}}'''
|RD1-score1='''६०/१ (८.५ षटके)'''
|RD1-seed2=ब१
|RD1-team2={{Cr|AFG|२०१३}}
|RD1-score2=५६ (११.५ षटके)
|RD1-text2=
|RD1-seed3='''अ१'''
|RD1-team3='''{{Cr|IND}}'''
|RD1-score3='''१७१/७ (२० षटके)'''
|RD1-seed4=ब२
|RD1-team4={{Cr|ENG}}
|RD1-score4=१०३ (१६.४ षटके)
|RD2='''[[#अंतिम|अंतिम सामना]]'''
|RD2-text2=
|RD2-seed1=उसा१वि
|RD2-team1={{Cr|SA}}
|RD2-score1=१६९/८ (२० षटके)
|RD2-seed2=उसा२वि
|RD2-team2='''{{Cr|IND}}
|RD2-score2='''१७६/६ (२० षटके)
}}

===उपांत्य फेरी===
पहिल्या उपांत्य सामन्यात, अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. अफगाणिस्तानचा संपूर्ण संघ ११.५ षटकांत अवघ्या ५६ धावा काढून बाद झाला. दक्षिण आफ्रिकेने ८.५ षटकांत ६० धावांचे लक्ष्य एका गड्याच्या मोबदल्यात सहज पार केले. दक्षिण आफ्रिका [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत पोहोचण्याची ही पहिलीच वेळ होती. अफगाणिस्तानसाठीही ही ऐतिहासिक नीचांकी धावसंख्या होती आणि टी२० क्रिकेट मधील त्यांची आतापर्यंतची सर्वात कमी धावसंख्या आहे. अफगाणिस्तानची धावसंख्या आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीतील देखील आतापर्यंतची सर्वात कमी धावसंख्या होती. ३ अफगाणी विकेट घेतल्याबद्दल दक्षिण आफ्रिकेचा अष्टपैलू खेळाडू [[मार्को यान्सिन]]ला सामनावीराचा पुरस्कार देण्यात आला.

दुस-या उपांत्य सामन्यात, पावसामुळे प्रभावित झालेल्या डावात भारताने ७ गडी गमावून १७१ धावा केल्या. भारतीय कर्णधार [[रोहित शर्मा]]ने ३० चेंडूत ५७ धावा केल्या तर इंग्लंडच्या ख्रिस जॉर्डनने ३ षटकात ३७ धावांच्या मोबदल्यात ३ गडी बाद केले. त्यानंतर १९ चेंडूत २५ धावा करणाऱ्या [[हॅरी ब्रूक]]चा इंग्लंडचा डाव १६.४ षटकांत १०३ धावांत आटोपला. भारताच्या [[कुलदीप यादव]]ने ४ षटकात १९ धावा देत ३ गडी बाद केले. भारतीय फिरकीपटू [[अक्षर पटेल]]ला सामनावीर पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. यापूर्वी २००७ मध्ये स्पर्धा जिंकल्यानंतर आणि २०१४ मध्ये उपविजेते राहिल्यानंतर भारत त्यांच्या तिसऱ्या टी२० विश्वचषक अंतिम फेरीसाठी पात्र ठरला.
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
|दिनांक=२६ जून २०२४{{anchor|उपांत्य१}}
|वेळ=२०:३०
|daynight=
|night=y
|संघ१= {{Cr-rt|AFG|२०१३}}
|धावसंख्या१=५६ (११.५ षटके)
|धावा१=[[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] १० (१२)
|बळी१=[[तबरेझ शम्सी]] ३/६ (१.५ षटके)
|संघ२= {{Cr|SA}}
|धावसंख्या२=६०/१ (८.५ षटके)
|धावा२=[[रीझा हेंड्रिक्स]] २९[[नाबाद|*]] (२५)
|बळी२=[[फझलहक फारूखी]]
|निकाल=दक्षिण आफ्रिका ९ गडी राखून विजयी 
|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415753.html धावफलक]
|स्थळ=[[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[सॅन फर्नांडो]], [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]
|पंच=[[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[नितीन मेनन]] (भा)
|सामनावीर=[[मार्को यान्सिन]] (द)
|नाणेफेक=अफगाणिस्तान, फलंदाजी
|टीपा=अफगाणिस्तान प्रथमच आयसीसी स्पर्धेच्या उपांत्य फेरीत खेळला.
*अफगाणिस्तानने टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीतील सर्वात कमी धावसंख्या नोंदवली.
*दक्षिण आफ्रिका प्रथमच आयसीसी विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीसाठी पात्र ठरली.
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
|दिनांक=२७ जून २०२४{{anchor|उपांत्य२}}
|वेळ=१०:३०
|daynight=
|संघ१={{Cr-rt|IND}}
|धावसंख्या१=१७१/७ (२० षटके)
|धावा१=[[रोहित शर्मा]] ५७ (३९)
|बळी१=[[क्रिस जॉर्डन]] ३/३७ (३ षटके)
|संघ२={{Cr|ENG}}
|धावसंख्या२=१०३ (१६.४ षटके)
|धावा२=[[हॅरी ब्रूक]] २५ (१९)
|बळी२=[[कुलदीप यादव]] ३/१९ (४ षटके)
|निकाल=भारत ६८ धावांनी विजयी
|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html धावफलक]
|स्थळ=[[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[जॉर्जटाऊन]], [[गयाना]]
|पंच=[[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ)
|सामनावीर=[[अक्षर पटेल]] (भा)
|नाणेफेक=इंग्लड, क्षेत्ररक्षण
|टीपा=
}}

===अंतिम===
{{Main|२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामना}}
[[File:Virat Kohli in PMO New Delhi.jpg|thumb|[[विराट कोहली]] याने अंतिम सामन्यात [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारता]]साठी सर्वाधिक धावा केल्या (५९ चेंडूत ७६ धावा) आणि त्याला सामनावीराचा पुरस्कार देण्यात आला.]]
नाणेफेक गमावल्यानंतर दक्षिण आफ्रिकेने कर्णधार [[रोहित शर्मा]], [[ऋषभ पंत]] आणि [[सूर्यकुमार यादव]] या तीन आघाडीच्या फलंदाजांना झटपट बाद करून चांगली सुरवात केली. मात्र, [[विराट कोहली]] आणि [[अक्षर पटेल]] यांनी ५व्या गड्यासाठी ७२ धावांची भागीदारी रचली, त्यात पटेलने ४७ धावांचे योगदान दिले. कोहलीची ७६ धावांच्या खेळी आणि उशीराने आलेल्या [[शिवम दुबे]]च्या २७ धावांच्या योगदानामुळे भारताला ७ बाद १७६ धावांपर्यंत मजल मारता आली, जी टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम सामनातील आतापर्यंतची पहिल्या डावातील सर्वोच्च धावसंख्या आहे.

धावांचा पाठलाग करणाऱ्या दक्षिण आफ्रिकेने सुरुवातीच्या दोन गडी लवकर गमावले, परंतु [[क्विंटन डी कॉक]] आणि [[ट्रिस्टन स्टब्स]] यांनी संघाची धावसंख्या १०६ पर्यंत घेऊन जाण्यात यश मिळविले. ते दोघेही बाद झाल्यानंतर, [[हाइनरिक क्लासेन]]ने विश्वचषकाच्या अंतिम सामन्यात अक्षर पटेलने टाकलेल्या १५व्या षटकात २४ धावा केल्या. यावेळी दक्षिण आफ्रिकेला विजयासाठी ३० चेंडूत ३० धावांची गरज होती आणि त्यांचे सहा गडी शिल्लक होत्या. मात्र, [[अर्शदीप सिंग]], [[जसप्रीत बुमराह]] आणि [[हार्दिक पंड्या]] यांनी शेवटच्या ५ षटकांमध्ये प्रभावी गोलंदाजी केली. पंड्याने १७व्या षटकात क्लासेनला बाद केले, बुमराहने १८व्या षटकात [[मार्को यान्सिन]]ला बाद केले तर अंतिम षटकाच्या पहिल्या चेंडूवर पंड्याने शेवटचा ओळखला जाणारा फलंदाज [[डेव्हिड मिलर]]ला बाद केले. तळाचे फलंदाज भारताच्या धावसंख्येला ओलांडू शकले नाहीत आणि दक्षिण आफ्रिकेचा त्यांचा डाव ८ बाद १६९ धावांवर संपला. त्यांना ७ धावांनी पराभव पत्करावा लागला.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=आयसीसी |title=सामने {{!}} आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक, २०२४|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/matches/239657/south-africa-vs-india |access-date=२ ऑगस्ट २०२४ |website=आयसीसी |language=en}}&lt;/ref&gt;

या विजयामुळे [[२०१३ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक]] स्पर्धेनंतर भारताचे पहिले आयसीसी विजेतेपद, [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेनंतरचे त्यांचे पहिले विश्वचषक विजेतेपद आणि त्यांचे दुसरे [[टी२० विश्वचषक]] विजेतेपद ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] पहिले विजेतेपद होते) मिळविले. कोहलीच्या खेळीने त्याला सामनावीराचा पुरस्कार मिळाला, तर [[जसप्रीत बुमराह]]ला मालिकावीराचा पुरस्कार मिळाला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२ ऑगस्ट २०२४ |title=भारताने २०२४ टी२० विश्वचषक जिंकला, बुमराह, हार्दिकने अंतिम सामान्यामध्ये दक्षिण आफ्रिकेला ७ धावांनी हरवले|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-win-t20-world-cup-2024-stun-south-africa-by-7-runs-in-final-9423182/ |website=द इंडियन एक्सप्रेस}}&lt;/ref&gt;  [[विराट कोहली|कोहली]], [[रोहित शर्मा|शर्मा]] आणि [[रवींद्र जाडेजा|जडेजा]] यांनी अंतिम सामन्यानंतर [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] प्रकारामधून निवृत्ती जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२ ऑगस्ट २०२४|title=विराट कोहलीच्या पाठोपाठ रोहित शर्माची विश्वचषक जिंकल्यानंतर आंतरराष्ट्रीय टी२० निवृत्तीची घोषणा.|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/rohit-sharma-t20i-retirement-virat-kohli-world-cup-triumph-barbados-2560206-2024-06-30 |website=इंडिया टुडे}}&lt;/ref&gt; या स्पर्धेच्या समाप्तीसोबत भारतीय क्रिकेट संघाचे प्रशिक्षक म्हणून [[राहुल द्रविड]]चा कार्यकाळ संपला कारण त्यांचा करार २०२३ च्या क्रिकेट विश्वचषकानंतर या टी२० विश्वचषकापर्यंत वाढवण्यात आला होता.
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
|दिनांक=२९ जून २०२४
|वेळ=१०:३०
|daynight=
|संघ१={{Cr-rt|IND}}
|धावसंख्या१=१७६/७ (२० षटके)
|धावा१=[[विराट कोहली]] ७६ (५९)
|बळी१=[[केशव महाराज]] २/२३ (३ षटके)
|संघ२={{Cr|SA}}
|धावसंख्या२=१६९/८ (२० षटके)
|धावा२=[[हाइनरिक क्लासेन]] ५२ (२७)
|बळी२=[[हार्दिक पंड्या]] ३/२० (३ षटके)
|निकाल=भारत ७ गडी राखून विजयी
|report=[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html धावफलक]
|स्थळ=[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]], [[बार्बाडोस]]
|पंच=[[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं)
|सामनावीर=[[विराट कोहली]] (भा)
|toss=भारत, फलंदाजी
|टीपा=दक्षिण आफ्रिका टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यासाठी पहिल्यांदाच पात्र ठरली होती.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अफगाणिस्तानला पराभूत करून दक्षिण आफ्रिकेचा पुरुष विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीमध्ये प्रवेश |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/afghanistan-vs-south-africa-1st-semi-final-1415753/match-report |access-date=२९ जून २०२४|website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[हार्दिक पंड्या]]चा (भा) हा १००व आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२९ जून २०२४ |title=हार्दिक पंड्याचा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना, भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका टी२० विश्वचषक २०२४ अंतिम सामन्यादरम्यान पराक्रम {{!}} 🏏 LatestLY |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/hardik-pandya-features-in-his-100th-t20-international-achieves-feat-during-ind-vs-sa-icc-t20-world-cup-2024-final-6073741.html |access-date=२९ जून २०२४|website=LatestLY |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[विराट कोहली]], [[रोहित शर्मा]] आणि [[रवींद्र जडेजा]] (भारत) ह्या तिघांचा हा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२९ जून २०२४ |title=&quot;आता नाही तर कधीच नाही&quot;: शेवटचा सामना खेळणाऱ्या कोहलीकडून भारताचा विजय साजरा. |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/it-was-now-or-never-departing-kohli-celebrates-india-s-triumph |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३० जून २०२४ |title=टी२० विश्वचषक विजयानंतर रवींद्र जडेजाची आंतरराष्ट्रीय टी२० मधून निवृत्तीची घोषणा|url=https://www.icc-cricket.com/news/ravindra-jadeja-announces-t20i-retirement-after-t20-world-cup-victory |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;
* [[रोहित शर्मा]] (भारत) हा टी२० विश्वचषक दोनदा जिंकणारा पहिला भारतीय खेळाडू,&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३० जून २०२४ |title=भारताने टी२० विश्वचषक २०२४ जिंकून   रोहित शर्माने इतिहास रचला, ३ विश्वविक्रम मोडले|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/rohit-sharma-scripts-history-breaks-3-world-records-after-india-win-t20-world-cup-2024-title-article-111369319 |website=टाइम्स नाऊ}}&lt;/ref&gt; कपिल देव आणि एमएस धोनी नंतर एक मोठी आयसीसी स्पर्धा जिंकणारा भारताचा तिसरा कर्णधार&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२९ जून २०२४ |title=भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका अंतिम सामना २०२४: रोहित शर्मा, कपिल देव आणि एमएस धोनीनंतर आयसीसी विश्वचषक जिंकणारा तिसरा कर्णधार बनला |url=https://m.economictimes.com/news/sports/india-vs-sa-final-2024-rohit-sharma-becomes-the-third-captain-after-kapil-dev-and-ms-dhoni-to-lift-icc-world-cup/articleshow/111369492.cms |website=द इकॉनॉमिक टाइम्स}}&lt;/ref&gt; आणि ५० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने जिंकणारा पहिला कर्णधार ठरला.&lt;ref&gt;{{cite news |title=टी२० विश्वचषक अंतिम सामना: रोहित शर्मा, ५० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने जिंकणारा पहिला कर्णधार ठरला |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/t20-world-cup-2024-final-rohit-sharma-captain-50-t20-wins-9423328/ |agency=द इंडियन एक्स्प्रेस |publisher=स्पोर्ट्स डेस्क|date=३० जून २०२४}}&lt;/ref&gt;
* [[अर्शदीप सिंग]] (भारत) याची [[टी२० विश्वचषक]]ाच्या एकाच आवृत्तीत सर्वाधिक (१७) बळी घेण्याच्या [[फझलहक फारूखी]]च्या विक्रमाची बरोबरी केली.
* [[२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] मध्ये ऑस्ट्रेलियाने केलेल्या १७२ धावसंख्येला मागे टाकत भारताने टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत सर्वाधिक (१७६) धावा केल्या.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=२९ जून २०२४ |title=टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत भारताने सर्वाधिक धावसंख्येची नोंद केली |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-mens-t20-world-cup/india-register-highest-team-total-in-t20-world-cup-final/articleshow/111368485.cms |access-date=२९ जून २०२४ |work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
* भारताने त्यांचे दुसरे टी२० विश्वचषक विजेतेपद मिळविले, आणि सर्वात जास्त स्पर्धा विजय मिळविणाऱ्या वेस्ट इंडीज आणि इंग्लंडची बरोबरी केली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२९ जून २०२४ |title=भारताने २०२४ चा टी२० विश्वचषक जिंकला, रोमहर्षक अंतिम सामान्यामध्ये बुमराह, हार्दिकच्या पराक्रमावर दक्षिण आफ्रिकेला ७ धावांनी हरवले |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-win-t20-world-cup-2024-stun-south-africa-by-7-runs-in-final-9423182/ |website=द इंडियन एक्स्प्रेस}}&lt;/ref&gt;
* ८ सामने न गमावता टी२० विश्वचषक जिंकणारा भारत हा पहिला संघ बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३० जून २०२४ |title=रोहित शर्मा आणि सहकाऱ्यांनी अपराजित राहून भारतासाठी टी२० विश्वचषक २०२४ची ट्रॉफी उचलली |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/rohit-sharma-and-co-lift-t20-world-cup-2024-trophy-for-india-as-unbeaten-team-11719689448580.html |website=मिंट}}&lt;/ref&gt;
}}

==आकडेवारी==
{{main|२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक आकडेवारी}}
===सर्वाधिक धावा===
{{#section:२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक आकडेवारी|mr}}
===सर्वाधिक बळी===
{{#section:२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक आकडेवारी|mw}}
===स्पर्धा संघ===
{{#section:२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक आकडेवारी|tt}}

== प्रसारक ==
स्पर्धेचे प्रसारणाचे हक्क विविध प्रसारकांना दिले गेले:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/t20cricketworldcup/news/broadcasters-confirmed-for-ninth-edition-of-t20-world-cup|title=T20 विश्वचषक कोठे पाहायचा? नवव्या आवृत्तीसाठी ब्रॉडकास्टर्सच्या नावांची पुष्टी केली|website=icc-cricket.com|language=en|access-date=२९ मे २०२४}}&lt;/ref&gt;
{{div col}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!देश
!वाहिनी/चॅनेल
|-
|[[अफगाणिस्तान]]
|एरियाना दूरचित्रवाणी नेटवर्क (एटीएन)
|-
|[[ऑस्ट्रेलिया]]
|ॲमेझॉन प्राईम व्हिडियो
|-
|[[बांगलादेश]]
|नागोरीक टीव्ही 
टॉफी (स्ट्रीमिंग सर्विस)
|-
|[[कॅरेबियन]]
|ईसपीएन कॅरेबियन
|-
|[[भारत]]
|स्टार स्पोर्ट्स 
[[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]
|-
|[[हाँग काँग]]
| rowspan=&quot;2&quot; |ॲस्ट्रो सुपरस्पोर्ट
|-
|[[मलेशिया]]
|-
|[[मध्य पूर्व आणि उत्तर आफ्रिका]]
|एतीसलात बाय इअँड
|-
|[[नेदरलँड्स]]
|नेदरलँडसे ओमरोप स्टिचिंग (एनओएस)
|-
|[[न्यू झीलंड]]
|स्काय स्पोर्ट (न्यू झीलंड)
|-
|[[पाकिस्तान]]
|पीटीव्ही स्पोर्ट्स 
पीटीव्ही होम 
पीटीव्ही नॅशनल
टेन स्पोर्ट्स
|-
|[[सिंगापूर]]
|स्टारहब
|-
|[[श्रीलंका]]
|शक्ती टीव्ही 
सीरसा टीव्ही 
टीव्ही १ (श्रीलंकेचा टीव्ही चॅनेल)
|-
|[[उप सहारा आफ्रिका]]
|सुपरस्पोर्ट
|-
|[[आयर्लंडचे प्रजासत्ताक]]
| rowspan=&quot;2&quot; |स्काय स्पोर्ट्स
|-
|[[युनायटेड किंग्डम]]
|-
|[[कॅनडा]]
| rowspan=&quot;2&quot; |विलो (टीव्ही चॅनेल)
|-
|[[युनायटेड स्टेट्स]]
|-
|जगात इतरत्र
|[[अंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी.टीव्ही]] 
(विनामूल्य थेट प्रक्षेपण)
|}
{{div col end}}

== नोंदी ==
==संदर्भ==
{{संदर्भयादी|2}}

==बाह्य दुवे==
* {{अधिकृत संकेतस्थळ|https://t20worldcup.com/}}
* [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166 मालिका मुख्यपान इएसपीएन क्रिकइन्फोवर]
{{२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक}}
{{ICC World Twenty20}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}}
[[वर्ग:२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|*]]</text>
      <sha1>294n6b4udf7yu4rhbyvrgjfhef4mw9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २</title>
    <ns>0</ns>
    <id>351556</id>
    <revision>
      <id>2676679</id>
      <parentid>2652993</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T04:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* निकाल */</comment>
      <origin>2676679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21557" sha1="asmpqa0zvtxign98djlkh4jnab35spt" xml:space="preserve">'''२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २''' ही [[आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] ची दुसरी आवृत्ती आहे, ही एक [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे जी [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिये]]चा भाग आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=International Cricket Council |date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024}}&lt;/ref&gt;

== संघ आणि पात्रता ==

लीग २ च्या चॅम्पियनला सुपर लीगमध्ये बढती देण्यासाठी मागील [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|विश्वचषक पात्रता सायकल]]ची परवानगी आहे. तथापि, ती स्पर्धा रद्द करण्याचा अर्थ असा की मागील लीग २ चॅम्पियन [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], या स्पर्धेत राहिले आणि [[नेदरलँड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड]] याआधी [[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]मध्ये खेळले होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-qualification-pathway-for-14-team-2027-mens-odi-world-cup-approved-1289712|title=Qualification pathway for 14-team 2027 men's ODI World Cup approved |access-date=3 April 2023|date=17 November 2021 }}&lt;/ref&gt; [[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|मागील लीग २]] मधील उर्वरित शीर्ष ५ फिनिशर्स आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]]मधील दोन संघ त्यांच्यासोबत सामील झाले होते. प्ले-ऑफचा परिणाम [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]]ला पदोन्नती देण्यात आली, [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ला [[२०२३-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|चॅलेंज लीग]]मध्ये उतरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3118649 |title=Everything you need to know about the Cricket World Cup Qualifier Play-off |work=International Cricket Council |access-date=4 April 2023}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;850&quot;
! width=&quot;30%&quot; |पात्रता निकष
! width=&quot;25%&quot; |तारीख
! width=&quot;10%&quot; |ठिकाण
! width=&quot;5%&quot;  |प्रवेश 
! width=&quot;25%&quot; |पात्र
|-
|[[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]
|३० जुलै २०२० - १४ मे २०२३
|विविध
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|{{cr|NED}}
|-
|[[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|लीग २]]
|१४ ऑगस्ट २०१९ - १६ मार्च २०२३
|विविध
| style=&quot;text-align:center;&quot; |५
|{{cr|NAM}}&lt;br/&gt;{{cr|NEP}}&lt;br/&gt;{{cr|OMN}}&lt;br/&gt;{{cr|SCO}}&lt;br/&gt;{{cr|USA}}&lt;br/&gt;
|-
|[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ|पात्रता प्ले-ऑफ]]
|२६ मार्च – ५ एप्रिल २०२३
|नामिबिया
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|{{cr|CAN}}&lt;br/&gt;{{cr|UAE}}
|-
!एकूण
!
!
!८
!
|}

==फिक्स्चर==
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने फेब्रुवारी २०२४ मध्ये तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-begins-with-tri-series-in-nepal |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 begins with tri-series in Nepal |access-date=13 February 2024|date=13 February 2024}}&lt;/ref&gt; प्रत्येक राष्ट्र तीन मालिका आयोजित करेल आणि आणखी सहा मालिका घराबाहेर खेळेल (एकूण ३६ सामन्यांसाठी). इतर प्रतिस्पर्धी राष्ट्रांपैकी एक वगळता सर्व संघ तिरंगी मालिका खेळतील.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!फेरी 
!तारीख
!यजमान संघ
!दुसरा संघ
!तिसरा संघ
!नोंदी 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
|१
|[[२०२४ नेपाळ तिरंगी मालिका (फेरी १)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी २०२४]]
|{{cr|NEP}}
|{{cr|NAM}}
|{{cr|NED}}
|
|-
|२
|[[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी-मार्च २०२४]]
|{{cr|UAE}}
|{{cr|CAN}}
|{{cr|SCO}}
|शेवटचा सामना, युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला होता ज्याचा या भागात धडकण्याचा अंदाज होता.&lt;ref name=&quot;round2&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/68520443 |title=Cricket World Cup League 2: Scotland v UAE postponed because of storm in Dubai |work=BBC Sport |access-date=9 March 2023}}&lt;/ref&gt; त्याऐवजी सामना [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|११व्या फेरी]]त खेळवण्यात आला.&lt;ref name=&quot;round11&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.cricketscotland.com/Article/1d0cb12d-3d8f-45a8-8f78-ca25b1f1b07d |title=2025 Provisional Fixture Schedules Announced |work=Cricket Scotland |access-date=3 February 2025}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
|३
||[[२०२४ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (तिसरी फेरी)#लीग २ मालिका|जुलै २०२४]]
|{{cr|SCO}}
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|प्रतिकूल हवामानामुळे खेळपट्टी तयार करण्यास उशीर झाल्यामुळे ही मालिका मे २०२४ पासून पुढे ढकलण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/icc-cwcl2-series-postponed-until-july/ |title=ICC CWCL2 series postponed until July |work=Cricket Scotland |access-date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/68834921 |title=Cricket World Cup 2027: Scotland qualifiers postponed over poor weather |work=BBC Sport |access-date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| ४ || [[२०२४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (चौथी फेरी)|ऑगस्ट २०२४]] || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ५ || [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका (पाचवी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || 
|-
| ६ || [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ७ || [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स तिरंगी मालिका (सातवी फेरी)|ऑक्टोबर-नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|USA}} || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || 
|-
| ८ || [[२०२४ ओमान तिरंगी मालिका (आठवी फेरी)|नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NED}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ९ || [[२०२५ ओमान तिरंगी मालिका (नववी फेरी)|फेब्रुवारी २०२५]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || 
|-
| १० || [[२०२५ नामिबिया तिरंगी मालिका (दहावी फेरी)|मार्च २०२५]] || {{cr|NAM}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ११  || [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|मे २०२५]]|| {{cr|NED}} || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)|दुसऱ्या फेरी]]तून पुढे ढकलण्यात आलेला एक सामना समाविष्ट आहे.&lt;ref name=&quot;round11&quot;/&gt;
|-
| १२ || [[२०२५ अमेरिका तिरंगी मालिका|मे २०२५]] || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|OMA}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १३ || [[२०२५ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|जून २०२५]]|| {{cr|SCO}} || {{cr|NEP}} || {{cr|NED}} || 
|-
| १४ || [[२०२५ कॅनडा तिरंगी मालिका|ऑगस्ट २०२५]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NAM}} || {{cr|SCO}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १५ || [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२५]]|| {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || 
|-
| १६ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|नोव्हेंबर २०२५]]|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १७ || एप्रिल २०२६ || {{cr|NAM}} || {{cr|OMA}} || {{cr|SCO}} || 
|-
| १८ || मे २०२६ || {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १९ || जून २०२६ || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || 
|-
| २० || ऑगस्ट २०२६ || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| २१ || ऑगस्ट २०२६ || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || 
|-
| २२ || ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|OMA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| २३ || नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || 
|-
| २४ || डिसेंबर २०२६ || {{cr|UAE}} || {{cr|NED}} || {{cr|OMA}} || 
|}

==निकाल==

मायदेशातील आणि देशाबाहेरील सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत:

{{#invoke:Sports results|main
|match_col_width=60
|matches_style=FBR 
|team_header=
|update=१६ मार्च २०२५
|source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो&lt;ref name=&quot;schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-1420525/match-schedule-fixtures-and-results |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 2024/27 |access-date=21 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.&lt;br&gt;
|team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}}
|team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}}
|team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}}
|team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}}
|team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}}
|team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}}
|team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}}
|team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}}

|match_CAN_NAM=0–2 [2]
|match_CAN_NED=जून २०२६
|match_CAN_NEP=2–0 [2]
|match_CAN_OMA=2–0 [2]
|match_CAN_SCO=0–2 [2]
|match_CAN_UAE=—
|match_CAN_USA=जून २०२६

|match_NAM_CAN=1–1 [2]
|match_NAM_NED=0–2 [2]
|match_NAM_NEP=—
|match_NAM_OMA=एप्रिल २०२६
|match_NAM_SCO=एप्रिल २०२६
|match_NAM_UAE=1–1 [2]
|match_NAM_USA=0–2 [2]

|match_NED_CAN=2–0 [2]
|match_NED_NAM=ऑगस्ट २०२६
|match_NED_NEP=ऑगस्ट २०२६
|match_NED_OMA=—
|match_NED_SCO=1–1 [2]
|match_NED_UAE=2–0 [2]
|match_NED_USA=2–0 [2]

|match_NEP_CAN=—
|match_NEP_NAM=0–2 [2]
|match_NEP_NED=1–1 [2]
|match_NEP_OMA=मार्च २०२६
|match_NEP_SCO=नोव्हेंबर २०२६
|match_NEP_UAE=मार्च २०२६
|match_NEP_USA=नोव्हेंबर २०२६

|match_OMA_CAN=ऑक्टोबर २०२६
|match_OMA_NAM=1–1 [2]
|match_OMA_NEP=ऑक्टोबर २०२६
|match_OMA_NED=2–0 [2]
|match_OMA_SCO=—
|match_OMA_UAE=2–0 [2]
|match_OMA_USA=1–1 [2]

|match_SCO_CAN=ऑगस्ट २०२६
|match_SCO_NAM=2–0 [2]
|match_SCO_NEP=1–1 [2]
|match_SCO_NED=1–1 [2]
|match_SCO_OMA=1–0 [2]
|match_SCO_UAE=ऑगस्ट २०२६
|match_SCO_USA=—

|match_UAE_CAN=0–2 [2]
|match_UAE_NAM=—
|match_UAE_NEP=ऑक्टोबर २०२५
|match_UAE_NED=डिसेंबर २०२६
|match_UAE_OMA=डिसेंबर २०२६
|match_UAE_SCO=0–1 [1]&lt;ref name=&quot;round2&quot; /&gt;
|match_UAE_USA=0–2 [2]

|match_USA_CAN=2–0 [2]
|match_USA_NAM=मे २०२६
|match_USA_NED=—
|match_USA_NEP=2–0 [2]
|match_USA_OMA=1–1 [2]
|match_USA_SCO=0–2 [2]
|match_USA_UAE=मे २०२६
}}

तटस्थ ठिकाणी झालेल्या सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत:

{{#invoke:Sports results|main
|match_col_width=60
|matches_style=FBR 
|team_header=संघ १ \ संघ २
|source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो&lt;ref name=&quot;schedule&quot; /&gt;
&lt;br&gt;चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.
{{notelist|refs=
{{Efn|name=round11|युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील एक सामना वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला आणि नंतर तो तटस्थ ठिकाणी (नेदरलँड्स) खेळवण्यात आला.&lt;ref name=&quot;round2&quot;/&gt;}}
}}

|update=: २ नोव्हेंबर २०२५
|team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}}
|team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}}
|team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}}
|team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}}
|team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}}
|team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}}
|team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}}
|team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}}

|match_CAN_NAM=—
|match_CAN_NED=0–0 [2]
|match_CAN_NEP=ऑक्टोबर २०२६
|match_CAN_OMA=0–2 [2]
|match_CAN_SCO=2-0 [2] 
|match_CAN_UAE=ऑगस्ट २०२६
|match_CAN_USA=0–2 [2]

|match_NAM_CAN=—
|match_NAM_NED=1–1 [2]
|match_NAM_NEP=ऑगस्ट २०२६
|match_NAM_OMA=1–1 [2]
|match_NAM_SCO=0–1 [2]
|match_NAM_UAE=मे २०२६
|match_NAM_USA=0–2 [2]

|match_NED_CAN=—
|match_NED_NAM=—
|match_NED_NEP=—
|match_NED_OMA=डिसेंबर २०२६
|match_NED_SCO=—
|match_NED_UAE=1–1 [2]
|match_NED_USA=जून २०२६

|match_NEP_CAN=—
|match_NEP_NAM=—
|match_NEP_NED=2–0 [2]
|match_NEP_OMA=0–1 [2]
|match_NEP_SCO=1–0 [2]
|match_NEP_UAE=—
|match_NEP_USA=0–2 [2]

|match_OMA_CAN=—
|match_OMA_NAM=—
|match_OMA_NED=—
|match_OMA_NEP=—
|match_OMA_SCO=एप्रिल २०२६
|match_OMA_UAE=TBA
|match_OMA_USA=—

|match_SCO_CAN=—
|match_SCO_NAM=—
|match_SCO_NED=—
|match_SCO_NEP=—
|match_SCO_OMA=—
|match_SCO_UAE=2–1 [3]{{Efn|name=round11}}
|match_SCO_USA=नोव्हेंबर २०२६

|match_UAE_CAN=—
|match_UAE_NAM=—
|match_UAE_NED=—
|match_UAE_NEP=—
|match_UAE_OMA=—
|match_UAE_SCO=—
|match_UAE_USA=0–2 [2]

|match_USA_CAN=—
|match_USA_NAM=—
|match_USA_NED=—
|match_USA_NEP=—
|match_USA_OMA=—
|match_USA_SCO=—
|match_USA_UAE=—
}}

==गुण सारणी==
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|update=१८ फेब्रुवारी २०२५
|show_tie=no
|source=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ २०२४-२०२६ - गुण फलक|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/points-table-standings |access-date=२४ जुलै २०२५ |website=ESPNcricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt;
|class_rules=१) गुण; २) विजय; ३) नेट रन रेट; ४) बरोबरी असलेल्या संघांमधील खेळांचे निकाल

|win_CAN=9
|loss_CAN=12
|nr_CAN=3
|nrr_CAN=-0.209

|win_NAM=9
|loss_NAM=14
|nr_NAM=1
|nrr_NAM=-0.502

|win_NEP=5
|loss_NEP=12
|nr_NEP=2
|nrr_NEP=-0.297

|win_NED=13
|loss_NED=9
|nr_NED=2
|nrr_NED=0.165

|win_OMA=11
|loss_OMA=7
|nr_OMA=2
|nrr_OMA=0.057

|win_SCO=13
|loss_SCO=7
|nr_SCO=4
|nrr_SCO=0.925

|win_UAE=4
|loss_UAE=14
|nr_UAE=
|nrr_UAE=-1.109

|win_USA=17
|loss_USA=6
|nr_USA=
|nrr_USA=0.762

|team1=USA
|team2=SCO
|team3=NED
|team4=OMA
|team5=CAN
|team6=NAM
|team7=NEP
|team8=UAE

|name_CAN={{cr|CAN}}
|name_NAM={{cr|NAM}}
|name_NEP={{cr|NEP}}
|name_NED={{cr|NED}}
|name_OMA={{cr|OMA}}
|name_SCO={{cr|SCO}}
|name_UAE={{cr|UAE}}
|name_USA={{cr|USA}}

|result1=Q
|result2=Q
|result3=Q
|result4=Q
|result5=A
|result6=A
|result7=A
|result8=A

|col_Q=green1 
|col_A=yellow1
|res_col_header=Q
|text_Q=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] फेरी साठी पात्र 
|text_A=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]] फेरी साठी पात्र 

}}

== हे सुद्धा पहा ==

* [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]]
* [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 &quot;ईएसपीएन क्रिकइन्फो&quot;वर मालिका मुख्यपृष्ठ]

{{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}}
{{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}}
{{Navbox |title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम |list1=
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२३-२४}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}}
&lt;!-- {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७}} --&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:२०२३-२०२७ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २}}
[[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]]
[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]]</text>
      <sha1>asmpqa0zvtxign98djlkh4jnab35spt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676680</id>
      <parentid>2676679</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T04:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* गुण सारणी */</comment>
      <origin>2676680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21557" sha1="08j2cddz2a73q6i0t6izbacy7vcbdmk" xml:space="preserve">'''२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २''' ही [[आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] ची दुसरी आवृत्ती आहे, ही एक [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे जी [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिये]]चा भाग आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=International Cricket Council |date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024}}&lt;/ref&gt;

== संघ आणि पात्रता ==

लीग २ च्या चॅम्पियनला सुपर लीगमध्ये बढती देण्यासाठी मागील [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|विश्वचषक पात्रता सायकल]]ची परवानगी आहे. तथापि, ती स्पर्धा रद्द करण्याचा अर्थ असा की मागील लीग २ चॅम्पियन [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], या स्पर्धेत राहिले आणि [[नेदरलँड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड]] याआधी [[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]मध्ये खेळले होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-qualification-pathway-for-14-team-2027-mens-odi-world-cup-approved-1289712|title=Qualification pathway for 14-team 2027 men's ODI World Cup approved |access-date=3 April 2023|date=17 November 2021 }}&lt;/ref&gt; [[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|मागील लीग २]] मधील उर्वरित शीर्ष ५ फिनिशर्स आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]]मधील दोन संघ त्यांच्यासोबत सामील झाले होते. प्ले-ऑफचा परिणाम [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]]ला पदोन्नती देण्यात आली, [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ला [[२०२३-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|चॅलेंज लीग]]मध्ये उतरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3118649 |title=Everything you need to know about the Cricket World Cup Qualifier Play-off |work=International Cricket Council |access-date=4 April 2023}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;850&quot;
! width=&quot;30%&quot; |पात्रता निकष
! width=&quot;25%&quot; |तारीख
! width=&quot;10%&quot; |ठिकाण
! width=&quot;5%&quot;  |प्रवेश 
! width=&quot;25%&quot; |पात्र
|-
|[[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]
|३० जुलै २०२० - १४ मे २०२३
|विविध
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|{{cr|NED}}
|-
|[[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|लीग २]]
|१४ ऑगस्ट २०१९ - १६ मार्च २०२३
|विविध
| style=&quot;text-align:center;&quot; |५
|{{cr|NAM}}&lt;br/&gt;{{cr|NEP}}&lt;br/&gt;{{cr|OMN}}&lt;br/&gt;{{cr|SCO}}&lt;br/&gt;{{cr|USA}}&lt;br/&gt;
|-
|[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ|पात्रता प्ले-ऑफ]]
|२६ मार्च – ५ एप्रिल २०२३
|नामिबिया
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|{{cr|CAN}}&lt;br/&gt;{{cr|UAE}}
|-
!एकूण
!
!
!८
!
|}

==फिक्स्चर==
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने फेब्रुवारी २०२४ मध्ये तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-begins-with-tri-series-in-nepal |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 begins with tri-series in Nepal |access-date=13 February 2024|date=13 February 2024}}&lt;/ref&gt; प्रत्येक राष्ट्र तीन मालिका आयोजित करेल आणि आणखी सहा मालिका घराबाहेर खेळेल (एकूण ३६ सामन्यांसाठी). इतर प्रतिस्पर्धी राष्ट्रांपैकी एक वगळता सर्व संघ तिरंगी मालिका खेळतील.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!फेरी 
!तारीख
!यजमान संघ
!दुसरा संघ
!तिसरा संघ
!नोंदी 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
|१
|[[२०२४ नेपाळ तिरंगी मालिका (फेरी १)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी २०२४]]
|{{cr|NEP}}
|{{cr|NAM}}
|{{cr|NED}}
|
|-
|२
|[[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी-मार्च २०२४]]
|{{cr|UAE}}
|{{cr|CAN}}
|{{cr|SCO}}
|शेवटचा सामना, युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला होता ज्याचा या भागात धडकण्याचा अंदाज होता.&lt;ref name=&quot;round2&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/68520443 |title=Cricket World Cup League 2: Scotland v UAE postponed because of storm in Dubai |work=BBC Sport |access-date=9 March 2023}}&lt;/ref&gt; त्याऐवजी सामना [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|११व्या फेरी]]त खेळवण्यात आला.&lt;ref name=&quot;round11&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.cricketscotland.com/Article/1d0cb12d-3d8f-45a8-8f78-ca25b1f1b07d |title=2025 Provisional Fixture Schedules Announced |work=Cricket Scotland |access-date=3 February 2025}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
|३
||[[२०२४ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (तिसरी फेरी)#लीग २ मालिका|जुलै २०२४]]
|{{cr|SCO}}
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|प्रतिकूल हवामानामुळे खेळपट्टी तयार करण्यास उशीर झाल्यामुळे ही मालिका मे २०२४ पासून पुढे ढकलण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/icc-cwcl2-series-postponed-until-july/ |title=ICC CWCL2 series postponed until July |work=Cricket Scotland |access-date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/68834921 |title=Cricket World Cup 2027: Scotland qualifiers postponed over poor weather |work=BBC Sport |access-date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| ४ || [[२०२४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (चौथी फेरी)|ऑगस्ट २०२४]] || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ५ || [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका (पाचवी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || 
|-
| ६ || [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ७ || [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स तिरंगी मालिका (सातवी फेरी)|ऑक्टोबर-नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|USA}} || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || 
|-
| ८ || [[२०२४ ओमान तिरंगी मालिका (आठवी फेरी)|नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NED}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ९ || [[२०२५ ओमान तिरंगी मालिका (नववी फेरी)|फेब्रुवारी २०२५]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || 
|-
| १० || [[२०२५ नामिबिया तिरंगी मालिका (दहावी फेरी)|मार्च २०२५]] || {{cr|NAM}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ११  || [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|मे २०२५]]|| {{cr|NED}} || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)|दुसऱ्या फेरी]]तून पुढे ढकलण्यात आलेला एक सामना समाविष्ट आहे.&lt;ref name=&quot;round11&quot;/&gt;
|-
| १२ || [[२०२५ अमेरिका तिरंगी मालिका|मे २०२५]] || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|OMA}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १३ || [[२०२५ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|जून २०२५]]|| {{cr|SCO}} || {{cr|NEP}} || {{cr|NED}} || 
|-
| १४ || [[२०२५ कॅनडा तिरंगी मालिका|ऑगस्ट २०२५]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NAM}} || {{cr|SCO}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १५ || [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२५]]|| {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || 
|-
| १६ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|नोव्हेंबर २०२५]]|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १७ || एप्रिल २०२६ || {{cr|NAM}} || {{cr|OMA}} || {{cr|SCO}} || 
|-
| १८ || मे २०२६ || {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १९ || जून २०२६ || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || 
|-
| २० || ऑगस्ट २०२६ || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| २१ || ऑगस्ट २०२६ || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || 
|-
| २२ || ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|OMA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| २३ || नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || 
|-
| २४ || डिसेंबर २०२६ || {{cr|UAE}} || {{cr|NED}} || {{cr|OMA}} || 
|}

==निकाल==

मायदेशातील आणि देशाबाहेरील सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत:

{{#invoke:Sports results|main
|match_col_width=60
|matches_style=FBR 
|team_header=
|update=१६ मार्च २०२५
|source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो&lt;ref name=&quot;schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-1420525/match-schedule-fixtures-and-results |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 2024/27 |access-date=21 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.&lt;br&gt;
|team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}}
|team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}}
|team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}}
|team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}}
|team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}}
|team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}}
|team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}}
|team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}}

|match_CAN_NAM=0–2 [2]
|match_CAN_NED=जून २०२६
|match_CAN_NEP=2–0 [2]
|match_CAN_OMA=2–0 [2]
|match_CAN_SCO=0–2 [2]
|match_CAN_UAE=—
|match_CAN_USA=जून २०२६

|match_NAM_CAN=1–1 [2]
|match_NAM_NED=0–2 [2]
|match_NAM_NEP=—
|match_NAM_OMA=एप्रिल २०२६
|match_NAM_SCO=एप्रिल २०२६
|match_NAM_UAE=1–1 [2]
|match_NAM_USA=0–2 [2]

|match_NED_CAN=2–0 [2]
|match_NED_NAM=ऑगस्ट २०२६
|match_NED_NEP=ऑगस्ट २०२६
|match_NED_OMA=—
|match_NED_SCO=1–1 [2]
|match_NED_UAE=2–0 [2]
|match_NED_USA=2–0 [2]

|match_NEP_CAN=—
|match_NEP_NAM=0–2 [2]
|match_NEP_NED=1–1 [2]
|match_NEP_OMA=मार्च २०२६
|match_NEP_SCO=नोव्हेंबर २०२६
|match_NEP_UAE=मार्च २०२६
|match_NEP_USA=नोव्हेंबर २०२६

|match_OMA_CAN=ऑक्टोबर २०२६
|match_OMA_NAM=1–1 [2]
|match_OMA_NEP=ऑक्टोबर २०२६
|match_OMA_NED=2–0 [2]
|match_OMA_SCO=—
|match_OMA_UAE=2–0 [2]
|match_OMA_USA=1–1 [2]

|match_SCO_CAN=ऑगस्ट २०२६
|match_SCO_NAM=2–0 [2]
|match_SCO_NEP=1–1 [2]
|match_SCO_NED=1–1 [2]
|match_SCO_OMA=1–0 [2]
|match_SCO_UAE=ऑगस्ट २०२६
|match_SCO_USA=—

|match_UAE_CAN=0–2 [2]
|match_UAE_NAM=—
|match_UAE_NEP=ऑक्टोबर २०२५
|match_UAE_NED=डिसेंबर २०२६
|match_UAE_OMA=डिसेंबर २०२६
|match_UAE_SCO=0–1 [1]&lt;ref name=&quot;round2&quot; /&gt;
|match_UAE_USA=0–2 [2]

|match_USA_CAN=2–0 [2]
|match_USA_NAM=मे २०२६
|match_USA_NED=—
|match_USA_NEP=2–0 [2]
|match_USA_OMA=1–1 [2]
|match_USA_SCO=0–2 [2]
|match_USA_UAE=मे २०२६
}}

तटस्थ ठिकाणी झालेल्या सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत:

{{#invoke:Sports results|main
|match_col_width=60
|matches_style=FBR 
|team_header=संघ १ \ संघ २
|source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो&lt;ref name=&quot;schedule&quot; /&gt;
&lt;br&gt;चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.
{{notelist|refs=
{{Efn|name=round11|युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील एक सामना वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला आणि नंतर तो तटस्थ ठिकाणी (नेदरलँड्स) खेळवण्यात आला.&lt;ref name=&quot;round2&quot;/&gt;}}
}}

|update=: २ नोव्हेंबर २०२५
|team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}}
|team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}}
|team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}}
|team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}}
|team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}}
|team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}}
|team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}}
|team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}}

|match_CAN_NAM=—
|match_CAN_NED=0–0 [2]
|match_CAN_NEP=ऑक्टोबर २०२६
|match_CAN_OMA=0–2 [2]
|match_CAN_SCO=2-0 [2] 
|match_CAN_UAE=ऑगस्ट २०२६
|match_CAN_USA=0–2 [2]

|match_NAM_CAN=—
|match_NAM_NED=1–1 [2]
|match_NAM_NEP=ऑगस्ट २०२६
|match_NAM_OMA=1–1 [2]
|match_NAM_SCO=0–1 [2]
|match_NAM_UAE=मे २०२६
|match_NAM_USA=0–2 [2]

|match_NED_CAN=—
|match_NED_NAM=—
|match_NED_NEP=—
|match_NED_OMA=डिसेंबर २०२६
|match_NED_SCO=—
|match_NED_UAE=1–1 [2]
|match_NED_USA=जून २०२६

|match_NEP_CAN=—
|match_NEP_NAM=—
|match_NEP_NED=2–0 [2]
|match_NEP_OMA=0–1 [2]
|match_NEP_SCO=1–0 [2]
|match_NEP_UAE=—
|match_NEP_USA=0–2 [2]

|match_OMA_CAN=—
|match_OMA_NAM=—
|match_OMA_NED=—
|match_OMA_NEP=—
|match_OMA_SCO=एप्रिल २०२६
|match_OMA_UAE=TBA
|match_OMA_USA=—

|match_SCO_CAN=—
|match_SCO_NAM=—
|match_SCO_NED=—
|match_SCO_NEP=—
|match_SCO_OMA=—
|match_SCO_UAE=2–1 [3]{{Efn|name=round11}}
|match_SCO_USA=नोव्हेंबर २०२६

|match_UAE_CAN=—
|match_UAE_NAM=—
|match_UAE_NED=—
|match_UAE_NEP=—
|match_UAE_OMA=—
|match_UAE_SCO=—
|match_UAE_USA=0–2 [2]

|match_USA_CAN=—
|match_USA_NAM=—
|match_USA_NED=—
|match_USA_NEP=—
|match_USA_OMA=—
|match_USA_SCO=—
|match_USA_UAE=—
}}

==गुण सारणी==
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|update=१८ फेब्रुवारी २०२५
|show_tie=no
|source=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ २०२४-२०२६ - गुण फलक|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/points-table-standings |access-date=२४ जुलै २०२५ |website=ESPNcricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt;
|class_rules=१) गुण; २) विजय; ३) नेट रन रेट; ४) बरोबरी असलेल्या संघांमधील खेळांचे निकाल

|win_CAN=9
|loss_CAN=12
|nr_CAN=3
|nrr_CAN=-0.209

|win_NAM=9
|loss_NAM=14
|nr_NAM=1
|nrr_NAM=-0.502

|win_NEP=5
|loss_NEP=13
|nr_NEP=2
|nrr_NEP=-0.289

|win_NED=13
|loss_NED=9
|nr_NED=2
|nrr_NED=0.165

|win_OMA=11
|loss_OMA=7
|nr_OMA=2
|nrr_OMA=0.057

|win_SCO=13
|loss_SCO=7
|nr_SCO=4
|nrr_SCO=0.925

|win_UAE=5
|loss_UAE=15
|nr_UAE=
|nrr_UAE=-1.240

|win_USA=18
|loss_USA=6
|nr_USA=
|nrr_USA=0.939

|team1=USA
|team2=SCO
|team3=NED
|team4=OMA
|team5=CAN
|team6=NAM
|team7=NEP
|team8=UAE

|name_CAN={{cr|CAN}}
|name_NAM={{cr|NAM}}
|name_NEP={{cr|NEP}}
|name_NED={{cr|NED}}
|name_OMA={{cr|OMA}}
|name_SCO={{cr|SCO}}
|name_UAE={{cr|UAE}}
|name_USA={{cr|USA}}

|result1=Q
|result2=Q
|result3=Q
|result4=Q
|result5=A
|result6=A
|result7=A
|result8=A

|col_Q=green1 
|col_A=yellow1
|res_col_header=Q
|text_Q=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] फेरी साठी पात्र 
|text_A=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]] फेरी साठी पात्र 

}}

== हे सुद्धा पहा ==

* [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]]
* [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 &quot;ईएसपीएन क्रिकइन्फो&quot;वर मालिका मुख्यपृष्ठ]

{{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}}
{{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}}
{{Navbox |title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम |list1=
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२३-२४}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}}
&lt;!-- {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७}} --&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:२०२३-२०२७ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २}}
[[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]]
[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]]</text>
      <sha1>08j2cddz2a73q6i0t6izbacy7vcbdmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676681</id>
      <parentid>2676680</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* गुण सारणी */</comment>
      <origin>2676681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21599" sha1="a9hsw4pb54lo5onyd9v0hogtubhkgpc" xml:space="preserve">'''२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २''' ही [[आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] ची दुसरी आवृत्ती आहे, ही एक [[क्रिकेट]] स्पर्धा आहे जी [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिये]]चा भाग आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027 |title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027 |work=International Cricket Council |date=13 February 2024 |access-date=13 February 2024}}&lt;/ref&gt;

== संघ आणि पात्रता ==

लीग २ च्या चॅम्पियनला सुपर लीगमध्ये बढती देण्यासाठी मागील [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया|विश्वचषक पात्रता सायकल]]ची परवानगी आहे. तथापि, ती स्पर्धा रद्द करण्याचा अर्थ असा की मागील लीग २ चॅम्पियन [[स्कॉटलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], या स्पर्धेत राहिले आणि [[नेदरलँड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेदरलँड]] याआधी [[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]मध्ये खेळले होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-qualification-pathway-for-14-team-2027-mens-odi-world-cup-approved-1289712|title=Qualification pathway for 14-team 2027 men's ODI World Cup approved |access-date=3 April 2023|date=17 November 2021 }}&lt;/ref&gt; [[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|मागील लीग २]] मधील उर्वरित शीर्ष ५ फिनिशर्स आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]]मधील दोन संघ त्यांच्यासोबत सामील झाले होते. प्ले-ऑफचा परिणाम [[कॅनडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कॅनडा]]ला पदोन्नती देण्यात आली, [[पापुआ न्यू गिनी राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ला [[२०२३-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग|चॅलेंज लीग]]मध्ये उतरवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3118649 |title=Everything you need to know about the Cricket World Cup Qualifier Play-off |work=International Cricket Council |access-date=4 April 2023}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;850&quot;
! width=&quot;30%&quot; |पात्रता निकष
! width=&quot;25%&quot; |तारीख
! width=&quot;10%&quot; |ठिकाण
! width=&quot;5%&quot;  |प्रवेश 
! width=&quot;25%&quot; |पात्र
|-
|[[२०२०-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक सुपर लीग|सुपर लीग]]
|३० जुलै २०२० - १४ मे २०२३
|विविध
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|{{cr|NED}}
|-
|[[२०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २|लीग २]]
|१४ ऑगस्ट २०१९ - १६ मार्च २०२३
|विविध
| style=&quot;text-align:center;&quot; |५
|{{cr|NAM}}&lt;br/&gt;{{cr|NEP}}&lt;br/&gt;{{cr|OMN}}&lt;br/&gt;{{cr|SCO}}&lt;br/&gt;{{cr|USA}}&lt;br/&gt;
|-
|[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ|पात्रता प्ले-ऑफ]]
|२६ मार्च – ५ एप्रिल २०२३
|नामिबिया
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|{{cr|CAN}}&lt;br/&gt;{{cr|UAE}}
|-
!एकूण
!
!
!८
!
|}

==फिक्स्चर==
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने फेब्रुवारी २०२४ मध्ये तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-begins-with-tri-series-in-nepal |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 begins with tri-series in Nepal |access-date=13 February 2024|date=13 February 2024}}&lt;/ref&gt; प्रत्येक राष्ट्र तीन मालिका आयोजित करेल आणि आणखी सहा मालिका घराबाहेर खेळेल (एकूण ३६ सामन्यांसाठी). इतर प्रतिस्पर्धी राष्ट्रांपैकी एक वगळता सर्व संघ तिरंगी मालिका खेळतील.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!फेरी 
!तारीख
!यजमान संघ
!दुसरा संघ
!तिसरा संघ
!नोंदी 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
|१
|[[२०२४ नेपाळ तिरंगी मालिका (फेरी १)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी २०२४]]
|{{cr|NEP}}
|{{cr|NAM}}
|{{cr|NED}}
|
|-
|२
|[[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)#लीग २ मालिका|फेब्रुवारी-मार्च २०२४]]
|{{cr|UAE}}
|{{cr|CAN}}
|{{cr|SCO}}
|शेवटचा सामना, युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला होता ज्याचा या भागात धडकण्याचा अंदाज होता.&lt;ref name=&quot;round2&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/68520443 |title=Cricket World Cup League 2: Scotland v UAE postponed because of storm in Dubai |work=BBC Sport |access-date=9 March 2023}}&lt;/ref&gt; त्याऐवजी सामना [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|११व्या फेरी]]त खेळवण्यात आला.&lt;ref name=&quot;round11&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.cricketscotland.com/Article/1d0cb12d-3d8f-45a8-8f78-ca25b1f1b07d |title=2025 Provisional Fixture Schedules Announced |work=Cricket Scotland |access-date=3 February 2025}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
|३
||[[२०२४ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (तिसरी फेरी)#लीग २ मालिका|जुलै २०२४]]
|{{cr|SCO}}
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|प्रतिकूल हवामानामुळे खेळपट्टी तयार करण्यास उशीर झाल्यामुळे ही मालिका मे २०२४ पासून पुढे ढकलण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/icc-cwcl2-series-postponed-until-july/ |title=ICC CWCL2 series postponed until July |work=Cricket Scotland |access-date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/68834921 |title=Cricket World Cup 2027: Scotland qualifiers postponed over poor weather |work=BBC Sport |access-date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| ४ || [[२०२४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (चौथी फेरी)|ऑगस्ट २०२४]] || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ५ || [[२०२४ नामिबिया तिरंगी मालिका (पाचवी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || {{cr|USA}} || 
|-
| ६ || [[२०२४ कॅनडा तिरंगी मालिका (सहावी फेरी)|सप्टेंबर २०२४]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ७ || [[२०२४ युनायटेड स्टेट्स तिरंगी मालिका (सातवी फेरी)|ऑक्टोबर-नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|USA}} || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || 
|-
| ८ || [[२०२४ ओमान तिरंगी मालिका (आठवी फेरी)|नोव्हेंबर २०२४]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NED}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ९ || [[२०२५ ओमान तिरंगी मालिका (नववी फेरी)|फेब्रुवारी २०२५]] || {{cr|OMA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|USA}} || 
|-
| १० || [[२०२५ नामिबिया तिरंगी मालिका (दहावी फेरी)|मार्च २०२५]] || {{cr|NAM}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| ११  || [[२०२५ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|मे २०२५]]|| {{cr|NED}} || {{cr|SCO}} || {{cr|UAE}} || [[२०२४ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका (फेरी २)|दुसऱ्या फेरी]]तून पुढे ढकलण्यात आलेला एक सामना समाविष्ट आहे.&lt;ref name=&quot;round11&quot;/&gt;
|-
| १२ || [[२०२५ अमेरिका तिरंगी मालिका|मे २०२५]] || {{cr|USA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|OMA}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १३ || [[२०२५ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|जून २०२५]]|| {{cr|SCO}} || {{cr|NEP}} || {{cr|NED}} || 
|-
| १४ || [[२०२५ कॅनडा तिरंगी मालिका|ऑगस्ट २०२५]] || {{cr|CAN}} || {{cr|NAM}} || {{cr|SCO}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १५ || [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|ऑक्टोबर २०२५]]|| {{cr|UAE}} || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || 
|-
| १६ || [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|नोव्हेंबर २०२५]]|| {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १७ || एप्रिल २०२६ || {{cr|NAM}} || {{cr|OMA}} || {{cr|SCO}} || 
|-
| १८ || मे २०२६ || {{cr|USA}} || {{cr|NAM}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| १९ || जून २०२६ || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || 
|-
| २० || ऑगस्ट २०२६ || {{cr|SCO}} || {{cr|CAN}} || {{cr|UAE}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| २१ || ऑगस्ट २०२६ || {{cr|NED}} || {{cr|NAM}} || {{cr|NEP}} || 
|-
| २२ || ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|OMA}} || {{cr|CAN}} || {{cr|NEP}} || 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
| २३ || नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || 
|-
| २४ || डिसेंबर २०२६ || {{cr|UAE}} || {{cr|NED}} || {{cr|OMA}} || 
|}

==निकाल==

मायदेशातील आणि देशाबाहेरील सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत:

{{#invoke:Sports results|main
|match_col_width=60
|matches_style=FBR 
|team_header=
|update=१६ मार्च २०२५
|source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो&lt;ref name=&quot;schedule&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-1420525/match-schedule-fixtures-and-results |title=ICC Men's Cricket World Cup League 2 2024/27 |access-date=21 February 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.&lt;br&gt;
|team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}}
|team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}}
|team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}}
|team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}}
|team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}}
|team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}}
|team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}}
|team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}}

|match_CAN_NAM=0–2 [2]
|match_CAN_NED=जून २०२६
|match_CAN_NEP=2–0 [2]
|match_CAN_OMA=2–0 [2]
|match_CAN_SCO=0–2 [2]
|match_CAN_UAE=—
|match_CAN_USA=जून २०२६

|match_NAM_CAN=1–1 [2]
|match_NAM_NED=0–2 [2]
|match_NAM_NEP=—
|match_NAM_OMA=एप्रिल २०२६
|match_NAM_SCO=एप्रिल २०२६
|match_NAM_UAE=1–1 [2]
|match_NAM_USA=0–2 [2]

|match_NED_CAN=2–0 [2]
|match_NED_NAM=ऑगस्ट २०२६
|match_NED_NEP=ऑगस्ट २०२६
|match_NED_OMA=—
|match_NED_SCO=1–1 [2]
|match_NED_UAE=2–0 [2]
|match_NED_USA=2–0 [2]

|match_NEP_CAN=—
|match_NEP_NAM=0–2 [2]
|match_NEP_NED=1–1 [2]
|match_NEP_OMA=मार्च २०२६
|match_NEP_SCO=नोव्हेंबर २०२६
|match_NEP_UAE=मार्च २०२६
|match_NEP_USA=नोव्हेंबर २०२६

|match_OMA_CAN=ऑक्टोबर २०२६
|match_OMA_NAM=1–1 [2]
|match_OMA_NEP=ऑक्टोबर २०२६
|match_OMA_NED=2–0 [2]
|match_OMA_SCO=—
|match_OMA_UAE=2–0 [2]
|match_OMA_USA=1–1 [2]

|match_SCO_CAN=ऑगस्ट २०२६
|match_SCO_NAM=2–0 [2]
|match_SCO_NEP=1–1 [2]
|match_SCO_NED=1–1 [2]
|match_SCO_OMA=1–0 [2]
|match_SCO_UAE=ऑगस्ट २०२६
|match_SCO_USA=—

|match_UAE_CAN=0–2 [2]
|match_UAE_NAM=—
|match_UAE_NEP=ऑक्टोबर २०२५
|match_UAE_NED=डिसेंबर २०२६
|match_UAE_OMA=डिसेंबर २०२६
|match_UAE_SCO=0–1 [1]&lt;ref name=&quot;round2&quot; /&gt;
|match_UAE_USA=0–2 [2]

|match_USA_CAN=2–0 [2]
|match_USA_NAM=मे २०२६
|match_USA_NED=—
|match_USA_NEP=2–0 [2]
|match_USA_OMA=1–1 [2]
|match_USA_SCO=0–2 [2]
|match_USA_UAE=मे २०२६
}}

तटस्थ ठिकाणी झालेल्या सामन्यांचे निकाल खालीलप्रमाणे आहेत:

{{#invoke:Sports results|main
|match_col_width=60
|matches_style=FBR 
|team_header=संघ १ \ संघ २
|source=ईएसपीएन क्रिकइन्फो&lt;ref name=&quot;schedule&quot; /&gt;
&lt;br&gt;चौरस कंसातील संख्या म्हणजे खेळल्या गेलेल्या सामन्यांची संख्या.
{{notelist|refs=
{{Efn|name=round11|युएई आणि स्कॉटलंड यांच्यातील एक सामना वादळामुळे पुढे ढकलण्यात आला आणि नंतर तो तटस्थ ठिकाणी (नेदरलँड्स) खेळवण्यात आला.&lt;ref name=&quot;round2&quot;/&gt;}}
}}

|update=: २ नोव्हेंबर २०२५
|team1=CAN |name_CAN={{cr-rt|CAN}} |short_CAN={{cricon|CAN}}
|team2=NAM |name_NAM={{cr-rt|NAM}} |short_NAM={{cricon|NAM}}
|team3=NEP |name_NEP={{cr-rt|NEP}} |short_NEP={{cricon|NEP}}
|team4=NED |name_NED={{cr-rt|NED}} |short_NED={{cricon|NED}}
|team5=OMA |name_OMA={{cr-rt|OMA}} |short_OMA={{cricon|OMA}}
|team6=SCO |name_SCO={{cr-rt|SCO}} |short_SCO={{cricon|SCO}}
|team7=UAE |name_UAE={{cr-rt|UAE}} |short_UAE={{cricon|UAE}}
|team8=USA |name_USA={{cr-rt|USA}} |short_USA={{cricon|USA}}

|match_CAN_NAM=—
|match_CAN_NED=0–0 [2]
|match_CAN_NEP=ऑक्टोबर २०२६
|match_CAN_OMA=0–2 [2]
|match_CAN_SCO=2-0 [2] 
|match_CAN_UAE=ऑगस्ट २०२६
|match_CAN_USA=0–2 [2]

|match_NAM_CAN=—
|match_NAM_NED=1–1 [2]
|match_NAM_NEP=ऑगस्ट २०२६
|match_NAM_OMA=1–1 [2]
|match_NAM_SCO=0–1 [2]
|match_NAM_UAE=मे २०२६
|match_NAM_USA=0–2 [2]

|match_NED_CAN=—
|match_NED_NAM=—
|match_NED_NEP=—
|match_NED_OMA=डिसेंबर २०२६
|match_NED_SCO=—
|match_NED_UAE=1–1 [2]
|match_NED_USA=जून २०२६

|match_NEP_CAN=—
|match_NEP_NAM=—
|match_NEP_NED=2–0 [2]
|match_NEP_OMA=0–1 [2]
|match_NEP_SCO=1–0 [2]
|match_NEP_UAE=—
|match_NEP_USA=0–2 [2]

|match_OMA_CAN=—
|match_OMA_NAM=—
|match_OMA_NED=—
|match_OMA_NEP=—
|match_OMA_SCO=एप्रिल २०२६
|match_OMA_UAE=TBA
|match_OMA_USA=—

|match_SCO_CAN=—
|match_SCO_NAM=—
|match_SCO_NED=—
|match_SCO_NEP=—
|match_SCO_OMA=—
|match_SCO_UAE=2–1 [3]{{Efn|name=round11}}
|match_SCO_USA=नोव्हेंबर २०२६

|match_UAE_CAN=—
|match_UAE_NAM=—
|match_UAE_NED=—
|match_UAE_NEP=—
|match_UAE_OMA=—
|match_UAE_SCO=—
|match_UAE_USA=0–2 [2]

|match_USA_CAN=—
|match_USA_NAM=—
|match_USA_NED=—
|match_USA_NEP=—
|match_USA_OMA=—
|match_USA_SCO=—
|match_USA_UAE=—
}}

==गुण सारणी==
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|update=१८ फेब्रुवारी २०२५
|show_tie=no
|source=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=क्रिकेट विश्वचषक लीग २ २०२४-२०२६ - गुण फलक|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525/points-table-standings |access-date=१ एप्रिल २०२६ |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}&lt;/ref&gt;
|class_rules=१) गुण; २) विजय; ३) नेट रन रेट; ४) बरोबरी असलेल्या संघांमधील खेळांचे निकाल

|win_CAN=9
|loss_CAN=12
|nr_CAN=3
|nrr_CAN=-0.209

|win_NAM=9
|loss_NAM=14
|nr_NAM=1
|nrr_NAM=-0.502

|win_NEP=5
|loss_NEP=13
|nr_NEP=2
|nrr_NEP=-0.289

|win_NED=13
|loss_NED=9
|nr_NED=2
|nrr_NED=0.165

|win_OMA=11
|loss_OMA=7
|nr_OMA=2
|nrr_OMA=0.057

|win_SCO=13
|loss_SCO=7
|nr_SCO=4
|nrr_SCO=0.925

|win_UAE=5
|loss_UAE=15
|nr_UAE=
|nrr_UAE=-1.240

|win_USA=18
|loss_USA=6
|nr_USA=
|nrr_USA=0.939

|team1=USA
|team2=SCO
|team3=NED
|team4=OMA
|team5=CAN
|team6=NAM
|team7=NEP
|team8=UAE

|name_CAN={{cr|CAN}}
|name_NAM={{cr|NAM}}
|name_NEP={{cr|NEP}}
|name_NED={{cr|NED}}
|name_OMA={{cr|OMA}}
|name_SCO={{cr|SCO}}
|name_UAE={{cr|UAE}}
|name_USA={{cr|USA}}

|result1=Q
|result2=Q
|result3=Q
|result4=Q
|result5=A
|result6=A
|result7=A
|result8=A

|col_Q=green1 
|col_A=yellow1
|res_col_header=Q
|text_Q=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] फेरी साठी पात्र 
|text_A=[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्ले-ऑफ]] फेरी साठी पात्र 

}}

== हे सुद्धा पहा ==

* [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग]]
* [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 &quot;ईएसपीएन क्रिकइन्फो&quot;वर मालिका मुख्यपृष्ठ]

{{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}}
{{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}}
{{Navbox |title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम |list1=
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२३-२४}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}}
&lt;!-- {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६-२७}} --&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:२०२३-२०२७ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २}}
[[वर्ग:२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]]
[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]]</text>
      <sha1>a9hsw4pb54lo5onyd9v0hogtubhkgpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अबोली (मालिका)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>357990</id>
    <revision>
      <id>2676708</id>
      <parentid>2626473</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T11:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EditMarathiwiki</username>
        <id>155845</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2676708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4846" sha1="ipo2zu6dwkuy4rnpah1nt8y2bb7fd1f" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = अबोली
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| लेखन = किरण कुलकर्णी / पल्लवी करकेरा / संदिप विश्वासराव
| निर्माता = संदीप सिकंद
| निर्मिती संस्था = सोल प्रोडक्शन
| दिग्दर्शक = 
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार =
| विजेते = 
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीतसंगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = [[निलेश मोहरीर]]
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या = ४
| एपिसोड संख्या = १२६७
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = 
* सोमवार ते शनिवार रात्री १०.३० वाजता
* सोमवार ते शनिवार रात्री ११ वाजता (२३ डिसेंबर २०२४ पासून)
| वाहिनी = [[स्टार प्रवाह]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = २३ नोव्हेंबर २०२१
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = [[तू ही रे माझा मितवा]]
| नंतर = 
| सारखे = 
}}

'''अबोली''' ही [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे.

== कलाकार ==
* [[गौरी कुलकर्णी]] - अबोली अंकुश शिंदे / अबोली प्रताप अहिरराव 
* [[सचित पाटील]] - अंकुश शिंदे
* [[रेशम टिपणीस]] - विजया राजाध्यक्ष
* [[प्रतीक्षा लोणकर]] / रसिका धामणकर - रमा शिंदे
* [[शर्मिष्ठा राऊत]] / मीनाक्षी राठोड - नीता शिंदे
* [[सुयश टिळक]] - सचित राजे
* [[माधव देवचके]] - श्रेयस मराठे
* स्वाती बोवळेकर - वसुधा शिंदे
* कोमल कुंभार - मनवा शिंदे
* सुखदा पोरकर - रागिणी शिंदे
* दीप्ती लेले - सोनिया / फुलवा
* अंगद म्हसकर - शरद काळे
* मौसमी तोंडवळकर - भावना
* संदेश जाधव - प्रताप अहिरराव
* गौरव घाटणेकर - अजिंक्य
* [[अनंत जोग]] - देवदत्त
* [[उदय टिकेकर]] - किरण
* अपर्णा अपराजित - प्रमिला
* महेश कोकाटे - माधव
* अतुल आगलावे - गुंजन
* अनिल राजपूत - क्रिश
* स्तवन शिंदे - सोहम
* यश राणे - प्रिन्स
* विश्वनाथ कुलकर्णी - मनोज 

== पुनर्निर्मिती ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! भाषा
! नाव
! वाहिनी
! प्रकाशित
|-
| [[तेलुगू]]
| पलुके बंगारामायेना
| स्टार माँ
| २१ ऑगस्ट २०२३ - चालू
|}

[[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:दीर्घकालीन मराठी मालिका]]</text>
      <sha1>ipo2zu6dwkuy4rnpah1nt8y2bb7fd1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२४ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>358752</id>
    <revision>
      <id>2676586</id>
      <parentid>2649992</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2676586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43518" sha1="11qfojwfin53k8qunpgwolqpg1sww47" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२४ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक
| image =
| fromdate = २९ नोव्हेंबर
| todate = ८ डिसेंबर २०२४
| administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]]
| cricket format = [[मर्यादित षटकांचे क्रिकेट]]
| tournament format = [[गट फेरी]] आणि [[अंतिम सामना (स्पर्धा)|अंतिम]]
| host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} 
| champions = {{cr19|BAN}}
| count = २
| runners-up = {{cr19|IND}}
| player of the series = {{cricon|BAN}} इक्बाल हसन इमॉन
| participants = ८
| matches = १५
| most runs = {{cricon|PAK}} शाहझैब खान (३३६)
| most wickets = {{cricon|BAN}} इक्बाल हसन इमॉन (१३)
| previous_year = २०२३
| previous_tournament = २०२३ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक
| next_year = [[२०२५ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक|२०२५]]
| next_tournament = 
}}

'''२०२४ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक''' ही [[एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक]] स्पर्धेची अकरावी आवृत्ती होती, [[मर्यादित षटकांचे क्रिकेट|मर्यादित षटकांच्या ह्या क्रिकेट]] स्पर्धेत आठ १९ वर्षांखालील खेळाडूंच्या संघांचा समावेश होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date= |title=आशियाई क्रिकेट परिषदेकडून २०२३ आणि २०२४ साठी नवीन मार्ग संरचना आणि वेळापत्रक जाहीर|url=https://asiancricket.org/asian-cricket-council-announces-new-pathway-structure-and-calendar-for-2023-2024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106015926/https://asiancricket.org/asian-cricket-council-announces-new-pathway-structure-and-calendar-for-2023-2024/ |archive-date=६ जानेवारी २०२३ |access-date=२४ डिसेंबर २०२४|website=[[आशिया क्रिकेट समिती]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt; सादर स्पर्धा २९ नोव्हेंबर ते ८ डिसेंबर २०२४ दरम्यान पार पडली.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=एसीसी २०२३-२४ क्रिकेट वेळापत्रकाचे अनावरण; आशिया चषक २०२३ साठी भारत आणि पाकिस्तान एकाच गटात|url=https://crickettimes.com/2023/01/acc-unveils-2023-24-cricket-calendar-india-pakistan-in-the-same-group-for-asia-cup-2023/ |access-date=२४ डिसेंबर २०२४|website=Cricket Times |date=५ जानेवारी २०२३ |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[जपान राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|जपान]], [[नेपाळ राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|नेपाळ]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]]  ह्या पात्रता फेरीतील क्रमवारीतील तीन अव्वल संघांसह,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/international/asian-cup-men-u19-2024-in-uae-from-november-29-india-v-pakistan-starting-game-for-men-in-blue/article68845405.ece|title=१९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४, २९ नोव्हेंबरपासून युएईमध्ये, भारत पाकिस्तानविरुद्ध मोहीम उघडणार |work=स्पोर्टस्टार|access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt; [[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान]], [[बांगलादेश राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|बांगलादेश]], [[भारत १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|भारत]], [[पाकिस्तान १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] आणि [[श्रीलंका राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ह्या [[आशियाई क्रिकेट समिती]]&lt;nowiki/&gt;च्या [[आशिया क्रिकेट समिती#एसीसीचे सदस्य|पाच पूर्ण सदस्यांनी]] या स्पर्धेत भाग घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2024/11/08/nepal-to-begin-u-19-asia-cup-against-sri-lanka |title=नेपाळ श्रीलंकेविरुद्ध १९ वर्षांखालील आशिया चषक २९ नोव्हेंबरपासून खेळणार|work=द काठमांडू पोस्ट|access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt; 

[[बांगलादेश राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|बांगलादेश]] गतविजेता होता, त्याने २०२३ स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यांमध्ये [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]]&lt;nowiki/&gt;चा १९५ धावांनी पराभव करून पहिले विजेतेपद पटकावले होते.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/cricket/bangladesh-vs-uae-u19-asia-cup-final-live-cricket-score-and-updates-4688888/amp/1|title=मोठ्या विजयासह बांगलादेशचे पहिले विजेतेपद|work=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स|access-date=२४ डिसेंबर २०२४|archive-date=2025-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806010724/https://sports.ndtv.com/cricket/bangladesh-vs-uae-u19-asia-cup-final-live-cricket-score-and-updates-4688888/amp/1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने अंतिम फेरीत भारताचा ५९ धावांनी पराभव करत सलग दुसरे विजेतेपद पटकावले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.asiancricket.org/news/2024/18131|title=बांगलादेशला विजेतेपदाचा मुकुट - पुरुष १९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४|work=[[आशिया क्रिकेट समिती]]|access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;

==संघ आणि पात्रता==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!पात्रता मार्ग
!दिनांक 
!यजमान
!उपलब्ध जागा 
!पात्र संघ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | आयसीसी संपूर्ण सभासद 
| rowspan=&quot;5&quot; ! {{n/a}}
| rowspan=&quot;5&quot; ! {{n/a}}
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''५'''
| {{cr19|AFG}}
|-
| {{cr19|BAN}}
|-
| {{cr19|IND}}
|-
| {{cr19|PAK}}
|-
| {{cr19|SL}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[२०२३ एसीसी पुरुष १९ वर्षांखालील प्रीमियर चषक]]
| rowspan=&quot;3&quot; | २४ ऑक्टोबर २०२३
| rowspan=&quot;3&quot; | {{flag|Malaysia}}
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''३'''
| {{cr19|JPN}}
|-
| {{cr19|NEP}}
|-
| {{nobr|{{cr19|UAE}}}}
|-
! एकूण ||  || || ८ || 
|}

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto&quot;
|-
! {{cr19|AFG|२०१३}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.af/post/acb-name-future-stars-squad-for-the-youth-tri-nation-series-and-the-acc-mens-unineteen-asia-cup|title=एसीबी युवा त्रि-राष्ट्रीय मालिका आणि एसीसी पुरुष १९ वर्षांखालील आशिया चषकासाठी भविष्यातील स्टार्स संघाचे नाव|work=अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड|access-date=२४ डिसेंबर २०२४|archive-date=2024-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110052059/https://cricket.af/post/acb-name-future-stars-squad-for-the-youth-tri-nation-series-and-the-acc-mens-unineteen-asia-cup|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|BAN}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/bangladesh-squad-announced-u-19-asia-cup-3758631 |title=१९ वर्षांखालील आशिया चषकासाठी बांगलादेशचा संघ जाहीर |work=द डेली स्टार |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|IND}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2024/news/55556159/india-u19-squad-for-acc-men-s-u19-asia-cup-2024-announced |title=१९ वर्षांखालील आशिया चषकासाठी भारतीय संघ जाहीर  |work=बीसीसीआय  |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|JPN}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricket.or.jp/en/archives/30039 |title=१९ वर्षांखालील आशिया चषक संघ जाहीर |work=जपान क्रिकेट असोसिएशन |access-date=२४ डिसेंबर २०२४ |archive-date=2024-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209034105/https://cricket.or.jp/en/archives/30039 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|NEP}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kathmandupost.com/sports/2024/11/09/nepal-name-squad-for-u-19-asia-cup |access-date=२४ डिसेंबर २०२४|title=१९ वर्षांखालील आशिया चषकासाठी नेपाळ संघ जाहीर |work=द काठमांडू पोस्ट}}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|PAK}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-u19-squad-announced-for-uae-tour.html |title=युएई दौऱ्यासाठी पाकिस्तानचा १९ वर्षांखालील संघ जाहीर |work=पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|SL}}
! {{cr19|UAE}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.emiratescricket.com/news-detail/m8VvJ4openg4a7Az1XPY |title=एसीसी पुरुष  १९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४ मध्ये अयान खान युएईचे नेतृत्व करणार |work=अमिराती क्रिकेट |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* मेहबूब तस्किन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* हमजा अलीखिल ([[यष्टीरक्षक|य]])
* उझैर खान
* फैसल खान
* बरकतुल्ला इब्राहिमझाई
* इझातुल्ला बारिकझाई
* अझीझ मियाखिल
* नझीफ अमीरी
* अब्दुल अझीझ
* नसरतुल्ला नूरिस्तानी
* खातीर स्टॅनिकझाई
* फहीम खेवाल
* हाफिज झद्रान
* [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]]
* नसीर खान मारूफखिल
|
* अझीझुल हकीम तामीन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* झवाद अबरार ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* अश्रफुझमान बरेनाया
* रिफत बेग
* इक्बाल हसन इमॉन
* मोहम्मद अल फहाद
* फरीद हसन ([[यष्टीरक्षक|य]])
* रिझान होसन
* साद इस्लाम
* शिहाब जेम्स
* मारुफ मृधा
* समियून बसीर रातुल
* इस्लाम रझिन
* देबाशिष सरकार
* रफी उज्जमान
|
* मोहम्मद अमन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* किरण चोरमले ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* आयुष म्हात्रे
* वैभव सूर्यवंशी
* सी आंद्रे सिद्धार्थ
* प्रणव पंत
* हरवंशसिंग पनगालिया ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अनुराग कवडे ([[यष्टीरक्षक|य]])
* हार्दिक राज
* मो. एनान
* केपी कार्तिकेय
* समर्थ नागराज
* युधाजित गुहा
* चेतन शर्मा
* निखिल कुमार
|
* कोजी हार्डग्रेव्ह-आबे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* चार्ल्स हिन्झ
* काझुमा कातो-स्टॅफर्ड
* ह्यूगो केली
* टिमोथी मूर
* स्कायलर नाकायामा-कुक
* डॅनियल पँकहर्स्ट ([[यष्टीरक्षक|य]])
* निहार परमार
* आदित्य फडके
* आरव तिवारी
* काई वॉल
* युतो येगेता
* किफर यामामोटो-लेक
* मॅक्स योनेकावा-लिन
|
* हेमंत धामी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* अर्जुन कुमल ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* आकाश त्रिपाठी
* उत्तम रंगू थापा मगर ([[यष्टीरक्षक|य]])
* माया यादव
* नरेन सौद
* उनीश बिक्रम सिंह ठाकुरी
* नरेन भट्ट
* संतोष यादव
* युबराज खत्री
* रोशन विश्वकर्मा
* बिपीनकुमार महतो
* अपराजित पौडेल
* अभिषेक तिवारी
* रणजित कुमार
|
* साद बेग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* मोहम्मद अहमद
* हारून अर्शद
* तय्यब आरिफ
* मोहम्मद हुजेफा
* नावेद अहमद खान
* हसन खान
* शाहजेब खान
* उस्मान खान
* फहम-उल-हक
* अली रझा
* मोहम्मद रियाजुल्ला
* अब्दुल सुभान
* फरहान युसूफ
* उमर झैब
|
* विहास थेवमिका ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* लकविन अबेसिंघे
* विरण चामुदिथा
* विमथ दिनसारा
* येनुला डेवथुसा
* गीतिका डी सिल्वा
* कविजा गमागे
* मथुलन कुगाथास
* प्रवीण मनीषा
* न्यूटन रंजितकुमार
* पुलिंदू परेरा
* रामिरु परेरा
* तनुजा राजपक्षे
* दुल्निथ सिगेरा
* शरुजन षण्मुगनाथन ([[यष्टीरक्षक|य]])
|
* [[आयान अफजल खान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* मुदित अग्रवाल ([[यष्टीरक्षक|य]])
* नुरुल्ला अयोबी
* हर्ष देसाई
* करण धिमान
* इथन डिसोझा
* रचित घोष
* रायन खान
* अक्षत राय
* येईन राय
* फैसूर रहमान
* आर्यन सक्सेना
* अलियासगर शुम्स
* उद्दिश सुरी
* अब्दुल्ला तारिक
|}
पाकिस्तानने अहमद हुसैन, मोहम्मद हुजैफा, रिझवानुल्लाह आणि याह्या बिन अब्दुल रहमान यांची गैर-प्रवासी राखीव म्हणून निवड केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2508488/pcb-announces-squad-for-u19-asia-cup-tri-series |title=पीसीबीतर्फे १९ वर्षांखालील आशिया चषक, तिरंगी मालिकेसाठी संघ जाहीर|work=द एक्सप्रेस ट्रिब्यून |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt; तसेच बांगलादेशने कलाम सिद्दीकी अलीनची प्रवासी राखीव म्हणून तर शहरयार अजमीर, येसिर अराफत, संजीद मोजुमदार यांची गैर-प्रवासी राखीव म्हणून निवड केली होती..&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bssnews.net/sports/225267 |title=बीसीबीतर्फे १९ वर्षांखालील आशिया चषकस्पर्धेसाठी संघ जाहीर |work=बीबीएस न्यूज |access-date=२४ डिसेंबर २०२४ |archive-date=2024-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210203627/https://www.bssnews.net/sports/225267 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==गट फेरी==
{{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[गल्फ प्रमाण वेळ]]ा ([[यूटीसी+०३:००]]) आहेत}}
एसीसीने ८ नोव्हेंबर २०२४ रोजी सामने जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite tweet |number=1854859138049683608 |title=पुढील पिढी २९ नोव्हेंबरपासून सुरू होणाऱ्या पुरुष १९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४ मध्ये सामना करण्यासाठी सज्ज. ८ डिसेंबर रोजी अंतिम फेरीसह दुबई आणि शारजाहमध्ये ॲक्शन-पॅक टूर्नामेंट|user=ACCMedia1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/acc-announces-u19-mens-asia-cup-2024-schedule-india-and-pakistan-placed-in-group-a-check-fixtures |title=एसीसी तर्फे १९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४ चे वेळापत्रक जाहीर: भारत आणि पाकिस्तान यांना गट अ मध्ये ठेवण्यात आले|work=आऊटलूक |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
===गट अ===
====गुणफलक====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! style=&quot;width:20px;&quot;|{{abbr|स्था|स्थान}}
! style=&quot;width:175px;text-align:center&quot; | संघ 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|प|पराभव}} 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|ब|बरोबरी}} 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | गुण 
! style=&quot;width:50px;&quot; | {{abbr|नि.धा.|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|PAK}}|| ३ || ३ || ० || ० || ० || '''६''' || १.९४७ 
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|IND}}|| ३ || २ || १ || ० || ० || '''४''' || २.५५८ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|UAE}} || ३ || १ || २ || ० || ० || '''२''' || ०.३३२ 
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|JPN}} || ३ || ० || ३ || ० || ० || '''०''' || -४.४२७ 
|}
स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]&lt;ref name=&quot;PT&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/asian-cricket-council-under-19s-asia-cup-2024-25-1461700/points-table-standings |title=१९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४ गुणफलक |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|access-date=२४  डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
====सामने====
{{Single-innings cricket match 
| date = ३० नोव्हेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|PAK}}
| team2 = {{cr19|IND}}
| score1 = २८१/७ (५० षटके)
| runs1 = शाहजेब खान १५९ (१४७)
| wickets1 = समर्थ नागराज ३/४५ (१० षटके)
| score2 =२३८ (४७.१ षटके)
| runs2 = निखिल कुमार ६७ (७७)
| wickets2 =अली रझा ३/३६ (९ षटके)
| result = पाकिस्तान ४३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461711.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = [[तन्वीर अहमद]] (बां) आणि रवींद्र कोट्टाहाच्ची (श्री)
| motm = शाहजेब खान (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = ३० नोव्हेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|UAE}}
| team2 = {{cr19|JPN}}
| score1 = ३२५/७ (५० षटके)
| runs1 = आर्यन सक्सेना १५० (१२०)
| wickets1 = किफर यामामोटो-लेक ४/४२ (९ षटके)
| score2 = ५२ (२४.१ षटके)
| runs2 = निहार परमार २३ (३९)
| wickets2 = उद्दिश सुरी ४/२ (५.१ षटके)
| result = संयुक्त अरब अमिराती २७३ धावांनी विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461712.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = फारूक खान (अ) आणि [[सारिका प्रसाद]] (सिं)
| motm = आर्यन सक्सेना (युएई)
| toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = २ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|PAK}}
| team2 = {{cr19|UAE}}
| score1 = ३१४/३ (५० षटके)
| runs1 = शाहजेब खान १३२ (१३६)
| wickets1 = नुरुल्ला अयोबी २/६८ (७ षटके)
| score2 = २४५/८ (५० षटके)
| runs2 = इथन डिसोझा ८४ (१०२)
| wickets2 = अब्दुल सुभान ६/५७ (१० षटके)
| result = पाकिस्तान ६९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461715.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = [[संजय गुरुंग]] (ने) आणि फारूक खान (अ)
| motm = अब्दुल सुभान (पा)
| toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = २ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|IND}}
| team2 = {{cr19|JPN}}
| score1 = ३३९/६ (५० षटके)
| runs1 = मोहम्मद अमन १२२[[नाबाद|*]] (११८)
| wickets1 = किफर यामामोटो-लेक २/८४ (१० षटके)
| score2 = १२८/८ (५० षटके)
| runs2 = ह्यूगो केली ५० (१११)
| wickets2 = हार्दिक राज २/९ (८ षटके)
| result = भारत २११ धावांनी विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461716.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = रवींद्र कोट्टाहाच्ची (श्री) आणि [[सारिका प्रसाद]] (सिं)
| motm = मोहम्मद अमन (भा)
| toss = जपानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = ४ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|PAK}}
| team2 = {{cr19|JPN}}
| score1 = २४३/६ (५० षटके)
| runs1 = मोहम्मद रियाजुल्ला ६६ (७८)
| wickets1 = निहार परमार २/१८ (६ षटके)
| score2 = ६३ (२८.३ षटके)
| runs2 = निहार परमार २५ (६०)
| wickets2 = मोहम्मद हुजेफा ५/८ (6.3 षटके)
| result = PAK Under-19 won by 180 runs
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461719.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = [[तन्वीर अहमद]] (बां) आणि [[सारिका प्रसाद]] (सिं)
| motm = 
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = ४ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|UAE}}
| team2 = {{cr19|IND}}
| score1 = १३७ (४४ षटके)
| runs1 = मुहम्मद रायन ३५ (४८)
| wickets1 = युधजीत गुहा ३/१५ (७ षटके)
| score2 = १४३/० (१६.१ षटके)
| runs2 = [[वैभव सूर्यवंशी]] ७६[[नाबाद|*]] (४६)
| wickets2 = 
| result = भारत १० गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461720.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = [[संजय गुरुंग]] (ने) आणि फारूक खान (अ)
| motm = मोहम्मद अमन (भा)
| toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

===गट ब===
====गुणफलक====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! style=&quot;width:20px;&quot;|{{abbr|स्था|स्थान}}
! style=&quot;width:175px;text-align:center&quot; | संघ 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|प|पराभव}} 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|ब|बरोबरी}} 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | गुण 
! style=&quot;width:50px;&quot; | {{abbr|नि.धा.|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|SRI}}|| ३ || ३ || ० || ० || ० || '''६''' || १.२८७ 
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|BAN}}|| ३ || २ || १ || ० || ० || '''४''' || ०.९१३ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|NEP}} || ३ || १ || २ || ० || ० || '''२''' || -०.७४० 
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|AFG|२०१३}} || ३ || ० || ३ || ० || ० || '''०''' || -१.४१८ 
|}
स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]&lt;ref name=&quot;PT&quot;/&gt;
====सामने====
{{Single-innings cricket match 
| date = २९ नोव्हेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|BAN}}
| team2 = {{cr19|AFG|२०१३}}
| score1 = २२८/९ (५० षटके)
| runs1 = अझीझुल हकीम १०३ (१३३)
| wickets1 = अब्दुल अझीझ २/२९ (९ षटके)
| score2 = १८३ (४७.५ षटके)
| runs2 = फैसल खान अहमदझाई ५८ (५८)
| wickets2 = इक्बाल हसन इमॉन ३/३६ (९.५ षटके)
| result = बांगलादेश ४५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461709.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = [[संजय गुरुंग]] (ने) आणि [[रोहन पंडित]] (भा)
| motm = अझीझुल हकीम (बां)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = बांग्लादेशच्या अझीझुल हकीमने युवा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पहिले शतक झळकावले.
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = २९ नोव्हेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|SL}}
| team2 = {{cr19|NEP}}
| score1 = २३३ (५० षटके)
| runs1 = शरुजन षण्मुगनाथन ६२ (९९)
| wickets1 = संतोष यादव ४/४५ (१० षटके)
| score2 = १७८ (४६.२ षटके)
| runs2 = माया यादव ६२ (९१)
| wickets2 = प्रवीण मनीषा ३/३० (९ षटके)
| result = श्रीलंका ५५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461710.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = फैझल आफ्रिदी (पा) आणि [[अकबर अली]] (युएई)
| motm = शरुजन षण्मुगनाथन (श्री)
| toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = १ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|NEP}}
| team2 = {{cr19|BAN}}
| score1 = १४१ (४५.४ षटके)
| runs1 = आकाश त्रिपाठी ४३ (७७)
| wickets1 = रिझान होसन २/८ (६ षटके)
| score2 = १४२/५ (२८.४ षटके)
| runs2 = झवाद अबरार ५९ (६५)
| wickets2 = युवराज खत्री ४/२३ (६ षटके)
| result = बांगलादेश ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461713.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = फैझल आफ्रिदी (पा) आणि [[अकबर अली]] (युएई)
| motm = झवाद अबरार (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = १ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|SL}}
| team2 = {{cr19|AFG|२०१३}}
| score1 = २४३/७ (५० षटके)
| runs1 = शरुजन षण्मुगनाथन १०२ (१३२)
| wickets1 = [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] ३/३५ (१० षटके)
| score2 = ११२ (२८.२ षटके)
| runs2 = नझीफ अमीरी ३३ (३४)
| wickets2 = प्रवीण मनीषा ३/१६ (३.२ षटके)
| result = श्रीलंका १३१ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461714.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = [[तन्वीर अहमद]] (बां) आणि [[रोहन पंडित]] (भा)
| motm = शरुजन षण्मुगनाथन (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = श्रीलंकेच्या शरुजन षण्मुगनाथनने युवा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पहिले शतक झळकावले.
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = ३ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|SL}}
| team2 = {{cr19|BAN}}
| score1 = २२८ (४९.२ षटके)
| runs1 = विमथ दिनसारा १०६ (१३२)
| wickets1 = मोहम्मद अल फहाद ४/५० (९.२ षटके)
| score2 = २२१ (४९.३ षटके)
| runs2 = कलाम सिद्दीकी ९५ (१३४)
| wickets2 = विहास थेवमिका ३/३७ (१० षटके)
| result = श्रीलंका ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461717.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = फैझल आफ्रिदी (पा) आणि [[रोहन पंडित]] (भा)
| motm = विमथ दिनसारा (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = ३ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr19|NEP}}
| score1 = १२३ (३५.४ षटके)
| runs1 = फैसल शिनोझादा ५२ (६७)
| wickets1 = उनिश ठाकुरी ३/२४ (१० षटके)
| score2 = १२४/९ (४१.३ षटके)
| runs2 = नरेन सौद २६ (५४)
| wickets2 = खातीर स्तानिकझाई ३/३१ (१० षटके)
| result = नेपाळ १ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461718.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = [[अकबर अली]] (युएई) आणि [[रवींद्र कोट्टाहाच्ची ]] (श्री)
| motm = हेमंत धामी (ने)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}
==बाद फेरी==
{{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[गल्फ प्रमाण वेळ]]ा ([[यूटीसी+०३:००]]) आहेत}}

{{4TeamBracket
|team-width=150px
|score-width=170px

|RD1= '''उपांत्य सामने'''
|RD2= '''अंतिम सामना'''

|RD1-seed1= अ१
|RD1-team1= {{cr19|PAK}}
|RD1-score1= ११६ (३७ षटके)
|RD1-seed2= ब२
|RD1-team2= '''{{nobr|{{cr19|BAN}}}}'''
|RD1-score2= '''१२०/३ (२२.१ षटके)'''

|RD1-seed3= ब१ 
|RD1-team3= {{cr19|SL}}
|RD1-score3= १७३ (४६.२ षटके)
|RD1-seed4= अ२
|RD1-team4= '''{{cr19|IND}}'''
|RD1-score4= '''{{nobr|१७५/३ (२१.४ षटके)}}'''

|RD2-seed1= '''उसा१वि'''
|RD2-team1= '''{{nobr|{{cr19|BAN}}}}'''
|RD2-score1= '''{{nobr|१९८ (४९.१ षटके)}}'''
|RD2-seed2= उसा२वि
|RD2-team2= {{cr19|IND}}
|RD2-score2= १३९ (३५.२ षटके) 
}}

===उपांत्य सामने===
====उपांत्य सामना १====
{{Single-innings cricket match 
| date = ६ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|PAK}}
| team2 = {{cr19|BAN}}
| score1 = ११६ (३७ षटके)
| runs1 = फरहान युसूफ ३२ (३२)
| wickets1 = इक्बाल हसन इमॉन 4/24 (7 षटके)
| score2 = १२०/३ (२२.१ षटके)
| runs2 = अझीझुल हकीम ६१[[नाबाद|*]] (४२)
| wickets2 = नावेद अहमद खान १/१३ (३.१ षटके)
| result = बांगलादेश ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461721.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = रवींद्र कोट्टाहाच्ची (श्री) आणि [[रोहन पंडित]] (भा)
| motm = इक्बाल हसन इमॉन (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

====उपांत्य सामना २====
{{Single-innings cricket match 
| date = ६ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|SL}}
| team2 = {{cr19|IND}}
| score1 = १७३ (४६.२ षटके)
| runs1 = लकविन अबेसिंघे ६९ (११०)
| wickets1 = चेतन शर्मा ३/३४ (८ षटके)
| score2 = १७५/३ (२१.४ षटके)
| runs2 = वैभव सूर्यवंशी ६७ (३६)
| wickets2 = प्रवीण मनीषा १/२७ (५.४ षटके)
| result = भारत ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461722.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = फैझल आफ्रिदी (पा) आणि [[तन्वीर अहमद]] (बां)
| motm = [[वैभव सूर्यवंशी]] (भा)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

===अंतिम सामना===
{{Single-innings cricket match 
| date = ८ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|BAN}}
| team2 = {{cr19|IND}}
| score1 = १९८ (४९.१ षटके)
| runs1 = रिझान होसन ४७ (६५)
| wickets1 = युधजीत गुहा २/२९ (९.१ षटके)
| score2 = १३९ (३५.२ षटके)
| runs2 = मोहम्मद अमन २६ (६५)
| wickets2 = अझीझुल हकीम ३/८ (२.२ षटके)
| result = बंगलादेश ५९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461723.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = फारूक खान (अ) आणि रवींद्र कोट्टाहाच्ची (श्री)
| motm = इक्बाल हसन इमॉन (बां)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}}
==बाह्यदुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/asian-cricket-council-under-19s-asia-cup-2024-25-1461700 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]
[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक]]</text>
      <sha1>11qfojwfin53k8qunpgwolqpg1sww47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676587</id>
      <parentid>2676586</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>139572</id>
      </contributor>
      <comment>दुव्यांमधील AMP ट्रॅकिंग काढले ([[:m:User:KiranBOT/AMP|माहिती]]) ([[User talk:Usernamekiran|त्रुटी नोंदवा]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>2676587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43512" sha1="2fi70d5u303wtns3b2luvcvgrj3v3u2" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२४ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक
| image =
| fromdate = २९ नोव्हेंबर
| todate = ८ डिसेंबर २०२४
| administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]]
| cricket format = [[मर्यादित षटकांचे क्रिकेट]]
| tournament format = [[गट फेरी]] आणि [[अंतिम सामना (स्पर्धा)|अंतिम]]
| host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} 
| champions = {{cr19|BAN}}
| count = २
| runners-up = {{cr19|IND}}
| player of the series = {{cricon|BAN}} इक्बाल हसन इमॉन
| participants = ८
| matches = १५
| most runs = {{cricon|PAK}} शाहझैब खान (३३६)
| most wickets = {{cricon|BAN}} इक्बाल हसन इमॉन (१३)
| previous_year = २०२३
| previous_tournament = २०२३ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक
| next_year = [[२०२५ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक|२०२५]]
| next_tournament = 
}}

'''२०२४ एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक''' ही [[एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक]] स्पर्धेची अकरावी आवृत्ती होती, [[मर्यादित षटकांचे क्रिकेट|मर्यादित षटकांच्या ह्या क्रिकेट]] स्पर्धेत आठ १९ वर्षांखालील खेळाडूंच्या संघांचा समावेश होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date= |title=आशियाई क्रिकेट परिषदेकडून २०२३ आणि २०२४ साठी नवीन मार्ग संरचना आणि वेळापत्रक जाहीर|url=https://asiancricket.org/asian-cricket-council-announces-new-pathway-structure-and-calendar-for-2023-2024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106015926/https://asiancricket.org/asian-cricket-council-announces-new-pathway-structure-and-calendar-for-2023-2024/ |archive-date=६ जानेवारी २०२३ |access-date=२४ डिसेंबर २०२४|website=[[आशिया क्रिकेट समिती]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt; सादर स्पर्धा २९ नोव्हेंबर ते ८ डिसेंबर २०२४ दरम्यान पार पडली.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=एसीसी २०२३-२४ क्रिकेट वेळापत्रकाचे अनावरण; आशिया चषक २०२३ साठी भारत आणि पाकिस्तान एकाच गटात|url=https://crickettimes.com/2023/01/acc-unveils-2023-24-cricket-calendar-india-pakistan-in-the-same-group-for-asia-cup-2023/ |access-date=२४ डिसेंबर २०२४|website=Cricket Times |date=५ जानेवारी २०२३ |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[जपान राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|जपान]], [[नेपाळ राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|नेपाळ]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]]  ह्या पात्रता फेरीतील क्रमवारीतील तीन अव्वल संघांसह,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/international/asian-cup-men-u19-2024-in-uae-from-november-29-india-v-pakistan-starting-game-for-men-in-blue/article68845405.ece|title=१९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४, २९ नोव्हेंबरपासून युएईमध्ये, भारत पाकिस्तानविरुद्ध मोहीम उघडणार |work=स्पोर्टस्टार|access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt; [[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान]], [[बांगलादेश राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|बांगलादेश]], [[भारत १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|भारत]], [[पाकिस्तान १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] आणि [[श्रीलंका राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ह्या [[आशियाई क्रिकेट समिती]]&lt;nowiki/&gt;च्या [[आशिया क्रिकेट समिती#एसीसीचे सदस्य|पाच पूर्ण सदस्यांनी]] या स्पर्धेत भाग घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2024/11/08/nepal-to-begin-u-19-asia-cup-against-sri-lanka |title=नेपाळ श्रीलंकेविरुद्ध १९ वर्षांखालील आशिया चषक २९ नोव्हेंबरपासून खेळणार|work=द काठमांडू पोस्ट|access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt; 

[[बांगलादेश राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|बांगलादेश]] गतविजेता होता, त्याने २०२३ स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यांमध्ये [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय १९ वर्षांखालील क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]]&lt;nowiki/&gt;चा १९५ धावांनी पराभव करून पहिले विजेतेपद पटकावले होते.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/cricket/bangladesh-vs-uae-u19-asia-cup-final-live-cricket-score-and-updates-4688888|title=मोठ्या विजयासह बांगलादेशचे पहिले विजेतेपद|work=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स|access-date=२४ डिसेंबर २०२४|archive-date=2025-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250806010724/https://sports.ndtv.com/cricket/bangladesh-vs-uae-u19-asia-cup-final-live-cricket-score-and-updates-4688888/amp/1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने अंतिम फेरीत भारताचा ५९ धावांनी पराभव करत सलग दुसरे विजेतेपद पटकावले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.asiancricket.org/news/2024/18131|title=बांगलादेशला विजेतेपदाचा मुकुट - पुरुष १९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४|work=[[आशिया क्रिकेट समिती]]|access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;

==संघ आणि पात्रता==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!पात्रता मार्ग
!दिनांक 
!यजमान
!उपलब्ध जागा 
!पात्र संघ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | आयसीसी संपूर्ण सभासद 
| rowspan=&quot;5&quot; ! {{n/a}}
| rowspan=&quot;5&quot; ! {{n/a}}
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''५'''
| {{cr19|AFG}}
|-
| {{cr19|BAN}}
|-
| {{cr19|IND}}
|-
| {{cr19|PAK}}
|-
| {{cr19|SL}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[२०२३ एसीसी पुरुष १९ वर्षांखालील प्रीमियर चषक]]
| rowspan=&quot;3&quot; | २४ ऑक्टोबर २०२३
| rowspan=&quot;3&quot; | {{flag|Malaysia}}
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''३'''
| {{cr19|JPN}}
|-
| {{cr19|NEP}}
|-
| {{nobr|{{cr19|UAE}}}}
|-
! एकूण ||  || || ८ || 
|}

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto&quot;
|-
! {{cr19|AFG|२०१३}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.af/post/acb-name-future-stars-squad-for-the-youth-tri-nation-series-and-the-acc-mens-unineteen-asia-cup|title=एसीबी युवा त्रि-राष्ट्रीय मालिका आणि एसीसी पुरुष १९ वर्षांखालील आशिया चषकासाठी भविष्यातील स्टार्स संघाचे नाव|work=अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड|access-date=२४ डिसेंबर २०२४|archive-date=2024-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110052059/https://cricket.af/post/acb-name-future-stars-squad-for-the-youth-tri-nation-series-and-the-acc-mens-unineteen-asia-cup|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|BAN}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/bangladesh-squad-announced-u-19-asia-cup-3758631 |title=१९ वर्षांखालील आशिया चषकासाठी बांगलादेशचा संघ जाहीर |work=द डेली स्टार |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|IND}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2024/news/55556159/india-u19-squad-for-acc-men-s-u19-asia-cup-2024-announced |title=१९ वर्षांखालील आशिया चषकासाठी भारतीय संघ जाहीर  |work=बीसीसीआय  |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|JPN}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricket.or.jp/en/archives/30039 |title=१९ वर्षांखालील आशिया चषक संघ जाहीर |work=जपान क्रिकेट असोसिएशन |access-date=२४ डिसेंबर २०२४ |archive-date=2024-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209034105/https://cricket.or.jp/en/archives/30039 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|NEP}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kathmandupost.com/sports/2024/11/09/nepal-name-squad-for-u-19-asia-cup |access-date=२४ डिसेंबर २०२४|title=१९ वर्षांखालील आशिया चषकासाठी नेपाळ संघ जाहीर |work=द काठमांडू पोस्ट}}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|PAK}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-u19-squad-announced-for-uae-tour.html |title=युएई दौऱ्यासाठी पाकिस्तानचा १९ वर्षांखालील संघ जाहीर |work=पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
! {{cr19|SL}}
! {{cr19|UAE}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.emiratescricket.com/news-detail/m8VvJ4openg4a7Az1XPY |title=एसीसी पुरुष  १९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४ मध्ये अयान खान युएईचे नेतृत्व करणार |work=अमिराती क्रिकेट |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* मेहबूब तस्किन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* हमजा अलीखिल ([[यष्टीरक्षक|य]])
* उझैर खान
* फैसल खान
* बरकतुल्ला इब्राहिमझाई
* इझातुल्ला बारिकझाई
* अझीझ मियाखिल
* नझीफ अमीरी
* अब्दुल अझीझ
* नसरतुल्ला नूरिस्तानी
* खातीर स्टॅनिकझाई
* फहीम खेवाल
* हाफिज झद्रान
* [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]]
* नसीर खान मारूफखिल
|
* अझीझुल हकीम तामीन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* झवाद अबरार ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* अश्रफुझमान बरेनाया
* रिफत बेग
* इक्बाल हसन इमॉन
* मोहम्मद अल फहाद
* फरीद हसन ([[यष्टीरक्षक|य]])
* रिझान होसन
* साद इस्लाम
* शिहाब जेम्स
* मारुफ मृधा
* समियून बसीर रातुल
* इस्लाम रझिन
* देबाशिष सरकार
* रफी उज्जमान
|
* मोहम्मद अमन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* किरण चोरमले ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* आयुष म्हात्रे
* वैभव सूर्यवंशी
* सी आंद्रे सिद्धार्थ
* प्रणव पंत
* हरवंशसिंग पनगालिया ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अनुराग कवडे ([[यष्टीरक्षक|य]])
* हार्दिक राज
* मो. एनान
* केपी कार्तिकेय
* समर्थ नागराज
* युधाजित गुहा
* चेतन शर्मा
* निखिल कुमार
|
* कोजी हार्डग्रेव्ह-आबे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* चार्ल्स हिन्झ
* काझुमा कातो-स्टॅफर्ड
* ह्यूगो केली
* टिमोथी मूर
* स्कायलर नाकायामा-कुक
* डॅनियल पँकहर्स्ट ([[यष्टीरक्षक|य]])
* निहार परमार
* आदित्य फडके
* आरव तिवारी
* काई वॉल
* युतो येगेता
* किफर यामामोटो-लेक
* मॅक्स योनेकावा-लिन
|
* हेमंत धामी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* अर्जुन कुमल ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* आकाश त्रिपाठी
* उत्तम रंगू थापा मगर ([[यष्टीरक्षक|य]])
* माया यादव
* नरेन सौद
* उनीश बिक्रम सिंह ठाकुरी
* नरेन भट्ट
* संतोष यादव
* युबराज खत्री
* रोशन विश्वकर्मा
* बिपीनकुमार महतो
* अपराजित पौडेल
* अभिषेक तिवारी
* रणजित कुमार
|
* साद बेग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* मोहम्मद अहमद
* हारून अर्शद
* तय्यब आरिफ
* मोहम्मद हुजेफा
* नावेद अहमद खान
* हसन खान
* शाहजेब खान
* उस्मान खान
* फहम-उल-हक
* अली रझा
* मोहम्मद रियाजुल्ला
* अब्दुल सुभान
* फरहान युसूफ
* उमर झैब
|
* विहास थेवमिका ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* लकविन अबेसिंघे
* विरण चामुदिथा
* विमथ दिनसारा
* येनुला डेवथुसा
* गीतिका डी सिल्वा
* कविजा गमागे
* मथुलन कुगाथास
* प्रवीण मनीषा
* न्यूटन रंजितकुमार
* पुलिंदू परेरा
* रामिरु परेरा
* तनुजा राजपक्षे
* दुल्निथ सिगेरा
* शरुजन षण्मुगनाथन ([[यष्टीरक्षक|य]])
|
* [[आयान अफजल खान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* मुदित अग्रवाल ([[यष्टीरक्षक|य]])
* नुरुल्ला अयोबी
* हर्ष देसाई
* करण धिमान
* इथन डिसोझा
* रचित घोष
* रायन खान
* अक्षत राय
* येईन राय
* फैसूर रहमान
* आर्यन सक्सेना
* अलियासगर शुम्स
* उद्दिश सुरी
* अब्दुल्ला तारिक
|}
पाकिस्तानने अहमद हुसैन, मोहम्मद हुजैफा, रिझवानुल्लाह आणि याह्या बिन अब्दुल रहमान यांची गैर-प्रवासी राखीव म्हणून निवड केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2508488/pcb-announces-squad-for-u19-asia-cup-tri-series |title=पीसीबीतर्फे १९ वर्षांखालील आशिया चषक, तिरंगी मालिकेसाठी संघ जाहीर|work=द एक्सप्रेस ट्रिब्यून |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt; तसेच बांगलादेशने कलाम सिद्दीकी अलीनची प्रवासी राखीव म्हणून तर शहरयार अजमीर, येसिर अराफत, संजीद मोजुमदार यांची गैर-प्रवासी राखीव म्हणून निवड केली होती..&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bssnews.net/sports/225267 |title=बीसीबीतर्फे १९ वर्षांखालील आशिया चषकस्पर्धेसाठी संघ जाहीर |work=बीबीएस न्यूज |access-date=२४ डिसेंबर २०२४ |archive-date=2024-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210203627/https://www.bssnews.net/sports/225267 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==गट फेरी==
{{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[गल्फ प्रमाण वेळ]]ा ([[यूटीसी+०३:००]]) आहेत}}
एसीसीने ८ नोव्हेंबर २०२४ रोजी सामने जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite tweet |number=1854859138049683608 |title=पुढील पिढी २९ नोव्हेंबरपासून सुरू होणाऱ्या पुरुष १९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४ मध्ये सामना करण्यासाठी सज्ज. ८ डिसेंबर रोजी अंतिम फेरीसह दुबई आणि शारजाहमध्ये ॲक्शन-पॅक टूर्नामेंट|user=ACCMedia1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/acc-announces-u19-mens-asia-cup-2024-schedule-india-and-pakistan-placed-in-group-a-check-fixtures |title=एसीसी तर्फे १९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४ चे वेळापत्रक जाहीर: भारत आणि पाकिस्तान यांना गट अ मध्ये ठेवण्यात आले|work=आऊटलूक |access-date=२४ डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
===गट अ===
====गुणफलक====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! style=&quot;width:20px;&quot;|{{abbr|स्था|स्थान}}
! style=&quot;width:175px;text-align:center&quot; | संघ 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|प|पराभव}} 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|ब|बरोबरी}} 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | गुण 
! style=&quot;width:50px;&quot; | {{abbr|नि.धा.|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|PAK}}|| ३ || ३ || ० || ० || ० || '''६''' || १.९४७ 
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|IND}}|| ३ || २ || १ || ० || ० || '''४''' || २.५५८ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|UAE}} || ३ || १ || २ || ० || ० || '''२''' || ०.३३२ 
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|JPN}} || ३ || ० || ३ || ० || ० || '''०''' || -४.४२७ 
|}
स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]&lt;ref name=&quot;PT&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/asian-cricket-council-under-19s-asia-cup-2024-25-1461700/points-table-standings |title=१९ वर्षांखालील आशिया चषक २०२४ गुणफलक |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|access-date=२४  डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
====सामने====
{{Single-innings cricket match 
| date = ३० नोव्हेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|PAK}}
| team2 = {{cr19|IND}}
| score1 = २८१/७ (५० षटके)
| runs1 = शाहजेब खान १५९ (१४७)
| wickets1 = समर्थ नागराज ३/४५ (१० षटके)
| score2 =२३८ (४७.१ षटके)
| runs2 = निखिल कुमार ६७ (७७)
| wickets2 =अली रझा ३/३६ (९ षटके)
| result = पाकिस्तान ४३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461711.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = [[तन्वीर अहमद]] (बां) आणि रवींद्र कोट्टाहाच्ची (श्री)
| motm = शाहजेब खान (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = ३० नोव्हेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|UAE}}
| team2 = {{cr19|JPN}}
| score1 = ३२५/७ (५० षटके)
| runs1 = आर्यन सक्सेना १५० (१२०)
| wickets1 = किफर यामामोटो-लेक ४/४२ (९ षटके)
| score2 = ५२ (२४.१ षटके)
| runs2 = निहार परमार २३ (३९)
| wickets2 = उद्दिश सुरी ४/२ (५.१ षटके)
| result = संयुक्त अरब अमिराती २७३ धावांनी विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461712.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = फारूक खान (अ) आणि [[सारिका प्रसाद]] (सिं)
| motm = आर्यन सक्सेना (युएई)
| toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = २ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|PAK}}
| team2 = {{cr19|UAE}}
| score1 = ३१४/३ (५० षटके)
| runs1 = शाहजेब खान १३२ (१३६)
| wickets1 = नुरुल्ला अयोबी २/६८ (७ षटके)
| score2 = २४५/८ (५० षटके)
| runs2 = इथन डिसोझा ८४ (१०२)
| wickets2 = अब्दुल सुभान ६/५७ (१० षटके)
| result = पाकिस्तान ६९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461715.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = [[संजय गुरुंग]] (ने) आणि फारूक खान (अ)
| motm = अब्दुल सुभान (पा)
| toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = २ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|IND}}
| team2 = {{cr19|JPN}}
| score1 = ३३९/६ (५० षटके)
| runs1 = मोहम्मद अमन १२२[[नाबाद|*]] (११८)
| wickets1 = किफर यामामोटो-लेक २/८४ (१० षटके)
| score2 = १२८/८ (५० षटके)
| runs2 = ह्यूगो केली ५० (१११)
| wickets2 = हार्दिक राज २/९ (८ षटके)
| result = भारत २११ धावांनी विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461716.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = रवींद्र कोट्टाहाच्ची (श्री) आणि [[सारिका प्रसाद]] (सिं)
| motm = मोहम्मद अमन (भा)
| toss = जपानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = ४ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|PAK}}
| team2 = {{cr19|JPN}}
| score1 = २४३/६ (५० षटके)
| runs1 = मोहम्मद रियाजुल्ला ६६ (७८)
| wickets1 = निहार परमार २/१८ (६ षटके)
| score2 = ६३ (२८.३ षटके)
| runs2 = निहार परमार २५ (६०)
| wickets2 = मोहम्मद हुजेफा ५/८ (6.3 षटके)
| result = PAK Under-19 won by 180 runs
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461719.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = [[तन्वीर अहमद]] (बां) आणि [[सारिका प्रसाद]] (सिं)
| motm = 
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = ४ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|UAE}}
| team2 = {{cr19|IND}}
| score1 = १३७ (४४ षटके)
| runs1 = मुहम्मद रायन ३५ (४८)
| wickets1 = युधजीत गुहा ३/१५ (७ षटके)
| score2 = १४३/० (१६.१ षटके)
| runs2 = [[वैभव सूर्यवंशी]] ७६[[नाबाद|*]] (४६)
| wickets2 = 
| result = भारत १० गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461720.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = [[संजय गुरुंग]] (ने) आणि फारूक खान (अ)
| motm = मोहम्मद अमन (भा)
| toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

===गट ब===
====गुणफलक====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! style=&quot;width:20px;&quot;|{{abbr|स्था|स्थान}}
! style=&quot;width:175px;text-align:center&quot; | संघ 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|प|पराभव}} 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|ब|बरोबरी}} 
! style=&quot;width:20px;&quot; | {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:20px;&quot; | गुण 
! style=&quot;width:50px;&quot; | {{abbr|नि.धा.|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|SRI}}|| ३ || ३ || ० || ० || ० || '''६''' || १.२८७ 
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|BAN}}|| ३ || २ || १ || ० || ० || '''४''' || ०.९१३ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|NEP}} || ३ || १ || २ || ० || ० || '''२''' || -०.७४० 
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{cr19|AFG|२०१३}} || ३ || ० || ३ || ० || ० || '''०''' || -१.४१८ 
|}
स्रोत: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]&lt;ref name=&quot;PT&quot;/&gt;
====सामने====
{{Single-innings cricket match 
| date = २९ नोव्हेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|BAN}}
| team2 = {{cr19|AFG|२०१३}}
| score1 = २२८/९ (५० षटके)
| runs1 = अझीझुल हकीम १०३ (१३३)
| wickets1 = अब्दुल अझीझ २/२९ (९ षटके)
| score2 = १८३ (४७.५ षटके)
| runs2 = फैसल खान अहमदझाई ५८ (५८)
| wickets2 = इक्बाल हसन इमॉन ३/३६ (९.५ षटके)
| result = बांगलादेश ४५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461709.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = [[संजय गुरुंग]] (ने) आणि [[रोहन पंडित]] (भा)
| motm = अझीझुल हकीम (बां)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = बांग्लादेशच्या अझीझुल हकीमने युवा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पहिले शतक झळकावले.
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = २९ नोव्हेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|SL}}
| team2 = {{cr19|NEP}}
| score1 = २३३ (५० षटके)
| runs1 = शरुजन षण्मुगनाथन ६२ (९९)
| wickets1 = संतोष यादव ४/४५ (१० षटके)
| score2 = १७८ (४६.२ षटके)
| runs2 = माया यादव ६२ (९१)
| wickets2 = प्रवीण मनीषा ३/३० (९ षटके)
| result = श्रीलंका ५५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461710.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = फैझल आफ्रिदी (पा) आणि [[अकबर अली]] (युएई)
| motm = शरुजन षण्मुगनाथन (श्री)
| toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = १ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|NEP}}
| team2 = {{cr19|BAN}}
| score1 = १४१ (४५.४ षटके)
| runs1 = आकाश त्रिपाठी ४३ (७७)
| wickets1 = रिझान होसन २/८ (६ षटके)
| score2 = १४२/५ (२८.४ षटके)
| runs2 = झवाद अबरार ५९ (६५)
| wickets2 = युवराज खत्री ४/२३ (६ षटके)
| result = बांगलादेश ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461713.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = फैझल आफ्रिदी (पा) आणि [[अकबर अली]] (युएई)
| motm = झवाद अबरार (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = १ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|SL}}
| team2 = {{cr19|AFG|२०१३}}
| score1 = २४३/७ (५० षटके)
| runs1 = शरुजन षण्मुगनाथन १०२ (१३२)
| wickets1 = [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] ३/३५ (१० षटके)
| score2 = ११२ (२८.२ षटके)
| runs2 = नझीफ अमीरी ३३ (३४)
| wickets2 = प्रवीण मनीषा ३/१६ (३.२ षटके)
| result = श्रीलंका १३१ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461714.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = [[तन्वीर अहमद]] (बां) आणि [[रोहन पंडित]] (भा)
| motm = शरुजन षण्मुगनाथन (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = श्रीलंकेच्या शरुजन षण्मुगनाथनने युवा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पहिले शतक झळकावले.
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = ३ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|SL}}
| team2 = {{cr19|BAN}}
| score1 = २२८ (४९.२ षटके)
| runs1 = विमथ दिनसारा १०६ (१३२)
| wickets1 = मोहम्मद अल फहाद ४/५० (९.२ षटके)
| score2 = २२१ (४९.३ षटके)
| runs2 = कलाम सिद्दीकी ९५ (१३४)
| wickets2 = विहास थेवमिका ३/३७ (१० षटके)
| result = श्रीलंका ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461717.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = फैझल आफ्रिदी (पा) आणि [[रोहन पंडित]] (भा)
| motm = विमथ दिनसारा (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}} 
----
{{Single-innings cricket match 
| date = ३ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr19|NEP}}
| score1 = १२३ (३५.४ षटके)
| runs1 = फैसल शिनोझादा ५२ (६७)
| wickets1 = उनिश ठाकुरी ३/२४ (१० षटके)
| score2 = १२४/९ (४१.३ षटके)
| runs2 = नरेन सौद २६ (५४)
| wickets2 = खातीर स्तानिकझाई ३/३१ (१० षटके)
| result = नेपाळ १ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461718.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = [[अकबर अली]] (युएई) आणि [[रवींद्र कोट्टाहाच्ची ]] (श्री)
| motm = हेमंत धामी (ने)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}
==बाद फेरी==
{{hatnote|सर्व वेळा ह्या [[गल्फ प्रमाण वेळ]]ा ([[यूटीसी+०३:००]]) आहेत}}

{{4TeamBracket
|team-width=150px
|score-width=170px

|RD1= '''उपांत्य सामने'''
|RD2= '''अंतिम सामना'''

|RD1-seed1= अ१
|RD1-team1= {{cr19|PAK}}
|RD1-score1= ११६ (३७ षटके)
|RD1-seed2= ब२
|RD1-team2= '''{{nobr|{{cr19|BAN}}}}'''
|RD1-score2= '''१२०/३ (२२.१ षटके)'''

|RD1-seed3= ब१ 
|RD1-team3= {{cr19|SL}}
|RD1-score3= १७३ (४६.२ षटके)
|RD1-seed4= अ२
|RD1-team4= '''{{cr19|IND}}'''
|RD1-score4= '''{{nobr|१७५/३ (२१.४ षटके)}}'''

|RD2-seed1= '''उसा१वि'''
|RD2-team1= '''{{nobr|{{cr19|BAN}}}}'''
|RD2-score1= '''{{nobr|१९८ (४९.१ षटके)}}'''
|RD2-seed2= उसा२वि
|RD2-team2= {{cr19|IND}}
|RD2-score2= १३९ (३५.२ षटके) 
}}

===उपांत्य सामने===
====उपांत्य सामना १====
{{Single-innings cricket match 
| date = ६ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|PAK}}
| team2 = {{cr19|BAN}}
| score1 = ११६ (३७ षटके)
| runs1 = फरहान युसूफ ३२ (३२)
| wickets1 = इक्बाल हसन इमॉन 4/24 (7 षटके)
| score2 = १२०/३ (२२.१ षटके)
| runs2 = अझीझुल हकीम ६१[[नाबाद|*]] (४२)
| wickets2 = नावेद अहमद खान १/१३ (३.१ षटके)
| result = बांगलादेश ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461721.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = रवींद्र कोट्टाहाच्ची (श्री) आणि [[रोहन पंडित]] (भा)
| motm = इक्बाल हसन इमॉन (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

====उपांत्य सामना २====
{{Single-innings cricket match 
| date = ६ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|SL}}
| team2 = {{cr19|IND}}
| score1 = १७३ (४६.२ षटके)
| runs1 = लकविन अबेसिंघे ६९ (११०)
| wickets1 = चेतन शर्मा ३/३४ (८ षटके)
| score2 = १७५/३ (२१.४ षटके)
| runs2 = वैभव सूर्यवंशी ६७ (३६)
| wickets2 = प्रवीण मनीषा १/२७ (५.४ षटके)
| result = भारत ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461722.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = फैझल आफ्रिदी (पा) आणि [[तन्वीर अहमद]] (बां)
| motm = [[वैभव सूर्यवंशी]] (भा)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

===अंतिम सामना===
{{Single-innings cricket match 
| date = ८ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:००
| team1 = {{cr19-rt|BAN}}
| team2 = {{cr19|IND}}
| score1 = १९८ (४९.१ षटके)
| runs1 = रिझान होसन ४७ (६५)
| wickets1 = युधजीत गुहा २/२९ (९.१ षटके)
| score2 = १३९ (३५.२ षटके)
| runs2 = मोहम्मद अमन २६ (६५)
| wickets2 = अझीझुल हकीम ३/८ (२.२ षटके)
| result = बंगलादेश ५९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1461723.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| umpires = फारूक खान (अ) आणि रवींद्र कोट्टाहाच्ची (श्री)
| motm = इक्बाल हसन इमॉन (बां)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}}
==बाह्यदुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/asian-cricket-council-under-19s-asia-cup-2024-25-1461700 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]
[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:एसीसी १९ वर्षांखालील आशिया चषक]]</text>
      <sha1>2fi70d5u303wtns3b2luvcvgrj3v3u2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हिबा कादिर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>359936</id>
    <revision>
      <id>2676577</id>
      <parentid>2526501</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2676577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9072" sha1="j40gvy44orbmxmmrxwbwwri1o27n108" xml:space="preserve">{{बदल}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती|जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1994|06|27|df=yes}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24newshd.tv/02-Jul-2024/hiba-bukhari-celebrates-30th-birthday-with-husband-in-dubai|title=Hiba Bukhari celebrates 30th birthday with husband in Dubai|date=2 July 2024|access-date=2025-01-15|archive-date=2024-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241227163525/https://24newshd.tv/02-Jul-2024/hiba-bukhari-celebrates-30th-birthday-with-husband-in-dubai|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|शिक्षण=	बॅचलर इन कॉमर्स|Bachelor's in Commerce]]|पुरस्कार=हम पुरस्कार}}

'''हिबा कादिर हिबा बुखारी''' या नावाने ओळखली जाणारी एक पाकिस्तानी अभिनेत्री आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://images.dawn.com/news/1192410/radd-could-redefine-what-we-expect-from-tv-dramas-altogether|title=Radd could redefine what we expect from TV dramas altogether|date=30 April 2024}}&lt;/ref&gt; '' तिला थोरी सी वफा'' (2017) मधील सीमलच्या भूमिकेसाठी ओळखले जाते , ज्यासाठी तिने सर्वोत्कृष्ट साबण अभिनेत्रीचा हम पुरस्कार जिंकला.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2435589/hiba-bukhari-lauds-husband-arez-ahmeds-bravery-for-essaying-intersex-character-onscreen|title=Hiba Bukhari lauds husband Arez Ahmed’s ‘bravery’ for essaying intersex character onscreen|date=13 September 2023|website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arynews.tv/radd-hiba-bukhari-experience-with-sheheryar-munawar/|title=Hiba Bukhari shares her experience of working with Sheheryar Munawar|website=arynews.tv|date=11 May 2024}}&lt;/ref&gt; 

''तिने दिवांगी'' (2019),&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/914090-glorification-of-toxic-relationships-in-tv-dramas |title=Glorification of toxic relationships in TV dramas|author=Ameera Mehmood |date=5 December 2021 |work=The News International }}&lt;/ref&gt; ''फितूर'' (2021), ''इंतेहा ए इश्क'' (2021),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2356970/Ahsan-Khan%27s-character-in-%27Meray-Humnasheen%27-called-out-for-stereotyping-Pashtuns?|title=Ahsan Khan's character in 'Meray Humnasheen' called out for stereotyping Pashtuns|date=17 May 2022|work=Express Tribune|access-date=}}&lt;/ref&gt; ''मेरे हमनशीन'' (2022),  ''तेरे इश्क के नाम'' (2023), ''रद्द'' (2024) आणि ''जान निसार'' या चित्रपटांमध्येही भूमिका साकारल्या आहेत . (२०२४).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bolnews.com/showbiz/2024/06/danish-taimoor-and-hiba-bukhari-drama-is-trending-in-india/|title=Danish Taimoor and Hiba Bukhari drama is trending in India|date=17 June 2024|website=www.bolnews.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bolnews.com/showbiz/2024/07/danish-taimoor-character-nosherwan-ghaznavi-gains-praise-from-fans/|title=Danish Taimoor character “Nosherwan Ghaznavi” gains praise from fans|date=2 July 2024|website=www.bolnews.com}}&lt;/ref&gt; 

== प्रारंभिक आणि वैयक्तिक जीवन ==
हिबाचा जन्म कराचीमध्ये एका सिंधी कुटुंबात झाला . तिने नाझिमाबाद येथील जिना सरकारी महाविद्यालयातून एफ.एससी .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2461383/arez-ahmed-is-totally-cool-with-his-wife-earning-more-than-him-and-so-should-you|title=Arez Ahmed is totally cool with his wife earning more than him and so should you!|date=2 April 2024|website=tribune.com.pk}}&lt;/ref&gt; '' हिबाने भोली बानो'' आणि ''इंतेहा ए इश्क'' सह-अभिनेता आरेज अहमद यांच्यासोबत लग्न केले .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jang.com.pk/en/10133-hiba-bukhari-husband-arez-ahmed-pose-for-romantic-eid-clicks-news|title=Hiba Bukhari, Husband Arez Ahmed Pose For Romantic Eid Clicks|date=10 April 2024}}&lt;/ref&gt; नंतर ७ जानेवारी २०२२ रोजी झालेल्या एका खाजगी निकाह समारंभात त्यांचे लग्न झाले.  ३० सप्टेंबर २०२४ रोजी, बुखारी आणि अहमद यांनी सोशल मीडियाद्वारे त्यांच्या गरोदरपणाची घोषणा केली .  २८ डिसेंबर २०२४ रोजी या जोडप्याने सोशल मीडियावर त्यांच्या मुलीच्या जन्माची घोषणा केली.&lt;ref name=&quot;Samaa&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.samaa.tv/entertainment/2022/01/hiba-bukhari-marries-arez-ahmed-in-intimate-ceremony/|title=Hiba Bukhari marries Arez Ahmed in intimate ceremony|date=7 January 2022|access-date=7 January 2022|work=[[SAMAA TV]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://reviewit.pk/hiba-bukhari-arez-ahmed-blessed-with-baby/|title=Hiba Bukhari &amp; Arez Ahmed Blessed with Baby|author=Sidra|date=28 December 2024}}&lt;/ref&gt; 

== करिअर ==
2015 मध्ये सय्यद मोहम्मद अहमदच्या तेरी ''मेरी'' जोडीमध्ये आवर्ती भूमिकेतून अभिनयात पदार्पण केल्यानंतर , बुखारी 2016 मध्ये इकरा अझीझ आणि शेहजाद शेख यांच्या ' ''छोटी सी जिंदगी'मध्ये'' धूर्त शेजाऱ्याच्या सहाय्यक भूमिकेत दिसली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://images.dawn.com/news/1185095|title=These Pakistani family dramas deserve to be reaired during lockdown|date=2020-05-12|website=Images|author=Sadaf Haider}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/205345-TV-plays-that-ruled-the-ratings-chart-in-April|title=TV plays that ruled the ratings chart in April|last=Shabbir|first=Buraq|work=The News International|access-date=2018-07-04|language=en}}&lt;/ref&gt; 

2017 मध्ये, ती जिओ टीव्हीच्या भोली ''बानोमध्ये'' सय्यद जिब्रान आणि अरेझ अहमद यांच्यासमवेत तिच्या पहिल्या मुख्य भूमिकेत बानो म्हणून दिसली . त्याच वर्षी, तिने हम टीव्हीच्या सोप ऑपेरा ''थोरी सी वफामध्ये'' एका गरिबीने पिचलेल्या कामगार महिलेची प्रमुख भूमिका साकारली , ज्यासाठी तिला 6 व्या हम पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट साबण अभिनेत्रीचा हम पुरस्कार मिळाला.&lt;ref name=&quot;thori&quot;&gt;{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/274951/hum-awards-2018-all-the-winners/|title=Hum Awards 2018: All the winners - Daily Times|date=2018-07-29|work=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]|access-date=2018-11-03|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

2018 मधील तिची पहिली भूमिका जुनैद खानच्या विरुद्ध ''सिलसिले'' मधील एका खोडकर महाविद्यालयीन विद्यार्थ्याची होती आणि तिला थोडीशी ओळख मिळाली आणि ती नंतर ए-प्लस टीव्हीच्या हारा ''दिलमध्ये'' दानिश तैमूरच्या विरुद्ध दिसली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://images.dawn.com/news/1179714/danish-taimoor-turns-actor-producer-for-upcoming-drama-haara-dil|title=Danish Taimoor turns actor-producer for upcoming drama Haara Dil|date=24 March 2018}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{Reflist}}

==बाह्य दुवे==
* {{IMDb name|id=11188961}}
{{Commons category|Hiba Bukhari)}}

[[वर्ग:कराचीचे लोक]]
[[वर्ग:पाकिस्तानी दूरचित्रवाणी अभिनेत्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>j40gvy44orbmxmmrxwbwwri1o27n108</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक गट फेरी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>361682</id>
    <revision>
      <id>2676592</id>
      <parentid>2673536</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2676592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89221" sha1="a08pud7c3x12guke7sz1555wweguopq" xml:space="preserve">[[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक]] गट फेरी चार संघांच्या दोन गटांमध्ये खेळवली जात आहे, ज्यामध्ये एकूण १२ सामने खेळले जातील. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक#बाद फेरी|बाद फेरी]]मध्ये प्रवेश करतील.&lt;ref&gt;{{Cite web | date=२४ डिसेंबर २०२४|trans-title=आयसीसी पुरुष चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५ साठी अधिकृत वेळापत्रक जाहीर|title=Official fixtures announced for ICC Men's Champions Trophy 2025 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/official-fixtures-announced-for-icc-champions-trophy-2025 |access-date=२६ फेब्रुवारी २०२५ |website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== संघ ==
&lt;onlyinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=2 | &lt;includeonly&gt;[[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक गट फेरी|&lt;/includeonly&gt;गट फेरी&lt;includeonly&gt;]]&lt;/includeonly&gt;
|-
! width=50% | [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक गट फेरी#गट  अ|गट  अ]]
! width=50% | [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक गट फेरी#गट  ब|गट  ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{cr|BAN}}
* {{cr|IND}}
* {{nobr|{{cr|NZ}}}}
* {{cr|PAK}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{cr|AFG|२०१३}}
* {{cr|AUS}}
* {{cr|ENG}}
* {{nobr|{{cr|SA}}}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;स्रोत: ''[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]''&lt;ref name=PT/&gt;&lt;/small&gt;
|}
&lt;/onlyinclude&gt;

== ठिकाणे ==
डिसेंबर २०२२ मध्ये, पाकिस्तान सरकारने [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाला या स्पर्धेसाठी [[इस्लामाबाद]]मध्ये नवीन क्रिकेट स्टेडियम बांधण्यासाठी मान्यता दिली.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=इस्लामाबादमध्ये स्टेडियम बांधण्यासाठी सरकारचा पीसीबीला हिरवा कंदील |title=Government gives PCB green light to build stadium in Islamabad |url=https://www.dawn.com/news/1667144 |work=डॉन न्यूज |date=२ जानेवारी २०२२|access-date=२० फेब्रुवारी २०२५}}&lt;/ref&gt; २८ एप्रिल २०२४ रोजी, पाकिस्तानने या कार्यक्रमासाठी तीन ठिकाणे प्रस्तावित केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२४ |trans-title=पीसीबीकडून २०२५ चॅम्पियन्स ट्रॉफीसाठी तीन ठिकाणे प्रस्तावित|title=PCB proposes three venues for 2025 Champions Trophy|url=https://www.espncricinfo.com/story/pcb-propose-three-venues-for-2025-champions-trophy-1431403 |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt; कराची, लाहोर आणि रावळपिंडी ही ती ठिकाणे आहेत. भारताचे सर्व सामने लाहोरमध्ये होणार होते,&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२४ |trans-title=चॅम्पियन्स चषक २०२५: पीसीबीच्या मसुदा वेळापत्रकात सर्व भारतीय सामन्यांचा समावेश लाहोरमध्ये|title=Champions Trophy 2025: PCB draft schedule has all India games in Lahore |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-champions-trophy-2025-pcb-draft-schedule-slots-all-india-games-in-lahore-india-vs-pakistan-1431836 |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt; परंतु सुरक्षेच्या कारणास्तव भारताने पाकिस्तानमध्ये खेळण्यास नकार दिला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |trans-title=२०२५ च्या चॅम्पियन्स ट्रॉफीसाठी भारत पाकिस्तानला जाणार नाही|title=India will not travel to Pakistan for 2025 Champions Trophy |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-will-not-travel-to-pakistan-for-2025-champions-trophy-1458978 |access-date=१२ नोव्हेंबर २०२४ |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|language=en}}&lt;/ref&gt; त्यामुळे भारताचे सर्व सामने आता दुबईला खेळवले जातील.
&lt;ref&gt;{{cite web|trans-title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी: भारत विरुद्ध पाकिस्तान २३ फेब्रुवारी रोजी यूएईमध्ये|title=Champions Trophy: India vs Pakistan on February 23 in UAE|url=https://www.espncricinfo.com/story/champions-trophy-2025-india-vs-pakistan-game-to-be-played-on-february-23-in-uae-1466036|date=२२ डिसेंबर २०२४|access-date=२० फेब्रुवारी २०२५|website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last= |date=२४ डिसेंबर २०२४|trans-title=आयसीसी पुरुष चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५ साठी अधिकृत वेळापत्रक जाहीर|title=Official fixtures announced for ICC Men's Champions Trophy 2025 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/official-fixtures-announced-for-icc-champions-trophy-2025 |access-date=२० फेब्रुवारी २०२५ |website=आयसीसी|language=}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:left; text-align:center;margin:auto;&quot;
|-
! colspan=3 | पाकिस्तानमधील ठिकाणे
|-
! colspan=&quot;3&quot;|{{Location map+|Pakistan|width=400|float=center|caption=
|places=
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=31|lat_min=33|lon_deg=74|lon_min=20|position=left|label=[[लाहोर]]}}
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=24|lat_min=51|lon_deg=67|lon_min=00|position=right|label=[[कराची]]}}
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=33|lat_min=36|lon_deg=73|lon_min=02|position=bottom|label=[[रावळपिंडी]]}}
}} 
|-
! [[कराची]] || [[लाहोर]] || [[रावळपिंडी]]
|-
| [[राष्ट्रीय स्टेडियम, कराची|राष्ट्रीय स्टेडियम]] || [[गद्दाफी स्टेडियम]] || [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]]
|-
| क्षमता: '''३४,२३८''' || क्षमता: '''२७,०००''' || क्षमता: '''१५,०००'''
|-
| सामने: '''३''' (उपांत्य)  || सामने: '''७''' (अंतिम) || सामने: '''५''' (उपांत्य)
|-
| [[File:Inside the National Stadium, Karachi 01.jpg|150px]]
| [[File:Gaddafi stadium lahore.jpg|150px]]
| 
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; text-align:center;margin:auto;&quot;
! युएई मधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;text-align: center;&quot; | {{Location map+ |संयुक्त अरब अमिराती|float=center |width=375 |caption= |places=
{{location map~ |संयुक्त अरब अमिराती|lat=25.05 |long=55.22 |label=[[दुबई]] |position=right}}
}}
|-
! [[दुबई]]
|-
| [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]
|-
| क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''५{{efn|भारत पात्र ठरल्यास उपांत्य समना १ आणि अंतिम सामना, युएईमध्ये होईल, अन्यथा पाकिस्तानमध्ये होईल.|name=fn2}}'''
|-
| [[File:Dubai Stadium 2019.jpg|200px]]
|}
{{clear}}

== गट अ == 
=== गट अ क्रमवारी===
{{२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक गट अ}}

{{#{{ICC results summary|mode=progression}}
|create

&lt;!-- NZ  --&gt; | W1, W6, L12 |
&lt;!-- PAK --&gt; | L1, L5, N9 |
&lt;!-- BAN --&gt; | L2, L6, N9 |
&lt;!-- IND --&gt; | W2, W5, W12 |

|caption=गट अ प्रगती
|teams= {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}} (य), {{cr|BAN}}, {{cr|IND}}
|matchesPerTeam= 3
|matchReportArticle=}}

==== गट अ सारांश ====
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!{{diagonal split header|संघ|विरुद्ध}}
!width=125px|{{nobr|{{cr|NZ}}}}!! width=125px|{{nobr|{{cr|PAK}}}}!! width=125px|{{nobr|{{cr|BAN}}}}!! width=125px|{{nobr|{{cr|IND}}}}
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| {{nobr|{{cr|NZ}}}}
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|{{Won|[[#पाकिस्तान वि न्यूझीलंड |{{nobr|६० धावा}}]]}}
|{{Won|[[#बांगलादेश वि न्यूझीलंड |{{nobr|५ गडी}}]]}}
|{{Lost|[[#भारत वि न्यूझीलंड|{{nobr|४४ धावा}}]]}}
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| {{nobr|{{cr|PAK}}}}
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|{{draw|[[#पाकिस्तान वि बांगलादेश|{{nobr|अनिर्णित}}]]}}
|{{Lost|[[#पाकिस्तान वि भारत|{{nobr|६ गडी}}]]}}
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| {{nobr|{{cr|BAN}}}}
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|{{Lost|[[#बांगलादेश वि भारत|{{nobr|६ गडी}}]]}}
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| {{nobr|{{cr|IND}}}}
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|}

=== {{anchor|match1}}पाकिस्तान वि न्यू झीलंड === 
{{Single-innings cricket match
| date = १९ फेब्रुवारी २०२५
| time = {{UTZ|१४:००|+5}}
| daynight = Y
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = ३२०/५ (५० षटके)
| runs1 = [[टॉम लॅथम]] ११८[[नाबाद|*]] (१०४)
| wickets1 = [[नसीम शाह]] २/६३ (१० षटके)
| score2 = २६० (४७.२ षटके)
| runs2 = [[खुशदिल शाह]] ६९ (४९)
| wickets2 = [[विल्यम ओ'रुर्क]] ३/४७ (९ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466414.html धावफलक]
| venue =[[राष्ट्रीय स्टेडियम, कराची|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
| umpires = [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं) आणि [[शारफुदौला]] (बां)
| motm = [[टॉम लॅथम]] (न्यू)
| toss =पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. 
| round =
| rain = 
| notes = न्यूझीलंडचा [[विल यंग]] चॅम्पियन्स चषक स्पर्धेमध्ये शतक करणारा न्यूझीलंडचा चौथा फलंदाज आणि स्पर्धेतील पदार्पणाच्या सामन्यात शतक करणारा पहिला किवी फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricket.com/news/pak-vs-nz-history-will-young-becomes-first-kiwi-in-21-years-to-achieve-this-special-feat-2192025-1739965677301|trans-title=इतिहास! विल यंग ठरला २१ वर्षांत हा खास पराक्रम करणारा पहिला किवी खेळाडू|title=HISTORY! Will Young Becomes First Kiwi In 21 Years To Achieve THIS Special Feat|work=क्रिकेट.कॉम|access-date=२७ फेब्रुवारी २०२५|archive-date=2025-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221170916/https://www.cricket.com/news/pak-vs-nz-history-will-young-becomes-first-kiwi-in-21-years-to-achieve-this-special-feat-2192025-1739965677301|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

=== {{anchor|match2}}बांगलादेश वि भारत ===
{{Single-innings cricket match
| date = २० फेब्रुवारी २०२५
| time = {{UTZ|१३:००|+4}}
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = २२८ (४९.४ षटके)
| runs1 = [[तौहीद ह्रिदोय]] १०० (११८)
| wickets1 = [[मोहम्मद शमी]] ५/५३ (१० षटके)
| score2 = २३१/४ (४६.३ षटके)
| runs2 = [[शुभमन गिल]] १०१[[नाबाद|*]] (१२९)
| wickets2 = [[रिशाद हुसेन]] २/३८ (१० षटके)
| result = भारत ६ गडी आणि २१ चेंडू राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466415.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ)
| motm = [[शुभमन गिल]] (भा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = भारताच्या [[रवींद्र जडेजा]]चा हा २०० वा एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२७ फेब्रुवारी २०२५ |trans-title= रवींद्र जडेजाने चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५ च्या भारताच्या बांगलादेश विरुद्ध पहिल्या सामन्यात गाठला एक महत्त्वाचा टप्पा |title=Ravindra Jadeja reaches major milestone in India's Champions Trophy 2025 opener against Bangladesh|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/ravindra-jadeja-reaches-major-milestone-in-indias-champions-trophy-2025-opener-against-bangladesh-13865057.html|work=फर्स्टपोस्ट }}&lt;/ref&gt;
* [[मोहम्मद शमी]]ने (भा)  एकदिवसीय सामन्यात २०० वा बळी घेतला. खेळलेल्या सामन्यांच्या बाबतीत २०० एकदिवसीय बळी घेणारा तो संयुक्तपणे दुसरा सर्वात जलद आणि चेंडूच्या बाबतीत सर्वात जलद २०० बळी घेणारा खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२७ फेब्रुवारी २०२५ |trans-title= चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५: मोहम्मद शमी ठरला सर्वात जलद २०० एकदिवसीय बळी घेणारा भारतीय गोलंदाज.|title=Champions Trophy 2025: Mohammed Shami becomes fastest Indian bowler to reach 200 ODI wickets |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/mohammed-shami-fastest-to-200-odi-wickets-record-stats-india-vs-bangladesh-champions-trophy-2025/article69241971.ece |work=स्पोर्टस्टार}}&lt;/ref&gt;
* [[महमुदुल्लाह]] आणि [[जाकर अली]]चा विक्रम मोडीत काढत [[जाकर अली]] आणि [[तौहीद ह्रिदोय]] ह्यांनी बांगलादेशकडून सहाव्या गड्यासाठी १५४ धावांची सर्वोच्च भागीदारी केली. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२७ फेब्रुवारी २०२५ |trans-title=भारत विरुद्ध बांगलादेश: जाकर अली, तौहीद ह्रिदोयची बांगलादेशसाठी एकदिवसीय सामन्यात सहाव्या गड्यासाठी सर्वाधिक भागीदारीचा विक्रम |title=IND vs BAN: Jaker Ali, Towhid Hridoy record highest sixth-wicket partnership for Bangladesh in ODIs |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/ind-vs-ban-jaker-ali-towhid-hridoy-record-highest-sixth-wicket-partnership-for-bangladesh-in-odis/article69242542.ece |work=स्पोर्टस्टार}}&lt;/ref&gt;
* [[विराट कोहली]]ने  (भा) एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये १५६ वा झेल घेतला, हा भारताकडून एकदिवसीय सामन्यांमधील  संयुक्त विक्रम आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;keeper=0;orderby=caught_fielder;team=6;template=results;type=fielding|trans-title=एकदिवसीय सामन्यात भारतीय खेळाडूकडून सर्वाधिक झेल |title=Most catches by an Indian in ODIs |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ फेब्रुवारी २०२५}}&lt;/ref&gt;
* बांग्लादेशच्या [[तौहीद ह्रिदोय]]ने एकदिवसीय सामन्यात आपले पहिले शतक झळकावले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२७ फेब्रुवारी २०२५ |trans-title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी: तौहिदचे पहिले एकदिवसीय शतक भारतीय गोलंदाजांवर प्रश्नचिन्ह |title=Champions Trophy: Towhid puts Indian bowlers on notice with maiden ODI 100 |url=https://www.business-standard.com/cricket/champions-trophy/champions-trophy-towhid-put-indian-bowlers-on-notice-with-maiden-odi-100-125022000958_1.html |work=बिझनेस स्टँडर्ड}}&lt;/ref&gt;
* [[मोहम्मद शमी]]चे (भा) ६० बळी पूर्ण, आयसीसी एकदिवसीय स्पर्धांमध्ये भारतीय गोलंदाजातर्फे [[झहीर खान]]ला मागे टाकत सर्वाधिक बळी.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketaddictor.com/cricket-news/mohammed-shami-creates-history-becomes-indias-goat-in-icc-events-fastest-to-200-odi-wickets/#:~:text=Meanwhile%2C%20Mohammed%20Shami%20has%20etched,Khan's%20tally%20of%2071%20wickets.|trans-title= मोहम्मद शमीने इतिहास रचला, आयसीसी स्पर्धांमध्ये भारताचा सर्वोत्कृष्ट गोलंदाज आणि २०० एकदिवसीय बळी घेणारा सर्वात जलद गोलंदाज.|title=Mohammed Shami creates history, becomes India's GOAT in ICC events &amp; fastest to 200 ODI wickets |work=क्रिकेटऍडिक्टर.कॉम|access-date=२७ फेब्रुवारी २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[रोहित शर्मा]]ने (भा) एकदिवसीय सामन्यात ११,००० धावा पूर्ण केल्या. अशी कामगिरी करणारा तो चौथा भारतीय फलंदाज ठरला. [[विराट कोहली]]नंतर तो २६१ डावांमध्ये ११,००० धावा पूर्ण करणारा दुसरा सर्वात जलद फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२७ फेब्रुवारी २०२५ |trans-title= रोहित शर्मा ११,००० एकदिवसीय धावा पूर्ण करणारा जगातील दुसरा सर्वात जलद खेळाडू ठरला.|title=Rohit Sharma becomes second -fastest player in the world to complete 11,000 ODI runs |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/rohit-sharma-11000-odi-runs-fourth-indian-second-fastest-stats-sachin-kohli-ganguly-numbers-record/article69210200.ece |work=स्पोर्टस्टार}}&lt;/ref&gt;
* [[शुभमन गिल]]ने (भा) केवळ ५१ डावात त्याचे ८ वे एकदिवसीय शतक झळकावले आणि हा टप्पा गाठणारा तो सर्वात जलद भारतीय फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/shubman-gill-leaves-behind-virat-kohli-sachin-tendulkar-second-straight-odi-century-drives-india-to-win-vs-bangladesh-101740067976301.html#:~:text=However%2C%20the%20knock%20made%20him,legendary%20Sachin%20Tendulkar%20(111).|trans-title=शुभमन गिलने विराट कोहली, सचिन तेंडुलकरला मागे टाकले; सलग दुसऱ्या एकदिवसीय शतकामुळे भारताने बांगलादेशविरुद्ध विजय मिळवला |title=Shubman Gill leaves behind Virat Kohli, Sachin Tendulkar; second straight ODI century drives India to win vs Bangladesh |work=[[हिंदुस्थान टाइम्स]] |access-date=२७ फेब्रुवारी २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[रोहित शर्मा]]ने  (भा) आंतरराष्ट्रीय कर्णधार म्हणून १०० विजय गाठले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/rohit-sharma-creates-history-becomes-first-captain-in-the-world-to-win-100-matches-after-turning-30-years-old-article-118422314|trans-title= रोहित शर्माने रचला इतिहास, जगातील पहिला कर्णधार बनला....|title=Rohit Sharma Creates History, Becomes First Captain In The World To.... |work=[[टाइम्स नाऊ]] |access-date=२७ फेब्रुवारी २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
=== {{anchor|match5}}पाकिस्तान वि भारत===
{{Single-innings cricket match
| date = २३ फेब्रुवारी २०२५
| time = {{UTZ|१३:००|+4}}
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = २४१ (४९.४ षटके)
| runs1 = [[सौद शकील]] 62 (76)
| wickets1 = [[कुलदीप यादव]] 3/40 (9 षटके)
| score2 = २४४/४ (४२.३ षटके)
| runs2 = [[विराट कोहली]] १००[[नाबाद|*]] (१११)
| wickets2 = [[शाहीन आफ्रिदी]] २/७४ (८ षटके)
| result = भारत ६ गडी आणि ४५ चेंडू राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466418.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ)
| motm = [[विराट कोहली]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = नेदरलँड्सला मागे टाकत (११ वेळा), भारताचा एकदिवसीय इतिहासात सर्वाधिक १२ वेळा सलग नाणेफेक गमावण्याचा विक्रम. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-champions-trophy-2025/ind-vs-pak-india-set-record-for-most-consecutive-tosses-lost-in-odis/articleshow/118501407.cms|trans-title= भारत विरुद्ध पाकिस्तान: भारताने एकदिवसीय सामन्यात सलग सर्वाधिक वेळा नाणेफेक हरण्याचा विक्रम रचला|title=IND vs PAK: India set record for most consecutive tosses lost in ODIs|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया |access-date=४ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[मोहम्मद शमी]]ने भारताकडून एका एकदिवसीय सामन्यात एका षटकात (वाईड आणि नो बॉलसह) सर्वाधिक ११ चेंडू टाकण्याच्या विक्रमाची बरोबरी केली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sports.ndtv.com/icc-champions-trophy-2025/india-vs-pakistan-mohammed-shami-achieves-big-unwanted-record-surpasses-jasprit-bumrah-7775958 |trans-title=भारत विरुद्ध पाकिस्तान: मोहम्मद शमीचा जसप्रीत बुमराहला मागे टाकत मोठा नकोसा विक्रम |title=India vs Pakistan: Mohammed Shami Achieves Big Unwanted Record, Surpasses Jasprit Bumrah |work=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स |access-date=४ मार्च २०२५ |archive-date=2025-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304105653/https://sports.ndtv.com/icc-champions-trophy-2025/india-vs-pakistan-mohammed-shami-achieves-big-unwanted-record-surpasses-jasprit-bumrah-7775958 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* भारताच्या [[हार्दिक पंड्या]]ने  त्याचा २०० वा आंतरराष्ट्रीय बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ct-2025-hardik-pandya-completes-200-international-wickets-101740317455211.html|trans-title= चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५: हार्दिक पंड्याचे २०० आंतरराष्ट्रीय बळी पूर्ण|title=CT 2025: Hardik Pandya completes 200 international wickets|work=हिंदुस्थान टाइम्स|access-date=४ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* भारताच्या [[कुलदीप यादव]]ने त्याचा ३०० वा आंतरराष्ट्रीय बळी घेतला. ३०० गडी बाद करणारा तो तिसरा सक्रिय भारतीय क्रिकेट खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/cricket/kuldeep-yadav-joins-ravichandran-ashwin-in-elite-list-becomes-5th-indian-spinner-to-9237954.html|trans-title= |title=कुलदीप यादव रविचंद्रन अश्विनसोबत एलिट यादीत सामील, असे करणारा पाचवा भारतीय फिरकी गोलंदाज बनला...|work=न्यूज१८|access-date=४ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[विराट कोहली]]ने भारताकडून एकदिवसीय सामन्यात सर्वाधिक १५८ झेल घेतले, त्याने [[मोहम्मद अझरुद्दीन]]ला (१५६) मागे टाकले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/virat-kohli-record-most-catches-by-indian-fielder-odi-stats-india-vs-pakistan-cricket-champions-trophy-2025/article69242686.ece#:~:text=Photo%20Credit%3A%20AP-,Virat%20Kohli%20became%20the%20most%20successful%20Indian%20fielder%20in%20terms,Azharuddin's%20record%20of%20156%20catches.|trans-title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५: कोहलीने अझरुद्दीनचा एकदिवसीय सामन्यात सर्वाधिक झेल घेण्याचा विक्रम मागे टाकला. |title=Champions Trophy 2025: Kohli goes past Azharuddin’s record for most catches by an Indian fielder in ODIs|work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=४ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[रोहित शर्मा]] (भा) १८१ डावांमध्ये ९००० एकदिवसीय धावा पूर्ण करणारा सर्वात जलद सलामीवीर ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/rohit-sharma-creates-history-breaks-sachin-tendulkars-record-becomes-first-player-in-the-world-to-score-9000-odi-runs-as-opener-under-190-innings-article-118500370|trans-title= चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५: रोहित शर्माने रचला इतिहास, सचिन तेंडुलकरचा विक्रम मोडला; जगातील पहिला खेळाडू बनला...|title=Champions Trophy 2025: Rohit Sharma Creates History, Breaks Sachin Tendulkar's Record; Becomes First Player In The World To...|work=[[टाइम्स नाऊ]] |access-date=४ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[विराट कोहली]]ने  (भा) एकदिवसीय सामन्यांमध्ये २८७ डावांमध्ये १४,००० धावा पूर्ण केल्या, आणि सचिन तेंडुलकरच्या ३५० डावांच्या विक्रमाला मागे टाकत असे करणारा सर्वात जलद खेळाडू ठरला. तसेच ऑस्ट्रेलियाच्या [[रिकी पॉन्टिंग]]ला मागे टाकत, तो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये तिसऱ्या क्रमांकाचा सर्वाधिक (२७,५०३) धावा करणारा फलंदाज बनला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ind-vs-pak-virat-kohli-14000-odi-runs-fastest-tendulkar-record-9851963/#:~:text=India%20batter%20Virat%20Kohli%20became,feat%20in%20only%20287%20innings.|trans-title= भारत विरुद्ध पाकिस्तान: विराट कोहलीच्या सर्वात जलद १४,००० एकदिवसीय धावा पूर्ण, सचिन तेंडुलकरचा विक्रम मोडला|title=IND vs PAK: Virat Kohli becomes fastest to hit 14,000 ODI runs, breaks Sachin Tendulkar’s record|work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]] |access-date=४ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[विराट कोहली]]ने  (भा) रोहित शर्माला मागे टाकत पाकिस्तानविरुद्ध आयसीसी एकदिवसीय स्पर्धांमध्ये सर्वाधिक धावा करणारा खेळाडू बनला. आयसीसी स्पर्धा सामन्यांमध्ये पाकिस्तानविरुद्ध पाच वेळा सामनावीर पुरस्कार जिंकणारा तो एकमेव खेळाडू बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५ |trans-title= |title=विराट कोहलीने इतिहास रचला; रोहित शर्माचा विश्वविक्रम मोडला; जगातील पहिला खेळाडू बनला...|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/virat-kohli-create-history-breaks-rohit-sharmas-world-record-becomes-first-player-in-world-to-score-400-runs-vs-pakistan-in-icc-events-article-118509793 |work=[[टाइम्स नाऊ]]}}&lt;/ref&gt;
* [[विराट कोहली]]ने (भा) नाबाद १०० धावा केल्या आणि एकदिवसीय सामन्यांमधील त्याचे ५१ वे शतक साजरे केले. त्याच्या शतकामुळे आयसीसी एकदिवसीय स्पर्धांमध्ये त्याने २३ पेक्षा जास्त वेळा ५०+ धावा करण्याच्या सचिन तेंडुलकरच्या विक्रमाशी बरोबरी केली. ३६ वर्षे आणि ११० दिवसांच्या वयात, तो आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीमध्ये शतक करणारा सर्वात वयस्कर खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५ |trans-title= कोहलीने भारतासाठी आणखी एक धावसंख्या उभारली, पाकिस्तान बाहेर पडण्याच्या मार्गावर|title=Kohli aces another chase for India, Pakistan stare at exit|url=https://ddnews.gov.in/en/kohli-aces-another-chase-for-india-pakistan-stare-at-exit/#:~:text=Milestone%20man%20Virat%20Kohli%20anchored,the%20arch%2Drivals%20on%20Sunday. |work=[[डीडी न्यूज]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५|trans-title= २०२५ चॅम्पियन्स ट्रॉफी सामन्यात अर्धशतक झळकावून विराट कोहलीची भारतीय दिग्गजांच्या मोठ्या विक्रमाची बरोबरी.|title=Virat Kohli equals Indian legend's huge record with half-century in IND vs PAK 2025 Champions Trophy clash|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/news-virat-kohli-equals-indian-legend-s-huge-record-half-century-in-ind-vs-pak-2025-champions-trophy-clash#:~:text=Virat%20Kohli%20turned%20back%20the,in%20the%20ICC%20ODI%20events.|work=[[स्पोर्ट्सकीडा]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५|trans-title= भारत विरुद्ध पाकिस्तान, २०२५ चॅम्पियन्स ट्रॉफी: भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामन्यातील टॉप रेकॉर्ड आणि आकडेवारी.|title=IND vs PAK, 2025 Champions Trophy: Top records and stats emerging from India vs Pakistan match|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/news-india-vs-pakistan-2025-champions-trophy-full-list-award-winners-player-match-scorecard-records|work=[[स्पोर्ट्सकीडा]]}}&lt;/ref&gt;
}}
=== {{anchor|match6}}बांगलादेश वि न्यू झीलंड ===
{{Single-innings cricket match
| date = २४ फेब्रुवारी २०२५
| time = {{UTZ|१४:००|+5}}
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = २३६/९ (५० षटके)
| runs1 = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] ७७ (११०)
| wickets1 = [[मायकेल ब्रेसवेल]] ४/२६ (१० षटके)
| score2 = २४०/५ (४६.१ षटके)
| runs2 = [[रचिन रवींद्र]] ११२ (१०५)
| wickets2 = [[तास्किन अहमद]] १/२८ (७ षटके)
| result = न्यूझीलंड ५ गडी आणि २३ चेंडू राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466419.html धावफलक]
| venue = [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]
| umpires = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[अहसान रझा]] (पा)
| motm = [[मायकेल ब्रेसवेल]] (न्यू)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = न्यूझीलंडच्या [[मायकेल ब्रेसवेल]]ने  बांगलादेश विरुद्ध त्याच्या सर्वोत्तम एकदिवसीय गोलंदाजी कामगिरीची नोंद केली (१० षटकात ४/२६). या कामगिरीसोबत त्याने [[पॉल वाइझमन]]च्या ४/४५ ला मागे टाकून,  चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या इतिहासात न्यूझीलंडच्या फिरकी गोलंदाजातर्फे सर्वोत्तम गोलंदाजीचा नवा विक्रम प्रस्थापित केला,.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५ |trans-title= मायकेल ब्रेसवेलच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम ४-२६ धावांनी बांगलादेशला रोखले|title=Michael Bracewell's career-best 4-26 restricts Bangladesh |url=https://m.cricbuzz.com/cricket-news/133563/michael-bracewells-career-best-4-26-restricts-bangladesh |work=क्रिकबझ्झ}}&lt;/ref&gt;
* [[केन विल्यमसन]]ने (न्यू) आयसीसी एकदिवसीय स्पर्धांमध्ये न्यूझीलंडचा सर्वाधिक धावा करणारा खेळाडू म्हणून [[स्टीफन फ्लेमिंग]]ला मागे टाकले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५ |trans-title= २०२५ च्या चॅम्पियन्स ट्रॉफीमध्ये बांगलादेशविरुद्ध अपयशी ठरल्यानंतरही केन विल्यमसनने फ्लेमिंगचा ऐतिहासिक विक्रम मोडला.|title=Kane Williamson breaks Fleming's historic record despite failing against Bangladesh in Champions Trophy 2025 |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/kane-williamson-breaks-fleming-historic-record-despite-failing-against-bangladesh-in-champions-trophy-2025-2025-02-24-977765 |work=[[इंडिया टीव्ही]]}}&lt;/ref&gt;
* [[रचिन रवींद्र]]ने २६ डावात एकदिवसीय सामन्यात १,००० धावा पूर्ण केल्या. तो एकदिवसीय सामन्यात हा टप्पा गाठणारा न्यूझीलंडचा पाचवा सर्वात जलद फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५ |trans-title=मुस्तफिजूरने कॉनवेला बाद करून बांगलादेशसाठी सामन्यात पुन्हा जीव ओतला. |title=Mustafizur removes Conway to bring back life into the game for Bangladesh |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/live-new-zealand-take-on-bangladesh-in-a-crucial-group-a-encounter-in-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B3%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%80 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]] |archive-date=2025-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408135435/https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/live-new-zealand-take-on-bangladesh-in-a-crucial-group-a-encounter-in-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B3%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%80 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[रचिन रवींद्र]] आयसीसी एकदिवसीय स्पर्धांमध्ये ४ शतके करणारा न्यूझीलंडचा पहिला फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५|trans-title= रचिन रवींद्रने मोडला मोठा विक्रम, बनला आयसीसी एकदिवसीय स्पर्धांमध्ये न्यूझीलंडचा सर्वाधिक शतके करणारा फलंदाज|title=Rachin Ravindra shatters massive record, becomes New Zealand's leading century-scorer in ICC ODI events |url=https://www.tribuneindia.com/news/sports/rachin-ravindra-shatters-massive-record-becomes-new-zealands-leading-century-scorer-in-icc-odi-events/ |work=[[द ट्रिब्यून (इंडिया)|द ट्रिब्यून]]}}&lt;/ref&gt;
* [[ग्लेन फिलिप्स]]ने (न्यू) एकदिवसीय सामन्यांमध्ये १,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५ |trans-title= बांगलादेश विरुद्ध न्यूझीलंड सामना ६ समालोचन {{!}} क्रिकइट|title=BAN vs NZ Match 6 Commentary {{!}} Crickit |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/commentary-live-ban-vs-nz-icc-champions-trophy-2025-match-6-bangladesh-vs-new-zealand-odi-banz02242025255188 |work=हिंदुस्थान टाइम्स}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे, भारत आणि न्यूझीलंड उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरले आणि पाकिस्तान आणि बांगलादेश स्पर्धेबाहेर पडले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५ |trans-title=भारत विरुद्ध न्यूझीलंड चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या उपांत्य फेरीसाठी पात्र |title=India &amp; New Zealand qualify for Champions Trophy semi-finals |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/live-new-zealand-take-on-bangladesh-in-a-crucial-group-a-encounter-in-रावळपिंडी |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती }}{{मृत दुवा|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
}}

=== {{anchor|match9}}पाकिस्तान वि बांगलादेश===
{{Single-innings cricket match
| date = २७ फेब्रुवारी २०२५
| time = {{UTZ|१४:००|+5}}
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = सामना रद्द
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466422.html धावफलक]
| venue = [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]
| umpires = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द)
| motm = 
| toss = 
| rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही
| notes = 
}}
=== {{anchor|match१२}}भारत वि न्यू झीलंड ===
{{Single-innings cricket match
| date = २ मार्च २०२५
| time = {{UTZ|१३:००|+4}}
| daynight = Y
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = २४९/९ (५० षटके)
| runs1 = [[श्रेयस अय्यर]] ७९ (९८)
| wickets1 = [[मॅट हेन्री]] ५/४२ (८ षटके)
| score2 = २०५ (४५.३ षटके)
| runs2 = [[केन विल्यम्सन]] ८१ (१२०)
| wickets2 = [[वरुण चक्रवर्ती]] ५/४२ (१० षटके)
| result = भारत ४४ धावांनी विजयी
| report =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466425.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[मायकेल गॉफ]] (इं) आणि [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) 
| motm = [[वरुण चक्रवर्ती]] (भा)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[विराट कोहली]]चा (भा) हा ३०० वा एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=४ मार्च २०२५|trans-title=विराट कोहलीने ३०० व्या एकदिवसीय सामन्यात इतिहास रचला, क्रिकेटमध्ये पहिला खेळाडू बनला...|title=Virat Kohli Scripts History In 300th ODI, Becomes First Player Ever In Cricket To...|url=https://sports.ndtv.com/icc-champions-trophy-2025/virat-kohli-scripts-history-in-300th-odi-becomes-first-player-ever-in-cricket-to-7828835|work=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स|archive-date=2025-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250302170516/https://sports.ndtv.com/icc-champions-trophy-2025/virat-kohli-scripts-history-in-300th-odi-becomes-first-player-ever-in-cricket-to-7828835|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[मॅट हेन्री]]ने (न्यू) ने चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या इतिहासातील एका सामन्यात तिसऱ्यांदा आणि भारताविरुद्ध पहिले बळींचे पंचक साजरे घेतले.&lt;ref&gt;{{cite news |access-date=४ मार्च २०२५|trans-title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी: मॅट हेन्रीने भारताविरुद्ध पाच बळी घेत मोठी कामगिरी केली.|title=Champions Trophy: Matt Henry takes fifer against India, registers big feat |url=https://www.business-standard.com/amp/cricket/champions-trophy/champions-trophy-matt-henry-takes-fifer-against-india-registers-big-feat-125030200411_1.html |work=बिझनेस स्टँडर्ड}}&lt;/ref&gt;
* [[केन विल्यमसन]]ने (न्यू) आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये भारताविरुद्ध २५०० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५ |trans-title=भारत विरुद्ध न्यूझीलंड: केन विल्यमसनने भारताविरुद्ध दमदार खेळी करत इतिहास रचला|title=IND vs NZ: Kane Williamson creates history with resilient knock against India |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ind-vs-nz-kane-williamson-creates-history-with-resilient-knock-against-india-2025-03-02-978733 |work=इंडिया टीव्ही न्यूज}}&lt;/ref&gt;
* [[वरुण चक्रवर्ती]]चे (भा) एकदिवसीय सामन्यात पहिल्यांदाच [[पंचबळी]] आणि चॅम्पियन्स ट्रॉफीमध्ये असे करणारा तो तिसरा भारतीय ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५ |trans-title=दुबईमध्ये वरुण चक्रवर्तीच्या  पाच बळीमुळे न्यूझीलंडचा पराभव, भारत अ गटात अव्वल स्थानावर|title=India top Group A as Varun Chakaravarthy’s five-for sinks New Zealand in Dubai |url=https://www.telegraphindia.com/sports/cricket/india-top-group-a-as-varun-chakaravarthys-five-for-sinks-new-zealand-in-dubai/cid/2086619 |work=टेलिग्राफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;
}}

== गट ब ==
=== गट ब क्रमवारी ===
{{२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक गट ब}}

{{#{{ICC results summary|mode=progression}}
|create

&lt;!-- AFG --&gt; | L3, W8, N10 |
&lt;!-- AUS --&gt; | W4, N7, N10 |
&lt;!-- ENG --&gt; | L4, L8, L11 |
&lt;!-- SA --&gt;  | W3, N7, W11 |

|caption=गट ब प्रगती
|teams= {{cr|AFG|२०१३}}, {{cr|AUS}}, {{cr|ENG}}, {{cr|RSA}}
|matchesPerTeam=3
|matchReportArticle=}}

==== गट ब सारांश ====
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!{{diagonal split header|संघ|विरोधी}}
!width=125px|{{nobr|{{cr|AFG|२०१३}}}}!! width=125px|{{nobr|{{cr|AUS}}}}!! width=125px|{{nobr|{{cr|ENG}}}}!! width=125px|{{nobr|{{cr|SA}}}}
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| {{nobr|{{cr|AFG|२०१३}}}}
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|{{draw|[[#अफगाणिस्तान वि ऑस्ट्रेलिया|{{nobr|अनिर्णित}}]]}}
|{{Won|[[#अफगाणिस्तान वि इंग्लड|{{nobr|८ धावा}}]]}}
|{{Lost|[[#अफगाणिस्तान वि दक्षिण आफ्रिका|{{nobr|१०७ धावा}}]]}}
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| {{nobr|{{cr|AUS}}}}
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|{{Won|[[#ऑस्ट्रेलिया वि इंग्लड|{{nobr|५ गडी}}]]}}
|{{draw|[[#ऑस्ट्रेलिया वि दक्षिण आफ्रिका|{{nobr|अनिर्णित}}]]}}
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| {{nobr|{{cr|ENG}}}}
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|{{Lost|[[#इंग्लड वि दक्षिण आफ्रिका|{{nobr|७ गडी}}]]}}
|-
!style=&quot;text-align: left;&quot;| {{nobr|{{cr|SA}}}}
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|style=&quot;background:darkgray&quot;|
|}

=== {{anchor|match3}}अफगाणिस्तान वि दक्षिण आफ्रिका===
{{Single-innings cricket match
| date = २१ फेब्रुवारी २०२५
| time = {{UTZ|१४:००|+5}}
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|SA}}
| team2 = {{cr|AFG|२०१३}}
| score1 = ३१५/६ (५० षटके)
| runs1 = [[रायन रिकलटन]] १०३ (१०६)
| wickets1 = [[मोहम्मद नबी]] २/५१ (१० षटके)
| score2 = २०८ (४३.३ षटके)
| runs2 = [[रहमत शाह]] ९० (९२)
| wickets2 = [[कागिसो रबाडा]] ३/३६ (८.३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १०७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466416.html धावफलक]
| venue = [[राष्ट्रीय स्टेडियम, कराची|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
| umpires = [[शारफुदौला]] (बां) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं)
| motm = [[रायन रिकलटन]] (द)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = चॅम्पियन्स चषक स्पर्धेमधील अफगाणिस्तानचा हा पहिलाच एकदिवसीय सामना होता.
* [[रायन रिकलटन]] (दक्षिण आफ्रिका) याने एकदिवसीय कारकिर्दीतील आपले पहिले शतक झळकावले. चॅम्पियन्स चषक पदार्पणात शतक झळकावणारा तो पहिला दक्षिण आफ्रिकन खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ मार्च २०२५ |trans-title= रायन रिकलटन कोण आहे? अफगाणिस्तानविरुद्ध शतक झळकावणारा प्रोटीयस फलंदाज|title=Who is Ryan Rickelton? Proteas batter who scored a ton vs Afghanistan |url=https://www.business-standard.com/cricket/champions-trophy/who-is-ryan-rickelton-proteas-batter-who-scored-a-ton-vs-afghanistan-125022100852_1.html |work=बिझनेस स्टँडर्ड}}&lt;/ref&gt;
* चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या इतिहासात फक्त दुसऱ्यांदा, दक्षिण आफ्रिकेच्या डावात चार किंवा त्याहून अधिक फलंदाजांनी ५० पेक्षा जास्त धावा केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/champions-trophy-2025-afg-vs-sa-live-score-afghanistan-vs-south-africa-cricket-scorecard-today-national-stadium-karachi-101740114623477.html?id=101740142900244&amp;utm_source=ht_site_copyURL&amp;utm_medium=social&amp;utm_campaign=ht_site|trans-title= चॅम्पियन चषक स्पर्धेच्या एका सामन्यातील एका डावात ४ फलंदाजांतर्फे ५०+ धावा झाल्याची ही फक्त दुसरी वेळ.|title=Only the second time there have been 4 50+ scores in one CT innings|access-date=४ मार्च २०२५|work=[[हिंदुस्थान टाइम्स]]}}&lt;/ref&gt;
* ह्या सामन्यात एकूण ५२३ धावा केल्या गेल्या ज्या उभय संघामधील एकदिवसीय सामन्यांमध्ये सर्वोच्च धावा आहेत. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/south-africa-afghanistan-3vs40/one-day-internationals-2|trans-title= एकदिवसीय सामन्यांमध्ये अफगाणिस्तान विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका ह्या संघांदरम्यानच्या सामन्यांमधील सर्वाधिक एकूण धावा|title=Highest match aggregates for Afghanistan vs South Africa in ODIs|access-date=४ मार्च २०२५|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}
=== {{anchor|match4}}ऑस्ट्रेलिया वि इंग्लंड===
{{Single-innings cricket match
| date = २२ फेब्रुवारी २०२५
| time = {{UTZ|१४:००|+5}}
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = ३५१/८ (५० षटके)
| runs1 = [[बेन डकेट]] १६५ (१४३)
| wickets1 = [[बेन ड्वॉरशुइस]] ३/६६ (१० षटके)
| score2 = ३५६/५ (४७.३ षटके)
| runs2 = [[जॉश इंग्लिस]] १२०[[नाबाद|*]] (८६)
| wickets2 = [[आदिल रशीद]] १/४७ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी आणि १५ चेंडू राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466417.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[एहसान रझा]] (पा) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे)
| motm = [[जॉश इंग्लिस]] (Aus)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[बेन डकेट]]ने त्याचे तिसरे एकदिवसीय शतक झळकावले. चॅम्पियन्स ट्रॉफी पदार्पणात शतक झळकावणारा तो पहिला इंग्लंडचा फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.one/match-hub/englands-ben-duckett-makes-ipl-teams-regret-with-a-spectacular-hundred-vs-australia/67b9b32f6bfbadc5cf8f0764|trans-title= इंग्लंडच्या बेन डकेटने झळकावले ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध शानदार शतक, आयपीएल संघांवर पश्चात्तापाची पाळी.|title=England's Ben Duckett Makes IPL Teams Regret With A Spectacular Hundred Vs Australia|access-date=५ मार्च २०२५|work=क्रिकेट.वन}}&lt;/ref&gt;
* बेन डकेटने (इं) आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या इतिहासात सर्वाधिक वैयक्तिक धावसंख्या नोंदवली आणि [[नेथन ॲस्टल]]चा विक्रम मोडला (२००४ मध्ये अमेरिकेविरुद्ध १४५*). त्याने इंग्लिश फलंदाजातर्फे सर्वाधिक धावा केल्या आणि चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या इतिहासात १५० धावांचा टप्पा गाठणारा पहिला फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=५ मार्च २०२५|trans-title= इंग्लंडचे ऑस्ट्रेलियावर संकट, बेन डकेटने गांगुली, तेंडुलकर यांना मागे टाकत गाठला चॅम्पियन्स ट्रॉफीचा मोठा टप्पा.|title=Ben Duckett goes past Ganguly, Tendulkar to achieve big Champions Trophy milestone as England pile misery on Australia |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ben-duckett-goes-past-ganguly-tendulkar-to-achieve-big-champions-trophy-milestone-as-england-pile-misery-on-australia-101740226982716.html |work=[[हिंदुस्थान टाइम्स]]}}&lt;/ref&gt;
* [[ॲडम झाम्पा]] (ऑस्ट्रेलिया) ने त्याचा ३०० वा आंतरराष्ट्रीय बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.one/top-most/most-wickets-taken-by-australian-spinners-in-international-cricket/67b9bd6c6bfbadc5cf998472|trans-title= आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये ऑस्ट्रेलियन फिरकी गोलंदाजांनी घेतलेले सर्वाधिक विकेट|title=Most Wickets Taken By Australian Spinners In International Cricket|access-date=५ मार्च २०२५|work=क्रिकेट.वन}}&lt;/ref&gt;
* ऑस्ट्रेलियाने आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या इतिहासातील सर्वाधिक सांघिक धावसंख्येचा विक्रम मोडला आणि त्याच सामन्यात इंग्लंडचा विक्रम मोडला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/highest-team-totals-in-icc-champions-trophy-history-full-list-scores-records-stats-australia-vs-england/article69251130.ece|trans-title= ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध इंग्लंड: इंग्लंडने नोंदवली आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या इतिहासातील सर्वोच्च धावसंख्या, तर ऑस्ट्रेलियाने त्याच सामन्यात मोडला विक्रम.|title=AUS vs ENG: England registers highest total in ICC Champions Trophy history before Australia smashes record in same match|date=२२ फेब्रुवारी २०२५|work=स्पोर्टस्टार}}&lt;/ref&gt;
* [[जॉश इंग्लिस]]ने (ऑ) एकदिवसीय कारकिर्दीतील आपले पहिले शतक झळकावले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=५ मार्च २०२५ |trans-title= चॅम्पियन्स ट्रॉफीमध्ये ऑस्ट्रेलियाने विक्रमी धावसंख्येचा पाठलाग करताना इंग्लिसने पहिले एकदिवसीय शतक ठोकले|title=Inglis bashes maiden ODI ton in record Australia chase in Champions Trophy |url=https://www.icc-cricket.com/news/live-australia-and-england-lock-horns-to-kickstart-champions-trophy-campaign |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;
* जॉश इंग्लिसने (ऑ) चॅम्पियन्स ट्रॉफीतील सर्वात जलद शतक झळकावले. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=५ मार्च २०२५|trans-title= इंग्लिस आणि केरी यांनी मिळून डकेटच्या ऐतिहासिक शतकाचे महत्त्व कमी केले.|title=Inglis, Carey combine to nullify Duckett's historic ton |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/133546/inglis-carey-combine-to-nullify-ducketts-historic-ton#:~:text=Josh%20Inglis%20took%20the%20honours,individual%20score%20in%20the%20tournament. |work=क्रिकबझ्झ.कॉम}}&lt;/ref&gt;
* [[२००९ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक#अंतिम सामना|२००९ च्या चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या अंतिम सामन्यानंतर]] ऑस्ट्रेलियाचा हा पहिला विजय होता.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=५ मार्च २०२५ |trans-title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी: २००९ पासून ऑस्ट्रेलियाने एकही सामना जिंकलेला नाही, स्पर्धेबद्दल इतर मनोरंजक तथ्ये येथे आहेत|title=Champions Trophy: Australia have not won a single match since 2009, here are other interesting facts about the tournament |url=https://www.economictimes.com/news/sports/champions-trophy-2025-australia-has-not-won-a-single-match-since-2009-here-are-other-interesting-facts-about-the-tournament/articleshow/118357900.cms |work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]]}}&lt;/ref&gt;
* आयसीसीच्या कोणत्याही स्पर्धेतील हा धावांचा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग होता.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=५ मार्च २०२५ |trans-title= ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध इंग्लंड: ऑस्ट्रेलियाने ५० षटकांच्या आयसीसी स्पर्धेत धावांचा  सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग केला|title=AUS vs ENG: Australia completes highest successful chase in a 50-over ICC event |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/australia-records-highest-chase-champions-trophy-history-stats-aus-vs-england/article69252247.ece |work=स्पोर्टस्टार}}&lt;/ref&gt;
* ह्या सामन्यात उभय संघानी एकूण ७०७ धावा केल्या. आयसीसी चॅम्पियन्स चषक इतिहासाच्या एका सामन्यातील ह्या सर्वात जास्त धावा होत्या&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=५ मार्च २०२५ |trans-title= चॅम्पियन्स ट्रॉफी: ऑस्ट्रेलिया-इंग्लंडच्या सामन्यात विक्रम कोसळले|title=Champions Trophy: Records fall like ninepins in high-octane Aus-Eng run-fest |url=https://www.geo.tv/latest/592062-australia-shatter-several-records-with-convincing-win-vs-england#:~:text=The%20two%20teams%20collectively%20scored,score%20350%20or%20more%20runs |work=जिओ न्यूज}}&lt;/ref&gt;
}}
=== {{anchor|match7}}ऑस्ट्रेलिया वि दक्षिण आफ्रिका===
{{Single-innings cricket match
| date = २५ फेब्रुवारी २०२५
| time = {{UTZ|१४:००|+5}}
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = सामना रद्द 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466420.html धावफलक]
| venue = [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]
| umpires = [[क्रिस गॅफने]] (न्यू) आणि [[रिचर्ड केटलबोरो]] (इं)
| motm = 
| toss = नाणेफेक नाही.
| rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही.
| notes =
}}

=== {{anchor|match8}}अफगाणिस्तान वि इंग्लड===
{{Single-innings cricket match
| date = २६ फेब्रुवारी २०२५
| time = {{UTZ|१४:००|+5}}
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|AFG}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = ३२५/७ (५० षटके)
| runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] १७७ (१४६)
| wickets1 = [[जोफ्रा आर्चर]] ३/६४ (१० षटके)
| score2 = ३१७ (४९.५ षटके)
| runs2 = [[जोफ्रा आर्चर]] १२० (१११)
| wickets2 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ५/५८ (९.५ षटके)
| result = अफगाणिस्तान ८ धावांनी विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466421.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[रॉड टकर]] (ऑ) आणि [[जोएल विल्सन]] (वे)
| motm = [[इब्राहिम झद्रान]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[जोस बटलर]]ने ४४ वा एकदिवसीय सामना खेळून इंग्लंडचा कर्णधार म्हणून सर्वाधिक सामने खेळण्याच्या यादीत [[मायकेल आथरटन]]ला मागे टाकत सातवे स्थान पटकावले.
* [[जोफ्रा आर्चर]]ने (इं) एकदिवसीय कारकिर्दीमधील ५०वा बळी घेतला. तो [[जेम्स अँडरसन]]ला मागे टाकून फक्त ३० सामन्यांमध्ये ५० बळी घेणारा सर्वात जलद इंग्लिश गोलंदाज बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=सर्वात जलद ५० एकदिवसीय विकेट्स, संपूर्ण यादी: आर्चरने अँडरसनचा इंग्लंडचा सर्वकालीन विक्रम मोडला|title=Quickest to 50 ODI wickets, full list: Archer breaks Anderson's all-time England record |url=https://www.wisden.com/series/icc-champions-trophy-2025/cricket-news/quickest-to-50-odi-wickets-full-list-archer-breaks-andersons-all-time-england-record |publisher=[[विस्डेन]] |access-date=६ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[इब्राहिम झद्रान]]ने (अफगाणिस्तान) एकदिवसीय सामन्यात १,५०० धावा पूर्ण केल्या आणि आयसीसी चॅम्पियन्स चषक स्पर्धेमध्ये शतक करणारा तो पहिला अफगाणी फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ मार्च २०२५ |trans-title=इंग्लंड विरुद्ध अफगाणिस्तान: चॅम्पियन्स ट्रॉफीमध्ये शतक झळकावणारा इब्राहिम झद्रान अफगाणिस्तानचा पहिला फलंदाज.|title=ENG vs AFG: Ibrahim Zadran becomes first Afghanistan batter score century in Champions Trophy |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/ibrahim-zadran-first-afghanistan-batsman-score-100-champions-trophy-england-vs-afg/article69266295.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
* [[इब्राहिम झद्रान]]ने अफगाणिस्तानसाठी आयसीसी एकदिवसीय स्पर्धेत दोन शतके ठोकली, जी त्याच्या देशातील कोणत्याही खेळाडूने सर्वाधिक आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ मार्च २०२५ |trans-title=इब्राहिम झद्रान आयसीसी एकदिवसीय स्पर्धांमध्ये अनेक शतके ठोकणारा पहिला अफगाणिस्तानचा खेळाडू, लाहोरमध्ये झालेल्या एएफजी विरुद्ध इंग्लंड चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५ सामन्यादरम्यान केला पराक्रम.|title=Ibrahim Zadran Becomes First Afghanistan Player To Hit Multiple Centuries Across ICC ODI Events, Achieves Feat During AFG vs ENG Champions Trophy 2025 Match in Lahore |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/ibrahim-zadran-becomes-first-afghanistan-player-to-hit-multiple-centuries-across-icc-odi-events-achieves-feat-during-afg-vs-eng-champions-trophy-2025-match-in-lahore-6671890.html |work=लेटेस्टली}}&lt;/ref&gt;
* [[इब्राहिम झद्रान]]ने (अफगाणिस्तान) आयसीसी चॅम्पियन्स चषक स्पर्धेच्या इतिहासात सर्वाधिक वैयक्तिक धावसंख्या (१७७) केली आणि बेन डकेटचा विक्रम (१६५*) मोडला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ मार्च २०२५ |trans-title=अफगाणिस्तान विरुद्ध इंग्लंड: इब्राहिम झद्रानने आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीमध्ये फलंदाजाकडून सर्वाधिक धावांचा विक्रम.|title=AFG vs ENG: Ibrahim Zadran records highest score by a batter in ICC Champions Trophy |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/ibrahim-zadran-highest-score-by-batter-in-icc-champions-trophy-afghanistan-vs-england-lahore/article69266606.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt; त्याने एकदिवसीय सामन्यांमध्ये अफगाण फलंदाजाकडून सर्वाधिक वैयक्तिक धावांचा स्वतःचाच १६२ धावांचा विक्रम मोडला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ मार्च २०२५ |trans-title=इब्राहिम झद्रानने इंग्लंडविरुद्ध केल्या १७७ धावा: अफगाणिस्तानच्या आंतरराष्ट्रीय खेळाडूने मोडलेल्या विक्रमांची यादी|title=Ibrahim Zadran smacks 177 runs against England: List of records Afghanistan international broke |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ibrahim-zadran-smacks-177-runs-against-england-list-of-records-afghanistan-international-broke-2025-02-26-978113 |work=इंडिया टीव्ही}}&lt;/ref&gt;
* अफगाणिस्तानने आयसीसी एकदिवसीय स्पर्धांमध्ये त्यांची सर्वोच्च धावसंख्या नोंदवली. याआधी [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेमध्ये त्यांनी ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध २९१/५ अशी कामगिरी केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=इब्राहिम झद्रानने इंग्लंडविरुद्धच्या धमाकेदार खेळीने चॅम्पियन्स ट्रॉफीमध्ये रचला विक्रम|title=Ibrahim Zadran scripts Champions Trophy record with fiery knock against England |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/ibrahim-zadran-scripts-champions-trophy-record-with-fiery-knock-against-england |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=६ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* बेन डकेट (इंग्लंड) हा एकदिवसीय कारकिर्दीतील २१ डावात १००० धावा पूर्ण करणारा संयुक्तपणे सर्वात जलद इंग्लिश फलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ मार्च २०२५|trans-title=सर्वात जलद १००० एकदिवसीय धावा: बेन डकेटची इंग्लंडच्या विक्रमाशी बरोबरी, सर्वकालीन यादीत संयुक्तपणे चौथ्या क्रमांकावर|title=Fastest to 1000 ODI runs: Ben Duckett equals England record, joint-fourth on all-time list |url=https://www.wisden.com/series/icc-champions-trophy-2025/cricket-news/fastest-to-1000-odi-runs-ben-duckett-equals-england-record-joint-fourth-on-all-time-list- |work=विस्डेन}}&lt;/ref&gt;
* अफगाणिस्तानच्या [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]ने एकदिवसीय सामन्यात पहिल्यांदाच [[पंचबळी|बळींचे पंचक]] घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ मार्च २०२५|trans-title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५: इंग्लंडचा पराभव, अफगाणिस्तानने आठ धावांनी विजय मिळवत रचला इतिहास|title=Champions Trophy 2025: England knocked out as Afghanistan create history with eight-run victory |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/champions-trophy-2025-england-vs-afghanistan-match-result-ibrahim-zadran-azmatullah-omarzai-13866999.html |work=[[फर्स्टपोस्ट]]}}&lt;/ref&gt;
* हा अफगाणिस्तानचा एकदिवसीय सामन्यांमध्ये तिसरा सर्वात कमी धावांनी विजय होता. &lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=अफगाणिस्तान एकदिवसीय विक्रम – सर्वात लहान विजय|title=Afghanistan ODI Records – Smallest victories |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/smallest_margins.html?class=2;id=40;type=team |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=६ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे, इंग्लंडचा संघ स्पर्धेतून बाद झाला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ मार्च २०२५ |trans-title=अफगाणिस्तानविरुद्धच्या रोमहर्षक सामन्यानंतर इंग्लंड चॅम्पियन्स ट्रॉफीतून बाहेर|title=England out of Champions Trophy after Afghanistan thriller |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c70wqd51yk5o |work=[[बीबीसी]]}}&lt;/ref&gt;
}}
=== {{anchor|match10}}अफगाणिस्तान वि ऑस्ट्रेलिया===
{{Single-innings cricket match
| date = २८ फेब्रुवारी २०२५
| time = {{UTZ|१४:००|+5}}
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|AFG}}
| team2 = {{cr|AUS}}
| score1 = २७३ (५० षटके)
| runs1 = [[सेदीकुल्लाह अटल]] ८५ (९५)
| wickets1 = [[बेन ड्वॉरशुइस]] ३/४७ (९ षटके)
| score2 = १०९/१ (१२.५ षटके)
| runs2 = [[ट्रॅव्हिस हेड]] ५९[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets2 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] १/४३ (५ षटके)
| result = अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466423.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[कुमार धर्मसेना]] (श्री) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं)
| motm = 
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.
| notes = अफगाणिस्तानच्या [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]ने एकदिवसीय कारकिर्दीतील १००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=अझमतुल्लाह उमरझाईच्या एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये १००० धावा पूर्ण, ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध अफगाणिस्तानला लढाऊ धावसंख्येपर्यंत पोहोचवले|title=Azmatullah Omarzai completes 1000 runs in ODI cricket, propels Afghanistan to fighting total against Australia |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/azmatullah-omarzai-completes-1000-runs-in-odi-cricket-propels-afghanistan-to-fighting-total-against-australia-2025-02-28-978451 |work=इंडिया टीव्ही|access-date=६ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[ट्रॅव्हिस हेड]]च्या (ऑस्ट्रेलिया) ७,५०० आंतरराष्ट्रीय धावा पूर्ण.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५: अफगाणिस्तान विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया, सामना १०: खेळाडूंच्या विक्रमांचा आकडेवारी आढावा आणि साध्य केलेले टप्पे|title=Champions Trophy 2025: Afghanistan vs Australia, Match 10: Stats Review of player records and achieved milestones |url=https://www.crictracker.com/cricket-stats-mania/champions-trophy-2025-afghanistan-vs-australia-match-10-stats-review-of-player-records-and-achieved-milestones-0207/ |work=क्रिकट्रॅकर |access-date=६ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* ऑस्ट्रेलियाने अफगाणिस्तानविरुद्ध फक्त २९ चेंडूत ५० धाव केल्या, आणि चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या इतिहासातील सर्वात जलद सांघिक अर्धशतकाचा मागील विक्रम मोडला.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=ऑस्ट्रेलिया विरुद्ध अफगाणिस्तान: ऑस्ट्रेलियाने चॅम्पियन्स ट्रॉफीचा विक्रम मोडला|title=Australia vs Afghanistan: Australia Shatter Champions Trophy Record |url=https://propakistani.pk/2025/02/28/australia-shatter-champions-trophy-record-with-fastest-team-fifty-against-afghanistan/ |work=प्रोपाकिस्तानी.पीके|access-date=६ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे, ऑस्ट्रेलिया स्पर्धेच्या उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=लाहोरमध्ये अफगाणिस्तानविरुद्धच्या सामन्यात पावसाने व्यत्यय आणल्याने ऑस्ट्रेलिया उपांत्य फेरीत.|title=Australia qualify for semi-finals after rain truncates chase against Afghanistan in Lahore |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/a-semi-final-spot-on-the-line-as-afghanistan-and-australia-lock-horns-in-lahore |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=६ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}

=== {{anchor|match11}}इंग्लंड वि दक्षिण आफ्रिका===
{{Single-innings cricket match
| date = १ मार्च २०२५
| time = {{UTZ|१४:००|+5}}
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|SA}}
| score1 = १७९ (३८.२ षटके)
| runs1 = [[ज्यो रूट]] ३७ (४४)
| wickets1 = [[वियान मल्डर]] ३/२५ (७.२ षटके)
| score2 = १८१/३ (२९.१ षटके)
| runs2 = [[रेसी व्हान देर दुस्सेन]] ७२[[नाबाद|*]] (८७)
| wickets2 = [[जोफ्रा आर्चर]] २/५५ (९ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466424.html धावफलक]
| venue = [[राष्ट्रीय स्टेडियम, कराची|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
| umpires = [[एहसान रझा]] (पा) आणि [[रॉड टकर]] (ऑ)
| motm = [[मार्को यान्सिन]] (द)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[लियाम लिविंगस्टोन]]चा (इं) हा १०० वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता.
* [[कागिसो रबाडा]]ने  (दक्षिण आफ्रिका) आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये इंग्लंडविरुद्ध १०० वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५: इंग्लंड विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका, सामना ११: खेळाडूंच्या विक्रमांचा आणि साध्य केलेल्या टप्पे यांचा आकडेवारी आढावा|title=Champions Trophy 2025: England vs South Africa, Match 11: Stats Review of player records and achieved milestones |url=https://www.crictracker.com/cricket-stats-mania/champions-trophy-2025-england-vs-south-africa-match-11-stats-review-of-player-records-and-achieved-milestones-9048/ |work=क्रिकट्रॅकर|access-date=६ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[लुंगी न्गिदी]] (दक्षिण आफ्रिका) ने त्याचा १०० वा एकदिवसीय बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ मार्च २०२५ |trans-title=जोस बटलरला बाद करुन लुंगी न्गिदी एलिट क्लबमध्ये सामील, एकदिवसीय सामन्यात १०० बळी पूर्ण|title=Lungi Ngidi Joins Elite Club, Completes 100 Wickets In ODIs After Dismissing Jos Buttler |url=https://cricket.one/match-hub/lungi-ngidi-joins-elite-club-completes-100-wickets-in-odis-after-dismissing-jos-buttler/67c3017fda5d7c85f575bf35 |work=क्रिकेट.वन}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे, दक्षिण आफ्रिका उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरली तर अफगाणिस्तान स्पर्धेतून बाहेर पडला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=६ मार्च २०२५|trans-title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२५ साठी उपांत्य फेरीतील संघ निश्चित|title=Semi-finalists confirmed for Champions Trophy 2025 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/semi-finalists-confirmed-for-champions-trophy-2025? |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}
&lt;/ref&gt;
}}

== संदर्भयादी==
{{reflist}}

== बाह्यदुवे == 
* {{Official website|https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025}}

==नोंदी==

{{२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक}}

[[वर्ग:२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|गट फेरी]]</text>
      <sha1>a08pud7c3x12guke7sz1555wweguopq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ड्रॅगन (प्रोग्रामिंग भाषा)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>361831</id>
    <redirect title="ड्रॅगन (आज्ञावली भाषा)" />
    <revision>
      <id>2676642</id>
      <parentid>2676440</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>9929</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[ड्रॅगन (प्रोग्रॅमिंग भाषा)]] to [[ड्रॅगन (आज्ञावली भाषा)]]</comment>
      <origin>2676642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="hyvrqa2o0wkof9gyr3vnq60fewsvyo3" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ड्रॅगन (आज्ञावली भाषा)]]</text>
      <sha1>hyvrqa2o0wkof9gyr3vnq60fewsvyo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368214</id>
    <revision>
      <id>2676594</id>
      <parentid>2675887</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2676594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151967" sha1="j3igoe2x3wh2kkyg9g5fbym7e1mgo29" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक
| image                = 2025 Women's Cricket World Cup logo.svg
| caption              =
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]]
| tournament format    = [[साखळी सामने]] आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = भारत&lt;br&gt;श्रीलंका{{Efn|name=Host}}
| fromdate             = ३० सप्टेंबर
| todate               = २ नोव्हेंबर २०२५
| champions            = {{Crw|IND}}
| runner up            = {{Crw|SA}}
| count                = १
| participants         = ८ 
| matches              = ३१
| player of the series = {{criconw|IND}} [[दीप्ती शर्मा]]
| most runs            = {{criconw|RSA}} [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (५७१)
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[दीप्ती शर्मा]] (२२)
| website              = 
| previous_year        = २०२२
| previous_tournament  = २०२२ महिला क्रिकेट विश्वचषक
| next_year            = २०२९  
| next_tournament      = 
}}
{{२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक साइडबार}}
'''२०२५ आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक''' ही १३वी [[महिला क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धा होती. [[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८]], [[१९९७ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९७]] आणि [[२०१३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०१३]] नंतर चवथ्यांदा सदर स्पर्धा भारतात आयोजित केली गेली,&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=२०२७ पर्यंत आयसीसी महिला जागतिक स्पर्धांचे यजमानपद जाहीर|title=Hosts for ICC Women’s global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2691035 |access-date=१७ जुलै २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;तर श्रीलंकेची यजमान म्हणून ही पहिलीच स्पर्धा होती. या स्पर्धेत आठ संघांचा समावेश होण्याची ही शेवटची वेळ होती.&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=आयसीसीतर्फे महिला क्रिकेटच्या विस्ताराची घोषणा|title=ICC announces expansion of the women's game |url=https://www.icc-cricket.com/news/2057513 |access-date=१७ जुलै २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ऑस्ट्रेलियाचा संघ गतविजेता होता, त्यांनी [[२०२२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]] मध्ये सातव्यांदा विजेतेपद मिळविले होते. जून २०२५ मध्ये, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]&lt;nowiki/&gt;ने (आयसीसी) ही स्पर्धा ३० सप्टेंबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान होणार असल्याचे जाहीर केले.&lt;ref name=&quot;venues&quot;&gt;{{Cite web |trans-title=२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषकासाठी तारखा आणि ठिकाणे निश्चित|title=Dates, venues confirmed for 2025 Women's Cricket World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/dates-venues-confirmed-for-2025-women-s-cricket-world-cup |access-date=१७ जुलै २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt; [[भारत राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|भारता]]&lt;nowiki/&gt;ने अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]&lt;nowiki/&gt;चा पराभव करून त्यांचे पहिले विश्वचषक विजेतेपद मिळवले&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/live-india-south-africa-eye-maiden-title-at-cwc25-final|title=Deepti, Shafali shine as India claim maiden World Cup title {{!}} ICC Women's Cricket World Cup, 2025|last=|date=२ नोव्हेंबर २०२५|website=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en|trans-title=दीप्ती आणि शेफाली चमकले, भारताने जिंकला पहिला विश्वचषक {{!}} आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक, २०२५|url-status=live|access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

== पार्श्वभूमी==
=== तटस्थ ठिकाणाची व्यवस्था ===
१९ डिसेंबर २०२४ रोजी, [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] आणि [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड|पीसीबी]] यांच्यातील करारानंतर, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|आयसीसी]] स्पर्धांमध्ये भारत आणि पाकिस्तानने आयोजित केलेल्या सामन्यांबद्दल नमूद केल्याप्रमाणे, २०२४-२०२७ दरम्यान दोन्ही देशांनी आयोजित केलेल्या  आयसीसी स्पर्धांमधील भारत आणि पाकिस्तान सामने तटस्थ ठिकाणी खेळवले जातील याची आयसीसीने पुष्टी केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=१९ डिसेंबर २०२४|trans-title=आयसीसीच्या स्पर्धांमध्ये भारत आणि पाकिस्तानने आयोजित केलेल्या सामन्यांबद्दल माहिती प्रसारित.|title=Update issued on India and Pakistan hosted matches at ICC events |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/update-issued-on-india-and-pakistan-hosted-matches-at-icc-events |access-date=२१ जुलै २०२५|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;

=== मार्केटिंग ===
स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, आयसीसीने चषक दौरा आयोजित केला होता, ज्यामध्ये विश्वचषक चार भारतीय यजमान शहरांमधील विविध ठिकाणी आणि नंतर कोलंबोला नेण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricket/icc-womens-world-cup-trophy-tour-showcases-indores-cricket-spirit-and-ignites-excitement-ws-l-9529610.html|title=ICC Women's World Cup Trophy Tour Showcases Indore's Cricket Spirit &amp; Ignites Excitement|last=|date=२६ ऑगस्ट २०२५|work=[[न्यूज १८]]|trans-title=आयसीसी महिला विश्वचषक ट्रॉफी टूरने घडवले इंदूरच्या क्रिकेट जोमाचे दर्शन आणि उत्साहाचे वातावरण तयार|url-status=live|access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/cricket/icc-women-s-world-cup-2025-trophy-tour-ignites-excitement-in-indore-9160966|title=ICC Womens World Cup 2025 Trophy Tour Ignites Excitement In Indore|last=|date=२६ ऑगस्ट २०२५|work=[[एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स]]|trans-title=आयसीसी महिला विश्वचषक २०२५ ट्रॉफी टूरमुळे इंदूरमध्ये उत्साहाचे वातावरण|url-status=dead|access-date=४ नोव्हेंबर २०२५|archive-date=2025-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20251105084724/https://sports.ndtv.com/cricket/icc-women-s-world-cup-2025-trophy-tour-ignites-excitement-in-indore-9160966}}&lt;/ref&gt; हा दौरा ११ ऑगस्ट रोजी मुंबईत सुरू झाला. आयसीसीचे अध्यक्ष [[जय शाह]], माजी क्रिकेट खेळाडू [[मिताली राज]] आणि [[युवराजसिंह|युवराज सिंग]] आणि भारतीय क्रिकेट खेळाडू [[हरमनप्रीत कौर]], [[स्मृती मंधाना]] आणि [[जेमायमाह रॉड्रिगेस|जेमिमा रॉड्रिग्ज]] यांच्यासह, मुंबईत आयोजित ५० दिवसांच्या काउंटडाउन कार्यक्रमात चषक दौऱ्याचा शुभारंभ केला.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/india-icons-mark-50-days-to-go-for-women-s-world-cup-2025|title=India icons mark '50 days to go’ for Women's World Cup 2025|last=|date=११ ऑगस्ट २०२५|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|url-status=live|access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

=== उद्घाटन समारंभ ===
३० सप्टेंबर रोजी भारत आणि श्रीलंका यांच्यातील स्पर्धेच्या उद्घाटनापूर्वी [[गुवाहाटी]] येथील [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये उद्घाटन समारंभ आयोजित करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sports.ndtv.com/cricket/shreya-ghoshal-to-perform-at-womens-world-cup-opening-ceremony-9218017|title=Shreya Ghoshal To Perform At Women's World Cup Opening Ceremony|work=[[एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स]]|trans-title=महिला विश्वचषक स्पर्धेच्या उद्घाटन समारंभात श्रेया घोषाल सादरीकरण करणार|url-status=dead|access-date=४ नोव्हेंबर २०२५|archive-date=2025-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103072325/https://sports.ndtv.com/cricket/shreya-ghoshal-to-perform-at-womens-world-cup-opening-ceremony-9218017}}&lt;/ref&gt;

भारतीय गायिका [[श्रेया घोषाल]] यांनी अधिकृत विश्वचषक गीत &quot;ब्रिंग इट होम&quot; सादर केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/shreya-ghoshal-to-perform-at-opening-ceremony-of-icc-women-s-cricket-world-cup-2025|title=Shreya Ghoshal to perform at Opening Ceremony of ICC Women’s Cricket World Cup 2025|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|trans-title=आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक २०२५ च्या उद्घाटन समारंभात श्रेया घोषाल सादरीकरण करणार|url-status=live|access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

==पात्रता==
{| class=&quot;wikitable defaultleft col4center&quot;
|+ २०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषकासाठी पात्र ठरलेल्या संघांची यादी
! पात्रतेचे साधन !! दिनांक !! ठिकाण !! जागा  !! पात्र संघ
|-
| यजमान देश || {{nobr|२६ जुलै २०२२}} || {{n/a}} || '''{{center|१}}''' || {{crw|IND}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | {{nobr|[[२०२२-२५ आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप]]}}&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(५ अव्वल संघ, यजमान देशाव्यतिरिक्त)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; | १ जून २०२२ – २४ जानेवारी २०२५
| rowspan=&quot;5&quot; | ''मायदेशी किंवा परदेशी''
| rowspan=&quot;5&quot; | '''{{center|५}}'''
| {{crw|AUS}}
|-
| {{crw|ENG}}
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}}
|-
| {{crw|RSA}}
|-
| {{crw|SL}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
| rowspan=&quot;2&quot; | ९ – १९ एप्रिल २०२५
| rowspan=&quot;2&quot; | पाकिस्तान
| rowspan=&quot;2&quot; | '''{{center|२}}'''
| {{crw|BAN}}
|-
| {{crw|PAK}}
|- 
! colspan=&quot;2&quot; | !! एकूण !! ८ !! 
|}

==ठिकाणे==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!देश
!colspan=4| [[भारत]]
! [[श्रीलंका]]
|-
!शहर
![[नवी मुंबई]]
![[गुवाहाटी]]
![[विशाखापट्टणम]]
![[इंदूर]]
![[कोलंबो]]
|-
!rowspan=2|मैदान
|[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]]
|[[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]]
|[[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]]
|[[होळकर स्टेडियम]]
|[[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]]
|-
|[[File:D Y Patil Sports Stadium.jpg|125x125px]]
|[[File:Barsapara Cricket Stadium match under floodlights.jpg|125x125px]]
|[[File:Vizag2ndInnings-2016Nov21.jpg|125x125px]]
|[[File:Maharani_Usha_Raje_Cricket_Stadium_Indore_-_panoramio.jpg|125x125px]]
|[[File:The_clouds_roll_in.jpg|125x125px]]
|-
!प्रेक्षकक्षमता
| ४५,३००
| ४६,०००
| २७,५००
| ३०,०००
| ३५,०००
|-
!सामने
| '''५'''
| '''५''' 
| '''५'''
| '''५'''
| '''११'''
|-
| colspan=&quot;6&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;border:0 solid darkgrey&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |
{{location map+ |India|width=350|float=center|caption=|places=
{{Location map~ |India |lat=26.13 |long=91.73 |mark=Blue pog.svg |label_size=100 |label=[[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|गुवाहाटी]] |position=right}}
{{Location map~ |India |lat=22.7196 |long=75.8577 |mark=Blue pog.svg |label_size=100 |label=[[होळकर स्टेडियम|इंदूर]] |position=left}}
{{Location map~ |India |lat=19.04 |long=73.03 |mark=Blue pog.svg |label_size=100 |label=[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम|नवी मुंबई]] |position=right}}
{{location map~ |India |lat=17.7041 |long=83.2977 |mark=Blue pog.svg |label_size=100 |label=[[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|विशाखापट्टणम]] |position=right}}
{{location map~ |India |lat=6.9400 |long=79.8723 |mark=Blue pog.svg |label_size=100 |label=[[आर. प्रेमदासा स्टेडियम|कोलंबो]] |position=left}}}}
|}

सुरुवातीला ही स्पर्धा भारतातील पाच वेगवेगळ्या ठिकाणी होईल अशी घोषणा करण्यात आली होती; [[इंदूर]], [[तिरुवनंतपुरम]], [[नवे रायपूर]], [[मुल्लनपूर गरीबदास|मुल्लनपूर]] आणि [[विशाखापट्टणम]],&lt;ref&gt;{{Cite news |trans-title=सप्टेंबरमध्ये भारत महिला एकदिवसीय विश्वचषक आयोजित करणार: संभाव्य तारखा, ठिकाणे आणि इतर तपशील तपासा|title=India set to host Women's ODI World Cup in September: Check likely dates, venues and other details|work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/india-set-to-host-womens-odi-world-cup-in-september-check-likely-dates-venues-and-other-details/articleshow/119493805.cms?from=mdr |access-date=२१ जुलै २०२५|date=२५ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt; आणि मुल्लनपूर येथे अंतिम सामना होणार होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=महिला विश्वचषक २०२५ चा अंतिम सामना मुल्लनपूर येथे.|title=Mullanpur to host the final of Women's World Cup 2025 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-world-cup-2025-final-in-mullanpur-vishakhapatnam-thiruvananthapuram-indore-raipur-to-host-1478181 |access-date=२१ जुलै २०२५ |date=२५ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt; महिला विश्वचषक, पुरुषांच्या स्थानिक सामन्यांसोबतच असल्याने, बीसीसीआयने अनुकूल हवामान परिस्थिती आणि कार्यक्षम दळणवळण व्यवस्थांना प्राधान्य देऊन स्पर्धेसाठी पाच ठिकाणे निवडली होती.&lt;ref&gt;{{Cite news |trans-title=महिला विश्वचषक २०२५ सप्टेंबरपासून सुरू होणार; इंदूर, तिरुवनंतपुरम, विझाग येथे संभाव्य ठिकाणे|title=Women’s World Cup 2025 to begin from September; Indore, Thiruvananthapuram, Vizag among tentative venues|work=[[स्पोर्टस्टार]]|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-cricket-world-cup-2025-in-india-september-october-venues-shortlisted-news/article69361321.ece |access-date=२१ जुलै २०२५ |date=२२ मार्च २०२५ }}&lt;/ref&gt;

शिवाय, पाकिस्तान विश्वचषकासाठी पात्र झाल्यानंतर, त्यांचे सामने भारताबाहेर तटस्थ ठिकाणी खेळवले जातील असे ठरले.&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=सनाच्या अष्टपैलू कामगिरीमुळे पाकिस्तान एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र |title=Sana's all-round heroics take Pakistan to ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |url=https://www.espncricinfo.com/story/wwc-qualifiers-fatima-sanas-all-round-heroics-take-pakistan-to-odi-world-cup-1481729 |access-date=२१ जुलै २०२५ |date=१८ एप्रिल २०२५}}&lt;/ref&gt;

जून २०२५ मध्ये, आयसीसीने विश्वचषकासाठी भारत आणि श्रीलंकेतील अंतिम ठिकाणांची घोषणा केली.&lt;ref name=&quot;venues&quot;/&gt; ही स्पर्धा हायब्रिड मॉडेलनुसार खेळवली जाईल. भारतातील [[बंगळूर]], [[गुवाहाटी]], [[इंदूर]] आणि [[विशाखापट्टणम]] आणि श्रीलंकेतील [[कोलंबो]] ही सुरुवातीला जाहीर झाली होती,&lt;ref name=SL&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-odi-world-cup-at-four-indian-venues-and-colombo-1488759 |trans-title=महिला एकदिवसीय विश्वचषक चार भारतीय ठिकाणी आणि कोलंबो येथे|title=Women's ODI World Cup at four Indian venues and Colombo |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२१ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt; परंतु नंतरच्या महिन्यात आयसीसीने बंगळूरऐवजी [[नवी मुंबई]] येथील [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]] निवडले.&lt;ref name=&quot;revised&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/revised-schedule-confirmed-for-icc-women-s-cricket-world-cup |trans-title=आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषकाचे सुधारित वेळापत्रक जाहीर|title=Revised schedule confirmed for ICC Women's Cricket World Cup |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=३० सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

एक उपांत्य सामना नवी मुंबईत, तर दुसरा उपांत्य सामना आणि अंतिम सामन्याचे ठिकाण पाकिस्तान स्पर्धेच्या अंतिम टप्प्यात पोहोचतो की नाही यावर अवलंबून होते. त्यानुसार पहिला उपांत्य सामना गुवाहाटी येथे तर दुसरा उपांत्य सामना आणि अंतिम सामना नवी मुंबई येथे खेळविण्यात आला.

== सामना अधिकारी ==
११ सप्टेंबर २०२५ रोजी, आयसीसीने या स्पर्धेसाठी अधिकाऱ्यांची नियुक्ती केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/historic-all-female-match-official-panel-revealed-for-cwc25 |trans-title=क्रिकेट विश्वचषक २०२५ साठी ऐतिहासिक सर्व-महिला सामन्यांचे अधिकृत पॅनेल जाहीर|title=Historic all-female match official panel revealed for CWC25 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/2025-women-s-odi-world-cup-icc-names-all-woman-panel-of-match-officials-1502387 |trans-title=|title=२०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेत सर्व-महिला पॅनेल कार्य करणार |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; संपूर्ण पॅनेलचे नेतृत्व महिला अधिकाऱ्यांनी करण्याची ही पहिलीच वेळ होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135556/icc-names-all-female-officiating-panel-for-the-womens-odi-world-cup|trans-title=आयसीसीतर्फे महिला एकदिवसीय विश्वचषकासाठी सर्व-महिला अधिकारी पॅनेलची निवड|title=ICC names all-female officiating panel for the Women's ODI World Cup |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

===सामना अधिकारी===
* {{cricon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{cricon|RSA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{cricon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{cricon|SL}} [[मिचेल परेरा]]

=== पंच ===

{{div col}}
* {{cricon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{cricon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{cricon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{cricon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{cricon|IND}} [[गायत्री वेणूगोपालन]]
* {{cricon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{cricon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{cricon|NZ}}  [[किम कॉटन]]
* {{cricon|RSA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{cricon|RSA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{cricon|SL}}  [[निमाली परेरा]]
* {{cricon|WIN}} कॅन्डेस ला बोर्डे
* {{cricon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{cricon|ZIM}} [[सारा डंबनेवना]]
{{div col end}}

==संघ==
{{main|२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला १५ खेळाडूंचा संघ निवडायचा होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-squads-for-icc-women-s-cricket-world-cup-2025|trans-title=|title=All the squads for ICC Women's Cricket World Cup 2025|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=१० सप्टेंबर २०२५ |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; १९ ऑगस्ट रोजी, भारत त्यांचा संघ जाहीर करणारा पहिला संघ ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/hosts-india-reveal-squad-for-women-s-world-cup-2025 |trans-title=२०२५ महिला विश्वचषक स्पर्धेसाठी यजमान भारताचा संघ जाहीर|title=Hosts India reveal squad for Women's World Cup 2025 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१९ ऑगस्ट २०२५ |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; २१ ऑगस्ट २०२५ रोजी इंग्लंडने त्यांचा संघ जाहीर केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/england-reveal-star-studded-squad-for-women-s-world-cup-2025 |trans-title=२०२५ महिला विश्वचषक स्पर्धेसाठी इंग्लंडचा स्टार खेळाडूंनी सजलेला संघ जाहीर|title=England reveal star-studded squad for Women's World Cup 2025 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=21 August 2025 |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; बांगलादेशने २३ ऑगस्ट रोजी त्यांचा संघ जाहीर केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-unveil-women-s-cricket-world-cup-2025-squad |trans-title=२०२५ महिला विश्वचषक स्पर्धेसाठी बांगलादेशचा संघ जाहीर|title=Bangladesh unveil Women's Cricket World Cup 2025 squad |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२३ ऑगस्ट २०२५ |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; पाकिस्तानने २५ ऑगस्ट रोजी त्यांचा संघ जाहीर केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/talented-uncapped-batter-in-pakistan-s-squad-for-cwc25 |trans-title=क्रिकेट विश्वचषक २०२५ साठी पाकिस्तानच्या संघात प्रतिभावान नवोदित फलंदाज|title=Talented uncapped batter in Pakistan's squad for CWC25 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२५ ऑगस्ट २०२५|access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; दक्षिण आफ्रिकेने ३ सप्टेंबर रोजी त्यांचा संघ जाहीर केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/south-africa-unveil-women-s-cricket-world-cup-squad |trans-title=२०२५ महिला विश्वचषक स्पर्धेसाठी दक्षिण आफ्रिकेचा संघ जाहीर |title=South Africa unveil Women’s Cricket World Cup squad|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=३ सप्टेंबर २०२५ |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; ऑस्ट्रेलियाने ५ सप्टेंबर रोजी त्यांचा संघ जाहीर केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/defending-champions-australia-name-strong-cwc25-squad |trans-title=गतविजेत्या ऑस्ट्रेलियातर्फे क्रिकेट विश्वचषक २०२५ साठी मजबूत संघ जाहीर |title=Defending champions Australia name strong CWC25 squad|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=४ सप्टेंबर २०२५ |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; न्यू झीलंडने १० सप्टेंबर रोजी त्यांचा संघ जाहीर केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-announce-women-s-cricket-world-cup-squad |trans-title=२०२५ महिला विश्वचषक स्पर्धेसाठी न्यूझीलंडच संघ जाहीर|title=New Zealand announce Women's Cricket World Cup squad |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० सप्टेंबर २०२५|access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; श्रीलंका हा त्यांचा संघ जाहीर करणारा अंतिम संघ होता, त्यांनी १० सप्टेंबर रोजी संघ जाहीर केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/sri-lanka-reveal-squad-for-women-s-world-cup-2025 |trans-title=२०२५ महिला विश्वचषक स्पर्धेसाठी श्रीलंकेचा संघ जाहीर|title=Sri Lanka reveal squad for Women's World Cup 2025 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० सप्टेंबर २०२५|access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
==पुरस्कार रक्कम==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders defaultright col2center&quot;
|+ पुरस्कार रक्कम – २०२५ आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक&lt;ref&gt;{{cite web|trans-title=२०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेसाठी विक्रमी १३.८८ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्सची बक्षीस रक्कम|title=Record USD 13.88 million prize money for 2025 Women's ODI World Cup|url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-odi-world-cup-prize-money-rises-from-usd-3-5-million-to-13-88-million-1500981 |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५| work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=col | टप्पा
! scope=col | संघ
! scope=col | पुरस्कार रक्कम(USD)
! scope=col | एकूण(USD)
|-
! scope=row | विजेते
| १
| ६,५८०,०००
| ६,५८०,०००
|-
! scope=row | उपविजेते
|१
| ३,२४०,०००
| ३,२४०,०००
|-
! scope=row | उपांत्य फेरीसाठी पात्र संघ
| २ 
| १,१२०,०००
| २,२४०,०००
|-
! scope=row | ५वे व ६वे स्थान
| २ 
| ७००,०००
| १,४००,०००
|-
! scope=row | ७वे व ८वे स्थान
|२ 
| २८०,०००
| ५६०,०००
|-
! scope=row | गट फेरीतील विजय
| २४ (अंदाजे)
| ३४,३१४
| ८२३,५३६
|-
! scope=row | सहभाग शुल्क
| ८
| २५०,०००
| २,०००,०००
|-
! scope=row style=&quot;font-weight: bold;&quot; | '''एकूण'''
| 
| 
| '''१३,८८०,०००'''
|}
[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने एकूण $१३.८८ दशलक्ष बक्षीस शुल्क जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite web|trans-title=महिला क्रिकेट विश्वचषकासाठी विक्रमी बक्षीस रक्कम जाहीर|title=Record prize money revealed for Women's Cricket World Cup|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/record-prize-money-revealed-for-women-s-cricket-world-cup |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५| work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; २०२२ च्या न्यू झीलंडमधील आवृत्तीसाठी जाहीर केलेल्या ३.५ दशलक्ष अमेरिकी डॉलर्सच्या तुलनेत एकूण बक्षीस रकमेत ही २९७% वाढ आहे आणि २०२३ पुरुष क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेच्या एकूण बक्षीस रकमेपेक्षाही जास्त आहे. विजेत्या संघाची ६.५८ दशलक्ष अमेरिकी डॉलर्स बक्षीस रक्कम २०२३ च्या पुरुषांच्या आवृत्तीत देण्यात आलेल्या ४ दशलक्ष अमेरिकी डॉलर्स पेक्षाही जास्त आहे, जी क्रिकेटमध्ये लैंगिक समानतेसाठी एक ऐतिहासिक वचनबद्धता अधोरेखित करते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135462/icc-announce-massive-prize-money-hike-for-womens-odi-world-cup-2025 |trans-title=महिला एकदिवसीय विश्वचषक २०२५ साठी आयसीसीने बक्षीस रकमेत मोठी वाढ जाहीर केली आहे.|title=ICC announce massive prize money hike for Women's ODI World Cup 2025 |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

==सराव सामने==
विश्वचषकापूर्वी, सहभागी देश २५ ते २८ सप्टेंबर २०२५ दरम्यान नऊ सराव सामन्यांमध्ये भाग घेतील. या सामन्यांना [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] किंवा [[लिस्ट अ]] दर्जा मिळणार नाही. जुलै २०२५ मध्ये, आयसीसीने सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/warm-up-schedule-out-for-icc-women-s-cricket-world-cup-2025 |trans-title=आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक २०२५ साठी सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up schedule out for ICC Women’s Cricket World Cup 2025 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२१ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt;
{{hidden begin
|title = सराव सामने
|titlestyle = background:lightblue;
}}
{{Single-innings cricket match
| date = २५ सप्टेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wicket1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1495504.html धावफलक]
| venue = बीसीसीआय सेंटर ऑफ एक्सलेन्स १ मैदान , [[बंगळूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २५ सप्टेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wicket1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1495505.html धावफलक]
| venue = [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २५ सप्टेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wicket1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1495506.html धावफलक]
| venue = [[कोलंबो क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोलंबो]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २५ सप्टेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SL|name=Sri Lanka A}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wicket1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1495507.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २७ सप्टेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wicket1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1495508.html धावफलक]
| venue = बीसीसीआय सेंटर ऑफ एक्सलेन्स १ मैदान , [[बंगळूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २७ सप्टेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wicket1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1495509.html धावफलक]
| venue = [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २७ सप्टेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wicket1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1495510.html धावफलक]
| venue = [[कोलंबो क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोलंबो]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २८ सप्टेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|IND|name=India A}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wicket1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1495511.html धावफलक]
| venue = बीसीसीआय सेंटर ऑफ एक्सलेन्स १ मैदान , [[बंगळूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २८ सप्टेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SL|name=Sri Lanka A}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wicket1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1495512.html धावफलक]
| venue = [[कोलंबो क्रिकेट क्लब मैदान]], [[कोलंबो]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes =
}}
{{hidden end}}

== साखळी सामने ==
===गुणफलक===
{{२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक गुणफलक}}
{{२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धा प्रगती}}

===सामने===
[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने (आयसीसी) १६ जून २०२५ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले.&lt;ref name=&quot;schedule&quot;&gt;{{Cite web |trans-title=२०२५ आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषकाचे वेळापत्रक जाहीर|title=Schedule unveiled for 2025 ICC Women's Cricket World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/schedule-unveiled-for-2025-icc-women-s-cricket-world-cup |access-date=२१ जुलै २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt; २२ ऑगस्ट २०२५ रोजी सुधारित वेळापत्रक जाहीर करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;revised&quot;/&gt;

{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१}}'''सामना १'''
| date = ३० सप्टेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = २६९/८ (४७ षटके)
| runs1 = [[अमनजोत कौर]] ५७ (५६)
| wickets1 = [[इनोका रणवीरा]] ४/४६ (९ षटके)
| score2 = २११ (४५.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ४३ (४७)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ३/५४ (१० षटके)
| result = भारत ५९ धावांनी विजयी {{nowrap|([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])}}
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490413.html धावफलक]
| venue = [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ४७ षटकांपर्यंत कमी करण्यात आला
* पावसामुळे श्रीलंकेसमोर विजयासाठी ४७ षटकांत २७१ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.
| notes = या ठिकाणी खेळला जाणारा हा पहिला महिला एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://assamtribune.com/sports/guwahati-to-host-four-league-matches-of-icc-womens-world-cup-2025-1581252 |trans-title=आयसीसी महिला विश्वचषक २०२५ स्पर्धेच्या चार साखळी सामन्यांचे आयोजन गुवाहाटी करणार.|title=Guwahati to host four league matches of ICC Women’s World Cup 2025 |work=[[द आसाम ट्रिब्यून]] |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.economictimes.com/news/sports/guwahati-set-to-host-its-first-test-match-world-cup-match-in-2025-bcci-secretary/articleshow/119372320.cms |trans-title=२०२५ मध्ये गुवाहाटी पहिला कसोटी सामना आणि विश्वचषक सामना आयोजित करणार: बीसीसीआय सचिव|title=Guwahati set to host its first Test match, world cup match in 2025: BCCI secretary |work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]] |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२}}'''सामना २'''
| date = १ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = ३२६ (४९.३ षटके)
| runs1 = [[ॲशली गार्डनर]] ११५ (८३)
| wickets1 = [[लिया ताहुहु]] ३/४२ (८ षटके)
| score2 = २३७ (४३.२ षटके)
| runs2 = [[सोफी डिव्हाइन]] ११२ (११२)
| wickets2 = [[सोफी मॉलिनू]] ३/२५ (८.२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ८९ धावांनी  विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490414.html धावफलक]
| venue = [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]]
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[गायत्री वेणूगोपालन]] (भा)
| motm = [[ॲशली गार्डनर]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = या ठिकाणी खेळवला गेलेला हा पहिला महिला एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/indore/indore-to-host-five-matches-of-icc-womens-world-cup/articleshow/121893256.cms |trans-title=आयसीसी महिला विश्वचषकाचे पाच सामने इंदूरमध्ये होणार.|title=Indore to host five matches of ICC Women’s World Cup |work=[[द टाईम्स ऑफ इंडिया]] |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.freepressjournal.in/indore/indore-to-host-5-matches-of-icc-womens-odi-world-cup-2025-at-holkar-stadium |trans-title=इंदूरमध्ये होळकर स्टेडियमवर आयसीसी महिला एकदिवसीय विश्वचषक २०२५ स्पर्धेचे ५ सामने होणार.|title=Indore To Host 5 Matches Of ICC Women’s ODI World Cup 2025 At Holkar Stadium |work=द फ्री प्रेस जर्नल|access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[फीबी लिचफिल्ड]]ने (ऑ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील १,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75037-phoebe-litchfield-becomes-2nd-youngest-australian-after-meg-lanning-to-1000-odi-runs.html |trans-title=फीबी लिचफिल्ड बनली मेग लॅनिंगनंतर १००० एकदिवसीय धावा करणारी दुसरी सर्वात तरुण ऑस्ट्रेलियन|title=Phoebe Litchfield Becomes 2nd Youngest Australian After Meg Lanning to 1000 ODI Runs |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[आमेलिया केर]]ने (न्यू) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील १००वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75030-new-zealands-amelia-kerr-becomes-youngest-to-complete-100th-odi-wicket-achieves-historic-double.html |trans-title=न्यूझीलंडची अमेलिया केर १०० एकदिवसीय बळी घेणारी सर्वात तरुण खेळाडू ठरली, ऐतिहासिक दुहेरी विकेटची नोंद केली.|title=New Zealand’s Amelia Kerr Becomes Youngest to Complete 100th ODI Wicket, Achieves Historic Double |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[सोफी डिव्हाइन]] (न्यू) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील ४,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75094-sophie-devine-becomes-only-the-4th-new-zealander-to-surpass-4000-odi-runs-landmark.html |trans-title=सोफी डिव्हाईन ४,००० एकदिवसीय धावांचा टप्पा पार करणारा केवळ चवथी न्यूझीलंड क्रिकेट खेळाडू ठरली.|title=सोफी डिव्हाइन Becomes Only the 4th New Zealander to Surpass 4,000 ODI Runs Landmark |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३}}'''सामना ३'''
| date = २ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १२९ (३८.३ षटके)
| runs1 = [[रमीन शमीम]] २३ (३९)
| wickets1 = [[शोर्णा अख्तर]] ३/५ (३.३ षटके)
| score2 = १३१/३ (३१.१ षटके)
| runs2 = [[रुबिया हैदर]] ५४[[नाबाद|*]] (७७)
| wickets2 = [[डायना बेग]] १/१४ (८ षटके)
| result = बांगलादेश ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490415.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[मारुफा अख्तर]] (बां)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[रुबिया हैदर]]ने (बां) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना४}}'''सामना ४'''
| date = ३ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = ६९ (२०.४ षटके)
| runs1 = [[सिनालो जाफ्ता]] २२ (३६)
| wickets1 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/७ (४ षटके)
| score2 = ७३/० (१४.१ षटके)
| runs2 = [[एमी जोन्स]] ४०[[नाबाद|*]] (५०)
| wickets2 = 
| result = इंग्लंड १० गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490416.html धावफलक]
| venue = [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[लिन्से स्मिथ]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. 
| rain = 
| notes = [[हीथर नाइट]]चा (इं) हा १००वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75183-heather-knight-becomes-only-the-2nd-english-player-after-charlotte-edwards-to-reach-150-odi-appearances.html |trans-title=हिथर नाइट ठरली शार्लोट एडवर्ड्स नंतर १५० एकदिवसीय सामने खेळणारी दुसरी इंग्लिश खेळाडू.|title=Heather Knight Becomes Only the 2nd English Player, After Charlotte Edwards, to Reach 150 ODI Appearances |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना५}}'''सामना ५'''
| date = ४ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wicket1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = सामना रद्द 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490417.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = कॅन्डेस ला बोर्डे (WI) आणि [[नारायणन जननी]] (भा)
| motm = 
| toss = नाणेफेक नाही.
| rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/live-defending-champions-australia-meet-sri-lanka-at-cwc25 |trans-title=ऑस्ट्रेलिया-श्रीलंका क्रिकेट विश्वचषक २०२५ सामना पावसामुळे रद्द|title=Australia-Sri Lanka CWC25 match abandoned due to rain |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना६}}'''सामना ६'''
| date = ५ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = २४७ (५० षटके)
| runs1 = [[हर्लीन देओल]] ४६ (६५)
| wickets1 = [[डायना बेग]] ४/६९ (१० षटके)
| score2 = १५९ (४३ षटके)
| runs2 = [[सिद्रा अमीन]] ८१ (१०६)
| wickets2 = [[क्रांती गौड]] ३/२० (१० षटके)
| result = भारत ८८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490418.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[क्रांती गौड]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[फातिमा सना]] (पा) हिने तिचा १०० वा आंतरराष्ट्रीय सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite tweet|user=imfemalecricket |number=1974768203147710956 |date=5 October 2025|trans-title=फातिमा सना तिच्या १००व्या आंतरराष्ट्रीय सामन्यासाठी मैदानात उतरली!|title=Fatima Sana  takes the field for her 100th international!}}&lt;/ref&gt;
* [[दीप्ती शर्मा]]ने (भा) आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये तिची ४,०००वी धाव घेतली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75322-deepti-sharma-completes-4000-international-runs-for-india.html |trans-title=दीप्ती शर्माने भारतासाठी ४००० आंतरराष्ट्रीय धावा पूर्ण केल्या|title=Deepti Sharma Completes 4000 International Runs for India |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना७}}'''सामना ७'''
| date = ६ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = २३१ (४७.५ षटके)
| runs1 = [[सोफी डिव्हाइन]] ८५ (९८) 
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] ४/४० (१० षटके)
| score2 = २३४/४ (४०.५ षटके)
| runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] १०१ (८९)
| wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/६२ (१० षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490419.html धावफलक]
| venue = [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]]
| umpires = [[सारा डंबनेवना]] (झि) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| motm = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[सुझी बेट्स]] (न्यू) ही आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये ३५० सामने खेळणारी पहिली महिला क्रिकेट खेळाडू ठरली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-world-cup-2025/75431-suzie-bates-scripts-history-with-350th-international-appearance-for-new-zealand.html |trans-title=न्यू झीलंडसाठी ३५०व्या आंतरराष्ट्रीय सामना खेळून सुझी बेट्सने रचला इतिहास |title=Suzie Bates Scripts History with 350th International Appearance for New Zealand |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[सोफी डिव्हाइन]] (न्यू) हिने तिचा ३०० वा आंतरराष्ट्रीय सामना खेळला..&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/womens-world-cup-2025/75365-suzie-bates-opens-up-on-milestone-350th-match-devines-300th-and-australia-loss.html |trans-title=सुझी बेट्सचा माइलस्टोन ३५०वा सामना, डिव्हाइनचा ३००वा सामना आणि ऑस्ट्रेलियाचा पराभव|title=Suzie Bates Opens Up on Milestone 350th Match, Devine’s 300th, and Australia Loss |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[क्लोई ट्रायॉन]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये तिचा १०० वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75397-chloe-tryon-completes-100-international-wickets-for-south-africa.html |trans-title=क्लो ट्रायॉनचे दक्षिण आफ्रिकेसाठी १०० आंतरराष्ट्रीय बळी|title=Chloe Tryon completes 100 International Wickets for South Africa |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये तिचा ७,००० वा धावा पूर्ण केला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75401-laura-wolvaardt-becomes-the-first-south-african-to-surpass-7000-international-runs.html |trans-title=लॉरा वोल्वार्ड ठरली ७००० आंतरराष्ट्रीय धावा ओलांडणारी पहिली दक्षिण आफ्रिकी खेळाडू|title=Laura Wolvaardt Becomes the First South African to Surpass 7000 International Runs |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना८}}'''सामना ८'''
| date = ७ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = १७८ (४९.४ षटके)
| runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ६० (१०८)
| wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ३/२४ (१० षटके)
| score2 = १८२/६ (४६.१ षटके)
| runs2 = [[हीथर नाइट]] ७९[[नाबाद|*]] (१११)
| wickets2 = [[फाहिमा खातून]] ३/१६ (१० षटके)
| result = इंग्लंड ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490420.html धावफलक]
| venue = [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[हीथर नाइट]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना९}}'''सामना ९'''
| date = ८ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = २२१/९ (५० षटके)
| runs1 = [[बेथ मूनी]] १०९ (११४)
| wickets1 = [[नश्रा संधू]] ३/३७ (१० षटके)
| score2 = ११४ (३६.३ षटके)
| runs2 = [[सिद्रा अमीन]] ३५ (५२)
| wickets2 = [[किम गार्थ]] ३/१४ (६ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया १०७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490421.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[बेथ मूनी]] आणि [[अलाना किंग]] (ऑ) यांच्यातील १०६ धावांच्या भागीदारीने महिला एकदिवसीय सामन्यात ९व्या विकेटसाठी सर्वाधिक भागीदारीचा विक्रम मोडला. त्यांनी [[ॲशली गार्डनर]] आणि [[किम गार्थ]] यांच्या [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०२३-२४#दुसरा एकदिवसीय|२०२४ मधील]] ७७ धावांच्या विक्रमाला मागे टाकले. &lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=बेथ मुनी आणि अलाना किंग यांनी रचला इतिहास, पहिली फलंदाज जोडी बनली...|title=Beth Mooney And Alana King Create History, Become 1st Batting Pair To... |url=https://www.news18.com/cricket/beth-mooney-and-alana-king-create-history-become-1st-batting-pair-to-ws-l-9623024.html |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५|work=न्यूज १८}}&lt;/ref&gt;
* [[ॲनाबेल सदरलँड]] (ऑ) हिने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये तिचा १०० वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75610-australian-all-rounder-annabel-sutherland-joins-the-100-international-wickets-club.html |trans-title=ऑस्ट्रेलियाची अष्टपैलू अ‍ॅनाबेल सदरलँड १०० आंतरराष्ट्रीय विकेट्स क्लबमध्ये सामील|title=Australian All-Rounder Annabel Sutherland Joins the 100 International Wickets Club |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१०}}'''सामना १०'''
| date = ९ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = २५१ (४९.५ षटके)
| runs1 = [[रिचा घोष]] ९४ (७७)
| wickets1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ३/३२ (१० षटके)
| score2 = २५२/७ (४८.५ षटके)
| runs2 = [[नेडीन डि क्लर्क]] ८४[[नाबाद|*]] (५४)
| wickets2 = [[स्नेह राणा]] २/४७ (१० षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490422.html धावफलक]
| venue = [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (WI)
| motm = [[नेडीन डि क्लर्क]] (द)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द) हिने तिचा २०० वा आंतरराष्ट्रीय सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75706-laura-wolvaardt-completes-200-international-appearances-for-south-africa.html |trans-title=लॉरा वोल्वार्डने दक्षिण आफ्रिकेसाठी २०० आंतरराष्ट्रीय सामने पूर्ण केले|title=Laura Wolvaardt Completes 200 International Appearances for South Africa |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[रिचा घोष]] (भा) हिने एकदिवसीय कारकिर्दीतील १००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/richa-ghosh-1000-runs-womens-odi-world-cup-2025-india-vs-south-africa-stats-records/article70144134.ece |trans-title=भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका: रिचा घोष महिला एकदिवसीय सामन्यात चेंडूंचा सामना करून सर्वात जलद १००० धावा करणारी भारतीय महिला खेळाडू ठरली.|title=IND vs SA: Richa Ghosh becomes fastest Indian to 1000 runs in Women’s ODIs by balls faced |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75681-richa-ghosh-becomes-only-the-2nd-indian-keeper-batter-to-1000-odi-runs-milestone.html |trans-title=रिचा घोष ठरली, १००० एकदिवसीय धावा पूर्ण करणारी दुसरी भारतीय यष्टीरक्षक फलंदाज.|title=Richa Ghosh Becomes Only the 2nd Indian Keeper-Batter to 1,000 ODI Runs Milestone |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[रिचा घोष]] आणि [[स्नेह राणा]] यांच्यातील ८८ धावांची भागीदारी ही महिला एकदिवसीय सामन्यांमध्ये ८व्या गड्यासाठी भारताची सर्वोच्च भागीदारी होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/ind-vs-sa-women-odi-world-cup-2025-records-richa-ghosh-smriti-mandhana-runs-india-v-south-africa/article70144501.ece |trans-title=भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका: महिला एकदिवसीय विश्वचषक २०२५ सामन्यात मोडलेल्या विक्रमांची यादी, टप्पे|title=IND vs SA: List of records broken, milestones during India vs South Africa Women’s ODI World Cup 2025 match |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=४ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना११}}'''सामना ११'''
| date = १० ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = २२७/९ (५० षटके)
| runs1 = [[ब्रुक हालीडे]] ६९ (१०४)
| wickets1 = [[राबेया खान]] ३/३० (१० षटके)
| score2 = १२७ (३९.५ षटके)
| runs2 = [[फाहिमा खातून]] ३४ (८०)
| wickets2 = [[जेस केर]] ३/२१ (८ षटके)
| result = न्यू झीलंड १०० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490423.html धावफलक]
| venue = [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]]
| umpires = [[सारा डंबनेवना]] (झि) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[ब्रुक हालीडे]] (न्यू)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[लिया ताहुहु]]चा (न्यू) हा १०० वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75742-veteran-pacer-lea-tahuhu-makes-100th-odi-appearance-for-new-zealand.html |trans-title=अनुभवी वेगवान गोलंदाज ली ताहुहू न्यूझीलंडतर्फे १००व्या एकदिवसीय सामन्यात सहभागी|title=Veteran Pacer Lea Tahuhu Makes 100th ODI Appearance for New Zealand |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[ब्रुक हालीडे]]ने (न्यू) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील १,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75746-brooke-halliday-completes-1000-odi-runs-for-new-zealand.html |trans-title=ब्रुक हॅलिडेच्या न्यूझीलंडसाठी १००० एकदिवसीय धावा पूर्ण|title=Brooke Halliday Completes 1000 ODI Runs for New Zealand |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१२}}'''सामना १२'''
| date = ११ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = २५३/९ (५० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ११७ (११७)
| wickets1 = [[इनोका रणवीरा]] ३/३३ (१० षटके)
| score2 = १६४ (४५.५ षटके)
| runs2 = [[हसिनी परेरा]] ३५ (६०)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] ४/१७ (१० षटके)
| result = इंग्लंड ८९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490424.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[नॅटली सायव्हर]] (इं)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[नॅटली सायव्हर]]ने (इं) आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतील ८,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75844-nat-sciver-brunt-joins-elite-8000-run-club-with-record-breaking-world-cup-century-against-sri-lanka.html |trans-title=श्रीलंकेविरुद्धच्या विश्वचषकात विक्रमी शतक झळकावून नॅट सायव्हर-ब्रंट एलिट ८,००० धावांच्या क्लबमध्ये सामील.|title=Nat Sciver-Brunt Joins Elite 8,000-Run Club with Record-Breaking World Cup Century against Sri Lanka |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१३}}'''सामना १३'''
| date = १२ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = ३३० (४८.५ षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ८० (६६)
| wickets1 = [[ॲनाबेल सदरलँड]] ५/४० (९.५ षटके)
| score2 = ३३१/७ (४९ षटके)
| runs2 = [[अलिसा हीली]] १४२ (१०७)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ३/४१ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ३ गडी राखून विजयी.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490425.html धावफलक]
| venue = [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]]
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[अलिसा हीली]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[स्मृती मंधाना]]च्या (भा) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकीर्दीतील ५,००० धावा पूर्ण.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75877-smriti-mandhana-becomes-fastest-and-only-second-indian-woman-to-surpass-5000-odi-runs.html |trans-title=स्मृती मानधना ५००० एकदिवसीय धावा ओलांडणारी सर्वात जलद आणि केवळ दुसरी भारतीय महिला ठरली|title=Smriti Mandhana Becomes Fastest and Only Second Indian Woman to Surpass 5000 ODI Runs |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[हर्लीन देओल]]च्या (भा) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकीर्दीतील १,००० धावा पूर्ण.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75897-harleen-deol-surpasses-1000-odi-runs-milestone-for-india.html |trans-title=हर्लीन देओलचा भारतासाठी १००० एकदिवसीय धावांचा टप्पा पार|title=Harleen Deol Surpasses 1000 ODI Runs Milestone for India |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[ॲनाबेल सदरलँड]]ने  (ऑ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकीर्दीमध्ये पहिल्यांदाच [[पंचबळी|बळींचे पंचक]] घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/australias-annabel-sutherland-becomes-only-2nd-odi-cricketer-to-achieve-unique-birthday-feat20251012211719 |trans-title=ऑस्ट्रेलियाची अ‍ॅनाबेल सदरलँड ठरली वाढदिवसाच्या दिवशी अनोखा पराक्रम करणारी केवळ दुसरी एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू|title=Australia's Annabel Sutherland becomes only 2nd ODI cricketer to achieve unique birthday feat |work=अशियन न्यूज इंटरनॅशनल |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
*  [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट मधील विक्रमांची यादी#सर्वाधिक यशस्वी पाठलाग|महिला एकदिवसीय सामन्यांमध्ये धावांचा हा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग]] होता. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricbuzz.com/cricket-news/135929/australia-smash-records-in-highest-ever-chase-in-womens-odis-cricbuzzcom |trans-title=ऑस्ट्रेलियाने मोडला महिला एकदिवसीय सामन्यात सर्वाधिक धावांचा पाठलाग करण्याचा विक्रम|title=Australia smash records in highest-ever chase in Women's ODIs |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१४}}'''सामना १४'''
| date = १३ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = २३२/6 (५० षटके)
| runs1 = [[शोर्णा अख्तर]] ५१[[नाबाद|*]] (३५)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/४२ (१० षटके)
| score2 = २३५/७ (४९.३ षटके)
| runs2 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६२ (६९)
| wickets2 = [[नाहिदा अख्तर]] 2/44 (9.3 षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490426.html धावफलक]
| venue = [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]]
| umpires = कॅन्डेस ला बोर्डे (वे) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[क्लोई ट्रायॉन]] (द)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१५}}'''सामना १५'''
| date = १४ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २५८/६ (५० षटके)
| runs1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ५५ [[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] ३/५४ (९ षटके)
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490427.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणूगोपालन]] (भा)
| motm = 
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/live-new-zealand-sri-lanka-under-spotlight-in-cwc25 |trans-title=श्रीलंका-न्यूझीलंड क्रिकेट विश्वचषक २०२५ सामना पावसामुळे रद्द|title=Rain washes out Sri Lanka-New Zealand CWC25 clash |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
| notes = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]]च्या (श्री) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकीर्दीतील १,००० धावा पूर्ण.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76068-nilakshika-silva-completes-1000-odi-runs-for-sri-lanka-with-a-record-fifty-against-new-zealand.html |trans-title=न्यूझीलंडविरुद्ध विक्रमी अर्धशतक झळकावत श्रीलंकेसाठी निलक्षीका सिल्वाने पूर्ण केल्या १००० एकदिवसीय धावा.|title=Nilakshika Silva Completes 1000 ODI Runs for Sri Lanka with a Record Fifty Against New Zealand |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१६}}'''सामना १६'''
| date = १५ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १३३/९ (३१ षटके)
| runs1 = [[चार्ली डीन]] ३३ (५१)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] ४/२७ (६ षटके)
| score2 = ३४/० (६.४ षटके)
| runs2 = [[उमैमा सोहेल]] १९[[नाबाद|*]] (१८)
| wickets2 = 
| result = अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490428.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = 
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ३१ षटकांचा करण्यात आला.
* पाकिस्तान समोर विजयासाठी ३१ षटकांमध्ये ११३ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले. 
* पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/live-pakistan-eye-opening-win-against-england-at-cwc25 |trans-title=इंग्लंड-पाकिस्तान क्रिकेट विश्वचषक २०२५ सामना पावसामुळे रद्द|title=Rain washes out England-Pakistan CWC25 clash |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
| notes = [[सोफिया डंकली]]च्या (इं) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकीर्दीतील १,००० धावा पूर्ण.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/womens-world-cup-2025/76110-englands-sophia-dunkley-completes-1000-odi-runs.html |trans-title=इंग्लंडच्या सोफिया डंकलीने १००० एकदिवसीय धावा पूर्ण केल्या|title=England’s Sophia Dunkley Completes 1000 ODI Runs |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१७}}'''सामना १७'''
| date = १६ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १९८/९ (५० षटके)
| runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ६६[[नाबाद|*]] (८०)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] २/१८ (१० षटके)
| score2 = २०२/० (२४.५ षटके)
| runs2 = [[अलिसा हीली]] 113[[नाबाद|*]] (77)
| wickets2 = 
| result = ऑस्ट्रेलिया १० गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490429.html धावफलक]
| venue = [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]]
| umpires = कॅन्डेस ला बोर्डे (वे) आणि [[सारा डंबनेवना]] (झि)
| motm = [[अलाना किंग]] (ऑ)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[अलिसा हीली]]च्या (ऑ) आंतरराष्ट्रीय कारकीर्दीतील ७,००० धावा पूर्ण.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76232-alyssa-healy-becomes-only-the-3rd-australia-women-to-surpass-7000-international-runs.html |trans-title=७००० आंतरराष्ट्रीय धावांचा टप्पा ओलांडणारी एलिसा हिली ठरली ऑस्ट्रेलियाची केवळ तिसरी महिला खेळाडू.|title=Alyssa Healy Becomes Only the 3rd Australia Women to Surpass 7000 International Runs |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे ऑस्ट्रेलिया उपांत्य फेरीसाठी पात्र.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१८}}'''सामना १८'''
| date = १७ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १०५/७ (२० षटके)
| runs1 = [[विश्मी गुणरत्ने]] ३४ (३३)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] ३/३० (४ षटके)
| score2 = १२५/० (१४.५ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६०[[नाबाद|*]] (४७)
| wickets2 = 
| result = दक्षिण आफ्रिका १० गडी राखून विजयी {{nowrap|([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])}}
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490430.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[गायत्री वेणूगोपालन]] (भा)
| motm = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी २० षटकांचा खेळविण्यात आला.
* दक्षिण आफ्रिकेसमोर विजयासाठी २० षटकांमध्ये १२१ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१९}}'''सामना १९'''
| date = १८ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = ९२/५ (२५ षटके)
| runs1 = [[आलिया रियाझ]] २८[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[लिया ताहुहु]] २/२० (६ षटके)
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490431.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| motm = 
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ४६ षटकांचा खेळविण्यात आला.
* पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/live-new-zealand-face-pakistan-in-cwc25-clash-in-colombo |trans-title=कोलंबोमध्ये न्यूझीलंड आणि पाकिस्तान दरम्यान क्रिकेट विश्वचषक २५ मध्ये गुण वाटून.|title=New Zealand and Pakistan share CWC25 points in Colombo |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
| notes = [[उमैमा सोहेल]] (पा) हिने तिचा १००वा आंतरराष्ट्रीय सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76295-pakistans-omaima-sohail-makes-her-100th-international-appearance.html |trans-title=पाकिस्तानच्या ओमैमा सोहेलचा १००वा आंतरराष्ट्रीय सामना.|title=Pakistan’s Omaima Sohail Makes Her 100th International Appearance |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[आमेलिया केर]] (न्यू) हिने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये तिचा २००वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76304-star-new-zealand-all-rounder-amelia-kerr-completes-200-international-wickets.html |trans-title=स्टार न्यूझीलंड अष्टपैलू आमेलिया केरचे २०० आंतरराष्ट्रीय विकेट्स पूर्ण|title=Star New Zealand All-Rounder आमेलिया केर Completes 200 International Wickets |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे दक्षिण आफ्रिका उपांत्य फेरीसाठी पात्र.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२०}}'''सामना २०'''
| date =१९ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = २८८/८ (५० षटके)
| runs1 = [[हीथर नाइट]] १०९ (९१)
| wickets1 = [[दीप्ती शर्मा]] 4/51 (१० षटके)
| score2 = २८४/६ (५० षटके)
| runs2 = [[स्मृती मंधाना]] ८८ (९४)
| wickets2 = [[नॅटली सायव्हर]] २/४७  (8 षटके)
| result = इंग्लंड ४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490432.html धावफलक]
| venue = [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[हीथर नाइट]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[हीथर नाइट]]चा (इं) हा ३००वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76385-heather-knight-becomes-only-the-3rd-english-player-to-300-internationals.html |trans-title=हीथर नाइट ठरली ३०० आंतरराष्ट्रीय सामने खेळणारी केवळ तिसरी इंग्लिश खेळाडू.|title=Heather Knight becomes only the 3rd English player to 300 Internationals |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[दीप्ती शर्मा]] एकदिवसीय सामन्यात १५० बळी घेणारी भारताची दुसरी गोलंदाज आणि पहिली फिरकी गोलंदाज ठरली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/150-wickets-and-counting-deepti-sharmas-rise-continues-in-wodis-10192025-1760874951739 |trans-title=१५० विकेट्स आणि आणखी: महिला एकदिवसीय सामन्यांमध्ये दीप्ती शर्माची वाढ सुरूच. |title=150 Wickets And Counting: Deepti Sharma’s Rise Continues in WODIs |work=Cricket.com |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=2025-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251104065730/https://www.cricket.com/news/150-wickets-and-counting-deepti-sharmas-rise-continues-in-wodis-10192025-1760874951739 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76419-deepti-sharma-creates-history-as-the-first-indian-spinner-to-claim-150-odi-wickets.html |trans-title=दीप्ती शर्माने रचला १५० एकदिवसीय बळी घेणारी पहिली भारतीय फिरकी गोलंदाज म्हणून इतिहास.|title=Deepti Sharma Creates History as the First Indian Spinner to Claim 150 ODI Wickets |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे इंग्लंड उपांत्य फेरीसाठी पात्र.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२१}}'''सामना २१'''
| date = २० ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = २०२ (४८.४ षटके) 
| runs1 = [[हसिनी परेरा]] ८५ (९९)
| wickets1 = [[शोर्णा अख्तर]] ३/२७ (१० षटके)
| score2 = १९५/९ (५० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ७७ (९८)
| wickets2 = [[चामरी अटापट्टू]] ४/४२ (१० षटके)
| result = श्रीलंका ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490433.html धावफलक]
| venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]]
| umpires = कॅन्डेस ला बोर्डे (वे) आणि [[सारा डंबनेवना]] (झि)
| motm = [[हसिनी परेरा]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = ह्या मैदानावरील हा पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/womens-world-cup-2025/72279-dy-patil-stadium-replaces-bengalurus-chinnaswamy-as-womens-world-cup-2025-venue.html |trans-title=महिला विश्वचषक २०२५ चे ठिकाण म्हणून बेंगळुरूच्या चिन्नास्वामी स्टेडियमची जागा डी वाय पाटील स्टेडियम घेणार.|title=DY Patil Stadium Replaces Bengaluru’s Chinnaswamy as Women’s World Cup 2025 Venue |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/cricket/navi-mumbai-replaces-bengaluru-as-venue-for-womens-odi-world-cup/ |trans-title=महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेसाठी बेंगळुरूऐवजी नवी मुंबई|title=Navi Mumbai replaces Bengaluru as venue for women’s ODI World Cup |work= द ट्रिब्यून (इंडिया) |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[हसिनी परेरा]]च्या (श्री) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकीर्दीतील १,००० धावा पूर्ण.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76457-hasini-pereras-career-best-innings-takes-her-past-1000-odi-runs-mark.html |trans-title=कारकिर्दीतील सर्वोत्तम खेळी करत हसिनी परेराने गाठला १००० एकदिवसीय धावांचा टप्पा|title=Hasini Perera’s Career-Best Innings Takes Her Past 1000 ODI Runs Mark |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[चामरी अटापट्टू]] (श्री) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकीर्दीतील ४,००० धावा पूर्ण.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76428-chamari-athapaththu-becomes-the-first-sri-lankan-woman-to-surpass-4000-odi-runs.html |trans-title=चामरी अटापट्टू ठरली ४००० एकदिवसीय धावा ओलांडणारी पहिली श्रीलंकेची महिला खेळाडू.|title=Chamari Athapaththu Becomes the First Sri Lankan Woman to Surpass 4,000 ODI Runs |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे बांगलादेश स्पर्धेतून बाद.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२२}}'''सामना २२'''
| date = २१ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = ३१२/९ (४० षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ९० (८२)
| wickets1 = [[नश्रा संधू]] ३/४५ (८ षटके)
| score2 = ८३/७ (२० षटके)
| runs2 = [[सिद्रा नवाझ]] २२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ३/२० (५ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५० धावांनी विजयी{{nowrap|([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])}}
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490434.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ४० षटकांचा करण्यात आला.
* पावसामुळे पाकिस्तानसमोर २० षटकांमध्ये २३४ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.
| notes = या सामन्याच्या निकालामुळे पाकिस्तान स्पर्धेतून बाद.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२३}}'''सामना २३'''
| date = २२ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = २४४/९ (५० षटके)
| runs1 = [[टॅमी ब्युमाँट]] ७८ (१०५)
| wickets1 = [[ॲनाबेल सदरलँड]] ३/६० (१० षटके)
| score2 = २४८/४ (४०.३ षटके)
| runs2 = [[ॲशली गार्डनर]] १०४[[नाबाद|*]] (७३)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] २/४३ (८ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490435.html धावफलक]
| venue = [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[ॲनाबेल सदरलँड]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२४}}'''सामना २४'''
| date = २३ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = ३४०/४ (४९ षटके)
| runs1 = [[प्रतिका रावळ]] १२२ (१३४)
| wickets1 = [[सुझी बेट्स]] १/४० (७ षटके)
| score2 = २७१/८ (४४ षटके)
| runs2 = [[ब्रुक हालीडे]] ८१ (८४)
| wickets2 = [[रेणुका सिंग]] २/२५ (६ षटके)
| result = भारत ५३ धावांनी विजयी {{nowrap|([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])}}
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490436.html धावफलक]
| venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ४९ षटकांचा करण्यात आला.
* पावसामुळे न्यूझीलंडसमोर ४४ षटकांमध्ये ३२५ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.
| notes = [[लिया ताहुहु]]चा (न्यू) हा २००वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76654-lea-tahuhu-becomes-only-the-fifth-new-zealander-to-200-internationals.html |trans-title=लिया ताहुहु २०० आंतरराष्ट्रीय सामने खेळणारी न्यूझीलंडची फक्त पाचवी खेळाडू ठरली.|title=Lea Tahuhu Becomes Only the Fifth New Zealander to 200 Internationals |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[प्रतिका रावळ]] (भा) ही महिला एकदिवसीय सामन्यांमध्ये डावांच्या बाबतीत १००० धावा करणारी संयुक्तपणे सर्वात जलद क्रिकेट खेळाडू ठरली (२३ डाव).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-odi-world-cup-2025-india-vs-new-zealand-pratika-rawal-fastest-to-1000-runs-world-record-mark/article70193288.ece |trans-title=प्रतिका रावळने केली महिला एकदिवसीय सामन्यात सर्वात जलद १००० धावा पूर्ण करण्याच्या विश्वविक्रमाशी बरोबरी.|title=Pratika Rawal equals world record, joint-fastest to 1000 runs in women’s ODIs |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76673-pratika-rawal-becomes-fastest-indian-to-score-1000-odi-runs-in-just-23-innings.html |trans-title=प्रतिका रावल फक्त २३ डावात १००० एकदिवसीय धावा करणारी सर्वात जलद भारतीय खेळाडू ठरली|title=Pratika Rawal Becomes Fastest Indian to Score 1000 ODI Runs in Just 23 Innings |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* भारताची ३४० ही विश्वचषक स्पर्धेत आणि महिला एकदिवसीय सामन्यांमध्ये न्यूझीलंडविरुद्धची त्यांची सर्वोच्च डावांची धावसंख्या होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/india-register-highest-ever-odi-world-cup-total-against-new-zealand-in-navi-mumbai-2025-10-23-1014107 |trans-title=नवी मुंबईत न्यूझीलंडविरुद्ध भारताने नोंदवली एकदिवसीय विश्वचषकात आतापर्यंतची सर्वोच्च धावसंख्या.|title=India register highest-ever ODI World Cup total against New Zealand in Navi Mumbai |work=इंडिया टीव्ही |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[रेणुका सिंग]]ने (भा) आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १००वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76726-renuka-singh-thakur-becomes-the-fastest-indian-pacer-to-claim-100-international-wickets.html |trans-title=रेणुका सिंग ठाकूर ठरली सर्वात जलद १०० आंतरराष्ट्रीय बळी घेणारी भारतीय गोलंदाज|title=Renuka Singh Thakur Becomes the Fastest Indian Pacer to Claim 100 International Wickets |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे भारत उपांत्य फेरीसाठी पात्र तर न्यूझीलंड आणि श्रीलंका स्पर्धेतून बाहेर.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/women-odi-world-cup-2025-points-table-standings-net-run-rate-india-qualifies-for-semifinals/article70195129.ece/ |trans-title=महिला एकदिवसीय विश्वचषक २०२५ गुणतालिका: भारताचा न्यूझीलंडला हरवून उपांत्य फेरीत प्रवेश|title=Women’s ODI World Cup 2025 Points Table: India knocks out New Zealand to make semifinals |work=Sportstar|access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२५}}'''सामना २५'''
| date = २४ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १८/० (४.२ षटके)
| runs1 = [[उमैमा सोहेल]] ९[[नाबाद|*]] (९)
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490437.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = 
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/live-sri-lanka-face-pakistan-in-their-final-cwc25-clash |trans-title=श्रीलंका-पाकिस्तान क्रिकेट विश्वचषक २०२५ सामना पावसामुळे रद्द|title=Sri Lanka-Pakistan CWC25 clash called off due to rain  |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
| notes = [[सिद्रा अमीन]]चा (पा) हा १५० वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76813-sidra-amin-marks-150th-international-appearance-for-pakistan-in-sri-lanka-world-cup-match.html |trans-title=श्रीलंका विश्वचषक सामन्यात पाकिस्तानकडून सिद्रा अमीनचा १५० वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता |title=Sidra Amin Marks 150th International Appearance for Pakistan in Sri Lanka World Cup Match |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२६}}'''सामना २६'''
| date = २५ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = ९७ (२४ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ३१ (२६ ) 
| wickets1 = [[अलाना किंग]] ७/१८ (७ षटके)
| score2 = ९८/३ (१६५ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ४२ (४१)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] १/११1 (`४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490438.html धावफलक]
| venue = [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[अलाना किंग]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२७}}'''सामना २७'''
| date = २६ ऑक्टोबर २०२५
| time = ११:००
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = १६८ (३८.२ षटके)
| runs1 = [[जॉर्जिया प्लिमर]] ४३ (५७)
| wickets1 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/३० (९.२ षटके)
| score2 = १७२/२ (२९.२ षटके)
| runs2 = [[एमी जोन्स]] ८६[[नाबाद|*]] (९२)
| wickets2 = [[लिया ताहुहु]] १/९ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490439.html धावफलक]
| venue = [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[गायत्री वेणूगोपालन]] (भा)
| motm = [[एमी जोन्स]] (इं)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[मॅडी ग्रीन]] (न्यू) हा २०० वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76874-maddy-green-completes-200-international-games-for-new-zealand.html |trans-title=मॅडी ग्रीनने न्यूझीलंडसाठी २०० आंतरराष्ट्रीय सामने पूर्ण केले|title=Maddy Green completes 200 International Games for New Zealand |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[सोफी डिव्हाइन]]चा (न्यू) हा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/sophie-devine-fights-back-tears-during-national-anthem-before-last-odi-match-for-new-zealand-it-s-an-emotional-day-101761464738763-amp.html |trans-title=न्यूझीलंडसाठी शेवटच्या एकदिवसीय सामन्यापूर्वी राष्ट्रगीताच्या वेळी सोफी डिव्हाईनने अश्रूंना तोंड दिले: 'हा एक भावनिक दिवस आहे'|title=Sophie Devine fights back tears during national anthem before last ODI match for New Zealand: ‘It’s an emotional day' |work=[[हिंदुस्थान टाइम्स]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२८}}'''सामना २८'''
| date = २६ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = ११९/९ (२७ षटके)
| runs1 = [[शर्मिन अख्तर]] ३६ (५३)
| wickets1 = [[राधा यादव]] ३/३० (६ षटके)
| score2 = ५७/० (८.४ षटके)
| runs2 = [[स्मृती मंधाना]] ३४[[नाबाद|*]] (२७)
| wickets2 = 
| result = अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490440.html धावफलक]
| venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = 
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी २७ षटकांचा करण्यात आला.
* पावसामुळे भारतासमोर २७ षटकांमध्ये १२६ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले.
* पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/live-two-semi-finalists-in-action-as-double-header-hits-cwc25 |trans-title=भारत आणि बांगलादेशने गुण वाटून घेतले, इंग्लंडचा क्रिकेट विश्वचषक २०२५ मध्ये मोठा विजय|title=India, Bangladesh share points, England nab big CWC25 win |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
| notes = [[उमा चेत्री]]ने (भा) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले.
* [[शोभना मोस्तारी]]च्या (बां) आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतील १,००० धावा पूर्ण.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76957-sobhana-mostary-completes-1000-career-runs-for-bangladesh-women.html |trans-title=शोभना मोस्तारीच्या बांगलादेश महिलांसाठी कारकिर्दीतील १००० धावा पूर्ण|title=शोभना मोस्तारी Completes 1000 Career Runs for Bangladesh Women |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}

== बाद फेरी  ==
{{4TeamBracket
|team-width=150px
|score-width=150px

|RD1='''[[#उपांत्य सामने |उपांत्य सामने ]]'''
|RD1-seed1='''३'''
|RD1-team1= '''{{crw|SA}}'''
|RD1-score1= '''३१९/७ (५० षटके)'''
|RD1-seed2=२ 
|RD1-team2= {{crw|ENG}}
|RD1-score2= १९४ (४२.३ षटके)

|RD1-seed3=१
|RD1-team3= {{crw|AUS}}
|RD1-score3= ३३८ (४९.५ षटके)
|RD1-seed4='''४'''
|RD1-team4= '''{{crw|IND}}'''
|RD1-score4= '''३४१/५ (४८.३ षटके)'''

|RD2='''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]'''
|RD2-seed1=उसा१
|RD2-team1= {{crw|SA}}
|RD2-score1= २४६ (४५.३ षटके)
|RD2-seed2=उसा२
|RD2-team2= '''{{crw|IND}}'''
|RD2-score2= '''२९८/७ (५० षटके)'''
}}

=== उपांत्य सामने ===
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|उपांत्य१}}'''उपांत्य सामना १'''
| date = २९ ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = ३१९/७ (५० षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] १६९ (१४३)
| wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ४/४४ (१० षटके)
| score2 = १९४ (४२.३ षटके)
| runs2 = [[नॅटली सायव्हर]] ६४ (७६)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ५/२० (७ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १२५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490441.html धावफलक]
| venue = [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]]
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (SA)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]]च्या (दआ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट मध्ये ५,००० धावा पूर्ण.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/77110-laura-wolvaardt-becomes-the-first-south-african-woman-to-surpass-5000-odi-runs.html |trans-title=लॉरा वोल्वार्ड ५००० एकदिवसीय धावा ओलांडणारी पहिली दक्षिण आफ्रिकी महिला ठरली|title=Laura Wolvaardt Becomes the First South African Woman to Surpass 5000 ODI Runs |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* महिला एकदिवसीय विश्वचषक इतिहासात सर्वाधिक विकेट घेणारी गोलंदाज बनण्यासाठी [[मेरिझॅन कॅप]] (द आ) [[झुलन गोस्वामी]]चा विक्रम मोडला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/women-odi-world-cup-stats-most-wickets-marizanne-kapp-breaks-jhulan-goswami-record-england-vs-south-africa/article70218008.ece/ |trans-title=मॅरिझाने झुलन महिला एकदिवसीय विश्वचषक इतिहासात सर्वाधिक विकेट घेणारी गोलंदाज बनली, गोस्वामीचा विक्रम मोडला|title=Marizanne Kapp breaks Jhulan Goswami’s record, becomes highest wicket-taker in Women’s ODI World Cup history |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* दक्षिण आफ्रिका प्रथमच महिला विश्वचषक स्पर्धेच्या अंतिम फेरीसाठी पात्र.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricbuzz.com/cricket-news/136133/records-shatter-as-south-africa-enter-maiden-odi-world-cup-final |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेने पहिल्यांदाच एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत प्रवेश केल्याने विक्रम मोडले|title=Records shatter as South Africa enter maiden ODI World Cup final |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/womens-world-cup-2025/77096-laura-wolvaardt-and-marizanne-kapp-lead-south-africa-to-their-maiden-world-cup-final.html |trans-title=लॉरा वोल्वार्ड आणि मारिझान कॅपने दक्षिण आफ्रिकेला त्यांच्या पहिल्या विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत नेले|title=Laura Wolvaardt and Marizanne Kapp Lead South Africa to their Maiden World Cup Final |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|उपांत्य२}}'''उपांत्य सामना २'''
| date = ३० ऑक्टोबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = ३३८ (४९.५ षटके)
| runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ११९ (९३)
| wickets1 = [[श्री चरणी]] २/४९ (१० षटके)
| score2 = ३४१/५ (४८.३ षटके)
| runs2 = [[जेमायमाह रॉड्रिगेस]] १२७[[नाबाद|*]] (१३४)
| wickets2 = [[किम गार्थ]] २/४६ (७ षटके)
| result = भारत ५ गडी राखून विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490442.html धावफलक]
| venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[जेमायमाह रॉड्रिगेस]] (भा)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[रिचा घोष]]चा (भा) हा ५०वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite tweet|user=imfemalecricket |number=1983828265556189404 |date=30 October 2025 |trans-title=𝐌𝐢𝐥𝐞𝐬𝐭𝐨𝐧𝐞 𝐦𝐨𝐦𝐞𝐧𝐭! रिचा घोष तिच्या ५० व्या एकदिवसीय सामन्यासाठी मैदानात उतरली|title=𝐌𝐢𝐥𝐞𝐬𝐭𝐨𝐧𝐞 𝐦𝐨𝐦𝐞𝐧𝐭! Richa Ghosh takes field for her 50th ODI}}&lt;/ref&gt;
* [[ॲनाबेल सदरलँड]]चा (ऑ) हा १००वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/77153-australias-annabel-sutherland-marks-100th-international-during-semifinal.html |trans-title=ऑस्ट्रेलियाच्या अ‍ॅनाबेल सदरलँडने उपांत्य फेरीत १०० वे आंतरराष्ट्रीय सामने साजरे केले|title=Australia’s Annabel Sutherland Marks 100th International During Semifinal |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट मधील विक्रमांची यादी#सर्वाधिक यशस्वी पाठलाग|महिला एकदिवसीय सामन्यांमध्ये धावांचा हा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग]] होता. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-odi-world-cup-2025-india-vs-australia-jemimah-harmanpreet-highest-chase-records-stats-latest/article70222857.ece |trans-title=भारत विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया, विश्वचषक उपांत्य फेरी: भारताचा विश्वचषक नॉकआउट सामन्यात सर्वाधिक यशस्वी पाठलाग.|title=India vs Australia, World Cup semifinal: India completes highest successful chase in World Cup knockout match |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.one/top-most/highest-successful-chase-in-womens-odis/6903ae3039a217ec3c756367 |trans-title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक यशस्वी पाठलाग करताना भारतीय महिला संघाचा ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध विक्रमी विजय|title=India Women pull off record win vs AUS to top highest successful chases in WODIs |work=वन क्रिकेट |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----

=== अंतिम सामना===
{{main|२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामना}}
&lt;section begin=match31/&gt;
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|अंतिम}}'''अंतिम सामना'''
| date = २ नोव्हेंबर २०२५
| time = १५:००
| daynight = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = २९८/७ (५० षटके)
| runs1 = [[शेफाली वर्मा]] ८७ (७८)
| wickets1 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/५८ (९ षटके)
| score2 = २४६ (४५.३ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] १०१ (९८)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/३९ (९.३ षटके)
| result = भारत ५२ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490443.html धावफलक]
| venue = [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]]
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[शेफाली वर्मा]] (भा)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द) ही महिला क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामन्यात शतक झळकावणारी पहिली कर्णधार बनली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५ |trans-title=भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका: महिला विश्वचषक अंतिम सामन्यात शतक झळकावणारी लॉरा वोल्वार्ड ठरली पहिली कर्णधार|title=IND vs SA: Laura Wolvaardt becomes the first captain to score a hundred in Women’s World Cup final |url=https://crictoday.com/cricket/ind-vs-sa-laura-wolvaardt-becomes-the-first-captain-to-score-a-hundred-in-womens-world-cup-final |work=क्रिकटुडे}}&lt;/ref&gt;
* भारताचे हे पहिले विश्वचषक जेतेपद होते.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=५ नोव्हेंबर २०२५  |trans-title=शफाली वर्माच्या कामगिरीनंतर भारताने पहिला महिला विश्वचषक जिंकला, दीप्ती शर्माची अफलातून अष्टपैलू खेळी|title=India win maiden Women's World Cup after Shafali Verma, Deepti Sharma produce all-round masterclass |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-win-maiden-womens-world-cup-after-shafali-verma-deepti-sharma-produce-all-round-masterclass-101762107647546.html |work=[[हिंदुस्थान टाइम्स]]}}&lt;/ref&gt;
}}&lt;section end=&quot;match31&quot; /&gt;

== आकडेवारी ==
===सर्वाधिक धावा===
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col2left&quot; style=&quot;white-space: nowrap;text-align:center&quot;
!धावा
!class=&quot;unsortable&quot; |खेळाडू
!{{Tooltip|सा|सामने}}
!{{Tooltip|डा|डाव}}
!{{Tooltip|ना|नाबाद}}
!{{Tooltip|सरसरी|फलंदाजीची सरासरी}}
!{{Tooltip|सर्वाधिक|डावांमध्ये सर्वाधिक धावा}}
!{{Tooltip|स्ट्रा.रे.|फलंदाजी स्ट्राईक रेट}} 
!{{Tooltip|१००|शतके}}
!{{Tooltip|५०|अर्धशतके}}
|-
!५७१
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{crwicon|SA}} [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] || ९ || ९ || १ || ६७.१४|| १६९|| ९७.९१ || २ || ३
|-
!४३४
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{crwicon|IND}} [[स्मृती मंधाना]] ||  ९ || ९ || १ || ५४.२५ || १०९ || ९९.०८ || १ || २
|-
!३२८
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{crwicon|AUS}} [[ॲशली गार्डनर]] || ७ || ५ ||१ || ८२.०० || १४२ || १३०.१५ || २ || १
|-
!३०८
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{crwicon|IND}} [[प्रतिका रावळ]] || ७ || ६ || ० || ५१.३३ || १२२ || ७७.७७ || १ || १
|-
!३०४
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{crwicon|AUS}} [[फीबी लिचफिल्ड]] || ७ || ७ || १ || ५०.६६ || ११९ || ११२.५९ || १ || १
|-
| colspan=&quot;10&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; | [https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-women-s-world-cup-2025-26-17068 स्रोत]
|}

===सर्वाधिक बळी===
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col2left&quot; style=&quot;white-space: nowrap; text-align:center&quot;
!बळी
!class=&quot;unsortable&quot; |खेळाडू
!{{Tooltip|सा|सामने}}
!{{Tooltip|डा|डाव}}
!{{Tooltip|सर्वोत्तम|डावात सर्वोत्तम गोलंदाजी}}
!{{Tooltip|सरासरी|गोलंदाजीची सरासरी}}
!{{Tooltip|इकॉ.|इकॉनॉमी}}
!{{Tooltip|स्ट्रा.रे.|गोलंदाजी स्ट्राईक रेट}}
!{{Tooltip|४ब|एका डावात ४ बळी}}
!{{Tooltip|५ब|एका डावात ५ बळी}}
|-
!२२
|style=&quot;text-align: left;&quot;|{{crwicon|IND}} [[दीप्ती शर्मा]] || ९ || ९ || ५/३९ || २०.४० || ५.५२ || २२.१८ || १ || १
|-
!१७
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{crwicon|AUS}} [[ॲनाबेल सदरलँड]] || ७ || ७ || ५/४० || १५.८२ || ४.४५ || २१.२९ || ० || १
|-
!१६
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{crwicon|ENG}} [[सोफी एसलस्टोन]] || ७ || ७ || ४/१७ || १४.२५ || ४.०५ || २१.०६ || २ || ०
|-
!१४
|style=&quot;text-align: left;&quot;|{{crwicon|IND}} [[श्री चरणी]] || ९ || ९ || ३/४१ || २७.६४ || ४.९६ || ३३.४२ || ० || ०
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|१३
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{crwicon|AUS}} [[अलाना किंग]] || ७ || ७ || ७/१८ || १७.३८ || ४.०३ || २५.८४ || ० || १
|-
|style=&quot;text-align: left;&quot;|{{crwicon|SA}} [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] || style=&quot;text-align: center;&quot;| ९ || ९ || ४/४० || २२.६९ || ४.८३ || २८.१५ || १ || ०
|-
| colspan=&quot;10&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |[https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-women-s-world-cup-2025-26-17068 स्रोत]
|}

===सामन्यात सर्वाधिक वैयक्तिक धावा===
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col2left col6left&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;
!धावा 
!class=&quot;unsortable&quot; |खेळाडू
!{{Tooltip|४|चौकार}}
!{{Tooltip|६|षट्कार}}
!{{Tooltip|स्ट्रा.रे.|फलदांजी स्ट्राईक रेट}} 
!विरुद्ध
!ठिकाण
!दिनांक
|-
!१६९ (१४३)
|{{crwicon|SA}} [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] || २० || ४ || ११८.१८ || {{Crw|ENG}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|गुवाहाटी]] || २९ ऑक्टोबर २०२५
|-
!१४२ (१०७)
|{{crwicon|AUS}} [[अलिसा हीली]] || २१ || ३ || १३२.७१ || {{Crw|IND}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|विशाखापट्टणम]] || १२ ऑक्टोबर २०२५
|-
!१२७[[नाबाद|*]] (१३४)
|{{crwicon|IND}} [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]] || १४ || ० || ९४.७८ || {{Crw|AUS}} || rowspan=3|[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम|नवी मुंबई]] || ३० ऑक्टोबर २०२५
|-
!१२२ (१३४) 
|{{crwicon|IND}} [[प्रतिका रावळ]] || १३ || २ || ९१.०४ || {{Crw|NZ}} || २३ ऑक्टोबर २०२५
|-
!११९(९३)
|{{crwicon|AUS}} [[फीबी लिचफिल्ड]] || १७ || ३ || १२७.९६ || {{Crw|IND}} || ३० ऑक्टोबर २०२५
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |[https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-innings/icc-women-s-world-cup-2025-26-17068 स्त्रोत]
|}

===सामन्यात सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी पृथ्थकरण ===
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col2left col6left&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;
!पृथ्थकरण 
!class=&quot;unsortable&quot; |गोलंदाज
!{{Tooltip|ष|षटके}}
!{{Tooltip|नि|निर्धाव}}
!{{Tooltip|इ|इकॉनॉमी}}
!विरुद्ध
!ठिकाण
!दिनांक
|-
!{{sort|07082|७–१८}}
|{{crwicon|AUS}} [[अलाना किंग]] || ७.० || २ || २.५७ || {{Crw|SA}} || [[होळकर स्टेडियम|इंदूर]] || २५ ऑक्टोबर २०२५
|-
!{{sort|05080|५–२०}}
|{{crwicon|SA}} [[मेरिझॅन कॅप]] || ७.० || ३ || २.८५ || {{Crw|ENG}} || [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|गुवाहाटी]] || २९ ऑक्टोबर २०२५
|-
!{{sort|05061|५–३९}}
|{{crwicon|IND}} [[दीप्ती शर्मा]] || ९.३ || ० || ४.१० || {{Crw|SA}} || [[डी.वाय. पाटील स्टेडियम|नवी मुंबई]] || २ नोव्हेंबर २०२५
|-
!{{sort|05060|५–४०}}
|{{crwicon|AUS}} [[ॲनाबेल सदरलँड]] || ९.५ || ० || ४.०६ || {{Crw|IND}} || [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|विशाखापट्टणम]] || १२ ऑक्टोबर २०२५
|-
!{{sort|04083|४–१७}}
|{{crwicon|ENG}} [[सोफी एसलस्टोन]] || १०.० || ३ || १.७० || {{Crw|SL}} || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम|कोलंबो]] || ११ ऑक्टोबर २०२५
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |[https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-best-figures-innings/icc-women-s-world-cup-2025-26-17068 स्त्रोत]
|}

===सर्वाधिक सांघिक धावसंख्या===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;
|-
! धावसंख्या !! संघ !! विरुद्ध !! ठिकाण !! निकाल !! दिनांक
|-
!३४१/५ (४८.३ षटके)
|rowspan=2|{{Crw|IND}}
|{{Crw|AUS}}
|rowspan=3|[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम|नवी मुंबई]]
|{{Won}}
|३० ऑक्टोबर २०२५
|-
!३४०/३ (४९ षटके)
|{{Crw|NZ}}
|{{Won}}
|२३ ऑक्टोबर २०२५
|-
!३३८ (४९.५ षटके)
|rowspan=2|{{Crw|AUS}}
|rowspan=2|{{Crw|IND}}
|{{Lost}}
|३० ऑक्टोबर २०२५
|-
!३३१/७ (४९ षटके)
|rowspan=2|[[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|विशाखापट्टणम]]
|{{Won}}
|rowspan=2|१२ ऑक्टोबर २०२५
|-
!३३० (४८.५ षटके)
|{{Crw|IND}}
|{{Crw|AUS}}
|{{Lost}}
|-
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |[https://www.espncricinfo.com/records/tournament/team-highest-innings-totals/icc-women-s-world-cup-2025-26-17068 स्रोत]
|}

===स्पर्धेचा संघ===
४ नोव्हेंबर २०२५ रोजी आयसीसीने स्पर्धेतील संघाची घोषणा केली, ज्यामध्ये दीप्ती शर्माला स्पर्धेतील सर्वोत्तम खेळाडू&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५|trans-title=दीप्ती शर्माला मालिकावीराचा किताब, पुरुष आणि महिला विश्वचषक स्पर्धेत पहिल्यांदाच दुहेरी कामगिरी.|title=Deepti Sharma crowned 'Player of the Tournament', achieves historic first-time double across men's, women's World Cups |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/deepti-sharma-crowned-player-of-the-tournament-achieves-historic-first-time-double-across-mens-womens-world-cups/articleshow/125044627.cms? |work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]]}}&lt;/ref&gt; आणि लॉरा वॉल्व्हार्डला संघाचा कर्णधार  म्हणून घोषित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५ |trans-title=वोल्वार्डच्या नेतृत्वाखालील आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक २०२५ च्या संघात भारतीय त्रिकुटामध्ये मंधाना आणि शर्मा यांचा समावेश.|title=Mandhana and Sharma among Indian trio in Wolvaardt-led ICC Women's Cricket World Cup 2025 Team of the Tournament |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/mandhana-and-sharma-among-indian-trio-in-wolvaardt-led-icc-women-s-cricket-world-cup-2025-team-of-the-tournament |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!खेळाडू
!भूमिका
|-
| {{criconw|IND}} [[स्मृती मंधाना]]
| सलामीवीर फलंदाज
|-
| {{criconw|SA}} [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]]
| सलामीवीर फलंदाज/कर्णधार
|-
| {{criconw|IND}} [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]]
| फलंदाज
|-
| {{criconw|SA}} [[मेरिझॅन कॅप]]
| अष्टपैलू
|-
| {{criconw|AUS}} [[ॲशली गार्डनर]]
| अष्टपैलू
|-
| {{criconw|IND}} [[दीप्ती शर्मा]]
| अष्टपैलू
|-
| {{criconw|AUS}} [[ॲनाबेल सदरलँड]]
| अष्टपैलू
|-
| {{criconw|SA}} [[नेडीन डि क्लर्क]]
| अष्टपैलू
|-
| {{criconw|PAK}} [[सिद्रा नवाझ]]
| यष्टीरक्षक फलंदाज
|-
| {{criconw|AUS}} [[अलाना किंग]]
| गोलंदाज
|-
| {{criconw|ENG}} [[सोफी एसलस्टोन]]
| गोलंदाज
|-
| {{criconw|ENG}} [[नॅटली सायव्हर]]
| बारावी खेळाडू
|}
==संदर्भ आणि नोंदी==
=== नोंदी ===
{{notelist|refs=
{{Efn|name=Host|या स्पर्धेचे अधिकृत यजमानपद भारताकडे होते. [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] आणि [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड|पीसीबी]] यांच्यातील करारानंतर, आयसीसीने [[श्रीलंका|श्रीलंके]]ला सर्व पाकिस्तानी सामने तसेच काही श्रीलंकेच्या सामन्यांचे यजमानपद दिले.&lt;ref name=SL/&gt;
}}}}
===संदर्भयादी===
{{संदर्भयादी|2}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2025-26-1478193 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]
{{२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक}}
{{महिला क्रिकेट विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}

[[वर्ग:२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]</text>
      <sha1>j3igoe2x3wh2kkyg9g5fbym7e1mgo29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपीडिया:चावडी/प्रगती</title>
    <ns>4</ns>
    <id>368613</id>
    <revision>
      <id>2676677</id>
      <parentid>2676024</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T04:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>38883</id>
      </contributor>
      <comment>/* Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2676677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66146" sha1="i00zja8iqhmi9gv4d8bxrzbw06c83yc" xml:space="preserve">{{स्वयं संग्रह
| algo    = old(7d)
| archive = विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १२
| counter = 0
}}

{{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes|
&lt;center&gt;[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १|१]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा २|२]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ३|३]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ४|४]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ५|५]],&lt;br&gt; [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ६|६]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ७|७]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ८|८]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ९|९]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १०|१०]],&lt;br&gt;
[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ११|११]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १२|१२]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १३|१३]]&lt;/center&gt;
}}
{{सुचालन चावडी}}

== १,००,००० लेख ==

मराठी विकिपीडियाने ''२४ जुलै, २०२५च्या पहाटे'' '''१,००,००० लेखांचा टप्पा ओलांडला'''. या महत्त्वाचा मैलदगड पार करताना तुमच्या सारख्या अनेक संपादकांची (आणि वाचकांचीही!) मोलाची भर आहे.

तुमच्याकडून असेच योगदान मिळो आणि मराठी विकिपीडियाची उत्तरोत्तर भरभराट होत राहो ही आशा!

[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:४२, २५ जुलै २०२५ (IST)

:सर्व प्रचालकांचे, सहभागी सदस्यांचे हार्दिक अभिनंदन !! मुखपृष्ठावर &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;इतर  [[भारत|भारतीय]] [[भारतीय भाषा|भाषांमधील]] विकिपीडीया&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; या सदराखाली १०००००+ यामध्ये मराठी भाषेचा समावेश होईल, याचे समाधान वाटते.  [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ०९:३०, २६ जुलै २०२५ (IST)
::या निमित्ताने मुखपृष्ठावरील विशेष लेख बदलण्यासंबंधी विचार करता येईल का? कारण 'लॉरेंझो दि पिएरो दे मेदिची तथा लॉरेंझो दे मेदिची' हा लेख खूप काळापासून तेथे आहे. विचार व्हावा ही विनंती. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १०:००, २६ जुलै २०२५ (IST)
:::हार्दिक अभिनंदन --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १५:५९, २६ जुलै २०२५ (IST)
:::: नेपाळी विकिपीडियाकडून अभिनंदन. वाढत राहा. --[[सदस्य:बडा काजी|बडा काजी]] ([[सदस्य चर्चा:बडा काजी|चर्चा]]) १६:३१, २६ जुलै २०२५ (IST)
:::::सर्व सक्रिय संपादकांचे हार्दिक अभिनंदन. या महत्वाच्या टप्प्या पर्यंत पोहोचण्यासाठी अनेक ज्ञात अज्ञात व्यक्तींचे अनमोल योगदान लाभले आहे. सबब अशा सर्व सदस्यांचे मनापासून आभार.-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १९:०७, २६ जुलै २०२५ (IST)
::::::एक लक्ष लेखांचा महत्त्वाचा टप्पा पार केल्याबद्दल सर्वांचे आभार आणि सर्वांना शुभेच्छा सुद्धा. --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; ०९:११, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST)
:::[[तिसरे आंग्ल-मराठा युद्ध]]? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२५, २७ जुलै २०२५ (IST)
::मुखपृष्ठावर &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;इतर  [[भारत|भारतीय]] [[भारतीय भाषा|भाषांमधील]] विकिपीडीया&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; या सदराखाली १०००००+ यामध्ये मराठी भाषेचा समावेश झाला असल्याचे कधी दिसून येईल? त्यासाठी आपल्याला काही करावे लागते का? की global level ला त्याची दखल घेतली गेली की ते मुखपृष्ठावर दिसू लागेल? उत्सुकता म्हणून विचारले. धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १४:५०, २ ऑगस्ट २०२५ (IST)
:::विकिपीडियांची लेखनिहाय यादी [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias येथे] पाहा. येथील आकडेवारी आपोआप अद्ययावत होत असते. --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; ०९:२६, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST)
:संपादक, वाचक, आणि विकिपीडिया या तिघांचे अभिनंदन आणि आभार, विशेषतः अशा संपादकांचे आभार जे जुन्या काळात, किंवा जुन्या काळापासून सक्रिय आहेत. मराठी विपी बाल्यावस्थेत असतांना ज्यांनी योगदान केले, त्यांच्याशिवाय हे अवघड ठरले असते. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:३८, २६ जुलै २०२५ (IST)

:मुक्त ज्ञाननिर्मिती प्रक्रियेत सहभागी सर्व संपादकांचे अभिनंदन ! हा प्रवास असाच उत्तम प्रकारे पुढे जात राहो ! सर्वानी मिळून हे व्यासपीठ समृद्ध करीत राहूया. [[सदस्य:आर्या जोशी|आर्या जोशी]] ([[सदस्य चर्चा:आर्या जोशी|चर्चा]])

===गुणवत्ता ===
मराठी विकिपीडियाच्या सर्व सदस्यांचे हा मोठा टप्पा गाठल्याबद्दल अभिनंदन. आशा आहे की आपण पुढेही चांगल्या गुणात्मक पद्धतीने काम करत राहू. 
परंतु आपल्याकडे असलेल्या लेखांची गुणवत्ता वाढवण्यासाठी एका चांगल्या योजनेची आवश्यकता आहे. हे साध्य करण्यासाठी तुमच्या कल्पनांचे स्वागत आहे. इंग्रजी विकिपीडियावर अनुसरण्या काही कल्पना अशा आहेत:
* '''मासिक विशेष लेख संपादन''' (आपण दर महिन्याला एक/दोन लेख निवडू आणि सर्व संपादक त्याला विशेष लेखाइतके चांगले बनवण्यासाठी ते संपादित करू शकतात.)
* '''मासिक/द्विमासिक विषय आधारित लेख संपादन''' (आपण प्रत्येक महिन्यासाठी एक विषय निवडू शकतो आणि त्या विषयावर लेख संपादित करू शकतो. (उदा. [[विकिपीडिया:महिला संपादनेथॉन- २०२५|महिला संपादनेथॉन]]. सध्या मी पाहतो की नवीन लेख तयार करणारे बरेच संपादक त्यांच्या स्वतःच्या निवडीनुसार लेख तयार करतात (जे चांगले आहे, परंतु लक्षकेंद्रित नाही). आपल्याला मराठी विकिपीडियावर प्रत्यक्षात वाचल्या जाणाऱ्या लेखांवर लक्ष केंद्रित करण्याची आवश्यकता आहे आणि {{साद प्रचालक}} अशा विषयांची ओळख करण्यास मदत करू शकतात; (उदा. जर प्रचालकांना एखाद्या साधनाद्वारे हे ओळखता आले की मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक वाचले जाणारे किंवा सर्वाधिक शोधले जाणारे विषय महाराष्ट्रीय स्वातंत्र्यसैनिक आहेत; किंवा महाराष्ट्र सरकारने राबवलेल्या सरकारी योजना इ. तर आपण त्यावर लक्ष केंद्रित करू शकतो).
* '''मराठी लेखांचे प्रोत्साहन देण्यासाठी काही कार्यक्रम'''; विकिपीडियाच्या बाहेर (जसे की [[ट्विटर|एक्स]] (पूर्वीचे ट्विटर), [[फेसबुक]], [[इन्स्टाग्राम]] इ. वर आमचे खाते सुरू करणे आणि तेथे काही मनोरंजक तथ्ये पोस्ट करणे जिथे लोक वाचू शकतील आणि मराठी विकिपीडियाच्या पृष्ठावर पुनर्निर्देशित होतील.)
[[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ११:२५, २२ ऑगस्ट २०२५ (IST)

:उत्तम कल्पना आहेत!
:यातील विषयाधारित लेख संपादन करण्यासाठी आपल्याकडे सध्या पुरेसे संपादनबळ नाही असे वाटते. तरीही प्रयत्न करण्यास हरकत नाही. फेसबुकवर पूर्वी एक खाते आपण चालवत असत. @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] यांच्याकडे याची अधिक माहिती आहे. हे करताना प्रताधिकार किंवा तोतयेगिरी (spoofing) चे आरोप होउन हे खाते निलंबितही झाले होते. इतरही ठिकाणी हे सुरू करावे.
:यांशिवाय पूर्वी [[विकिपीडिया:प्रकल्प बावन्नकशी २०१०|बावनकशी नावाचा एक प्रकल्प]] आपण राबविला होता. यावर एक नजर घालावी.
:[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:४२, २२ ऑगस्ट २०२५ (IST)
::{{ping|Dharmadhyaksha}} Bharyach divsanpurvi Abhay Natu, ani mazi hyavishayi charcha zali hoti. Suruwat karnyasathi apan 4-5 mahinyacha jujbi velapatrak tayar karu shakto. Hyamadhe jya-tya mahinyatil ghadamodivar laksh kendrit karu shakto. Udaharnarth ganapati, gauri, Diwali. Jayanti/punyatithi. Hya kalat aplyala sandarbh shodhane suddha sope jail. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:३४, २२ ऑगस्ट २०२५ (IST)
:::{{ping|Usernamekiran}} आपला सल्ला चांगला आहे. जर तुम्हाला सहकार्य करायचे असेल तर योजना करूया. त्यानुसार मी [[नवदुर्गा]] विषयावर काम करायला सुरुवात केली आहे. {{ping|Tiven2240}} यांना शक्य असल्यास नवरात्रीत हे एक्स/फेसबुकवर पोस्ट करता येतील; ज्याने वाचक व नवे लेखक पण वाढतील. दर रोज एक पोस्ट व त्यानुसार एक लेख सुधारणे आपल्याला नक्की शक्य आहे. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:५३, २८ ऑगस्ट २०२५ (IST)
::::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]] उत्तम कल्पना आहे! [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २२:२४, २८ ऑगस्ट २०२५ (IST)
::::: हो. मी एक-दोन दिवसात एक जुजबी आराखडा तयार करतो, त्यावर चर्चा करून पुढची वाटचाल कशी करायची हे ठरवता येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:४४, २८ ऑगस्ट २०२५ (IST)

== Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) ==

''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.''

The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. 

The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: 

* ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. 
* '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. 

Info about the event:
* Deadline: 20 August 2025 
* Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]]

If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. 

— Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad 

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २३:३०, १४ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 ==

Dear all,

We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''.
ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks:
* '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback.
* '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives.
**  Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]]
**  Deadline to apply (extended): 26 August 2025
**  Event Dates: 10-12 October 2025
We will share further updates with you soon.

''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.''

We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! 

Regards,  

Open Knowledge Initiatives Team

IIIT-Hyderabad 
[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:१२, २० ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today ==

Dear all,

This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]]

''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.''

We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities.

Regards, IIITH-OKI 
[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १४:०५, २६ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; ०३:०६, २७ ऑगस्ट २०२५ (IST)

(This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १०:१८, ९ ऑक्टोबर २०२५ (IST)

(This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- सदस्य:RamzyM (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) १७:१३, २० ऑक्टोबर २०२५ (IST)

(This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- सदस्य:Sannita (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] १९:४२, ३० ऑक्टोबर २०२५ (IST)

(This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- सदस्य:MKaur (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) १९:५२, २० नोव्हेंबर २०२५ (IST)

(This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- सदस्य:Sannita (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== १,११,१११ आव्हान/आवाहन ==
{{Progression|(101411-100000)|(11111)|task=नवीन लेख निर्मीती}}
&lt;!---- Progression साचातील प्रगती बदलण्यासाठी आजची मराठी विकिपीडियावरील लेखांची संख्य 101411 च्या जागी लिहा. ही संख्या २ मार्च २०२६ ची आहे. ----&gt;
नमस्कार, 
 
तुम्हाला साद घालण्यास कारण की तुम्ही गेल्या ३० दिवसांत मराठी विकिपीडियावर संपादन केलेले आहे. धन्यवाद.
 
२०२५ साल संपून २०२६ सुरू होत असताना येथील संपादकांना एक आवाहन करीत आहे की पुढील ३७३ दिवसांत येथील लेखसंख्या १,००,८९६ पासून १,११,१११ इतकी करावी. यासाठी आपल्याला रोज अंदाजे २८ लेख तयार करावे लागतील. हे मोठी आव्हान आहे परंतु आपण सगळे मिळून हे पेलू शकू ही आशा आणि विश्वास आहे.
 
हे आव्हान वाटते त्यापेक्षा अधिक कठीण आहे कारण लेखसंख्या वाढवत असताना येथील दर्जा कमी होउन उपयोगाचे नाही. येथे दर्जा मापण्यासाठी लेखांमागील संपादने आणि इतर पाने यांचे एक क्लिष्ट समीकरण असते. अधिक खोलात न जाता -- दर लेखामागे अधिकाधिक संपादने आणि इतर पाने म्हणजे चांगला दर्जा -- हे लक्षात ठेवणे पुरेसे आहे.
 
तरी आपण सगळ्यांनी नेट लावून हे आव्हान पेलूयात!
 
पुन्हा एकदा धन्यवाद.
 
[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:००, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)

{| class=&quot;collapsible collapsed section-body&quot; style=&quot;margin-bottom:20px;&quot;
|-
! colspan=&quot;3&quot; class=&quot;section-header&quot; |संपादकांना साद
|-
|
{{साद|663highland |ABreault (WMF) |ANANT PHONDKE |Acharya Atul |Aditya tamhankar |Adv Anant Vasantrao Sakunde |Ajinkya Salunkhe |Amish salunke |AmraSylheti |Anahidpishva |Ankit231132 |Aryan Bagkar |Ashokdhakane |AshutoshRapatwar30 |Aussie3.oi3 |BardBooksPublishingHouse |BharatGadhavi99 |BipP92 |ChapterGPT}}
:{{साद|ChiK | Civvì |Codename Noreste |CommonsDelinker |Cvrajarshi |DalidaEditor |Dharmadhyaksha |Dilip Dhamapurkar |Dilip wadje patil |Dinesh P Purohit |Dostojewskij |Double Trouble Team |Dr. Amol Arun Pagar |Dsrprj |Eaglespirit |Eihel |ElDiablo9412 |ExE Boss |Fulabai chavan |Ganesh4599 |Gauri G Gosavi |Gotitbro |Herpking |HeyBueno |Ink N Pen Publication |Janhaviloke1515 |JayCubby}}
:कृपया वरील संदेश पहावा. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०१, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
::{{साद|अभय नातू |अर्जुन जयवंत बोरकर |अविनाश भिमराव ढळे |आर्या जोशी |ईश्वर जाधव |उमा महेश कासार |ऋतुजा हृदयनाथ गावडे |गझलगंधर्व सुधाकर कदम |छोटी|डॉ. शिवाजी भगवान माने |तेजा ताटे |दत्तात्रय पालकर |दिलीप बाळकृष्ण भोसले |प्रवीण कुबल |प्रसाद गावडे |रंगनाथ अजय काठेवाड |रश्मी राम|श्रीम.पूनम विष्णू पालव |संतोष गोरे |समीर विनोद डोंगरवार |सुचिता बागडे-खाडे|सूर्यकांत साळुंके |सौरभ विठ्ठलराव चौधरी|हनुमंत तुकाराम सुतार |हृदयनाथ लक्ष्मण गावडे |Kedarg6500}}
:: 
::कृपया वरील संदेश पहावा. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०२, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
:::{{साद|Ketaki Modak|Khirid Harshad |LightandDark2000 |Litlok |Lymantria |MBq |MPF |MathXplore |Mlwb1953 |Mojo.bangladesh |Mr.SMSharad |Naresh Bhoye |NileshDev |Nitin.kunjir |Nitinraje Anuse |Nvdtn19 |PK2 |Patil Ranjit |Prabhudas Aajgaonkar |Pranav2202 |Pravin kubal |R. Henrik Nilsson |Rajaram.Lokhande |Rama Polji |RefreshNatureIQRekha Nivas Gurav|Rhutvij Sankpal |Rotondus |Rushikesh maske |SURYAKANT ALUNKE |Sahil1530 |Saish shinde |Sakretsu |Salil Kumar Mukherjee |Sandesh9822 |Sangeeta Patyekar}}
:::कृपया वरील संदेश पहावा -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०४, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
::::{{साद|Santosh Yashavant Mohite |SerChevalerie |Sh Manju singh |Shivradnyi |ShrirangNene |Snehalata Jagadish Rane |Sonali Naik |Steinsplitter |Swati Rajendra Hindalekar |Tanaji Chhagan Bhosale |Tanbiruzzaman Ternarius |Thomsshelbyy |Tiven2240 |Tusharlasurkar mahanubhav|Udaygawas0104 |Unknown FG |Usernamekiran |Vikas chhabildas Patil |Vikrantkorde |Vilas N Shinde |WikiPedant |Wingstem |Yogesh R. Jadhav |ZPPSMALVANDEWOOLWADA |林詩朗92 |源義信 }}
::::कृपया वरील संदेश पहावा. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०५, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
:::::&lt;nowiki&gt;* ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:३७, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
|}

::नवीन लेखामध्ये  किमान शब्दसंख्या किती असावी असा काही संकेत आहे का? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:४२, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
:::लेख अगदी दोन ओळींचा असू नये. किमान खालील गोष्टी असाव्या --
:::*{{t|विकिडेटा माहितीचौकट}} साचा
:::*प्रस्तावना (व्यक्तीलेख असल्यास जन्म, मृत्यू तारीख आणि स्थानासह)
:::*विषयवस्तूचे महत्व दाखवणारा एक उतारा.
:::*बाह्य दुवे (असल्यास -- अधिकृत संकेतस्थळ, इ.)
:::*{{t|संदर्भयादी}} साचा (लेखात संदर्भ असावेत)
:::*वर्गीकरण
:::*आंतरविकि दुवा (असल्यास)
:::पूर्वी यासाठी संकेत लिहून ठेवले होते. ते शोधून त्यात सुधारणा करुन प्रकाशित व्हावे. cc: {{साद|संतोष गोरे}}
:::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:०६, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
::::धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १६:०३, २४ डिसेंबर २०२५ (IST)

&lt;big&gt;'''तुम्ही हे आव्हान पेलण्यासाठी तयार असाल तर खाली आपली सही करा'''&lt;/big&gt; (&lt;nowiki&gt;* ~~~~&lt;/nowiki&gt; असे लिहून.)
=== सही ===
# [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:१३, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
# [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १३:३०, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
# [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:३८, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
# [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) १४:४८, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
# [[सदस्य:Aditya tamhankar|ॲड. आदित्य अश्विनी उमेश ताम्हनकर]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:२७, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
# [[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; ११:००, २४ डिसेंबर २०२५ (IST)
# [[सदस्य:ElDiablo9412|ElDiablo9412]] ([[सदस्य चर्चा:ElDiablo9412|चर्चा]]) १४:३०, २४ डिसेंबर २०२५ (IST)
# [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १५:४९, २४ डिसेंबर २०२५ (IST)
# [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ०२:०४, २६ डिसेंबर २०२५ (IST)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:५१, १८ जानेवारी २०२६ (IST)

(This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

०२:३१, २० जानेवारी २०२६ (IST)

(This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; ०६:१२, १८ फेब्रुवारी २०२६ (IST)

(This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- सदस्य:ABreault (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&amp;oldid=30094589 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ – लघु संवाद सत्र  ==

नमस्कार,

'''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६''' या आंतरराष्ट्रीय संपादन उपक्रमाच्या अनुषंगाने एक लघु संवाद सत्र आयोजित करण्यात येत आहे. या सत्रात उपक्रमाची थोडक्यात माहिती, सहभागी होण्याचे मार्ग आणि विकिपीडियावर स्त्रीवाद व लोकसाहित्याशी संबंधित विषयांवर लेखन कसे करता येईल याबद्दल चर्चा होईल.

* '''दिनांक:''' शनिवार, ७ मार्च २०२६
* '''वेळ:''' सायं. ६:०० – ६:३०
* '''स्वरूप:''' मुंबई येथे प्रत्यक्ष लघु कार्यशाळा तसेच 'झूम' द्वारे ऑनलाइन सहभाग

'''वक्ता:'''

* संतोष गोरे — मराठी [[विकिपीडिया:प्रचालक|विकिपीडियाचे प्रचालक]] व स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य उपक्रमाचे आयोजक

सर्व इच्छुक विकिसदस्यांनी या सत्रात सहभागी व्हावे ही विनंती.

अधिक माहिती:
[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/कार्यशाळा]]

— आयोजक 
[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०१:०३, ७ मार्च २०२६ (IST)

== विकीकॉन्फरन्स इंडिया २०२६ साठी शिष्यवृत्ती घोषणा ==

नमस्कार मंडळी,

विकी-परिषद इंडिया २०२६ (विकीकॉन्फरन्स इंडिया २०२६) साठी शिष्यवृत्ती प्रक्रिया सुरू झाली आहे. ही परिषद (कॉन्फरन्स) ४ ते ६ सप्टेंबर रोजी भारतात कोची येथे होणार आहे. 

या परिषदेत भारतातील, दक्षिण आशियातील तसेच अन्य ठिकाणाहून विकिमीडियन, विकीसमूहासाठी कार्यरत असणारे सहकारी, तसेच भरीव योगदान करणारे कार्यकर्ते सहभागी होतील. मुक्त ज्ञान निर्मिती बाबत समविचारी लोकांना भेटण्याची, एकत्र येण्याची, शिकण्याची, अनुभवांची/ विचारांची देवघेव करण्याची तसेच एकत्र काम सुरू करण्यासाठी ही एक मोठी संधी आहे. 

तुम्ही जर विकिमीडिया प्रकल्पांमध्ये योगदान करत असाल अथवा विकीसमूहासाठी कार्यरत असाल तर या शिष्यवृत्ती साठी नक्की अर्ज करा. या शिष्यवृत्ती बद्दल [[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|अधिक]] माहिती खालील प्रमाणे-    🙂

अर्ज करण्याची अंतिम वेळ- १५ एप्रिल २०२६ रोजी रात्री ११.५९ भारतीय प्रमाण वेळे नुसार 

अर्ज करण्यासाठीचा दुवा: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform application link]

अधिक सविस्तर माहितीसाठीचा दुवा: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|Meta page link]]

कृपया अधिकाधिक सहकाऱ्यांपर्यंत ही माहिती पोचवा. 

धन्यवाद 

विकीकॉन्फरन्स इंडिया २०२६ आयोजन समिती

-[[सदस्य:Gnoeee|Gnoeee]] ([[सदस्य चर्चा:Gnoeee|चर्चा]]) ०२:४२, २९ मार्च २०२६ (IST)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- सदस्य:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;</text>
      <sha1>i00zja8iqhmi9gv4d8bxrzbw06c83yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ आशिया चषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>371552</id>
    <revision>
      <id>2676593</id>
      <parentid>2675885</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2676593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104499" sha1="cp4mayhdg2yhl88zezbwbk9jqkfpl43" xml:space="preserve">{{infobox cricket tournament 
|name= २०२५ आशिया चषक
|image= 
|fromdate= ९
|todate= २८ सप्टेंबर २०२५
|administrator= [[आशिया क्रिकेट समिती]]
|cricket format= [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
|tournament format= गट फेरी आणि बाद फेरी
|host= [[संयुक्त अरब अमिराती]]
|participants= ८
|matches= १९
| champions = {{cr|India}}
| count = ९ 
| runner up = {{cr|Pakistan}}
| player of the series = {{cricon|IND}} [[अभिषेक शर्मा]]
| most runs = {{cricon|IND}} [[अभिषेक शर्मा]] (३१४)
| most wickets = {{cricon|IND}} [[कुलदीप यादव]] (१७)
|website={{URL|https://asiancricket.org/}}
|previous_year=२०२३
|previous_tournament=२०२३ आशिया चषक
|next_year=२०२७
|next_tournament=&lt;!--२०२७ आशिया चषक--&gt;
}}

'''२०२५ पुरुषांचा आशिया कप''' (ज्याला प्रायोजकत्वाच्या कारणास्तव '''डीपी वर्ल्ड आशिया चषक''' म्हणूनही ओळखले जाते) ही १७वी [[आशिया चषक]] क्रिकेट स्पर्धा होती. सदर स्पर्धा ९ ते २८ सप्टेंबर २०२५ दरम्यान [[संयुक्त अरब अमिराती]] येथे खेळवली गेली.&lt;ref name=&quot;INDPAK&quot;&gt;{{Cite news |date=२७ फेब्रुवारी २०२५|trans-title=आशिया चषक सप्टेंबरमध्ये सुरु होणार, भारत-पाकिस्तानचे आणखी सामने होण्याची शक्यता.|title=More India-Pakistan games on the horizon as Asia Cup gets September window |url=https://cricbuzz.com/cricket-news/133600/more-india-pakistan-games-on-the-horizon-as-asia-cup-gets-september-window |work=क्रिकबझ्झ}}&lt;/ref&gt; स्पर्धेतील सामने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] स्वरूपात खेळवले गेले. भारत [[२०२३ आशिया चषक|२०२३]] चा गतविजेता होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ जुलै २०२४|trans-title=२०२५ पुरुष आशिया कप भारत आयोजित करणार.|title=India to host Men's Asia Cup 2025 |url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/india-to-host-mens-asia-cup-2025 |access-date=११ ऑक्टोबर २०२५ |website=cricketpakistan.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt; 

या स्पर्धेत आठ संघ सहभागी झाले होते. आशियाई क्रिकेट परिषदेचे पाच पूर्ण सदस्य, [[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान]], [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]], [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश]], [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत]] आणि [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] हे संघ आपोआप या स्पर्धेसाठी पात्र ठरले आणि त्यांच्यासोबत [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]], [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]] आणि [[हाँग काँग राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|हाँगकाँग]] हे संघ सामील झाले, ह्या तीन संघांनी [[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] स्पर्धेमध्ये पहिल्या तीनमध्ये स्थान मिळवले होते. [[२०२५ आशिया चषक अंतिम सामना|अंतिम सामन्यात]], भारताने पाकिस्तानचा ५ गडी राखून पराभव केला आणि त्यांचे नववे विजेतेपद जिंकून जेतेपद कायम ठेवले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=११ ऑक्टोबर २०२५ |trans-title=तिलक वर्मा आणि शिवम दुबे यांच्या आक्रमक खेळीच्या जोरावर पाकिस्तानविरुद्ध अटीतटीच्या पाठलागानंतर भारताने पटकावले नववे आशिया चषक विजेतेपद.|title=India win 9th Asia Cup title after Tilak Varma, Shivam Dube ace nerve-wracking chase against Pakistan |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-win-9th-asia-cup-title-after-tilak-varma-shivam-dube-kuldeep-yadav-ace-nerve-wracking-chase-against-pakistan-101759080767472.html |publisher=हिंदुस्थान टाइम्स}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=११ ऑक्टोबर २०२५ |trans-title=भारताचे विक्रमी नववे आशिया कप विजेतेपद, रोमांचक अंतिम सामन्यात पाकिस्तानला पाच विकेट्सने हरवले|title=India win record-extending 9th Asia Cup title, beat Pakistan by five wickets in thrilling final |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-win-record-extending-9th-asia-cup-title-beat-pakistan-by-five-wickets-in-thrilling-final-10277178/lite |publisher=द इंडियन एक्सप्रेस}}&lt;/ref&gt;

== पार्श्वभूमी ==
जुलै २०२४ मध्ये या स्पर्धेच्या तारखा जाहीर करण्यात आल्या, सुरुवातीला स्पर्धेचे आयोजन [[भारत]] करणार होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-30 |trans-title=२०२५ आशिया चषक स्पर्धा भारतामध्ये आणि २०२७ मध्ये बांगलादेशमध्ये होणार आयोजित|title=India to host 2025 Asia Cup, Bangladesh the 2027 edition |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/india-host-2025-asia-cup-bangladesh-2027-13798603.html |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५ |website=[[फर्स्टपोस्ट]] |language=en-us}}&lt;/ref&gt; तथापि, २०२५ च्या सुरुवातीला पहलगाम हल्ला आणि त्यानंतर भारत आणि पाकिस्तानमधील राजकीय आणि लष्करी संघर्ष वाढल्यानंतर, दोन्ही देशांचे सामने भारतात आयोजित करण्याच्या व्यवहार्यतेबद्दल चिंता निर्माण झाली. जुलै २०२५ मध्ये, [[ढाका]] येथे झालेल्या [[आशिया क्रिकेट समिती]]च्या वार्षिक बैठकीत, एसीसीचे अध्यक्ष मोहसिन नक्वी यांनी घोषणा केली की ही स्पर्धा [[संयुक्त अरब अमिराती]]मध्ये आयोजित केली जाईल, ज्यामध्ये [[दुबई]] आणि [[अबू धाबी]] येथे सामने खेळवले जातील. अशा परिस्थितीत हाय-प्रोफाइल बहुराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा आयोजित करण्याचा पूर्वीचा अनुभव असल्यामुळेच युएईला तटस्थ ठिकाण म्हणून निवडण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 July 2025 |trans-title=२०२५ आशिया चषक स्पर्धा ९ सप्टेंबरपासून यूएईमध्ये सुरू होणार आहे.|title=Asia Cup 2025 to start on September 9 in UAE |url=https://www.olympics.com/en/news/asia-cup-2025-cricket-start-date?hl=en-US |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५ |work=ऑलिंपिक्स}}&lt;/ref&gt;

== स्वरूप ==
ही स्पर्धा आठ संघांना प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागून खेळवण्यात आली. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ एकाच गटातील सुपर फोर टप्प्यात पोहोचले आणि या टप्प्यातील अव्वल दोन संघ अंतिम फेरीत दाखल झाले.&lt;ref name=&quot;INDPAK&quot;/&gt;

== संघ आणि पात्रता  ==
[[File:2025 ACC Asia Cup participating nations.svg|thumb|250px|{{legend|#0000ff|पूर्ण सदस्य म्हणून आशिया चषक स्पर्धेसाठी पात्र}}{{legend|#00c600ff|[[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] स्पर्धेद्वारे पात्रता}}{{legend|#ffd500|पात्रता मिळवण्यात अपयशी}}]]

आशियाई क्रिकेट परिषदेचे पाच [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश|पूर्ण सदस्य]] या स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरले. [[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] स्पर्धेमध्ये अव्वल तीन स्थानांवर राहिल्यानंतर संयुक्त अरब अमिराती, ओमान आणि हाँगकाँग पात्र ठरले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ जून २०२५|trans-title=वाढत्या आशावादाच्या पार्श्वभूमीवर, एसीसीचे सप्टेंबरमध्ये आशिया चषक सुरू करण्याचे उद्दिष्ट.|title=Amid rising optimism, ACC aims to start Asia Cup in September
|url=https://m.cricbuzz.com/cricket-news/134818/amid-rising-optimism-acc-aims-to-start-asia-cup-in-september |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५|website=क्रिकबझ्झ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!पात्रता परिमाण
!दिनांक
!आयोजक
!जागा
!पात्र संघ
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |आयसीसी पूर्ण सदस्य
|rowspan=&quot;5&quot; {{n/a}}
|rowspan=&quot;5&quot; {{n/a}}
|rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''५'''
|{{cr|AFG|२०१३}}
|-
|{{cr|BAN}}
|-
|{{cr|IND}}
|-
|{{cr|PAK}}
|-
|{{cr|SRI}}
|-
|rowspan=&quot;3&quot; |[[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक|{{nobr|२०२४ एसीसी प्रीमियर चषक}}]]
|rowspan=&quot;3&quot; |{{nobr|१२–२१ एप्रिल २०२४}}
|rowspan=&quot;3&quot; |ओमान
|rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|'''३'''
|{{nobr|{{cr|UAE}}}}
|-
|{{cr|OMA}}
|-
|{{cr|HK}}
|-
!एकूण
!
!
!८
!
|}

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! {{cr|AFG|२०१३}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/afghanistan-unveil-squad-for-upcoming-asia-cup |trans-title=आशिया चषक स्पर्धेसाठी अफगाणिस्तानचा संघ जाहीर|title=Afghanistan unveil squad for upcoming Asia Cup |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|BAN}}&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=आशिया चषक २०२५ आणि नेदरलँड्सविरुद्धच्या टी२० मालिकेसाठी बांगलादेश संघाची घोषणा|title=Bangladesh Squad for Asia Cup 2025 &amp; T20I Series Against the Netherlands Announced |url=https://www.tigercricket.com.bd/detail/bangladesh-squad-for-asia-cup-2025-t20i-series-against-the-netherlands-announced |work=[[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|HK}}&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=युएईमध्ये होणाऱ्या तयारी शिबिरासाठी हाँगकाँग, चीनतर्फे २० जणांच्या एसीसी आशिया चषक संघाची घोषणा.|title=Hong Kong, China Announces 20-Man ACC Asia Cup Squad for Preparation Camp in UAE |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/4114/Hong-Kong,-China-Announces-20-Man-ACC-Asia-Cup-Squad-for-Preparation-Camp-in-UAE |work=[[क्रिकेट हाँगकाँग, चीन]] |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|IND}}&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=एसीसी आशिया चषक २०२५ साठी भारतीय संघाची घोषणा|title=India's squad for ACC Asia Cup 2025 announced|url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/2amcEwyu |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|OMA}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.muscatdaily.com/2025/08/25/oman-cricket-team-ready-to-make-an-impact-in-asia-cup/ |trans-title=आशिया चषक स्पर्धेमध्ये प्रभाव पाडण्यासाठी ओमान सज्ज|title=Oman ready to make an impact in Asia Cup |work=मस्कत डेली |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|PAK}}&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=युएई टी२० तिरंगी मालिका आणि आशिया चषक स्पर्धेसाठी पाकिस्तानचा संघ जाहीर|title=Pakistan announce squads for UAE T20I tri-series and Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-announce-squads-for-uae-t20i-tri-series-and-asia-cup.html |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|SRI}}&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५|trans-title=२०२५ आशिया चषक स्पर्धेसाठी श्रीलंकेचा टी२० संघ जाहीर|title=Sri Lanka T20I Squad announced for the Asia Cup 2025 |url=https://srilankacricket.lk/2025/08/sri-lanka-t20i-squad-announced-for-the-asia-cup-2025/ |work=[[श्रीलंका क्रिकेट]]}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|UAE}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/B9RO37N1aM1BaWmpnyxV |trans-title=२०२५ डीपी वर्ल्ड आशिया चषक स्पर्धेमध्ये मोहम्मद वसीम १७ सदस्यीय यूएई संघाचे नेतृत्व करणार|title=Muhammad Waseem to lead 17-member UAE squad in DP World Asia Cup 2025 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
|-
|valign=top|
* [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[फरीद अहमद]]
* [[नूर अहमद]]
* [[अब्दुल्लाह अहमदझाई]]
* [[सेदीकुल्लाह अटल]]
* [[शराफुद्दीन अशरफ]]
* [[फझलहक फारूखी]]
* [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]]
* [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* &lt;s&gt;[[नवीन उल हक]]&lt;/s&gt;
* [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[करीम जनत]]
* [[गुल्बदीन नाइब]]
* [[मोहम्मद नबी]]
* [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]
* [[मुजीब उर रहमान]]
* [[दरविश रसूली]]
* [[इब्राहिम झद्रान]]
|valign=top|
* [[लिटन दास]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[नसुम अहमद]]
* [[तास्किन अहमद]]
* [[जाकर अली]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[परवेझ हुसेन इमॉन]]
* [[नुरुल हसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[तांझिद हसन]]
* [[तंझीम हसन साकिब]]
* [[सैफ हसन]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[शमीम होसेन]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
* [[महेदी हसन]]
* [[मुस्तफिझुर रहमान]]
* [[मोहम्मद सैफूद्दीन]]
|valign=top|
* [[यासिम मुर्तझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[बाबर हयात]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[झीशान अली (क्रिकेट खेळाडू)|झीशान अली]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[हरून अर्शद]]
* कल्हन चल्लू
* [[मार्टिन कोएत्झी]]
* [[मोहम्मद गझनफर]]
* अली हसन
* अतीक इक्बाल 
* [[एजाज खान (क्रिकेट खेळाडू)|एजाज खान]]
* [[अनास खान]]
* [[एहसान खान]]
* [[निजाकत खान]]
* [[आदिल मेहमूद]]
* [[नसरुल्ला राणा]]
* [[अंशुमन रथ]]
* [[किंचित शाह]]
* [[आयुष शुक्ला]]
* मोहम्मद वाहीद
* [[शाहिद वासीफ]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
|valign=top|
* [[सूर्यकुमार यादव]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[शुभमन गिल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अभिषेक शर्मा]]
* [[तिलक वर्मा]]
* [[हार्दिक पंड्या]]
* [[शिवम दुबे]]
* [[अक्षर पटेल]]
* [[जितेश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जसप्रीत बुमराह]]
* [[अर्शदीप सिंग]]
* [[वरुण चक्रवर्ती]]
* [[कुलदीप यादव]]
* [[संजू सॅमसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[हर्षित राणा]]
* [[रिंकू सिंग]]
|valign=top|
* [[जतिंदर सिंग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[शकील अहमद]]
* वसीम अली
* आर्यन बिश्त
* शाह फैसल
* मुहम्मद इम्रान
* झिक्रीया इस्लाम
* [[आमिर कलीम]]
* नदीम खान
* [[सुफ्यान मेहमूद]]
* हम्माद मिर्झा
* [[मोहम्मद नदीम (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद नदीम]]
* आशिष ओडेदरा
* जितेन रामानंदी
* हसनैन शाह
* [[समय श्रीवास्तव]]
* विनायक शुक्ला ([[यष्टीरक्षक|य]])
* करण सोनावळे
* सुफयान युसूफ ([[यष्टीरक्षक|य]])
|valign=top|
* [[सलमान अली आगा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[शाहीन आफ्रिदी]]
* [[अबरार अहमद]]
* [[हसन अली]]
* [[फहीम अशरफ]]
* [[सैम अयुब]]
* [[साहिबजादा फरहान]]
* [[मोहम्मद हॅरीस]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सलमान मिर्झा]]
* [[सुफियान मुकीम]]
* [[हसन नवाझ]]
* [[मोहम्मद नवाझ]]
* [[हॅरीस रौफ]]
* [[खुशदिल शाह]]
* [[हुसेन तलत]]
* [[मोहम्मद वासिम (क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद वासिम]]
* [[फखर झमान]]
|valign=top|
* [[चरिथ असलंका]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[दुश्मंत चमीरा]]
* [[बिनुरा फर्नांडो]]
* [[नुवानिदु फर्नांडो]]
* [[वनिंदु हसरंगा]]
* [[चमिका करुणारत्ने]]
* [[जनिथ लियानागे]]
* [[कमिंदु मेंडिस]]
* [[कुशल मेंडिस]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[कामिल मिशारा]]
* [[पथुम निसंका]]
* [[मथीशा पथिरना]]
* [[कुसल परेरा]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[दासुन शनाका]]
* [[महीश थीकशाना]]
* [[नुवान थुशारा]]
* [[दुनिथ वेल्लालागे]]
|valign=top|
* [[मुहम्मद वसीम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[हैदर अली (क्रिकेट खेळाडू, जन्म १९९४)|हैदर अली]]
* [[राहुल चोप्रा]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[एथन डिसोझा]]
* [[मुहम्मद फारूक]]
* [[मुहम्मद जवादुल्लाह]]
* हर्षित कौशिक
* [[आसिफ खान]]
* [[मतीउल्लाह खान]]
* सगीर खान
* [[ध्रुव पराशर]]
* मुहम्मद रोहिद
* [[आलिशान शराफु]]
* [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]]
* सिमरनजीत सिंग
* मुहम्मद जोहेब
|}

९ सप्टेंबर रोजी, [[जनिथ लियानागे]]ला श्रीलंकेच्या संघात समाविष्ट करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thepapare.com/janith-liyanage-added-to-sri-lankas-asia-cup-squad/ |trans-title=श्रीलंकेच्या आशिया कप संघात जानिथ लियानागेचा समावेश|title=Janith Liyanage added to Sri Lanka’s Asia Cup squad |work=ThePapare |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

१५ सप्टेंबर रोजी, [[नवीन उल हक]] खांद्याच्या दुखापतीमुळे स्पर्धेतून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[अब्दुल्लाह अहमदझाई]]ने संघात स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135605/naveen-ul-haq-ruled-out-of-asia-cup-due-to-shoulder-injury |trans-title=खांद्याच्या दुखापतीमुळे नवीन उल हक आशिया चषक स्पर्धेतून बाहेर|title=Naveen Ul Haq ruled out of Asia Cup due to shoulder injury |work=क्रिकबझ्झ |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-news-naveen-ul-haq-ruled-out-of-asia-cup-abdollah-ahmadzai-named-replacement-1502994 |trans-title=नवीन आशिया चषक स्पर्धेतून बाहेर, अब्दुल्ला अहमदझाईची बदली खेळाडू म्हणून निवड|title=Naveen Ul Haq ruled out of Asia Cup, Abdollah Ahmadzai named replacement |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

==ठिकाणे==
एसीसीने २ ऑगस्ट २०२५ रोजी स्पर्धेच्या ठिकाणांची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://asiancricket.org/news/2025/19006 |trans-title=पुरुषांच्या आशिया चषक २०२५ स्पर्धेसाठी एसीसीतर्फे अधिकृत ठिकाणांची घोषणा|title=ACC announces official venues for Men’s Asia Cup 2025 |work=[[आशिया क्रिकेट समिती]] |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin:0 auto&quot;
|-
![[दुबई]]
![[अबु धाबी]]
|-
| [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]
| [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]]
|-
| Coordinates: {{coord|25|2|48|N|55|13|8|E|}}
| Coordinates: {{coord|24|23|47|N|54|32|26|E}}
|-
| क्षमता: २५,०००
| क्षमता: २०,०००
|-
|सामने: ११
|सामने: ८
|-
| [[File:Dubai Stadium 2019.jpg|200px]]
| [[File:Sheikh Zayed Cricket Stadium-01.jpg|200px]]
|}

==सामना अधिकारी==
[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] (आयसीसी) आणि [[आशिया क्रिकेट समिती]] (एसीसी) यांनी स्पर्धेसाठी खालील सामना अधिकाऱ्यांची संयुक्तपणे नियुक्ती केली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५ |trans-title=आशिया कप २०२५: रिची रिचर्डसन आणि अँडी पायक्रॉफ्ट सामना अधिकाऱ्यांच्या पॅनेलचे प्रमुख|title=Asia Cup 2025: Richie Richardson and Andy Pycroft head panel of match officials |url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/asia-cup-2025-richie-richardson-and-andy-pycroft-head-panel-of-match-officials/article70025044.ece |work=द हिंदू}}&lt;/ref&gt;

===सामनाधिकारी===
* {{cricon|ZIM}} [[अँडी पायक्रॉफ्ट]]
* {{cricon|WIN}} [[रिची रिचर्डसन]]

=== पंच ===
{{div col}}
* {{cricon|AFG|२०१३}} [[इझातुल्लाह सफी]]
* {{cricon|AFG|२०१३}} [[अहमद शाह पक्तीन]]
* {{cricon|BAN}} [[मसुदुर रहमान]]
* {{cricon|BAN}} [[गाझी सोहेल]]
* {{cricon|IND}} [[रोहन पंडित]]
* {{cricon|IND}} [[वीरेंद्र शर्मा]]
* {{cricon|PAK}} [[फैसल अफ्रिदी]]
* {{cricon|PAK}} [[आसिफ याकूब]]
* {{cricon|SL}} [[रवींद्र विमलसिरी]]
* {{cricon|SL}} [[रुचिरा पल्लियागुरूगे]]
{{div col end}}
==सराव सामने==
संयुक्त अरब अमिराती, अफगाणिस्तान आणि पाकिस्तान ह्या संघांदरम्यान शारजा येथे [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका|आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका]] खेळवली गेली. ह्या मालिकेत पाकिस्तानने अंतिम सामन्यात अफगाणिस्तानचा पराभव केला.
आशिया चषक स्पर्धेपूर्वी हाँगकाँग आणि ओमान यांनी एकमेकांशी २ अनधिकृत २० षटकांचे सामने खेळले.

{{Single-innings cricket match
| date = ५ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = 
| team1 = {{cr-rt|OMA}}
| team2 = {{cr|HKG}}
| score1 = २११/६ (२० षटके)
| runs1 = हम्माद मिर्झा ६९ (३६)
| wickets1 = [[यासिम मुर्तझा]] २/३० (४ षटके)
| score2 = १६७/७ (२० षटके)
| runs2 = [[अंशुमन रथ]] ४२ (२३)
| wickets2 = हसनैन शाह २/९ (२ षटके)
| result = ओमान ४४ धावांनी विजयी
| report = [https://x.com/CricketHK/status/1964329862006739388 धावफलक]
| venue = 
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = ६ सप्टेंबर २०२५
| time = 
| night = 
| team1 = {{cr-rt|HKG}}
| team2 = {{cr|OMA}}
| score1 = १५४/७ (२० षटके)
| runs1 = [[झीशान अली]] ४५ (३१)
| wickets1 = समय श्रीवास्तव २/१९ (४ षटके)
| score2 = १५७/५ (१८.२ षटके)
| runs2 = हम्माद मिर्झा ६० (३७)
| wickets2 = [[एहसान खान]] २/२४ (४ षटके)
| result = ओमान ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://x.com/CricketHK/status/1964879486832525586 धावफलक]
| venue = 
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

==गट फेरी==
एसीसीने २६ जुलै २०२५ रोजी स्पर्धेचे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://asiancricket.org/news/2025/18968 |trans-title=एसीसी पुरुष टी२० आशिया कप २०२५ युएईमध्ये विस्तारित प्रदर्शनासाठी सज्ज|title=ACC Men’s T20 Asia Cup 2025 Set for an Expanded Showcase in the UAE |work=[[आशिया क्रिकेट समिती]] |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135132/asia-cup-2025-confirmed-to-be-held-in-uae-from-sept-9-to-28 |trans-title=आशिया चषक २०२५ निश्चित; ९ ते २८ सप्टेंबर दरम्यान यूएईमध्ये होणार|title=Asia Cup 2025 confirmed; to be held in UAE from Sept 9 to 28|work=क्रिकबझ्झ |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

===गट अ===
{{२०२५ आशिया चषक गट अ}}
{{Single-innings cricket match
| date = १० सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|UAE}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = ५७ (१३.१ षटके)
| runs1 = [[आलिशान शराफु]] २२ (१७)
| wickets1 = [[कुलदीप यादव]] ४/७ (२.१ षटके)
| score2 = ६०/१ (४.३ षटके)
| runs2 = [[अभिषेक शर्मा]] ३० (१६)
| wickets2 = [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] १/१६ (१ षटक)
| result = भारत ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496921.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[इझातुल्लाह सफी]] (अ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां)
| motm = [[कुलदीप यादव]] (भा) 
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = १२ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|OMA}}
| score1 = १६०/७ (२० षटके)
| runs1 = [[मोहम्मद हॅरीस]] ६६ (४३)
| wickets1 = [[आमिर कलीम]] ३/३१ (४ षटके)
| score2 = ६७ (१६.४ षटके)
| runs2 = हम्माद मिर्झा २७ (२३)
| wickets2 = [[फहीम अशरफ]] २/६ (२ षटके)
| result = पाकिस्तान ९३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496923.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ) आणि [[मसुदुर रहमान]] (बां)
| motm = [[शाहीन आफ्रिदी]] (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = ओमान आणि पाकिस्तान दरम्यान हा पहिलाच आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
* शाह फैसल आणि झिक्रीया इस्लाम ह्या दोघांनी ओमानकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = १४ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = १२७/९ (२० षटके)
| runs1 = [[साहिबजादा फरहान]] ४० (४४)
| wickets1 = [[कुलदीप यादव]] ३/१८ (४ षटके)
| score2 = १३१/३ (१५.५ षटके)
| runs2 = [[सूर्यकुमार यादव]] ४७[[नाबाद|*]] (३७)
| wickets2 = [[सैम अयुब]] ३/३५ (४ षटके)
| result = भारत ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[रुचिरा पल्लियागुरूगे]] (श्री) आणि [[मसुदुर रहमान]] (बां)
| motm = [[कुलदीप यादव]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = १५ सप्टेंबर २०२५
| time = १६:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|UAE}}
| team2 = {{cr|OMA}}
| score1 = १७२/५ (२० षटके)
| runs1 = [[मुहम्मद वसीम]] ६९ (५४)
| wickets1 = जितेन रामानंदी २/२४ (४ षटके)
| score2 = १३० (१८.४ षटके)
| runs2 = आर्यन बिश्त २४ (३२)
| wickets2 = [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] ४/२३ (४ षटके)
| result = संयुक्त अरब अमिराती ४२ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496926.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[वीरेंद्र शर्मा]] (भा) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा)
| motm = [[आलिशान शराफु]] (युएई)
| toss = ओमानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = आर्यन बिश्तने (ओ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.
* ओमानचा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite tweet|user=thecricketgully |number=1967536393389031680 |date=15 September 2025|trans-title=🎉आंतरराष्ट्रीय टी२० चे शतक! 🇴🇲 ओमान क्रिकेटने १०० वा टी२० चा टप्पा साजरा केला 🏏🔥|title=🎉 Century of T20Is! 🇴🇲 Oman Cricket celebrates its 100th T20I milestone 🏏🔥}}&lt;/ref&gt;
* [[मुहम्मद वसीम]]ने (युएई) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील ३००० धावा पूर्ण केल्या.
* ह्या सामन्याच्या निकालामुळे भारत सुपर फोर फेरीसाठी पात्र तर ओमान स्पर्धेतून बाद.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = १७ सप्टेंबर २०२५
| time = १९:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|UAE}}
| score1 = १४६/९ (२० षटके)
| runs1 = [[फखर झमान]] ५० (३६)
| wickets1 = [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] ४/१८ (४ षटके)
| score2 = १०५ (१७.४ षटके)
| runs2 = [[राहुल चोप्रा]] ३५ (३५)
| wickets2 = [[अबरार अहमद]] २/१३ (४ षटके)
| result = पाकिस्तान ४१ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496929.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ) आणि [[रुचिरा पल्लियागुरूगे]] (श्री)
| motm = [[शाहीन आफ्रिदी]] (पा)
| toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = सामनाधिकारी [[अँडी पायक्रॉफ्ट]] यांच्याशी संबंधित भारत-पाकिस्तान हस्तांदोलन वादावर [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड|पीसीबी]]ने निषेध व्यक्त केल्यामुळे सामना एक तास उशिरा सुरू झाला.
*  ह्या सामन्याच्या निकालामुळे पाकिस्तान सुपर फोर फेरीसाठी पात्र तर संयुक्त अरब अमिराती स्पर्धेतून बाद.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = १९ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|OMA}}
| score1 = १८८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[संजू सॅमसन]] ५६ (४५)
| wickets1 = शाह फैसल २/२३ (४ षटके)
| score2 = १६७/४ (२० षटके)
| runs2 = [[आमिर कलीम]] ६४ (४६)
| wickets2 = [[कुलदीप यादव]] १/२३ (३ षटके)
| result = भारत २१ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496931.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (श्री)
| motm = [[संजू सॅमसन]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = भारत आणि ओमान दरम्यान हा पहिलाच आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
* भारताचा हा २५०वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/cricket/india-become-2nd-team-in-the-world-after-pakistan-to-ws-l-9583588.html |trans-title=पाकिस्ताननंतर भारत जगातील दुसरा संघ बनला...|title=India Become 2nd Team In The World After Pakistan To... |work=न्यूज१८|access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* अर्शदीप सिंग टी२० मध्ये १०० बळी घेणारा पहिला भारतीय गोलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/asia-cup-arshdeep-singh-becomes-first-indian-to-reach-100-t20i-wickets-1503741 |trans-title=अर्शदीप १०० टी२० विकेट्स पूर्ण करणारा पहिला भारतीय खेळाडू ठरला|title=Arshdeep becomes first Indian to reach 100 T20I wickets |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
===गट ब===
{{२०२५ आशिया चषक गट ब}}
{{Single-innings cricket match
| date = ९ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|AFG}}
| team2 = {{cr|HK}}
| score1 = १८८/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सेदीकुल्लाह अटल]] ७३[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[किंचित शाह]] २/२४ (३ षटके)
| score2 = ९४/९ (२० षटके)
| runs2 = [[बाबर हयात]] ३९ (४३)
| wickets2 = [[गुल्बदीन नाइब]] २/८ (३ षटके)
| result = अफगाणिस्तान ९४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496920.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[वीरेंद्र शर्मा]] (भा) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा)
| motm = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]ने (अ) अफगाणिस्तानची सर्वात जलद अर्धशतकाची (२० चेंडूंत) नोंद केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ft.lk/sports/Omarzai-scores-fastest-ever-50-as-Afghanistan-rout-Hong-Kong/23-781532 |trans-title=ओमरझाईने आतापर्यंतच्या सर्वात जलद ५० धावा, अफगाणिस्तानकडून हाँगकाँगचा पराभव|title=Omarzai scores fastest ever 50 as Afghanistan rout Hong Kong |work=डेली एफटी |access-date= १३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = ११ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|HK}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १४३/७ (२० षटके)
| runs1 = [[निजाकत खान]] ४२ (४०)
| wickets1 = [[तंझीम हसन साकिब]] २/२१ (४ षटके)
| score2 = १४४/३ (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिटन दास]] ५९ (३९)
| wickets2 = अतीक इक्बाल  २/१४ (३.४ षटके)
| result = बांगलादेश ७ गडी राखून विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496922.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[रोहन पंडित]] (भा) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (श्री)
| motm = [[लिटन दास]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[रिशाद हुसेन]] (बां) आणि [[आयुष शुक्ला]] (हाँग काँग) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये त्यांचा ५०वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mensxp.com/sports/cricket/179592-asia-cup-2025-hong-kong-vs-bangladesh-rishad-hossain-completes-50-t20i-wickets.html |trans-title=हाँगकाँग विरुद्ध बांगलादेश: आशिया कप २०२५ च्या विजयात रिशाद हुसेनचे ५० टी२० बळी पूर्ण|title=Hong Kong vs Bangladesh: Rishad Hossain Completes 50 T20I Wickets in Asia Cup 2025 Win |work=MensXP |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[लिटन दास]]ने [[महमुद्दुला]]ला मागे टाकत आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये बांगलादेशसाठी सर्वाधिक ७८ षटकारांचा विक्रम मोडला .&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=हाँगकाँगविरुद्धच्या ५९ धावांच्या खेळीदरम्यान लिटन दासने फलंदाजीचे अनेक विक्रम मोडले|title=Litton Das Breaks Multiple Batting Records During His 59-Run Knock Against Hong Kong |url=https://www.news18.com/cricket/litton-das-breaks-multiple-batting-records-during-his-57-run-knock-against-hong-kong-ws-l-9566427.html |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[न्यूज१८]]}}&lt;/ref&gt;
* ह्या सामन्याच्या निकालामुळे हाँग काँग स्पर्धेतून बाद.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = १३ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = १३९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[शमीम होसेन]] ४२[[नाबाद|*]] (३४)
| wickets1 = [[वनिंदु हसरंगा]] २/२४ (४ षटके)
| score2 = १४०/४ (१४.४ षटके)
| runs2 = [[पथुम निसंका]] ५० (३४)
| wickets2 = [[महेदी हसन]] २/२९ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496924.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) आणि [[रोहन पंडित]] (भा)
| motm = [[कामिल मिशारा]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[पथुम निसंका]]ने (श्री) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील २,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=आशिया चषक: २००० टी२० धावा पूर्ण करणारा पथुम निस्सांका श्रीलंकेचा तिसरा फलंदाज ठरला|title=Asia Cup: Pathum Nissanka becomes 3rd Sri Lankan batter to reach 2,000 T20I runs |url=https://www.tribuneindia.com/news/pathum-nissanka/asia-cup-pathum-nissanka-becomes-3rd-sri-lankan-batter-to-reach-2000-t20i-runs |work=[[द ट्रिब्यून (भारत)|द ट्रिब्यून]] |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = १५ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|HK}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = १४९/४ (२० षटके)
| runs1 = [[निजाकत खान]] ५२[[नाबाद|*]] (३८)
| wickets1 = [[दुश्मंत चमीरा]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १५३/६ (१८.५ षटके)
| runs2 = [[पथुम निसंका]] ६८ (४४)
| wickets2 = यासिम मुर्तझा २/३७ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496927.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[इझातुल्लाह सफी]] (अ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां)
| motm = [[पथुम निसंका]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये कोणत्याही स्वरूपात हाँगकाँग आणि श्रीलंका पहिल्यांदाच एकमेकांसमोर आले..
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = १६ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|AFG|२०१३}}
| score1 = १५४/५ (२० षटके)
| runs1 = [[तांझिद हसन]] ५२ (३१)
| wickets1 = [[नूर अहमद]] २/२३ (४ षटके)
| score2 = १४६ (२० षटके)
| runs2 = [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ३५ (३१)
| wickets2 = [[मुस्तफिझुर रहमान]] ३/२८ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496928.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[फैसल अफ्रिदी]] (पा) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (श्री)
| motm = [[नसुम अहमद]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = बांगलादेशचा हा २००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.bssnews.net/sports/312449 | trans-title=बांगलादेश आज २०० वा टी२० सामना खेळणार.| title=Bangladesh play 200th T20Is today | work=Bangladesh Sangbad Sangstha | accessdate=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = १८ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|AFG}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = १६९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[मोहम्मद नबी]] ६० (२२)
| wickets1 = [[नुवान थुशारा]] ४/१८ (४ षटके)
| score2 = १७१/४ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[कुशल मेंडिस]] ७४[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets2 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] १/१० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496930.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[वीरेंद्र शर्मा]] (भा) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा)
| motm = [[कुशल मेंडिस]] (श्री)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[मोहम्मद नबी]]ने अफगाणिस्तानसाठी (२० चेंडूंत) सर्वात वेगवान अर्धशतक करण्याच्या [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]च्या विक्रमाची बरोबरी केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geosuper.tv/latest/48851-asia-cup-2025-mohammad-nabi-equals-azmatullah-omarzais-record-in-sri-lanka-clash |trans-title=आशिया चषक २०२५: श्रीलंकेविरुद्धच्या सामन्यात मोहम्मद नबीची अझमतुल्लाह उमरझाईच्या विक्रमाची बरोबरी|title=Asia Cup 2025: Mohammad Nabi equals Azmatullah Omarzai’s record in Sri Lanka clash |work=जिओ सुपर |access-date=१३ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे बांगलादेश आणि श्रीलंका सुपर फोर फेरीसाठी पात्र आणि अफगाणिस्तान स्पर्धेतून बाहेर.
}}

==सुपर फोर==
{{२०२५ आशिया चषक सुपर फोर}}
{{Single-innings cricket match
| date = २० सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १६८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[दासुन शनाका]] ६४[[नाबाद|*]] (३७)
| wickets1 = [[मुस्तफिझुर रहमान]] ३/२० (४ षटके)
| score2 = १६९/६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[सैफ हसन]] ६१ (४५)
| wickets2 = [[दासुन शनाका]] २/२१ (२.५ षटके)
| result = बांगलादेश ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496932.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[रोहन पंडित]] (भा) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा)
| motm = [[सैफ हसन]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील २००वा सामना खेळला आणि १,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2025/Sep/20/hridoy-and-hassan-steer-bangladesh-past-sri-lanka-at-asia-cup-super-four |trans-title=आशिया कप सुपर फोरमध्ये हृदयॉय आणि हसनच्या गोलंदाजीमुळे बांगलादेशने श्रीलंकेला हरवले.|title=Hridoy and Hassan steer Bangladesh past Sri Lanka at Asia Cup Super Four |work=द न्यू इंडियन एक्सप्रेस |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[लिटन दास]]ने [[शकिब अल हसन]]च्या २५५१ धावांना मागे टाकले आणि बांगलादेशकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सर्वाधिक धावा करणारा फलंदाज बनला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sundayguardianlive.com/sports/litton-das-becomes-bangladeshs-leading-run-getter-in-t20is-overtakes-shakib-al-hasan20250920235630-144329/ |trans-title=लिटन दास बांगलादेशचा टी२० मध्ये सर्वाधिक धावा करणारा फलंदाज बनला, शकिब अल हसनला टाकले मागे.|title=Litton Das becomes Bangladesh's leading run-getter in T20Is, overtakes Shakib al Hasan |work=द संडे गार्डियन|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[कुशल मेंडिस]]ने [[कुमार संगकारा]]च्या ४५ बळींना मागे टाकले आणि श्रीलंकेसाठी आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये सर्वाधिक बळी घेण्याची नोंद केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/team/keeping-most-dismissals-career/sri-lanka-8/twenty20-internationals-3 |trans-title=श्रीलंकेकडून टी२० मध्ये सर्वाधिक बळी|title=Most dismissals for Sri Lanka in T20Is |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २१ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = १७१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[साहिबजादा फरहान]] ५८ (४५)
| wickets1 = [[शिवम दुबे]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = १७४/४ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[अभिषेक शर्मा]] ७४ (३९)
| wickets2 = [[हॅरीस रौफ]] २/२६ (४ षटके)
| result = भारत ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां)
| motm = [[अभिषेक शर्मा]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २३ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = १३३/८ (२० षटके)
| runs1 = [[कमिंदु मेंडिस]] ५० (४४)
| wickets1 = [[शाहीन आफ्रिदी]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १३८/५ (१८ षटके)
| runs2 = [[मोहम्मद नवाझ]] ३८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[महीश थीकशाना]] २/२४ (४ षटके)
| result = पाकिस्तान ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496934.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बां) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ)
| motm = [[हुसेन तलत]] (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २४ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १६८/६ (२० षटके)
| runs1 = [[अभिषेक शर्मा]] ७५ (३७)
| wickets1 = [[रिशाद हुसेन]] २/२७ (३ षटके)
| score2 = १२७ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[सैफ हसन]] ६९ (५१)
| wickets2 = [[कुलदीप यादव]] ३/१८ (४ षटके)
| result = भारत ४१ धावांनी विजयी
| report =[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496935.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[रुचिरा पल्लियागुरूगे]] (श्री) आणि [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ)
| motm = [[अभिषेक शर्मा]] (भा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[जाकर अली]]ने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पहिल्यांदाच बांगलादेशचे नेतृत्व केले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५|trans-title=स्पष्टीकरण! आशिया कपमध्ये भारताविरुद्ध लिटन दासऐवजी बांगलादेशचे नेतृत्व जाकर अली का करत आहे?|title=Explained! Why Is Jaker Ali Captaining Bangladesh Instead Of Litton Das Against India In Asia Cup?|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/explained-why-is-jaker-ali-captaining-bangladesh-instead-of-litton-das-against-india-in-asia-cup-article-152885994 |publisher=टाइम्स नाऊ}}&lt;/ref&gt;
* [[मुस्तफिझुर रहमान]]ने (बां) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये १५० वा बळी घेतला आणि शकिब अल हसनच्या १४९ बळींना मागे टाकत बांगलादेशकडून टी२० मध्ये सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज बनला.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५|trans-title=मुस्तफिझुर रहमानचा भारताविरुद्ध खेळताना मोठा विक्रम प्रस्थापित, बांगलादेशचा सर्वाधिक टी२० विकेट घेणारा गोलंदाज बनला|title=Mustafizur Rahman Achieves Huge Record vs India, Becomes Bangladesh's Highest-Ever T20I Wicket-Taker|url=https://sports.ndtv.com/cricket/mustafizur-rahman-achieves-huge-record-vs-india-becomes-bangladeshs-highest-ever-t20i-wicket-taker-9337804|publisher=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013191810/https://sports.ndtv.com/cricket/mustafizur-rahman-achieves-huge-record-vs-india-becomes-bangladeshs-highest-ever-t20i-wicket-taker-9337804|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे भारताचा अंतिम फेरीत प्रवेश तर श्रीलंकेला स्पर्धेतून बाहेर.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २५ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १३५/८ (२० षटके)
| runs1 = [[मोहम्मद हॅरीस]] ३१ (२३)
| wickets1 = [[तास्किन अहमद]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १२४/९ (२० षटके)
| runs2 = [[शमीम होसेन]] ३० (२५)
| wickets2 = [[शाहीन आफ्रिदी]] ३/१७ (४ षटके)
| result = पाकिस्तान ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496936.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (श्री)
| motm = [[शाहीन आफ्रिदी]] (पा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[तास्किन अहमद]]ने (बां) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १०० वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |trans-title=तास्किन अहमद आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये १०० विकेट घेणारा तिसरा बांगलादेशी ठरला|title=Taskin Ahmed Becomes 3rd Bangladeshi To Take 100 Wickets In T20Is |url=https://www.news18.com/cricket/taskin-ahmed-becomes-3rd-bangladeshi-to-take-100-wickets-in-t20is-ws-l-9596791.html |publisher=न्यूज१८}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या निकालामुळे पाकिस्तान अंतिम फेरीसाठी पात्र तर बांगलादेश स्पर्धेतून बाहेर.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| date = २६ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = २०२/५ (२० षटके)
| runs1 = [[अभिषेक शर्मा]] ६१ (३१)
| wickets1 = [[चरिथ असलंका]] १/१८ (२ षटके)
| score2 = २०२/५ (२० षटके)
| runs2 = [[पथुम निसंका]] १०७ (५८)
| wickets2 = [[हार्दिक पंड्या]] १/७ (१ षटक)
| result = सामना बरोबरीत (भारत [[सुपर ओव्हर]]मध्ये विजयी)
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496937.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[इझातुल्लाह सफी]] (अ) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां)
| motm = [[पथुम निसंका]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[पथुम निसंका]]ने (श्री) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |trans-title=पथुम निसंकाने केले विराट कोहलीचे अनुकरण, आशिया चषक टी२० शतक ठोकणारा तिसरा फलंदाज ठरला|title=Pathum Nissanka emulates Virat Kohli, becomes 3rd batter to hit Asia Cup T20 hundred |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/pathum-nissanka-emulates-virat-kohli-becomes-3rd-batter-to-hit-asia-cup-t20-hundred-2794174-2025-09-27 |publisher=इंडिया टुडे}}&lt;/ref&gt;
* सुपर ओव्हर: श्रीलंका २/२, भारत ३/०
}}

==अंतिम सामना==
{{main|२०२५ आशिया चषक अंतिम सामना}} 
&lt;section begin=match19/&gt;
{{Single-innings cricket match 
| date = २८ सप्टेंबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = १४६ (१९.१ षटके)
| runs1 = [[साहिबजादा फरहान]] ५७ (३८)
| wickets1 = [[कुलदीप यादव]] ४/३० (४ षटके)
| score2 = १५०/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[तिलक वर्मा]] ६९[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets2 = [[फहीम अशरफ]] ३/२९ (४ षटके)
| result = भारत ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html धावफलक]
| venue = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]
| umpires = [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ) आणि [[नसुम अहमद]] (बां)
| motm = [[तिलक वर्मा]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = [[फहीम अशरफ]]ने (पा) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील ५०वा बळी घेतला.
}}&lt;section end=match19/&gt;

==आकडेवारी==
===सर्वाधिक धावा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!धावा
!फलंदाज
!{{Abbr|डा|डाव}}
!{{Abbr|स|सरासरी धावा}}
!{{Abbr|स्ट्रा|स्ट्राईक रेट}}
!सर्वाधिक
!१००
!५०
!चौकार
!षट्कार
|-
!३१४
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{cricon|IND}} [[अभिषेक शर्मा]]
| ७ || ४४.८५ || २००.०० || ७५ || – ||  ३ || ३२ || १९
|-
! २६१
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{cricon|SL}} [[पथुम निसंका]]
|  ६ || ४३.५० || १६०.१२ || १०७ || १ || २ || २३ || ११
|-
! २१७
|style=&quot;text-align:left&quot;|{{nowrap|{{cricon|PAK}} [[साहिबजादा फरहान]]}}
| ७ || ३१.०० || ११६.०४ || ५८ || – || २|| १४ || ११
|-
! २१३
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cricon|IND}} [[तिलक वर्मा]]
| ६ || ७१.०० || १३१.४८ || ६९[[नाबाद|*]] || – || १ || १२ || १०
|-
! १८१
| style=&quot;text-align:left&quot; | {{cricon|PAK}} [[फखर झमान]]
|| ७ || ३०.१६ || १२०.६६ || ५० || – || १  || १६ || ५
|-
! colspan=&quot;10&quot; |&lt;small&gt;Source: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/men-s-t20-asia-cup-2025-17474 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |trans-title=आशिया चषक २०२५  — सर्वाधिक धावा  — नोंदी |title= Asia Cup 2025 — Most Runs — Records |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

===सर्वाधिक बळी===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!बळी
!गोलंदाज
!{{Abbr|डा|डाव}}
!{{Abbr|सर्वोत्तम|डावात सर्वोत्तम गोलंदाजी}}
!{{Abbr|स|सरासरी धावा दर बळी}}
!{{Abbr|इ|दर षटकामागे गोलदांजाचा किफायतशीरपणा}}
!{{Abbr|४ब|एका डावात ४ बळी}}
!{{Abbr|५ब|एका डावात ५ बळी}}
|-
! १७ 
| style=&quot;text-align:left;&quot;|{{cricon|IND}} [[कुलदीप यादव]]
| ७ || ४/७ || ९.२९ || ६.२७ || २ || –
|-
! १०
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{nowrap|{{cricon|PAK}} [[शाहीन आफ्रिदी]]}}
|| ७ || ३/१७ || १६.४० || ६.६० || – || –
|-
!rowspan=3|9
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{cricon|UAE}} [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]]
|| ३ || ४/१८  || ६.३३ || ६.३३  || २ || – 
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{nowrap|{{cricon|BAN}} [[मुस्तफिजूर रहमान]]}}
|| ६ || ३/२० || १९.०० || ७.४३ || – || –
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{nowrap|{{cricon|PAK}} [[हॅरीस रौफ]]}}
|| ५  || ३/३३ || १८.३३ || ९.०० || – || –
|-
! colspan=&quot;9&quot; |&lt;small&gt;Source: [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/men-s-t20-asia-cup-2025-17474 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |trans-title=आशिया चषक २०२५  — सर्वाधिक बळी — नोंदी |title= Asia Cup 2025 — Most Wickets — Records |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}
==वादविवाद==
२०२५ च्या भारत-पाकिस्तान संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर सहभागी झालेल्या कट्टर प्रतिस्पर्धी भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील वादांची मालिका या स्पर्धेत पाहायला मिळाली.&lt;ref&gt;{{cite news|date=२९ सप्टेंबर २०२५ |trans-title=&quot;खेळाच्या मैदानावर ऑपरेशन सिंदूर&quot;, आशिया कपमध्ये भारताने पाकिस्तानला पराभूत केल्यानंतर पंतप्रधान मोदींचे पोस्ट|title= Operation sindoor on the games field&quot; PM Modi's post after India beat Pakistan in thrilling Asia Cup final|url=https://www.ndtv.com/india-news/operation-sindoor-on-the-games-field-pm-modis-post-after-india-beat-pak-in-thrilling-asia-cup-final-9361605 |work=[[एनडीटीव्ही]] |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

गट टप्प्यातील सामन्यापूर्वी, स्पर्धेच्या आयोजकांनी चुकून पाकिस्तानच्या राष्ट्रगीताऐवजी काही सेकंदांसाठी &quot;जलेबी बेबी&quot; वाजवले, ज्यामुळे पाकिस्तानी प्रेक्षकांकडून टीका झाली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1942460|trans-title=आशिया कपबाबत पीसीबी आज अंतिम निर्णय घेणार.|title=PCB to take final call over Asia Cup today|date=१७ सप्टेंबर २०२५|website=डॉन}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=शर्मा |first=राधिका|date=१५ सप्टेंबर २०२५ |trans-title=आशिया चषक स्पर्धेदरम्यान पाकिस्तानच्या राष्ट्रगीता दरम्यानच्या गोंधळावर जलेबी बेबी गायक तेशेरने उडवली खिल्ली: &quot;शाऊट आउट टू द साऊंड गाय...&quot;|title=Jalebi Baby Singer Tesher Pokes Fun At Pakistan National Anthem Fiasco At Asia Cup: &quot;Shout Out To The Sound Guy...&quot; |url=https://www.ndtv.com/entertainment/jalebi-baby-singer-tesher-pokes-fun-at-pakistan-national-anthem-fiasco-at-asia-cup-shout-out-to-the-sound-guy-9278603 |work=[[एनडीटीव्ही]] |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

===हस्तांदोलन===
भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील गट टप्प्यातील सामन्याच्या नाणेफेकीदरम्यान, दोन्ही कर्णधारांनी हस्तांदोलन करणे टाळले. समोर आलेल्या वृत्तानुसार असे सामनाधिकारी [[अँडी पायक्रॉफ्ट]] यांच्या सल्ल्यानुसार झाले. खेळ संपल्यानंतर, भारतीय खेळाडू पाकिस्तानी संघाशी हस्तांदोलन न करता निघून गेले.&lt;ref name &quot;Adil_2025&quot;&gt;{{Cite web |last1=आदिल |first1=हाफसा|last2=इफ्तीखार नेगी |first2=Ahsan|url=https://www.aljazeera.com/sports/2025/9/14/india-vs-pakistan-asia-cup-match-hit-by-no-handshake-controversy|trans-title=आशिया चषक सामन्यानंतर भारत आणि पाकिस्तानमध्ये 'हस्तांदोलन' नाट्यात गोंधळ|title=India, Pakistan embroiled in ‘no handshake’ drama after Asia Cup match |work=अल जझीरा }}&lt;/ref&gt; पाकिस्तानचे मुख्य प्रशिक्षक [[माइक हेसन]] यांनी ह्याबाबत निराशा व्यक्त केली, तर [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड|पीसीबी]]ने पायक्रॉफ्टविरुद्ध औपचारिक निषेध नोंदवला आणि नंतर या प्रकरणाच्या हाताळणीबद्दल त्यांचे ऑपरेशन्स डायरेक्टर उस्मान वाहला यांना निलंबित केले.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/pcb-chief-suspends-usman-wahla-over-asia-cup-handshake-controversy|trans-title=आशिया कप हस्तांदोलन वादावरून पीसीबी प्रमुखांकडून उस्मान वाहला यांचे निलंबन|title=PCB chief suspends Usman Wahla over Asia Cup handshake controversy|date=१५ सप्टेंबर २०२५|website=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt; स्पर्धेच्या उर्वरित सामन्यातून पायक्रॉफ्ट यांना काढून टाकण्याची पीसीबीची मागणी [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने फेटाळली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/asia-cup-ind-vs-pak-pcb-chief-mohsin-naqvi-demands-immediate-removal-of-match-referee-andy-pycroft-1502978 |trans-title=पीसीबी प्रमुख नक्वी यांची सामनाधिकारी पायक्रॉफ्ट यांना 'तात्काळ काढून टाकण्याची' मागणी.|title=PCB chief Naqvi demands 'immediate removal' of match referee Pycroft |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; स्पर्धेत पाकिस्तानच्या पुढील सहभागाबाबत अनिश्चिततेमुळे पाकिस्तान आणि संयुक्त अरब अमिराती यांच्यातील त्यानंतरच्या गट फेरीतील सामन्याला एक तास उशिरा झाला. पीसीबीने दावा केला की पायक्रॉफ्ट यांनी &quot;चुकीच्या संवादाबद्दल&quot; माफी मागितली आहे, तर आयसीसीने ते सामनाधिकारी म्हणून काम करत राहतील याची पुष्टी केल्यानंतर अखेर सामना सुरू झाला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-uae-match-begins-after-delay-as-andy-pycroft-remains-match-referee-1503294 |trans-title=अँडी पायक्रॉफ्ट मॅच रेफरी असल्याने पाकिस्तान-यूएई सामना उशिरा सुरू झाला|title=Pakistan-UAE match begins after delay as Andy Pycroft remains match referee |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
===यादव, रौफ आणि फरहान यांच्याविरुद्ध शिस्तभंगाची सुनावणी===
भारत आणि पाकिस्तानमधील [[#सुपर फोर|सुपर फोर सामन्या]]दरम्यान &quot;प्रक्षोभक हावभाव&quot; केल्याबद्दल [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआयने]] पाकिस्तानी खेळाडू [[हॅरीस रौफ]] आणि [[साहिबजादा फरहान]] यांच्याविरुद्ध आयसीसीकडे तक्रार दाखल केली.&lt;ref name=espn-complaint/&gt; सीमेजवळ क्षेत्ररक्षण करताना, रौफने &quot;जेट क्रॅशिंग&quot; हावभाव आणि &quot;६-०&quot; बोटाचा इशारा केला, ज्याचा अर्थ भारतीय माध्यमांनी, [[ऑपरेशन सिंदूर]] दरम्यान सहा भारतीय विमाने पाडल्याच्या पाकिस्तानच्या दाव्याचा प्रतीकात्मक संदर्भ म्हणून लावला.&lt;ref name=espn-complaint&gt;{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/asia-cup-ind-vs-pak-bcci-lodges-complaint-with-icc-against-sahibzada-farhan-and-haris-rauf-1504362|trans-title=बीसीसीआयची फरहान आणि रौफ यांच्याविरुद्ध आयसीसीकडे तक्रार|title=BCCI lodges ICC complaint against Farhan and Rauf|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|date=२५ सप्टेंबर २०२५|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.news18.com/cricket/bcci-lodges-official-complaint-against-haris-rauf-and-sahibzada-farhan-for-provocative-gestures-ws-l-9594903.html|trans-title=हरिस रौफ, साहिबजादा फरहान यांना निर्लज्ज प्रक्षोभक कृत्यांसाठी मोठी किंमत मोजावी लागू शकते, बीसीसीआयचा कडकडाट|title=BCCI Strikes As Haris Rauf, Sahibzada Farhan Could Pay Heavy Price For Shameless Provocative Antics|work=न्यूज१८|date=२५ सप्टेंबर २०२५|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;harisfine&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/india-vs-pakistan-haris-rauf-fighter-jet-controversy-india-pakistan-asia-cup-2025-13935708.html|trans-title=पाकिस्तानने भारतीय लढाऊ विमान पाडल्याचे हरिस रौफचे वादग्रस्त संकेत - पहा|title=Haris Rauf sparks controversy with gesture suggesting Pakistan downed Indian fighter jets - WATCH|work=फर्स्टपोस्ट|date=२३ सप्टेंबर २०२५|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; एनडीटीव्हीने प्रकाशित केलेल्या व्हिडिओमध्ये रौफने विकेट घेतल्यानंतरही तोच हावभाव पुन्हा केला होता, जो दर्शवितो की त्याची कृती एकाच घटनेपुरती मर्यादित नव्हती.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/asia-cup-2025/haris-rauf-provoked-india-with-fighter-jet-gesture-twice-video-of-second-instance-emerges-9321007|trans-title=हरिस रौफने दोनदा 'फायटर जेट जेश्चर' देऊन भारताला चिथावणी दिली, दुसऱ्या प्रसंगाचा व्हिडिओ आला समोर|title=Haris Rauf Provoked India With 'Fighter Jet Gesture' Twice, Video Of 2nd Instance Surfaces|work=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स|date=२३ सप्टेंबर २०२५|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=espn-complaint/&gt; त्याच सामन्याच्या सुरुवातीला, फरहानने त्याच्या बॅटने रायफल गोळीबाराची नक्कल करून त्याचे अर्धशतक साजरे केले, ज्याचे वर्णन भारतीय माध्यमांनी उत्तेजक आणि असंवेदनशील म्हणून केले होते.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://firstpost.com/firstcricket/asia-cup-2025-sahibzada-farhan-fifty-gun-firing-celebration-india-pakistan-13935677.html|trans-title=फरहानच्या गोळीबाराच्या सेलिब्रेशनमुळे वादविवाद सुरू झाला|title=Farhan’s gun-firing celebration sparks debate|work=फर्स्टपोस्ट|date=२२ सप्टेंबर २०२५|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=espn-complaint/&gt; पीसीबीने भारताचा कर्णधार सूर्यकुमार यादवविरुद्धही तक्रार दाखल केली, ज्याने पहलगाम दहशतवादी हल्ल्यातील पीडितांसोबत एकता व्यक्त केली आणि आपल्या संघाचा विजय भारतीय सैन्याला समर्पित केला, ज्यावर पीसीबीने &quot;राजकीय विधाने&quot; असल्याचा आरोप केला.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=सूर्यकुमार यादवविरुद्ध पीसीबीने तक्रार दाखल केली: आरोप काय आहे आणि तो दोषी ठरू शकतो का?|title=PCB file complaint against Suryakumar Yadav: What is the charge and can he be found guilty? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/asia-cup/pcb-file-complaint-against-suryakumar-yadav-what-is-the-charge-and-can-he-be-found-guilty/articleshow/124104733.cms |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |work=द टाईम्स ऑफ इंडिया |date=२५ सप्टेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

तिन्ही खेळाडूंनी आयसीसी क्रिकेट आचारसंहितेचे उल्लंघन केल्याबद्दल दोषी नसल्याचे जबाबात म्हटले. शिस्तभंगाच्या सुनावणीनंतर, आयसीसीने यादव आणि रौफ यांना त्यांच्या सामन्याच्या शुल्काच्या ३०% दंड ठोठावला,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२३ सप्टेंबर २०२५ |trans-title=आयसीसीच्या आचारसंहितेचे उल्लंघन केल्याबद्दल सूर्यकुमार दोषी|title=Suryakumar found guilty of breaching ICC Code of Conduct |url=https://www.espncricinfo.com/story/suryakumar-found-guilty-of-breaching-icc-code-of-conduct-1504615 |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;harisfine&quot;&gt;{{Cite web |date=२३ सप्टेंबर २०२५ |trans-title=आयसीसीच्या आचारसंहितेचे उल्लंघन केल्याबद्दल हरिस रौफला दंड|title=Haris Rauf fined for breaching ICC Code of Conduct |url=https://www.espncricinfo.com/story/haris-rauf-fined-for-breaching-icc-code-of-conduct-1504627 |website=ईएसपीएन क्रिकइन्फो  |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; तर फरहानला इशारा देऊन सोडून देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;harisfine&quot;/&gt;
===बक्षीस वितरण समारंभ विवाद=== 
भारताने [[२०२५ आशिया चषक अंतिम सामना|अंतिम सामन्या]]त पाकिस्तानला पराभूत केल्यानंतर, बक्षीस वितरण समारंभ एका तासापेक्षा जास्त उशिरा झाला कारण पाकिस्तानी संघ उशिरा पोहोचला,&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=भारत विरुद्ध पाकिस्तान: आशिया कप २०२५ च्या अंतिम सामन्यानंतर सादरीकरण समारंभ का लांबला?|title=IND vs PAK: Why was presentation ceremony after Asia Cup 2025 Final delayed? |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-vs-pakistan-asia-cup-2025-final-presentation-ceremony-delayed-reason-controversy/article70106534.ece |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |work=स्पोर्टस्टार|agency=द हिंदू |date=२८ सप्टेंबर २०२५|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=सिन्हा  |first1=प्रत्युष|trans-title=मोहसीन नक्वीकडून आशिया चषक ट्रॉफी घेण्यास भारताचा नकार|title=India refuse to collect Asia Cup trophy from Mohsin Naqvi |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135760/india-refuse-to-collect-asia-cup-trophy-from-mohsin-naqvi-pcb-chairman-acc-president-cricbuzzcom |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |work=Cricbuzz |date=२८ सप्टेंबर २०२५ |language=en}}&lt;/ref&gt; आणि भारताने [[आशियाई क्रिकेट समिती]]चे (एसीसी) अध्यक्ष मोहसिन नक्वी, जे पाकिस्तानचे गृहमंत्री आणि पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डाचे अध्यक्ष देखील आहेत, यांच्याकडून विजेता चषक आणि पदके स्वीकारण्यास नकार दिला.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.reuters.com/sports/cricket/india-beat-pakistan-final-retain-asia-cup-title-2025-09-28/|trans-title=विजेत्या भारताने एसीसी प्रमुखांकडून आशिया चषक ट्रॉफी नाकारली|title= Winners India refuse Asia Cup trophy from ACC chief|work=रॉयटर्स|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; जेव्हा एसीसीचे [[अमिनुल इस्लाम]] यांनी  पाकिस्तानी कर्णधार [[सलमान अली आगा]] याला उपविजेते पदाचे बक्षीस म्हणून ७५,००० अमेरिकन डॉलर्सचा चेक सादर केला, तेव्हा त्याने तो जवळजवळ लगेचच जमिनीवर फेकला, ज्यामुळे स्टँडमध्ये उपस्थित असलेल्या गर्दीतून जोरदार जयजयकार आणि विरोधी आवाज (Boo) दोन्ही झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२९ सप्टेंबर २०२५|trans-title=ते क्रिकेटचा अनादर करत आहेत': भारताने पीसीबी प्रमुखांना नकार दिल्यानंतर पाकिस्तानचा कर्णधार सलमान आघा निराश झाला - बिझनेसटुडे|title='They are disrespecting cricket': Pak captain Salman Agha flings cheque in frustration after India snubs PCB chief - BusinessToday |url=https://www.businesstoday.in/sports/story/they-are-disrespecting-cricket-pak-captain-salman-agha-flings-cheque-in-frustration-after-india-snubs-pcb-chief-496062-2025-09-29 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |website=बिझजेस टुडे |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 September 2025 |trans-title=आशिया कपच्या अंतिम सामन्यात पराभवानंतर उपविजेत्या खेळाडूचा चेक फेकल्याबद्दल पाकिस्तानचा कर्णधार सलमान अली आघा याच्या विरोधात जल्लोष. |title=Pakistan Captain Salman Ali Agha Gets Booed For Throwing Away Runners-Up Cheque Post Asia Cup Final Loss |url=https://sports.ndtv.com/asia-cup-2025/pakistan-captain-salman-ali-agha-gets-booed-for-throwing-away-runners-up-check-post-final-loss-watch-9361838 |website=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स }}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

भारतीय संघाच्या आक्षेपाला न जुमानता, नक्वी यांनी स्वतः त्यांना चषक आणि पदके देण्याचा आग्रह धरला, ज्यामुळे गोंधळ निर्माण झाला. समारंभात भारताला चषक आणि पदके देण्यात आली नाहीत आणि नक्वी ट्रॉफी घेऊन स्टेडियममधून निघून गेल्याचे वृत्त आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.economictimes.indiatimes.com/news/international/us/india-thrashes-pakistan-in-asia-cup-2025-final-but-refuses-to-take-trophy-during-postmatch-presentation-heres-why/articleshow/124200357.cms|trans-title=आशिया चषक २०२५ च्या अंतिम सामन्यात भारताने पाकिस्तानला हरवले पण पारितोषिक वितरण समारंभात ट्रॉफी घेण्यास नकार|title= India thrashes Pakistan in Asia Cup 2025 final but refuses to take trophy during presentation ceremony|work=द इकॉनॉमिक टाईम्स|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricket/asia-cup-ends-without-suryakumar-yadav-lifting-trophy-despite-indias-win-9602453.html|trans-title=विजयानंतरही सूर्यकुमार यादवने ट्रॉफी उचलल्याशिवाय आशिया चषक स्पर्धेची सांगता|title=Asia Cup Ends Without Suryakumar Yadav Lifting Trophy Despite Win|work=न्यूज१८|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; यानंतर, भारतीय कर्णधार सूर्यकुमार यादवने आपल्या संघासह 'काल्पनिक ट्रॉफी' उंचावून भारतीय विजय साजरा केला. नंतर त्यांनी समारंभाच्या हाताळणीवर टीका केली आणि म्हटले की त्यांच्या संघाला ट्रॉफी उचलण्याची संधी &quot;नाकारण्यात आली&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|trans-title=आशिया चषक स्पर्धेनंतर चॅम्पियन भारताला ट्रॉफी 'नाकारली' असे सूर्यकुमार म्हणाला|title=Suryakumar says champions India 'denied' the trophy after Asia Cup win|url=https://www.reuters.com/sports/cricket/suryakumar-says-champions-india-denied-trophy-after-asia-cup-win-2025-09-29/|work=रॉयटर्स|access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

बीसीसीआयचे सचिव देवजित सैकिया यांनी नक्वी यांच्या ट्रॉफी आणि पदके &quot;घेऊन&quot; जाण्याच्या कृतीला &quot;अखिलाडू&quot; म्हटले आणि घोषणा केली की बीसीसीआय नोव्हेंबरमध्ये होणाऱ्या आयसीसी परिषदेत त्यांच्या कृतीचा निषेध करेल.&lt;ref&gt;{{cite news|trans-title=आशिया चषक{{!}} बीसीसीआयचे सचिव देवजित सैकिया यांनी पाक बोर्डाचे प्रमुख मोहसिन नक्वी यांना सांगितले: 'शक्य तितक्या लवकर ट्रॉफी आणि पदके परत करा' |title=Asia Cup {{!}} BCCI secretary Devajit Saikia to Pak board chief Mohsin Naqvi: 'Return trophy and medals as soon as possible' |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/bcci-devajit-saikia-mohsin-naqvi-trophy-medal-ind-vs-pak-asia-cup-10277341/ |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |work=द इंडियन एक्सप्रेस |date=३० सप्टेंबर २०२५ |language=en}}&lt;/ref&gt; १ ऑक्टोबर रोजी, अंतिम सामन्याच्या तीन दिवसांनी, नक्वी यांनी दुबईतील एसीसी मुख्यालयात संघाने त्यांच्याकडून वैयक्तिकरित्या ट्रॉफी घेतल्याशिवाय भारताला ट्रॉफी देण्यास नकार दिला.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=रसूल |first1=डॅनियल|trans-title=भारताला हवे असेल तर ते आशिया चषक ट्रॉफी येऊन घेऊ शकतात, असे एसीसी प्रमुख मोहसिन नक्वी यांनी म्हटले.|title=India can come and collect Asia Cup trophy if they want it, says ACC chief Mohsin Naqvi |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-can-come-and-collect-asia-cup-trophy-if-they-want-it-says-acc-chief-mohsin-naqvi-1505205 |access-date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |date=१ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भयादी ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/men-s-t20-asia-cup-2025-1496919 स्पर्धा मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]
{{आशिया चषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}
[[वर्ग:आशिया चषक]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]]</text>
      <sha1>cp4mayhdg2yhl88zezbwbk9jqkfpl43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी</title>
    <ns>4</ns>
    <id>376246</id>
    <revision>
      <id>2676648</id>
      <parentid>2676510</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T18:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atul Sukhdev Mote</username>
        <id>181597</id>
      </contributor>
      <comment>/* सहभागी सदस्य */सहभाग नोंदवला.</comment>
      <origin>2676648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3560" sha1="33groxtkokofu4agyvse6v8qzbdudhn" xml:space="preserve">या प्रकल्पात सहभागी होण्यासाठी आपले नाव नोंदवा. नाव नोंदणीसाठी केवळ '''&lt;nowiki&gt;# ~~~~&lt;/nowiki&gt;''' असे खालील विभागातील शेवटच्या सदस्याच्या नावाखाली लिहावे.

==सहभागी सदस्य==
# [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:२५, ३१ जानेवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १९:०७, ३१ जानेवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ११:२९, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST) 
# [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १५:५३, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १३:५५, ४ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:Nilesh s Kawale|Nilesh s Kawale]] ([[सदस्य चर्चा:Nilesh s Kawale|चर्चा]]) ११:५७, ६ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:Naveensharmabc|Naveensharmabc]] ([[सदस्य चर्चा:Naveensharmabc|चर्चा]]) २०:०५, १० फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १८:२९, १४ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:माझे लेख माझे अनुभूती|माझे लेख माझे अनुभूती]] ([[सदस्य चर्चा:माझे लेख माझे अनुभूती|चर्चा]]) १६:०७, १५ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:प्रबोधिनी समाधान मानकर|प्रबोधिनी समाधान मानकर]] ([[सदस्य चर्चा:प्रबोधिनी समाधान मानकर|चर्चा]]) १९:४५, २४ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:सोनाली अशोक दराडे|सोनाली अशोक दराडे]] ([[सदस्य चर्चा:सोनाली अशोक दराडे|चर्चा]]) ११:४९, २७ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:डॉ. महादेव दिनकर इरकर|डॉ. महादेव दिनकर इरकर]] ([[सदस्य चर्चा:डॉ. महादेव दिनकर इरकर|चर्चा]]) १०:०४, ३० मार्च २०२६ (IST)
# मंजुळा सुखदेव मोटे

[[वर्ग:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]</text>
      <sha1>33groxtkokofu4agyvse6v8qzbdudhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676667</id>
      <parentid>2676648</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:06:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19964-60</username>
        <id>181642</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Atul Sukhdev Mote|Atul Sukhdev Mote]] ([[User talk:Atul Sukhdev Mote|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2676648|2676648]] परतवली.</comment>
      <origin>2676667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3507" sha1="7ob5hgpypib02v2gxsjpkcausr3s68k" xml:space="preserve">या प्रकल्पात सहभागी होण्यासाठी आपले नाव नोंदवा. नाव नोंदणीसाठी केवळ '''&lt;nowiki&gt;# ~~~~&lt;/nowiki&gt;''' असे खालील विभागातील शेवटच्या सदस्याच्या नावाखाली लिहावे.

==सहभागी सदस्य==
# [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:२५, ३१ जानेवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १९:०७, ३१ जानेवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ११:२९, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST) 
# [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १५:५३, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १३:५५, ४ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:Nilesh s Kawale|Nilesh s Kawale]] ([[सदस्य चर्चा:Nilesh s Kawale|चर्चा]]) ११:५७, ६ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:Naveensharmabc|Naveensharmabc]] ([[सदस्य चर्चा:Naveensharmabc|चर्चा]]) २०:०५, १० फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १८:२९, १४ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:माझे लेख माझे अनुभूती|माझे लेख माझे अनुभूती]] ([[सदस्य चर्चा:माझे लेख माझे अनुभूती|चर्चा]]) १६:०७, १५ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:प्रबोधिनी समाधान मानकर|प्रबोधिनी समाधान मानकर]] ([[सदस्य चर्चा:प्रबोधिनी समाधान मानकर|चर्चा]]) १९:४५, २४ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:सोनाली अशोक दराडे|सोनाली अशोक दराडे]] ([[सदस्य चर्चा:सोनाली अशोक दराडे|चर्चा]]) ११:४९, २७ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
# [[सदस्य:डॉ. महादेव दिनकर इरकर|डॉ. महादेव दिनकर इरकर]] ([[सदस्य चर्चा:डॉ. महादेव दिनकर इरकर|चर्चा]]) १०:०४, ३० मार्च २०२६ (IST)

[[वर्ग:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]</text>
      <sha1>7ob5hgpypib02v2gxsjpkcausr3s68k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपीडिया चर्चा:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी</title>
    <ns>5</ns>
    <id>376482</id>
    <revision>
      <id>2676649</id>
      <parentid>2651852</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T18:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atul Sukhdev Mote</username>
        <id>181597</id>
      </contributor>
      <comment>/* स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ */ Reply</comment>
      <origin>2676649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1962" sha1="aune2aee5zu8bv13xps4tjp2zf0nwbg" xml:space="preserve">== स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ ==

स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ मध्ये मी नोंदणी केली आहे मात्र मला माझा लेख सबमिट करताना अडचण येत आहे. [[कांताबाई सातारकर]] हा लेख मी लिहिला असून सबमिट करताना Expanded दाखवत असून सादर लेख हा पूर्णतः नवीन आहे.

Total 0 bytes, Total 0 words, Created At Invalid Date, Created By, Added 0 bytes, Added 0 words हे फक्त लोड होत आहे. 

कृपया याबाबात मार्गदर्शन करावी हि विनंती. 

धन्यवाद.  [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १०:०७, १६ फेब्रुवारी २०२६ (IST)

:नमस्कार, आपण लेख सबमिट करावा, नोंद घेतली जाईल.- [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ११:४२, १६ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
::लेख सबमिट करताना अडचणी येत आहेत
::कृपया मार्गदर्शन करावे ही विनंती. [[सदस्य:Atul Sukhdev Mote|Atul Sukhdev Mote]] ([[सदस्य चर्चा:Atul Sukhdev Mote|चर्चा]]) ००:२६, १ एप्रिल २०२६ (IST)</text>
      <sha1>aune2aee5zu8bv13xps4tjp2zf0nwbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676651</id>
      <parentid>2676649</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T00:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ */ Reply</comment>
      <origin>2676651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2712" sha1="m1ekh3on3f9fznb9k16oiplsfl3ccwj" xml:space="preserve">== स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ ==

स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ मध्ये मी नोंदणी केली आहे मात्र मला माझा लेख सबमिट करताना अडचण येत आहे. [[कांताबाई सातारकर]] हा लेख मी लिहिला असून सबमिट करताना Expanded दाखवत असून सादर लेख हा पूर्णतः नवीन आहे.

Total 0 bytes, Total 0 words, Created At Invalid Date, Created By, Added 0 bytes, Added 0 words हे फक्त लोड होत आहे. 

कृपया याबाबात मार्गदर्शन करावी हि विनंती. 

धन्यवाद.  [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १०:०७, १६ फेब्रुवारी २०२६ (IST)

:नमस्कार, आपण लेख सबमिट करावा, नोंद घेतली जाईल.- [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ११:४२, १६ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
::लेख सबमिट करताना अडचणी येत आहेत
::कृपया मार्गदर्शन करावे ही विनंती. [[सदस्य:Atul Sukhdev Mote|Atul Sukhdev Mote]] ([[सदस्य चर्चा:Atul Sukhdev Mote|चर्चा]]) ००:२६, १ एप्रिल २०२६ (IST)
:::@[[सदस्य:Atul Sukhdev Mote|Atul Sukhdev Mote]] क्षमस्व, आपण जॉइन होण्यास उशीर केला. स्पर्धा ३१ मार्च २०२६ रोजी रात्री १२ वाजता संपली. आपण इतर पुढील स्पर्धेत सहभागी होऊ शकता. - [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०५:५४, १ एप्रिल २०२६ (IST)</text>
      <sha1>m1ekh3on3f9fznb9k16oiplsfl3ccwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हनुमान जयंती रथोत्सव (संगमनेर)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>376871</id>
    <revision>
      <id>2676568</id>
      <parentid>2675737</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2676568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14628" sha1="n4vg4boacl78m51slnpgd9pvz6hfefs" xml:space="preserve">हनुमान जयंती रथोत्सव, संगमनेर हा महाराष्ट्रातील [[अहिल्यानगर]] (पूर्वी अहमदनगर) जिल्ह्यातील [[संगमनेर]] शहरात दरवर्षी हनुमान जयंतीनिमित्त साजरा केला जाणारा एक धार्मिक आणि लोकसंस्कृतीशी निगडित उत्सव आहे. या रथोत्सवाचे प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे हनुमानाचा विजयरथ ओढण्याचा मान प्रथम महिलांना दिला जातो. स्थानिक परंपरेनुसार ही प्रथा ब्रिटिश काळात सुरू झाली असून ती आजपर्यंत अखंडपणे चालू आहे. धार्मिक सोहळ्यांमध्ये महिलांच्या सक्रिय सहभागाचे उदाहरण म्हणून या रथोत्सवाचा उल्लेख केला जातो.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://marathi.ndtv.com/maharashtra/sangamner-women-pulling-hanuman-rath-on-hanuman-jayanti-interesting-history-behind-8145938|title=Hanuman Jayanti 2025 : महिलांनी ब्रिटीशांना झुगारत रथाचा दोर ओढला, तब्बल 100 वर्ष जुनी अनोखी परंपरा|language=mr|accessdate=2026-02-18|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013023526/https://marathi.ndtv.com/maharashtra/sangamner-women-pulling-hanuman-rath-on-hanuman-jayanti-interesting-history-behind-8145938|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/marathi/maharashtra/hanuman-jayanti-2025-sangamner-in-ahilyanagar-district-of-maharashtra-here-hanuman-chariot-is-pulled-by-women/899592|title=महाराष्ट्रातील एकमेव गाव जिथे ब्रह्मचारी असणा-या हनुमंताचा रथ महिला ओढतात; कारण जाणून थक्का व्हाल|date=2025-04-12|website=Zee 24 taas|language=mr|access-date=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;

{{माहितीचौकट सुट्टी|सणाचे नाव=हनुमान जयंती रथोत्सव, संगमनेर|शीर्षक=हनुमान जयंतीनिमित्त संगमनेर येथे महिला हनुमान रथ ओढताना|प्रकार=धार्मिक लोकोत्सव|सुरूवात=२३ एप्रिल १९२९|तिथि=[[हनुमान जयंती]]|दीर्घ-प्रकार=वार्षिक|चित्र=Hanuman Jayanti Sangamner.jpg|आधिकारिक_नाव=हनुमान जयंती, संगमनेर|उद्देश=हनुमान जयंती निमित्त धार्मिक रथयात्रेचे आयोजन; परंपरेनुसार महिलांकडून विजयरथ ओढणे.}}

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
१९२७ ते १९२९ या काळात ब्रिटिश प्रशासनाने संगमनेर येथील रथयात्रेवर बंदी घातली होती. त्या काळात संगमनेर येथे हनुमान जयंतीच्या रथोत्सवावरही मर्यादा आणण्यात आली. पुरुषांनी मिरवणुकीत सहभागी होऊ नये म्हणून इंग्रजांनी अडथळे निर्माण केले. २३ एप्रिल १९२९ रोजी हनुमान जयंतीच्या पूर्वसंध्येला आणि पहाटे, मंदिर आणि मिरवणूक मार्गावर मोठ्या संख्येने पोलीसांनी गराडा घातला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://saamtv.esakal.com/maharashtra/sangamner-women-lead-the-hanuman-rath-yatra-know-the-ritual-shirdi-news-sml80|title=Sangamner Hanuman Jayanti 2024 : संगमनेरमध्ये महिलांनी ओढला हनुमान रथ, महिलांच्या पराक्रमाची साक्ष|last=Latkar|first=Siddharth|date=2024-04-23|website=Marathi News {{!}} Saam TV|language=mr|access-date=2026-02-18}}&lt;/ref&gt; यावेळी दोन लहान मुलींनी रथात हनुमानाची मूर्ती ठेवण्याचा प्रयत्न केला, पण पोलिसांनी ती मूर्ती पुन्हा मंदिरात परत ठेवली. परंतु त्या क्षणाला सुमारे २०० ते २५० महिलांनी एकत्र येऊन रथाचा ताबा घेतला आणि त्यानंतर त्यांची संख्या वाढली. पोलिसांनी युक्तिवाद, धमकी आणि अटक करण्याची धमकी दिली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/news/ahmednagar/hanuman-jayanti-2023-women-pull-hanuman-rath-in-sangamner-from-british-times-1165728|title=Hanuman Jayanti 2023: 1929 मध्ये पहिल्यांदा महिलांनी ओढला होता रथ|last=माझा|first=नितीन ओझा, एबीपी|date=2023-04-06|website=ABP Majha|language=mr|access-date=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;

संगमनेर मधील स्थानिक महिला झुंबरबाई अवसक, बंकाबाई परदेशी, लीला पिंगळे आणि इतर महिलांनी इंग्रज प्रशासनाचा विरोध झुगारून रथावर चढून हनुमानाची प्रतिमा प्रतिष्ठापित केली आणि “बलभीम हनुमान की जय” असा जयघोष करीत रथाचा दोर पकडून रथ पुढे नेला. त्या घटनेनंतर महिलांकडून हनुमान जयंतीला रथ ओढण्याची परंपरा सुरू राहिली आणि पुढील पिढ्यांनीही ती आजतागायत जपली आहे. कालांतराने ही कृती केवळ प्रतिकात्मक न राहता उत्सवाचा अविभाज्य भाग बनली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://marathi.ndtv.com/maharashtra/hanuman-jayanti-2024-women-pull-hanuman-rath-in-sangamner-since-british-times-5503715|title='या' गावात चक्क महिला ओढतात हनुमानाचा रथ, ब्रिटीश काळापासून सुरु आहे परंपरा|language=mr}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sarkarnama.esakal.com/maharashtra/paschim-maharashtra/participation-of-political-women-in-hanuman-jayanti-celebrations-at-sangamner-aa84|title=संगमनेरात महिला नेत्यांचा हनुमान जयंती सोहळ्यात सहभाग|last=आवारी|first=अमित|date=2022-04-16|website=Politics News on Sarkarnama|language=mr|access-date=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;

== उत्सवाचे स्वरूप ==
[[हनुमान जयंती]] हा चैत्र महिन्यात साजरा केला जाणारा हिंदू धार्मिक उत्सव आहे. संगमनेर मध्ये या दिवशी सकाळी मंदिरात पूजा, अभिषेक आणि धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. त्यानंतर हनुमानाचा विजयरथ सजविण्यात येतो. रथावर हनुमानाची मूर्ती स्थापित केली जाते. परंपरेनुसार प्रथम महिलांकडून रथ ओढण्यास सुरुवात होते. त्यानंतर इतर भाविक आणि नागरिक सहभागी होतात. रथयात्रा शहरातील प्रमुख मार्गांवरून फिरते. धार्मिक घोषणाबाजी, भजन, ढोल-ताशा आणि पारंपरिक वाद्यांच्या गजरात मिरवणूक पुढे सरकते. काही ठिकाणी रथ थांबवून पूजन आणि आरती केली जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.etvbharat.com/mr/!state/hanuman-jayanti-2025-women-pull-hanuman-rath-in-sangamner-from-british-time-maharashtra-news-mhs25041202707|title=संगमनेरचा हनुमान रथोत्सव; 96 वर्षांची परंपरा आणि स्त्रीशक्तीचा ऐतिहासिक सन्मान|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2025-04-12|website=ETV Bharat News|language=mr|access-date=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;

== प्रशासनाचा सहभाग ==
ज्या पोलीस दलाने सरकारी आदेशानुसार रथाच्या मिरवणुकीला परवानगी नाकारली होती, त्याच पोलीस दलाचे प्रमुख (पोलीस निरीक्षक) प्रत्येकवर्षी संगमनेर पोलीस स्टेशनपासून आपल्या लवाजम्यासह वाजतगाजत भगवा ध्वज घेऊन हनुमान रथापर्यंत येतात. या रथयात्रेदरम्यान पोलिसांना विशेष मान असून पोलिसांनी वाजत गाजत आणलेला झेंडा रथावर लावल्यावरच रथ ओढला जातो.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-WMAH-AHM-in-sangamner-women-pull-hanuman-vijay-rath-4954617-NOR.html|title=परंपरा: संगमनेरात महिलाच आेढतात हनुमानाचा विजय रथ|date=2015-04-05|language=mr}}&lt;/ref&gt; त्यांच्या उपस्थितीत आरती होते आणि त्यांनतर महिला रथ ओढायला सुरुवात करतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/ahilyanagar/shri-hanuman-vijay-rath-pulled-by-women-in-sangamanera-women-have-had-the-honor-of-pulling-the-chariot-for-94-years-a-a940-c642/|title=संगमनेरात महिलांनी ओढला 'श्री हनुमान विजय रथ'; ९४ वर्षांपासून रथ ओढण्याचा मान महिलांना|last=author/shekhar-pansare|date=2023-04-06|website=Lokmat|language=mr|access-date=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;

== सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व ==
संगमनेर मधील हा रथोत्सव स्थानिक लोकसंस्कृतीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. धार्मिक उत्सव आणि सामाजिक सहभाग यांचे एकत्रित रूप या सोहळ्यात दिसते. अनेक धार्मिक मिरवणुकांमध्ये पारंपरिकरित्या पुरुषांचे वर्चस्व आढळते; मात्र या उत्सवात महिलांना अग्रक्रम देण्यात येतो. महाराष्ट्रात अनेक मारूती मंदिरात आजही महिलांना जाण्यास मनाई असताना संगमनेरात मात्र हनुमान जयंतीच्या निमित्ताने निघणारा रथ महिलांनी ओढण्याची परंपरा कायम आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/ahilyanagar-news/hanuman-jayanti-in-sangamner/articleshow/58133505.cms|title=हनुमान विजयरथाची दोरी महिलांच्या हाती|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/photo-gallery/news/ahmednagar-hanuman-jayanti-2023-women-pull-hanuman-rath-in-sangamner-ahmadnagar-from-british-times-know-about-maharshtra-news-1165736|title=Hanuman Jayanti 2023 : संगमनेर ब्रिटीशांच्या काळापासून सुरु आहे अजब परंपरा... जाणून घ्या!|last=टीम|first=एबीपी माझा वेब|date=2023-04-06|website=ABP Majha|language=mr|access-date=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव]]
[[वर्ग:संगमनेर]]</text>
      <sha1>n4vg4boacl78m51slnpgd9pvz6hfefs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:मंदा माणिकराव नांदुरकर</title>
    <ns>3</ns>
    <id>377452</id>
    <revision>
      <id>2676619</id>
      <parentid>2655687</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tiven2240</username>
        <id>69269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Campwiz */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2676619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="719" sha1="shryen8uqmg5rpkwrc76w9ip35w67od" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=मंदा माणिकराव नांदुरकर}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १३:२४, ४ मार्च २०२६ (IST)

== Campwiz  ==

Namaskar मंदा माणिकराव नांदुरकर,

We observe that you are creating new campaigns in Campwiz for Marathi Wikipedia. Do u want to participate in Feminism and Folklore Campaign? [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २२:०९, ३१ मार्च २०२६ (IST)</text>
      <sha1>shryen8uqmg5rpkwrc76w9ip35w67od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377458</id>
    <revision>
      <id>2676678</id>
      <parentid>2676482</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T04:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका */</comment>
      <origin>2676678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48587" sha1="r7q8skm8wmsmo4g8syg44m4wr5u8j8o" xml:space="preserve">{{short description|International cricket season}}
{{Use dmy dates|date=January 2025}}{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}}
'''२०२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ पर्यंत असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php|title=Future Tour Programs (FTP) Schedule of ICC|website=CricSchedule|access-date=2024-03-16}}&lt;/ref&gt; या कालावधीमध्ये पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[टी२०]] सामने (पूर्ण सदस्य संघांमधील), [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिला कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|महिला एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला]] [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट असतील.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027|work=International Cricket Council|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|archive-date=26 December 2022|accessdate=14 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093|title=Men's FTP for 2023-2027 announced|work=International Cricket Council|accessdate=14 March 2023}}&lt;/ref&gt; [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] जून आणि जुलै २०२६ दरम्यान इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=[[Sky Sports]]|access-date=26 July 2022}}&lt;/ref&gt; येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत सहयोगी राष्ट्रांशी संबंधित इतर अनेक टी२०आय मालिका खेळवल्या जातील.

== मोसम आढावा ==

=== पुरुषांचे कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय दौरे'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''आरंभ दिनांक'''
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |निकाल [सामने]
|-
! width=&quot;80&quot; |[[कसोटी सामना|कसोटी]]
! width=&quot;80&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]]
! width=&quot;80&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|17 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}} 
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|8 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}} 
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा|{{date|27 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
| [१] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा|{{date|4 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
|[३] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा|{{date|5 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा भारत दौरा|{{date|6 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
| [१] || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SL}}
| [२] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
|[२] || [५] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}} || [३] || [5]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
| [२]|| {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा आयर्लंड दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
| [१] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलदेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |{{date|13 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा|{{date|19 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
|[३] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NAM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SA}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा बांगलादेश दौरा|{{date|1 September 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा|{{date|15 September 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SL}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align :center&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा'''
|-
!'''आरंभ दिनांक'''
! colspan=&quot;4&quot; |'''स्पर्धा'''
!'''विजेते'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका |{{date|2 April 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)|{{date|5 May 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|USA}} [[२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका|२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)|{{date|15 July 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NED}} [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|{{date|August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NAM}} २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|{{date|August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|TAN}} [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|}

=== महिलांचे कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''महिलांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |आरंभ दिनांक
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |'''निकाल [सामने]'''
|-
! width=&quot;80&quot; |[[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]]
! width=&quot;80&quot; |[[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|म.आं.ए.दि.]]
! width=&quot;80&quot; |[[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|म.आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा|{{date|April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|SRI}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|17 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IND}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा |{{date|24 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ZIM}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|10 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|NZ}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|28 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IND}}
| [१] || {{n/a}} || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 September 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IRE}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align :center&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा'''
|-
!'''आरंभ दिनांक'''
! colspan=&quot;4&quot; |'''स्पर्धा'''
!'''विजेते'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|IRE|cricket}} [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|SCO}} [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|१२ जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|ENG}} [[२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला आशिया चषक |जुलै २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |[[२०२६ महिला आशिया चषक]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|}

== एप्रिल ==

=== श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा ===

=== २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका ===
{{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] - आं.ए.दि. तिरंगी मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!संघ १
!संघ २
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529139.html आं.ए.दि. ४९४६]
|२ एप्रिल 
|{{cr|OMA}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529140.html आं.ए.दि. ४९४७]
|४ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529141.html आं.ए.दि. ४९४८]
|६ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529142.html आं.ए.दि. ४९४९]
|८ एप्रिल
|{{cr|OMA}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529143.html आं.ए.दि. ४९५०]
|१० एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529144.html आं.ए.दि. ४९५१]
|१२ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|
|}

=== न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा ===
{{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html १ला आं.ए.दि.]
|१७ एप्रिल
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html २रा आं.ए.दि.]
|२० एप्रिल
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html ३रा आं.ए.दि.]
|२३ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html १ला आं.टी२०]
|२७ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html २रा आं.टी२०]
|२९ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html ३रा आं.टी२०]
|२ मे
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|
|}

=== भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा ===
{{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html १ला म.आं.टी२०]
|१७ एप्रिल
|[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html २रा म.आं.टी२०]
|१९ एप्रिल
|[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html ३रा म.आं.टी२०]
|२२ एप्रिल
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html ४था म.आं.टी२०]
|२५ एप्रिल
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html ५वा म.आं.टी२०]
|२७ एप्रिल
|[[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] 
|
|}

=== श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा ===
{{main|श्रीलंका महिला संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html १ला म.आं.ए.दि.]
|२० एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा म.आं.ए.दि.]
|२२ एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|२५ एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |WT20I series
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ला म.आं.टी२०]
|२८ एप्रिल
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २रा म.आं.टी२०]
|३० एप्रिल
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३रा म.आं.टी२०]
|२ मे 
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|
|}

=== झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा ===
{{Main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|१ला म.आं.ए.दि.
|एप्रिल
|
|
|-
|२रा म.आं.ए.दि.
|एप्रिल
|
|
|-
|३रा म.आं.ए.दि.
|एप्रिल
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२०. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|१ला म.आं.टी२०
|मे
|
|
|-
|२रा म.आं.टी२०
|मे
|
|
|-
|३रा म.आं.टी२०
|मे
|
|
|}

=== झिम्बाब्वेचा पाकिस्तान दौरा ===
{{Main|झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|१ला आं.टी२०
|
|
|
|-
|२रा आं.टी२०
|
|
|
|-
|३रा आं.टी२०
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|१ला आं.ए.दि.
|
|
|
|-
|२रा आं.टी२०
|
|
|
|-
|३रा आं.टी२०
|
|
|
|}

== मे==

=== २०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका===
{{main|२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका}}

=== न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा===
{{Main|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html १ला म.आं.ए.दि.]
|१० मे
|[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html २रा म.आं.ए.दि.]
|१३ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|१६ मे
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496545.html १ला म.आं.टी२०] 
|२० मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान ]], [[डर्बी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496546.html २रा म.आं.टी२०] 
|२३ मे
|[[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[कँटरबरी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496547.html ३रा म.आं.टी२०] 
|२५ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (होव)|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]]
|
|}

===न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा ===
{{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |कसोटी मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|एकमेव कसोटी
|
|
|
|-
|}

=== २०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका===
{{Main|२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका}}
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=May 2026

|team1=IRE
|team2=PAK
|team3=WIN

|win_IRE= |loss_IRE= |nr_IRE= |rs_IRE= |or_IRE= |rc_IRE= |ob_IRE=
|win_PAK= |loss_PAK= |nr_PAK= |rs_PAK= |or_PAK= |rc_PAK= |ob_PAK=
|win_WIN= |loss_WIN= |nr_WIN= |rs_WIN= |or_WIN= |rc_WIN= |ob_WIN=
 
|name_IRE={{crw|IRE}}
|name_PAK={{crw|PAK}}
|name_WIN={{crw|WIN}}
}}

=== भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा===
{{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496548.html १ला म.आं.टी२०] 
|२८ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496549.html २रा म.आं.टी२०] 
|३० मे
|[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496550.html ३रा म.आं.टी२०] 
|२ जून
|[[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |महिला कसोटी मालिका मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496551.html एकमेव म.कसोटी]
|१०–१३ जुलै
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
|
|}

== जून ==

=== २०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका===
&lt;!-- {{main|२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका}} --&gt;
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=June 2026

|team1=BAN
|team2=NED
|team3=SCO

|win_BAN= |loss_BAN= |nr_BAN= |rs_BAN= |or_BAN= |rc_BAN= |ob_BAN=
|win_NED= |loss_NED= |nr_NED= |rs_NED= |or_NED= |rc_NED= |ob_NED=
|win_SCO= |loss_SCO= |nr_SCO= |rs_SCO= |or_SCO= |rc_SCO= |ob_SCO=
 
|name_BAN={{crw|BAN}}
|name_NED={{crw|NED}}
|name_SCO={{crw|SCO}}
}}

=== New Zealand in England ===
{{Main|New Zealand cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496571.html १ली कसोटी] 
|4–8 June
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496572.html २री कसोटी] 
|17–21 June
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496573.html ३री कसोटी] 
|25–29 June
|[[Trent Bridge]], [[Nottingham]]
|
|-
|}

=== Australia बांगलादेश दौरा ===
{{Main|Australian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|5 June
|
|
|-
|२रा ODI
|8 June
|
|
|-
|३रा ODI
|11 June
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|15 June
|
|
|-
|२रा T20I
|18 June
|
|
|-
|३रा T20I
|20 June
|
|
|-
|}

=== Afghanistan in India ===
{{Main|Afghan cricket team in India in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |Only Test
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|Only Test
|6–10 June
|[[Maharaja Yadavindra Singh International Cricket Stadium]], [[New Chandigarh]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|14 June
|[[Himachal Pradesh Cricket Association Stadium|HPCA Stadium]], [[Dharmashala]]
|
|-
|२रा ODI
|17 June
|[[Ekana Cricket Stadium]], [[Lucknow]]
|
|-
|३रा ODI
|20 June
|[[M. A. Chidambaram Stadium]], [[Chennai]]
|
|}

=== 2026 Women's T20 World Cup ===
{{main|2026 Women's T20 World Cup}}{{#section:Template:2026  Women's T20 World Cup Standings|Group A}} {{#section:Template:2026  Women's T20 World Cup Standings|Group B}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |Round-robin
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html १ला म.आं.टी२०] 
|12 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|SL}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html २रा म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|SCO}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html ३रा म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|SA}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html ४था म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|WIN}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html ५वा म.आं.टी२०] 
|14 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|NED}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html 6th म.आं.टी२०] 
|14 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|PAK}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html 7th म.आं.टी२०] 
|16 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|SL}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html 8th म.आं.टी२०] 
|16 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|IRE}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html 9th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|BAN}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html 10th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|NED}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html 11th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|PAK}}
|{{crw|SA}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html 12th म.आं.टी२०] 
|18 June
|{{crw|SCO}}
|{{crw|WIN}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html 13th म.आं.टी२०] 
|19 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|NZ}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html 1४था म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|NED}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html 1५वा म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|PAK}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html 16th म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|SCO}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html 17th म.आं.टी२०] 
|21 June
|{{crw|SL}}
|{{crw|WIN}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html 18th म.आं.टी२०] 
|21 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|SA}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html 19th म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|SCO}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html 20th म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|SL}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html 21st म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|PAK}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html 2२रा म.आं.टी२०] 
|24 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|WIN}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html 2३रा म.आं.टी२०] 
|25 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|IND}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html 2४था म.आं.टी२०] 
|25 June
|{{crw|NED}}
|{{crw|SA}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html 2५वा म.आं.टी२०] 
|26 June
|{{crw|SCO}}
|{{crw|SL}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html 26th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|NED}}
|{{crw|PAK}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html 27th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|WIN}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html 28th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|NZ}}
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html 29th म.आं.टी२०] 
|28 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|SA}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html 30th म.आं.टी२०] 
|28 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|IND}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
! colspan=&quot;6&quot; |Semi-finals
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html १ला semi-final]
|30 June
|TBA
|TBA
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html २रा semi-final]
|2 July
|TBA
|TBA
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
! colspan=&quot;6&quot; |Final
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html Final]
|5 July
|TBA
|TBA
|[[Lord's]], [[London]]
|
|}

== July ==

=== India in England ===
{{Main|Indian cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html १ला आं.टी२०] 
|1 July
|[[Riverside Ground]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html २रा आं.टी२०] 
|4 July
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html ३रा आं.टी२०] 
|7 July
|[[Trent Bridge]], [[Nottingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html ४था आं.टी२०] 
|9 July
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html ५वा आं.टी२०] 
|11 July
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html १ला आं.ए.दि.]
|14 July
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा आं.ए.दि.]
|16 July
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा आं.ए.दि.]
|19 July
|[[Lord's]], [[London]]
|
|}

=== 2026 Netherlands Tri-Nation Series ===
{{main|2026 Netherlands Tri-Nation Series}}

=== Bangladesh in Zimbabwe ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Zimbabwe in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st Test
|
|
|
|-
|२रा Test
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|
|
|
|-
|२रा ODI
|
|
|
|-
|३रा ODI
|
|
|
|-
|४था ODI
|
|
|
|-
|५वा ODI
|
|
|
|}

=== 2026 Women's Asia Cup ===&lt;!-- {{main|2026 Women's Asia Cup}} --&gt;

== August ==

=== 2026 Namibia T20I Tri-Nation Series ===&lt;!-- {{main|2026 Namibia T20I Tri-Nation Series}} --&gt;
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=August 2026

|team1=NAM
|team2=SA
|team3=ZIM

|win_NAM= |loss_NAM= |nr_NAM= |rs_NAM= |or_NAM= |rc_NAM= |ob_NAM=
|win_SA= |loss_SA= |nr_SA= |rs_SA= |or_SA= |rc_SA= |ob_SA=
|win_ZIM= |loss_ZIM= |nr_ZIM= |rs_ZIM= |or_ZIM= |rc_ZIM= |ob_ZIM=
 
|name_NAM={{cr|NAM}}
|name_SA={{cr|SA}}
|name_ZIM={{cr|ZIM}}
}}

=== Bangladesh in Australia ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Australia in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st Test
|13–17 August
|[[Marrara Oval]], [[Darwin, Northern Territory|Darwin]]
|
|-
|२रा Test
|22–26 August
|[[Great Barrier Reef Arena]], [[Mackay, Queensland|Mackay]]
|
|}

=== Pakistan in England ===
{{Main|Pakistani cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ली कसोटी] 
|19–23 August
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २री कसोटी] 
|27–31 August
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३री कसोटी] 
|9–13 September
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|}

=== Bangladesh in Ireland ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Ireland in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|
|
|
|-
|२रा ODI
|
|
|
|-
|३रा ODI
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|
|
|
|-
|२रा T20I
|
|
|
|-
|३रा T20I
|
|
|
|}

=== 2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania) ===
{{main|2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania)}}Teams:

* {{cr|BHR}}
* {{cr|HK}}
* {{cr|ITA}}
* {{cr|SIN}}
* {{cr|TAN}}
* {{cr|UGA}}

== September ==

=== India बांगलादेश दौरा ===
{{Main|Indian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|1 September
|
|
|-
|२रा ODI
|3 September
|
|
|-
|३रा ODI
|6 September
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|9 September
|
|
|-
|२रा T20I
|12 September
|
|
|-
|३रा T20I
|13 September
|
|
|}

=== Ireland women in England ===
{{Main|Ireland women's cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2029 ICC Women's Championship]] — WODI series}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html १ला म.आं.ए.दि.]
|1 September
|[[Grace Road]], [[Leicester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html २रा म.आं.ए.दि.]
|3 September
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|6 September
|[[New Road, Worcester|New Road]], [[Worcester, England|Worcester]]
|
|}

=== Sri Lanka in England ===
{{Main|Sri Lankan cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html १ला आं.टी२०] 
|15 September
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html २रा आं.टी२०] 
|17 September
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html ३रा आं.टी२०] 
|19 September
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html १ला आं.ए.दि.]
|22 September
|[[Riverside Ground]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html २रा आं.ए.दि.]
|24 September
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html ३रा आं.ए.दि.]
|27 September
|[[The Oval]], [[London]]
|
|}

== See also ==

* [[Associate international cricket in 2026]]
* [[International cricket in 2025–26]]
* [[International cricket in 2026–27]]

== References ==
{{reflist}}{{International cricket seasons}} {{International cricket in 2026}}

{{Portal bar|Cricket|Sports}}</text>
      <sha1>r7q8skm8wmsmo4g8syg44m4wr5u8j8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मराठीतील अनुवादकांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377609</id>
    <revision>
      <id>2676572</id>
      <parentid>2676333</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39218" sha1="88zqmd2ik30dqcyp8k60yf866toh62u" xml:space="preserve">अव्वल इंग्रजी काळात मराठीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भाषांतराला सुरुवात झाली. त्या काळाला भाषांतरयुग असेही संबोधले गेले. आजही मराठीमध्ये अनुवाद करणाऱ्या व्यक्तींची संख्या लक्षणीय आहे. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''नाव'''
|'''जन्मवर्ष'''
|'''अनुवादाचा  अनुभव (वर्षे)'''
|'''कोणत्या  भाषेतून कोणत्या भाषेत?'''
|'''प्रकाशित  अनुवाद (पुस्तकांची संख्या)'''
|'''प्रकाशन  संस्था'''
|'''साहित्यप्रकार  कथा.'''
|'''अन्य  तपशील'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |अनिल विद्याधर आठलेकर
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |१९८२-
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |१० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी/हिंदी/मराठी - कन्नड,
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;4&quot; | 
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लेख, ललित, कॉमिक्स, अध्यात्म/धार्मिक विषय, जाहिरात, इतिहास, शैक्षणिक विषय,  प्रश्नपत्रिका, वैद्यकीय अनुवाद, अन्य...
|कन्नड चित्रपटासाठी डबिंग हेड म्हणून  काम,
|-
| align=&quot;left&quot; |कन्नड - मराठी/हिंदी
|जाहिरातीसाठी  कन्नड व्हॉईसओव्हर,
|-
| 
|मराठी  चित्रपटासाठी गीतलेखन
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-हिंदी, इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी,  मराठी-हिंदी
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अपर्णा झा
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९४२-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |बंगाली - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |[[पद्मगंधा प्रकाशन]], मेहेता प्रकाशन पुणे, साहित्य  प्रसार केंद्र नागपूर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, कविता, नाटक
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मराठी -  बंगाली शब्दकोष, नोव्हेंबर २०२३
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी - बंगाली
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अभय अरुण इनामदार
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७५-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |३ &lt;ref&gt;अभय इनामदार, Spinewise - मिहाना पब्लिकेशन्स &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |चरित्र /  आत्मचरित्र,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |आरोग्यसेवा व  लीगल क्षेत्रातील अनुवादाचे काम. ब्रोशर्स, माहितीपत्रके व इतर अनुवाद  (तांत्रिक, व्यावसायिक आणि भावनिक लिखाणाचा अनुवाद)  
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अमर अरुण देवगांवकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९९६-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |५ ते १०  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |६
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मंजुल  प्रकाशन, कथा (नवी दिल्ली), विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी-इंग्रजी, हिंदी-मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[अविनाश बिनीवाले]]
| align=&quot;left&quot; |१९४३-
| 
| align=&quot;left&quot; |जर्मन-मराठी, रशियन-मराठी,मराठी-हिंदी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[अशोक  जैन]]
| align=&quot;left&quot; |१९४४-२०१४
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |अक्षता प्रसाद देशपांडे
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |१९६९ -
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |२० वर्षाहून  अधिक
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |मराठी - कन्नड  
कन्नड - मराठी
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |५
| rowspan=&quot;3&quot; | 
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; |आत्मचरित्र,  प्रेरणादायक पुस्तकं, कथा, लेख
|डॉ. [[विठ्ठल कामत]] यांची सगळी पुस्तकं कन्नडमध्ये अनुवादित.
|-
|फ़ुलाला सुगंध मातीचा या मराठी मालिकेचा कन्नड अनुवाद आणि पटकथा  लेखन,
|-
|झी साठी शॉर्ट ड्रामाचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |आदित्य आनंद  हर्डीकर
| align=&quot;left&quot; |१९७४-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |आरती अरुण  देवगांवकर
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |१४
| align=&quot;left&quot; |विश्वकर्मा पब्लिकेशन्स,  मंजुल प्रकाशन, भारतीय विचार साधना
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, कविता,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |[[आश्लेषा महाजन|आश्लेषा  शिरीष महाजन]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६९-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१० ते १५  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |११
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मनाक्षरे  प्रकाशन पुणे, प्रथम बुक्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  कविता, बाल साहित्य
| rowspan=&quot;2&quot; | १ कादंबरी, बाकी बालसाहित्याच्या दहा+  पुस्तिका, ई-पुस्तिका
|-
| align=&quot;left&quot; |संस्कृत - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[उमा  कुलकर्णी]]
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| 
| align=&quot;left&quot; |कन्नड-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[कविता  महाजन]]
| align=&quot;left&quot; |१९६७-२०१८
| 
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |[[राजहंस प्रकाशन]]
| 
| [[इस्मत चुगताई]] या उर्दू लेखिकाच्या लघुकथांचा अनुवाद - राजाई या नावाने प्रकाशित; त्याला [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] पुरस्कार प्राप्त &lt;ref&gt;https://www.business-standard.com/article/pti-stories/marathi-writer-kavita-mahajan-passes-away-118092701284_1.html&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोपाळ गणेश आगरकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८५६-१८९५
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[गोरख थोरात|गोरख  निवृत्ती थोरात]]
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिंदी
| align=&quot;left&quot; |३३ &lt;ref&gt;राडा, भाऊ पाध्ये, अनुवाद - गोरख थोरात, सेतु प्रकाशन&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |राजकमल प्रकाशन नवी दिल्ली,  सेतु प्रकाशन नवी दिल्ली, साहित्य अकादमी नवी दिल्ली, भारतीय ज्ञानपीठ प्रकाशन  नवी दिल्ली
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, कविता,  चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| align=&quot;left&quot; |०३ राष्ट्रीय, ०२ राज्यस्तरीय  आणि ०१ प्रादेशिक पुरस्कार
|-
| align=&quot;left&quot; |[[चंद्रकांत भोंजाळ|चंद्रकांत  केशव भोंजाळ]]
| align=&quot;left&quot; |१९५४-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |७०
| align=&quot;left&quot; |अक्षर प्रकाशन, संधिकाल  प्रकाशन, अनघा प्रकाशन, दिलीपराज प्रकाशन,
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, नाटक,  चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म /  तत्त्वज्ञान
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[चंद्रकांत पाटील|चंद्रकांत नागेशराव पाटील]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |मराठी-हिंदी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |चित्रा  पिंपळे
| align=&quot;left&quot; |१९५५ -
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिन्दी, 
इंग्लिश -  हिन्दी
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |हेडविग,मंजुल
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, कविता, धर्म /  अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |जयश्री टेंगशे
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
| align=&quot;left&quot; |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे
सरस्वती पब्लिकेशन्स, कोल्हापूर
| align=&quot;left&quot; |आध्यात्मिक लेखन
|
|-
| align=&quot;left&quot; |जयश्री बोकील
| align=&quot;left&quot; |१९६९-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,  संस्कृत-मराठी.
| align=&quot;left&quot; |३
| align=&quot;left&quot; |बुक गंगा
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, बाल  साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |ज्योती आफळे
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |मेहता पब्लिशिंग हाऊस 
अनुबंध प्रकाशन
| 
| [[पेरी मेसन]] या वकिलाची मध्यवर्ती भूमिका ठेवून [[अर्ल स्टॅनले गार्डनर]] यांनी अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत.  त्यातील ३ कादंबऱ्यांचा अनुवाद केला आहे.&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2022-06-12|title=पेरी मेसन|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%A8&amp;oldid=2122610|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |ज्योती कुंटे &lt;ref&gt;लेखक परिचय - कोसबाड की पहाडीसे (पद्मश्री अनुताई वाघ)&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९५१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |बुक गंगा
| align=&quot;left&quot; |कविता, चरित्र / आत्मचरित्र,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[केतकी मोडक|डॉ.केतकी  मोडक]]
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |[[श्रीअरविंद सोसायटी]]
| align=&quot;left&quot; |अध्यात्मपर लेखन
| align=&quot;left&quot; |[[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याचा अनुवाद, [[अभीप्सा (मासिक)|अभीप्सा]] (संपूर्णपणे अनुवादित असलेल्या) मासिकातून प्रकाशित.
|-
| align=&quot;left&quot; |[[छाया महाजन|डॉ.छाया  महाजन]]
| align=&quot;left&quot; |१९४९-
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.वर्षा तोडमल
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |डॉ.संपदा  पाटगावकर
| align=&quot;left&quot; |१९६१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी- मराठी,
| 
| align=&quot;left&quot; |हेडविग मिडिया,मधुश्री  पब्लिकेशन
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |तेजश्री सौरभ जोशी
| align=&quot;left&quot; |१९८१-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी, मराठी -  फ्रेंच
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |तेजाली  चंद्रकांत शहासने
| align=&quot;left&quot; |१९८४-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |मराठी - इंग्रजी,  इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |विधी महाविद्यालय, बीबीसी  वर्ल्ड सर्विस, चांगुलपणाची चळवळ
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| align=&quot;left&quot; |कायदेविषयक, वैचारिक लेख,   शैक्षणिक साहित्य, बातम्या, वेबसाईटसाठी आवश्यक व्यावसायिक, माहितीपर मजकूर  
|-
| align=&quot;left&quot; |दत्तात्रय  तथा प्रमोद गोविंद शेजवलकर
| align=&quot;left&quot; |१९५१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| 
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |[[राजहंस प्रकाशन]], मेहता प्रकाशन, साकेत प्रकाशन,  फिंगरप्रिंट प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, अन्य
| align=&quot;left&quot; |`
|-
| align=&quot;left&quot; |दीपश्री  विवेक करंदीकर
| align=&quot;left&quot; |१९७३-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |अन्य
| align=&quot;left&quot; |ऍप्सच्या लोकलायझेशनसाठी  कार्यरत
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |नारायण माधवराव हरळीकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९४८-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |लघुकथा,  नाटक, वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |वृत्तपत्रीय  भाषांतर, जाहिरातींसाठी भाषांतर.
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी, हिंदी - मराठी, मराठी - हिंदी,
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |नीता कुलकर्णी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७३-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ &lt;ref&gt;लेखक परिचय - एक होती रितू&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अमेय प्रकाशन, रोहन प्रकाशन, मधुश्री पब्लिकेशन,  मंजुल प्रकाशन, विश्वकर्मा प्रकाशन, wow प्रकाशन, [[विवेकानंद  केंद्र]] प्रकाशन विभाग
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |नूतन  कुलकर्णी - इंगळे
| align=&quot;left&quot; |१९८१-
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |NDA
| align=&quot;left&quot; |लघुकथा, चरित्र / आत्मचरित्र,  वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[पांडुरंग महादेव बापट|पांडुरंग महादेव बापट ऊर्फ सेनापती बापट]]
| align=&quot;left&quot; |१८८०-१९६७
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| align=&quot;left&quot; |[[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]]
| align=&quot;left&quot; |अध्यात्मपर लेखन
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[पु.ल. देशपांडे]]
| align=&quot;left&quot; |१९१९-२०००
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |पूजा सुनील  देशपांडे
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |२
| align=&quot;left&quot; |[[नॅशनल बुक ट्रस्ट]]
| align=&quot;left&quot; |बाल साहित्य, कृषी, शैक्षणिक  विषय अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |पूनम छत्रे &lt;ref&gt;लेखक परिचय - कथापौर्णिमा कथासंग्रह, प्रकाशक: रसिक साहित्य, पुणे. &lt;/ref&gt;
| 
| align=&quot;left&quot; |१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |मनोविकास प्रकाशन, साकेत  प्रकाशन, मधूश्री पब्लिकेशन इत्यादी
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक  / ललित लेख, बाल साहित्य, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[प्रशांत तळणीकर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |प्रसाददत्त शशिकांत  गाडगीळ
| align=&quot;left&quot; |१९७०-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |मराठी- इंग्रजी, इंग्रजी -  मराठी
| align=&quot;left&quot; |२२
| align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन. वैशाली  प्रकाशन.
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, चरित्र / आत्मचरित्र
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[भास्कर रामचंद्र भागवत|भा.रा. भागवत]]
| align=&quot;left&quot; |१९१०-२००१
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |विज्ञानकथा
| align=&quot;left&quot; |त्यांनी '[[ज्यूल व्हर्न]]'  या प्रसिद्ध व आद्य-विज्ञानकथालेखकाचे संपूर्ण लेखन मराठीत भाषांतरित केले.
|-
| align=&quot;left&quot; |[[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर|भार्गवराम (मामा) विठ्ठल वरेरकर]]
| align=&quot;left&quot; |१८८३-१९६४
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मंजिरी दिलीप धामणकर &lt;ref&gt;अनुभाषिते, लेखिका - मंजिरी धामणकर, प्रकाशक - अल्टिमेट असोसिएट्स &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९५९-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |इंग्रजी,  हिंदी, संस्कृत, बंगाली मधून मराठीत आणि मराठीतून हिंदी, इंग्रजीत
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मेहता  प्रकाशन, अमेय प्रकाशन, ग्रिप्स थिएटर, फ्लाय ड्रीम्स प्रकाशन
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  लघुकथा, कविता, नाटक, चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य,  धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
|हिंदी,उर्दू, बंगाली गीतांचा त्याच चालीत  मराठी अनुवाद,
|-
|मराठी गीतांचा हिंदी अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |मंजिरी सागर  गानू
| align=&quot;left&quot; |१९७१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी
| align=&quot;left&quot; | -
| 
| align=&quot;left&quot; |वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| align=&quot;left&quot; |दैनिक, माहेर, मेनका  मासिकांसाठी लेखांचे अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |[[मंजुषा आमडेकर|मंजूषा आमडेकर]]
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |३०-३२ वर्षांचा अनुभव
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, 
हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |२५० &lt;ref&gt;बिले ते विवेकानंद, विश्वास प्रकाशन, डिसेंबर २०२५&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, मंजुल प्रकाशनन, रिया पब्लिकेशन, व्यास क्रिएशन प्रकाशन, विश्वास प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |प्रामुख्याने बालसाहित्य, इतर प्रकार - तांत्रिक, माहितीपूर्ण, जाहिराती 
| align=&quot;left&quot; |
* आठ पुरस्कार प्राप्त
* [[हॅरी पॉटर]]&lt;nowiki/&gt; मालिकेतील सर्व पुस्तकांचा मराठी अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |माधुरी  मयेकर-पांगे
| align=&quot;left&quot; |१९७८-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |मराठी - हिंदी, हिंदी -  मराठी, मराठी - इंग्रजी, इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |५
| align=&quot;left&quot; |[[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|सुमेरू प्रकाशन, श्री  गणेश प्रकाशन, माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय]]
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, धर्म /  अध्यात्म / तत्त्वज्ञान
| align=&quot;left&quot; |६००० पेक्षा जास्त मराठी  शुभेच्छा पत्र संदेशांचे लिखाण प्रकाशित.
|-
| align=&quot;left&quot; |मीना शेटे-संभू
| 
| align=&quot;left&quot; |१५
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी, हिंदी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |मेहता, अमेय, विश्वकर्मा,  सुगावा, सायन, सनय ,मंजुल, मधुश्री, सकाळ, कृष्णा, ब्लूम्सबरी चैतन्य, न्यू ईरा,  गरुडा
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  /विज्ञान/इतिहास,/प्रवासवर्णन/वैद्यकीय/मानसशास्त्र/शेअर  बाजार/वाणिज्य/संशोधनपर/क्रीडा/स्वयंसाहाय्यता
| align=&quot;left&quot; |[[लोकपाल विधेयक, २०११|लोकपाल विधेयक व अन्य विधेयकांची भाषांतरे केली  आहेत.]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[मृणालिनी गडकरी]]
| align=&quot;left&quot; |१९४९-२०१८
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी, इंग्रजी -  मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |यशश्री पुणेकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६६-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |२० वर्षे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |हिंदी आणि  इंग्रजी मधून मराठीत
| rowspan=&quot;2&quot; | 
| align=&quot;left&quot; |पालकनीती प्रकाशन, Wow  publication
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख/  विज्ञान विषयक लेख /कथा
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |एकलव्य प्रकाशन
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |योगेश गंगाधर प्रभुणे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९७१-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |अन्य,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |प्रसिद्धी  पत्रके, लेख यांचा अनुवाद
|-
| align=&quot;left&quot; |हिंदी - मराठी
|-
| align=&quot;left&quot; |[[रवींद्र गुर्जर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |रवींद्र देवधर
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |रवींद्र हरि अभ्यंकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९५१- 
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून  अधिक
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - मराठी,
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |केल्याने  भाषांतर या नियतकालिकात अनुवादित साहित्य प्रकाशित झाले आहे
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |लघुकथा,  कविता, बाल साहित्य, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |
* प्रॉडट  कॅटलॉग, सरकारी पत्रव्यवहार,कायदेशीर नोटिसा, करारनामे इत्यादी 
* मागणीप्रमाणे अनुवाद (फ्री लान्स)
|-
| align=&quot;left&quot; |मराठी - फ्रेंच , इंग्रजी - मराठी, मराठी-इंग्रजी,  गुजराती - इंग्रजी इंग्रजी -गुजराती, गुजराती - फ्रेंच, हिंदी - इंग्लिश
|-
| align=&quot;left&quot; |राधिका  कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |१९६१-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; | -
| 
| align=&quot;left&quot; |चरित्र / आत्मचरित्र, वैचारिक  / ललित लेख
| align=&quot;left&quot; |[[दूरदर्शन]] वृत्तविभागासाठी  भाषांतरकार म्हणून ( इंग्रजी-मराठी आणि मराठी -इंग्रजी) काम .
|-
| align=&quot;left&quot; |[[लीना  सोहोनी]]
| align=&quot;left&quot; |१९५९-
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |वंदना अनुपकुमार  कुंडेटकर
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१९६५-
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |१० ते १५  वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |३ &lt;ref&gt;लेखक परिचय - माझ्या अम्मीची गोष्ट,  मेहता पब्लिकेशन &lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन, माय मिरर पब्लिकेशन्स
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot; |कादंबरी,  वैचारिक / ललित लेख, अन्य
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|-
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - हिंदी
|-
| align=&quot;left&quot; |विजयालक्ष्मी  रमेश रेवणकर
| align=&quot;left&quot; |१९५०-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी, इंग्रजी -  कन्नड
| align=&quot;left&quot; |१०
| align=&quot;left&quot; |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन|कॉन्टिनेन्टल]] , मीहाना, चंद्रकला, नवीन  इत्यादी.
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा, चरित्र /  आत्मचरित्र, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[विदुला  टोकेकर]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |विलास गीते
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[वैजनाथशास्त्री कानफाडे]]
| align=&quot;left&quot; |ब्रिटीशकालीन
| 
| align=&quot;left&quot; |बंगाली-मराठी
| 
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |शीतल कोकाटे
| align=&quot;left&quot; |२०१८-
| align=&quot;left&quot; |८ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-हिंदी,  इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी, मराठी-हिंदी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |लेख, लघुकथा, जाहिरात,  इतिहास, शैक्षणिक विषय, कॉर्पोरेट अनुवाद, अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[शुचिता  नांदापूरकर-फडके]]
| align=&quot;left&quot; |१९६५-
| align=&quot;left&quot; |१४
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |१०५
| align=&quot;left&quot; |मेहता प्रकाशन, विश्वकर्मा  प्रकाशन, मंजुल प्रकाशन, प्रसाद प्रकाशन,श्रीअरविंद आश्रम, मधुश्री प्रकाशन,  रोहन प्रकाशन, हेडविग प्रकाशन, फिंगरप्रिंट प्रकाशन,गोएल प्रकाशन,पुढारी,वैशाली  प्रकाशन,सह्याद्री हॉस्पिटल
| align=&quot;left&quot; |ललित-कथा, कादंबरी, वैचारिक,  कायदाविषयक,बालसाहित्य,  स्व-मदत,आध्यात्मिक,चरित्रे,आत्मकथन,तत्त्वज्ञान,कविता,शैक्षणिक,वैद्यकीय लेख
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |संगीता नितीन  कुलकर्णी
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |५ ते १० वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |४
| align=&quot;left&quot; |साकेत प्रकाशन, मंजुळ
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सायली धोंगडे
| align=&quot;left&quot; |१९७५-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी मराठी -  इंग्रजी, हिन्दी-मराठी
| align=&quot;left&quot; |३
| align=&quot;left&quot; |हेडविग प्रकाशन
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, कविता, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुनिल विष्णू  करमरकर
| align=&quot;left&quot; |१९६२-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |१
| align=&quot;left&quot; |[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस|मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे]]
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुमेधा जोशी
| align=&quot;left&quot; |१९६८-
| align=&quot;left&quot; |१ ते ५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |फ्रेंच - इंग्रजी, फ्रेंच -  मराठी, इंग्रजी - मराठी
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, लघुकथा
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |सुवर्णा  पुरुषोत्तम बेडेकर &lt;ref&gt;लेखक परिचय - युद्ध आणि शांतता - भारत आणि पाकिस्तान&lt;/ref&gt;
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
| align=&quot;left&quot; |१५ वर्षांहून अधिक
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी-मराठी, हिंदी-मराठी,  मराठी-हिंदी
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |अमेय प्रकाशन, इंद्रा  पब्लिकेशन, चिनार पब्लिकेशन, मंजूल प्रकाशन, मायमिरर पब्लिशिंग हाऊस, जयको  पब्लिकेशन, हेडविग प्रकाशन, नॅशनल बुक ट्रस्ट
| align=&quot;left&quot; |कादंबरी, नाटक, चरित्र /  आत्मचरित्र, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य, धर्म / अध्यात्म / तत्त्वज्ञान,  अन्य
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[सुश्रुत कुलकर्णी]]
| 
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| align=&quot;left&quot; |५ &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2026-03-19|title=सुश्रुत कुलकर्णी|url=https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%80&amp;oldid=2673902|journal=विकिपीडिया|language=mr}}&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |[[स्वर्णलता भिशीकर]]
| align=&quot;left&quot; |१९५१-२०२५
| 
| align=&quot;left&quot; |इंग्रजी - मराठी
| 
| [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रम]]
| 
| 
|-
| align=&quot;left&quot; |स्वाती संदीप दाढे.
| align=&quot;left&quot; |१९६६-
|१० ते १५ वर्षे
| align=&quot;left&quot; |बंगाली - मराठी 
|२ &lt;ref&gt;अनुवादक स्वाती दाढे परिचय, अनुभूती - बंगाली अनुवादित कथा &lt;/ref&gt;
|अनाहत, निहारा प्रकाशन
|लघुकथा, कविता, वैचारिक / ललित लेख, बाल साहित्य
|
|}

== संबंधित माहितीसाठी ==
[[मराठीतील अनुवादित पुस्तकांची यादी]]

== संदर्भ ==
[[वर्ग:याद्या]]
[[वर्ग:भाषांतरकार]]</text>
      <sha1>88zqmd2ik30dqcyp8k60yf866toh62u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारतातील मधुमेह समस्या</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378112</id>
    <revision>
      <id>2676616</id>
      <parentid>2675869</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jonathansammy</username>
        <id>17110</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती घातली</comment>
      <origin>2676616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25044" sha1="98bz2j4pww9exh8q9pdeqb89637dmkg" xml:space="preserve">{{मट्रा}}

[[File:India_Diabetes_Prevalence_in_2016.png|alt=|thumb|319x319px|Prevalence of diabetes in Indian states in 2016&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;]]
[[भारत]]ात अंदाजे 21.2 कोटी&lt;ref name=&quot;the-hindu-2024&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/one-fourth-of-people-living-with-diabetes-in-india-lancet-study-estimates/article68866422.ece|title=World Diabetes Day 2024: One-fourth of people living with diabetes globally are in India, study estimates|website=[[The Hindu]]|date=14 November 2024 |access-date=14 November 2024}}&lt;/ref&gt; लोकांना [[मधुमेह]] आहे, तर जगभरात ही संख्या सुमारे 82.8 कोटी आहे. जगातील प्रत्येक चार मधुमेहींपैकी एक (26%) व्यक्ती भारतातील आहे, त्यामुळे मधुमेहाने सर्वाधिक प्रभावित देशांमध्ये भारताचा समावेश होतो.&lt;ref name=&quot;the-wire-2024&quot;&gt;{{Cite news|url=https://thewire.in/health/one-third-diabetes-treatment-india-capital|title=Less Than a Third of People Suffering from Diabetes Get Treatment in India, World's Diabetes Capital|website=The Wire|date=14 November 2024 |access-date=14 November 2024}}&lt;/ref&gt; (नोव्हेंबर 2024 मध्ये भारताची लोकसंख्या जागतिक लोकसंख्येच्या सुमारे 17.78% इतकी होती.&lt;ref name=&quot;Worldometer&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.worldometers.info/world-population/india-population |title= Countries By Percentage Of World Population |author= Geoffrey Migiro |work= worldometers |access-date= 14 November 2024}}&lt;/ref&gt;)

भारतात [[मधुमेह टाईप वन]] पाश्चिमात्य देशांच्या तुलनेत कमी प्रमाणात आढळतो, आणि निदान झालेल्या भारतीयांपैकी सुमारे 90 ते 95% लोकांना [[मधुमेह टाईप टू]] आढळतो. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर उच्च बीएमआय हा टाईप २ मधुमेहासाठी एक धोकादायक घटक मानला जातो, परंतु भारतातील प्रकार 2 मधुमेह असलेल्या लोकांपैकी केवळ सुमारे एक-तृतीयांश लोकांचा [[बॉडी मास इंडेक्स|शरीर वस्तुमान निर्देशांक]] (BMI) 25 पेक्षा जास्त आढळूण येतो.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-01-15 |title=Over 30 million have now been diagnosed with diabetes in India. The CPR (Crude prevalence rate) in the urban areas of India is thought to be 9 per cent. |url=https://www.diabetes.co.uk/global-diabetes/diabetes-in-india.html |access-date=2020-04-29 |website=Diabetes |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;२०२१ मधील दीर्घकालीन गटांमधील संभाव्य माहितीच्या एका अभ्यासात असे आढळले की, [[दक्षिण आशिया]]यी प्रौढांमध्ये मधुमेहाचे प्रमाण अमेरिकन श्वेतवर्णीयांपेक्षा जास्त आहे, आणि लठ्ठपणा नसलेल्या लोकांमध्येसुद्धा ते लक्षणीयरीत्या जास्त आहे. या निष्कर्षांवरून असेही दिसून येते की, दक्षिण आशियाई लोकांमध्ये इन्सुलिन प्रतिरोधकता अमेरिकन कृष्णवर्णीय किंवा श्वेतवर्णीयांपेक्षा कमी आहे. त्यामुळे, [[दक्षिण आशिया|दक्षिण आशियाई]] लोकांमध्ये मधुमेहाच्या धोक्यासाठी लठ्ठपणा आणि इन्सुलिन प्रतिरोधकतेव्यतिरिक्त इतर घटक (उदा. जन्मजात इन्सुलिनची कमतरता) महत्त्वाचे असू शकतात. या अभ्यासाच्या लेखकांनी दक्षिण आशियाई लोकांमध्ये, आजाराच्या धोक्याच्या यंत्रणांना हाताळण्यासाठी तपासणी, प्रतिबंध आणि उपचारांसाठीच्या प्रमाणित मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये बदल करण्याची शिफारस केली आहे.&lt;ref&gt;Narayan KMV, Kondal D, Daya N, Gujral UP, Mohan D, Patel SA, et al. Incidence and pathophysiology of diabetes in South Asian adults living in India and Pakistan compared with US blacks and whites. BMJ Open Diabetes Research &amp; Care. 2021;9:e001927. https://doi.org/10.1136/bmjdrc-2020-001927&lt;/ref&gt; 2004 मधील एका अभ्यासानुसार औद्योगिकीकरण आणि ग्रामीण भागातून शहरी भागात स्थलांतर यांमुळे जीवनशैलीत झालेल्या बदलांमुळे भारतीयांमध्ये प्रकार 2 मधुमेहाचे प्रमाण वाढले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mohan|first=V.|date=June 2004|title=Why are Indians more prone to Diabetes?|journal=The Journal of the Association of Physicians of India|volume=52|pages=468–474|issn=0004-5772|pmid=15645957}}&lt;/ref&gt;

या जीवनशैलीतील बदलांमुळे आशियाई लोकसंख्येमध्ये प्राणिजन्य अन्नातून मिळणाऱ्या उर्जेचे प्रमाण वाढले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=May 27, 2009 |title=Diabetes in Asia |url=https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/183977 |journal=American Medical Association |volume=301 |issue=20 |via=JAMA Network}}&lt;/ref&gt; भारतात शहरी भागातील लोक त्यांच्या उर्जेच्या सुमारे 32% भाग प्राणिजन्य चरबीपासून घेतात, तर ग्रामीण भागात हे प्रमाण 17% आहे.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Prakash |first=Shetty |date=2002 |title=Nutrition transition in India |url=https://www.cambridge.org/core/journals/public-health-nutrition/article/nutrition-transition-in-india/8B3C4A71EE883791E4AF0828E43BD4B9 |journal=Public Health Nutrition |volume=5 |issue=1A |pages=175–182}}&lt;/ref&gt; हे बदल आयुष्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातच दिसून येतात, त्यामुळे दीर्घकालीन [[दीर्घकालीन आजार|दीर्घकालीन]] गुंतागुंत अधिक प्रमाणात आढळते.

== रोगप्रसार (Epidemiology) ==
[[File:Prevalence_of_Diabetes_by_Percent_of_Country_Population_(2014)_Gradient_Map.png|thumb|2014 मध्ये जगभरातील मधुमेहाचे प्रमाण. जागतिक प्रमाण 9.2% होते. 2020 पर्यंत भारतात हे प्रमाण 8.9% होते.]]

2020 मध्ये [[आंतरराष्ट्रीय मधुमेह महासंघ]] (IDF) च्या मते जगात 46.3 [[१,००,००,००० (संख्या)|कोटी]] लोकांना मधुमेह आहे आणि [[दक्षिण-पूर्व आशिया]] प्रदेशात 8.8 [[१,००,००,००० (संख्या)|कोटी]]  लोकांना हा आजार आहे. यांपैकी 7.7 [[१,००,००,००० (संख्या)|कोटी]] लोक भारतातील आहेत.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://idf.org/our-network/regions-members/south-east-asia/members/94-india.html|title=Members|website=idf.org|access-date=2020-04-29|archive-date=2020-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513160723/https://www.idf.org/our-network/regions-members/south-east-asia/members/94-india.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; IDF च्या मते लोकसंख्येत मधुमेहाचे प्रमाण 8.9% आहे. 

IDF च्या अंदाजानुसार [[संयुक्त संस्थाने]] नंतर भारतात मधुमेह टाईप वन असलेल्या मुलांची संख्या दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. तसेच दक्षिण-पूर्व आशिया प्रदेशात मुलांमध्ये आढळणाऱ्या मधुमेह टाईप वनच्या नवीन घटनांमध्ये भारताचा सर्वात मोठा वाटा आहे.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ramachandran|first1=Ambady|last2=Snehalatha|first2=Chamukuttan|last3=Ma|first3=Ronald Ching Wan|date=2014-02-01|title=Diabetes in South-East Asia: An update|journal=Diabetes Research and Clinical Practice|volume=103|issue=2|pages=231–237|doi=10.1016/j.diabres.2013.11.011}}&lt;/ref&gt;

[[जागतिक आरोग्य संघटना]]च्या मते भारतातील सर्व मृत्यूंपैकी सुमारे 2% मृत्यू मधुमेहामुळे होतात.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/diabetes/country-profiles/ind_en.pdf?ua=1|title=Diabetes country profiles - World Health Organization|website=who.int|access-date=30 April 2020}}&lt;/ref&gt;

भारतामध्ये मधुमेह असलेल्या लोकांची संख्या 1990 मध्ये 2.6 [[१,००,००,००० (संख्या)|कोटी]], ती 2016 मध्ये 6.5 [[१,००,००,००० (संख्या)|कोटी]]झाली.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Tandon|first1=Nikhil|last2=Anjana|first2=Ranjit M.|last3=Mohan|first3=Viswanathan|date=2018|title=The increasing burden of diabetes and variations among the states of India|journal=The Lancet Global Health|volume=6|issue=12|pages=e1352–e1362}}&lt;/ref&gt;

2019 मध्ये [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|भारताचे आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय]]ाने प्रसिद्ध केलेल्या राष्ट्रीय मधुमेह आणि मधुमेही रेटिनोपॅथी सर्वेक्षणानुसार 50 वर्षांवरील लोकांमध्ये मधुमेहाचे प्रमाण 11.8% आढळले.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/science/health/government-survey-found-11-8-prevalence-of-diabetes-in-india-11570702665713.html|title=Government survey found 11.8% prevalence of diabetes in India|website=Livemint}}&lt;/ref&gt;

50 वर्षांखालील प्रौढांमध्ये मधुमेहाचे प्रमाण 6.5% आणि पूर्व-मधुमेह (prediabetes) 5.7% असल्याचे सर्वेक्षणात दिसून आले.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Chandrupatla|first1=Siddardha Gowtam|date=2020|title=Diabetes and prediabetes prevalence among young and middle aged adults in India|journal=Epidemiology and Health|volume=42}}&lt;/ref&gt;

मधुमेहाचे प्रमाण पुरुष (12%) आणि महिला (11.7%) या दोघांमध्ये जवळपास समान होते. शहरी भागात हे प्रमाण अधिक आढळते.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cadiresearch.org/topic/diabetes-indians/diabetes-in-india|title=Diabetes in India|publisher=Cadi Research|access-date=2026-03-16|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919173923/https://cadiresearch.org/topic/diabetes-indians/diabetes-in-india|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

मधुमेहाशी संबंधित [[रेटीनोपथी|मधुमेही रेटिनोपॅथी]] या दृष्टीदोष निर्माण करणाऱ्या आजाराचे प्रमाणही लक्षणीय आहे. 50 वर्षांपर्यंतच्या मधुमेही लोकांपैकी 16.9% लोकांना हा आजार आढळला.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

भारतामध्ये प्रकार 2 मधुमेह असलेल्या लोकांचे चार उपगट (clusters) ओळखले गेले आहेत, त्यांपैकी दोन उपगट भारतासाठी वैशिष्ट्यपूर्ण आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2021|title=New sub-groups of diabetes could lead to more targeted treatment for people in India|journal=NIHR Evidence}}&lt;/ref&gt;

== राज्यनिहाय मधुमेहाचे प्रमाण ==
भारतामध्ये मधुमेहाचे प्रमाण सर्व राज्यांमध्ये समान नाही. शहरीकरण, आहारातील बदल, आर्थिक विकास, आणि जीवनशैलीतील फरक यांमुळे काही राज्यांमध्ये मधुमेहाचे प्रमाण अधिक आढळते.

राष्ट्रीय सर्वेक्षणे आणि विविध संशोधनांनुसार दक्षिण भारत आणि मोठ्या महानगरांमध्ये मधुमेहाचे प्रमाण तुलनेने जास्त आहे.आर्थिक व आरोग्यदृष्ट्या प्रगत राज्यांमध्ये जसे की [[तामिळनाडू]] आणि [[केरळ]], मधुमेहाचे प्रमाण जास्त आढळते.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Atre|first=Sachin|date=2019|title=The burden of diabetes in India|journal=The Lancet Global Health}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ भारतातील काही राज्यांमधील मधुमेहाचे अंदाजे प्रमाण
|-
! राज्य / केंद्रशासित प्रदेश
! अंदाजे मधुमेहाचे प्रमाण (%)
|-
| [[केरळ]]
| 19–20%
|-
| [[तामिळनाडू]]
| 10–18%
|-
| [[महाराष्ट्र]]
| 9–12%
|-
| [[कर्नाटक]]
| 8–11%
|-
| [[गुजरात]]
| 8–10%
|-
| [[दिल्ली]]
| 10–15%
|-
| [[पंजाब]]
| 8–11%
|-
| [[उत्तर प्रदेश]]
| 6–8%
|-
| [[बिहार]]
| 5–7%
|-
| [[राजस्थान]]
| 6–9%
|}

दक्षिण भारतातील राज्यांमध्ये मधुमेहाचे प्रमाण तुलनेने जास्त असल्याचे अनेक अभ्यासांमध्ये दिसून आले आहे. याचे कारण पुढील घटक मानले जातात:

* शहरीकरणाचे उच्च प्रमाण  
* बदललेली आहार पद्धती  
* शारीरिक हालचालीचे कमी प्रमाण  
* स्थूलत्वाचे वाढते प्रमाण  
* आनुवंशिक प्रवृत्ती  

ग्रामीण भागात मधुमेहाचे प्रमाण तुलनेने कमी असले तरी ते वेगाने वाढत असल्याचे आढळते. विशेषतः ग्रामीण भागात आहारातील बदल आणि कमी शारीरिक श्रम यामुळे मधुमेहाचा धोका वाढत आहे.
== मधुमेहाशी संबंधित रोगभार ==
गेल्या तीन दशकांत भारतात मधुमेहामुळे होणारे मृत्यू आणि [[Disability-adjusted life year]] (DALY) या दोन्हींचा भार दुप्पटपेक्षा अधिक वाढला आहे. 2019 मध्ये मधुमेहाचा मृत्यूदर प्रति 100,000 लोकसंख्येमागे 19.64 इतका होता, तर DALY दर 919.02 प्रति 100,000 इतका होता.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ihmeuw.org/5kfr|title=GBD compare data visualization|website=Healthdata.org}}&lt;/ref&gt;

मधुमेहाशी संबंधित DALYs हे [[स्ट्रोक]], [[हृदय व रक्तवाहिन्यांचे विकार]], दीर्घकालीन [[मूत्रपिंड]] रोग, दीर्घकालीन अडथळ्याचा [[फुफ्फुस रोग]] आणि इतर अनेक आजारांशी संबंधित असल्याचे आढळले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ihmeuw.org/5kgr|title=GBD compare data visualization|website=Healthdata.org}}&lt;/ref&gt;

2016 मधील एका सर्वेक्षणानुसार उच्च [[शरीर वस्तुमान निर्देशांक]] (BMI) हा मधुमेहाशी संबंधित DALYs पैकी 36% साठी प्रमुख जोखीम घटक होता. त्याशिवाय आहारातील जोखीम, [[तंबाखू]]चे सेवन, कमी शारीरिक हालचाल आणि [[मद्यपान]] हेही महत्त्वाचे जोखीम घटक आहेत.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== प्रतिबंध ==
भारतामध्ये बहुसंख्य मधुमेह प्रकरणे प्रकार 2 मधुमेहाची आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Atre|first=Sachin|date=2015|title=Addressing policy needs for prevention and control of type 2 diabetes in India|journal=Perspectives in Public Health}}&lt;/ref&gt;

मधुमेह नियंत्रणासाठी भारत सरकारने 2010 मध्ये **कर्करोग, मधुमेह, हृदयविकार आणि स्ट्रोक प्रतिबंध व नियंत्रण राष्ट्रीय कार्यक्रम (NPCDCS)** सुरू केला.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; या कार्यक्रमाचा उद्देश आरोग्य सेवा प्रणालीच्या सर्व स्तरांवर तपासणी शिबिरे आयोजित करून मधुमेहाचे लवकर निदान करणे हा आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dghs.gov.in/content/1363_3_NationalProgrammePreventionControl.aspx|title=National Programme for Prevention and Control of Cancer, Diabetes, Cardiovascular Diseases and Stroke|access-date=2026-03-16|archive-date=2020-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331230216/https://dghs.gov.in/content/1363_3_NationalProgrammePreventionControl.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

विकसनशील देशांमध्ये मधुमेहाचा उपचार खर्च जास्त असल्यामुळे प्रतिबंधाला विशेष महत्त्व दिले जाते. भारतात मधुमेही व्यक्ती वैद्यकीय उपचारांसाठी सरासरी {{INRConvert|10000||lk=yes}} खर्च करते असे अंदाज आहे.

[[माहिती तंत्रज्ञान]] वापरून मधुमेह प्रतिबंधासाठी काही कार्यक्रम राबवले गेले. अशा एका कार्यक्रमात [[SMS]] च्या माध्यमातून [[पूर्व-मधुमेह]] असलेल्या लोकांना जीवनशैलीतील बदल करण्यासाठी प्रोत्साहन देण्यात आले. या कार्यक्रमामुळे 36% जोखीम घट झाल्याचे आढळले.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ramachandran|first1=Ambady|date=2014|title=Prevention of diabetes: How far have we gone?|journal=Indian Journal of Endocrinology and Metabolism}}&lt;/ref&gt;

=== भारतीय मधुमेह प्रतिबंध कार्यक्रम ===
'''Indian Diabetes Prevention Program''' हा तीन वर्षांचा [[Randomized controlled trial|यादृच्छिक नियंत्रित प्रयोग]] होता ज्यात जीवनशैलीतील बदल (LSM) आणि [[मेटफॉर्मिन]] या औषधाचा वापर करून प्रकार 2 मधुमेह टाळण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. या अभ्यासानुसार उच्च जोखमीच्या व्यक्तींमध्ये LSM आणि Met हे मधुमेह प्रतिबंधासाठी खर्च-परिणामकारक उपाय आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2007|title=Cost effectiveness of prevention of diabetes|journal=Indian Diabetes Prevention Programme}}&lt;/ref&gt;

=== राष्ट्रीय मधुमेह नियंत्रण कार्यक्रम ===
राष्ट्रीय मधुमेह नियंत्रण कार्यक्रम 1987 मध्ये [[तामिळनाडू]], [[जम्मू आणि काश्मीर (राज्य)|जम्मू आणि काश्मीर]] आणि [[कर्नाटक]] मधील काही जिल्ह्यांमध्ये सुरू करण्यात आला. त्याची उद्दिष्टे अशी होती:&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Verma|first1=Ramesh|date=2012|title=National programme on prevention and control of diabetes in India|journal=The Australasian Medical Journal}}&lt;/ref&gt;

* उच्च जोखमीच्या व्यक्तींची ओळख पटवणे  
* लवकर हस्तक्षेपासाठी [[आरोग्य शिक्षण]] देणे  
* आजाराचे लवकर निदान आणि उपचार करणे  
* उच्च जोखीम गटांमध्ये मृत्यूदर आणि आजारपण कमी करणे  
* चयापचय, हृदयविकार, मूत्रपिंड आणि डोळ्यांशी संबंधित गुंतागुंत टाळणे  
* मधुमेहामुळे अपंगत्व आलेल्या व्यक्तींचे पुनर्वसन करणे  

तथापि, निधीअभावी हा कार्यक्रम इतर राज्यांमध्ये विस्तारला गेला नाही.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== हेही पहा ==
* [[भारतामधील आरोग्य]]
* [[भारतामधील क्षयरोग]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

{{Health in India}}

[[Category:भारतामधील आरोग्य सेवा]]
[[Category:मधुमेह]]</text>
      <sha1>98bz2j4pww9exh8q9pdeqb89637dmkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मधुमेहाचे दुय्यम आजार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378354</id>
    <revision>
      <id>2676599</id>
      <parentid>2676218</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jonathansammy</username>
        <id>17110</id>
      </contributor>
      <comment>प्रत-संपादन</comment>
      <origin>2676599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15013" sha1="3g8v1vs52odmjqbqrm2ig163jxvloig" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name          = मधुमेहाचे दुय्यम आजार
| synonym       = 
| image         = File:Diabetes complications.jpg
| caption       =रेटिनोपथी (दृष्टिपटल व्यथा), नेफ्रोपथी (मूत्रपिंड विकार)आणि  न्युरोपथी (मज्जातंतू विकार) या अनियंत्रित मधुमेहाच्या संभाव्य गुंतागुंती आहेत.
| pronounce     = 
| specialty     = [[अंतःस्रावशास्त्र]]
}}
'''मधुमेहाच्या जटिलता'''  म्हणजे [[मधुमेह|मधुमेही]] रुग्णांमध्ये रक्तातील ग्लुकोजचे नियन्त्रण् न केल्यामुळे होणारे  आजार. या जटिलतेमध्ये   दोन प्रकारांमध्ये वर्गीकरण करता येते: तीव्र आणि दीर्घकालीन. तीव्र जटिलता  म्हणजे ज्या वेगाने विकसित होतात आणि त्यांची उदाहरणे म्हणजे:
*[[डायबेटिक केटोअ‍ॅसिडोसिस|मधुमेही कीटोअ‍ॅसिडोसिस]] (DKA), 
*अति-परासरणीय अति-रक्तशर्करा अवस्था ([[हायपरग्लायसेमिक हायपरोस्मोलर स्टेट]] (HHS)),
*लॅक्टिक अ‍ॅसिडोसिस (LA),
*[[हायपोग्लायसेमिया]].(रक्तातील साखरेची कमतरता)
टाइप १ मधुमेही व्यक्तींना वरील गोष्टींचा त्रास होण्याची शक्यता अधिक असते.

दीर्घकालीन जटिलता  कालांतराने विकसित होतात आणि त्यांचे सामान्यतः दोन श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले जाते: 
*सूक्ष्म रक्तवाहिन्याचे रोग आणि
*मोठ्या रक्तवाहिन्याचे (मॅक्रोव्हॅस्क्युलर) रोग .
सूक्ष्म रक्तवाहिन्या रोगन्च्या जटिलता मध्ये मज्जातंतू विकार (न्यूरोपॅथी), मूत्रपिंड विकार (नेफ्रोपॅथी) आणि  मज्जापटल किन्वा दृष्टिपटल व्यथा (रेटिनोपॅथी) यांचा समावेश होतो; तर हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी रोग, [[पक्षाघात#:~:text=संदर्भ-,पक्षाघात,-https://mr.wikipedia|पक्षाघात]] आणि पेरिफेरल व्हॅस्क्युलर रोग यांचा समावेश मोठ्या रक्तवाहिन्यानचे गुंतागुंतींमध्ये होतो. &lt;ref name=&quot;Epidemiology of diabetes and diabet&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|vauthors=Deshpande AD, Harris-Hayes M, Schootman M|date=November 2008|title=Epidemiology of diabetes and diabetes-related complications|journal=Physical Therapy|volume=88|issue=11|pages=1254–1264|doi=10.2522/ptj.20080020|pmc=3870323|pmid=18801858}}&lt;/ref&gt;

मधुमेहाच्या जटिलते मुळे जीवनाची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात खालावू शकते आणि दीर्घकाळ टिकणारे अपंगत्व येऊ शकते. एकूणच, ज्या लोकांच्या रक्तातील साखरेची पातळी चांगल्या प्रकारे नियंत्रित नसते, त्यांच्यामध्ये '''जटिलता''' खूपच जास्त प्रमाणात आणि  गंभीर स्थितित आढळते. &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Nathan DM, Cleary PA, Backlund JY, Genuth SM, Lachin JM, Orchard TJ, Raskin P, Zinman B|date=December 2005|title=Intensive diabetes treatment and cardiovascular disease in patients with type 1 diabetes|journal=The New England Journal of Medicine|volume=353|issue=25|pages=2643–2653|doi=10.1056/NEJMoa052187|pmc=2637991|pmid=16371630|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|vauthors=|date=April 1995|title=The effect of intensive diabetes therapy on the development and progression of neuropathy. The Diabetes Control and Complications Trial Research Group|journal=Annals of Internal Medicine|volume=122|issue=8|pages=561–568|doi=10.7326/0003-4819-122-8-199504150-00001|pmid=7887548}}&lt;/ref&gt;  मधुमेहाची सुरुवात होण्याचे वय, मधुमेहाचा प्रकार, लिंग आणि अनुवंशिकता यांसारखे काही न बदलता येणारे धोक्याचे घटक धोक्यावर परिणाम करू शकत नाही. [[धूम्रपान]], [[लठ्ठपणा]], [[उच्च रक्तदाब]], वाढलेली कोलेस्ट्रॉल पातळी आणि नियमित [[व्यायाम|व्यायामाचा]] अभाव या  बदल करता येण्याजोग्या जोखीम घटकांवर उपाययोजना केल्यास, मधुमेहाशी संबंधित जटिलता निर्माण होण्याची शक्यता कमी करता येते.  मधुमेहाशी संबंधित गुंतागुंत असणे हा कोविड-१९ मध्ये गंभीर लक्षणे विकसित होण्याचा एक जोखीम घटक आहे. &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Kompaniyets L, Pennington AF, Goodman AB, Rosenblum HG, Belay B, Ko JY, Chevinsky JR, Schieber LZ, Summers AD, Lavery AM, Preston LE, Danielson ML, Cui Z, Namulanda G, Yusuf H, Mac Kenzie WR, Wong KK, Baggs J, Boehmer TK, Gundlapalli AV|date=July 2021|title=Underlying Medical Conditions and Severe Illness Among 540,667 Adults Hospitalized With COVID-19, March 2020-March 2021|journal=Preventing Chronic Disease|volume=18|pages=E66|doi=10.5888/pcd18.210123|pmc=8269743|pmid=34197283|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
==दृष्टिपटल व्यथा==
[[दृष्टिपटल]] (रेटिना)ला होणारे दुखापत्, ज्याला [[रेटिनोपथी|दृष्टिपटल व्यथा]] (रेटिनोपथी) म्हणतात, हे कामाच्या वयातील लोकांमध्ये अंधत्वाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.&lt;ref name=&quot;Feather_2021&quot;&gt;{{Cite book |vauthors=Feather A, Randall D, Waterhouse M |title=Kumar and Clark's Clinical Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2021 |isbn=978-0-7020-7868-2 |edition=10th |pages=699–741}}&lt;/ref&gt;मधुमेहामुळे डोळ्यांवर इतरही परिणाम होऊ शकतात, जसे [[मोतीबिंदू]] आणि [[काचबिंदू]].&lt;ref name=&quot;Feather_2021&quot; /&gt; मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी वर्षातून एकदा तरी [[नेत्रतज्ज्ञ]] किंवा [[नेत्रशल्यचिकित्सा|नेत्ररोगतज्ज्ञ]] यांना भेटणे अवश्यक असते.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Diabetes eye care |url=https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |access-date=2018-03-27 |website=MedlinePlus |publisher=National Library of Medicine |publication-place=Maryland |archive-date=2018-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328102348/https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==मूत्रपिंड विकार==
[[मधुमेही नेफ्रोपॅथी]] हे [[तीव्र मूत्रपिंड विकार]]ाचे  व्मुख्य  कारण आहे. अमेरिकेत [[मूत्रपिंड डायलिसिस|डायलिसिस]]वर असलेल्या ५०% पेक्षा जास्त रुग्ण मधुमेही असातात.&lt;ref name=&quot;Wing_2022&quot;&gt;{{Cite book |vauthors=Wing EJ, Schiffman F |title=Cecil Essentials of Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2022 |isbn=978-0-323-72271-1 |edition=10th |location=Pennsylvania |pages=282–297, 662–677}}&lt;/ref&gt; 

==मज्जातंतू विकार==
[[मधुमेही न्यूरोपॅथी]], म्हणजे मज्जातंतूंना होणारे विकार, विविध प्रकारे प्रकट होते, ज्यामध्ये [[संवेदना नष्ट होणे]], [[न्यूरोपॅथिक वेदना]], आणि [[स्वायत्त बिघडलेले कार्य]] (जसे की [[स्थितीजन्य हायपोटेन्शन|स्थितिजन्य रक्तदाब-ऱ्हास]], [[अतिसार]], आणि [[शिश्नाची ताठरता न येणे]] यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;Feather_2021&quot; /&gt; वेदनाशक्ती नष्ट झाल्यामुळे दुखापतीची शक्यता वाढते, ज्यामुळे [[मधुमेही पाय|मधुमेही पायाच्या समस्या]] (जसे की [[ओला कोथ]] (ulcer) उद्भवू शकतात, हे गैर-आघातजन्य पाय किन्वा बोटान्चे  [[विच्छेदन]]ाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.&lt;ref name=&quot;Feather_2021&quot; /&gt;
==मधुमेहामुळे होणारे इतर आजार==
[[मधुमेहातील श्रवणशक्ती कमी होणे|श्रवणशक्ती कमी होणे]] हे मधुमेहाशी संबंधित आणखी एक दीर्घकालीन गुंतागुंत आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Mittal R, McKenna K, Keith G, Lemos JR, Mittal J, Hirani K |title=A systematic review of the association of Type I diabetes with sensorineural hearing loss |journal=PLOS ONE |volume=19 |issue=2 |article-number=e0298457 |date=9 February 2024 |pmid=38335215 |pmc=10857576 |doi=10.1371/journal.pone.0298457 |doi-access=free |bibcode=2024PLoSO..1998457M}}&lt;/ref&gt;

[[पित्ताशयातील खडे|पित्ताशयाच्या खड्यांच्या]] आजाराशी संबंधित विस्तृत माहिती आणि असंख्य प्रकरणांच्या आधारे, असे दिसते की टाइप २ मधुमेह आणि पित्ताशयातील खडे यांच्यात  संबंध असू शकतो. मधुमेह नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये पित्ताशयातील खडे विकसित होण्याचा धोका जास्त असतो.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Yuan S, Gill D, Giovannucci EL, Larsson SC |title=Obesity, Type 2 Diabetes, Lifestyle Factors, and Risk of Gallstone Disease: A Mendelian Randomization Investigation |journal=Clinical Gastroenterology and Hepatology |volume=20 |issue=3 |pages=e529–e537 |date=March 2022 |pmid=33418132 |doi=10.1016/j.cgh.2020.12.034 |hdl-access=free |doi-access=free |hdl=10044/1/86461}}&lt;/ref&gt;

[[बौद्धिक क्षीणता]] आणि मधुमेह यांच्यात संबंध आहे; अभ्यासांनी दर्शविले आहे की मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये बौद्धिक क्षीणता होण्याचा अधिक धोका असतो, आणि रोग नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत त्यांच्यात घटीचा दर अधिक असतो.&lt;ref name=&quot;cognitive&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Cukierman T, Gerstein HC, Williamson JD |title=Cognitive decline and dementia in diabetes--systematic overview of prospective observational studies |journal=Diabetologia |volume=48 |issue=12 |pages=2460–2469 |date=December 2005 |pmid=16283246 |doi=10.1007/s00125-005-0023-4 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; मधुमेहामुळे [[स्मृतिभ्रंश]]ाचा धोका वाढतो, आणि मधुमेहाचे निदान जितक्या लवकर होते, तितका हा धोका अधिक असतो.&lt;ref&gt;{{Cite web |vauthors=Budson AE |date=2021-07-12 |title=What's the relationship between diabetes and dementia? |url=https://www.health.harvard.edu/blog/whats-the-relationship-between-diabetes-and-dementia-202107122546 |access-date=2025-01-27 |website=Harvard Health |language=en}}&lt;/ref&gt; मधुमेह  वृद्धांमध्ये, विशेषतः इन्सुलिन उपचार घेणाऱ्यांमध्ये, [[वृद्धांमध्ये पडणे|पडण्याची]] शक्यता देखील वाढवतो.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Yang Y, Hu X, Zhang Q, Zou R |title=Diabetes mellitus and risk of falls in older adults: a systematic review and meta-analysis |journal=Age and Ageing |volume=45 |issue=6 |pages=761–767 |date=November 2016 |pmid=27515679 |doi=10.1093/ageing/afw140 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}</text>
      <sha1>3g8v1vs52odmjqbqrm2ig163jxvloig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:डॉ. महादेव दिनकर इरकर</title>
    <ns>3</ns>
    <id>378541</id>
    <revision>
      <id>2676607</id>
      <parentid>2676227</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>मंदा माणिकराव नांदुरकर</username>
        <id>180684</id>
      </contributor>
      <comment>/* निसर्ग, परंपरा आणि स्त्री : मेळघाटातील कोरकू लोकसंस्कृतीचा स्त्रीवादी अभ्यास */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2676607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19419" sha1="rojeis7goi23g9du3c1jxl499jh557k" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=डॉ. महादेव दिनकर इरकर}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:५४, ३० मार्च २०२६ (IST)

== निसर्ग, परंपरा आणि स्त्री : मेळघाटातील कोरकू लोकसंस्कृतीचा स्त्रीवादी अभ्यास ==

निसर्ग, परंपरा आणि स्त्री : मेळघाटातील कोरकू लोकसंस्कृतीचा स्त्रीवादी अभ्यास

महाराष्ट्रातील अमरावती जिल्ह्यातील मेळघाट हा घनदाट जंगलांनी नटलेला आदिवासी बहुल  प्रदेश असून येथे कोरकू जमातीचे  वास्तव्य  आढळते.

या समाजाची लोकसंस्कृती निसर्गाशी, श्रमजीवनाशी आणि धार्मिक परंपरांशी घट्ट जोडलेली आहे. स्त्रीवादी दृष्टिकोनातून या लोकसंस्कृतीचा अभ्यास केल्यास स्त्रियांचे स्थान, भूमिका आणि भावविश्व यांचे वास्तव दर्शन घडते.कोरकू आदिवासी समाज हा निसर्गाशी घट्ट नाते जपणारा आणि परंपरांनी समृद्ध असा समाज आहे. मेळघाट परिसरातील त्यांचे वास्तव्य, जंगलाशी असलेली जवळीक आणि सामूहिक जीवनपद्धती यांमुळे त्यांच्या लोकसंस्कृतीला एक वेगळे वैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे.

कोरकू लोककथा आणि लोकगीत ही केवळ मनोरंजनाची साधने नसून त्या त्यांच्या सामाजिक रचना, धार्मिक श्रद्धा आणि सांस्कृतिक मूल्यांचे जिवंत दस्तऐवज आहेत. स्त्रीवादी दृष्टिकोनातून या लोकपरंपरांचा अभ्यास केल्यास स्त्रियांचे स्थान, भूमिका आणि भावविश्व यांचे सखोल दर्शन घडते.

कोरकू लोककथा : सांस्कृतिक अर्थ

. *मेघनाथ-खम पूजेची लोककथा* 

कोरकू समाजात प्रचलित असलेल्या एका लोककथेनुसार, एक राक्षस समाजावर अत्याचार करीत होता. त्या संकटातून मुक्त होण्यासाठी कोरकूंनी महादेव याची प्रार्थना केली. महादेवाने आपल्या भक्त रावण याला परिस्थितीची जाणीव करून दिली. त्यानंतर रावणाने मेघनाथ याला युद्धासाठी पाठवले आणि त्याने राक्षसाचा वध करून कोरकूंचे रक्षण केले.

यानंतर कोरकू समाजाने &quot;खम&quot; स्वरूपात मेघनाथाची पूजा सुरू केली. ही कथा कोरकू समाजाच्या संघर्षशील वृत्तीचे आणि सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहे. स्थानिक लोकसंस्कृती आणि पौराणिक परंपरा यांचा संगम या कथेत दिसून येतो.

. *गोत्रनिर्मितीची लोककथा* 

दुसऱ्या लोककथेनुसार, सुरुवातीच्या काळात सर्व कोरकू एकमेकांना भाऊ-बहिण मानत असल्याने विवाह होत नव्हते आणि वंशवृद्धी थांबली होती. या समस्येवर उपाय शोधण्यासाठी त्यांनी महादेव याची शरणागती पत्करली.

महादेवाने उग्र रूप धारण केल्यावर सर्वजण घाबरून वेगवेगळ्या ठिकाणी लपले. नंतर शांतता प्रस्थापित झाल्यावर प्रत्येकाला त्यांच्या लपलेल्या स्थळानुसार गोत्र देण्यात आले. यामुळे भिन्न गोत्रांमध्ये विवाह करण्याची परंपरा निर्माण झाली.

ही कथा कोरकू समाजातील गोत्रव्यवस्था, विवाहसंस्था आणि सामाजिक नियमांची निर्मिती स्पष्ट करते. तसेच, निसर्गाशी संबंधित गोत्रनामे पर्यावरणाशी असलेल्या नात्याची जाणीव करून देतात.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;सृष्टीनिर्मितीची लोककथा* 

कोरकू लोककथेनुसार, पृथ्वीवर कोणीच नसताना हुडिया ओंढ्याच्या काठी देवतांची सभा भरली आणि मनुष्यनिर्मितीचा निर्णय घेण्यात आला. यासाठी आवश्यक असलेली माती समुद्रकिनारी राहणाऱ्या दिमक देवीकडून आणण्याचे ठरले.

कागभूषुंडजी यांना दूत म्हणून पाठवण्यात आले. अनेक अडचणींवर मात करून त्यांनी दिमक देवीला प्रसन्न केले आणि माती मिळवली. देवीने मात्र अट घातली की ही माती परत करावी लागेल.

देवतांनी त्या मातीपासून स्त्री आणि पुरुष यांच्या प्रतिमा तयार केल्या. सुरुवातीला त्या नष्ट होत राहिल्या, परंतु अखेरीस कुत्र्याच्या संरक्षणामुळे त्या सुरक्षित राहिल्या आणि त्यात प्राण फुंकून मनुष्यनिर्मिती झाली.

कोरकू समाजाच्या मते, मृत्यूनंतर शरीर मातीमध्ये विलीन होणे म्हणजे त्या दिमक देवीला माती परत करण्याची प्रक्रिया होय.

स्त्रीवादी दृष्टिकोनातून लोककथांचे विश्लेषण

मेघनाथ कथेत स्त्रीची भूमिका

या कथेत स्त्रीचे थेट अस्तित्व दिसत नसले तरी ती पीडित समाजाचा अविभाज्य भाग आहे. संरक्षणाची जबाबदारी पुरुष पात्रांवर केंद्रीत असल्याने पितृसत्ताक रचनेचे संकेत मिळतात. स्त्रीचा आवाज अप्रत्यक्ष आहे.

गोत्रनिर्मिती कथेत स्त्रीची भूमिका

प्रारंभी स्त्री-पुरुष समानतेचा भाव दिसतो. मात्र गोत्रव्यवस्था निर्माण झाल्यानंतर स्त्रीची भूमिका वंशवृद्धीपुरती मर्यादित होते,तिची सामाजिक ओळख नियंत्रित आणि संरचित केली जाते.

सृष्टीनिर्मिती कथेत स्त्रीचे स्थान

या कथेत “दिमक देवी” ही सृष्टीची मूलशक्ती म्हणून समोर येते. मातीसारखा जीवनाचा मूलभूत घटक स्त्रीकडूनच प्राप्त होतो.


स्त्री ही निर्मितीची केंद्रबिंदू शक्ती आहे

परंतु सृष्टीची अंतिम रचना पुरुष देवतांकडे आहे

स्त्री ही स्रोत असून नियंत्रण पुरुषांकडे आहे

तीन्ही लोककथांमधून कोरकू समाजाची सांस्कृतिक आणि सामाजिक रचना स्पष्ट होते:

मेघनाथ कथा → संरक्षण आणि संघर्ष

गोत्र कथा → सामाजिक नियम आणि विवाहसंस्था

सृष्टीनिर्मिती कथा → जीवननिर्मिती आणि निसर्ग

स्त्रीवादी दृष्टिकोनातून पाहता, 

ती सर्जनशील शक्ती असूनही सामाजिक मर्यादांमध्ये बांधलेली आहे.

कोरकू लोकगीतांची परंपरा ही त्यांच्या जीवनचक्राशी, श्रमसंस्कृतीशी, देव-देवतांशी आणि निसर्गाशी एकरूप झालेली  ही गीते केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृतीचे जतन करणारी माध्यमे आहेत.

कोरकू लोकगीतांचे प्रकार

१) सामूहिक व नृत्यप्रधान लोकगीते

ही गीते समूहाने गायली जातात व नृत्याशी निगडित असतात. चाचरी, दंडा, डोलार आणि धांडेल यांसारख्या गीतांमध्ये उत्साह, ताल आणि सामूहिकता दिसून येते.

२) संस्कार व विधीपर लोकगीते

मानवी जीवनातील महत्त्वाच्या संस्कारांशी संबंधित गीते या प्रकारात येतात. विवाहप्रसंगी गायली जाणारी शादी गीते, देव-देवतांना उद्देशून गायली जाणारी देव गीते, तसेच फुल जागणी आणि व्रत-विधींशी संबंधित गीते या प्रकारात मोडतात.

३) ऋतू व उत्सवपर लोकगीते

निसर्गचक्र आणि सण-उत्सवांशी निगडित गीते या प्रकारात येतात. फगनाई, चिरूडी यांसारख्या गीतांमधून ऋतूंचा आनंद आणि सामूहिक सणांचा उत्साह व्यक्त होतो.

४) श्रम व दैनंदिन जीवनाशी निगडित लोकगीते

श्रम हलके करण्यासाठी काम करताना गायली जाणारी गीते या प्रकारात येतात. चक्की गीत, निंदाई गीत यांसारख्या गीतांमधून श्रमजीवनातील लय आणि एकात्मता दिसते.

५) भावनिक व कौटुंबिक लोकगीते

व्यक्तिगत भावना आणि नातेसंबंध व्यक्त करणारी गीते या प्रकारात मोडतात. वात्सल्य, बालगीत आणि करुण भाव व्यक्त करणारी गीते यामध्ये समाविष्ट होतात.

स्त्रीवादी दृष्टिकोनातून लोकगीतांचे विश्लेषण

कोरकू लोकगीतांमध्ये स्त्रियांच्या भावविश्वाचे अत्यंत सूक्ष्म आणि प्रभावी चित्रण आढळते. स्त्रिया या लोकसंस्कृतीच्या वाहक असून त्यांच्या अनुभव, भावना आणि जीवनदृष्टी या गीतांमधून व्यक्त होतात. विवाह, मातृत्व, विरह आणि कौटुंबिक नातेसंबंध या विषयांमधून स्त्रीच्या जीवनातील विविध पैलू उलगडतात.

“जिमो जिमो बेटी पान बिडा जिमो

आओ बेटी पानबिडा जिमो

दई, औ पान बीडा कडूवा ना लगे

आवो माय कडूवा ना लगे,

सास ससुरा पानबिडा मीठा ना लागे”

हे लोकगीत आई आणि मुलीतील भावनिक नातेसंबंध अधोरेखित करते. विवाहानंतर सासरी जाणाऱ्या मुलीच्या मनातील विरह आणि आईच्या मायेची गोडी या गीतातून प्रकर्षाने व्यक्त होते. “जिमो जिमो बेटी” ही पुनरुक्ती आईच्या प्रेमळ सादेची तीव्रता वाढवते.

या गीतातून स्त्रीच्या भावविश्वातील कोमलता आणि तिच्या नातेसंबंधांची गुंतागुंत दिसून येते.

मेळघाटातील कोरकू आदिवासी लोकसंस्कृती ही त्यांच्या जीवनपद्धती, निसर्गनिष्ठा आणि सामूहिक भावविश्वाचे जिवंत प्रतिबिंब आहे. या लोकसंस्कृतीत लोकगीतांच्या माध्यमातून स्त्रियांचे भावविश्व, त्यांचे श्रमजीवन आणि सामाजिक स्थान प्रभावीपणे व्यक्त होते.

आजच्या डिजिटल युगात या लोकपरंपरांना नवसंजीवनी मिळत असून तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून त्यांचे जतन, प्रसार आणि जागतिक दस्तऐवजीकरण शक्य झाले आहे. यामुळे आदिवासी स्त्रियांचा आवाज अधिक व्यापक पातळीवर पोहोचत असून त्यांच्या अनुभवांना आणि अस्तित्वाला नवे विचारपीठ प्राप्त होत आहे.

एकूणच

कोरकू लोकसंस्कृती ही निसर्गाशी एकरूप आणि परंपरांनी समृद्ध आहे. लोककथा आणि लोकगीतांच्या माध्यमातून समाजाचे सांस्कृतिक, सामाजिक आणि भावनिक वास्तव स्पष्ट होते.

स्त्रीवादी दृष्टिकोनातून पाहता, या लोकपरंपरांमध्ये स्त्रीला एकीकडे सर्जनशील आणि जीवनदायी शक्ती म्हणून स्थान दिले गेले आहे, तर दुसरीकडे ती सामाजिक मर्यादांमध्ये बांधलेली आहे.

अशा प्रकारे, कोरकू लोकसंस्कृतीचा अभ्यास हा स्त्रीच्या अस्तित्वाचे बहुआयामी स्वरूप समजून घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;संदर्भ* 

प्रत्यक्ष मुलाखती

क्षेत्रीय निरीक्षणे

मौखिक लोकसाहित्य संकलन [[सदस्य:मंदा माणिकराव नांदुरकर|मंदा माणिकराव नांदुरकर]] ([[सदस्य चर्चा:मंदा माणिकराव नांदुरकर|चर्चा]]) २१:५५, ३१ मार्च २०२६ (IST)</text>
      <sha1>rojeis7goi23g9du3c1jxl499jh557k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676645</id>
      <parentid>2676607</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T18:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/मंदा माणिकराव नांदुरकर|मंदा माणिकराव नांदुरकर]] ([[User talk:मंदा माणिकराव नांदुरकर|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2676227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="322" sha1="5cze9y9q42oryjnwq5rnfzkr8v1n1dh" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=डॉ. महादेव दिनकर इरकर}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:५४, ३० मार्च २०२६ (IST)</text>
      <sha1>5cze9y9q42oryjnwq5rnfzkr8v1n1dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कॉनर एस्टरहुइझेन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378543</id>
    <revision>
      <id>2676662</id>
      <parentid>2676253</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>वर्ग</comment>
      <origin>2676662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1443" sha1="6neorxpz8m721j5fhfjpgnoavbd6rqp" xml:space="preserve">{{बदल}}
कॉनर एस्टरहुइझेन (जन्म ३१ मे २००१) हा एक दक्षिण आफ्रिकी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू असून, तो उजव्या हाताने फलंदाजी करतो. १५ मार्च २०२६ रोजी [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]विरुद्धच्या [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यात त्याने [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये तो '[[इंपीरियल लायन्स|लायन्स]]' (Lions) संघाकडून खेळतो.

[[वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे टी२० क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. २००१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>6neorxpz8m721j5fhfjpgnoavbd6rqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>संगीत देवबाभळी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378547</id>
    <revision>
      <id>2676673</id>
      <parentid>2676313</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7698" sha1="rst2ytyziscvx15tygl62uw859bia77" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name            = संगीत देवबाभळी
| settlement_type = [[संगीत नाटक]]
| image_skyline   = Sangeet Devbabhali.jpg
| image_caption   = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर
| blank1_name     = लेखक
| blank1_info     = [[प्राजक्त देशमुख]]
| blank2_name     = दिग्दर्शक
| blank2_info     = [[प्राजक्त देशमुख]]
| blank3_name     = संगीत
| blank3_info     = आनंद ओक
| blank4_name     = निर्माता
| blank4_info     = कविता मच्छिंद्र कांबळी
| blank5_name     = निर्मिती
| blank5_info     = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]]
| blank6_name     = भाषा
| blank6_info     = मराठी
}}
'''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे.
हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी '''आवली''' आणि '''[[रखुमाई]]''' यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web 
 |title=Sangeet Devbabhali 
 |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ 
 |website=MyRangabhoomi 
 |access-date=30 March 2026
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web 
 |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai 
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms 
 |website=The Times of India 
 |access-date=30 March 2026
}}&lt;/ref&gt;या नाटकाचे ८००&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms
| title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा
| website = महाराष्ट्र टाइम्स
| language = mr
}}&lt;/ref&gt;पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118
| title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा
| website = ABP माझा
| language = mr
}}&lt;/ref&gt; पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते.

== कथासार == 

हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web 
 |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai 
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms 
 |website=The Times of India 
 |access-date=30 March 2026
}}&lt;/ref&gt; संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत.  
  
एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला &quot;लखुबाई&quot; असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते.  
  
या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते.

== निर्मिती ==  
या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web 
 |title=Sangeet Devbabhali 
 |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ 
 |website=MyRangabhoomi 
 |access-date=30 March 2026
}}&lt;/ref&gt; संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे.  
  
हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो.  
  
== कलाकार ==  
* शुभांगी सदावर्ते — आवली&lt;ref&gt;{{cite web 
 |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai 
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms 
 |website=The Times of India 
 |access-date=30 March 2026
}}&lt;/ref&gt;  
* मानसी जोशी — लखुबाई    
== प्रतिसाद ==  
== पुरस्कार ==     
== संदर्भ ==  
== बाह्य दुवे ==  
[https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती]
[https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (फेसबुक व्हिडिओ)]
[https://www.instagram.com/p/DWZOObYglnf/ संगीत देवबाभळी – अधिकृत इंस्टाग्राम पोस्ट]

[[वर्ग:मराठी नाटकांची यादी]]</text>
      <sha1>rst2ytyziscvx15tygl62uw859bia77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कर्पूरी देवी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378549</id>
    <revision>
      <id>2676676</id>
      <parentid>2676311</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T04:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* कारकीर्द */</comment>
      <origin>2676676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18528" sha1="cdyor23ql9m2f1j4860rqn7os6mkiol" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''कर्पूरी देवी''' (१९२९–३० जुलै २०१९) &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|title=Karpuri Devi, the eminent Mithila painting artist and creator of Mithila Museum in Japan passes away|last=Sopam|first=Reena|date=31 July 2019|website=[[Hindustan Times]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240625-035443/https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/karpuri-devi-the-eminent-mithila-painting-artist-and-creator-of-mithila-museum-in-japan-passes-away/story-agHo6NMDvZa9X1dip0e1aO.html|archive-date=25 June 2024|access-date=9 April 2023}}&lt;/ref&gt; या एक भारतीय लोककलाकार होत्या, ज्या [[मधुबनी चित्रशैली|मधुबनी कला]] परंपरेतील चित्रकलेसाठी आणि सुजनी परंपरेतील वस्त्रकलेसाठी ओळखल्या जातात. त्यांनी मधुबनी कलेची विक्री करून समीक्षकीय आणि व्यावसायिक यश दोन्ही मिळवले. त्यांची कलाकृती भारतातील तसेच [[जपान]], [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] संग्रहांमध्ये संग्रहित आहे.

== कारकीर्द ==
देवीला तिच्या आईने मधुबनी कलेचे तंत्र शिकवले आणि तिने तिचे सुरुवातीचे बालपण [[शेण|वाळलेल्या शेणाने]] बनवलेल्या फरश्या आणि भिंतींवर चित्रकला करण्यात घालवले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|title=कर्पूरी देवी: मधुबनी पेंटिंग काे दी अंतर्राष्‍ट्रीय पहचान, सात दशक की कला यात्रा पर लगा विराम|last=Alok|first=Amit|date=31 July 2019|website=[[Dainik Jagran]]|language=hi|trans-title=Karpuri Devi: Gave international recognition to Madhubani painting, seven decade long art journey came to an end|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412015802/https://www.jagran.com/bihar/muzaffarpur-karpuri-devi-gave-international-identity-to-madhubani-painting-seven-decade-journey-of-art-ends-with-her-jagran-special-19449080.html|archive-date=12 April 2023|access-date=26 February 2021}}&lt;/ref&gt; तिचे औपचारिक शिक्षण फक्त प्राथमिक शाळेपुरते मर्यादित होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|title=स्मृति शेष: यूं ही नहीं दुनियाभर में छा गयी थीं कर्पूरी|date=31 July 2019|website=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi|trans-title=In memory: Karpoori did not become famous all over the world without any reason|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409045759/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-end-of-an-era-of-art-2662213.html|archive-date=9 April 2023|access-date=26 February 2021}}&lt;/ref&gt;

देवी मधुबनी (कधीकधी मिथिला म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या) कलाकारांच्या सुरुवातीच्या पिढीतील होत्या, ज्यांना त्यांच्या कामामुळे आणि कलाशैलीमुळे सार्वजनिक ओळख मिळाली.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; माजी पंतप्रधान [[इंदिरा गांधी]] यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारमधील मंत्री [[ललित नारायण मिश्रा]] यांनी या प्रदेशातील त्यांच्या वैयक्तिक संबंधांवरून मधुबनी कला परंपरेच्या जतनासाठी आग्रह धरला आणि इंदिरा गांधी स्वतः देवींच्या कलेची प्रशंसा करत असत.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; मिश्रा यांच्या प्रोत्साहनामुळे गांधींनी बिहारमधील मधुबनी प्रदेशात अखिल भारतीय हस्तकला परिषदेची एक शाखा स्थापन केली.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.maxwell.syr.edu/moynihan/sac/Mithila,_Museums,_and_Memories__Travels_in_Bihar/|title=Mithila, Museums, and Memories: Travels in Bihar|last=Bsaies|first=Cheyenne|date=2 March 2018|website=[[Maxwell School of Citizenship and Public Affairs]]|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027103940/https://www.maxwell.syr.edu/moynihan/sac/Mithila,_Museums,_and_Memories__Travels_in_Bihar/|archive-date=27 October 2021|access-date=26 February 2021}}&lt;/ref&gt; हस्तकला परिषदेने देवींसारख्या कलाकारांना त्यांची कलाकृती जमिनीवरून आणि भिंतींवरून हस्तनिर्मित कागदावर आणण्यास प्रोत्साहित केले, ज्यामुळे त्यांना ही चित्रे विकणे शक्य झाले.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Tripathi|first=Shailaja|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece|title=Madhubani beyond the living rooms|date=22 November 2013|work=[[The Hindu]]|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=26 February 2021|url-access=subscription|archive-url=https://archive.today/20140204-172951/http://www.thehindu.com/features/metroplus/events/madhubani-beyond-the-living-rooms/article5380171.ece|archive-date=4 February 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; सुरुवातीच्या काळात देवींना त्यांच्या कामासाठी सामाजिक विरोधाचा सामना करावा लागला, विशेषतः सार्वजनिक क्षेत्रातील महिलांसंबंधीच्या सामाजिक वर्जनांमुळे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; एका मुलाखतीत देवींनी सांगितले की, त्यांच्या कलेबद्दल पतीच्या कुटुंबाचा विरोध असल्यामुळे त्यांनी सुरुवातीला दोन वर्षे गुप्तपणे चित्रकला केली.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

मधुबनी शैलीव्यतिरिक्त, देवी सुजनी कलेच्या तंत्रातही पारंगत होत्या. ही एक कमी-ज्ञात लोकशैली आहे ज्यामध्ये पारंपरिक आकृतिबंध आणि नमुने कापडावर हाताने विणले जातात.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Balasubramaniam|first=Chitra|url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/sujni-equally-elegant-twin-of-kantha/article28085065.ece|title=Sujni, equally elegant twin of Kantha|date=20 June 2019|work=[[The Hindu]]|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=26 February 2021|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126222433/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/sujni-equally-elegant-twin-of-kantha/article28085065.ece|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; मधुबनी कलेतील त्यांचे काम कचनी (रेषीय चित्र) आणि भरणी (रंगीत शैली) यांचे मिश्रण होते. जरी या शैलींचा वापर पारंपरिकरित्या एका विशिष्ट जातीच्या सदस्यांपुरता मर्यादित होता, तरी देवींच्या कामाने या दोन्ही शैलींना सामावून घेऊन सामाजिक सीमा ओलांडल्या.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

देवींच्या कलाकृती जपानमध्ये अनेकदा प्रदर्शित झाल्या. तेथील मिथिला कला संग्रहालयाच्या स्थापनेमुळे त्यांना त्यांच्या कलाकृती सादर करण्याची संधी मिळाली. त्यांनी १९८७ पासून आपल्या कारकिर्दीत नऊ वेळा जपानला भेट दिली आणि सहकारी मधुबनी कलाकार, [[महासुंदरी देवी]] यांच्यासोबत संग्रहालयात कलाकृती तयार करण्याचे आणि तंत्र शिकवण्याचे काम केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; त्यांच्या कलाकृती अमेरिका, युनायटेड किंगडम आणि फ्रान्समध्येही प्रदर्शित झाल्या आहेत आणि तेथील संग्रहालये आणि खाजगी संग्रहांमध्ये संग्रहित आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; सॅन फ्रान्सिस्को येथील एशियन आर्ट म्युझियममध्ये मधुबनी कलेवरील प्रदर्शनाचा भाग म्हणून &quot;पेंटिंग इज माय एव्हरीथिंग&quot; नावाच्या प्रदर्शनात त्यांच्या कलाकृती प्रदर्शित करण्यात आल्या होत्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://exhibitions.asianart.org/wp-content/uploads/sites/7/2019/09/4507_18_Painting_Is_My_Everything_Large_Print_Labels_Final.pdf|title=Painting is my Everything: Art from India's Mithila region|website=[[Asian Art Museum (San Francisco)|Asian Art Museum]]|pages=17, 29|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616200718/https://exhibitions.asianart.org/wp-content/uploads/sites/7/2019/09/4507_18_Painting_Is_My_Everything_Large_Print_Labels_Final.pdf|archive-date=16 June 2024|access-date=25 June 2024}}&lt;/ref&gt; देवींनी बनवलेले सुजनी-शैलीतील भरतकाम केलेले पटल ऑस्ट्रेलियातील नॅशनल गॅलरी ऑफ व्हिक्टोरियाच्या संग्रहाचा भाग आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/artist/32708/|title=Artists: Karpoori Devi|website=[[National Gallery of Victoria]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412181650/https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/artist/32708/|archive-date=12 April 2021|access-date=25 June 2024}}&lt;/ref&gt;

देवी यांनी त्यांच्या कारकिर्दीत [[बिहार]] राज्य सरकार आणि [[भारत सरकार|भारत सरकारकडून]] अनेक पुरस्कार जिंकले, ज्यामध्ये केंद्र सरकारच्या वस्त्रोद्योग मंत्रालयाकडून १९८६ मध्ये सुजनी कलेसाठी मिळालेला राष्ट्रीय पुरस्कार; १९८० मध्ये मधुबनी कलेतील त्यांच्या कार्यासाठी बिहार राज्य कला पुरस्कार आणि १९८३ मध्ये 'सर्वोत्कृष्ट कारागीर' म्हणून राज्य सरकारचा पुरस्कार यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-2660124.html|title=मधुबनी पेंटिंग की शिल्पी कर्पूरी देवी का निधन|date=31 July 2019|website=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|language=hi|trans-title=Madhubani painting artist Kapoori Devi passed away|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411201220/https://www.livehindustan.com/bihar/story-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-dies-2660124.html|archive-date=11 April 2023|access-date=26 February 2021}}&lt;/ref&gt;

देवी यांनी त्यांच्या सहकारी मधुबनी कलाकार, [[महासुंदरी देवी]], ज्या त्यांच्या जाऊबाई देखील होत्या, यांच्यासोबत जवळचे व्यावसायिक आणि सहयोगात्मक संबंध जपले.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; आपल्या मुलीला मधुबनी आणि सुजनी कलेची पारंपरिक तंत्रे शिकवण्याव्यतिरिक्त, देवी यांनी [[पद्मश्री पुरस्कार]] विजेत्या मधुबनी कलाकार [[दुलारी देवी (कलाकार)|दुलारी देवींना]] मार्गदर्शन आणि शिक्षण दिले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jansatta.com/rajya/padma-shri-ramchandra-manjhi-and-dulari-devi-won-padma-shri-award-know-tale-of-two-artists-and-art/1626786/|title=बिहार के दो दलित जिन्हें मिला पद्म श्री, जानें किस कला में हैं माहिर, 74 साल से नाच रहे हैं मांझी|date=30 January 2021|website=[[Indian Express Limited|Jansatta]]|language=hi|trans-title=Two Dalits from Bihar who got Padma Shri, know which art they are expert in, Manjhi has been dancing for 74 years|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213113458/https://www.jansatta.com/rajya/padma-shri-ramchandra-manjhi-and-dulari-devi-won-padma-shri-award-know-tale-of-two-artists-and-art/1626786/|archive-date=13 February 2023|access-date=26 February 2021}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
कर्पूरी देवी यांचा जन्म [[बिहार]] राज्यातील [[मधुबनी जिल्हा|मधुबनी जिल्ह्यातील]] रांती गावात झाला आणि त्या तिथेच राहत होत्या. त्यांची मुलगी, मोती कर्ण, ही सुद्धा एक मधुबनी कलाकार आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; त्यांचे पती, कृषकांत दास, यांनी देखील बिहारमधील रांती येथे कला शिकवली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; दीर्घ आजारानंतर २०१९ मध्ये त्यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://khabar.ndtv.com/news/bihar/bihar-eminent-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-passes-away-2078316|title=मधुबनी पेंटिंग की विख्यात शिल्पी कर्पूरी देवी का निधन, BJP नेता गिरिराज सिंह ने यूं दी श्रद्धांजलि|last=Upadhyay|first=Prabhat|date=2 August 2019|website=[[NDTV India]]|language=hi|trans-title=Famous Madhubani painter Karpuri Devi passed away, BJP leader Giriraj Singh paid tribute to her|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102125206/https://khabar.ndtv.com/news/bihar/bihar-eminent-madhubani-painting-artist-karpuri-devi-passes-away-2078316|archive-date=2 November 2019|access-date=26 February 2021}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला कलाकार]]
[[वर्ग:भारतीय महिला चित्रकार]]
[[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>cdyor23ql9m2f1j4860rqn7os6mkiol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शुचिता नांदापूरकर-फडके</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378554</id>
    <revision>
      <id>2676669</id>
      <parentid>2676539</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29103" sha1="m6hb4h661ia2y6jmazmqs4gyc318za3" xml:space="preserve">'''डॉ. शुचिता नांदापूरकर-फडके''' (जन्म - १९६५) या अनुवादक, समुपदेशक म्हणून विख्यात आहेत. गेल्या दशकभराहून अधिक काळ मराठी वाङ्मयविश्वात अनुवादक म्हणून त्या कार्यरत आहेत.

== शिक्षण ==
शुचिता फडके यांचा जन्म १८ सप्टेंबर १९६५ झाला. त्यांनी विज्ञान आणि कला शाखेची पदवी प्राप्त केली असून, मानसशास्त्राच्या त्या द्विपदवीधर आहेत. शिवाय एम.बी.ए.(एच.आर) ही पदवीही त्यांनी प्राप्त केली आहे. ‘अनुवादशास्त्राची शास्त्रशुद्ध मांडणी’ या विषयाचा अभ्यास करून त्यांनी ‘विद्या वाचस्पती’ ही पदवी प्राप्त केली. कॅन्सर रुग्णांसाठी समुपदेशन, शैक्षणिक क्षेत्र (अभ्यागत प्राध्यापक), मेडिकल ट्रान्सक्रिप्शन, शालेय अभ्यासक्रम रचना, व्हॉईस ओव्हर, प्री स्कूल उभारणी या क्षेत्रांमध्ये त्यांचं योगदान आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mehtapublishinghouse.com/author/DR-dt--SHUCHITA-NANDAPURKAR~PHADKE.aspx|title=Product list|website=www.mehtapublishinghouse.com|access-date=2026-03-30}}&lt;/ref&gt; 

== अनुवादक म्हणून कार्य ==
२०१२ पासून आजपर्यंत त्यांनी इंग्रजीतील विविध विषयांवरील सुमारे सव्वाशेहून अधिक पुस्तकांचे मराठीत अनुवाद केले असून त्यांपैकी १०० पेक्षा अधिक पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. अनुवादाच्या सुरुवातीच्या काळात त्यांनी सहलेखन, शब्दांकन आणि संपादन अशा प्रकारच्या जबाबदाऱ्या सांभाळल्या होत्या. अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, व्यक्तिमत्त्व विकास, स्व-मदत साहित्य, चरित्र-आत्मचरित्रे, इतिहास, व्यवस्थापन, तसेच जागतिक दर्जाच्या कादंबऱ्या आणि पौराणिक पुनर्कथन अशा विविध प्रकारांतील पुस्तकांचे त्यांनी मराठीत सुलभ रूपांतर केले आहे. त्यांना बालसाहित्यातही रस आहे.  रोहन प्रकाशन, [[मेहता पब्लिशिंग हाऊस]] इत्यादी प्रकाशनसंस्थातर्फे त्यांची पुस्तके प्रकाशित करण्यात आली आहेत.

=== इंग्रजीतून मराठीत केलेला अनुवाद ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!मूळ पुस्तकाचे नाव
!मराठी अनुवादित पुस्तकाचे नाव
!मूळ लेखकाचे नाव
!साहित्यप्रकार
!प्रकाशन संस्था
|-
| valign=&quot;top&quot; |Fish
| valign=&quot;bottom&quot; |फिश
| valign=&quot;bottom&quot; |स्टीफन लुंडिन, जॉन क्रिस्टेनसेन, हॅरी पॉल
|
|[[मेहता पब्लिशिंग हाऊस]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |Fish Tales
| valign=&quot;bottom&quot; |फिश टेल्स
| valign=&quot;bottom&quot; |स्टीफन लुंडिन, जॉन क्रिस्टेनसेन, हॅरी पॉल
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Fish Sticks
| valign=&quot;bottom&quot; |फिश स्टिक्स
| valign=&quot;bottom&quot; |स्टीफन लुंडिन, जॉन क्रिस्टेनसेन, हॅरी पॉल
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Fish For Life
| valign=&quot;bottom&quot; |फिश फॉर लाईफ
| valign=&quot;bottom&quot; |स्टीफन लुंडिन, जॉन क्रिस्टेनसेन, हॅरी पॉल
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Another Man's Wife
| valign=&quot;bottom&quot; |एका लालसेने
| valign=&quot;bottom&quot; |मंजुल बजाज
|कादंबऱ्या/साहित्यिक कथा
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Emotional Intelligence
| valign=&quot;bottom&quot; |इमोशनल इंटेलिजन्स
| valign=&quot;bottom&quot; |क्रिस्टीन वाइल्डिंग
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Shaggie Bain
| valign=&quot;bottom&quot; |शगी बेन
| valign=&quot;bottom&quot; |डग्लस स्टुअर्ट
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Madame Butterfly
| valign=&quot;bottom&quot; |मदाम बटरफ्लाय
| valign=&quot;bottom&quot; |रे किमुरा
|कादंबऱ्या/साहित्यिक कथा
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Immortal Heart
| valign=&quot;bottom&quot; |अमर हृदय
| valign=&quot;bottom&quot; |सेरदार ओझकान
|कादंबऱ्या/साहित्यिक कथा
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Sabse Badi Bagawat
| valign=&quot;bottom&quot; |महाराष्ट्रातील महाबंड
| valign=&quot;bottom&quot; |जितेंद्र दीक्षित
|समाज/राजकारण/इतिहास
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Bellboy
| valign=&quot;bottom&quot; |हरकाम्या
| valign=&quot;bottom&quot; |अनीस सलीम
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Let Her Fly
| valign=&quot;bottom&quot; |लेट हर फ्लाय
| valign=&quot;bottom&quot; |झियाउद्दीन युसुफझाई
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Fifty Shades Darker
| valign=&quot;bottom&quot; |फिफ्टी शेड्स डार्कर
| valign=&quot;bottom&quot; |ई. एल. जेम्स
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Fifty Shades Freed
| valign=&quot;bottom&quot; |फिफ्टी शेड्स फ्रीड
| valign=&quot;bottom&quot; |ई. एल. जेम्स
|
|मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;top&quot; |Everyone Can Heal
| valign=&quot;bottom&quot; |आरोग्यसंपदा तनामनाची
| valign=&quot;bottom&quot; |सोनिया मकवानी
|आरोग्य/जीवनशैली
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Tales of Tails
| valign=&quot;bottom&quot; |मनीच्या मनी
| valign=&quot;bottom&quot; |हिल्डा डेव्हिड
|कथा संग्रह
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Karna's Wife
| valign=&quot;bottom&quot; |[[कर्ण (महाभारत)|कर्ण]]&lt;nowiki/&gt;पत्नी
| valign=&quot;bottom&quot; |कविता केन
|पौराणिक/पुराणकथा
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Art of Bitfulness
| valign=&quot;bottom&quot; |द आर्ट ऑफ बिटफुलनेस
| valign=&quot;bottom&quot; |[[नंदन निलेकणी]], तनुज भोजवानी
|व्यवसाय/व्यवस्थापन/नेतृत्व
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Valmiki's Women
| valign=&quot;bottom&quot; |[[वाल्मिकी रामायण|वाल्मिकी रामायणा]]&lt;nowiki/&gt;तील पाच स्त्रिया
| valign=&quot;bottom&quot; |आनंद नीलकंठन
|रामायण-महाभारत पुनर्कथन
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Win Before You Begin
| valign=&quot;bottom&quot; |सुरुवात करण्याआधी जिंका
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|स्व-मदत 
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Keep Moving - 1
| valign=&quot;bottom&quot; |चले चलो - १
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|प्रेरणादायी मालिका
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Keep Moving - 2
| valign=&quot;bottom&quot; |चले चलो - २
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|प्रेरणादायी मालिका
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |What is Your Excuse
| valign=&quot;bottom&quot; |निष्क्रियतेला बहाणे हजार
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|प्रेरणादायी मालिका
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Five Key Steps to Write Your Own Autobiography
| valign=&quot;bottom&quot; |आत्मचरित्र लेखनासाठी ५ की स्टेप्स
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Wow Tales
| valign=&quot;bottom&quot; |अरे व्वा!
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Essentials of Parenting
| valign=&quot;bottom&quot; |उद्यासाठी मुलांना घडवा
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|प्रेरणादायी मालिका
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |I Can
| valign=&quot;bottom&quot; |होय! आम्ही करू शकतो
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Think About It
| valign=&quot;bottom&quot; |विचार करा, आयुष्याची दिशा ठरवा
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|प्रेरणादायी मालिका
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Miracle Anchors
| valign=&quot;bottom&quot; |आधारांची जादू
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Winning Habits
| valign=&quot;bottom&quot; |जिंकून देणाऱ्या सवयी
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|प्रेरणादायी मालिका
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |What Are You Waiting For
| valign=&quot;bottom&quot; |आपलं व्यक्तिमत्त्व घडवण्यासाठी
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|प्रेरणादायी मालिका
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |But I am Afraid
| valign=&quot;bottom&quot; |भीतीची 'भीती' कशाला?
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|प्रेरणादायी मालिका
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Businessman's Bible
| valign=&quot;bottom&quot; |व्यावसायिकांचे बायबल
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|व्यवसाय/व्यवस्थापन
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Long Drives and Flat Tires
| valign=&quot;bottom&quot; |सहज, सोबत जोडीदाराची
| valign=&quot;bottom&quot; |नरेंद्र गोईदानी
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Power of Your Subconscious Mind
| valign=&quot;bottom&quot; |द पॉवर ऑफ युअर सबकॉन्शस माईंड
| valign=&quot;bottom&quot; |डॉ. जोसेफ मर्फी
|व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Meditations
| valign=&quot;bottom&quot; |मेडिटेशन्स
| valign=&quot;bottom&quot; |मार्कस ऑरेलियस
|अध्यात्म/तत्त्वज्ञान
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Think and Grow Rich
| valign=&quot;bottom&quot; |थिंक अँड ग्रोरिच
| valign=&quot;bottom&quot; |नेपोलियन हिल
|स्व-मदत
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Diary of A Young Girl
| valign=&quot;bottom&quot; |द डायरी ऑफ अ यंग गर्ल
| valign=&quot;bottom&quot; |अ‍ॅन फ्रँक
|चरित्र/आत्मचरित्र/स्मरण
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |You Can
| valign=&quot;bottom&quot; |यू कॅन
| valign=&quot;bottom&quot; |जॉर्ज मॅथ्यू ॲडम्स
|स्व-मदत
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Don't Kill Him
| valign=&quot;bottom&quot; |त्यांना ठार करू नका
| valign=&quot;bottom&quot; |माँ आनंद शीला
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Tibetan Book of the Dead
| valign=&quot;bottom&quot; |मृत्यूचे तिबेटी तत्त्वचिंतन
| valign=&quot;bottom&quot; |रॉबर्ट थारमन
|अध्यात्म/तत्त्वज्ञान/जीवनदर्शन
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Freedom in Exile
| valign=&quot;bottom&quot; |विजनवासातील स्वातंत्र्य
| valign=&quot;bottom&quot; |[[दलाई लामा]]
|अध्यात्म/तत्त्वज्ञान/जीवनदर्शन
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Enter Heaven
| valign=&quot;bottom&quot; |आमंत्रण स्वर्गाचे
| valign=&quot;bottom&quot; |विशाल चिपकर
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Travels With Nandighosh
| valign=&quot;bottom&quot; |नंदिघोष-यात्रा
| valign=&quot;bottom&quot; |सतीश मुटाटकर, यशवंत मराठे
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Killing Ashish Karve
| valign=&quot;bottom&quot; |आशिष कर्वे हत्या प्रकरण
| valign=&quot;bottom&quot; |सलील देसाई
|समाज/राजकारण/इतिहास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Three and Half Murders
| valign=&quot;bottom&quot; |साडेतीन खून
| valign=&quot;bottom&quot; |सलील देसाई
|रहस्य/थ्रिलर
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Goal
| valign=&quot;bottom&quot; |द गोल
| valign=&quot;bottom&quot; |एलियाहू एम. गोल्डरॅट
|व्यवसाय/व्यवस्थापन
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |In The Footsteps of Rama
| valign=&quot;bottom&quot; |रामाच्या पावलांवर पाऊल
| valign=&quot;bottom&quot; |विक्रांत पांडे, नीलेश कुलकर्णी
|पौराणिक/पुराणकथा
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Many Ramayanas, Many Lessons
| valign=&quot;bottom&quot; |[[रामायण]] एक, रूपं अनेक
| valign=&quot;bottom&quot; |आनंद नीलकंठन
|पौराणिक/पुराणकथा
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Limitless
| valign=&quot;bottom&quot; |लिमिटलेस अमर्याद
| valign=&quot;bottom&quot; |जिम क्विक
|स्व-मदत /व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The High Five Habits
| valign=&quot;bottom&quot; |द हाय फाईव्ह हॅबिट्स
| valign=&quot;bottom&quot; |मेल रॉबिन्स
|स्व-मदत/प्रेरणादायी/व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Go-Giver
| valign=&quot;bottom&quot; |द गो-गिव्हर
| valign=&quot;bottom&quot; |बॉब बर्ग, जॉन डेव्हिड मॅन
|स्व-मदत/प्रेरणादायी/व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Get Out of Your Own Way
| valign=&quot;bottom&quot; |गेट आऊट ऑफ युअरओन वे
| valign=&quot;bottom&quot; |मार्क गॉलस्टन, फिलिप गोल्डबर्ग
|स्व-मदत/प्रेरणादायी/व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Maya, Modi, Azad
| valign=&quot;bottom&quot; |माया, मोदी, आझाद
| valign=&quot;bottom&quot; |सुधा पै, सज्जन कुमार
|समाज/राजकारण/इतिहास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Kargil Girl
| valign=&quot;bottom&quot; |द कारगिल गर्ल
| valign=&quot;bottom&quot; |फ्लाइट लेफ्टनंट गुंजन सक्सेना
|चरित्र/आत्मचरित्र/स्मरण
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Sing, Dance and Pray
| valign=&quot;bottom&quot; |श्रीलप्रभुपाद
| valign=&quot;bottom&quot; |हिंदोल सेनगुप्ता
|चरित्र/आत्मचरित्र/स्मरण
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Vichhoda
| valign=&quot;bottom&quot; |विछोडा
| valign=&quot;bottom&quot; |हरेंद्र सिंग सिक्का
|कादंबऱ्या/साहित्यिक कथा
|
|-
| valign=&quot;bottom&quot; |Bose – The Untold Story of an Inconvenient Nationalist
| valign=&quot;bottom&quot; |बोस - एका अस्वस्थ करणाऱ्या राष्ट्रवादीची न सांगितलेली कथा
| valign=&quot;bottom&quot; |चंद्रचूर घोष
|चरित्र/आत्मचरित्र/स्मरण
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Energize Your Mind
| valign=&quot;bottom&quot; |मनःशक्ती वाढवा
| valign=&quot;bottom&quot; |[[गौर गोपाल दास]]
|व्यक्तिमत्त्व विकास
|मधुश्री पब्लिकेशन
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Sketchbook of Wisdom
| valign=&quot;bottom&quot; |द स्केचबुक ऑफ विस्डम
| valign=&quot;bottom&quot; |विशाल खंडेलवाल
|व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |My Life
| valign=&quot;bottom&quot; |माझे जीवन
| valign=&quot;bottom&quot; |अनुपलब्ध
|चरित्र/आत्मचरित्र/स्मरण
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Thinking, Fast and Slow
| valign=&quot;bottom&quot; |थिंकिंग, फास्ट अँड स्लो
| valign=&quot;bottom&quot; |डॅनियल काहनेमन
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Deep Work
| valign=&quot;bottom&quot; |डीपवर्क - सखोल कार्य
| valign=&quot;bottom&quot; |कॅल न्यूपोर्ट
|व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Idol Thief
| valign=&quot;bottom&quot; |मूर्तीचोर
| valign=&quot;bottom&quot; |एस. विजय कुमार
|रहस्य/थ्रिलर
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Life's Amazing Secrets
| valign=&quot;bottom&quot; |जीवन समजून घेताना
| valign=&quot;bottom&quot; |गौर गोपाल दास
|अध्यात्म/तत्त्वज्ञान
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Choice
| valign=&quot;bottom&quot; |द चॉईस
| valign=&quot;bottom&quot; |एडिथ एडगर
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Unbroken
| valign=&quot;bottom&quot; |अनब्रोकन
| valign=&quot;bottom&quot; |निधी चाफेकर
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Asur
| valign=&quot;bottom&quot; |असुर
| valign=&quot;bottom&quot; |आनंद नीलकंठन
|कादंबऱ्या/साहित्यिक कथा
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Styling at the Top
| valign=&quot;bottom&quot; |स्टाइलिंग ॲट द टॉप
| valign=&quot;bottom&quot; |जयश्री शेट्टी
|व्यवसाय/व्यवस्थापन/नेतृत्व
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Top Five Regrets of the Dying
| valign=&quot;bottom&quot; |द टॉप फाईव्ह रिग्रेट्स ऑफ द डाइंग
| valign=&quot;bottom&quot; |ब्रॉनी वेअर
|व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |On Meditation
| valign=&quot;bottom&quot; |ध्यानसाधना
| valign=&quot;bottom&quot; |श्री एम
|अध्यात्म/तत्त्वज्ञान
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Archer
| valign=&quot;bottom&quot; |द आर्चर
| valign=&quot;bottom&quot; |पाउलो कोएल्हो
|अध्यात्म/तत्त्वज्ञान/जीवनदर्शन
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Menaka
| valign=&quot;bottom&quot; |निर्णय [[मेनका|मेनके]]&lt;nowiki/&gt;चा
| valign=&quot;bottom&quot; |कविता केन
|पौराणिक/पुराणकथा
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Zen
| valign=&quot;bottom&quot; |[[झेन]]
| valign=&quot;bottom&quot; |शुन्मो मासुनो
|अध्यात्म/तत्त्वज्ञान
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Lifestyle Diet
| valign=&quot;bottom&quot; |द लाइफ स्टाइल डाएट
| valign=&quot;bottom&quot; |डॉ. रोहिणी पाटील
|आरोग्य/जीवनशैली
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Five People You Meet in Heaven
| valign=&quot;bottom&quot; |पाच लोक ज्यांना तुम्ही स्वर्गात भेटता
| valign=&quot;bottom&quot; |मिच अल्बोम
|चरित्र/आत्मचरित्र/स्मरण
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Ganbatte
| valign=&quot;bottom&quot; |गनबाते
| valign=&quot;bottom&quot; |अल्बर्ट लिबरमन, हेक्टर गार्सिया
|
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Art of Dealing with People
| valign=&quot;bottom&quot; |लोकांशी कसे वागावे
| valign=&quot;bottom&quot; |लेस गिब्लिन
|व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Tuesdays with Morrie
| valign=&quot;bottom&quot; |ट्युजडे विथ मॉरी
| valign=&quot;bottom&quot; |मिच अल्बोम
|चरित्र/आत्मचरित्र/स्मरण
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Wabi Sabi
| valign=&quot;bottom&quot; |वाबीसाबी
| valign=&quot;bottom&quot; |नोबुओ सुझुकी
|अध्यात्म/तत्त्वज्ञान
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Forty Rules of Love
| valign=&quot;bottom&quot; |द फोर्टी रुल्स ऑफ लव्ह
| valign=&quot;bottom&quot; |एलिफ शफाक
|कादंबऱ्या/साहित्यिक कथा
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Maktub
| valign=&quot;bottom&quot; |मक्तूब
| valign=&quot;bottom&quot; |पाउलो कोएल्हो
|अध्यात्म/तत्त्वज्ञान
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Make Your Bed
| valign=&quot;bottom&quot; |मेक युअर बेड
| valign=&quot;bottom&quot; |विल्यम एच. मॅक्रेव्हन
|व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Alchemist
| valign=&quot;bottom&quot; |[[दि अल्केमिस्ट|द अल्केमिस्ट]]
| valign=&quot;bottom&quot; |[[पाउलो कोएल्हो]]
|कादंबऱ्या/साहित्यिक कथा
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Lockdown
| valign=&quot;bottom&quot; |लॉकडाऊन - कुलूपबंद मनाच्या कथा
| valign=&quot;bottom&quot; |[[शोभा डे]]
|कादंबऱ्या/साहित्यिक कथा
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Don't Believe Everything You Think
| valign=&quot;bottom&quot; |तुमच्या प्रत्येक विचारावर विश्वास ठेवू नका
| valign=&quot;bottom&quot; |जोसेफ न्गुयेन
|व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |11 Rules for Life
| valign=&quot;bottom&quot; |११ रुल्स फॉर लाइफ
| valign=&quot;bottom&quot; |[[चेतन भगत]]
|व्यक्तिमत्त्व विकास
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |Sita's Sister
| valign=&quot;bottom&quot; |[[ऊर्मिला|उर्मिला]] - [[सीता|सीते]]&lt;nowiki/&gt;च्या बहिणीची कथा
| valign=&quot;bottom&quot; |कविता केन
|पौराणिक/पुराणकथा
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |I Came Upon a Lighthouse
| valign=&quot;bottom&quot; |[[रतन टाटा]] - एक दीपस्तंभ
| valign=&quot;bottom&quot; |शंतनू नायडू
|चरित्र/आत्मचरित्र/स्मरण
|
|-
| valign=&quot;top&quot; |The Ultimate Guide to Garbhasanskar
| valign=&quot;bottom&quot; |गर्भसंस्कार - सर्वोत्तम मार्गदर्शिका
| valign=&quot;bottom&quot; |नूतन पाखरे
|आरोग्य/जीवनशैली
|
|}

=== मराठीतून इंग्रजीत केलेला अनुवाद ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!मूळ पुस्तकाचे नाव
!इंग्रजी अनुवादित पुस्तकाचे नाव
!मूळ लेखकाचे नाव
!साहित्यप्रकार
!प्रकाशन संस्था
|-
| valign=&quot;bottom&quot; |वाचन
| valign=&quot;top&quot; |Science of Reading
|डॉ. सुनीलकुमार लवाटे
!
!मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;bottom&quot; |माझे नर्सिंग
| valign=&quot;top&quot; |My Nursing - My Quest for Life
|सुजाता लोखंडे
!
!
|-
| valign=&quot;bottom&quot; |[[बहिर्जी नाईक]] खंड १
| valign=&quot;top&quot; |Bahirji Naik - Volume I
|प्रेम धांडे
!
!
|-
| valign=&quot;bottom&quot; |इन्किलाब विरुद्ध जिहाद
| valign=&quot;top&quot; |Inquilab Vs Jihad
|[[लक्ष्मीकांत देशमुख]]
!
!
|-
| valign=&quot;bottom&quot; |पार्टनर
| valign=&quot;top&quot; |Partner
|[[व.पु. काळे|व.पु.काळे]]
!
!मेहता पब्लिशिंग हाऊस
|-
| valign=&quot;bottom&quot; |खाली जमीन वर आकाश
| valign=&quot;top&quot; |In Between
|डॉ. सुनीलकुमार लवाटे
!
!
|-
| valign=&quot;bottom&quot; |[[प्राणायाम]]
| valign=&quot;top&quot; |Pranayama
|डॉ. गिरिधर करजगावकर
!
!
|-
| valign=&quot;bottom&quot; |लढा
| valign=&quot;top&quot; |Grapple
|डॉ. राम वाघमारे
!
!
|-
| valign=&quot;bottom&quot; |बहिर्जी नाईक खंड २
| valign=&quot;top&quot; |Bahirji Naik - Volume II
|प्रेम धांडे
!
!
|}
== पुरस्कार ==
त्यांच्या अनुवादकार्याची दखल घेत खालील संस्थांतर्फे त्यांना उत्कृष्ट अनुवादक म्हणून सन्मानित करण्यात आले आहे.

* [[महाराष्ट्र साहित्य परिषद]], पुणे - 'अलकेमिस्ट' या पाऊलो कोएल्हो लिखित जागतिक कीर्तीच्या पुस्तकाच्या त्यांनी केलेल्या अनुवादाला महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचा, उत्तम अनुवादाचा (२०१९) पुरस्कार प्राप्त झाला आहे. 
* [[महाराष्ट्र ग्रंथोत्तेजक संस्था]], पुणे - २०२२ साली अनुवाद क्षेत्रातल्या भरीव कामगिरीसाठी सन्मानित करण्यात आले आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://rohanprakashan.com/product-author/shuchita-nadapurkar-phadake/|title=शुचिता नांदापूरकर-फडके Archives|website=Rohan Prakashan|language=en-US|access-date=2026-03-30}}&lt;/ref&gt;
* आपटे वाचनालय, इचलकरंजी 

== सन्मान ==

* कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्ष &lt;ref&gt;आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== अधिक माहितीसाठी ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=TT-nDiCkGsU डॉ. शुचिता नांदापूरकर-फडके यांची मुलाखत]
* [https://www.youtube.com/watch?v=x2ABK5S7dyE डॉ. शुचिता नांदापूरकर-फडके यांची वनिता मंडळतर्फे घेण्यात आलेली मुलाखत]

== संदर्भ ==
[[वर्ग:भाषांतरकार]]
[[वर्ग:संपादक]]
[[वर्ग:समुपदेशक]]
[[वर्ग:इ.स. १९६५ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>m6hb4h661ia2y6jmazmqs4gyc318za3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राकेश इंगवले</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378571</id>
    <revision>
      <id>2676597</id>
      <parentid>2676505</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20063-59</username>
        <id>181625</id>
      </contributor>
      <origin>2676597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="537" sha1="1skutk20bmoe2zhvy3a5pla35ap64f0" xml:space="preserve">नाटककार व लेखक. त्यांचे गाजलेलं नाटक तुघलक, साम्राज्यम् व त्यांनी लिहलेली नाटक - 'मॅजिक मोमेन्ट', 'ओल्ड मंक' इत्यादी.  

सध्या त्यांचे पॉपकॉर्न नावाचे नाटक रंगभूमीवर सुरू आहे. याचे त्यांनी दिग्दर्शन केले आहे.</text>
      <sha1>1skutk20bmoe2zhvy3a5pla35ap64f0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676644</id>
      <parentid>2676597</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19972-67</username>
        <id>181631</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-20063-59|~2026-20063-59]] ([[User talk:~2026-20063-59|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2676597|2676597]] परतवली.</comment>
      <origin>2676644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="4uv6rb0f0xp1sf19i7g58gfdyn9pt79" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

नाटककार व लेखक. त्यांचे गाजलेलं नाटक तुघलक, साम्राज्यम् व त्यांनी लिहलेली नाटक - 'मॅजिक मोमेन्ट', 'ओल्ड मंक' इत्यादी.

सध्या त्यांचे पॉपकॉर्न नावाचे नाटक रंगभूमीवर सुरू आहे. याचे त्यांनी दिग्दर्शन केले आहे.</text>
      <sha1>4uv6rb0f0xp1sf19i7g58gfdyn9pt79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सेनो त्सुहा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378573</id>
    <revision>
      <id>2676544</id>
      <timestamp>2026-03-31T12:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन लेख</comment>
      <origin>2676544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="fs9m4ch4vjxr83ei1qdfxxo11iahlvf" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी (Indigenous) सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय (Gender justice) आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.</text>
      <sha1>fs9m4ch4vjxr83ei1qdfxxo11iahlvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676545</id>
      <parentid>2676544</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="919" sha1="j9mw56by8gj1qb91b1wribxrzp0bzur" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील '' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.</text>
      <sha1>j9mw56by8gj1qb91b1wribxrzp0bzur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676546</id>
      <parentid>2676545</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="937" sha1="0up8kp8wlmaqz8pdw2hjmjn87uwcv6p" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.</text>
      <sha1>0up8kp8wlmaqz8pdw2hjmjn87uwcv6p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676547</id>
      <parentid>2676546</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4708" sha1="07rt0kkkcwll6pltl6iej9l7smjwnei" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.</text>
      <sha1>07rt0kkkcwll6pltl6iej9l7smjwnei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676550</id>
      <parentid>2676547</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8545" sha1="ps0jfs4tnf0wnyyly817bhbicwcbjes" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी [[अन्न सार्वभौमत्व]] (Food sovereignty) कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे तृणधान्यांच्या (Millets) १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील कोपनहेगन येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत ([[2009 United Nations Climate Change Conference]]) चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती (Ecological agriculture) करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;</text>
      <sha1>ps0jfs4tnf0wnyyly817bhbicwcbjes</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676551</id>
      <parentid>2676550</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8470" sha1="tgwtf6vd86bt9ld6n0r2y77gl0hoq1y" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्ये|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील कोपनहेगन येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती  करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;</text>
      <sha1>tgwtf6vd86bt9ld6n0r2y77gl0hoq1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676552</id>
      <parentid>2676551</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* स्वदेशी शेती */</comment>
      <origin>2676552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11627" sha1="tjkg3i8d9zqxx54s1mrr1mnskwi42rv" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्ये|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील कोपनहेगन येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती  करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== पुरस्कार ==
महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने'  सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या &quot;स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे.&quot; कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>tjkg3i8d9zqxx54s1mrr1mnskwi42rv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676553</id>
      <parentid>2676552</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11628" sha1="qz1aqavz10qpfnzm8zoik9mxtwesu7v" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्य|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील [[कोपनहेगन]] येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती  करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== पुरस्कार ==
महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने'  सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या &quot;स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे.&quot; कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>qz1aqavz10qpfnzm8zoik9mxtwesu7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676554</id>
      <parentid>2676553</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11669" sha1="a6dc70kgid4idudmz9wr9591wpqu68n" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्य|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील [[कोपनहेगन]] येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती  करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== पुरस्कार ==
महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने'  सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या &quot;स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे.&quot; कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

[[वर्ग:नागा लोक]]</text>
      <sha1>a6dc70kgid4idudmz9wr9591wpqu68n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676555</id>
      <parentid>2676554</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11730" sha1="azmk8rxrzgd989z85jplm1yhpf8em4m" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्य|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील [[कोपनहेगन]] येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती  करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== पुरस्कार ==
महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने'  सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या &quot;स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे.&quot; कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

[[वर्ग:नागा लोक]]
[[वर्ग:भारतीय शिक्षिका]]</text>
      <sha1>azmk8rxrzgd989z85jplm1yhpf8em4m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676556</id>
      <parentid>2676555</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11809" sha1="qckxjpymjjzq1w0vcyvccw4g2o17i8f" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्य|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील [[कोपनहेगन]] येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती  करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== पुरस्कार ==
महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने'  सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या &quot;स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे.&quot; कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

[[वर्ग:नागा लोक]]
[[वर्ग:भारतीय शिक्षिका]]
[[वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते]]</text>
      <sha1>qckxjpymjjzq1w0vcyvccw4g2o17i8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676558</id>
      <parentid>2676556</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11873" sha1="blj289o4vwke5wiaf9rz41k344fcj0x" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्य|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील [[कोपनहेगन]] येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती  करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== पुरस्कार ==
महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने'  सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या &quot;स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे.&quot; कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

[[वर्ग:नागा लोक]]
[[वर्ग:भारतीय शिक्षिका]]
[[वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>blj289o4vwke5wiaf9rz41k344fcj0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676559</id>
      <parentid>2676558</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11983" sha1="gsqhk7ear7otzv3sc0vwabajw1ixua8" xml:space="preserve">'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्य|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील [[कोपनहेगन]] येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती  करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== पुरस्कार ==
महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने'  सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या &quot;स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे.&quot; कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:त्सुहा, सेनो}}
[[वर्ग:नागा लोक]]
[[वर्ग:भारतीय शिक्षिका]]
[[वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>gsqhk7ear7otzv3sc0vwabajw1ixua8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676561</id>
      <parentid>2676559</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12025" sha1="tbfh0km0k3ac0ulm35641foe1k89nsg" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्य|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील [[कोपनहेगन]] येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती  करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== पुरस्कार ==
महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने'  सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या &quot;स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे.&quot; कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:त्सुहा, सेनो}}
[[वर्ग:नागा लोक]]
[[वर्ग:भारतीय शिक्षिका]]
[[वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>tbfh0km0k3ac0ulm35641foe1k89nsg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676562</id>
      <parentid>2676561</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T12:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>संतोष गोरे ने लेख [[चेनो चुहाह]] वरुन [[सेनो त्सुहा]] ला हलविला: अचूक नाव</comment>
      <origin>2676561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12025" sha1="tbfh0km0k3ac0ulm35641foe1k89nsg" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी  सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt; 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TBi&quot;&gt;{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights &amp; Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;
आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== स्वदेशी शेती ==
त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्य|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}&lt;/ref&gt; त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील [[कोपनहेगन]] येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, &quot;आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती  करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women &amp; Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}&lt;/ref&gt; त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== पुरस्कार ==
महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने'  सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या &quot;स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे.&quot; कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:त्सुहा, सेनो}}
[[वर्ग:नागा लोक]]
[[वर्ग:भारतीय शिक्षिका]]
[[वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>tbfh0km0k3ac0ulm35641foe1k89nsg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चेनो चुहाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378574</id>
    <redirect title="सेनो त्सुहा" />
    <revision>
      <id>2676563</id>
      <timestamp>2026-03-31T12:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>संतोष गोरे ने लेख [[चेनो चुहाह]] वरुन [[सेनो त्सुहा]] ला हलविला: अचूक नाव</comment>
      <origin>2676563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="q61pxjaupcqh6s6m2n5weu4wwk24x0r" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सेनो त्सुहा]]</text>
      <sha1>q61pxjaupcqh6s6m2n5weu4wwk24x0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बुआंगी सायलो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378575</id>
    <revision>
      <id>2676566</id>
      <timestamp>2026-03-31T12:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान:  '''बुआंगी सायलो''' (सुमारे १९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणाती...</comment>
      <origin>2676566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1943" sha1="rqv92zbzy0j0iadwattzvfgbsh6tmw1" xml:space="preserve">
'''बुआंगी सायलो''' (सुमारे १९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>rqv92zbzy0j0iadwattzvfgbsh6tmw1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676569</id>
      <parentid>2676566</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4056" sha1="iti6ftw2pilz4jvetwpvvhkbqu4nxb9" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[टी. सायलो|थेनफुंगा सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी ऐझॉल, मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.</text>
      <sha1>iti6ftw2pilz4jvetwpvvhkbqu4nxb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676570</id>
      <parentid>2676569</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4056" sha1="if2zdqr40faox7fe1b95sj5hqkbt0w7" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी ऐझॉल, मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.</text>
      <sha1>if2zdqr40faox7fe1b95sj5hqkbt0w7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676573</id>
      <parentid>2676570</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* वैयक्तिक जीवन */</comment>
      <origin>2676573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8770" sha1="blhuev7acmu9pt3mcq5gp64smfcapyc" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>blhuev7acmu9pt3mcq5gp64smfcapyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676574</id>
      <parentid>2676573</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10235" sha1="0m911zo1u9dm1s9dzri4rftrozs66t6" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women &amp; Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot; /&gt;</text>
      <sha1>0m911zo1u9dm1s9dzri4rftrozs66t6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676575</id>
      <parentid>2676574</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10348" sha1="bystyk5vnt74jv84bfirznewsz97s9n" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women &amp; Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot; /&gt;
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}}</text>
      <sha1>bystyk5vnt74jv84bfirznewsz97s9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676576</id>
      <parentid>2676575</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T13:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10501" sha1="f4rn0oz4p3j088hznidpfnsipnyessh" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Book Publish in Mizo - 2001l: Mizoram |url=https://mizoram.nic.in/more/book1.htm |access-date=2025-04-30 |website=mizoram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women &amp; Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot; /&gt;
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}}</text>
      <sha1>f4rn0oz4p3j088hznidpfnsipnyessh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676582</id>
      <parentid>2676576</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10573" sha1="ndc16u5ku61x517uq0a86q6vmu58j6e" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Book Publish in Mizo - 2001l: Mizoram |url=https://mizoram.nic.in/more/book1.htm |access-date=2025-04-30 |website=mizoram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women &amp; Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot; /&gt;
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}}

[[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>ndc16u5ku61x517uq0a86q6vmu58j6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676583</id>
      <parentid>2676582</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10628" sha1="29wkfvt4yniegirbwilnu85d3ztccxk" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Book Publish in Mizo - 2001l: Mizoram |url=https://mizoram.nic.in/more/book1.htm |access-date=2025-04-30 |website=mizoram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women &amp; Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot; /&gt;
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}}

[[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय लेखिका]]</text>
      <sha1>29wkfvt4yniegirbwilnu85d3ztccxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676584</id>
      <parentid>2676583</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10713" sha1="6sv51grdphp8ko3uv9so02qv72vl7oh" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Book Publish in Mizo - 2001l: Mizoram |url=https://mizoram.nic.in/more/book1.htm |access-date=2025-04-30 |website=mizoram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women &amp; Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot; /&gt;
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}}

[[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय लेखिका]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]</text>
      <sha1>6sv51grdphp8ko3uv9so02qv72vl7oh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676585</id>
      <parentid>2676584</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10783" sha1="6zndnvpfucefktd2m27eykeemybgsyq" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Book Publish in Mizo - 2001l: Mizoram |url=https://mizoram.nic.in/more/book1.htm |access-date=2025-04-30 |website=mizoram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women &amp; Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot; /&gt;
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}}

[[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय लेखिका]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:मिझोरममधील व्यक्ती]]</text>
      <sha1>6zndnvpfucefktd2m27eykeemybgsyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676589</id>
      <parentid>2676585</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10847" sha1="5ysd5ya7d2iuvt2ujon2dwykhm373o4" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Book Publish in Mizo - 2001l: Mizoram |url=https://mizoram.nic.in/more/book1.htm |access-date=2025-04-30 |website=mizoram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women &amp; Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot; /&gt;
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}}

[[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय लेखिका]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:मिझोरममधील व्यक्ती]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>5ysd5ya7d2iuvt2ujon2dwykhm373o4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676590</id>
      <parentid>2676589</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10867" sha1="sr487sqnldtufcanrwvwa7hdx8hjsj1" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Book Publish in Mizo - 2001l: Mizoram |url=https://mizoram.nic.in/more/book1.htm |access-date=2025-04-30 |website=mizoram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women &amp; Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot; /&gt;
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}}

[[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय लेखिका]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त महिला]]
[[वर्ग:मिझोरममधील व्यक्ती]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>sr487sqnldtufcanrwvwa7hdx8hjsj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676591</id>
      <parentid>2676590</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T15:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11009" sha1="grsimm0pzj2jt4484r0jeqck4kby05g" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot;&gt;{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature &amp; Education Mizoram}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot;&gt;{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}&lt;/ref&gt;

'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}&lt;/ref&gt; १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले.

== कारकीर्द आणि योगदान ==
सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे.
=== साहित्य आणि इतिहास ===
२०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Book Publish in Mizo - 2001l: Mizoram |url=https://mizoram.nic.in/more/book1.htm |access-date=2025-04-30 |website=mizoram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

=== संगीत आणि कविता ===
सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे.
त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक &quot;दी ह्मेलथा&quot; हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}&lt;/ref&gt;
=== शिक्षण आणि समाजकार्य ===
सायलो यांना &quot;साहित्य आणि शिक्षण&quot; क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women &amp; Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;PIB2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PadmaAwards2011&quot; /&gt;
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}}

[[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय लेखिका]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त महिला]]
[[वर्ग:मिझोरममधील व्यक्ती]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]</text>
      <sha1>grsimm0pzj2jt4484r0jeqck4kby05g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>थेनफुंगा सायलो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378576</id>
    <redirect title="तेनफुंगा सायलो" />
    <revision>
      <id>2676571</id>
      <timestamp>2026-03-31T13:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>[[तेनफुंगा सायलो]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2676571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="mj8y0w8v288b4sl97mn8z8839r0wd6h" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[तेनफुंगा सायलो]]</text>
      <sha1>mj8y0w8v288b4sl97mn8z8839r0wd6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:मिझोरममधील व्यक्ती</title>
    <ns>14</ns>
    <id>378577</id>
    <revision>
      <id>2676588</id>
      <timestamp>2026-03-31T15:19:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: [[वर्ग:मिझोरम]]</comment>
      <origin>2676588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="1qfc05mpoy4dd7gib0gftyw0bhv1hiq" xml:space="preserve">[[वर्ग:मिझोरम]]</text>
      <sha1>1qfc05mpoy4dd7gib0gftyw0bhv1hiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Omkarteli136</title>
    <ns>3</ns>
    <id>378578</id>
    <revision>
      <id>2676598</id>
      <timestamp>2026-03-31T15:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2676598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="6zcuoe27sxyjvn9znf8m6xkthysci9u" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Omkarteli136}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:२५, ३१ मार्च २०२६ (IST)</text>
      <sha1>6zcuoe27sxyjvn9znf8m6xkthysci9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हिना शाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378579</id>
    <revision>
      <id>2676600</id>
      <timestamp>2026-03-31T16:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन लेख</comment>
      <origin>2676600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="d40jihxai5v8l24s1qpbopt1eoqgg6i" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[File:Hina Shah with Narendra Modi, CM, Gujarat.jpg|thumb|गुजरातचे तत्कालीन मुख्यमंत्री [[नरेन्द्र मोदी]] यांच्यासोबत हिना शाह]]
[[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]]
'''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>d40jihxai5v8l24s1qpbopt1eoqgg6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676601</id>
      <parentid>2676600</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1850" sha1="llaojknj6f2jhg88vv5jt4jml072a7p" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]]
'''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>llaojknj6f2jhg88vv5jt4jml072a7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676602</id>
      <parentid>2676601</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="14kk9yepq2axv2s6cwbxkjmbinguwrw" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]]
'''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

येथे मराठी विकिपीडियासाठी पुढील परिच्छेदाचे भाषांतर दिले आहे:
== महिला सक्षमीकरण ==
त्यांनी १९७६ मध्ये प्लास्टिक पॅकेजिंग उद्योगातून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.
[[File:Hina Shah.jpg|thumb|left|गुजरातच्या विधवा [[उद्योजक|उद्योजकांशी]] संवाद साधताना हिना शाह]]
१९८६ मध्ये त्यांनी 'इंटरनॅशनल सेंटर फॉर एन्टरप्रेन्योरशिप अँड करिअर डेव्हलपमेंट'ची (ICECD) स्थापना केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.icecd.org/|title=Entrepreneurship Development Institute of India, Entrepreneurship Development Programs in Ahmedabad, Gujarat, Maharashtra, Delhi|website=icecd.org|access-date=2020-04-25}}&lt;/ref&gt; शाह यांनी सुरू केलेल्या &quot;महिलांसाठी उद्योजकता विकास कार्यक्रमात&quot; (एन्टरप्रेन्योरशिप डेव्हलपमेंट प्रोग्राम फॉर विमेन) [[गुजरात]]मधील २५ महिला सहभागी झाल्या होत्या; त्यापैकी १६ महिलांनी बिगर-पारंपारिक व्यवसाय सुरू केले, जे २०११ पर्यंत यशस्वीरीत्या सुरू होते.

झाम्बिया, बांगलादेश, लेसोथो, बोत्स्वाना, कॅमेरून, मलेशिया, फिलीपिन्स, जॉर्डन, श्रीलंका, गयाना, आयव्हरी कोस्ट आणि सेंट किट्स यांसारख्या देशांमध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची रणनीती आखण्यात आणि ती संस्थात्मक स्वरूपात राबवण्यात शाह यांनी मोलाची भूमिका बजावली.</text>
      <sha1>14kk9yepq2axv2s6cwbxkjmbinguwrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676603</id>
      <parentid>2676602</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4899" sha1="fv4blqshc9w1xsj2rrppefopz4pztof" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]]
'''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== महिला सक्षमीकरण ==
त्यांनी १९७६ मध्ये प्लास्टिक पॅकेजिंग उद्योगातून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.
[[File:Hina Shah.jpg|thumb|left|गुजरातच्या विधवा [[उद्योजक|उद्योजकांशी]] संवाद साधताना हिना शाह]]
१९८६ मध्ये त्यांनी 'इंटरनॅशनल सेंटर फॉर एन्टरप्रेन्योरशिप अँड करिअर डेव्हलपमेंट'ची (ICECD) स्थापना केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.icecd.org/|title=Entrepreneurship Development Institute of India, Entrepreneurship Development Programs in Ahmedabad, Gujarat, Maharashtra, Delhi|website=icecd.org|access-date=2020-04-25}}&lt;/ref&gt; शाह यांनी सुरू केलेल्या &quot;महिलांसाठी उद्योजकता विकास कार्यक्रमात&quot; (एन्टरप्रेन्योरशिप डेव्हलपमेंट प्रोग्राम फॉर विमेन) [[गुजरात]]मधील २५ महिला सहभागी झाल्या होत्या; त्यापैकी १६ महिलांनी बिगर-पारंपारिक व्यवसाय सुरू केले, जे २०११ पर्यंत यशस्वीरीत्या सुरू होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/news/when-she-refuses-to-stoop/346807/0 |title=When she refuses to stoop |work=The Financial Express |date=2008-08-10 |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

झाम्बिया, बांगलादेश, लेसोथो, बोत्स्वाना, कॅमेरून, मलेशिया, फिलीपिन्स, जॉर्डन, श्रीलंका, गयाना, आयव्हरी कोस्ट आणि सेंट किट्स यांसारख्या देशांमध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची रणनीती आखण्यात आणि ती संस्थात्मक स्वरूपात राबवण्यात शाह यांनी मोलाची भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{cite web|agency=TNN|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |url-status=dead |archive-date=2011-07-19 |title=Rural women entrepreneurs felicitated |date=2011-07-14 |work=[[The Times of India]] |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>fv4blqshc9w1xsj2rrppefopz4pztof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676604</id>
      <parentid>2676603</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4960" sha1="eht4bsiix7g5vxml01zztzni96t1qvn" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]]
'''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== महिला सक्षमीकरण ==
त्यांनी १९७६ मध्ये प्लास्टिक पॅकेजिंग उद्योगातून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.
[[File:Hina Shah.jpg|thumb|left|गुजरातच्या विधवा [[उद्योजक|उद्योजकांशी]] संवाद साधताना हिना शाह]]
१९८६ मध्ये त्यांनी 'इंटरनॅशनल सेंटर फॉर एन्टरप्रेन्योरशिप अँड करिअर डेव्हलपमेंट'ची (ICECD) स्थापना केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.icecd.org/|title=Entrepreneurship Development Institute of India, Entrepreneurship Development Programs in Ahmedabad, Gujarat, Maharashtra, Delhi|website=icecd.org|access-date=2020-04-25}}&lt;/ref&gt; शाह यांनी सुरू केलेल्या &quot;महिलांसाठी उद्योजकता विकास कार्यक्रमात&quot; (एन्टरप्रेन्योरशिप डेव्हलपमेंट प्रोग्राम फॉर विमेन) [[गुजरात]]मधील २५ महिला सहभागी झाल्या होत्या; त्यापैकी १६ महिलांनी बिगर-पारंपारिक व्यवसाय सुरू केले, जे २०११ पर्यंत यशस्वीरीत्या सुरू होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/news/when-she-refuses-to-stoop/346807/0 |title=When she refuses to stoop |work=The Financial Express |date=2008-08-10 |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

झाम्बिया, बांगलादेश, लेसोथो, बोत्स्वाना, कॅमेरून, मलेशिया, फिलीपिन्स, जॉर्डन, श्रीलंका, गयाना, आयव्हरी कोस्ट आणि सेंट किट्स यांसारख्या देशांमध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची रणनीती आखण्यात आणि ती संस्थात्मक स्वरूपात राबवण्यात शाह यांनी मोलाची भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{cite web|agency=TNN|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |url-status=dead |archive-date=2011-07-19 |title=Rural women entrepreneurs felicitated |date=2011-07-14 |work=[[The Times of India]] |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}</text>
      <sha1>eht4bsiix7g5vxml01zztzni96t1qvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676605</id>
      <parentid>2676604</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5002" sha1="pmfdm1www7evmsyujtjf3eeu0njhcey" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]]
'''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== महिला सक्षमीकरण ==
त्यांनी १९७६ मध्ये प्लास्टिक पॅकेजिंग उद्योगातून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.
[[File:Hina Shah.jpg|thumb|left|गुजरातच्या विधवा [[उद्योजक|उद्योजकांशी]] संवाद साधताना हिना शाह]]
१९८६ मध्ये त्यांनी 'इंटरनॅशनल सेंटर फॉर एन्टरप्रेन्योरशिप अँड करिअर डेव्हलपमेंट'ची (ICECD) स्थापना केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.icecd.org/|title=Entrepreneurship Development Institute of India, Entrepreneurship Development Programs in Ahmedabad, Gujarat, Maharashtra, Delhi|website=icecd.org|access-date=2020-04-25}}&lt;/ref&gt; शाह यांनी सुरू केलेल्या &quot;महिलांसाठी उद्योजकता विकास कार्यक्रमात&quot; (एन्टरप्रेन्योरशिप डेव्हलपमेंट प्रोग्राम फॉर विमेन) [[गुजरात]]मधील २५ महिला सहभागी झाल्या होत्या; त्यापैकी १६ महिलांनी बिगर-पारंपारिक व्यवसाय सुरू केले, जे २०११ पर्यंत यशस्वीरीत्या सुरू होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/news/when-she-refuses-to-stoop/346807/0 |title=When she refuses to stoop |work=The Financial Express |date=2008-08-10 |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

झाम्बिया, बांगलादेश, लेसोथो, बोत्स्वाना, कॅमेरून, मलेशिया, फिलीपिन्स, जॉर्डन, श्रीलंका, गयाना, आयव्हरी कोस्ट आणि सेंट किट्स यांसारख्या देशांमध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची रणनीती आखण्यात आणि ती संस्थात्मक स्वरूपात राबवण्यात शाह यांनी मोलाची भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{cite web|agency=TNN|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |url-status=dead |archive-date=2011-07-19 |title=Rural women entrepreneurs felicitated |date=2011-07-14 |work=[[The Times of India]] |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: शाह, हिना}}</text>
      <sha1>pmfdm1www7evmsyujtjf3eeu0njhcey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676606</id>
      <parentid>2676605</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5067" sha1="cka4g42vwlbgph3ckdmmvzr82k66poy" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]]
'''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== महिला सक्षमीकरण ==
त्यांनी १९७६ मध्ये प्लास्टिक पॅकेजिंग उद्योगातून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.
[[File:Hina Shah.jpg|thumb|left|गुजरातच्या विधवा [[उद्योजक|उद्योजकांशी]] संवाद साधताना हिना शाह]]
१९८६ मध्ये त्यांनी 'इंटरनॅशनल सेंटर फॉर एन्टरप्रेन्योरशिप अँड करिअर डेव्हलपमेंट'ची (ICECD) स्थापना केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.icecd.org/|title=Entrepreneurship Development Institute of India, Entrepreneurship Development Programs in Ahmedabad, Gujarat, Maharashtra, Delhi|website=icecd.org|access-date=2020-04-25}}&lt;/ref&gt; शाह यांनी सुरू केलेल्या &quot;महिलांसाठी उद्योजकता विकास कार्यक्रमात&quot; (एन्टरप्रेन्योरशिप डेव्हलपमेंट प्रोग्राम फॉर विमेन) [[गुजरात]]मधील २५ महिला सहभागी झाल्या होत्या; त्यापैकी १६ महिलांनी बिगर-पारंपारिक व्यवसाय सुरू केले, जे २०११ पर्यंत यशस्वीरीत्या सुरू होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/news/when-she-refuses-to-stoop/346807/0 |title=When she refuses to stoop |work=The Financial Express |date=2008-08-10 |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

झाम्बिया, बांगलादेश, लेसोथो, बोत्स्वाना, कॅमेरून, मलेशिया, फिलीपिन्स, जॉर्डन, श्रीलंका, गयाना, आयव्हरी कोस्ट आणि सेंट किट्स यांसारख्या देशांमध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची रणनीती आखण्यात आणि ती संस्थात्मक स्वरूपात राबवण्यात शाह यांनी मोलाची भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{cite web|agency=TNN|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |url-status=dead |archive-date=2011-07-19 |title=Rural women entrepreneurs felicitated |date=2011-07-14 |work=[[The Times of India]] |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: शाह, हिना}}

[[वर्ग:भारतीय उद्योगिनी]]</text>
      <sha1>cka4g42vwlbgph3ckdmmvzr82k66poy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676608</id>
      <parentid>2676606</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5128" sha1="arncn9x9egq4ym5r8y1yjn9q1zsjuyt" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]]
'''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== महिला सक्षमीकरण ==
त्यांनी १९७६ मध्ये प्लास्टिक पॅकेजिंग उद्योगातून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.
[[File:Hina Shah.jpg|thumb|left|गुजरातच्या विधवा [[उद्योजक|उद्योजकांशी]] संवाद साधताना हिना शाह]]
१९८६ मध्ये त्यांनी 'इंटरनॅशनल सेंटर फॉर एन्टरप्रेन्योरशिप अँड करिअर डेव्हलपमेंट'ची (ICECD) स्थापना केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.icecd.org/|title=Entrepreneurship Development Institute of India, Entrepreneurship Development Programs in Ahmedabad, Gujarat, Maharashtra, Delhi|website=icecd.org|access-date=2020-04-25}}&lt;/ref&gt; शाह यांनी सुरू केलेल्या &quot;महिलांसाठी उद्योजकता विकास कार्यक्रमात&quot; (एन्टरप्रेन्योरशिप डेव्हलपमेंट प्रोग्राम फॉर विमेन) [[गुजरात]]मधील २५ महिला सहभागी झाल्या होत्या; त्यापैकी १६ महिलांनी बिगर-पारंपारिक व्यवसाय सुरू केले, जे २०११ पर्यंत यशस्वीरीत्या सुरू होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/news/when-she-refuses-to-stoop/346807/0 |title=When she refuses to stoop |work=The Financial Express |date=2008-08-10 |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

झाम्बिया, बांगलादेश, लेसोथो, बोत्स्वाना, कॅमेरून, मलेशिया, फिलीपिन्स, जॉर्डन, श्रीलंका, गयाना, आयव्हरी कोस्ट आणि सेंट किट्स यांसारख्या देशांमध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची रणनीती आखण्यात आणि ती संस्थात्मक स्वरूपात राबवण्यात शाह यांनी मोलाची भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{cite web|agency=TNN|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |url-status=dead |archive-date=2011-07-19 |title=Rural women entrepreneurs felicitated |date=2011-07-14 |work=[[The Times of India]] |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: शाह, हिना}}

[[वर्ग:भारतीय उद्योगिनी]]
[[वर्ग:गुजराती व्यक्ती]]</text>
      <sha1>arncn9x9egq4ym5r8y1yjn9q1zsjuyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676609</id>
      <parentid>2676608</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5192" sha1="3ivypr2vcqcwlrn78y4oq1rl63en3sh" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]]
'''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== महिला सक्षमीकरण ==
त्यांनी १९७६ मध्ये प्लास्टिक पॅकेजिंग उद्योगातून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.
[[File:Hina Shah.jpg|thumb|left|गुजरातच्या विधवा [[उद्योजक|उद्योजकांशी]] संवाद साधताना हिना शाह]]
१९८६ मध्ये त्यांनी 'इंटरनॅशनल सेंटर फॉर एन्टरप्रेन्योरशिप अँड करिअर डेव्हलपमेंट'ची (ICECD) स्थापना केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.icecd.org/|title=Entrepreneurship Development Institute of India, Entrepreneurship Development Programs in Ahmedabad, Gujarat, Maharashtra, Delhi|website=icecd.org|access-date=2020-04-25}}&lt;/ref&gt; शाह यांनी सुरू केलेल्या &quot;महिलांसाठी उद्योजकता विकास कार्यक्रमात&quot; (एन्टरप्रेन्योरशिप डेव्हलपमेंट प्रोग्राम फॉर विमेन) [[गुजरात]]मधील २५ महिला सहभागी झाल्या होत्या; त्यापैकी १६ महिलांनी बिगर-पारंपारिक व्यवसाय सुरू केले, जे २०११ पर्यंत यशस्वीरीत्या सुरू होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/news/when-she-refuses-to-stoop/346807/0 |title=When she refuses to stoop |work=The Financial Express |date=2008-08-10 |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

झाम्बिया, बांगलादेश, लेसोथो, बोत्स्वाना, कॅमेरून, मलेशिया, फिलीपिन्स, जॉर्डन, श्रीलंका, गयाना, आयव्हरी कोस्ट आणि सेंट किट्स यांसारख्या देशांमध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची रणनीती आखण्यात आणि ती संस्थात्मक स्वरूपात राबवण्यात शाह यांनी मोलाची भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{cite web|agency=TNN|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |url-status=dead |archive-date=2011-07-19 |title=Rural women entrepreneurs felicitated |date=2011-07-14 |work=[[The Times of India]] |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: शाह, हिना}}

[[वर्ग:भारतीय उद्योगिनी]]
[[वर्ग:गुजराती व्यक्ती]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>3ivypr2vcqcwlrn78y4oq1rl63en3sh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676610</id>
      <parentid>2676609</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5654" sha1="3t6fvsuldtbff1yggziu7tkyw9woeax" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]]
'''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== महिला सक्षमीकरण ==
त्यांनी १९७६ मध्ये प्लास्टिक पॅकेजिंग उद्योगातून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.
[[File:Hina Shah.jpg|thumb|left|गुजरातच्या विधवा [[उद्योजक|उद्योजकांशी]] संवाद साधताना हिना शाह]]
१९८६ मध्ये त्यांनी 'इंटरनॅशनल सेंटर फॉर एन्टरप्रेन्योरशिप अँड करिअर डेव्हलपमेंट'ची (ICECD) स्थापना केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.icecd.org/|title=Entrepreneurship Development Institute of India, Entrepreneurship Development Programs in Ahmedabad, Gujarat, Maharashtra, Delhi|website=icecd.org|access-date=2020-04-25}}&lt;/ref&gt; शाह यांनी सुरू केलेल्या &quot;महिलांसाठी उद्योजकता विकास कार्यक्रमात&quot; (एन्टरप्रेन्योरशिप डेव्हलपमेंट प्रोग्राम फॉर विमेन) [[गुजरात]]मधील २५ महिला सहभागी झाल्या होत्या; त्यापैकी १६ महिलांनी बिगर-पारंपारिक व्यवसाय सुरू केले, जे २०११ पर्यंत यशस्वीरीत्या सुरू होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/news/when-she-refuses-to-stoop/346807/0 |title=When she refuses to stoop |work=The Financial Express |date=2008-08-10 |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

झाम्बिया, बांगलादेश, लेसोथो, बोत्स्वाना, कॅमेरून, मलेशिया, फिलीपिन्स, जॉर्डन, श्रीलंका, गयाना, आयव्हरी कोस्ट आणि सेंट किट्स यांसारख्या देशांमध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची रणनीती आखण्यात आणि ती संस्थात्मक स्वरूपात राबवण्यात शाह यांनी मोलाची भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{cite web|agency=TNN|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |url-status=dead |archive-date=2011-07-19 |title=Rural women entrepreneurs felicitated |date=2011-07-14 |work=[[The Times of India]] |accessdate=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: शाह, हिना}}

[[वर्ग:भारतीय उद्योगिनी]]
[[वर्ग:गुजराती व्यक्ती]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>3t6fvsuldtbff1yggziu7tkyw9woeax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वेद कुमारी घई</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378580</id>
    <revision>
      <id>2676611</id>
      <timestamp>2026-03-31T16:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: '''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागा...</comment>
      <origin>2676611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6584" sha1="1tnhqhpcprdl1ja2iuwe7vxczi3ig5c" xml:space="preserve">'''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या.
== सुरुवातीचे जीवन ==
घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली.
== कारकीर्द ==
घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.&lt;ref name=dx/&gt; त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू ==
घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.&lt;ref name=dx&gt;{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}&lt;/ref&gt; ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}&lt;/ref&gt;
== गौरव आणि पुरस्कार ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]]
* २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].&lt;ref name=pib&gt;{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).&lt;ref name=dx/&gt;
* समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.&lt;ref name=dx/&gt;
* १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;
* २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;</text>
      <sha1>1tnhqhpcprdl1ja2iuwe7vxczi3ig5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676612</id>
      <parentid>2676611</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6627" sha1="7503t6t3h9dltsg0h7feaafd8n06py6" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या.

== सुरुवातीचे जीवन ==
घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली.
== कारकीर्द ==
घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.&lt;ref name=dx/&gt; त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू ==
घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.&lt;ref name=dx&gt;{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}&lt;/ref&gt; ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}&lt;/ref&gt;
== गौरव आणि पुरस्कार ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]]
* २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].&lt;ref name=pib&gt;{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).&lt;ref name=dx/&gt;
* समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.&lt;ref name=dx/&gt;
* १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;
* २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;</text>
      <sha1>7503t6t3h9dltsg0h7feaafd8n06py6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676613</id>
      <parentid>2676612</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6688" sha1="e8g2qfq2t2jrdbtrdwa6unhhcn70jfl" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या.

== सुरुवातीचे जीवन ==
घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली.
== कारकीर्द ==
घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.&lt;ref name=dx/&gt; त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू ==
घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.&lt;ref name=dx&gt;{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}&lt;/ref&gt; ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}&lt;/ref&gt;
== गौरव आणि पुरस्कार ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]]
* २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].&lt;ref name=pib&gt;{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).&lt;ref name=dx/&gt;
* समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.&lt;ref name=dx/&gt;
* १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;
* २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}</text>
      <sha1>e8g2qfq2t2jrdbtrdwa6unhhcn70jfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676614</id>
      <parentid>2676613</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6754" sha1="1s4b2bi0dri89uh0f6q2uv41vjqv55i" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या.

== सुरुवातीचे जीवन ==
घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली.
== कारकीर्द ==
घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.&lt;ref name=dx/&gt; त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू ==
घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.&lt;ref name=dx&gt;{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}&lt;/ref&gt; ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}&lt;/ref&gt;
== गौरव आणि पुरस्कार ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]]
* २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].&lt;ref name=pib&gt;{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).&lt;ref name=dx/&gt;
* समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.&lt;ref name=dx/&gt;
* १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;
* २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>1s4b2bi0dri89uh0f6q2uv41vjqv55i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676615</id>
      <parentid>2676614</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6825" sha1="5vhlpzv5wkhmxuvkpefaqkqi64dg53j" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या.

== सुरुवातीचे जीवन ==
घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली.
== कारकीर्द ==
घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.&lt;ref name=dx/&gt; त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू ==
घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.&lt;ref name=dx&gt;{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}&lt;/ref&gt; ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}&lt;/ref&gt;
== गौरव आणि पुरस्कार ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]]
* २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].&lt;ref name=pib&gt;{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).&lt;ref name=dx/&gt;
* समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.&lt;ref name=dx/&gt;
* १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;
* २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>5vhlpzv5wkhmxuvkpefaqkqi64dg53j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676617</id>
      <parentid>2676615</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6955" sha1="rtq4mryxwu56qat08gv78uz2b6k4qc8" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या.

== सुरुवातीचे जीवन ==
घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली.
== कारकीर्द ==
घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.&lt;ref name=dx/&gt; त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू ==
घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.&lt;ref name=dx&gt;{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}&lt;/ref&gt; ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}&lt;/ref&gt;
== गौरव आणि पुरस्कार ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]]
* २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].&lt;ref name=pib&gt;{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).&lt;ref name=dx/&gt;
* समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.&lt;ref name=dx/&gt;
* १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;
* २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:बनारस हिंदू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]]</text>
      <sha1>rtq4mryxwu56qat08gv78uz2b6k4qc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676618</id>
      <parentid>2676617</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7035" sha1="oyvj79ffk5dfemovnr6mohxgiztiat3" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या.

== सुरुवातीचे जीवन ==
घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली.
== कारकीर्द ==
घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.&lt;ref name=dx/&gt; त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू ==
घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.&lt;ref name=dx&gt;{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}&lt;/ref&gt; ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}&lt;/ref&gt;
== गौरव आणि पुरस्कार ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]]
* २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].&lt;ref name=pib&gt;{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).&lt;ref name=dx/&gt;
* समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.&lt;ref name=dx/&gt;
* १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;
* २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:बनारस हिंदू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]]
[[वर्ग:भारतीय संस्कृत विद्वान]]</text>
      <sha1>oyvj79ffk5dfemovnr6mohxgiztiat3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676620</id>
      <parentid>2676618</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7156" sha1="50ex4frjbvpouq5ya4qjxc0xzzxzvyj" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या.

== सुरुवातीचे जीवन ==
घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली.
== कारकीर्द ==
घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.&lt;ref name=dx/&gt; त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू ==
घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.&lt;ref name=dx&gt;{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}&lt;/ref&gt; ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}&lt;/ref&gt;
== गौरव आणि पुरस्कार ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]]
* २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].&lt;ref name=pib&gt;{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).&lt;ref name=dx/&gt;
* समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.&lt;ref name=dx/&gt;
* १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;
* २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:बनारस हिंदू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]]
[[वर्ग:भारतीय संस्कृत विद्वान]]
[[वर्ग:साहित्य व शिक्षणतील पद्मश्री पुरस्कार]]</text>
      <sha1>50ex4frjbvpouq5ya4qjxc0xzzxzvyj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676621</id>
      <parentid>2676620</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:साहित्य व शिक्षणतील पद्मश्री पुरस्कार]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7177" sha1="6soi2s63jghpr7mm2hl9ji7hv175tph" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या.

== सुरुवातीचे जीवन ==
घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली.
== कारकीर्द ==
घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.&lt;ref name=dx/&gt; त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू ==
घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.&lt;ref name=dx&gt;{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}&lt;/ref&gt; ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}&lt;/ref&gt;
== गौरव आणि पुरस्कार ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]]
* २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].&lt;ref name=pib&gt;{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).&lt;ref name=dx/&gt;
* समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.&lt;ref name=dx/&gt;
* १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;
* २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:बनारस हिंदू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]]
[[वर्ग:भारतीय संस्कृत विद्वान]]
[[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]</text>
      <sha1>6soi2s63jghpr7mm2hl9ji7hv175tph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676622</id>
      <parentid>2676621</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7241" sha1="p2ehoe5uedzrah1vnxrz3vy4io5jxxu" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या.

== सुरुवातीचे जीवन ==
घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली.
== कारकीर्द ==
घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.&lt;ref name=dx/&gt; त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू ==
घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.&lt;ref name=dx&gt;{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}&lt;/ref&gt; ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}&lt;/ref&gt;
== गौरव आणि पुरस्कार ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]]
* २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].&lt;ref name=pib&gt;{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).&lt;ref name=dx/&gt;
* समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.&lt;ref name=dx/&gt;
* १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;
* २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.&lt;ref name=dx/&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:बनारस हिंदू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]]
[[वर्ग:भारतीय संस्कृत विद्वान]]
[[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>p2ehoe5uedzrah1vnxrz3vy4io5jxxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>महे जबीन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378581</id>
    <revision>
      <id>2676625</id>
      <timestamp>2026-03-31T16:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन लेख</comment>
      <origin>2676625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1568" sha1="l7hecggi7irbdmg0hu2kuhow42fjdio" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]] देऊन गौरवण्यात आले आहे.

== सुरुवातीचे जीवन ==
''माहे जबीन मोहम्मद'', ज्यांना ''माहे जबीन'' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.</text>
      <sha1>l7hecggi7irbdmg0hu2kuhow42fjdio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676626</id>
      <parentid>2676625</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुरुवातीचे जीवन */</comment>
      <origin>2676626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6263" sha1="ox7embfuzo69ut9exf3ddzjy6ntm0lj" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]] देऊन गौरवण्यात आले आहे.

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद'', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.
== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.</text>
      <sha1>ox7embfuzo69ut9exf3ddzjy6ntm0lj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676627</id>
      <parentid>2676626</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* मानवी हक्क कार्यकर्त्या */</comment>
      <origin>2676627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11283" sha1="9g51ls8bg7f8pywy3lo6w7v46gb54n7" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]] देऊन गौरवण्यात आले आहे.

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद'', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.
== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.
== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)</text>
      <sha1>9g51ls8bg7f8pywy3lo6w7v46gb54n7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676628</id>
      <parentid>2676627</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12919" sha1="c7b92dh541z1w47b16i5nhppt90ec94" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]] देऊन गौरवण्यात आले आहे.

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद'', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.
== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.
== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)</text>
      <sha1>c7b92dh541z1w47b16i5nhppt90ec94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676629</id>
      <parentid>2676628</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13389" sha1="l00ufqbgfey2l04wjczykrp3zjkxeh0" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद'', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.
== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.
== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)</text>
      <sha1>l00ufqbgfey2l04wjczykrp3zjkxeh0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676630</id>
      <parentid>2676629</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13406" sha1="rkfsv31uw9p6mkt9aa5cuspxhqzugm3" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद'', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.
== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.
== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)</text>
      <sha1>rkfsv31uw9p6mkt9aa5cuspxhqzugm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676631</id>
      <parentid>2676630</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T16:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13443" sha1="jac18g6wpe1eftw8otn457r7bsju8sr" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद'', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.
== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)</text>
      <sha1>jac18g6wpe1eftw8otn457r7bsju8sr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676632</id>
      <parentid>2676631</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13475" sha1="68447o38zxrsmep9mmcvfdameisw25r" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=32655&amp;reg=3&amp;lang=2 |title=National Child Awards Presented to 36 Children for Outstanding Achievements |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-३१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद'', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.
== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)</text>
      <sha1>68447o38zxrsmep9mmcvfdameisw25r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676633</id>
      <parentid>2676632</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुरुवातीचे जीवन */</comment>
      <origin>2676633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13947" sha1="h1njfk4vxcwcw85vmfy9866camc55tx" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=32655&amp;reg=3&amp;lang=2 |title=National Child Awards Presented to 36 Children for Outstanding Achievements |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-३१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)</text>
      <sha1>h1njfk4vxcwcw85vmfy9866camc55tx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676634</id>
      <parentid>2676633</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14013" sha1="ip7kcetrxnz5ivwl5np6dyygw9slu6t" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=32655&amp;reg=3&amp;lang=2 |title=National Child Awards Presented to 36 Children for Outstanding Achievements |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-३१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)

[[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>ip7kcetrxnz5ivwl5np6dyygw9slu6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676635</id>
      <parentid>2676634</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14062" sha1="0u7w6unvbrldbnm542scw3qo1geiega" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=32655&amp;reg=3&amp;lang=2 |title=National Child Awards Presented to 36 Children for Outstanding Achievements |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-३१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)

[[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:तेलुगू लेखक]]</text>
      <sha1>0u7w6unvbrldbnm542scw3qo1geiega</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676636</id>
      <parentid>2676635</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14188" sha1="tuqm1mukejgj2rp8pjivdvw6dvui73l" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=32655&amp;reg=3&amp;lang=2 |title=National Child Awards Presented to 36 Children for Outstanding Achievements |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-३१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)

[[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:तेलुगू लेखक]]
[[वर्ग:उस्मानिया विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]]</text>
      <sha1>tuqm1mukejgj2rp8pjivdvw6dvui73l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676637</id>
      <parentid>2676636</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14301" sha1="axhrwxqiu5sk9cf4oj1orfukydnx8f9" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=32655&amp;reg=3&amp;lang=2 |title=National Child Awards Presented to 36 Children for Outstanding Achievements |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-३१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)

[[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:तेलुगू लेखक]]
[[वर्ग:उस्मानिया विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]]
[[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]]</text>
      <sha1>axhrwxqiu5sk9cf4oj1orfukydnx8f9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676638</id>
      <parentid>2676637</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:तेलुगू लेखक]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14307" sha1="358u2x96oftdlw8z2fxxbfihy7we2fo" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=32655&amp;reg=3&amp;lang=2 |title=National Child Awards Presented to 36 Children for Outstanding Achievements |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-३१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)

[[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:तेलुगू लेखिका]]
[[वर्ग:उस्मानिया विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]]
[[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]]</text>
      <sha1>358u2x96oftdlw8z2fxxbfihy7we2fo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676639</id>
      <parentid>2676638</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T17:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14371" sha1="36a95wqk2ixa7xldgw3uaqzjapaesp0" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=32655&amp;reg=3&amp;lang=2 |title=National Child Awards Presented to 36 Children for Outstanding Achievements |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-३१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचे जीवन ==
'माहे जबीन मोहम्मद', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== शिक्षण ==
त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले.
== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== मानवी हक्क कार्यकर्त्या ==
जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.
== लेखिका ==
त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे.

== पुरस्कार ==
* २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]].
* भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार).
* भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला.
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* &quot;Indian Poetry: Modernism and After&quot; लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०.
* &quot;Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India&quot; लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women)

[[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]]
[[वर्ग:तेलुगू लेखिका]]
[[वर्ग:उस्मानिया विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]]
[[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>36a95wqk2ixa7xldgw3uaqzjapaesp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रणिता तालुकदार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378582</id>
    <revision>
      <id>2676652</id>
      <timestamp>2026-04-01T02:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन लेख</comment>
      <origin>2676652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4216" sha1="29l338y4x96sy8wynkivn1ah665mzuj" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या.
== जीवनचरित्र ==
तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.&lt;ref name=a/&gt;
तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, [[बरनगर महाविद्यालय|बरनगर महाविद्यालयात]] अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.&lt;ref name=a/&gt;
१९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.&lt;ref name=a/&gt; महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.&lt;ref name=a&gt;{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>29l338y4x96sy8wynkivn1ah665mzuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676653</id>
      <parentid>2676652</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="dy8dx1gvuqd2mtf3hraepn72jm9tpdr" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या.
== जीवनचरित्र ==
तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.&lt;ref name=a/&gt;
तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.&lt;ref name=a/&gt;
१९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.&lt;ref name=a/&gt; महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.&lt;ref name=a&gt;{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>dy8dx1gvuqd2mtf3hraepn72jm9tpdr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676654</id>
      <parentid>2676653</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4223" sha1="fwk80syvrlf3jnted1szvqe5cv1a9mp" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या.
== जीवनचरित्र ==
तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.&lt;ref name=a/&gt;
तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.&lt;ref name=a/&gt;
१९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.&lt;ref name=a/&gt; महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.&lt;ref name=a&gt;{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}</text>
      <sha1>fwk80syvrlf3jnted1szvqe5cv1a9mp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676655</id>
      <parentid>2676654</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4288" sha1="pg74tosc6e666bjo551dgvud4s0jn51" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या.
== जीवनचरित्र ==
तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.&lt;ref name=a/&gt;
तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.&lt;ref name=a/&gt;
१९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.&lt;ref name=a/&gt; महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.&lt;ref name=a&gt;{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>pg74tosc6e666bjo551dgvud4s0jn51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676656</id>
      <parentid>2676655</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4353" sha1="dc3g07gqhdmlzu1btfbn89rhhtoguzz" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या.
== जीवनचरित्र ==
तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.&lt;ref name=a/&gt;
तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.&lt;ref name=a/&gt;
१९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.&lt;ref name=a/&gt; महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.&lt;ref name=a&gt;{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>dc3g07gqhdmlzu1btfbn89rhhtoguzz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676657</id>
      <parentid>2676656</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4424" sha1="07ardv7wc3uc2o2tc1zb1lvinwm4hba" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या.
== जीवनचरित्र ==
तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.&lt;ref name=a/&gt;
तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.&lt;ref name=a/&gt;
१९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.&lt;ref name=a/&gt; महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.&lt;ref name=a&gt;{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>07ardv7wc3uc2o2tc1zb1lvinwm4hba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676658</id>
      <parentid>2676657</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4479" sha1="ru4di8nv1zn5klsk6fpizwgcefctu4g" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या.
== जीवनचरित्र ==
तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.&lt;ref name=a/&gt;
तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.&lt;ref name=a/&gt;
१९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.&lt;ref name=a/&gt; महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.&lt;ref name=a&gt;{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:आसामी व्यक्ती]]</text>
      <sha1>ru4di8nv1zn5klsk6fpizwgcefctu4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676659</id>
      <parentid>2676658</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4531" sha1="i7pi9bkljgb91uz5lmwtpfm1pdm9ua4" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या.
== जीवनचरित्र ==
तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.&lt;ref name=a/&gt;
तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.&lt;ref name=a/&gt;
१९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.&lt;ref name=a/&gt; महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.&lt;ref name=a&gt;{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:आसामी व्यक्ती]]
[[वर्ग:आसामचे आमदार]]</text>
      <sha1>i7pi9bkljgb91uz5lmwtpfm1pdm9ua4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676660</id>
      <parentid>2676659</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2676660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4595" sha1="hq9wvhe2p8dd61d3727fabtr9wql3st" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या.
== जीवनचरित्र ==
तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.&lt;ref name=a/&gt;
तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.&lt;ref name=a/&gt;
१९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.&lt;ref name=a/&gt; महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.&lt;ref name=a&gt;{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:तालुकदार, प्रणिता}}
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:आसामी व्यक्ती]]
[[वर्ग:आसामचे आमदार]]</text>
      <sha1>hq9wvhe2p8dd61d3727fabtr9wql3st</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676661</id>
      <parentid>2676660</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4734" sha1="r1tihr0lrpjnklp0dq8orz70qw42xxk" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या.
== जीवनचरित्र ==
तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.&lt;ref name=a/&gt;
तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.&lt;ref name=a/&gt;
१९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.&lt;ref name=a/&gt; महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.&lt;ref name=a&gt;{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:तालुकदार, प्रणिता}}
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:आसामी व्यक्ती]]
[[वर्ग:आसामचे आमदार]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]</text>
      <sha1>r1tihr0lrpjnklp0dq8orz70qw42xxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चंद्रकांत शहासने</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378583</id>
    <revision>
      <id>2676663</id>
      <timestamp>2026-04-01T02:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान तयार केले आणि आशयाची भर, संदर्भ जोडला.</comment>
      <origin>2676663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="gdbhdo6g6euqn9z86g25klkw5p05hpu" xml:space="preserve">'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त कोशकार म्हणून ओळखले जातात. &lt;ref&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== जीवन ==

== कार्य ==

== संदर्भ ==</text>
      <sha1>gdbhdo6g6euqn9z86g25klkw5p05hpu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676664</id>
      <parentid>2676663</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="g8ucs8zzc64fybx5rykq8gd6dff4rla" xml:space="preserve">{काम चालू}

'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त कोशकार म्हणून ओळखले जातात. &lt;ref&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== जीवन ==

== कार्य ==

== संदर्भ ==</text>
      <sha1>g8ucs8zzc64fybx5rykq8gd6dff4rla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676665</id>
      <parentid>2676664</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T02:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="721" sha1="swauld8x4edqj88rvjubw2am7u0uej8" xml:space="preserve">{काम चालू}

'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त कोशकार म्हणून ओळखले जातात. &lt;ref&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== जीवन ==

== कार्य ==

== संदर्भ ==

[[वर्ग:कोशकार]]</text>
      <sha1>swauld8x4edqj88rvjubw2am7u0uej8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676688</id>
      <parentid>2676665</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1498" sha1="sj5pgypwil6mc4ncrhmcw9v6yp2u7tg" xml:space="preserve">{काम चालू}

'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त कोशकार म्हणून ओळखले जातात. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== जीवन ==

== कार्य ==
चंद्रकांत शहासने यांनी शाळा तेथे क्रांतिमंदिर या उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील ५०० हून अधिक शाळांमध्ये जाऊन, देशभक्तांची ओळख  करून देणारे चित्र-माहिती प्रदर्शन आयोजित केले होते. यासाठी त्यांनी ९४८ दिवसांच्या परिक्रमा पूर्ण केली. त्याची सांगता २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी करण्यात आली. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== संदर्भ ==

[[वर्ग:कोशकार]]</text>
      <sha1>sj5pgypwil6mc4ncrhmcw9v6yp2u7tg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676689</id>
      <parentid>2676688</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="oigvjuq7fjl43dzbpqpqvj9bbc4i9nb" xml:space="preserve">{काम चालू}

'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त-कोशकार म्हणून ओळखले जातात. ते कवी, लेखक, सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== जीवन ==

== कार्य ==
चंद्रकांत शहासने यांनी शाळा तेथे क्रांतिमंदिर या उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील ५०० हून अधिक शाळांमध्ये जाऊन, देशभक्तांची ओळख  करून देणारे चित्र-माहिती प्रदर्शन आयोजित केले होते. यासाठी त्यांनी ९४८ दिवसांच्या परिक्रमा पूर्ण केली. त्याची सांगता २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी करण्यात आली. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== संदर्भ ==

[[वर्ग:कोशकार]]</text>
      <sha1>oigvjuq7fjl43dzbpqpqvj9bbc4i9nb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676690</id>
      <parentid>2676689</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2095" sha1="jeisahyponxglhx7zumjtel5efnwbbb" xml:space="preserve">{काम चालू}

'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त-कोशकार म्हणून ओळखले जातात. ते कवी, लेखक, सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== जीवन ==

== कार्य ==
चंद्रकांत शहासने यांनी शाळा तेथे क्रांतिमंदिर या उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील ५०० हून अधिक शाळांमध्ये जाऊन, देशभक्तांची ओळख  करून देणारे चित्र-माहिती प्रदर्शन आयोजित केले होते. यासाठी त्यांनी ९४८ दिवसांच्या परिक्रमा पूर्ण केली. या परिक्रमेचा प्रारंभ  १४ जून २०२३ रोजी झाला तर त्याची सांगता २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी करण्यात आली. हा उपक्रम महाराष्ट्राप्रमाणेच गोवा व (बेळगाव) कर्नाटक या राज्यांमध्येही चालविण्यात आला. पाच लाख विद्यार्थ्यांपर्यंत हा उपक्रम पोहोचला आहे. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== संदर्भ ==

[[वर्ग:कोशकार]]</text>
      <sha1>jeisahyponxglhx7zumjtel5efnwbbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676691</id>
      <parentid>2676690</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2676691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="igmard2ddn70gt59lxlkb9hzzvyiif5" xml:space="preserve">{काम चालू}

'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त-कोशकार म्हणून ओळखले जातात. ते कवी, लेखक, सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== जीवन ==

== कार्य ==
चंद्रकांत शहासने यांनी शाळा तेथे क्रांतिमंदिर या उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील ५०० हून अधिक शाळांमध्ये जाऊन, देशभक्तांची ओळख  करून देणारे चित्र-माहिती प्रदर्शन आयोजित केले होते. यासाठी त्यांनी ९४८ दिवसांच्या परिक्रमा पूर्ण केली. या परिक्रमेचा प्रारंभ  १४ जून २०२३ रोजी झाला तर त्याची सांगता २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी करण्यात आली. हा उपक्रम महाराष्ट्राप्रमाणेच गोवा व (बेळगाव) कर्नाटक या राज्यांमध्येही चालविण्यात आला. पाच लाख विद्यार्थ्यांपर्यंत हा उपक्रम पोहोचला आहे. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== संदर्भ ==

[[वर्ग:कोशकार]]
[[वर्ग:समाजसेवक]]</text>
      <sha1>igmard2ddn70gt59lxlkb9hzzvyiif5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676692</id>
      <parentid>2676691</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2111" sha1="9a3dj06d83nlwekdul6n2zy7u0c19yu" xml:space="preserve">'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त-कोशकार म्हणून ओळखले जातात. ते कवी, लेखक, सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== जीवन ==

== कार्य ==
चंद्रकांत शहासने यांनी शाळा तेथे क्रांतिमंदिर या उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील ५०० हून अधिक शाळांमध्ये जाऊन, देशभक्तांची ओळख  करून देणारे चित्र-माहिती प्रदर्शन आयोजित केले होते. यासाठी त्यांनी ९४८ दिवसांच्या परिक्रमा पूर्ण केली. या परिक्रमेचा प्रारंभ  १४ जून २०२३ रोजी झाला तर त्याची सांगता २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी करण्यात आली. हा उपक्रम महाराष्ट्राप्रमाणेच गोवा व (बेळगाव) कर्नाटक या राज्यांमध्येही चालविण्यात आला. पाच लाख विद्यार्थ्यांपर्यंत हा उपक्रम पोहोचला आहे. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== संदर्भ ==

[[वर्ग:कोशकार]]
[[वर्ग:समाजसेवक]]</text>
      <sha1>9a3dj06d83nlwekdul6n2zy7u0c19yu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676693</id>
      <parentid>2676692</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3435" sha1="1p9i0fmsr4wufeiim70uogykqlq7jja" xml:space="preserve">'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त-कोशकार म्हणून ओळखले जातात. ते कवी, लेखक, पत्रकार, सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

जीवन

शहासने हे एक शासकीय अधिकारी होते.

== कार्य ==

* देशभक्त कोश - ८३९ पानी असलेल्या या कोशामध्ये स्वातंत्र्यचळवळीमध्ये सहभागी झालेल्या देशभक्तांची माहिती संकलित करण्यात आली आहे. प्लासीच्या लढाईपासून म्हणजे १७५७ ते गोवा मुक्तिसंग्रामापर्यंत म्हणजे १९६१ पर्यंतच्या देशभक्तांची नोंद यामध्ये केली आहे. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bookganga.com/Preview/BookPreview.aspx?BookId=5569391914698682846&amp;PreviewType=books|title=Deshabhakt Kosh|website=www.bookganga.com|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

* चंद्रकांत शहासने यांनी शाळा तेथे क्रांतिमंदिर या उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील ५०० हून अधिक शाळांमध्ये जाऊन, देशभक्तांची ओळख  करून देणारे चित्र-माहिती प्रदर्शन आयोजित केले होते. यासाठी त्यांनी ९४८ दिवसांच्या परिक्रमा पूर्ण केली. या परिक्रमेचा प्रारंभ  १४ जून २०२३ रोजी झाला तर त्याची सांगता २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी करण्यात आली. हा उपक्रम महाराष्ट्राप्रमाणेच गोवा व (बेळगाव) कर्नाटक या राज्यांमध्येही चालविण्यात आला. पाच लाख विद्यार्थ्यांपर्यंत हा उपक्रम पोहोचला आहे. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* शहासने यांनी डॉ.[[बाबासाहेब आंबेडकर]] यांचे चरित्र महाकाव्याच्या स्वरूपात लिहिले आहे. त्यात ३४०७ ओव्या आहेत. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== संदर्भ ==

[[वर्ग:कोशकार]]
[[वर्ग:समाजसेवक]]</text>
      <sha1>1p9i0fmsr4wufeiim70uogykqlq7jja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676694</id>
      <parentid>2676693</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3851" sha1="cetz575xdl3v5h40byt5l05o54q0fxm" xml:space="preserve">'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त-कोशकार म्हणून ओळखले जातात. ते कवी, लेखक, पत्रकार, सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

जीवन

शहासने हे एक शासकीय अधिकारी होते.

== कार्य ==

* देशभक्त कोश - ८३९ पानी असलेल्या या कोशामध्ये स्वातंत्र्यचळवळीमध्ये सहभागी झालेल्या देशभक्तांची माहिती संकलित करण्यात आली आहे. प्लासीच्या लढाईपासून म्हणजे १७५७ ते गोवा मुक्तिसंग्रामापर्यंत म्हणजे १९६१ पर्यंतच्या देशभक्तांची नोंद यामध्ये केली आहे. हा कोश प्रकाशित करण्यामागे, सर्वाना एकीचे बळ कळावे, आपली समृद्ध परंपरा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवावी हा आपला उद्देश आहे, असे  चंद्रकांत शहासने यांनी म्हटले आहे. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bookganga.com/Preview/BookPreview.aspx?BookId=5569391914698682846&amp;PreviewType=books|title=Deshabhakt Kosh|website=www.bookganga.com|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

* चंद्रकांत शहासने यांनी शाळा तेथे क्रांतिमंदिर या उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील ५०० हून अधिक शाळांमध्ये जाऊन, देशभक्तांची ओळख  करून देणारे चित्र-माहिती प्रदर्शन आयोजित केले होते. यासाठी त्यांनी ९४८ दिवसांच्या परिक्रमा पूर्ण केली. या परिक्रमेचा प्रारंभ  १४ जून २०२३ रोजी झाला तर त्याची सांगता २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी करण्यात आली. हा उपक्रम महाराष्ट्राप्रमाणेच गोवा व (बेळगाव) कर्नाटक या राज्यांमध्येही चालविण्यात आला. पाच लाख विद्यार्थ्यांपर्यंत हा उपक्रम पोहोचला आहे. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* शहासने यांनी डॉ.[[बाबासाहेब आंबेडकर]] यांचे चरित्र महाकाव्याच्या स्वरूपात लिहिले आहे. त्यात ३४०७ ओव्या आहेत. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== संदर्भ ==

[[वर्ग:कोशकार]]
[[वर्ग:समाजसेवक]]</text>
      <sha1>cetz575xdl3v5h40byt5l05o54q0fxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676695</id>
      <parentid>2676694</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4062" sha1="8ddidw4qw5r6mtlt1hssdivoexgbpmj" xml:space="preserve">'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त-कोशकार म्हणून ओळखले जातात. ते कवी, लेखक, पत्रकार, सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== जीवन ==
शहासने हे एक शासकीय अधिकारी असून आता निवृत्त आहेत.

== कार्य ==

* देशभक्त कोश - ८३९ पानी असलेल्या या कोशामध्ये स्वातंत्र्यचळवळीमध्ये सहभागी झालेल्या देशभक्तांची माहिती संकलित करण्यात आली आहे. प्लासीच्या लढाईपासून म्हणजे १७५७ ते गोवा मुक्तिसंग्रामापर्यंत म्हणजे १९६१ पर्यंतच्या देशभक्तांची नोंद यामध्ये केली आहे. हा कोश प्रकाशित करण्यामागे, सर्वाना एकीचे बळ कळावे, आपली समृद्ध परंपरा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवावी हा आपला उद्देश आहे, असे  चंद्रकांत शहासने यांनी म्हटले आहे. या कोशातील नोंदीच्या संकलनाचे काम त्यांनी ३२ वर्षे केले आहे. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bookganga.com/Preview/BookPreview.aspx?BookId=5569391914698682846&amp;PreviewType=books|title=Deshabhakt Kosh|website=www.bookganga.com|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

* चंद्रकांत शहासने यांनी शाळा तेथे क्रांतिमंदिर या उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील ५०० हून अधिक शाळांमध्ये जाऊन, देशभक्तांची ओळख  करून देणारे चित्र-माहिती प्रदर्शन आयोजित केले होते. यासाठी त्यांनी ९४८ दिवसांच्या परिक्रमा पूर्ण केली. या परिक्रमेचा प्रारंभ  १४ जून २०२३ रोजी झाला तर त्याची सांगता २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी करण्यात आली. हा उपक्रम महाराष्ट्राप्रमाणेच गोवा व (बेळगाव) कर्नाटक या राज्यांमध्येही चालविण्यात आला. पाच लाख विद्यार्थ्यांपर्यंत हा उपक्रम पोहोचला आहे. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* शहासने यांनी डॉ.[[बाबासाहेब आंबेडकर]] यांचे चरित्र महाकाव्याच्या स्वरूपात लिहिले आहे. त्यात ३४०७ ओव्या आहेत. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== संदर्भ ==

[[वर्ग:कोशकार]]
[[वर्ग:समाजसेवक]]</text>
      <sha1>8ddidw4qw5r6mtlt1hssdivoexgbpmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676696</id>
      <parentid>2676695</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T05:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4347" sha1="1t10cu6bv6pkkizn2jqra2e1oye6xx8" xml:space="preserve">'''चंद्रकांत शहासने''' '''-''' हे देशभक्त-कोशकार म्हणून ओळखले जातात. ते कवी, लेखक, पत्रकार, सामाजिक कार्यकर्ते आहेत. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट, पुणे यांच्यातर्फे २०२६ मध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या आठव्या राष्ट्रभक्ती साहित्य संमेलनानिमित्त प्रकाशित करण्यात आलेली स्मरणिका&lt;/ref&gt;

== जीवन ==
शहासने हे एक शासकीय अधिकारी असून आता निवृत्त आहेत.

== कार्य ==

* '''देशभक्त कोश''' - ८३९ पानी असलेल्या या कोशामध्ये स्वातंत्र्यचळवळीमध्ये सहभागी झालेल्या देशभक्तांची माहिती संकलित करण्यात आली आहे. प्लासीच्या लढाईपासून म्हणजे १७५७ ते गोवा मुक्तिसंग्रामापर्यंत म्हणजे १९६१ पर्यंतच्या देशभक्तांची नोंद यामध्ये केली आहे. हा कोश प्रकाशित करण्यामागे, सर्वाना एकीचे बळ कळावे, आपली समृद्ध परंपरा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवावी हा आपला उद्देश आहे, असे  चंद्रकांत शहासने यांनी म्हटले आहे. या कोशातील नोंदीच्या संकलनाचे काम त्यांनी ३२ वर्षे केले आहे. बहुजन साहित्यधारा आणि कर्नाळा चॅरिटेबल ट्रस्ट यांच्या संयुक्त विद्यमाने हा कोश प्रकाशित करण्यात आला. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bookganga.com/Preview/BookPreview.aspx?BookId=5569391914698682846&amp;PreviewType=books|title=Deshabhakt Kosh|website=www.bookganga.com|access-date=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;

* चंद्रकांत शहासने यांनी '''शाळा तेथे क्रांतिमंदिर''' या उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील ५०० हून अधिक शाळांमध्ये जाऊन, देशभक्तांची ओळख  करून देणारे चित्र-माहिती प्रदर्शन आयोजित केले होते. यासाठी त्यांनी ९४८ दिवसांच्या परिक्रमा पूर्ण केली. या परिक्रमेचा प्रारंभ  १४ जून २०२३ रोजी झाला तर त्याची सांगता २२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी करण्यात आली. हा उपक्रम महाराष्ट्राप्रमाणेच गोवा व (बेळगाव) कर्नाटक या राज्यांमध्येही चालविण्यात आला. पाच लाख विद्यार्थ्यांपर्यंत हा उपक्रम पोहोचला आहे. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* शहासने यांनी डॉ.[[बाबासाहेब आंबेडकर]] यांचे चरित्र महाकाव्याच्या स्वरूपात लिहिले आहे. त्यात ३४०७ ओव्या आहेत. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== संदर्भ ==

[[वर्ग:कोशकार]]
[[वर्ग:समाजसेवक]]</text>
      <sha1>1t10cu6bv6pkkizn2jqra2e1oye6xx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीझ दौरा, २०२५–२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378584</id>
    <redirect title="ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६" />
    <revision>
      <id>2676666</id>
      <timestamp>2026-04-01T02:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2676666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="203" sha1="0cnwnzxp0dub0wchnv0199x340n95z5" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२५–२६]]</text>
      <sha1>0cnwnzxp0dub0wchnv0199x340n95z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:कोशकार</title>
    <ns>14</ns>
    <id>378585</id>
    <revision>
      <id>2676668</id>
      <timestamp>2026-04-01T03:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: मराठीमध्ये कोशलेखनाची मोठी परंपरा आहे. या वर्गामध्ये कोशकारांचा समावेश केला जाईल.</comment>
      <origin>2676668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219" sha1="7xxiwmcu2t9uaxy9q7qlv0nc90hpucg" xml:space="preserve">मराठीमध्ये कोशलेखनाची मोठी परंपरा आहे. या वर्गामध्ये कोशकारांचा समावेश केला जाईल.</text>
      <sha1>7xxiwmcu2t9uaxy9q7qlv0nc90hpucg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676671</id>
      <parentid>2676668</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T03:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2676671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="ekcrpnfqtd11ulhz136hay7k0x95b4w" xml:space="preserve">मराठीमध्ये कोशलेखनाची मोठी परंपरा आहे. या वर्गामध्ये मराठी व इतर भाषक कोशकारांचा समावेश केला जाईल.</text>
      <sha1>ekcrpnfqtd11ulhz136hay7k0x95b4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सर्वाधिक बोलल्या जाणाऱ्या भाषांनुसार भारतीय राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378586</id>
    <revision>
      <id>2676698</id>
      <timestamp>2026-04-01T07:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1341398803|Indian states by most spoken scheduled languages]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2676698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15308" sha1="ct2fe85btu5din6siy6y5ua1aoowt13" xml:space="preserve">
खालील यादीमध्ये '''भारतीय राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये बोलल्या जाणाऱ्या सर्वाधिक [[भारताच्या अधिकृत भाषांची यादी|अधिकृत भाषांचा]]''' समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-3.pdf|title=Statement 3 : Distribution of 10,000 persons by Language – India, States and Union Territories – 2011|website=census.gov.in|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt; हे [[भारताची जनगणना २०११|भारताच्या २०११ मधील जनगणनेवर]] आधारित आहेत. २०११ नंतर निर्माण/वेगळे/एकत्र झालेल्या राज्य व केंद्रशासित प्रदेशांमधील माहिती ही त्यांच्या २०११च्या स्थितीनूसार आहे. [[आंध्र प्रदेश]] आणि [[तेलंगणा]] यांची आकडेवारी तत्कालीन एकत्र आंध्र प्रदेशच्या [[भारताची जनगणना २००१|२००१ च्या जनगणनेवर]] आधारित आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-common/census_data_2011.html|title=Welcome To Census India : Census Data 2011|website=www.censusindia.gov.in|access-date=29 January 2017}}&lt;/ref&gt;

== यादी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!राज्य / '''केंद्रशासित प्रदेश'''
!१
!२
!३
!४
!५
|-
|{{Flagicon image|Andaman and Nicobar Administration Banner.png}} [[अंदमान आणि निकोबार बेटे|Andaman and Nicobar Islands]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[मल्याळम भाषा|Malayalam]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Andhra Pradesh.svg}} [[आंध्र प्रदेश|Andhra Pradesh]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|[[उडिया भाषा|Odia]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Arunachal Pradesh.svg}} [[अरुणाचल प्रदेश|Arunachal Pradesh]]
|Nishi
|[[आदी जनजाती (अरुणाचल प्रदेश)|Adi]]
|Apatani
|Tagin
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Assam.svg}} [[आसाम|Assam]]
|[[आसामी भाषा|Assamese]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[बोडो भाषा|Bodo]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|Nepali
|-
|{{Flagicon image|Bihar_Government_Banner.png}} [[बिहार|Bihar]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]] (including [[बिहारी भाषा|Bihari languages]])
|[[मैथिली भाषा|Maithili]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[संथाळी भाषा|Santali]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Chandigarh.svg}} [[चंदिगढ|Chandigarh]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|Nepali
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|-
|{{Flagicon image|Coat of arms of Chhattisgarh.svg}} [[छत्तीसगढ|Chhattisgarh]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[उडिया भाषा|Odia]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|-
|{{Flagicon image|Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu emblem.png}} [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव|Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu]]
|[[गुजराती भाषा|Gujarati]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|[[कोकणी भाषा|Konkani]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Delhi Capital Territory.svg}} [[दिल्ली|Delhi]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[मैथिली भाषा|Maithili]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Goa,_India.svg}} [[गोवा|Goa]]
|[[कोकणी भाषा|Konkani]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[गुजरात|Gujarat]]
|[[गुजराती भाषा|Gujarati]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|[[सिंधी भाषा|Sindhi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|-
|{{Flagicon image|..Haryana Flag(INDIA).png}} [[हरियाणा|Haryana]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[मैथिली भाषा|Maithili]]
|-
|[[हिमाचल प्रदेश|Himachal Pradesh]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]] (including Pahari languages)
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|Nepali
|[[काश्मिरी भाषा|Kashmiri]]
|[[डोग्री भाषा|Dogri]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Jammu_and_Kashmir.svg}} [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|Jammu and Kashmir]] and {{Flagicon image|Flag of Ladakh, India.svg}} [[लडाख|Ladakh]]
|[[काश्मिरी भाषा|Kashmiri]]
|[[डोग्री भाषा|Dogri]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|-
|{{Flagicon image|Government banner of Jharkhand.png}} [[झारखंड|Jharkhand]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]] (including [[बिहारी भाषा|Bihari languages]])
|[[संथाळी भाषा|Santali]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[उडिया भाषा|Odia]]
|-
|{{Flagicon image|..Karnataka Flag(INDIA).png}} [[कर्नाटक|Karnataka]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|-
|{{Flagicon image|..Kerala Flag(INDIA).png}} [[केरळ|Kerala]]
|[[मल्याळम भाषा|Malayalam]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[तुळू भाषा|Tulu]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|[[कोकणी भाषा|Konkani]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Lakshadweep.png}} [[लक्षद्वीप|Lakshadweep]]
|[[मल्याळम भाषा|Malayalam]]
|[[दिवेही भाषा|Dhivehi]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|-
|{{Flagicon image|..Madhya Pradesh Flag(INDIA).png}} [[मध्य प्रदेश|Madhya Pradesh]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[सिंधी भाषा|Sindhi]]
|[[गुजराती भाषा|Gujarati]]
|-
|{{Flagicon image|..Maharashtra Flag(INDIA).png}} [[महाराष्ट्र|Maharashtra]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[गुजराती भाषा|Gujarati]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_the_Government_of_Manipur.svg}} [[मणिपूर|Manipur]]
|[[मणिपुरी भाषा|Meitei]]
|Nepali
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[इंग्रजी|English]]
|-
|[[मेघालय|Meghalaya]]
|[[खासी भाषा|Khasi]]
|[[गारो भाषा|Garo]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|Nepali
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|-
|{{Flagicon image|Mizoram Flag(INDIA).png}} [[मिझोरम|Mizoram]]
|[[मिझो भाषा|Mizo]]
|[[इंग्रजी|English]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[मणिपुरी भाषा|Meitei]]
|Chakma
|-
|{{Flagicon image|Nagaland_State_flag.png}} [[नागालँड|Nagaland]]
|Naga languages
|[[इंग्रजी|English]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[आसामी भाषा|Assamese]]
|[[मणिपुरी भाषा|Meitei]]
|-
|{{Flagicon image|..Orissa Flag(INDIA).png}} [[ओडिशा|Odisha]]
|[[उडिया भाषा|Odia]]
|[[संथाळी भाषा|Santali]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|-
|{{Flagicon image|Banner of Puducherry.png}} [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|Puducherry]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[मल्याळम भाषा|Malayalam]]
|[[फ्रेंच भाषा|French]]
|[[इंग्रजी|English]]
|-
|{{Flagicon image|Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg}} [[पंजाब|Punjab]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[इंग्रजी|English]]
|-
|{{Flagicon image|..Rajasthan Flag(INDIA).png}} [[राजस्थान|Rajasthan]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]  (including [[राजस्थानी भाषा|Rajasthani languages]])
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[गुजराती भाषा|Gujarati]]
|[[सिंधी भाषा|Sindhi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Government of Sikkim.svg}} [[सिक्कीम|Sikkim]]
|Nepali
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|-
|{{Flagicon image|..Tamil Nadu Flag(INDIA).png}} [[तमिळनाडू|Tamil Nadu]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[मल्याळम भाषा|Malayalam]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|-
|[[तेलंगणा|Telangana]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[गोंडी भाषा|Gondi]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|-
|{{Flagicon image|Tiripura Flag(INDIA).png}} [[त्रिपुरा|Tripura]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[ककबरक भाषा|Kokborok]]
|Chakma
|[[इंग्रजी|English]]
|[[मणिपुरी भाषा|Meitei]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Uttar_Pradesh.svg}} [[उत्तर प्रदेश|Uttar Pradesh]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]] (including Hindi languages)
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|Nepali
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Uttarakhand.svg}} [[उत्तराखंड|Uttarakhand]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]] (including Pahari languages)
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|Nepali
|-
|{{Flagicon image|Emblem of West Bengal (Banglarmukh) before 2018.png}} [[पश्चिम बंगाल|West Bengal]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[संथाळी भाषा|Santali]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|Nepali
|}
[[चित्र:Language_Map_of_India.jpg|अल्ट=Language region map of India|इवलेसे|310x310अंश|भारतातील राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील सर्वाधिक बोलल्या जाणाऱ्या भाषा, ज्यापैकी बहुतेक अधिकृत आहेत, परंतु काही अधिकृत नाहीत, जसे की नागालँडची आओ, मेघालयाची खासी, लडाखची लडाखी, मिझोरामची मिझो आणि अरुणाचल प्रदेशची न्यिशी. अपवादात्मकरीत्या, मिझो ही अधिकृत भाषा नसतानाही तिला राज्यस्तरीय भाषेचा दर्जा मिळाला आहे. नेपाळी ही सिक्कीमची संपर्क भाषा तसेच एक अधिकृत भाषा असूनही, ती सिक्कीम राज्याची राज्य भाषा नाही.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|pages=84–89|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf|archive-date=13 May 2012|access-date=16 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution|title=Languages Included in the Eighth Schedule of the Indian Constitution {{!}} Department of Official Language {{!}} Ministry of Home Affairs {{!}} GoI|website=rajbhasha.gov.in|access-date=2022-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=8 July 2016|access-date=17 September 2016}}&lt;/ref&gt; ]]

== नोंदी ==
{{Notelist}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}{{भारतातील अधिकृत भाषा}}
[[वर्ग:भारतामधील भाषा]]</text>
      <sha1>ct2fe85btu5din6siy6y5ua1aoowt13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676699</id>
      <parentid>2676698</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T07:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2676699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15309" sha1="6ezr4akqxq9k434up2urd4rmsf34i04" xml:space="preserve">
खालील यादीमध्ये '''भारतीय राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये बोलल्या जाणाऱ्या सर्वाधिक [[भारताच्या अधिकृत भाषांची यादी|अधिकृत भाषांचा]]''' समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-3.pdf|title=Statement 3 : Distribution of 10,000 persons by Language – India, States and Union Territories – 2011|website=census.gov.in|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt; हे [[भारताची जनगणना २०११|भारताच्या २०११ मधील जनगणनेवर]] आधारित आहेत. २०११ नंतर निर्माण/वेगळे/एकत्र झालेल्या राज्य व केंद्रशासित प्रदेशांमधील माहिती ही त्यांच्या २०११ च्या स्थितीनूसार आहे. [[आंध्र प्रदेश]] आणि [[तेलंगणा]] यांची आकडेवारी तत्कालीन एकत्र आंध्र प्रदेशच्या [[भारताची जनगणना २००१|२००१ च्या जनगणनेवर]] आधारित आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-common/census_data_2011.html|title=Welcome To Census India : Census Data 2011|website=www.censusindia.gov.in|access-date=29 January 2017}}&lt;/ref&gt;

== यादी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!राज्य / '''केंद्रशासित प्रदेश'''
!१
!२
!३
!४
!५
|-
|{{Flagicon image|Andaman and Nicobar Administration Banner.png}} [[अंदमान आणि निकोबार बेटे|Andaman and Nicobar Islands]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[मल्याळम भाषा|Malayalam]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Andhra Pradesh.svg}} [[आंध्र प्रदेश|Andhra Pradesh]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|[[उडिया भाषा|Odia]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Arunachal Pradesh.svg}} [[अरुणाचल प्रदेश|Arunachal Pradesh]]
|Nishi
|[[आदी जनजाती (अरुणाचल प्रदेश)|Adi]]
|Apatani
|Tagin
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Assam.svg}} [[आसाम|Assam]]
|[[आसामी भाषा|Assamese]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[बोडो भाषा|Bodo]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|Nepali
|-
|{{Flagicon image|Bihar_Government_Banner.png}} [[बिहार|Bihar]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]] (including [[बिहारी भाषा|Bihari languages]])
|[[मैथिली भाषा|Maithili]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[संथाळी भाषा|Santali]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Chandigarh.svg}} [[चंदिगढ|Chandigarh]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|Nepali
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|-
|{{Flagicon image|Coat of arms of Chhattisgarh.svg}} [[छत्तीसगढ|Chhattisgarh]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[उडिया भाषा|Odia]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|-
|{{Flagicon image|Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu emblem.png}} [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव|Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu]]
|[[गुजराती भाषा|Gujarati]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|[[कोकणी भाषा|Konkani]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Delhi Capital Territory.svg}} [[दिल्ली|Delhi]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[मैथिली भाषा|Maithili]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Goa,_India.svg}} [[गोवा|Goa]]
|[[कोकणी भाषा|Konkani]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[गुजरात|Gujarat]]
|[[गुजराती भाषा|Gujarati]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|[[सिंधी भाषा|Sindhi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|-
|{{Flagicon image|..Haryana Flag(INDIA).png}} [[हरियाणा|Haryana]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[मैथिली भाषा|Maithili]]
|-
|[[हिमाचल प्रदेश|Himachal Pradesh]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]] (including Pahari languages)
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|Nepali
|[[काश्मिरी भाषा|Kashmiri]]
|[[डोग्री भाषा|Dogri]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Jammu_and_Kashmir.svg}} [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|Jammu and Kashmir]] and {{Flagicon image|Flag of Ladakh, India.svg}} [[लडाख|Ladakh]]
|[[काश्मिरी भाषा|Kashmiri]]
|[[डोग्री भाषा|Dogri]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|-
|{{Flagicon image|Government banner of Jharkhand.png}} [[झारखंड|Jharkhand]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]] (including [[बिहारी भाषा|Bihari languages]])
|[[संथाळी भाषा|Santali]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[उडिया भाषा|Odia]]
|-
|{{Flagicon image|..Karnataka Flag(INDIA).png}} [[कर्नाटक|Karnataka]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|-
|{{Flagicon image|..Kerala Flag(INDIA).png}} [[केरळ|Kerala]]
|[[मल्याळम भाषा|Malayalam]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[तुळू भाषा|Tulu]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|[[कोकणी भाषा|Konkani]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Lakshadweep.png}} [[लक्षद्वीप|Lakshadweep]]
|[[मल्याळम भाषा|Malayalam]]
|[[दिवेही भाषा|Dhivehi]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|-
|{{Flagicon image|..Madhya Pradesh Flag(INDIA).png}} [[मध्य प्रदेश|Madhya Pradesh]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[सिंधी भाषा|Sindhi]]
|[[गुजराती भाषा|Gujarati]]
|-
|{{Flagicon image|..Maharashtra Flag(INDIA).png}} [[महाराष्ट्र|Maharashtra]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[गुजराती भाषा|Gujarati]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_the_Government_of_Manipur.svg}} [[मणिपूर|Manipur]]
|[[मणिपुरी भाषा|Meitei]]
|Nepali
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[इंग्रजी|English]]
|-
|[[मेघालय|Meghalaya]]
|[[खासी भाषा|Khasi]]
|[[गारो भाषा|Garo]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|Nepali
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|-
|{{Flagicon image|Mizoram Flag(INDIA).png}} [[मिझोरम|Mizoram]]
|[[मिझो भाषा|Mizo]]
|[[इंग्रजी|English]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[मणिपुरी भाषा|Meitei]]
|Chakma
|-
|{{Flagicon image|Nagaland_State_flag.png}} [[नागालँड|Nagaland]]
|Naga languages
|[[इंग्रजी|English]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[आसामी भाषा|Assamese]]
|[[मणिपुरी भाषा|Meitei]]
|-
|{{Flagicon image|..Orissa Flag(INDIA).png}} [[ओडिशा|Odisha]]
|[[उडिया भाषा|Odia]]
|[[संथाळी भाषा|Santali]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|-
|{{Flagicon image|Banner of Puducherry.png}} [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|Puducherry]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[मल्याळम भाषा|Malayalam]]
|[[फ्रेंच भाषा|French]]
|[[इंग्रजी|English]]
|-
|{{Flagicon image|Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg}} [[पंजाब|Punjab]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[इंग्रजी|English]]
|-
|{{Flagicon image|..Rajasthan Flag(INDIA).png}} [[राजस्थान|Rajasthan]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]  (including [[राजस्थानी भाषा|Rajasthani languages]])
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[गुजराती भाषा|Gujarati]]
|[[सिंधी भाषा|Sindhi]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Government of Sikkim.svg}} [[सिक्कीम|Sikkim]]
|Nepali
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|-
|{{Flagicon image|..Tamil Nadu Flag(INDIA).png}} [[तमिळनाडू|Tamil Nadu]]
|[[तमिळ भाषा|Tamil]]
|[[मल्याळम भाषा|Malayalam]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|-
|[[तेलंगणा|Telangana]]
|[[तेलुगू भाषा|Telugu]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[गोंडी भाषा|Gondi]]
|[[कन्नड भाषा|Kannada]]
|[[मराठी भाषा|Marathi]]
|-
|{{Flagicon image|Tiripura Flag(INDIA).png}} [[त्रिपुरा|Tripura]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[ककबरक भाषा|Kokborok]]
|Chakma
|[[इंग्रजी|English]]
|[[मणिपुरी भाषा|Meitei]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Uttar_Pradesh.svg}} [[उत्तर प्रदेश|Uttar Pradesh]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]] (including Hindi languages)
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|Nepali
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Uttarakhand.svg}} [[उत्तराखंड|Uttarakhand]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]] (including Pahari languages)
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|[[पंजाबी भाषा|Punjabi]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|Nepali
|-
|{{Flagicon image|Emblem of West Bengal (Banglarmukh) before 2018.png}} [[पश्चिम बंगाल|West Bengal]]
|[[बंगाली भाषा|Bengali]]
|[[हिंदी भाषा|Hindi]]
|[[संथाळी भाषा|Santali]]
|[[उर्दू भाषा|Urdu]]
|Nepali
|}
[[चित्र:Language_Map_of_India.jpg|अल्ट=Language region map of India|इवलेसे|310x310अंश|भारतातील राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील सर्वाधिक बोलल्या जाणाऱ्या भाषा, ज्यापैकी बहुतेक अधिकृत आहेत, परंतु काही अधिकृत नाहीत, जसे की नागालँडची आओ, मेघालयाची खासी, लडाखची लडाखी, मिझोरामची मिझो आणि अरुणाचल प्रदेशची न्यिशी. अपवादात्मकरीत्या, मिझो ही अधिकृत भाषा नसतानाही तिला राज्यस्तरीय भाषेचा दर्जा मिळाला आहे. नेपाळी ही सिक्कीमची संपर्क भाषा तसेच एक अधिकृत भाषा असूनही, ती सिक्कीम राज्याची राज्य भाषा नाही.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|pages=84–89|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf|archive-date=13 May 2012|access-date=16 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution|title=Languages Included in the Eighth Schedule of the Indian Constitution {{!}} Department of Official Language {{!}} Ministry of Home Affairs {{!}} GoI|website=rajbhasha.gov.in|access-date=2022-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=8 July 2016|access-date=17 September 2016}}&lt;/ref&gt; ]]

== नोंदी ==
{{Notelist}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}{{भारतातील अधिकृत भाषा}}
[[वर्ग:भारतामधील भाषा]]</text>
      <sha1>6ezr4akqxq9k434up2urd4rmsf34i04</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676706</id>
      <parentid>2676699</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T11:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2676706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17041" sha1="0wa6abq3l3o2ecgx4us88i46njoh8ba" xml:space="preserve">[[चित्र:Language_Map_of_India.jpg|अल्ट=Language region map of India|इवलेसे|310x310अंश|भारतातील राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील सर्वाधिक बोलल्या जाणाऱ्या भाषा, ज्यापैकी बहुतेक अधिकृत आहेत, परंतु काही अधिकृत नाहीत, जसे की नागालँडची आओ, मेघालयाची खासी, लडाखची लडाखी, मिझोरामची मिझो आणि अरुणाचल प्रदेशची न्यिशी. अपवादात्मकरीत्या, मिझो ही अधिकृत भाषा नसतानाही तिला राज्यस्तरीय भाषेचा दर्जा मिळाला आहे. नेपाळी ही सिक्कीमची संपर्क भाषा तसेच एक अधिकृत भाषा असूनही, ती सिक्कीम राज्याची राज्य भाषा नाही.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|pages=84–89|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf|archive-date=13 May 2012|access-date=16 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution|title=Languages Included in the Eighth Schedule of the Indian Constitution {{!}} Department of Official Language {{!}} Ministry of Home Affairs {{!}} GoI|website=rajbhasha.gov.in|access-date=2022-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=8 July 2016|access-date=17 September 2016}}&lt;/ref&gt; ]]
खालील यादीमध्ये '''भारतीय राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये बोलल्या जाणाऱ्या सर्वाधिक [[भारताच्या अधिकृत भाषांची यादी|अधिकृत भाषांचा]]''' समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-3.pdf|title=Statement 3 : Distribution of 10,000 persons by Language – India, States and Union Territories – 2011|website=census.gov.in|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt; हे [[भारताची जनगणना २०११|भारताच्या २०११ मधील जनगणनेवर]] आधारित आहेत. २०११ नंतर निर्माण/वेगळे/एकत्र झालेल्या राज्य व केंद्रशासित प्रदेशांमधील माहिती ही त्यांच्या २०११ च्या स्थितीनूसार आहे. पण [[आंध्र प्रदेश]] आणि [[तेलंगणा]] यांची आकडेवारी तत्कालीन एकत्र आंध्र प्रदेशच्या [[भारताची जनगणना २००१|२००१ च्या जनगणनेवर]] आधारित आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-common/census_data_2011.html|title=Welcome To Census India : Census Data 2011|website=www.censusindia.gov.in|access-date=29 January 2017}}&lt;/ref&gt;

== यादी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!राज्य / केंद्रशासित प्रदेश
!१ !!२ !!३ !!४ !!५
|-
|{{Flagicon image|Andaman and Nicobar Administration Banner.png}} [[अंदमान आणि निकोबार बेटे]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]
|-
|{{Flagicon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[आंध्र प्रदेश]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|[[उडिया भाषा|उडिया]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Arunachal Pradesh.svg}} [[अरुणाचल प्रदेश]]
|Nishi
|[[आदी जनजाती (अरुणाचल प्रदेश)|आदी]]
|Apatani
|Tagin
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Assam.svg}} [[आसाम]]
|[[आसामी भाषा|आसामी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[बोडो भाषा|बोडो]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|-
|{{Flagicon image|Bihar_Government_Banner.png}} [[बिहार]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]] ([[बिहारी भाषा]] मिळून)
|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[संथाळी भाषा|संथाळी]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Chandigarh.svg}} [[चंदिगढ]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|-
|{{Flagicon image|Coat of arms of Chhattisgarh.svg}} [[छत्तीसगढ]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[उडिया भाषा|उडिया]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|-
|{{Flagicon image|Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu emblem.png}} [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव]]
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|[[कोकणी भाषा|कोकणी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Delhi Capital Territory.svg}} [[दिल्ली]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Goa,_India.svg}} [[गोवा]]
|[[कोकणी भाषा|कोकणी]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[गुजरात]]
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|[[सिंधी भाषा|सिंधी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|-
|{{Flagicon image|..Haryana Flag(INDIA).png}} [[हरियाणा]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]
|-
|{{flagicon image|Government of Himachal Pradesh logo.svg}} [[हिमाचल प्रदेश]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]] ([[पहाडी भाषा]] मिळून)
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[काश्मिरी भाषा|काश्मिरी]]
|[[डोग्री भाषा|डोग्री]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Jammu_and_Kashmir.svg}} [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)]] व {{Flagicon image|Flag of Ladakh, India.svg}} [[लडाख]]
|[[काश्मिरी भाषा|काश्मिरी]]
|[[डोग्री भाषा|डोग्री]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|-
|{{Flagicon image|Government banner of Jharkhand.png}} [[झारखंड]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]] ([[बिहारी भाषा]] मिळून)
|[[संथाळी भाषा|संथाळी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[उडिया भाषा|उडिया]]
|-
|{{Flagicon image|..Karnataka Flag(INDIA).png}} [[कर्नाटक]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|-
|{{Flagicon image|..Kerala Flag(INDIA).png}} [[केरळ]]
|[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[तुळू भाषा|तुळू]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|[[कोकणी भाषा|कोकणी]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Lakshadweep.png}} [[लक्षद्वीप]]
|[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]
|[[दिवेही भाषा|दिवेही]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|-
|{{Flagicon image|..Madhya Pradesh Flag(INDIA).png}} [[मध्य प्रदेश]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[सिंधी भाषा|सिंधी]]
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|-
|{{Flagicon image|..Maharashtra Flag(INDIA).png}} [[महाराष्ट्र]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_the_Government_of_Manipur.svg}} [[मणिपूर]]
|[[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[इंग्रजी]]
|-
|{{Flagicon image|Seal of Meghalaya.svg}} [[मेघालय]]
|[[खासी भाषा|खासी]]
|[[गारो भाषा|गारो]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|-
|{{Flagicon image|Mizoram Flag(INDIA).png}} [[मिझोरम]]
|[[मिझो भाषा|मिझो]]
|[[इंग्रजी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]]
|Chakma
|-
|{{Flagicon image|Government Banner of Nagaland.svg}} [[नागालँड]]
|Naga languages
|[[इंग्रजी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[आसामी भाषा|आसामी]]
|[[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]]
|-
|{{Flagicon image|..Orissa Flag(INDIA).png}} [[ओडिशा]]
|[[उडिया भाषा|उडिया]]
|[[संथाळी भाषा|संथाळी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|-
|{{Flagicon image|Banner of Puducherry.png}} [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]
|[[फ्रेंच भाषा|फ्रेंच]]
|[[इंग्रजी]]
|-
|{{Flagicon image|Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg}} [[पंजाब]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[इंग्रजी]]
|-
|{{Flagicon image|..Rajasthan Flag(INDIA).png}} [[राजस्थान]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]] ([[राजस्थानी भाषा]] मिळून)
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|[[सिंधी भाषा|सिंधी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Government of Sikkim.svg}} [[सिक्कीम]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|-
|{{Flagicon image|..Tamil Nadu Flag(INDIA).png}} [[तमिळनाडू]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|-
|{{flagicon image|Emblem of Telangana.svg }} [[तेलंगणा]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[गोंडी भाषा|गोंडी]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|-
|{{Flagicon image|Tiripura Flag(INDIA).png}} [[त्रिपुरा]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[ककबरक भाषा|ककबरक]]
|Chakma
|[[इंग्रजी]]
|[[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Uttar_Pradesh.svg}} [[उत्तर प्रदेश]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Uttarakhand.svg}} [[उत्तराखंड]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]] ([[पहाडी भाषा]] मिळून)
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|-
|{{Flagicon image|Emblem of West Bengal (Banglarmukh) before 2018.png}} [[पश्चिम बंगाल]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[संथाळी भाषा|संथाळी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|}


== नोंदी ==
{{Notelist}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}{{भारतातील अधिकृत भाषा}}
[[वर्ग:भारतामधील भाषा]]</text>
      <sha1>0wa6abq3l3o2ecgx4us88i46njoh8ba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2676707</id>
      <parentid>2676706</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T11:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2676707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17041" sha1="kb5lq4ku3osahsler97tlrx4c4ffjt1" xml:space="preserve">[[चित्र:Language_Map_of_India.jpg|अल्ट=Language region map of India|इवलेसे|310x310अंश|भारतातील राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील सर्वाधिक बोलल्या जाणाऱ्या भाषा, ज्यापैकी बहुतेक अधिकृत आहेत, परंतु काही अधिकृत नाहीत, जसे की नागालँडची आओ, मेघालयाची खासी, लडाखची लडाखी, मिझोरामची मिझो आणि अरुणाचल प्रदेशची न्यिशी. अपवादात्मकरीत्या, मिझो ही अधिकृत भाषा नसतानाही तिला राज्यस्तरीय भाषेचा दर्जा मिळाला आहे. नेपाळी ही सिक्कीमची संपर्क भाषा तसेच एक अधिकृत भाषा असूनही, ती सिक्कीम राज्याची राज्य भाषा नाही.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|pages=84–89|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf|archive-date=13 May 2012|access-date=16 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution|title=Languages Included in the Eighth Schedule of the Indian Constitution {{!}} Department of Official Language {{!}} Ministry of Home Affairs {{!}} GoI|website=rajbhasha.gov.in|access-date=2022-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=8 July 2016|access-date=17 September 2016}}&lt;/ref&gt; ]]
खालील यादीमध्ये '''भारतीय राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये बोलल्या जाणाऱ्या सर्वाधिक [[भारताच्या अधिकृत भाषांची यादी|अधिकृत भाषांचा]]''' समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-3.pdf|title=Statement 3 : Distribution of 10,000 persons by Language – India, States and Union Territories – 2011|website=census.gov.in|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt; हे [[भारताची जनगणना २०११|भारताच्या २०११ मधील जनगणनेवर]] आधारित आहेत. २०११ नंतर निर्माण/वेगळे/एकत्र झालेल्या राज्य व केंद्रशासित प्रदेशांमधील माहिती ही त्यांच्या २०११ च्या स्थितीनूसार आहे. पण [[आंध्र प्रदेश]] आणि [[तेलंगणा]] यांची आकडेवारी तत्कालीन एकत्र आंध्र प्रदेशच्या [[भारताची जनगणना २००१|२००१ च्या जनगणनेवर]] आधारित आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-common/census_data_2011.html|title=Welcome To Census India : Census Data 2011|website=www.censusindia.gov.in|access-date=29 January 2017}}&lt;/ref&gt;

== यादी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!राज्य / केंद्रशासित प्रदेश
!१ !!२ !!३ !!४ !!५
|-
|{{Flagicon image|Andaman and Nicobar Administration Banner.png}} [[अंदमान आणि निकोबार बेटे]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]
|-
|{{Flagicon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[आंध्र प्रदेश]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|[[उडिया भाषा|उडिया]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Arunachal Pradesh.svg}} [[अरुणाचल प्रदेश]]
|Nishi
|[[आदी जनजाती (अरुणाचल प्रदेश)|आदी]]
|Apatani
|Tagin
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Assam.svg}} [[आसाम]]
|[[आसामी भाषा|आसामी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[बोडो भाषा|बोडो]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|-
|{{Flagicon image|Bihar_Government_Banner.png}} [[बिहार]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]] ([[बिहारी भाषा]] मिळून)
|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[संथाळी भाषा|संथाळी]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Chandigarh.svg}} [[चंदिगढ]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|-
|{{Flagicon image|Coat of arms of Chhattisgarh.svg}} [[छत्तीसगढ]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[उडिया भाषा|उडिया]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|-
|{{Flagicon image|Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu emblem.png}} [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव]]
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|[[कोकणी भाषा|कोकणी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Delhi Capital Territory.svg}} [[दिल्ली]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Goa,_India.svg}} [[गोवा]]
|[[कोकणी भाषा|कोकणी]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Gujarat.svg}} [[गुजरात]]
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|[[सिंधी भाषा|सिंधी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|-
|{{Flagicon image|..Haryana Flag(INDIA).png}} [[हरियाणा]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]
|-
|{{flagicon image|Government of Himachal Pradesh logo.svg}} [[हिमाचल प्रदेश]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]] ([[पहाडी भाषा]] मिळून)
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[काश्मिरी भाषा|काश्मिरी]]
|[[डोग्री भाषा|डोग्री]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Jammu_and_Kashmir.svg}} [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)]] व {{Flagicon image|Flag of Ladakh, India.svg}} [[लडाख]]
|[[काश्मिरी भाषा|काश्मिरी]]
|[[डोग्री भाषा|डोग्री]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|-
|{{Flagicon image|Government banner of Jharkhand.png}} [[झारखंड]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]] ([[बिहारी भाषा]] मिळून)
|[[संथाळी भाषा|संथाळी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[उडिया भाषा|उडिया]]
|-
|{{Flagicon image|..Karnataka Flag(INDIA).png}} [[कर्नाटक]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|-
|{{Flagicon image|..Kerala Flag(INDIA).png}} [[केरळ]]
|[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[तुळू भाषा|तुळू]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|[[कोकणी भाषा|कोकणी]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Lakshadweep.png}} [[लक्षद्वीप]]
|[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]
|[[दिवेही भाषा|दिवेही]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|-
|{{Flagicon image|..Madhya Pradesh Flag(INDIA).png}} [[मध्य प्रदेश]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[सिंधी भाषा|सिंधी]]
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|-
|{{Flagicon image|..Maharashtra Flag(INDIA).png}} [[महाराष्ट्र]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_the_Government_of_Manipur.svg}} [[मणिपूर]]
|[[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[इंग्रजी]]
|-
|{{Flagicon image|Seal of Meghalaya.svg}} [[मेघालय]]
|[[खासी भाषा|खासी]]
|[[गारो भाषा|गारो]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|-
|{{Flagicon image|Mizoram Flag(INDIA).png}} [[मिझोरम]]
|[[मिझो भाषा|मिझो]]
|[[इंग्रजी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]]
|Chakma
|-
|{{Flagicon image|Government Banner of Nagaland.svg}} [[नागालँड]]
|Naga languages
|[[इंग्रजी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[आसामी भाषा|आसामी]]
|[[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]]
|-
|{{Flagicon image|..Orissa Flag(INDIA).png}} [[ओडिशा]]
|[[उडिया भाषा|उडिया]]
|[[संथाळी भाषा|संथाळी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|-
|{{Flagicon image|Banner of Puducherry.png}} [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]
|[[फ्रेंच भाषा|फ्रेंच]]
|[[इंग्रजी]]
|-
|{{Flagicon image|Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg}} [[पंजाब]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[इंग्रजी]]
|-
|{{Flagicon image|..Rajasthan Flag(INDIA).png}} [[राजस्थान]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]] ([[राजस्थानी भाषा]] मिळून)
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[गुजराती भाषा|गुजराती]]
|[[सिंधी भाषा|सिंधी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Government of Sikkim.svg}} [[सिक्कीम]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|-
|{{Flagicon image|..Tamil Nadu Flag(INDIA).png}} [[तमिळनाडू]]
|[[तमिळ भाषा|तमिळ]]
|[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|-
|{{flagicon image|Emblem of Telangana.svg }} [[तेलंगणा]]
|[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[गोंडी भाषा|गोंडी]]
|[[कन्नड भाषा|कन्नड]]
|[[मराठी भाषा|मराठी]]
|-
|{{Flagicon image|Tiripura Flag(INDIA).png}} [[त्रिपुरा]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[ककबरक भाषा|ककबरक]]
|Chakma
|[[इंग्रजी]]
|[[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Uttar_Pradesh.svg}} [[उत्तर प्रदेश]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|-
|{{Flagicon image|Flag_of_Uttarakhand.svg}} [[उत्तराखंड]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]] ([[पहाडी भाषा]] मिळून)
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[पंजाबी भाषा|पंजाबी]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|-
|{{Flagicon image|Emblem of West Bengal (Banglarmukh) before 2018.png}} [[पश्चिम बंगाल]]
|[[बंगाली भाषा|बंगाली]]
|[[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|[[संथाळी भाषा|संथाळी]]
|[[उर्दू भाषा|उर्दू]]
|[[नेपाळी भाषा|नेपाळी]]
|}

== नोंदी ==
{{Notelist}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{भारतातील अधिकृत भाषा}}
[[वर्ग:भारतामधील भाषा]]</text>
      <sha1>kb5lq4ku3osahsler97tlrx4c4ffjt1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>