विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 1155 2677403 2455352 2026-04-04T05:08:33Z ~2026-20650-29 181763 2677403 wikitext text/x-wiki '''इतिहास''' म्हणजे भूतकाळात घडलेल्या घटनांची क्रमब्ध व रितीने मांडणी होय. इतिहास ह्या शब्दाची व्युत्पत्ती इतिहास = 'इति+ह+आस' हे असे घडले अशी सांगण्यात येते आहे<nowiki>{{|आपटे|१९५७-१९५९}}</nowiki>. व्युत्पत्तीद्वारे दिसून येणाऱ्या अर्थाचा विचार केला तर इतिहास म्हणजे केवळ भूतकाळात काय घडले ह्याची नोंद इतकाच अर्थ निघतो. परंतु ह्या शब्दाला इतर अर्थही कालौघात लगडलेले आढळतात. आधुनिक काळात केवळ पूर्ववृत्ताचे निवेदन इतकाच अर्थ ह्या संज्ञेला राहिला नसून ते निवेदन साधार, वास्तव असणेही त्यात गृहीत धरलेले असते. जो इतिहास विसरतो त्याला इतिहास विसरतो. प्रसिद्ध इतिहासकार ई. एच. कार यांच्यामते भूतकाळ व वर्तमानकाळ यातील न संपणारा संवाद म्हणजे इतिहास होय टायम बी यांनी म्हटल्याप्रमाणे सर्व संस्कृतींचा अभ्यास म्हणजे इतिहास होय इतिहासामध्ये संस्कृतीचा उदय असतो अभ्यासला जातो असं टाईमबी म्हणतात इतिहास ही स्वतंत्रपणे अभ्यासाची एक शाखा आहे या शाखेमध्ये शास्त्रीय आधारावर इतिहासाचा अभ्यास आणि संशोधन केले जाते मानवी संस्कृतीचा उदय आणि अस्त म्हणजे इतिहास असे टाईमबी म्हणतात इतिहासाचे प्रकार खालीलप्रमाणे : १) भूतकाळातील घटनाचे ज्ञान करून देणारे ज्ञान २) इतिहासाची शास्त्रीय पद्धत ३) इतिहास आणि आपला भूतकाळ ४) भूतकाळ आणि भविष्यकाळ == प्राचीन साहित्यात इतिहास == [[चित्र:Puran.jpg|इवलेसे|पुराणकथा या एकेकाळचा इतिहास आहेत.]] राजशेखर आपल्या काव्यमीमांसेत लिहितात–‘सच द्विविधा परक्रिया पुराकल्पाभ्याम् |’त्याचा अर्थ असा–परक्रिया व पुराकल्प अशी इतिहासाची द्विविध गती आहे/होय.भारतीय साहित्यामध्ये इतिहासाला वेदाच्या बरोबरीने महत्त्व दिलेले आहे. [[ऋग्वेद]]संहितेत इतिहास सयुक्त मंत्राचा संग्रह आहे. तसेच [[नारद]] लिखित [[छांदोग्योपनिषद]] या ग्रंथात इतिहास-पुराणाला पंचम वेद म्हणले आहे. [[संस्कृत]] वाङ्‌मयामध्ये कथेच्या रूपाने इतिहास आलेला आढळतो. [[कौटिल्य]] याने केलेल्या व्याख्येप्रमाणे इतिहासात [[पुराणे]], इतिवृत्त, आख्यायिका, उदाहरण, धर्मशास्त्र व [[अर्थशास्त्र]] इतक्या विषयांचा समावेश होतो. धर्मार्थकाममोक्षाणा उपदेशसमन्वितम्| पुरावृत्त कथायुक्तं इतिहासं प्रचक्षते||{ श्रीधर स्वामी कृत विष्णू पुराण टीका} अनेक शिलालेख हे महत्त्वाचे असतात == आधुनिक व्याख्या == हॅपाल्ड यांच्या मते 'इतिहास' हा अनुभवांचा नंदादीप होय.' इतिहास म्हणजे मानवजातीच्या जीवनप्रवाहाचा अभ्यास असेही म्हणता येते. इतिहासाचे प्राचीन, मध्ययुगीन व आधुनिक असे कालखंड असू शकतात. इतिहासाच्या कोणत्याही कालखंडाचा अभ्यास म्हणजे त्या कालखंडाच्या राजकीय, सामाजिक, आíथक, प्रशासकीय, सांस्कृतिक, धार्मिक बाजूंचा अभ्यास असतो.या शिवाय या सर्वांचा एकमेकांशी असलेला संबंध आणि परिणाम यांचा अभ्यास याचाही अंतर्भाव इतिहासात होतो. इतिहास या विषयाचे आकलन करून घेताना प्राचीन व मध्ययुगीन इतिहासाच्या इतर घटकांची आवश्यक किमान माहिती व संस्कृतीचा सखोल अभ्यास असा दृष्टिकोन असावा लागतो.इतिहासातून माणूस नक्कीच काहीतरी शिकू शकतो असा दावा केला आहे. == संदर्भसूची == * {{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/apte_query.py?qs=%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%83&searchhws=yes | title = आपटे ह्यांच्या ''दि प्रॅक्टिकल संस्कृत-इंग्लिश डिक्शनरी'' ह्या कोशातील इतिहास ह्या शब्दाविषयीची नोद | भाषा = संस्कृत-इंग्लिश | लेखक = | लेखकदुवा = | आडनाव = आपटे | पहिलेनाव = वामन शिवराम | सहलेखक = | संपादक = | वर्ष = १९५७ ते १९५९ | महिना = | दिनांक = | फॉरमॅट = शिकागो विद्यापीठाच्या ''डिजिटल डिक्शनरीज ऑफ साऊथ एशिया'' ह्या संकेतस्थळावर उपलब्ध संगणकीय प्रत | आर्काइव्हदुवा = | आर्काइव्हदिनांक = | कृती = | पृष्ठे = | प्रकाशक = शिकागो विद्यापीठ | अ‍ॅक्सेसवर्ष = | अ‍ॅक्सेसमहिनादिनांक = | अ‍ॅक्सेसदिनांकमहिना = | अ‍ॅक्सेसदिनांक = २ ऑक्टोबर २०१८ | अवतरण = }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == बाह्य दुवे == * [http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4939%3A2010-11-15-06-28-12&catid=2&Itemid=3 महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश - इतिहास] [[वर्ग:इतिहास| ]] 67332cxzl3jm5ct3hpslukyj0fdkvo5 2677405 2677403 2026-04-04T05:27:28Z संतोष गोरे 135680 2677405 wikitext text/x-wiki '''इतिहास''' म्हणजे भूतकाळात घडलेल्या घटनांची क्रमब्ध व रितीने मांडणी होय. इतिहास ह्या शब्दाची व्युत्पत्ती इतिहास = 'इति+ह+आस' हे असे घडले अशी सांगण्यात येते आहे{{Sfn|आपटे|१९५७-१९५९}}. व्युत्पत्तीद्वारे दिसून येणाऱ्या अर्थाचा विचार केला तर इतिहास म्हणजे केवळ भूतकाळात काय घडले ह्याची नोंद इतकाच अर्थ निघतो. परंतु ह्या शब्दाला इतर अर्थही कालौघात लगडलेले आढळतात. आधुनिक काळात केवळ पूर्ववृत्ताचे निवेदन इतकाच अर्थ ह्या संज्ञेला राहिला नसून ते निवेदन साधार, वास्तव असणेही त्यात गृहीत धरलेले असते. जो इतिहास विसरतो त्याला इतिहास विसरतो. प्रसिद्ध इतिहासकार ई. एच. कार यांच्यामते भूतकाळ व वर्तमानकाळ यातील न संपणारा संवाद म्हणजे इतिहास होय टायम बी यांनी म्हटल्याप्रमाणे सर्व संस्कृतींचा अभ्यास म्हणजे इतिहास होय इतिहासामध्ये संस्कृतीचा उदय असतो अभ्यासला जातो असं टाईमबी म्हणतात इतिहास ही स्वतंत्रपणे अभ्यासाची एक शाखा आहे या शाखेमध्ये शास्त्रीय आधारावर इतिहासाचा अभ्यास आणि संशोधन केले जाते मानवी संस्कृतीचा उदय आणि अस्त म्हणजे इतिहास असे टाईमबी म्हणतात इतिहासाचे प्रकार खालीलप्रमाणे : १) भूतकाळातील घटनाचे ज्ञान करून देणारे ज्ञान २) इतिहासाची शास्त्रीय पद्धत ३) इतिहास आणि आपला भूतकाळ ४) भूतकाळ आणि भविष्यकाळ == प्राचीन साहित्यात इतिहास == [[चित्र:Puran.jpg|इवलेसे|पुराणकथा या एकेकाळचा इतिहास आहेत.]] राजशेखर आपल्या काव्यमीमांसेत लिहितात–‘सच द्विविधा परक्रिया पुराकल्पाभ्याम् |’त्याचा अर्थ असा–परक्रिया व पुराकल्प अशी इतिहासाची द्विविध गती आहे/होय.भारतीय साहित्यामध्ये इतिहासाला वेदाच्या बरोबरीने महत्त्व दिलेले आहे. [[ऋग्वेद]]संहितेत इतिहास सयुक्त मंत्राचा संग्रह आहे. तसेच [[नारद]] लिखित [[छांदोग्योपनिषद]] या ग्रंथात इतिहास-पुराणाला पंचम वेद म्हणले आहे. [[संस्कृत]] वाङ्‌मयामध्ये कथेच्या रूपाने इतिहास आलेला आढळतो. [[कौटिल्य]] याने केलेल्या व्याख्येप्रमाणे इतिहासात [[पुराणे]], इतिवृत्त, आख्यायिका, उदाहरण, धर्मशास्त्र व [[अर्थशास्त्र]] इतक्या विषयांचा समावेश होतो. धर्मार्थकाममोक्षाणा उपदेशसमन्वितम्| पुरावृत्त कथायुक्तं इतिहासं प्रचक्षते||{ श्रीधर स्वामी कृत विष्णू पुराण टीका} अनेक शिलालेख हे महत्त्वाचे असतात == आधुनिक व्याख्या == हॅपाल्ड यांच्या मते 'इतिहास' हा अनुभवांचा नंदादीप होय.' इतिहास म्हणजे मानवजातीच्या जीवनप्रवाहाचा अभ्यास असेही म्हणता येते. इतिहासाचे प्राचीन, मध्ययुगीन व आधुनिक असे कालखंड असू शकतात. इतिहासाच्या कोणत्याही कालखंडाचा अभ्यास म्हणजे त्या कालखंडाच्या राजकीय, सामाजिक, आíथक, प्रशासकीय, सांस्कृतिक, धार्मिक बाजूंचा अभ्यास असतो.या शिवाय या सर्वांचा एकमेकांशी असलेला संबंध आणि परिणाम यांचा अभ्यास याचाही अंतर्भाव इतिहासात होतो. इतिहास या विषयाचे आकलन करून घेताना प्राचीन व मध्ययुगीन इतिहासाच्या इतर घटकांची आवश्यक किमान माहिती व संस्कृतीचा सखोल अभ्यास असा दृष्टिकोन असावा लागतो.इतिहासातून माणूस नक्कीच काहीतरी शिकू शकतो असा दावा केला आहे. == संदर्भसूची == * {{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/apte_query.py?qs=%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%83&searchhws=yes | title = आपटे ह्यांच्या ''दि प्रॅक्टिकल संस्कृत-इंग्लिश डिक्शनरी'' ह्या कोशातील इतिहास ह्या शब्दाविषयीची नोद | भाषा = संस्कृत-इंग्लिश | लेखक = | लेखकदुवा = | आडनाव = आपटे | पहिलेनाव = वामन शिवराम | सहलेखक = | संपादक = | वर्ष = १९५७ ते १९५९ | महिना = | दिनांक = | फॉरमॅट = शिकागो विद्यापीठाच्या ''डिजिटल डिक्शनरीज ऑफ साऊथ एशिया'' ह्या संकेतस्थळावर उपलब्ध संगणकीय प्रत | आर्काइव्हदुवा = | आर्काइव्हदिनांक = | कृती = | पृष्ठे = | प्रकाशक = शिकागो विद्यापीठ | अ‍ॅक्सेसवर्ष = | अ‍ॅक्सेसमहिनादिनांक = | अ‍ॅक्सेसदिनांकमहिना = | अ‍ॅक्सेसदिनांक = २ ऑक्टोबर २०१८ | अवतरण = }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == बाह्य दुवे == * [http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4939%3A2010-11-15-06-28-12&catid=2&Itemid=3 महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश - इतिहास] [[वर्ग:इतिहास| ]] m9nsh4muy4qa8riraz5ddyd4cd3mtym 0 1311 2677472 2647265 2026-04-04T10:48:37Z ~2026-20803-62 181772 2677472 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चळवळ चरित्र | नाव = महात्मा जोतीराव फुले | चित्र = Mahatma Jotirao Phule.jpg | चित्र_रुंदी =222px | चित्र_नाव = {{लेखनाव}} | टोपणनाव = जोतीबा, महात्मा | जन्मदिनांक =[[११ एप्रिल]], [[इ.स. १८२७|१८२७]] | जन्मस्थान = [[कटगुण]], [[सातारा]] | मृत्युदिनांक ={{मृत्यू दिनांक आणि वय|1890|11|28|1827|4|11|}} | मृत्युस्थान = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]] | चळवळ = | संघटना = [[सत्यशोधक समाज]] | पत्रकारिता लेखन = | पुरस्कार = | स्मारके = भिडे वाडा, गंज पेठ ,पुणे | धर्म = [[हिंदू]] | प्रभाव = [[थॉमस पेन]] [[लहुजी वस्ताद साळवे]] आणि [[ छत्रपती शिवाजी महाराज]] | प्रभावित = [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] | वडील नाव = गोविंदराव शेरीबा फुले | आई नाव = चिमणाबाई फुले | पत्नी नाव = [[सावित्रीबाई फुले]] | अपत्ये = यशवंत फुले (दत्तक) | स्वाक्षरी चित्र = |पुर्ण नाव=ज्योतिराव गोविंदराव गोरे |मुळ गाव=[[कटगुण]], ता. [[खटाव]], जि. [[सातारा जिल्हा|सातारा]] }} '''जोतीराव गोविंदराव फुले''' (११ एप्रिल १८२७ - २८ नोव्हेंबर १८९०), '''महात्मा फुले''' नावाने लोकप्रिय, हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] एक सामाजिक कार्यकर्ते, विचारवंत, जातिविरोधी [[समाजसुधारक]] आणि [[लेखक]] होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/remembering-jyotirao-phule-the-pioneer-of-girls-education-in-india-1780877|title=Remembering Jyotirao Phule: The Pioneer Of Girls' Education In India|website=NDTV.com|access-date=2022-01-01}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/education/mahatma-jyotirao-phule-reformer-far-ahead-of-his-time/story-HUsYNjqTLjm6NCuwkJhQHI.html|title=Mahatma Jyotirao Phule: Reformer far ahead of his time|date=2019-06-27|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-01-01}}</ref> सामाजिक प्रबोधन, [[अस्पृश्यता]] व जातिव्यवस्थेचे निर्मूलन, आणि स्त्रियांना व मागास जातीच्या लोकांना शिक्षण देण्याचे कार्य त्यांनी कार्य केले.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/education-today/featurephilia/story/jyotirao-phule-354369-2016-11-28|title=Remembering the pioneer of women's education in India: Contributions by Jyotirao Phule|last=November 28|first=India Today Web Desk|last2=November 28|first2=2016UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2022-01-01|last3=Ist|first3=2016 14:21}}</ref> महात्मा फुले आणि त्यांच्या पत्नी [[सावित्रीबाई फुले]] हे दोघे भारतातील स्त्री शिक्षणाचे प्रणेते आहेत.<ref name=":0" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweek.in/news/india/2020/01/03/savitribai-phule-the-pioneer-of-womens-education-in-india.html|title=Savitribai Phule: The pioneer of women's education in India|website=The Week|language=en|access-date=2022-01-01}}</ref> जोतिरावांनी १८४८ मध्ये पुण्यात तात्यासाहेब भिडे यांच्या [[भिडेवाडा]] येथे मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=sYx8DwAAQBAJ&pg=PR5|title=Pioneering Education for Girls across the Globe: Advocates and Entrepreneurs, 1742-1910|last=Sperandio|first=Jill|date=2018-12-11|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4985-2488-9|language=en}}</ref> खालच्या समजल्या जाणाऱ्या जातींमधील लोकांना समान हक्क मिळवून देण्यासाठी त्यांनी आपल्या अनुयायांसह [[सत्यशोधक समाज|सत्यशोधक समाजाची]] स्थापना केली. शोषित वर्गाच्या उत्थानासाठी कार्य करणाऱ्या या संघटनेचे भाग सर्व धर्म आणि जातीचे लोक बनू शकत होते. महाराष्ट्रातील सामाजिक सुधारणा चळवळीतील एक महत्त्वाची व्यक्ती म्हणून फुले यांची ओळख आहे. त्यांना १८८८ मध्ये महाराष्ट्रीय सामाजिक कार्यकर्ते विठ्ठलराव कृष्णाजी वंडेकर यांनी सन्माननीय "[[महात्मा]]" (संस्कृत: "महान आत्मा", "पूज्य") पदवी प्रदान केली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-is-jyotirao-phule-today-is-his-death-anniversary-4957999/|title=Who was Jyotirao Phule?|date=2017-11-28|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-01-01}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/marathi/india-44080551|title=जोतिबा फुले 'महात्मा' कसे बनले?|language=mr}}</ref> महाराष्ट्राला तीन प्रमुख [[समाजसुधारक|समाजसुधारकांचा]] वैचारिक वारसा लाभला असल्यामुळे या राज्यास "[[फुले-शाहू-आंबेडकरांचा महाराष्ट्र]]" असे म्हणतात. [[चित्र:Jyotirao_Phule_1977_stamp_of_India.jpg|इवलेसे|१९७७ च्या टपाल तिकीटावर महात्मा फुले]] '[[शेतकऱ्यांचा असूड|शेतकऱ्यांचे आसूड]]' हा महात्मा फुले यांचा प्रसिद्ध ग्रंथ होय. तत्कालीन समाजातील जातिभेद अनिष्ट प्रथा, तसेच समाजातील उच्चवर्णीयांची मक्तेदारी याविरुद्धची प्रतिक्रिया महात्मा फुले यांच्या साहित्यातून उमटलेली होती. त्याकाळच्या समाजाला प्रबोधनाची व सामाजिक परिवर्तनाची वाट दाखविण्यासाठी त्यांनी लिहिलेले ग्रंथ हे मार्गदर्शक व प्रेरणादायी ठरले. समताधिष्ठित समाजाच्या निर्मितीमध्ये महात्मा फुले यांनी मोलाचे योगदान दिलेले आहे. त्यांचे कार्य समाजाला प्रेरणादायी असल्याचे सर्वमान्य आहे. 'ब्राह्मणाचे कसब ' हा त्यांचा आणखी एक गाजलेला ग्रंथ होय ..यात त्यांनी बहुजन विरोधी रुढी परंपरा यांवर टीका केली आहे .<ref>{{स्रोत बातमी|last=Borkar|first=sushil|title=ब्राह्मणाचे कसब}}</ref> ==बालपण आणि शिक्षण== जोतीराव फुले यांचे मूळ गाव [[सातारा]] जिल्ह्यातील [[कटगुण]] हे होते. त्याच गावी जोतीराव यांचा जन्म ११ एप्रिल १८२७ रोजी झाला, जोतीराव यांच्या वडिलांचे नाव गोविंदराव आणि आईचे नाव चिमणाबाई होते. शेवटच्या पेशव्यांच्या काळात महात्मा फुले यांचे वडील आणि दोन चुलते फुले पुरवण्याचे काम करीत होते, त्यामुळे गोरे हे त्यांचे मूळ आडनाव असले तरी, पुढे ते फुले म्हणून ओळखले जाऊ लागले व तेच नाव पुढे रूढ झाले. कटगुणहून त्यांचा परिवार [[पुरंदर]] तालुक्यातील [[खानवडी]] येथे आला. तेथे घर असून, त्यांच्या नावे सातबाराचा उतारा आहे. खानवडी येथे फुले आडनावाची बरीच कुटुंबे आहेत. [[चित्र:MAHATMA_fule_vada_(21).JPG|इवलेसे|महात्मा फुले वाडा, पुणे. याच ठिकाणी महात्मा जोतिराव फुले त्यांच्या पत्नी [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्यासोबत आयुष्यातील काही काळ राहिले होते. हा वाडा १८५२ मध्ये बांधला होता.]] जोतीराव केवळ नऊ महिन्यांचे होते, तेव्हा त्यांच्या आईचे निधन झाले. जोतीबांचा विवाह वयाच्या तेराव्या वर्षी [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्याशी झाला. प्राथमिक शिक्षणानंतर काही काळ त्यांनी [[भाजी]] विक्रीचा व्यवसाय केला. इ.स. १८४२मध्ये माध्यमिक शिक्षणासाठी पुण्याच्या स्कॉटिश मिशन हायस्कूलमध्ये त्यांनी प्रवेश घेतला. बुद्धी अतिशय तल्लख, त्यामुळे पाच-सहा वर्षातच त्यांनी अभ्यासक्रम पूर्ण केला. [[अँतोनियो ग्राम्सी]] या प्रसिद्ध तत्त्ववेत्त्याने महात्मा फुले यांना 'सेंद्रिय बुद्धिवंत' असे संबोधले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://msblc.maharashtra.gov.in/pdf/pdf/Maharashtrache%20Shilpkar%20Mahatma%20Jyotiba%20Phule.pdf|title=महाराष्ट्राचे शिल्पकार महात्मा जोतीबा फुले|last=गुंदेकर|first=श्रीराम|date=|website=महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ, मुंबई चे संकेतस्थळ|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411090357/https://msblc.maharashtra.gov.in/pdf/pdf/Maharashtrache%20Shilpkar%20Mahatma%20Jyotiba%20Phule.pdf|archive-date=2016-04-11|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=१९ ऑगस्ट २०१८|url-status=dead}}</ref> जोतीराव करारी वृत्तीचे होते. त्यांस गुरुजनांविषयी व वडीलधाऱ्या माणसांविषयी फार आदर वाटत असे. ते आपला अभ्यास मन लावून करत असत. परीक्षेत त्यांना पहिल्या श्रेणीचे गुण मिळत असत. शाळेतील शिस्तप्रिय, हुशार विद्यार्थी म्हणून त्यांचा नावलौकिक होता. त्यावेळी पुण्यात बरेच [[कबीर]]पंथी फकीर येत असत. चांगले लिहायला व वाचायला येणाऱ्या जोतीरावकडून काही कबीरपंथी फकीर रोज [[कबीर|महात्मा कबीरांचा]] 'बीजमती' हा ग्रंथ वाचून घेत असत. त्यामुळे जोतीरावांच्या मनावर [[कबीर|कबीराच्या]] विचारांची शिकवण चांगलीच बिंबली व [[कबीर|कबीराचे]] अनेक दोहे त्यांना पाठ झाले. त्यातील एक "नाना वर्ण एक गाय, एक रंग है दूध, तुम कैसे बम्मन हं, कैसे सूद "<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=महा - महात्मा जोतीराव फुले व्यक्ती व कार्य|last=कांडगे|first=राम|publisher=राजश्री प्रकाशन, चाकण|year=मार्च २००४|isbn=|location=चाकण|pages=१४६, २६,२७}}</ref> ==शैक्षणिक कार्य== [[चित्र:Bhide_Wada.jpg|इवलेसे|[[भिडे वाडा, बुधवार पेठ, पुणे]]. येथेच १ जानेवारी १८४८ रोजी फुले दांपत्यांनी मुलींची शाळा सुरू केली होती.|डावे]] महात्मा फुले यांच्या शिक्षणाचे महत्त्व पटवून देणाऱ्या खालील ओळी प्रसिद्ध आहेत: <poem> विद्येविना मती गेली । मतीविना नीती गेली । नीतीविना गती गेली । गतीविना वित्त गेले । वित्ताविना शूद्र खचले। इतके अनर्थ एका अविद्येने केले ।। </poem> बहुजन समाजाचे अज्ञान, दारिद्ऱ्य आणि समाजातील जातिभेद पाहून त्यांनी ही सामाजिक परिस्थिती सुधारण्याचा निश्चय केला. त्यांनी इ.स.१८४८ साली पुण्यामध्ये बुधवार पेठेतील भिडे यांच्या वाड्यात महाराष्ट्रातील मुलींची पहिली मराठी शाळा काढून तेथील शिक्षिकेची जबाबदारी पत्नी-सावित्रीबाईंवर सोपविली. आणि यानंतर जोतीबांनी अस्पृश्यांसाठी शाळा सुरू केल्या. महात्मा फुलेंनी शिक्षणाची प्रेरणा अहिल्या नगर मिस फरार यांच्याकडून घेतली होती (मेजर कॅंडी फुलेंच्या शाळेला पुस्तके पुरवत असत). त्यांनी मुलींच्या शिक्षणासाठी अतोनात प्रयत्न केले. त्यांनी मुलींसाठी शाळा सुरू केल्याचं त्याच बरोबर अस्पृश्य मुलांसाठी देखील शाळा सुरू केलीत. महात्मा फुले यांनी स्त्री शिक्षणाची प्रेरणा मावस बहीण -सगुणाबाई क्षिरसागर यांच्याकडून मिळाली. जोतीराव जसे सार्वजनिक ठिकाणी उपदेशपर भाषणे करीत, तसेच ते शाळांतील शिक्षकांना आदर्श पाठ देऊन शिक्षकांनी मुलांच्या हिताच्या दृष्टीने योग्य ती साधनेनी उपकरणे वापरावी म्हणून शिक्षकांनाही उत्तेजन देत असत. स्थापत्यशास्त्र महाविद्यालयाच्या प्राचार्यांकडे सत्यशोधक समाजाने एक अर्ज केला. त्या महाविद्यालयामध्ये काही प्रमाणात गरीब ब्राह्मणेतर विद्यार्थांना निःशुल्क शिक्षण द्यावे, अशी त्यांनी प्रार्थना केली होती. त्या अर्जातील त्यांचा हेतू सफल झाला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=महात्मा जोतीराव फुले|last=कीर|first=धनंजय|publisher=पॉप्युलर प्रकाशन|year=२०२०|isbn=978-81-7185-554-4|location=मुंबई|pages=१७७}}</ref> [[चित्र:Stamp_of_India_-_1998_-_Colnect_161851_-_Savitribai_Phule.jpeg|इवलेसे|महात्मा फुले यांच्या पत्नी [[सावित्रीबाई फुले]]. भारत सरकारचे १९९८ चे टपाल तिकीट]] == सामाजिक कार्य == मानवी हक्कावर इ.स.१७९१ मध्ये [[थॉमस पेन]] यांनी लिहिलेले पुस्तक त्यांच्या वाचनात आले. त्याचा प्रभाव त्यांच्या मनावर झाला. सामाजिक न्यायाबाबत त्यांच्या मनात विचार येऊ लागले. त्यामुळेच विषमता दूर करण्यासाठी स्त्रीशिक्षण आणि मागासलेल्या जातीतील मुलामुलींच्या शिक्षण यावर त्यांनी भर देण्याचे ठरवले. सामाजिक भेदभाव त्यामुळे कमी होईल असे त्यांचे निश्‍चित मत आणि अनुमान होते. [[चित्र:Mahatma_Phule_statue.JPG|इवलेसे|[[महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी]] येथील प्रवेशद्वारातील पुतळा, फोटो: ऑगस्ट २०१०]] ‘कोणताही धर्म ईश्वराने निर्माण केलेला नाही आणि चातुर्वण्य व जातिभेद ही निर्मिती मानवाचीच आहे’ असे रोखठोकपणे बोलताना मात्र या विश्वाची निर्मिती करणारी कोणती तरी शक्ती आहे अशी त्यांची (अस्तिक्यवादी) विचारसरणी होती. मानवाने गुण्यागोविंदाने रहावे असे त्यांचे मत होते. त्यांनी लिहिलेल्या ''[[शेतकऱ्याचा आसूड]]'' या पुस्तकातून महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांची विदारक दुर्दशा आणि दारिद्र्याची वास्तवता विशद केली आहे. या पुस्तकाद्वारे विशाल दृष्टिकोनाचा क्रांतिकारक म्हणूनही जोतीरावांचे दर्शन होते. ‘नीती हाच मानवी जीवनाचा आधार आहे’ हा विचार मांडणारे जोतीराव एक तत्त्वचिंतक व्यक्तिमत्त्व होते. महात्मा फुलेंनी सामाजिक प्रबोधन करण्यासाठी शेतकऱ्यांचा आसूड इ. ग्रंथ लिहून सामाजिक प्रबोधन केले. मूलभूत मानवी हक्कांच्या आधारावरून विश्वकुटुंब कसे निर्माण होईल व त्याकरिता कशा प्रकारचा वर्तनक्रम व वैचारिक भूमिका स्वीकारली पाहिजे हे ज्योतीराव फुलेंनी आपल्या ' सार्वजनिक सत्यधर्म ' संहितेत अनेक वचनांच्या आधारे मांडली आहे.त्यातील काही महत्त्वाची वचने लिहिली. * संसाराविषयी फुले यांचा दृष्टिकोन अर्थातच आशावादी होता. कष्टपूर्वक चालणाऱ्या गृहस्थाश्रमाला ते फार मान देत. कौटुंबिक जीवनाची व समाजाची खरी प्रगती परिश्रमाची वाढ होऊनच होणार आहे. 'कष्टाने जगण्याची ज्यांना धमक नाही, असे लोक संन्यासी व भिक्षुक होतात व प्रपंच खरा नाही, व्य्रर्थ आहे असा भ्रम प्रपंचातील लोकांच्या बुद्धीत उत्पन्न करतात. असे करण्यात त्यांचा आळशी-धूर्तपणाच असतो', असे त्यांचे मत होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=संत-सुधारक व त्यांचे धर्मविचार एक अभ्यास|last=चव्हाण|first=रा. ना., संपादक श्री. रमेश चव्हाण|publisher=रा.ना. चव्हाण जन्मशताब्दी वर्ष प्रकाशन|year=२०१३|location=पुणे|pages=२४७}}</ref> * सर्व गावाच्या, प्रांताच्या, देशाच्या, खंडाच्या संबंधात अथवा कोणत्याही धर्मातील स्वतःच्या संबंधात, स्त्री आणि पुरुष या उभयतांनी अथवा सर्व स्त्रियांनी एकमेकात कोणत्याही प्रकारची आवडनिवड (भेदभाव) न करता या भूखंडावर आपले एक कुटंब समजून एकमताने सत्यवर्तन करून राहावे. * आपणां सर्वांच्या निर्माणकर्त्याने एकंदर सर्व प्राणिमात्रांना उत्पन्न करतेवेळी मनुष्यास जन्मतःच स्वतंत्र प्राणी म्हणून निर्माण केले आहे आणि त्यास आपापसात साऱ्या हक्कांचा उपभोग घेण्यास समर्थ केले आहे. * आपणा सर्वांच्या निर्माणकर्त्याने सर्व मानवी स्त्री - पुरुषांस धर्म व राजकीय स्वतंत्रता दिली आहे. जो आपल्यापासून दुसऱ्या एखाद्या व्यक्तीस कोणत्याही तऱ्हेचे नुकसान देत नाही, अथवा जो कोणी आपल्यावरून दुसऱ्या मानवांचे हक्क समजून इतरांना पीडा देत नाही त्याला 'सत्यवर्तन करणारा' म्हणावे. * आपल्या सर्वांच्या निर्मिकाने एकंदर सर्व स्त्री - पुरुषांस एकंदर सर्व मानवी अधिकारांचे मुख्य धनी केले आहे. त्यातून एखादा मानव अथवा काही मानवांची टोळी एखाद्या व्यक्तिवर जबरी करू शकत नाही, त्याप्रमाणे जबरी न करणाऱ्या सत्यवर्तन करणारे म्हणावे. * स्त्री अथवा पुरुष जे आपल्या कुटुंबासह, आपल्या भाऊबंदांस, आपल्या सोयऱ्याधायऱ्यांस आणि आपल्या इष्टमित्र साथींना मोठ्या तोऱ्याने पिढीजात श्रेष्ठ मानून आपल्यास पवित्र मानीत नाहीत, आणि एकंदर सर्व मानवी प्राण्यास पिढीजात कपटाने अपवित्र मानून त्यास नीच मानीत नाहीत, त्यास सत्यवर्तन करणारे म्हणावे.[[चित्र:Savitribai_Phule_&_Mahatama_Jyotirao_Phule_Statue_At_Aurangabad.jpg|इवलेसे|छत्रपती संभाजी नगर येथील पुतळे|डावे]] * स्त्री अथवा पुरुष जे शेतकरी अथवा कलाकौशल्य करून पोटे भरण्यास श्रेष्ठ मानतात, परंतु शेतकरी वगैरे यांना मदत करणाऱ्यांचा आदरसत्कार करतात त्यास सत्यवर्तन करणारे म्हणावे. * महात्मा फुले यांनी मानवास सत्यधर्माचा जो बोध केला त्यातील ही काही वचने आपण वाचली की लक्षात येते , जोतीरावांचा आवाका किती मोठ्ठा होता . त्यांना अखिल विश्वाला कवेत घेणाऱ्या माणसाला माणूस म्हणून प्रतिष्ठा देणारा धर्म साकार करायचा होता. त्यासाठी मानवी वर्तनात, म्हणजेच व्यवहारात काय आमूलाग्र बदल घडवून आणायला हवा यासाठी मानवी स्वभाव आणि मानसिकता यात काय बदल केले पाहिजेत, याबाबतही ज्योतीरावांनी विपुल लेखन केले आहे. 'अखंड' या काव्यप्रकारात त्यांनी 'मानवाचा धर्म', आत्मपरीक्षण, नीती, समाधान, सहिष्णुता, सदसदविवेक, उद्योग, स्वच्छता, गृहकार्यदक्षता, इत्यादी गोष्टींवरही भाष्य केले आहे.जोतिरावांनी वेगवेगळ्या अखंडातून जे विचार मांडले, मानवी जीवनाला दिशा देणारा जो उपदेश केला, त्यामुळे व त्यांच्या समतावादी दृष्टिकोनामुळे समाजाला एक नवी दिशा मिळाली. पुढे हा वारसा त्यांच्या अनुयायांनी चालू ठेवला; त्यामुळे सामाजिक समतेचा जागर कायम राहिला. * <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=महात्मा जोतीराव फुले|last=कीर|first=धनंजय|publisher=पॉप्युलर प्रकाशन, मुंबई|year=२०२०|isbn=978-81-7185-554-4|location=मुंबई|pages=१५३}}</ref> * आधुनिक भारतामध्ये सामाजिक पुनर्घटनेसाठी चळवळ सुरू करणारी पहिली संस्था म्हणजे सत्यशोधक समाज होय. सत्यशोधक समाजाने सामाजिक गुलामगिरीविरुद्ध आवाज उठवला आणि सामाजिक न्यायाची व सामाजिक पुनर्रचनेची मागणी केली. सत्यशोधक समाजाचा आवाज ही हिंदुस्थानात अनेक शतके दडपून टाकलेल्या कनिष्ठ समाजाची किंकाळी होय.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=महात्मा जोतीराव फुले|last=कीर|first=धनंजय|publisher=पॉप्युलर प्रकाशन|year=२०२०|isbn=978-81-7185-554-4|location=मुंबई|pages=१६४}}</ref> ==सत्यशोधक समाज== [[२४ सप्टेंबर]] [[इ.स. १८७३]] रोजी महात्मा जोतिराव फुले यांनी सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली. समाजातील विषमता नष्ट करणे व तळागाळातील समाजापर्यंत शिक्षण पोहचवणे हे सत्यशोधक समाजाचे ध्येय होते. सत्यशोधक समाज सोसायटीचे ते पहिले अध्यक्ष आणि खजिनदार होते. वेदांना झुगारून त्यांनी हे कार्य करण्यास सुरुवात केली. त्यांनी जातीय भेद आणि चातुर्वर्णीय भेदभावास विरोध करण्यास सुरुवात केली. [[चित्र:College_of_agriculture6.jpg|इवलेसे|कृषी महाविद्यालय, पुणे येथील पुतळा]] महात्मा फुले यांनी सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली तेव्हा स्त्री विभागाचे नेतृत्व सावित्रीबाई यांनी केले. सावित्रीबाई यांच्याबरोबर १९ स्त्रियांनी सत्यशोधक समाजाचे कार्य करीत होत्या. त्याचवेळी सावित्रीबाई ह्या एका कन्याशाळेच्या शिक्षिकाही होत्या. दीनबंधू प्रकाशनाने सत्यशोधक चळवळीच्यावेळी लेखन-प्रकाशनचे काम केले. महाराष्ट्रातील तळागाळापर्यंत चळवळ पोचली. छत्रपती शाहू महाराजांनी सत्यशोधक चळवळीस पाठिंबा दिला. न्यायापासून, अत्याचारांपासून व गुलामगिरीतून शूद्रातिशूद्र समाजाची मुक्तता करणे व त्यांना हक्काची जाणीव करून देणे हे सत्यशोधक समाजाचे ध्येय होते. ''सर्वसाक्षी जगत्पती । त्याला नकोच मध्यस्ती ॥'' हे या समाजाचे घोषवाक्य होते. सत्यशोधक समाजाने गुलामगिरीविरुद्ध आवाज उठविला आणि सामाजिक न्यायाची व सामाजिक पुनर्रचनेची मागणी केली. या समाजातर्फे पुरोहितांशिवाय विवाह लावण्यास सुरुवात केली. मराठीत मंगलाष्टके रचली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=समाजोक्त मंगलाष्टकासह सर्व पूजा-विधी|last=|first=|publisher=|year= 1887|isbn=|location=|pages=}}</ref> == लेखन साहित्य == 'सार्वजनिक सत्यधर्म' हा सत्यशोधक समाजाचा प्रमाण ग्रंथ मानला जातो. या समाजाचे मुखपत्र म्हणून ''[[दीनबंधू]]'' हे साप्ताहिक चालविले जाई. तुकारामाच्या अभंगांचा त्यांचा गाढा अभ्यास होता. अभंगांच्या धर्तीवर त्यांनी अनेक 'अखंड' रचले. त्यांना सामाजिक विषमतेचे जागतिक भान होते. आपला 'गुलामगिरी' ग्रंथ अमेरिकेतील कृष्णवर्णीयांना त्यांनी समर्पित केला. 'अस्पृश्यांची कैफियत' हा महात्मा फुलेंचा अप्रकाशित ग्रंथ आहे. 'सार्वजनिक सत्यधर्म' हा त्यांचा ग्रंथ त्यांच्या मृत्यूनंतर इ.स. १८९१ मध्ये प्रकाशित झाला. [[चित्र:The_Prime_Minister_Shri_Atal_Bihari_Vajpayee_unveiled_the_statue_of_Mahatma_Jyotirao_Phule_at_Parliament_House_in_New_Delhi_on_December_3.jpg|इवलेसे|तत्कालीन पंतप्रधान श्री [[अटलबिहारी वाजपेयी]] यांनी 3 डिसेंबर 2003 रोजी [[नवी दिल्ली]]तील संसद भवन येथे महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या पुतळ्याचे अनावरण केले.|डावे]] 'सार्वजनिक सत्य धर्म पुस्तक' हा फुले यांचा शेवटच ग्रंथ. तत्त्वज्ञ म्हणून त्यांचे थोरपण या ग्रंथातून लक्षात येते. 'सत्यमेव जयते' हे बीजसूत्र घेऊन साकारलेला हा ग्रंथ सत्यावर आधारलेल्या नव्या सर्वसमावेशक धर्माच्या तत्त्वज्ञानाची मांडणी करणारा ग्रंथ आहे. प्रस्थापित हिंदू धर्मातील सनातनी ब्राम्हण्यावादी तत्त्वज्ञाने निर्माण केलेल्या शोषण व्यवस्थेने बहुजन समाज समूह पूर्णतः नागवला गेला होता. त्याला नवा जीवनमार्ग दाखवण्यासाठीच २४ सप्टेंबर १८७३ रोजी सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली आणि या सत्यशोधक समाजासाठी आचारधर्म सांगण्याच्या आवश्यकतेतून सार्वजनिक 'सत्य धर्म पुस्तका'ची निर्मिती झाली आहे. डॉ. नागनाथ कोतापल्ले म्हणतात, "सार्वजनिक सत्य धर्म पुस्तक म्हणजे सत्याशोधाकांचा आचारधर्मच होय. परंतु हा आचारधर्म कर्मकांडाच्या पातळीवरील नाही तर एकूण माणसाला सुखाकडे नेहरा, विचारशक्तीला प्राधान्य देणारा, स्वातंत्र्य, समता आणि बंधुता या मूल्यांना केद्रवर्ती स्थान देणारा असा आहे. पारलौकिक विश्व फुले यांना मान्यच नाही. तेव्हा याच लौकिक जीवनाच्या सुखाचा शोध घेणारा असा हा सत्य धर्म आहे." त्यामुळेच माणसाच्या सुखाचे चिंतन प्रकट करणारा हा ग्रंथ मौलिक आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=कालवणे|first=केदार|date=सप्टेंबर 2020|title=लौकिक जीवनमार्गाचे वैश्विक तत्त्वज्ञान|journal=अक्षर वाड्.मय|volume=पहिला|pages=७९ - ८०}}</ref> [[चित्र:Jyotiba_phule_statue.jpg|इवलेसे|[[कराड]]]] रा. ना. चव्हाण यांनी ‘सारसंग्राहक’ या पुस्तकात सार्वजनिक सत्यधर्म या पुस्तकाचे सार एकत्र केले आहे. पहिल्या प्रकरणात सार दिले असून दुसऱ्या प्रकरणात फुले यांचे धर्मपर विचार दिले आहेत. एकेश्वर फुले, एकेश्वर समाजवाद, महात्मा फुले व ब्राह्मधर्म या प्रकरणांतून हे सर्व सार समजते. महात्मा फुले यांचं समग्र लेखन आणि साहित्य हे समाजाला दिशादर्शक आणि प्रेरणादायी असंच आहे लोकशाही राज्यव्यवस्थेत वर्तमानपत्र ही लोकशाहीचे आधारस्तंभ मानले जातात तत्कालीन स्थितीमध्ये हे वर्तमानपत्र लिहिणारे वर्तमानपत्रांचा अधिकार हा उच्चवर्णीय समाजाच्या प्रश्नांना वाचा फोडणारा होता त्यामुळे या काळात महात्मा फुले यांनी तत्कालीन पत्रकारितेवर टीका केली त्याचप्रमाणे पत्रकारिता तशी असावी याविषयीचा मापदंड देखील त्यांनी घालून दिला. एक मूलगामी विचारवंत म्हणून महात्मा फुले यांनी मोठी ग्रंथसंपदा निर्माण केली. त्याचबरोबर बहुजन समाजाच्या प्रश्नांना वाचा फोडण्यासाठी त्या काळामध्ये वृत्तपत्र लिखाणदेखील केले. क्रांतिकारी व सुधारणावादी लेखक या नात्याने महात्मा फुले यांनी समग्र वाङ्मय लिहिले आहे त्यांच्या 'शेतकऱ्यांचा असूड', 'गुलामगिरी' या ग्रंथांतून सामाजिक स्थिती व त्यातून बाहेर पडण्यासाठीचा मार्ग याचे समग्र चित्रण महात्मा फुले यांनी केले आहे. त्यांच्या लिखाणात तत्कालीन निद्रिस्त उपेक्षित समाजाला जागृत करून, त्या समाजामध्ये शोषणाविरुद्ध बंड करण्याची ताकद निर्माण करण्याची क्षमता होती. यामुळेच महात्मा फुले यांचे लिखाण हे निर्विवाद क्रांतिकारी आहे. जोतीराव फुले यांच्या सामाजिक कार्याची दखल घेऊन लोकांनी त्याना मुंबईतील सेभेत १८८८ मध्ये ‘महात्मा’ ही उपाधी दिली. त्यामुळे जोतीराव फुले हे "महात्मा फुले" या नावाने ओळखले जाऊ लागले. त्यांनी अनेक पुस्तके लिहिली, त्यांपैकी काही ही :- {| align="Center" border="1" width="75%" |- align="Center" style="background: #D0D0D0" |'''लेखनकाळ'''||'''साहित्य प्रकार'''|| नाव |- align="Center" | इ.स.१८५५ || नाटक ||[[तृतीय रत्‍न]] |- align="Center" | जून, इ.स. १८६९ || पोवाडा ||[[छत्रपती शिवाजीराजे भोसले यांचा पवाडा|छत्रपती शिवाजीराजे भोसले यांचा पोवाडा]] |- align="Center" | जून इ.स. १८६९ || पोवाडा || विद्याखात्यातील ब्राह्मण पंतोजी |- align="Center" | इ.स.१८६९ || पुस्तक ||[[ब्राह्मणांचे कसब]] |- align="Center" | इ.स.१८७३ || पुस्तक ||[[गुलामगिरी]] |- align="Center" |[[सप्टेंबर २४]] , [[इ.स. १८७६]]|| अहवाल || सत्यशोधक समाजाची तिसऱ्या वार्षिक समारंभाची हकीकत |- align="Center" |[[मार्च २०]] [[इ.स. १८७७]]|| अहवाल || पुणे सत्यशोधक समाजाचा रिपोर्ट |- align="Center" | एप्रिल १२ , इ.स. १८८९ || निबंध ||पुणे सत्यशोधक समाजाचा निबंध व वक्तृत्व समारंभ |- align="Center" | २४ मे इ.स. १८७७ ||पत्रक || दुष्काळविषयक पत्रक |- align="Center" | १९ ऑक्टोबर इ.स. १८८२ || निवेदन ||हंटर शिक्षण आयोगापुढे सादर केलेले निवेदन |- align="Center" | १८ जुलै इ.स. १८८३ || पुस्तक || शेतकऱ्याचा असूड |- align="Center" | ४ डिसेंबर इ.स. १८८४ ||निबंध || महात्मा फुले यांचे मलबारींच्या दोन टिपणांविषयीचे मत |- align="Center" | ११ जून इ.स. १८८५ || पत्र || मराठी ग्रंथागार सभेस पत्र |- align="Center" | १३ जून इ.स. १८८५ || पुस्तक || सत्सार अंक १ |- align="Center" |ऑक्टोंबर इ.स. १८८५ || पुस्तक || सत्सार अंक २ |- align="Center" | १ ऑक्टोंबर इ.स. १८८५ || पुस्तक || इशारा |- align="Center" | २९ मार्च इ.स.१८८६ || जाहीर प्रकटन|| ग्रामजोश्यांसंबंधी जाहीर खबर |- align="Center" |२ जून इ.स. १८८६ || पत्र || मामा परमानंद यांस पत्र |- align="Center" |जून इ.स. १८८७ || पुस्तक || सत्यशोधक समाजोक्त मंगलाष्टकासह सर्व पूजा-विधी |- align="Center" | इ.स. १८८७ || काव्यरचना || अखंडादी काव्य रचना |- align="Center" | १० जुलै इ.स. १८८७ || मृत्युपत्र || महात्मा फुले यांचे उईलपत्र |- align="Center" | इ.स. १८९१ (प्रकाशन) || पुस्तक || सार्वजनिक सत्यधर्म पुस्तक |} == जीवनक्रम == {| class="wikitable" cellpadding="1" cellspacing="1" border="0" |- | align="left" |'''अ.क्र.''' | align="left" |'''दिनांक / महिना ''' | align="left" |'''इ.स.''' | align="left" |'''घटना''' |- | align="left" | १. | align="left" | एप्रिल ११ | align="left" | इ.स.१८२७ | align="left" | जन्म (कटगुण, सातारा) |- | align="left" | २. | align="left" | | align="left" | इ.स. १८३४ ते १८३८ | align="left" | पंतोजींच्या शाळेत मराठी शिक्षण |- | align="left" | ३. | align="left" | | align="left" | इ.स. १८४० | align="left" |नायगावच्या खंडोजी नेवसे पाटील यांच्या सात वर्षाच्या सावित्रीबाई नावाच्या कन्येशी विवाह. |- | align="left" | ४. | align="left" | | align="left" | इ.स. १८४१ ते १८४७ | align="left" | मिशनरी शाळेत माध्यमिक (इंग्रजी) शिक्षण. |- | align="left" | ५. | align="left" | | align="left" | इ.स. १८४७ | align="left" |[[लहुजी वस्ताद साळवे]] [[दांडपट्टा]] तालीम व इतर शारीरिक शिक्षण आणि क्रांतिकारक विचार. |- | align="left" | ६. | align="left" | | align="left" | इ.स. १८४७ | align="left" | टॉमस पेन कृत '''“राईट ऑफ मॅन”''' या ग्रंथाचे मनन. |- | align="left" | ७ | align="left" | | align="left" | इ.स. १८४८ | align="left" | उच्चवर्णीय मित्राच्या लग्नाच्या मिरवणुकीत झालेला अपमान . |- | align="left" | ८. | align="left" | | align="left" | इ.स.१८४८ | align="left" | शूद्रातिशूद्रांसाठी मुलींची शाळा. |- | align="left" | ९ | align="left" | | align="left" | इ.स. १८४९ | align="left" | शिक्षणदानाचे व्रत घेतल्याने पत्‍नी [[सावित्रीबाई फुले]] यांच्यासह करावा लागलेला गृहत्याग. |- | align="left" | १० | align="left" | | align="left" | इ.स. १८४९ | align="left" | मराठी प्रकाशनांना अनुदान देण्याची मागणी करणाऱ्या सुधारकांच्या सभेला दिलेले संरक्षण. |- | align="left" | ११ | align="left" | | align="left" | इ.स. १८५१ | align="left" | चिपळूणकरांच्या वाड्यातील व रास्ता पेठेतील मुलींच्या शाळांची स्थापना. |- | align="left" |'''१२''' | align="left" |'''नोव्हेंबर १६''' | align="left" |'''इ.स.१८५२''' | align="left" |'''मेजर कॅंडी''' यांच्या अध्यक्षतेखाली शिक्षण कार्याबद्दल सरकारी विद्याखात्याकडून सत्कार. |- | align="left" | १३ | align="left" | | align="left" | इ.स. १८४७ | align="left" |[[थॉमस पेन]] यांच्या '[[राईट ऑफ मॅन]]' या ग्रंथाचा अभ्यास. |- | align="left" | १४ | align="left" | | align="left" | इ.स. १८४८ | align="left" | मित्राच्या विवाहप्रसंगी निघालेल्या मिरवणुकीत उच्चवर्णीयांकडून अपमान झाला. |- | align="left" | १५ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८४८ | align="left" | भारतातील मुलींची पहिली शाळा सुरू केली. बहुजन समाजाच्या शिक्षणासाठी काम सुरू केले. |- | align="left" | १६ | align="left" | सप्टेंबर १७ | align="left" | इ.स.१८५१ | align="left" | भिडे वाड्यात व रास्ता पेठेत मुलींच्या शाळेची सुरुवात. |- | align="left" | १७ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८५२ | align="left" |[[पूना लायब्ररी]]ची स्थापना. |- | align="left" | १८ | align="left" | मार्च १५ | align="left" | इ.स.१८५२ | align="left" | वेताळपेठेत अस्पृश्यांसाठी पहिली शाळा सुरू केली. |- | align="left" | १९ | align="left" | नोव्हेंबर १६ | align="left" | इ.स.१८५२ | align="left" | मेजर कॅन्डी यांच्याकडून शैक्षणिक कार्यासाठी ब्रिटिश सरकारतर्फे विश्रामबाग वाड्यात सत्कार. |- | align="left" | २० | align="left" | | align="left" | इ.स.१८५३ | align="left" | '<nowiki/>'''[[दि सोसायटी फॉर प्रमोटिंग द एज्युकेशन ऑफ महार मांग अँड अदर्स]]'''' स्थापन केली. |- | align="left" | २१ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८५४ | align="left" |स्कॉटिश मिशनच्या शाळेत अर्धवेळ शिक्षकाची नोकरी. |- | align="left" | २२ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८५५ | align="left" |रात्रशाळेची सुरुवात केली. |- | align="left" | २३ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८५६ | align="left" | जोतिबांवर मारेकरी घालून हत्येचा प्रयत्‍न झाला. |- | align="left" | २४ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८५८ | align="left" | शाळांच्या व्यवस्थापन मंडळातून निवृत्ती घेतली. |- | align="left" | २५ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८६० | align="left" | विधवाविवाहास साहाय्य केले. |- | align="left" | २६ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८६३ | align="left" | बालहत्या प्रतिबंधक गृहाची स्थापना केली. |- | align="left" | २७ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८६५ | align="left" | विधवांच्या केशवपनाविरुद्ध न्हाव्यांचा संप घडवून आणला. |- | align="left" | २८ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८६४ | align="left" | गोखले बागेत विधवाविवाह घडवून आणला. |- | align="left" | २९ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८६८ | align="left" | दुष्काळ काळात राहत्या घरातील हौद अस्पृश्यांसाठी खुला केला. |- |३० | |इ. स. १९६९ |छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा पोवाडा लेखन |- |३१ |जून |इ. स. १९६९ |'शिक्षण विभागाचे ब्राह्मण पंतोजी' रचना |- |३२ | |इ. स. १९६९ |'ब्राह्मणाचे कसब' या पुस्तकाचे लेखन |- |३३ |१३ ऑगस्ट |इ. स. १९६९ |भगवान परशुराम याला नोटीस |- |३४ | |इ. स. १८७३ |' गुलामगिरी' |- | align="left" | ३५ | align="left" |[[२४ सप्टेंबर]] | align="left" | इ.स.१८७३ | align="left" |[[सत्यशोधक समाज]]ची स्थापना केली. |- | align="left" | ३६ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८७५ | align="left" | शेतकऱ्यांच्या शोषणाविरुद्ध खतफोडीचे बंड घडवून आणले ( [[अहमदनगर]]). |- | align="left" | ३७ | align="left" | | align="left" | इ.स. १८७५ | align="left" | स्वामी दयानंद सरस्वतींची पुण्यात मिरवणूक काढण्यास साहाय्य केले. |- | align="left" | ३८ | align="left" | | align="left" | इ.स. १८७६ ते १८८२ | align="left" | पुणे नगर पालिकेचे सदस्य होते. |- | align="left" | ३९ | align="left" | | align="left" | इ.स. १८८० | align="left" |'''दारूची दुकाने सुरू करण्यास विरोध''' केला. |- | align="left" | ४० | align="left" | | align="left" | इ.स.१८८० | align="left" |[[नारायण मेघाजी लोखंडे]] यांना 'मिलहॅण्ड असोसिएशन' या देशातील पहिल्या कामगार संघटनेच्या स्थापनेत साहाय्य केले. |- | align="left" | ४१ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८८२ | align="left" | 'विल्यम हंटर शिक्षण आयोगा' समोर निवेदन दिले. यात प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे व मोफत देण्याची मागणी केली. |- | align="left" | ४२ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८८७ | align="left" | सत्यशोधक समाजातर्फे नवीन मंगलाष्टकांची व नवीन पूजाविधीची रचना करून पुरोहिताशिवाय विवाह घडवून आणण्यास सुरुवात केली. |- | align="left" | ४३ | align="left" | | align="left" | इ.स.१८८८ | align="left" | ड्यूक ऑफ कॅनॉट यांची भेट आणि सत्कार. |- | align="left" | ४४ | align="left" |'''११ मे ''' | align="left" |'''इ.स.१८८८''' | align="left" |'''मुंबईतील कोळीवाडा येथे जनतेने रावबहादुर विठ्ठलराव वंडेकर यांच्या हस्ते सत्कार करून 'महात्मा' ही पदवी प्रदान केली.''' |- | align="left" | ४५ | align="left" | नोव्हेंबर २८ | align="left" | इ.स.१८९० | align="left" | पुणे येथे निधन. |} ==प्रभाव== महात्मा फुले यांच्या निधनानंतर सत्यशोधक चळवळ महाराष्ट्रात रुजवण्यासाठी [[दिनकरराव जवळकर]] व [[केशवराव जेधे]] यांनी खूप मेहनत घेतली. राजर्षी शाहू महाराजांनी त्यांना समाजप्रबोधनासाठी मदत केली. ब्राम्हणेतर चळवळीसाठी जेधे-जवळकर जोडीने अवघा महाराष्ट्र ढवळून काढला. [[चित्र:Mahatma_phule_mandai_evening_view.JPG|इवलेसे|पुणे येथील सुप्रसिद्ध महात्मा फुले मंडई]] [[चित्र:Bust_of_Phule_and_Ambedkar,_Bindu_Chowk,_Kolhapur.jpg|इवलेसे|कोल्हापूर येथील बिंदू चौकातील महात्मा फुले आणि डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांचे पुतळे|डावे]] == तृतीय रत्‍न == तृतीय रत्‍न या नाटकाचा सारा इतिहास नाट्यपूर्ण आहे. जोतीरावांनी २८ व्या वर्षी इ.स. १८५५ साली हे नाटक लिहिले. नाटक लिहिण्याचा हेतू जोतिबा लिहितात, ‘भट जोशी आपल्या मतलबी थापा देऊन अज्ञानी शूद्रास कसकसे फसवून खातात व ख्रिस्ती उपदेशक आपल्या निःपक्षपाती धर्माच्या आधाराने अज्ञानी शूद्रास खरे ज्ञान सांगून त्यास कसकसे सत्यमार्गावर आणतात, या सर्व गोष्टीविषयी म्या एक लहानसे नाटक करून इ.स. १८५५ मध्ये दक्षिणा प्राइज कमिटीला अर्पण केले; परंतु तेथेही असल्या भिडस्त भट सभासदांच्या आग्रहामुळे युरोपियन सभासदांचे काही चालेना. तेव्हा त्या कमिटीने माझी चोपडी नापसंत केली. अखेर मी ते पुस्तक एकीकडेस टाकून, काही वर्षे लोटल्यानंतर दुसरी लहानशी ब्राह्मणांच्या कसबाविषयी नवीन चोपडी तयार करून आपल्या स्वतःच्या खर्चाने छापून प्रसिद्ध केली." [[चित्र:Mphule.jpg|इवलेसे|महात्मा फुले. चित्र दिनांक: इ.स. १८९१ च्या पूर्वी]] या नाटकाचे प्रत्यक्ष किती खेळ झाले, त्याला प्रतिसाद कसा मिळाला, याविषयी ठोस पुरावा उपलब्ध नाही. प्रथम इ.स. १९७९ मध्ये ‘पुरोगामी सत्यशोधक’मधून एप्रिल-मे-जूनच्या अंकात नेमक्या प्रस्तावनेसह हे नाटक प्रकाशित झाले. प्रा. सीताराम रायकर यांना बुलढाणा येथील पंढरीनाथ सीताराम पाटील यांच्या संग्रही या नाटकाच्या तीन हस्तलिखित प्रती मिळाल्या. तीनपैकी एका प्रतीवर त्रितीय नेत्र असेही शीर्षक प्रा. रायकरांना आढळले. इ.स. १८५५ मध्ये लिहिलेल्या नाटकाच्या हस्तलिखित प्रती इ.स. १९७९ (१२५ वर्षांचा कालखंड उलटल्यानंतर) मिळतात, ही एक नाट्यपूर्ण घटनाच आहे. मराठी रंगभूमीचा प्रारंभ इ.स. १८४३ साली [[विष्णूदास भावे]] यांनी केला. पण मराठी नाट्यलेखन १८५६ साली प्रथम झाले आणि तेही गो.म. माडगावकर यांच्या ‘व्यवहारोपयोगी नाटक’ या पाचप्रवेशी नाटकापासून असे मानले जाई. पण तृतीय रत्‍न (तृतीय नेत्र) या इ.स. १८५५ साली लिहिलेल्या नाटकामुळे पहिले लिखित मराठी नाटक असून, जोतिराव फुले हे पहिले मराठी नाटककार आहेत.{{संदर्भ}} आपली परिवर्तनवादी चळवळ सशक्त आणि परिणामकारक करण्यासाठी ‘नाटक’ या हत्याराचा वापर करण्याचा त्यांचा हेतू होता. ==नाटकाचे स्वरूप== या नाटकाला रूढ कथानक नाही. त्यात एक शोषकाचा, एक शोषिताचा असे दोन पक्ष आहेत. अशिक्षित कुणबी, त्याची बायको, भिक्षुक जोशी, त्याचा भाऊ, त्याची पत्‍नी, एक ख्रिस्ती धर्मोपदेशक, एक मुसलमान आणि विदूषक अशी एकूण आठ पात्रे आहेत. या सर्वच पात्रांना स्वतःचे असे चेहरे नाहीत. नाटकाची संकल्पना प्रातिनिधिक पातळीवर आहे. समाजातील एक विशिष्ट वर्ग जन्माने उच्च असल्याच्या एकमेव भांडवलावर समाजातील दुसऱ्या एका अंधश्रद्ध, अडाणी, गरीब वर्गाला कसा लुबाडत असतो, नागवित असतो याचेच प्रातिनिधिक चित्रण या नाटकात आहे. नाटक म्हणून तृतीय रत्‍नचे लेखन सलग झालेले असून ती अनेक प्रवेशांची मालिका आहे. त्यात लेखकाने पात्रे, स्थळ, काळ, प्रसंग आणि संवाद यात मुक्त संचार पद्धतीचाच वापर केला आहे. त्या दृष्टीने या नाटकाला मुक्तनाट्य किंवा वगनाट्य (वग म्हणजे ओघ. कथानकामधे खंड पाडू न देता ओघाओघाने सांगणे.) म्हणता येईल. दोन फेऱ्या मारल्या की, राजवाडा, आणखी दोन चकरा मारल्या की, घनदाट जंगल ही जशी लोकनाट्यात भरपूर सोय असते तशीच रचना तृतीय रत्‍नची आहे. ठराविक नाट्यगृह, रंगमंच, प्रकाशयोजना यांचीही गरज नाही. लोक जमताच कोठेही नाटक सादर केले जावे अशीच याची अत्यंत लवचीक रचना आहे. ‘पथनाट्य’ म्हणूनसुद्धा या नाटकाला विशेष महत्त्व आहे. या नाटकातील ‘विदूषक’ हे पात्र अतिशय महत्त्वाचे आहे. विदूषक या संस्कृत कलोत्पन्न पात्रासह संस्कृत कुलोत्पन्न अशाच त्रितीय रत्‍न (किंवा त्रितीय नेत्र) या शीर्षकाखाली जोतिबांनी मराठी नाट्यरचना सुरू केलेली आहे. पण त्यांनी परंपरागत रचना नाकारलेली आहे. या विदूषकाचे सांकेतिक रूप, त्याचा खादाडपणा, आचरट बोलणे याला पूर्णपणे फाटा दिलेला आहे आणि अत्यंत वेगळाच विदूषक रंगभूमीवर साकारण्याचा प्रयत्‍न जोतिबांनी केलेला आहे आणि तो यशस्वीही झालेला आहे. हा ‘विदूषक’ एकाच नाटकात अनेक भूमिका वठविणारा आहे. काही प्रसंगी तो निवेदक आहे. काही प्रसंगी तो भाष्यकार आहे. काही ठिकाणी तर त्याची भाषा जहाल आणि तिखट झालेली जाणवते. उपहास, नेमके वर्मावर बोट ठेवणे, बिंग फोडणे आणि रहस्य उलगडून दाखविणे आणि ज्ञानाचा मार्ग धरा हा उपदेश करणे ही कामेही तो अत्यंत चोखपणे करीत असतो. एकाच वेळी नाटकातील पात्रांच्या कृतीमधून प्रेक्षकांशी संवाद साधण्याचे अजब कसब व्यक्त होते. * महात्मा फुले लिखित ऐतिहासिक 'तृतीय रत्न' हे नाटक 2015 साली पुण्यामधून दिग्दर्शक सिद्धार्थ सिताराम मोरे यांनी बसवायला सुरुवात केली. यातील विदूषकाची भूमिका ते स्वतः करत होते. तर जोगबाईची भूमिका अभिनेत्री सुप्रिया सिद्धार्थ या करत होत्या. या नाटकाचे सुरुवातीचे निर्माते विजय कांबळे होते. काही कारणास्तव कांबळे साहेब यांनी माघार घेतली त्यानंतर सिद्धार्थ मोरे यांनी निर्मितीची जबाबदारी स्वतःच्या खांद्यावर घेऊन या नाटकाचे प्रयोग सादर केले. == फुलेंवर लिहिलेली पुस्तके== * असूड (मराठी नाटक) लेखक : डॉ. सोमनाथ मुटकुळे * क्रांतिजागर : महात्मा फुले यांची समग्र कविता (डॉ. [[रवींद्र ठाकूर]]) * क्रांतिबा फुले (नाटक) अनुवादक : [[फ.मुं. शिंदे]]. (मूळ आचार्य [[रतनलाल सोनग्रा]] साहित्य अकादमीचे प्रकाशन) * गोष्टीरूप महात्मा फुले (बालसाहित्य, लेखक - [[शंकर कऱ्हाडे]]) * पहिली भारतीय शिक्षिका- सावित्रीबाई फुले (चरित्र) लेखक : [[बा.ग. पवार]] * भारतीय समाजक्रांतीचे जनक महात्मा जोतीराव फुले (ना.ग. पवार) * महात्मा (मराठीत आणि इंग्रजीत, डॉ. [[रवींद्र ठाकूर]]) * महात्मा ज्योतिबा फुले (चरित्र) लेखक : [[ग.द. माळी]] * महात्मा जोतिबा फुले (चरित्र) लेखिका : गिरिजा कीर * महात्मा जोतिबा फुले (चरित्र) लेखक : गोविंद तळवलकर * महात्मा जोतिबा फुले आणि सावित्रीबाई फुले (चरित्र) लेखिका : अनुराधा गद्रे * महात्मा ज्योतिबा फुले यांचा सार्वजनिक सत्यधर्म (संपादित) प्रकाशक : श्री गजानन बुक डेपो * महात्मा ज्योतिराव फुले आणि त्यांचे कार्य. लेखक : विठ्ठलराव भागवत * महात्मा जोतीबा फुले (चरित्र) लेखक : सुखदेव होळीकर * महात्मा जोतीबा फुले (संपादित) प्रकाशक : सूर्या अध्यापन साहित्य * महात्मा जोतीबा फुले यांचे १०१ मौलिक विचार. संपादन : [[नागनाथ कोतापल्ले]] * महात्मा जोतीराव फुले (चरित्र) लेखक : [[धनंजय कीर]] * महात्मा जोतीराव फुले (चरित्र) लेखक : नागेश सुरवसे * महात्मा जोतीराव फुले (चरित्र) लेखक : निर्मळ गुरुजी * महात्मा ज्योतीराव फुले (चरित्र) लेखक : पंढरीनाथ सिताराम पाटील * महात्मा जोतीराव फुले (चरित्र) लेखक : [[भास्कर लक्ष्मण भोळे]] * महात्मा जोतीराव फुले (चरित्र) लेखक : [[रमेश मुधोळकर]] * महात्मा जोतीराव फुले (चरित्र) लेखक : [[वसंत शांताराम देसाई]] * महात्मा जोतीराव फुले - जीवन आणि कार्य. लेखक : दिलीप मढीकर * महात्मा जोतीराव फुले यांचे शेतीविषयक विचार. संपादन : नूतन विभूते ; मनोविकास प्रकाशन * महात्मा जोतीराव फुले - वारसा आणि वसा. लेखक : [[भास्कर लक्ष्मण भोळे]] * महात्मा जोतीराव फुले सार्वजनिक सत्यधर्म (विश्वनाथ शिंदे) * महात्मा फुले आणि शेतकरी चळवळ (संपादित) प्रकाशक : सुगावा प्रकाशन * महात्मा फुले आणि सत्यशोधक चळवळ. लेखक : मा.प. बागडे * महात्मा फुलेंची जीवनक्रांती. लेखिका : [[लीला घोडके]] * महात्मा फुले जीवन आणि कार्य (संपादित). प्रकाशक : भारतीय विचार साधना प्रकाशन पुणे * महात्मा फुले टीका आणि टीकाकार. लेखक : नीलकंठ बोराडे * महात्मा फुले दुर्मिळ वाङ्‌मय आणि समकालीन चरित्रे. लेखक : [[मा.गो. माळी]] * महात्मा फुले यांचा शोध व बोध. लेखक : [[रा.ना. चव्हाण]] * महात्मा फुले यांची कविता-एक विचार मंथन (शशिशेखर शिंदे) * महात्मा फुले यांचे निवडक विचार (संपादित) प्रकाशक : [[यशवंतराव चव्हाण]] प्रतिष्ठान * महात्मा फुले यांचे शैक्षणिक कार्य. लेखक : [[तानाजी ठोेंबरे]] * महात्मा फुले यांच्या अप्रकाशित आठवणी (संपादित) प्रकाशक : श्री गजानन बुक डेपो * महात्मा फुले यांच्या कार्यात ब्राह्मणांचा सहभाग. लेखक : [[विद्याकर वासुदेव भिडे]] * महात्मा फुले राजर्षी शाहू आणि वैचारिक प्रवास. लेखक : [[हरिभाऊ पगारे]] * महात्मा फुले व सांस्कृतिक संघर्ष. लेखक : [[भारत पाटणकर]] * महात्मा फुले व्यक्तित्व आणि विचार. लेखक : [[गं.बा. सरदार]] * महात्मा फुले समग्र वाङ्मय - संपादक [[धनंजय कीर]]. प्रकाशक : महाराष्ट्र राज्य साहित्य संस्कृती आणि मंडळ * महात्मा फुले सामाजिक क्रांतीचे अग्रदूत. लेखक : दत्ता जी. कुलकर्णी * युगपुरुष महात्मा जोतीराव फुले. लेखक : [[बा.ग. पवार]] * युगार्त (जोतिबा व सावित्रीबाई फुले यांच्यावरील चरित्रात्मक कादंबरी, लेखक - बाळ लक्ष्मण भारस्कर) *महात्मा जोतीराव फुले - नजरीयात और ऊन का अदब.सरसरी जायजा,(ऊर्दू) लेखिका - डाॅ.नसरीन रमझान सैय्यद (पुणे) *महात्मा फुलेंचे कार्य : शोध आणि बोध -- '''संपादक ..प्रा.डॉ. नरसिंग कदम ( उदगीर )''' *महात्मा फुले : साहित्य आणि विचार '''संपादक प्रा.डॉ. नरसिंग अप्पासाहेब कदम''' ==फुलेंवरील नाटके व चित्रपट== * महात्मा फुले (मराठी चित्रपट) निर्माते-दिग्दर्शक [[आचार्य अत्रे]]. * महात्मा जोतीबा फुले (लोकनाट्य) लेखक : शंकरराव * महात्मा जोतीराव फुले (नजरियात और उनका अदब (उर्दू) लेखिका : डा नसरीन रमजान सैय्यद) * मी जोतीबा फुले बोलतोय ([[एकपात्री नाटक]]) : लेखक-सादरकर्ते कुमार आहेर. कुमार आहेरांना या कार्यासाठी महाराष्ट्र सरकारने ‘बाबासाहेब आंबेडकर समाज उत्थान पुरस्‍कार’ दिला आहे. * सत्यशोधक (मराठी नाटक) लेखक : [[गो.पु. देशपांडे]]; दिग्दर्शक [[अतुल पेठे]] * जोती सावित्री ( मराठी ऐतिहासिक नाटक ) लेखक व निर्माते : मंगेश एस.पवार,कविता मोरवणकर,दिग्दर्शक : प्रमोद सुर्वे * '''[[सावित्रीजोती]]''' ही फुले दांपत्यावरील मालिका [[सोनी मराठी]] वाहिनीवर ६ जानेवारी २०२० पासून प्रदर्शित होत होती. ही मालिका दशमी क्रिएशनची निर्मिती होती. [[सावित्रीबाई फुले]] यांची भूमिका अभिनेत्री [[अश्विनी कासार]] यांनी साकारली होती, तर जोतीराव फुले यांची भूमिका [[ओंकार गोवर्धन]] यांनी केली होती. मालिकेचे दिग्दर्शन उमेश नामजोशी यांचे असून नितीन वैद्य यांची निर्मिती होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=सावित्री-जोतिरावांच्या चरित्रावर मालिका|accessdate=६ जून २०२१|दुवा=https://www.loksatta.com/manoranjan-news/serial-on-the-character-of-jyotiba-phule-and-savitribai-phule-zws-70-2023303/}}</ref> ==प्रभाव आणि सन्मान== [[चित्र:The_Prime_Minister_Shri_Atal_Bihari_Vajpayee_unveiled_the_statue_of_Mahatma_Jyotirao_Phule_at_Parliament_House_in_New_Delhi_on_December_3.jpg|इवलेसे|३ डिसेंबर २००३ रोजी [[नवी दिल्ली|नवी दिल्लीतील]] संसद भवन येथे तत्कालीन पंतप्रधान [[अटलबिहारी वाजपेयी]] यांनी महात्मा फुले यांच्या पुतळ्याचे अनावरण केले.]] [[File:Statues of Jyotirao Phule and Savitribai Phule, Aurangabad (1).jpg|thumb|[[जोतीराव फुले व सावित्रीबाई फुले पुतळे, औरंगाबाद|फुले दांपत्याचे पुतळे, औरंगाबाद]]]] * महात्मा जोतिराव गोविंदराव फुले यांच्या जीवन-कार्यावर आधारित, नाटक "मी जोतीराव फुले बोलतोय ..!" ...याची सुरुवात २००२पासून पुण्यातून झाली. या नाटकाचे लेखक-दिग्दर्शक-संगीतकार-गीतकार आणि निर्माते सिद्धार्थ सीताराम मोरे हे आहेत तसेच महात्मा जोतिराव फुले यांची प्रमुख भूमिका सुद्धा सिद्धार्थ मोरे यांनीच साकारली आहे. तर सावित्रीबाई फुले यांच्या भूमिकेत अभिनेत्री सुप्रिया सिद्धार्थ या आहेत. हे नाटक मराठी आणि हिंदी अशा दोन भाषांमध्ये सादर केले जाते. हे नाटक संपूर्ण देशभर देखील सादर झाले आहे. सन २०१० साली या नाटकाचा पुण्यामध्ये बालगंधर्व रंगमंदिर येथे ७५० वा प्रयोग सादर झाला. * पिंपरी-चिंचवड महापालिका ही 'फुले आणि आंबेडकर' यांचा संयुक्त जयंती महोत्सव साजरा करते. * जोतीबा फुले यांच्या आयुष्यावर इ.स. १९५५ साली आचार्य अत्रे यांनी 'महात्मा फुले’ नावाचा चित्रपट काढला होता. त्याला राष्ट्रीय चित्रपट [[पुरस्कार]] मिळाला होता. * जोतिबांच्या जीवनावर 'असूड’ नावाचे एक नाटक डॉ. सोमनाथ मुटकुळे यांनी लिहिले आहे. या नाटकाचे रंगभूमीसाठी दिग्दर्शन बी. पाटील यांनी केले आहे. * जोतीराव फुल्यांच्या गावी म्हणजे खानवडी येथे, दरवर्षी [[महात्मा फुले प्रबोधन मराठी साहित्य संमेलन]] भरते. याशिवाय [[फुले-आंबेडकर साहित्य संमेलन]], [[फुले-शाहू-आंबेडकर राष्ट्रीय साहित्य संमेलन]], [[सावित्रीबाई फुले साहित्य संमेलन]] आदी अनेक [[दलित साहित्य संमेलन|दलित साहित्य संमेलने]] फुले यांच्या नावाने भरतात. * महात्मा फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत. ==संदर्भ== {{संदर्भ यादी}} == बाह्य दुवे == {{विकिस्रोत साहित्यिक}} *[https://archive.org/details/MahatmaPhuleSamgraVanmay5Avruti/mode/1up महात्मा फुले समग्र वाङ्मय, १९९१, आवृत्ती. ५ pdf] *[https://sahitya.marathi.gov.in/ebooks/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%AB%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%87%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%AF.pdf महात्मा फुले समग्र वाङ्मय, (पीडीएफ इ-पुस्तक)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401101137/https://sahitya.marathi.gov.in/ebooks/%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%AB%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%87%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%AF.pdf |date=2023-04-01 }} {{DEFAULTSORT:फुले, जोतीराव}} [[वर्ग:जोतीराव फुले| ]] [[वर्ग:इ.स. १८२७ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १८९० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:मराठी समाजसुधारक]] [[वर्ग:मराठी समाजसेवक]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:भारतीय इतिहाससंशोधक]] [[वर्ग:भारतीय समाजसुधारक]] [[वर्ग:दलित इतिहास]] [[वर्ग:दलित नेते]] [[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ]] [[वर्ग:जातीविरोधी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 37xzk7wi5fr9s1ftatsm3ref8nv37hh 3 4931 2677204 2677056 2026-04-03T15:49:48Z अभय नातू 206 /* वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती */ Reply 2677204 wikitext text/x-wiki {{सदस्य चर्चा:अभय नातू/जुचसाचा}} '''माझ्यासाठीच्या आपल्या सूचना, प्रश्न, इ. येथे नोंदवा.''' == Article requests? == Hello! I am interested in seeing if there are Marathi speaking Wikipedians interested in making a Marathi article on [[:en:Japanese School of Mumbai]] , which is a school for Japanese children in Mumbai. Is there a place where I can put article requests, or is there a way to contact Wikipedians who may be interested? Thank you, [[सदस्य:WhisperToMe|WhisperToMe]] ([[सदस्य चर्चा:WhisperToMe|चर्चा]]) ०४:१२, १६ एप्रिल २०२३ (IST) == Translation notification: Movement Charter == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १७:२८, १८ मे २०२३ (IST) <!-- सदस्य:RamzyM (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation request == Hello. Can you create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Marathi Wikipedia? Yours sincerely, [[सदस्य:Multituberculata|Multituberculata]] ([[सदस्य चर्चा:Multituberculata|चर्चा]]) २२:२८, १२ जून २०२३ (IST) == भाषा-विषयी लेखक == नमस्कार! तुम्ही श्रेण्यांवर काम करत असल्याने, मला वाटले की मी हे येथे लिहावे. [[:वर्ग:इंग्लिश भाषी लेखक]] हा [[इंग्रजी|इंग्लिश / इंग्रजी भाषेत]] लिहीणाऱ्या लेखकांसाठी असावा. तर [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक]] हा [[इंग्लिश लोक|इंग्लिश लोकांमधील]] जे लेखक आहे (कोणत्याही भाषेतले) त्यांच्यासाठी असावा. उदा. [[पीटर केरी (कादंबरीकार)]] हे [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन व्यक्ती|"ऑस्ट्रेलियन"]] आहे आणि "इंग्लिश भाषी लेखक"; पण ते [[:वर्ग:इंग्लिश व्यक्ती|इंग्लिश व्यक्ती]] नाही. जर तुम्हालाही असेच वाटत असेल तर आपण वर्गाच्या पानांवर असे स्पष्टीकरण लिहायला हवे ज्यामुळे सदस्य गोंधळून जाणार नाही. तसेच, सर्वसाधारणपणे, मराठी विकिपीडियावर अनेक श्रेणी बरोबर बनवल्या जात नाहीत. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ०९:२८, २० जून २०२३ (IST) :{{साद|Dharmadhyaksha}} :नमस्कार :''इंग्लिश लेखक'' हा वर्ग इंग्लिशमध्ये लिहिणाऱ्या लेखकांसाठी वापरलेला बरोबर आहे. यात ''इंग्लिश (भाषेत लिहिणारे) लेखक'' असे अध्याह्रत आहे. हेच मराठी लेखक, जपानी लेखक यांसाठीही लागू होते. :इंग्लिश बोलणारे आणि इतर भाषांमध्ये (किंवा इंग्लिशमध्येही) लिहिणाऱ्या लेखकांसाठी ''इंग्लिश भाषक लेखक'' असा वर्ग करावा. यात ''इंग्लिश बोलणारे लेखक'' असा अर्थ ध्वनित होतो. हा ''इंग्लिश व्यक्ती'' वर्गापेक्षा वेगळा आहे कारण बिगर-इंग्लिश व्यक्तीसुद्धा इंग्लिश बोलणारे (आणि तिसऱ्याच भाषेत लिहिणारे) असू शकतात! :हाच नियम इतर भाषांसाठीही असावा. :एकूण वर्गवारीबद्दलचे तुमचे निरीक्षण बरोबर आहे. अनेक लेखक आपल्या मतांनुसार वर्ग तयार करीत असतात. त्यावेळी ते असलेली वर्गवारी विचारात घेत नाहीत किंवा योग्य लॉजिक लावून असे वर्ग तयार करतीलच असे नाही. जुने संपादक त्यात वेळोवेळी बदल करुन सुधारणा करीत असतात परंतु याला अधिक जोर देणे गरजेचे आहे. :यासाठी एक नियमावली तयार करता येईल. यासाठी तुम्ही पुढाकार घेतलात तर अनेक लेखक मदतीस येतीलच. :तुमच्या मराठी विकिपीडियावरील योगदानाबद्दल धन्यवाद! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:४४, २० जून २०२३ (IST) :: माझ्या मते फक्त दोनच श्रेणी असाव्यात: ::: १. इंग्रजी भाषेत लिहिणाऱ्या लेखकांची. :::* याचे नाव असू शकते: "इंग्रजी-भाषेतील लेखक" (मूळ लेख - [[इंग्रजी]]. ह्या श्रेणीच्या नावाचे सुत्र असे आहे: "{भाषेचे नाव}-भाषेतील लेखक" ) ::: २. जे लोक इंग्रजी वंशाचे आहेत आणि व्यवसायाने लेखक आहेत. ह्यात वंश आणि राष्ट्रीयत्व पण येणार. :::* याचे नाव असू शकते: "इंग्लिश लेखक" (मूळ लेख - [[इंग्लिश लोक]]. ह्या श्रेणीच्या नावाचे सुत्र असे आहे: "{वंशाचे/राष्ट्राचे नाव} लेखक") ::"लेखक"+"इंग्रजी बोलणारे लोक" असा कोणताही वर्ग असू नये. लेखक कोणत्या भाषेत बोलू शकतो हे महत्त्वाचे नाही, परंतु तो कोणत्या भाषेत लिहितो हे महत्त्वाचे आहे; जे आपल्या १ल्या प्रकारच्या श्रेणीत येत आहे. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ११:३६, २० जून २०२३ (IST) :माझा संदेश वर्गीकरणात काय असू शकते हे विषद करण्याचा होता. :आपला मतभेद ''{भाषा} {लेखक}'' याचा अर्थ '''{भाषा} बोलणारा {लेखक}''' कि '''{भाषा} वापरुन लिहिणारा {लेखक}''' असा आहे. :'''{भाषा} वापरुन लिहिणारा {लेखक}''' हे अधिक योग्य आहे कारण -- :# हे सुटसुटीत आहे -- ''काका कालेलकर गुजराती लेखक होते'' असे म्हणल्यावर ते गुजरातीमध्ये लिहित असल्याचे ध्वनित होते. कालेलकर हे मूळ मराठी (व्यक्ती) असले आणि मराठी (सुद्धा) बोलत असले तरी त्यांनी बहुतांश लेखन गुजरातीमध्ये केले. तुमच्या मतानुसार यांचे वर्गीकरण ''गुजराती भाषेमध्ये लिहिणारे लेखक'' असे होईल. :# हे वापरात आहे -- काका कालेलकर गुजराती भाषेतून लिहिणारे लेखक होते असे ऐकीवात नाही. :असो. तुमच्या मतामागे कारण काय आहे हे तुम्ही लिहिलेत तर तुमचा युक्तिवाद समजणे सोपे होईल. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२२, २१ जून २०२३ (IST) == Translation notification: WWC2023/Scholarship == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०३:११, २७ जून २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Sandra Hanbo@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> १७:३८, १० जुलै २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Samuel (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&oldid=25272792 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मराठी शब्द == नमस्कार, cc: @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]]@[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] Spy film या इंग्रजी शब्दासाठी मराठीत प्रतिशब्द कोणता आहे, ते कृपया सांगावे. नसेल तर "हेरपट" बरोबर वाटतो का? तसेच बऱ्याच इंग्रजी शब्दांना प्रतिशब्द सहजासहजी सापडत नाहीत. marathibhasha.org सारखी संकेतस्थळे देखील अनेक शब्द दाखवत नाहीत. यासाठी विकिपीडियावर चर्चेसाठी एखादी जागा आहे का, जिथे आवश्यक परभाषिक शब्दांसाठी विनंती करता येईल? धन्यवाद. - [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) २१:२२, २६ जुलै २०२३ (IST) :{{साद|अमर राऊत}} :''हेरपट'' हाच जवळचा शब्द वाटतो. :प्रतिशब्दांसाठी वेगळे असे पान नाही परंतु [[विकिपीडिया:मदतकेंद्र]] येथे संदेश द्यावा. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) == Translation notification: Template:Movement Charter/Navbox == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Template:Movement Charter/Navbox|Template:Movement Charter/Navbox]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template for Movement Charter, assist to translate to your language.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १०:२१, २९ जुलै २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == बॉटद्वारे बदल == कृपया, खालील वर्गातील लेख नव्या वर्गात सांगकाम्याद्वारे स्थानांतरित करावे. # {{झाले}} [[:वर्ग:विसावे शतकातील वर्षे]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:न्यू यॉर्कमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:न्यू यॉर्क राज्यामधील काउंटी]] # {{झाले}} [[:वर्ग:वॉशिंग्टनमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:वॉशिंग्टन राज्यामधील काउंटी]] # {{झाले}} [[:वर्ग:समुद्र किनार्याची चित्रे]] → [[:वर्ग:समुद्र किनाऱ्याची चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इमारती चित्रे]] → [[:वर्ग:इमारत चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:खाण्याच्या वस्तू चित्रे]] → [[:वर्ग:खाद्य पदार्थाची चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:भारतीय सैन्य]] → [[:वर्ग:भारताचे सैन्य]] आणि खालील वर्गातील फक्त वर्षांचे वर्ग (उदा. वर्ग:इ.स. ४१४) नव्या वर्गात स्थानांतरित करावे. # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ५ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ६ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ६ व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ७ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ७ व्या शतकातील वर्षे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १८:३७, ३० जुलै २०२३ (IST) :: हे काम अपूर्ण राहिले आहे, म्हणून आठवण करुन दिली. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५९, १० नोव्हेंबर २०२३ (IST) :हे काम <s>पुन्हा सुरू केले</s> झाले आहे. आठवण करुन दिल्याबद्दल धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०२:०३, ११ नोव्हेंबर २०२३ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:राजस्थानचे विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:राजस्थानमधील विधानसभा मतदारसंघ]] # {{झाले}} [[:वर्ग:गुजरात विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:गुजरातमधील विधानसभा मतदारसंघ]] # {{झाले}} [[:वर्ग:कर्नाटक विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:कर्नाटकमधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:११, २३ मार्च २०२४ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर पुरस्कार]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार]] # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर मराठी पुरस्कार]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर मराठी पुरस्कार]] # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर पुरस्कार विजेते]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:०२, ११ जुलै २०२४ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:कोट दि आईव्होरचे फुटबॉल खेळाडू]] → [[:वर्ग:आयवरी कोस्टचे फुटबॉल खेळाडू]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १९:३५, २३ ऑक्टोबर २०२४ (IST) :''कोट दि आईव्होर'' हे स्थानिक/अधिकृत नाव असल्याने तेच ठेवत आहे. :दुसऱ्या बदलासाठी सांगकाम्या लावतो. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३३, २४ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == Please check your uploads == Hi! I noticed that some of your uploads do not have a good source, author and some also have no license. For example: # [[:चित्र:मॉर्सचे तारयंत्र.jpg]] # [[:चित्र:महाराम११५.JPG]] # [[:चित्र:धामापूर तलाव.JPG]] # [[:चित्र:गगनबावडा घाट.JPG]] Perhaps you can check and fix? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:४५, ३१ जुलै २०२३ (IST) :{{साद|MGA73}} :Thanks for your note. :Only the first one seemed to be missing license. I have corrected that one. The rest have a cc-by-sa-4.0 license. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:५६, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) ::Thank you! There is no clear source/author on the files. Are you the photographer of all the files you uploaded and where you have added {{tl|self}}? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:०७, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) I made a list of all the files without a license: # [[:File:Church_of_England_Logo.gif]] # [[:File:Example.of.complex.text.rendering.svg]] # [[:File:Kolkata.jpg]] # [[:File:आंतरराष्ट्रीय_अंतराळ_स्थानक.jpg]] # [[:File:आर्मेरो.png]] # [[:File:कर्नाटक_राजमुद्रा.png]] # [[:File:ग्वादालकॅनाल_अमेरिकन_सैनिक.jpg]] # [[:File:जेएफके.jpg]] # [[:File:जॉन_लेनन.jpg]] # [[:File:टीजीव्ही.jpg]] # [[:File:नवव्या_हिवाळी_ऑलिंपिक_खेळांचे_मानचिह्न.png]] # [[:File:पोलिश_सैनिक.jpg]] # [[:File:फ्रांसिस्को_पिझारो.jpg]] # [[:File:भानौसे_मानचिह्न.jpg]] # [[:File:भारतातील_गुजरातचे_स्थान.PNG]] # [[:File:भारतातील_पुण्याचे_स्थान.png]] # [[:File:भारतातील_महाराष्ट्राचे_स्थान.PNG]] # [[:File:भारतातील_मुंबईचे_स्थान.png]] # [[:File:भारतीय_तोफखाना.jpg]] # [[:File:भावासे_मानचिह्न.jpg]] # [[:File:मालदीवचा_झेंडा.svg]] # [[:File:लीग_ऑफ_नेशन्स.png]] # [[:File:सिंधु_नदी.jpg]] # [[:File:सोवियेत_सैनिक_ड्नाइपर.jpg]] # [[:File:स्टालिनग्राड_सैनिक.jpg]] # [[:File:हेलिक्स_अंतरिक्षमेघ.jpg]] It would be great if you could add a license and where you have the file from (link to a website or own photo). --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:११, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) == परतावा == आपण हे पृष्ठ परत करू शकता [[सुशोभन सोनू रॉय]] किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो ? [[विशेष:योगदान/2409:4060:2D84:A282:0:0:AD48:7002|2409:4060:2D84:A282:0:0:AD48:7002]] ०१:१२, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) :{{re|अभय नातू}} जर मला उत्तर मिळाले तर मी चांगले असू शकते किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो? मराठी वृत्तपत्रांमध्येही त्यांच्या बातम्या आहेत। :व्यक्ती उल्लेखनीय असल्यास लेख तयार करावा. त्यात व्यक्तिगत स्तुति किंवा ललितलेखनशैली घालू नये. :सनोंद प्रवेश (लॉग-इन) करुन संपादने केल्यास अधिक उत्तम. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) == Translation notification: Template:Disambiguation == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Template:Disambiguation|Template:Disambiguation]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Widely used disambiguation template. Please assist to translate into your language.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०८:२३, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == सांगकाम्या == नमस्कार सांगकाम्या या बॉट ने २६ सप्टेंबर २०२३ रोजी [[शिखर धवन]] या लेखात क्रिकेटपटू ऐवजी क्रिकेट खेळाडू असा बदल केला. परंतु हा बदल माहिती चौकट आणि वर्ग वर काम करून गेलाय. कृपया [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:MobileDiff/2329213 हे पहा], आता याप्रमाणे अजून कुठे कुठे चुकीची संपादने झाली आहेत हे माहीत नाही. कृपया तपासून दुरुस्ती करणे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:१०, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. सांगकाम्यालाच दुरुस्त्या करण्यास लावतो. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:१५, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) ::ता.क. सोपा उपाय सापडला. इतरत्र दिसल्यास कळवावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:२२, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :मला जर एखादा नविन सांगकाम्या बनवायचा असेल तर त्या बद्दल माहिती कुठे मिळू शकते? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:१०, २७ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :{{साद|Vikrantkorde}} :येथून सुरुवात करावी -- [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Bots इंग्लिश विकिपीडियावरील लेख] :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२१, २९ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == Translation notification: WikiWomenCamp 2023 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=hi&action=page translate to हिंदी] The deadline for translating this page is 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १६:४४, ६ ऑक्टोबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Asaf (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ == [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांना संपर्क करावा. धन्यवाद. :'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३''' :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Files need a license == Hi! You have uploaded some files without a valid license. You can see them at [https://usualsuspects.toolforge.org/?language=mr&project=wikipedia&category=Files_with_no_license&min_days=14&badboys=Bad+Boys this link] (search for your name or scroll down to 7 files). If you reply please ping me because I'm not active on this wiki. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:५४, १ जानेवारी २०२४ (IST) == विकिडेटा माहितीचौकट == नमस्कार! तुमच्या सांगकाम्यांनी बनवलेल्या नव्या लेखांमध्ये तुम्ही [[साचा:विकिडेटा माहितीचौकट]] पण जोडू शकतात का? नव्या सर्व लेखांमध्ये हा साचा असलेला बरा. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:३९, ५ जानेवारी २०२४ (IST) == The WMF Language team needs your feedback == Hello [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], I hope this message finds you well. My name is Uzoma Ozurumba, a Community Relations Specialist supporting the [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]]. I am contacting you because I posted [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती#Making MinT a default Machine Translation for your Wikipedia|a message]] from the WMF Language team in your Wikipedia village pump to communicate our proposal to make the [[mw:MinT|MinT]] with the [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2/ IndicTrans2] model the default machine translation in Marathi Wikipedia. We would appreciate your reading the message and giving us feedback on our proposal in the thread. You can also ask some of Marathi Wikipedia community members to read the message and let us know if they are okay with having MinT as the default translation in your Wikipedia. Thank you so much for your feedback and help. Best regards, [[सदस्य:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[सदस्य चर्चा:UOzurumba (WMF)|चर्चा]]) ०२:०८, १३ जानेवारी २०२४ (IST) == Translation notification: Meta:Policies and guidelines == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १४:१५, १३ जानेवारी २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Meta:Babylon == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to गुजराती on Meta. The page [[:metawikipedia:Meta:Babylon|Meta:Babylon]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon&language=gu&action=page translate to गुजराती] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १६:२१, १८ फेब्रुवारी २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Attention == Hi, I would like to draw your attention to a BRFA of my nomination, [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE#%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:CampWiz_Bot CampWiz Bot] [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) ०७:४६, २९ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १३:१४, २३ मार्च २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Fundraising/Translation == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Fundraising/Translation|Fundraising/Translation]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १९:४१, २५ एप्रिल २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Automatic edit filters have identified problematic content in your translation. Filter hit: स्व-प्रकाशित (ब्लॉग/वेब होस्ट) == मी भाषांतर टूल वापरून इंग्रजी पानांचे मराठीत रुपांतरण करत असतो. काहीवेळेस मला "Automatic edit filters have identified problematic content in your translation. Filter hit: स्व-प्रकाशित (ब्लॉग/वेब होस्ट)" संदेश दिसतो आणि पानाचे प्रकाशन होत नाहे. बहुतेकदा blogger.com, blogspot.com असे काही संदर्भ काढले की वरील एरर निघून जाते. एका पानावर सध्या हीच एरर येत आहे. त्यांच्या सर्व संदर्भांच्या संकेतस्थाळाची मी निरिक्षण केले परंतु मला काही आक्षेपार्ह्य सापडले नाही. मला कसे काय कळू शकते की कुठला संदर्भ या एरर साठी जबाबदार आहे? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:०७, १६ मे २०२४ (IST) :{{साद|Vikrantkorde}} :नेमके संदेशस्थळ कोणते आहे हे कळणे कठीण आहे परंतु कोणते ही स्व-प्रकाशित संकेतस्थळ (ब्लॉग/अनुदिनी सारखे) यासाठी कारणीभूत असतात. :यावेळी तुम्हाला सुचवित आहे की तुम्ही भाषांतरित केलेल्या बव्हंश लेखांमध्ये मोठ्या प्रमाणात सुधारणा अपेक्षित आहेत. यात शुद्धलेखन, व्याकरण तसेच इंग्लिश शब्दांचे लिप्यंतरण (भाषांतराऐवजी) दिसून येते. :पहिल्या दोन त्रुटी सुधारण्यास सोप्या आहेत तरी ते लेख तयार करतानाच सुधाराव्यात. इंग्लिश शब्दांना मराठी प्रतिशब्द आवर्जून वापरावेत. यात दोन गोष्टी लक्षात घ्याव्यात -- १. कठीण/अप्रचलित मराठी शब्द किंवा संस्कृतप्रचुर शब्द टाळावेत. २. कठीण/अप्रचलित इंग्लिश शब्दांसाठी मराठी प्रतिशब्द न सुचल्यास तेथे {{t|मराठी शब्द सुचवा}} हा साचा घालावा. इतर संपादक त्यांना माहिती असलेले शब्द बदलतील. :हे केल्याने भाषांतरित लेखांचा दर्जा मोठ्या प्रमाणात उंचावेल. :धन्यवाद :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:३०, १६ मे २०२४ (IST) ::@[[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] यात यूट्यूब लिंक देखील असू शकते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:१२, १७ मे २०२४ (IST) ::उत्तर दिल्याबद्दल धन्यवाद. मी [[शर्मीन अली]] या लेखाचे भाषांतर करीत होतो. मी सगळे संदर्भ दुवे काढल्यानंतर मला कळले की "बाह्यदुवे" या मथळ्याखाली असलेले दुवे blogspot आणि wordpress या संकेतस्थळांशी निगडीत होते. ते दुवे काढल्यानंतर लेख प्रकाशित झाला. ::यूट्यूब लिंक असेल तर चालते. वरील लेखात काही यूट्यूब लिंक आहेत. ::पण हे फारच निराशाजनक होते की भाषांतर केलेला लेख प्रकाशित होत नाही आणि त्याचे कारणही कळत नाही. इंग्रजी विकिपिडियात तरी एखादे पान आहे का जे सांगते की "स्व-प्रकाशित संकेतस्थळ (ब्लॉग/अनुदिनी सारखे)" फिल्टर का येत होता? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:२६, २० मे २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १०:४५, २७ मे २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request writing about Isabelle de Charrière (Q123386) == Hello सदस्य_चर्चा:अभय_नातू, Would you like to write about Isabelle de Charrière (Q123386) for the MR Wikipedia? It would be appreciated if it's done. [[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]] ([[सदस्य चर्चा:Boss-well63|चर्चा]]) २१:३३, १६ जून २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia LGBT+/Portal == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १५:३३, ३० जून २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == धन्यवाद == माझ्या चुका सुधारल्याबद्दल धन्यवाद. तुम्ही कसे आहात? प्रशांत शिरसाठ ([[सदस्य_चर्चा:Koolkrazy|माझ्या बरोबर बोला!]]) ०१:३९, ७ जुलै २०२४ (IST) :{{साद|koolkrazy}}, :मी ठीक आहे. तुमचे सतत योगदान पाहून आनंद झाला. असेच हे काम सुरू ठेवा आणि मदत लागल्यास निःसंकोच कळवा. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:४०, ७ जुलै २०२४ (IST) ::मला मदत हवी असल्यास मी तुमच्याशी नक्की संपर्क करेन प्रशांत शिरसाठ ([[सदस्य_चर्चा:Koolkrazy|माझ्या बरोबर बोला!]]) २१:५०, ७ जुलै २०२४ (IST) == शीर्षक स्थानांतरण == # [[टोकियो]] → [[तोक्यो]] # [[ह्युस्टन]] → [[ह्यूस्टन]] # [[कल्याण (शहर)]] चे [[कल्याण]] / [[कल्याण (ठाणे)]] / [[कल्याण (महाराष्ट्र)]] काय योग्य वाटते? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:२१, १६ जुलै २०२४ (IST) :''तोक्यो'' हा अचूक उच्चार आहे. :''ह्युस्टन'' आणि ''ह्यूस्टन'' हे दोन्ही उच्चार प्रचलित आहेत. ''अधिकृत'' असा उच्चार नसला तरी ''ह्यूस्टन'' हे स्थानिक उच्चाराला जवळचे आहे. :''कल्याण (शहर) ''हे तसेच राहू द्यावे. येथे ''(शहर)'' हा प्रत्यय इतर अर्थांपासून वेगळा करतो. ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण शहर सगळ्यात मोठे असल्याने त्याला निःसंदिग्ध शीर्षक असण्याची गरज नाही, उदा. ''सिमला, सिमला (कॉलोराडो)'' किंवा ''मद्रास, मद्रास (ओरेगन)'', इ. :[[कल्याण (ठाणे)]] आणि [[कल्याण (महाराष्ट्र)]] पासून [[कल्याण (शहर)|कल्याण]] येथे पुनर्निर्देशन असावे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:३७, १६ जुलै २०२४ (IST) :: कृपया, [[टोकियो]] आणि [[ह्युस्टन]] ही पाने अचूक नावांकडे स्थानांतरित करावी. तसेच [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]] हे पान [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] पानाकडे स्थानांतरण करावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:४६, २६ जुलै २०२४ (IST) == review == Hi, kindly review [[बांगलादेश २०२४ कोटा सुधारणा चळवळ]] (keep the article if it is readable, otherwise delete). I tagged the article but an IP deleted it. If you check, you will see that the IP is blocked on bnwiki. i don't know who it is but likely a bnwiki blocked user created the article using google translate. [[सदस्य:আফতাবুজ্জামান|আফতাবুজ্জামান]] ([[सदस्य चर्चा:আফতাবুজ্জামান|चर्चा]]) ०५:२६, १ ऑगस्ट २०२४ (IST) :{{साद|আফতাবুজ্জামান}} :Thanks for your note. Currently, the article is tagged with {{t|बदल}} template, meaning it is not great but salvageable. :Are there specific corrections you'd like to see in the article? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:४६, १ ऑगस्ट २०२४ (IST) == Translation notification: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०२:०५, ९ ऑगस्ट २०२४ (IST) <!-- सदस्य:MrBenjo@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पद्मनाभाचार्य स्वामी महाराज हे पृष्ठ आम्हाला पून प्रसारित करायचे आहे == श्रीमान अभय नातू जी कलियुगात औतर लेले श्रीमत् सदगुरू पद्मनाभाचार्य स्वामी महाराज यांच्या जीवन चरित्रावर हा एक छोटा कटाक्ष होता. आपण कॉपी राईट चे कारण करून तो उडविला. आमचा सांप्रदाय हा धर्मादाय संस्था इथे नोंदणी कृत आहे. गेली 100 पेक्षा अधिक वर्ष स्वामींच्या ग्रंथ साहित्याच्या माध्यमातून सत्य श्रेष्ठ हिंदू धर्माचे आचरण करण्यासाठी जनजागृती करीत आहोत. मुंबईसह ठाणे पालघर पश्चिम महाराष्ट्र गोवा कर्नाटक आणि गुजरात राज्यांत सांप्रदाय पसरला आहे. तरी आपण मार्गदर्शन करावे ही विनंती. आम्हाला सहकार्य करावे ही विनंती, आम्ही हे पृष्ठ पुनः प्रसारित करू इच्छितो जेणे करुन स्वामींचे कार्य लोकांपर्यत पोहोचेल. आपलाच, अजित एकनाथ ढेकळे 8692089439 [[विशेष:योगदान/2401:4900:5094:9363:1:2:D84B:B4D9|2401:4900:5094:9363:1:2:D84B:B4D9]] २२:२९, २८ ऑगस्ट २०२४ (IST) :नमस्कार, :येथे घालत असलेला मजकूर प्रताधिकार मुक्त आणि विश्वकोशीय शैलीत असणे आवश्यक आहे. अनुदिनी (ब्लॉग) किंवा ललित लेखनशैलीतील मजकूर अग्राह्य आहे. तसेच असंदर्भित स्तुतीपर किंवा वैयक्तिक मते असणारे लेखनही अग्राह्य आहे. :या (व इतरही) नियमांच्या चौकटीत असलेल्या लेखनाचे स्वागत आहे! :धन्यवाद, :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४४, २९ ऑगस्ट २०२४ (IST) == Translation request == Hello, अभय नातू. Can you fix the article [[कॅम्पी फ्लेग्रेई]]? Yours sincerely, [[सदस्य:Oirattas|Oirattas]] ([[सदस्य चर्चा:Oirattas|चर्चा]]) १२:०३, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) :{{साद|Oirattas}}, {{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:५१, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) ::Thank you very much. [[सदस्य:Oirattas|Oirattas]] ([[सदस्य चर्चा:Oirattas|चर्चा]]) २०:२०, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Bot approval request == Hi Abhay, would you be able to look at my bot approval request at [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#सदस्य:Leaderbot]] when you can? Thanks in advance. [[सदस्य:Leaderboard|Leaderboard]] ([[सदस्य चर्चा:Leaderboard|चर्चा]]) २१:०९, २३ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अठरावी लोकसभा == [[अठरावी लोकसभा]] पान एकदा पहा. कसे वाटते आहे ते सांगा कृपया. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:१८, २४ सप्टेंबर २०२४ (IST) [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:१८, २४ सप्टेंबर २०२४ (IST) :{{साद|Aditya tamhankar}} :लेख उत्तम झाला आहे! दोन छोट्या सुधारणा करता येतील -- :१. किरकोळ शुद्धलेख आणि व्याकरण बदल :२. [[सोळावी लोकसभा|सोळाव्या लोकसभेप्रमाणे]] संख्याबळाचा चित्रतक्ता :यासाठी मदत लागल्यास कळवावे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३६, २५ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Translation notification: Steward requests/Global/block-header == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १८:१९, २५ सप्टेंबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Changing username == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, १६:१९, २७ ऑक्टोबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पक्षाचे पूर्ण नावाबाबत == कोणत्याही विधानसभा मतदारसंघाच्या पानावर ''मतदान चौकट उमेदवार पक्ष दुव्यासकट |पक्ष=भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस'' असा साचा टाकल्यानंतर पूर्ण नाव न येता फक्त काँग्रेस एवढेच येते. स्त्रोत संपादित केल्यानंतर पक्षाचे पूर्ण नाव दिसण्यासाठी काय करावे?. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १९:५२, २८ ऑक्टोबर २०२४ (IST) :[[पुरंदर विधानसभा मतदारसंघ]] येथे पूर्ण नाव दिसते आहे. नुसते काँग्रेस दिसणारे उदाहरण आहे का? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:५४, २८ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == राज्यसभा खासदार == [[राज्यसभेच्या वर्तमान खासदारांची यादी]] पान पाहून घ्यावे. अद्ययावत केले आहे. एक विनंती आहे. ज्या खासदारांची पाने अस्तित्वात नाहीत त्यांची पाने तयार कराल का? सध्या मी महाराष्ट्र विधानसभा मतदारसंघांच्या पानांमध्ये दुरुस्त्या, माहिती भरणे यात व्यस्त आहे. धन्यवाद. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २३:२६, ८ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :हे काम केल्याबद्दल धन्यवाद. नसलेले लेख तूर्तास तयार करीत आहे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:१७, ९ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Request == Hey, can you please clear [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]]? Thanks, [[सदस्य:TenWhile6|TenWhile6]] ([[सदस्य चर्चा:TenWhile6|चर्चा]]) १८:२८, २४ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :The admins have been doing it for months now. Thanks for asking. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:१५, २५ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Your edit! == [[File:2.5M pageedits mr.wiki.png|thumb|right]] Hi! I just thought that you would like to know that [[Special:Diff/2504628]] was edit number 2,500,000 :-) --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ००:४०, २६ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :Thank you for pointing it out! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:३९, २६ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Translation notification: Wiktionary == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, १७:२२, १३ डिसेंबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==भूतपूर्व मतदारसंघ== नमस्कार, लोकसभा अथवा विधानसभेचे जे माजी मतदारसंघ आहेत, त्या मतदारसंघांच्या शिर्षकात तो मतदारसंघ किती सालापासून किती सालापर्यंत (इथे साल म्हणजे निवडणूक साल) हे सुद्धा जोडले (म्हणजे तसे स्थानांतरित केले) तर समजण्यास सोपे जाईल की हा भूतपूर्व मतदारसंघ होता असे. उदा. मी [[दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)]] (१ल्या लोकसभेचा मतदारसंघ) असे बनवले होते. पण माननीय सदस्य @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी शिर्षकातले साल हटवले. आपण आपले मत काय आहे ते प्रकट करावे. - [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १९:१९, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :एखादा मतदारसंघ आता अस्तित्त्वात नाही हे शीर्षकावरुन लक्षात येणे उपयुक्त आहे. यासाठी काही योजना -- :# नुसते (भूतपूर्व) लिहिणे -- ''दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (भूतपूर्व)'' :# पहिल्या आणि शेवटच्या निवडणुका झालेल्या वर्षांचा उल्लेख -- ''दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)'' :# मतदारसंघ तयार होण्याची आणि विसर्जित होण्याची वर्षे , उदा. मतदारसंघ क्ष १९५१मध्ये तयार करण्यात आला व १९५२मधील निवडणुकांमध्ये येथे पहिल्यांदा निवडणुका झाल्या. १९५७मध्ये येथे शेवटची निवडणूक झाली आणि १९५९मध्ये तो विसर्जित झाला -- दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५१-१९५९) :# इतर क्लृप्त्या :यांतील #२ आणि #३मध्ये मतदारसंघ एका वर्षाच्या आत (किंवा एका निवडणुकीनंतर लगेच) विसर्जित झाल्यास एकच वर्षाचा उल्लेख असावा, उदा. ''अबक लोकसभा मतदारसंघ (१९६७)'' :माझे मत क्र.३ ला आहे (मतदारसंघ तयार आणि विसर्जित होण्याची नेमकी वर्षे). :{{साद|Khirid Harshad}}, तुम्ही वर्ष काढण्यामागची कारणे दिल्यास अधिक योजनाही लक्षात येतील. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:३५, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) ::{{साद|अभय नातू}} माझं स्पष्ट मत आहे की मतदारसंघ भूतपूर्व असो किंवा नसो त्याच्या शीर्षकात मतदारसंघाचे नाव सोडून बाकी काही नसावे, नाहीतर अशा बर्‍याच शीर्षकात ते जोडावे लागेल जे बरोबर दिसणार नाही. यावर उपाय म्हणून त्या लेखात भूतपूर्व मतदारसंघाचा वर्ग जोडणे पुरेसे आहे. तसेच तो मतदारसंघ किती वर्षे अस्तित्वात होता याची माहिती लेखात उपलब्ध असेलच. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:०७, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :अशा बर्‍याच शीर्षकात ते जोडावे लागेल :उदाहरण? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१०, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :[[:वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] हे पाहा, सध्या १००+ पेक्षा जास्त भूतपूर्व मतदारसंघांची यादी आहे आणि असे अजून तयार होतील लेख. म्हणजेच यातील सर्व लेखांच्या शीर्षकात वर्ष जोडावे लागेल, तसेच वर्ष जोडून लेखाचे नाव मोठे होते जे अनावश्यक वाटते. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:२१, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) ::लेखसंख्या किंवा बदलांची संख्या ही मोठी अडचण नाही. लेखांचे नाव मोठे होते हा ग्राह्य मुद्दा आहे. ::शीर्षकातील अक्षरसंख्या आणि त्याद्वारे मिळणारी माहिती यांच्यात समतोल साधणे आवश्यक आहे. व्यक्तींचे लेख याचे एक उदाहरण आहे. प्रत्येक व्यक्तीच्या पूर्ण नावाचा लेख नसतो. पूर्ण नावाने अधिक माहिती मिळते परंतु त्याने वेगळी अशी माहिती मिळत नाही. ::उदाहरणार्थ, [[इंदिरा इंदिरा गांधी]] यांचे पूर्ण नाव ''इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी'' होते. यात नुसते '''इंदिरा गांधी''' लिहिल्यास ही व्यक्ती कोण हे लगेच कळते. त्यासाठी ''इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी'' लिहावे लागत नाही. त्याउलट पेपे (फुटबॉल खेळाडू जन्म १९८३) या शीर्षकात जन्मवर्ष नमूद करावे लागते, ज्यायोगे त्या विशिष्ट व्यक्तीबद्दलची अधिक माहिती (आणि निःसंदिग्धीकरण सुद्धा) ध्वनित होते. ::याशिवाय, मतदारसंघाचा विचार केल्यास तुमचा संख्येचा मुद्दा उलट्या बाजूनेही लावता येईल. लोकसभेत ५४३ मतदारसंघ आहेत. नवनवीन मतदारसंघ वाढत गेल्यावर एखादा मतदारसंघ आत्ता आहे कि नाही यासाठी वर्गीकरण बघावे लागेल. जुन्या मतदारसंघांना वेगळे न दाखविल्यास वाचणाऱ्याचा गोंधळ होऊ शकतो. ::असो. इतरही मते काय आहेत हे कळून घेण्यास मी उत्सुक आहे. cc: {{साद|संतोष गोरे|Aditya tamhankar}} ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:३७, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :::@[[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] आणि @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] या दोंघांच्या मुद्द्यात एक अंधुकशी रेषा आहे; अन्यथा दोघेही आपापल्या ठिकाणी योग्य वाटतात. लेखाच्या प्रस्तावनेत सदरील मतदार संघ हा भूतपूर्व असल्याचे दिसून येते, तरीही कंसात साल लिहिल्यास वाचकास समजण्यास अधिक सुलभ राहील असे वाटते. अजून इतर कोणी काही सुचवते का ते देखील विचारात घ्यावे. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:२८, २३ डिसेंबर २०२४ (IST) ::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], @[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] शिर्षकामध्ये फक्त साल टाकायचे आहे. त्याने शिर्षक लांबलचक होत नाही असे मला वाटते. शिर्षकात फक्त साल दिल्याने सर्च करताना पटकन लक्षात येते की हा भूतपूर्व मतदारसंघ आहे. नाहीतर मग त्या पानावर जा व तिथे वाचून कळायला वेळ लागतो व हेही पटकन लक्षात येते की आत्ताचे विद्यमान मतदारंघ आणि भूतपूर्व मतदारसंघ ह्यांच्यातील फरक लगेच दिसून येतो. अभय सरांनी सुचवल्याप्रमाणे आपण '''निवडणूक साल वापरुयात'''. मतदारसंघ स्थापन केलेले साल नको त्याने अजुन कनफ्युजन वाढते. सामान्यत: वाचकांना निवडणूकीचे साल लक्षात राहते. त्यामुळे १९५२-१९५७, १९५२-२००९ असे बरे पडेल. त्याचे अजून एक कारण म्हणजे कोणताही मतदारसंघ मध्येच विसर्जित होत नाही, पाच वर्षांनंतर परिसिमनद्वारे विसर्जित केला जातो. अभय सरांच्या ३ऱ्या पॉईंट प्रमाणे १९५१ ला स्थापन झाला, १९५२ आणि १९५७ ला निवडणूक साली, पण तो मतदारंघ १९५९ ला विसर्जित कसा होईल? त्याचे पुढचे परिसिमन १९६२ ला झाले. समजा तो मतदारसंघ १९६२ ला विसर्जित झाला तर त्याचे शीर्षक असे होईल '''अबक मतदारंघ (१९५२-१९६२). इथे जरी १९५१ मध्ये स्थापन झाला तरी त्याची पहिली निवडणूक १९५२ साली झाली. नंतरची १९५७ जिचा कार्यकाळ १९६२ पर्यंत होता व १९६२ मध्ये विसर्जित केला गेला. म्हणून ''१९५२-१९६२'' [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १२:३४, ०३ जानेवारी २०२५ (IST) :::::मला पटते आहे. :::::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], हे प्रयोग म्हणून करुन पाहूयात. जर यामुळे अडचण आली किंवा इतर सदस्यांकडून तसे मत आले तर पुन्हा विचार करुयात असे मी मांडतो. कळवावे. :::::धन्यवाद. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:१४, ५ जानेवारी २०२५ (IST) ::::::होय, बिलकुल चालेल.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:५१, ५ जानेवारी २०२५ (IST) == वर्ग स्थानांतरण == नमस्कार, मी नुकताच ''[[:वर्ग:जनता पक्षाचे नेते]]'' हा वर्ग ''[[:वर्ग:जनता पक्षातील राजकारणी]]'' येथे स्थानांतरित केला आहे. त्यातील लेख बॉट द्वारे स्थानांतरित करावे ही विनंती. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:११, २७ डिसेंबर २०२४ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०२, १ जानेवारी २०२५ (IST) # [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू]] # [[:वर्ग:ब्राझीलची राज्ये]] → [[:वर्ग:ब्राझिलची राज्ये]] # [[:वर्ग:ब्राझीलचे राष्ट्राध्यक्ष]] → [[:वर्ग:ब्राझिलचे राष्ट्राध्यक्ष]] # [[:वर्ग:ब्राझीलमधील शहरे]] → [[:वर्ग:ब्राझिलमधील शहरे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५२, ३१ डिसेंबर २०२४ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०२, १ जानेवारी २०२५ (IST) ::# [[:वर्ग:अहमदनगर जिल्हा]] → [[:वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा]] ::# [[:वर्ग:अहमदनगर जिल्ह्यातील गावे]] → [[:वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे]] ::# [[:वर्ग:सा रे ग म पा चॅलेंज २००७]] → [[:वर्ग:सा रे ग म प चॅलेंज २००७]] ::[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:०७, १९ मार्च २०२५ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) # [[:वर्ग:वर्षानुसार मराठी चित्रपटांच्या याद्या]] → [[:वर्ग:मराठी चित्रपट यादी]] # [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट नामसूची]] → [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट यादी]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:३९, १८ मे २०२५ (IST) ::{{झाले}} ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १८:३१, १८ मे २०२५ (IST) == [[Doraemon]] ([[डोरेमोन]] ला पुनर्निर्देशन)== नमस्कार, तुम्ही हे पेज डिलीट केले, परंतु बहुतेक विकिपीडियावर असे नाव [[विकिपीडिया:पुनर्निर्देशन|पुनर्निर्देशन]] म्हणून चालतात. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Redirect#Reasons_for_not_deleting काही कारने], काही उदाहरणे- [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A6%A4&redirect=no ভাৰত], [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3&redirect=no कृष्ण], [[en:Category:Redirects from alternative languages]]. आपणास माहित आहे की मराठी विकिपीडिया वर बहुतेक guidelines व policies लिहिलेल्या नव्हे, म्हणून मला त्याची नोंद इथे करता आली नाही, मात्र मी जे उदाहरणे दिली ते तुम्हाला पटले असतिल असे मला वाटते. धन्यवाद, --[[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] ([[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|चर्चा]]) २१:३३, ३० डिसेंबर २०२४ (IST) :नमस्कार, :तुमचा संदेश स्पष्ट नाही परंतु असे वाटते की तुम्हाला इंग्लिश शीर्षकापासून मराठी शीर्षकाकडे पुनर्निर्देशन हवे आहे. :मराठी विकिपीडियावर शक्यतो कमीत कमी अशी पुनर्निर्देशने आहेत व असे नवीन पुनर्निर्देशन असण्यासाठी सबळ कारण पाहिजे. तुम्ही उद्धृत केलेल्या पानाला इंग्लिशमधून पुनर्निर्देशन का पाहिजे हे सांगण्याची विनंती. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:४९, ३० डिसेंबर २०२४ (IST) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- सदस्य:Biplab Anand@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == माहितीचौकट पंतप्रधान साचा == माहितीचौकट पंतप्रधान साच्यामध्ये I उपराष्ट्रपती = हा पॅरामीटर टाकला की प्रथम तो बरोबर दाखवतो, परंतु I उपराष्ट्रपती2 = असे जोडल्यानंतर संपादित केल्यावर २ऱ्या कार्यकाळासाठी उपराष्ट्रपती समोरचे संपादित केलेले दिसत नाही. उदा. इंदिरा गांधी यांचा साचा बघा: {{माहितीचौकट पंतप्रधान|नाव=इंदिरा फिरोझ गांधी|चित्र=IndiraGandhi.png|चित्र आकारमान=200px|पद=[[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय गणराज्याच्या ३ऱ्या पंतप्रधान]]|कार्यकाळ_आरंभ=१४ जानेवारी १९८०|कार्यकाळ_समाप्ती=३१ ऑक्टोबर १९८४|राष्ट्रपती=[[नीलम संजीव रेड्डी]]<br>[[झैल सिंग|ग्यानी झैल सिंग]] <small>(१९८२ पासून)</small>|उपराष्ट्रपती=[[मोहम्मद हिदायत उल्लाह]]<br>[[रामस्वामी वेंकटरमण]] <small>(ऑगस्ट १९८४ पासून)</small>|उपपंतप्रधान=|मागील=[[चौधरी चरण सिंह]]|पुढील=[[राजीव गांधी|राजीव फिरोज गांधी]]|कार्यकाळ_आरंभ2=२४ जानेवारी १९६६|कार्यकाळ_समाप्ती2=२४ मार्च १९७७|राष्ट्रपती2=[[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]<br>[[झाकिर हुसेन]]<br>[[वराहगिरी वेंकट गिरी]]<br>[[फकरुद्दीन अली अहमद]]<br>[[बी.डी. जत्ती|बसप्पा दानप्पा जत्ती]]|उपराष्ट्रपती2=[[झाकिर हुसेन]]<br>[[वराहगिरी वेंकट गिरी]]<br>[[गोपाल स्वरूप पाठक]]<br>[[बी.डी. जत्ती|बसप्पा दानप्पा जत्ती]]|उपपंतप्रधान2=[[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]] <small>(१९६७-१९६९)</small>|मागील2=[[गुलझारीलाल नंदा]]|पुढील2=[[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]]}}इथे बघा : वरच्या कार्यकाळासाठी उपराष्ट्रपती पॅरामीटर दिसत आहे परंतु खालच्या कार्यकाळासाठी दिसत नाहिये. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १२:०६, १४ जानेवारी २०२५ (IST) == Translation notification: Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024|Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FReports%2FActivity+reports%2F2024&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, २२:४२, २१ जानेवारी २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Aafi (DCW)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ११:५४, २६ जानेवारी २०२५ (IST) </div> <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request writing about Isabelle de Charriere (Q123386) == Hello अभय नातू Would you like to write about Isabelle de Charriere (Q123386) for the MR Wikipedia? It would be appreciated if it will be done. [[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]] ([[सदस्य चर्चा:Boss-well63|चर्चा]]) १८:०९, १५ मार्च २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]], :Here -- [[इसाबेल दि शारिएर]]. :May I ask a return favor to translate आनंदीबाई जोशी ([[en:Anandi Gopal Joshi]]) in a language of your choice? :Thanks, :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२५, १५ मार्च २०२५ (IST) == साचा == नमस्कार सर हे दोन साचा बनवलं आहे चित्रपट पानांमध्ये जोडता येत काही चुकीचं असेल तर डिलीट करू शकता पण त्याचा वापर असा चांगला होईल. उदाहरण : [[छावा (चित्रपट)]] * [[साचा:इंटरनेट मुव्ही डेटाबेस]] * [[साचा:बॉलिवूड हंगामा]] [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १२:५१, २० मार्च २०२५ (IST) :@[[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] माफ करा, [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी तुमचा एक साचा पुनर्निर्देशित केला म्हणून मध्येच उत्तर देत आहे. अन्यथा @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] यांनी उत्तर देणे अपेक्षित होते. तुम्ही आय एम डी बी साठी पूर्वीचेच पुढील दोन साचे उपलब्ध आहेत. [[साचा:आय.एम.डी.बी. शीर्षक]] (चित्रपटासाठी) आणि [[साचा:आय.एम.डी.बी. नाव]] (कलाकारांसाठी). राहिला प्रश्न बॉलीवूड हंगामाचा, तर तो तुम्ही इंग्लिश विपी वरून आयात करू शकता.- :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:३८, २० मार्च २०२५ (IST) == Translation notification: Help:Unified login == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, ११:३४, २३ मार्च २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == नवीन धोरण पानांबद्दल सूचना == नमस्कार, मी मराठी विकिपीडियावर काही नवीन धोरण पाने तयार केली आहेत, जी समुदायासाठी उपयुक्त ठरू शकतात. खालील पानांची यादी आहे: # [[विकिपीडिया:सद्भावना गृहीत धरा]] (विपी:सगृध) # [[विकिपीडिया:सदस्यपान]] (विपी:सप) # [[विकिपीडिया:स्रोतांचा संदर्भ]] (विपी:ससं) # [[विकिपीडिया:सहमती]] (विपी:सह) # [[विकिपीडिया:चर्चा पान मार्गदर्शक तत्त्वे]] (विपी:चप) # [[विकिपीडिया:सदस्यत्व तपासनीस]] (विपी:सत) # नियुक्ती (विपी:नि) # अधिकार काढण्याची प्रक्रिया (विपी:अक) # [[विकिपीडिया:संपादन सारांश]] (विपी:ससा) # [[विकिपीडिया:तटस्थ दृष्टिकोन]] (विपी:तड) # [[विकिपीडिया:लवचिकता]] (विपी:लव) ही पाने मी स्वतःच्या शब्दांत आणि मराठी विकिपीडियाच्या स्वरूपात लिहिली आहेत. कृपया या पानांचे पुनरावलोकन करून आपल्या सूचना किंवा सुधारणा सांगा. जर काही बदल किंवा जोडणी आवश्यक असेल, तर मी ते करण्यास तयार आहे. समुदायाच्या सहमतीने ही पाने अधिक चांगली करता येतील असे वाटते. आपल्या मार्गदर्शनाची अपेक्षा आहे. धन्यवाद! [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ०७:२६, १ एप्रिल २०२५ (IST) == Translation notification: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The deadline for translating this page is 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, २१:००, २३ एप्रिल २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Xeno (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मराठी अनुवाद == नमस्कार! अनेक नवीन लेख तयार करताना, मला लेखाचे शीर्षक नेमके काय असावे याबद्दल समस्या येतात आणि विशेषतः जेव्हा इंग्रजीमध्ये समान गोष्टींसाठी अनेक शब्द असतात; किंवा जर हा शब्द मूळचा इंग्रजी नसेल; किंवा जर तो वैद्यकीय/वैज्ञानिक शब्द असेल. उदाहरणार्थ; [[:en:Dismemberment]] आणि [[:en:Dissection]] या वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत; परंतु दोन्हीचे भाषांतर फक्त "विच्छेदन" असे केले जाते. मराठी विकिपीडियावर असे कोणतेही पान आहे का जिथे असे शब्द जोडता येतील आणि सर्व सक्रिय सदस्य तेथे योग्य मराठी शब्द सुचवू शकतील? [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:०३, १६ मे २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]], :[[विकिपीडिया:भाषांतर प्रकल्प/शब्द,पद आणि वाक्य संचय]] हे पूर्वी होते परंतु अनेक वर्षांत त्यात भर नाही. :याचे पुनरुत्थान केल्यास हे नक्कीच उपयुक्त होईल. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:५९, १६ मे २०२५ (IST) == मतदारसंघ नावे == निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत परिसिमन ऑर्डर मध्ये मतदारसंघांची जशी नावे आहेत त्याच नावा प्रमाणे मतदारसंघांचे लेख असु देत. वलसाड मतदारसंघ १९५७ ते २००९ च्या परिसीमन पर्यंत बुलसर म्हणून होता. ते नाव तसेच असु द्यावेत. अशी बरीच आहेत. मी त्या सर्वांचे लेख विस्तृतपणे लिहितो आहे. थोडा वेळ लागेल. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १०:४४, २१ मे २०२५ (IST) :ते ''बुलसर'' नसून '''बलसार''' (Bulsar, वलसाडचा अपभ्रंश) असे होते. गुजरात व इतर राज्यांमधील आंग्लाळलेली नावे नंतर बदलली गेली परंतु आंग्ल उच्चार जसेच्या तसे राहू द्यावेत. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:४९, २१ मे २०२५ (IST) अच्छा.. हे माहित नव्हते. धन्यवाद - [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १०:५९, २१ मे २०२५ (IST) == फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर == फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर हे पान मी तयार केले आहे. जयंत पवार हे मराठीतील महत्वाचे साहित्यिक व नाटककार होते. त्यांना अनेक पुरस्कार मिळालेले आहेत. फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर हा त्यांचा कथासंग्रह. याला साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला आहे. हा देशातील सर्वोच्च पुरस्कारांपैकी एक आहे, प्रथम क्रमांकाचाही म्हणता येईल. याबाबतचे संदर्भ दिलेले आहेत. साहित्य अकादमीचे संकेतस्थळही दिलेले आहे. शिवाय इतर अनेक संदर्भ दिलेले आहेत. पुरस्काराशिवाय या कथासंग्रहातील कथांमुळे मराठी साहित्यात एक मोलाची भर पडलेली आहे. पानामध्ये मी मात्र अशी विशेषणे वापरलेली नाहीत. मराठी साहित्याचा मानबिंदू असलेल्या कथासंग्रहाचे पान ठेवावे इतकेच मी लिहू शकतो Uday0611 [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) २३:२२, ४ जून २०२५ (IST) :नमस्कार, :लेखात दिलेल्या संदर्भासाठी धन्यवाद. तरीसुद्धा काही बदल गरजेचे आहेत. :# लेखात ''पुस्तकाबद्दलची माहिती'' अपेक्षित आहे. सध्या लेख पुस्तकाचे ''सविस्तर वर्णन'' असल्यासारखा आहे. लेखाच्या धाटणीसाठी उदाहरणादाखल एक झुंज वार्‍याशी किंवा नेपाळचा प्रवास (पुस्तक) हे लेख बघावे. अर्थात तुम्ही घातलेली इतर माहिती (प्रकाशनवर्ष, अनुवाद तपशील, इ.) राहू द्यावा. :# लेखातील मोघम वाक्ये काढावी, उदा. ''या संग्रहाचे मराठी वाचकवर्गाने व साहित्य जगताने स्वागत केले.'' -- म्हणजे काय? :# लेखकाची मुलाखत विभाग काढावा. तसेच कथासंग्रहाच्या रसग्रहणाबद्दलचा प्रत्येक तपशील (उदा. मायबोली) न ठेवता त्यांतील २-३ निवडक आणि महत्वाचे उल्लेख ठेवावे. :अधिक प्रश्न किंवा शंका असल्यास कळवालच. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:१३, ५ जून २०२५ (IST) ::एक झुंज वार्‍याशी किंवा नेपाळचा प्रवास (पुस्तक) पाने बघितली. ती फारच त्रोटक आहेत. मात्र फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर या पानावर बदल केलेला असून कथांची नावे एका ओळीत आता दिलेली आहेत. ::लेखातील मोघम वाक्ये काढावी, उदा. या संग्रहाचे मराठी वाचकवर्गाने व साहित्य जगताने स्वागत केले. -- म्हणजे काय ::हे वाक्य काढले आहे व दुसरे दिले आहे. ::मायबोली व विश्राम गुप्ते यांचे संदर्भ सुचवल्याप्रमाणे काढले. ::लेखकाने स्वत: आपल्या साहित्याबद्दल बोलणे ही नेहमी घडणारी बाब नाही. यामुलाखतीतून कथालेखन प्रक्रिया व लेखकाची भूमिका कळते. ते पानावर अंश देवून स्पष्ट केले आहे. ::मुलाखत कथासंग्रहाबाबतच आहे, तथापि काढायची असेल तर वगळणे. ::आणखी काय बदल हवा आहे कळवणे. ::धन्यवाद. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) ०९:५०, ५ जून २०२५ (IST) :::वरील लेख फक्त धाटणीसाठी दिले होते. :::मुलाखत वगैरे लेखकाच्या लेखावर असावे, ते सुद्धा जर लक्षणीय असेल तर. येथे पुस्तकाचे रसग्रहण नाही तर माहिती अपेक्षित आहे. :::अजून अनेक बदल करता येतील. काही उदाहरणे -- :::''या संग्रहाची सध्या सातवी आवृत्ती आलेली आहे.'' -- सध्या म्हणजे कधी? १० वर्षांनी वाचताना हे वाक्य असंबद्ध होईल. :::''कवयित्री साहित्यिक नीरजा यांनी या कथासंग्रहाची केलेली समीक्षा महाराष्ट्र टाइम्समध्ये प्रकाशित झालेली होती. त्यात त्या लिहितात; :::नाटककार जयंत पवार यांचा पहिला कथासंग्रह. या संग्रहात एकूण सात कथा आहेत. त्यातल्या बहुतेक कथांना पार्श्वभूमी आहे ती या मुंबईची, तिथल्या गिरणगावाची, कामगारवस्तींची, चाळसंस्कृतीची, तिथल्या सामान्य माणसाची आणि त्याच्या छोट्या मोठ्या आनंदाची, दु:खाची, शल्यांची, ताणांची आणि माणसाच्या कोतेपणाची, त्याच्याच लपलेल्या अहंपणाची.पवारांच्या या कथा व्यक्तिकेंदी नाहीत तर समूहकेंदी आहेत…'' :::१. हे जाहिरातबाजी वाटते. नीरजा यांनी केलेले वर्णन येथे गरजेचे नाही. लांबलचक प्रस्तावना सुद्धा नको. :::२. जर येथे हे लिहायचेच तर ''साहित्यिक नीरजा यांच्या मते पवारांच्या या कथा समूहकेंद्री आहेत'' इतकेच पुरेसे आहे. :::३. हा लेख कुठे उपलब्ध आहे हे वेगळे लिहिण्यापेक्षा त्याचा संदर्भ द्यावा. :::इतर अनेक त्रुटी आहेत त्याही बघून घेउन काढाव्या. येथील (दर्जेदार) लेखांची लेखनशैली पाहून त्याप्रमाणे लिहावे. :::तुमच्या योगदानाबद्दल धन्यवाद. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:१८, ५ जून २०२५ (IST) ::::मुलाखत वगळली. ::::नीरजा यांनी जे लिहिले आहे ते काढले तथापि ती समी्षा आहे. त्याला अजिबात जाहिताबाजी म्हणता येणार नाही. इथे नमूना बघावा: ::::https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Women_of_Manhattan&wprov=rarw1 ::::लेख नको असेल तर काढून टाकणे. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) ११:५१, ५ जून २०२५ (IST) :::::लगेच ''लेख नको असेल तर''....इ. भाषेवर येऊ नये. येथे लेख हवा/नको नाही तर येथील (जुजबी) निकषांप्रमाणे लिहिणे हे अपेक्षित आहे. अनेक संपादक येथे जमेल तसे चौकटीत राहून लिहितात तर आपणही त्यात सहकार्य कराल ही माफक अपेक्षा. :::::वर लिहिलेल्या इतर बाबींकडे लक्ष वेधतो पण ते बदल मीच करुन घेतो. :::::पुन्हा एकदा तुमच्या योगदानाबद्दल धन्यवाद. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:२२, ५ जून २०२५ (IST) == विचारार्थ == काही मुद्दे विचार करण्यासाठी सुचवले आहेत मी साहित्य प्रेमी वाचक असून मराठी साहित्यिक व साहित्य यांची माहिती विकिपीडियावर द्यावी हा माझा उद्देश आहे. त्यासाठी मी मराठी हिंदी व इंग्लिश साहित्यिक व साहित्य यांच्या विकिपीडिया पानांचे दोन-तीन आठवडे अवलोकन केले होते. त्यानुसार मला काही प्रारूप मिळालेले आहेत. अनेक पानांवर असे दिसते की पुस्तकांच्या काही समीक्षांमधील उतारे दिलेले असतात. समीक्षेचा उद्देश आपण म्हटल्याप्रमाणे जाहिरात बाजी नसतो तर त्यातील साहित्यकृतीचे विश्लेषण केलेले असते. केवळ चांगले म्हटलेले नसते तर ते का चांगले आहे हे सांगितलेले असते ज्यायोगे वाचकाची अभिरुची क्षमता वाढते, साहित्यकृती समजण्यास त्याला मदत होते. अशी समीक्षा दिलेली काही पाने अशी काही पाने अशी आहेत: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Danny_and_the_Deep_Blue_Sea https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mannu_Bhandari Please see critical reception section https://en.m.wikipedia.org/wiki/A_Bright_Room_Called_Day Critics section अशी इतरही पाने आहेत. तसेच मी आता नव्हे तर आधीच याबाबत गुगल सर्च केला होता व तेथून अशी माहिती मिळाली होती: समीक्षेतील उतारा (review paragraph) विकिपीडियावर घेतला जाऊ शकतो. तथापि, या उताऱ्याचा योग्य वापर आणि विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. [1, 1, 2, 2, 3] विकिपीडियावर समीक्षेतील उतारा वापरण्याची पद्धत: 1. उताऱ्याची सत्यता आणि विश्वासार्हता: विकिपीडियावर कोणताही लेख समाविष्ट करण्यासाठी, तो लेख विश्वसनीय आणि सत्य असावा लागतो. समीक्षेतील उताऱ्यामध्ये तथ्ये आणि माहिती योग्य प्रकारे सादर केली आहे की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे. 2. संदर्भ: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावर वापरत असाल, तर त्या उताऱ्याचे संदर्भ (references) देणे आवश्यक आहे. हे संदर्भ उताऱ्यातील माहितीच्या स्रोतांची नोंद करतात, ज्यामुळे वाचकांना माहितीची सत्यता तपासता येते. 3. विकिपीडिया धोरणे: विकिपीडियावर कोणताही लेख किंवा उतारा समाविष्ट करताना, विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. यात कॉपीराइट, तटस्थता आणि वस्तुनिष्ठता यांसारख्या गोष्टींचा समावेश होतो. 4. लेखाचे स्वरूप: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावरील लेखात योग्य ठिकाणी समाविष्ट करणे आवश्यक आहे. उताऱ्याला योग्य शीर्षक आणि विभाग देणे, तसेच तो लेखामध्ये एकसंध आणि अर्थपूर्ण वाटणे महत्त्वाचे आहे. 5. संपादकांनी तपासणी: विकिपीडियावर कोणताही बदल किंवा लेख समाविष्ट करताना, इतर संपादकांनी त्यांची तपासणी करतात. त्यामुळे, तुम्ही समाविष्ट करत असलेला उतारा योग्य आणि उपयुक्त आहे की नाही, हे तपासले जाते, असे Wikipedia मध्ये नमूद केले आहे. [1, 1, 4, 5] निष्कर्ष: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावर वापरणे शक्य आहे, परंतु त्याचे योग्य पालन आणि विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. [1, 1, 2, 2] उदाहरण: जर तुम्ही एखाद्या पुस्तकावरची समीक्षा वाचली आणि त्यात तुम्हाला काही उपयुक्त माहिती मिळाली, तर तुम्ही ती माहिती विकिपीडियावरील संबंधित लेखात समाविष्ट करू शकता. मात्र, त्याआधी, तुम्हाला त्या समीक्षेचा संदर्भ द्यावा लागेल आणि ती माहिती विकिपीडियाच्या धोरणांना योग्य आहे की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे. एकूण समीक्षेतील उतारा व तो कुठे प्रसिद्ध झाला आहे व कोणी लिहिला आहे इत्यादी माहिती देण्यास हरकत नसावी. याबाबत आपले धोरण ठरवावे. तसेच दुसरा मुद्दा, माहिती देताना कथांची नावे, पुस्तकांची नावे ही मी बघितलेल्या अनेक पानांवर एकाखाली एक दिलेली असतात कधी ती बुलेट पॉईंट किंवा क्रमांकित केलेली असतात. यामुळे ती वाचणे सोपे जाते व डोळ्यांना चांगले असते. एकाच ओळीत एका मागोमाग एक नावे देणे गिचमिड वाटते व वयस्कर लोकांसाठी त्रासदायक आहे. रचनेबाबत ठोस असा नियम दिसत नाही. संपादकाला तिथे स्वेच्छानिर्णयन म्हणजे discretion असावे. याचाही आपण विचार करावा. तसेच पुस्तकांच्या मुखपृष्ठाचे फोटो काढून ते माहिती चौकटीत दिले तर चालेल का कृपया कळवणे. गुगल शोध मध्ये ते चालेल असे दिलेले आहे धन्यवाद. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४४, ६ जून २०२५ (IST) :नमस्कार @[[सदस्य:Uday0611|Uday0611]], :सर्वप्रथम, या तपशीलवार संदेशासाठी धन्यवाद. :दुसरे, स्पष्ट सांगायचे तर मराठी विकिपीडियावरील साहित्याबद्दलचे लेख तुटपुंजे (संख्या आणि आशय दोन्हीमध्ये) आहेत. त्यांत भर घालण्याची मोठी गरज आहे. तुम्ही यात पुढाकार घेत असलेले पाहून आनंद झाला. :आता तुमच्या मुद्द्यांविषयी -- :# समीक्षा -- विकिपीडियावर पुस्तका बद्दलची माहिती अपेक्षित आहे. पुस्तकाबद्दलच्या मतांबद्दलची नव्हे. तरीही काही प्रमाणात समीक्षेचे लघुरूप देण्यास हरकत नाही. त्यातही काही नियम आणि संकेत पाळणे गरजेचे आहे. ::# ही समीक्षा असावी. रसग्रहण नव्हे. ::# असा उतारा प्रतिसमीक्षा २-३ वाक्यांचा असावा. भाराभर अवतरणे नकोत, नाहीतर लेख चारआणे आणि समीक्षा बाराआणे असे व्हायचे. ::# प्रत्येक पुस्तकाला अशी समीक्षा असू नये. पुरस्कृत किंवा वादग्रस्त पुस्तकांना असावी. वादग्रस्त पुस्तकांसाठी खालील नियम नक्की पाळला जावा. ::# फाजील स्तुती, व्यक्तिगत हल्ले किंवा एकतर्फी मते मांडणाऱ्या समीक्षाच नसाव्यात -- हा नियम कटाक्षाने पाळावा. ::# लेखकाने, प्रकाशकाने, समीक्षकाने किंवा इतर हितसंबंध असलेल्याने स्वतः अशी समीक्षांचे अवतरण येथे करू नये. उद्धृत करण्यास हरकत नाही. ::# इतर नियम/संकेत, जसे दिसतील/सुचतील तसे. :मराठी विकिपीडियावर अनेक वेळा स्वतःची, आपल्या पुस्तकांची, कंपन्यांची किंवा इतर हितसंबंधांची जाहिरात करणारे अवतरले आहेत. अनेकदा पैसे घेउन असे लिखाण करणाऱ्या भाडोत्री व्यक्तीही दिसतात. इतकेच नव्हे तर मराठी (किंवा असे इतर छोटे) विकिपीडियावर ''अँकर'' लेख टाकून त्याचा संदर्भ किंवा आधार घेउन इंग्लिश विकिपीडिया आणि इतर संकेतस्थळांवर आपले हितसंबंध पसरवणे हे सुद्धा दिसते. :मराठी विकिपीडियाचा असा दुरुपयोग होऊ नये म्हणून हे संकेत. :# कथा किंवा कवितासंग्रहांमधील नावे. ::# अशी यादी असण्यास हरकत नाही परंतु येथे ही प्रत्येक संग्रहाला हे असू नये. प्रकरणांची यादी तर नकोच. ::# यादी एक सलग बुलेट लिस्ट न करता ती दोन किंवा तीन रकान्यांची (कॉलम) करावी, ज्याकरवे लेखाची लांबी अवास्तव वाढणार नाही आणि पानावर असलेल्या ''रियल इस्टेट''चा सदुपयोग होईल. :शेवटी आणि महत्वाचे -- ::विकिपीडियावरील नियम आणि संकेत संकुचित नाहीत, किंबहुना त्यांत गरजेप्रमाणे बदल करणे हा सुद्धा एक संकेतच आहे. येथील लिखाणात आणि रचनेत सुधारणा होईल असे काही दिसल्यास नक्की उहापोह करावा. येथे अनेक जाणते, जुने आणि अनुभवी संपादक स्वयंसेवक म्हणून काम करतात. त्यांच्या मतांचा आणि अनुभवाचा जरुर उपयोग करुन घ्यावा. :पुन्हा एकदा धन्यवाद. : :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:०४, ६ जून २०२५ (IST) ::ता.क. मुखपृष्ठाचे चित्र काढून लावताना कोणत्याही प्रताधिकाराचा भंग होउ नये याची काळजी घ्यावी. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १३:१५, ७ जून २०२५ (IST) ::आपले उत्तर वाचून खेद झाला. ::मी दिलेल्या विकिपीडियाच्या पानांकडे व त्यात कशाप्रकारे लेख दिलेला आहे याकडे आपण दुर्लक्ष केलेले आहे. ::पानात किती संदर्भ असावेत याबाबत विकिपीडियाचा कोणताही नियम नाही. उलट जास्तीत जास्त संदर्भ द्यावेत असेच लिहिलेले आहे. ::पुन्हा एकदा एका पानाची लिंक देत आहे. ::https://en.wikipedia.org/wiki/Roger_Ebert ::या पानावर २९८ संदर्भ दिलेले आहेत. ::असे अनेक संदर्भ असलेली अनेक पाने आहेत. ::कमीत कमी संदर्भ असावेत हा नियम तुम्ही लावलेला आहे, विकिपीडियाचा तसा नियम नाही. ::तेच समीक्षेबाबतही आहे. आधी तुम्ही म्हणता एक ओळ फक्त द्या नंतर म्हणता दोन-तीन वाक्याचा असावा. अशी घासाघीस करण्यात मला स्वारस्य नाही. असे करावे लागेल याची कल्पनाही नव्हती. ::उतारा एवढा द्यायचा असतो ज्यातून काहीतरी अर्थपूर्ण बोध होईल. दोन वाक्यं- तीन वाक्यं असा निकष नसतो. ::यासाठी एका पानांची लिंक देत आहे. ::https://en.wikipedia.org/wiki/Outside_Mullingar ::यात समीक्षा कशी दिली आहे ते दिसते. अशी आणखी पाने आहेत. ::तुम्ही म्हणत आहात समीक्षा असावी रसग्रहण नव्हे. नेमका फरक आपल्याला माहिती आहे का? रसग्रहण हा शब्द शालेय जीवनानंतर आज मी पहिल्यांदाच वाचला. ::खुद्द समीक्षेमध्ये आस्वादक समीक्षा, अकादमीक समीक्षा, सौंदर्यवादी समीक्षा असे अनेक प्रकार आहेत. त्याबाबतही तुमचे काही नियम आहेत का? ::तसेच समीक्षा कोणी लिहिली, त्यात काय आहे हे थेट सुरुवातीलाच समजणेसुद्धा आवश्यक आहे तर वाचक तिकडे जातील. ::एकतर्फी मते मांडणाऱ्या समीक्षा नसाव्यात हे जे तुम्ही म्हटलं आहे ते सब्जेक्टिव्ह आहे. एखादे पुस्तक अतिशय चांगले असेल तर त्याच्यावर चांगलेच लिहिले जाईल. ::मराठीतील साहित्य व्यवहाराची आपल्याला कल्पना नाही असे दिसते. मराठीत वर्तमानपत्रातून परीक्षण प्रसिद्ध होते, काही साप्ताहिके व मासिके यातून परीक्षण प्रसिद्ध होते. वर्तमानपत्रांच्या साईट असतात परंतु काहीच साप्ताहिकांच्या डिजिटल साईट आहेत. अनेक पुस्तकासंबंधी ती चांगली पुस्तके असूनही काहीही प्रसिद्ध झालेले नसते. ::इतर नियम संकेत जसे दिसतील सुचतील तसे याचा अर्थ हे तुम्ही अतिशय खुले ठेवलेले आहे व जेव्हा तुमच्या मनात येईल तेव्हा तुम्ही नाकाराल. ::विकिपीडियाचे नियम व निकष काय आहेत ते बघावे. त्यासाठी मी पानाची लिंक दिलेली आहे व तो प्रीसिडंट आहे. इंग्लिश विकिपीडियावर जे चालते ते मराठी विकिपीडियावर तुम्ही का नाकारत आहात? ::रचनेबाबतही अनेक पानांवरती कथांची नावे एकाखाली एकच दिलेली आहेत. एका मागोमाग एक असे देणे हे गचाळपण आहे. ::मी म्हणत आहे तशाप्रकारे बुलेट लिस्ट दिलेली, क्रमांक दिलेली अनेक पाने आहेत. तुम्ही शोधू शकता की मी लिंक देऊ? ::त्यात पुन्हा सलग बुलेट लिस्ट करू नये असे तुम्ही दिले आहे परंतु हाही विकिपीडियाचा नियम नाही. अनेक ठिकाणी बुलेट लिस्ट किंवा क्रमांक देऊन यादी केलेली आहे. ::दोन-तीन रकान्यांची वगैरे म्हणजे पुन्हा गचाळपण. ::प्रत्येक संग्रहाला अशी यादी असू नये म्हणजे काय? असा भेदभाव का करायचा? ::मला काम करायचे असेल तर मी नीट व व्यवस्थित करतो व दिसायला चांगले असेल हेही बघतो. ::विकिपीडियाचा नियम व निकष व प्रीसिडंट जो आहे त्याचे मी अनुपालन करत आहे. ::गचाळ काम करण्यात मला स्वारस्य नाही. ::विकिपीडिया वरील नियम आणि संकेत संकुचित नाहीत असे आपण म्हणता परंतु आपण ते संकुचित करत आहात. तुम्ही स्वतःला विकिपीडियाच्या नियमांच्यावर सुपर इम्पोज करत आहात. ::विकिपीडियाचा आधी दुरुपयोग झाला तो झाला, परंतु म्हणून आता प्रत्येक नव्या व्यक्तीकडे किंवा प्रत्येक लेखाकडे संशयाने बघू नये. लेखनाचा विषय, मजकुराचा दर्जा याचे मेरिट बघावे. प्रत्येक जण इथे जाहिरात करायला येत नाही याची नोंद घ्यावी. जाहिरातबाजी हा अतिशय चुकीचा शब्द आहे जो तुम्ही वापरत आहात. ::मी स्वतः लेखक आहे व माझे अनेक लेख प्रसिद्ध झालेले आहेत परंतु मी स्वतः संबंधित कधीही विकिपीडियावर काहीही टाकणार नाही. त्याबाबत चिंता नसावी. हा खुलासा मुद्दाम केला आहे. ::हा खुलासा करण्याचे दुसरे कारण मी आयटीमध्ये काम केलेले आहे तसेच विकिपीडियावर कशाप्रकारे लेख लिहिले जातात याचा अनेक पाने बघून मी अभ्यास केलेला आहे व त्यानुसार पान बनवत आहे. त्यामुळे मला जेव्हा मदत लागेल तेव्हा मी घेईनच व घेतलेली आहे, त्याबाबत चिंता नसावी. ::विकिपीडिया हा संपूर्ण प्रकल्प लोकांनी चालवलेला आहे तो एकमेकांच्या सहकार्याने चालवलेला आहे. या उद्देशाला आपण कृपया हरताळ फासू नये ही विनंती. ::विकिपीडियाबाबतचाच माझा ‘जगाच्या कल्याणा विकिपीडिया’ हा लेख अनेक वर्षांपूर्वी प्रसिद्ध झाला होता. ::मी ज्या उमेदीने इथे काम करायला आलो होतो व साहित्यप्रेमी या नात्याने साहित्यिकांची व पुस्तकांची माहिती द्यावी हा माझा उद्देश होता ती उमेद आता राहिलेली नाही. ::दोन प्रौढ व्यक्तींचे प्रत्येक बाबतीत सदैव एकमत होऊ शकत नाही ही मूलभूत बाब आहे. कोणीही दिलेला मजकूर व त्याची रचना विकिपीडियाच्या नियमानुसार व निकषानुसार आहे का इतकेच बघावे. तुम्ही मायक्रो मॅनेजमेंट करत आहात त्याची आवश्यकता नाही. ::हे केवळ मी तुम्हाला मार्गदर्शनार्थ सुचवले आहे म्हणजे तुम्ही एक धोरण ठरवावे. इतर कोणी नवीन व्यक्ती आली तर निदान तिला सोयीचे होईल. ::मी आता इथे फिरकणार नाही. चिंता नसावी. ::Good bye. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १२:२१, ८ जून २०२५ (IST) :::तुमचे येथील उत्तर वाचून व एकूण पवित्रा पाहून तुम्ही येथे मदत करण्यास नाही तर '''माझेच कसे बरोबर आणि इतर सगळे कसे मूर्ख''' हेच दाखविण्यासाठी आला आहात/होतात याची खात्री पटली. :::मी दिलेल्या प्रतिसादातील मथितार्थ न बघता पुन्हा नसत्या विषयांवर भाराभर मतांच्या पिंका टाकून पसार झालेले दिसत आहात. :::तुमच्या काही वाक्यांवरुन, उदा. ''प्रत्येक संग्रहाला अशी यादी असू नये म्हणजे काय? असा भेदभाव का करायचा?'', ''दोन-तीन रकान्यांची वगैरे म्हणजे पुन्हा गचाळपण'', इ. पाहून तुम्हाला '''क्राउडसोर्स्ड''', आणि विशेषतः विकिपीडियावर अगदी तुटपुंजा अनुभव आहे हे उघड होते. :::''मी आयटीमध्ये काम केलेले आहे'' हे वाक्य हास्यास्पद आहे. आयटी मध्ये काम केलेले अनेक लोक येथे आहेत. अनेक दशकांचा त्यांचा अनुभव घेउन ते येथे नम्रपणे आणि उद्दाम मते (''खाली पहा'') न मांडता सामंजस्याने काम करतात. तुम्हाला हे करण्यात स्वारस्य नसल्यास तुम्ही इतर ठिकाणी जावे यात विकिपीडियाचे आणि तुमचे, असे दोघांचेही भलेच होईल. :::असो. तुम्ही इतर ठिकाणी काही तरी सकारात्मक काम कराल ही आशा. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १८:१९, ८ जून २०२५ (IST) :::''तुम्ही शोधू शकता की मी लिंक देऊ?'' -- आता याला ''अहो काका, अशा लिंक भाराभर सांडून ठेवायला अवघड नाही. तुम्ही शोधता कि टाकू खंडीभर तुमच्या चर्चा पानावर?'' असे उत्तर देणे हा उद्दामपणा झाला असता परंतु मी ते करीत नाही आहे. अधिक काय लिहावे. तुम्ही सुज्ञ आहात (?) :::ता.क. जितक्यांदा तुमचा संदेश वाचला तितक्यांदा हसू येण्यासारखे नवीन काहीतरी सापडले, उदा. ''गचाळ काम करण्यात मला स्वारस्य नाही.'' तुम्ही लिहिलेल्या लेखाची (गचाळ आणि ढिसाळ) प्रस्तावना, अनुक्रमणिका आणि सुधारित आवृत्ती, यांमधील फरक आपणच पहावा. नाही कळल्यास सांगतो. '''खालील संदेश Uday0611 या सदस्याने चुकीच्या ठिकाणी घातलेला होता. सदस्याच्या अननुभवामुळे हे कदाचित झाले असेल.''' तो योग्य ठिकाणी हलविला. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०७, ८ जून २०२५ (IST) ----- ::::तुमचा हाच हट्ट आहे की अंतिम शब्द तुमचाच राहील आणि तुम्ही दिल्याप्रमाणेच सर्व व्हावे. ::::मी पुन्हा पुन्हा लिहिले आहे विकिपीडियाचे नियम व निकष याप्रमाणे मी काम केले आहे. मी जे अल्प काम केले आहे ते बघूनही तुम्ही दोषारोप करता याचा अर्थ तुम्हाल पाने होण्यात इंटरेस्ट नाही तर फक्त स्वत:ची सत्ता गाजवायची आहे. ::::मी भरपूर सकारात्मक काम केलेले आहे. ::::तुम्हाला साहित्याची तुटपुंजीही जाण नसताना, साहित्य अकादमी म्हणजे काय माहीत नसताना तुम्ही ढवळाढवळ करू नये. माझा आता संबंधच नाही परंतु कोणी लिहिले तर म्हणून सांगत आहे. क्राउडसोर्स्ड असे शब्द वापरणे याला जार्गन वापरून घाबरवून टाकणे म्हणतात. ::::मी आयटीचे लिहिले कारण अगदी बारीकसारील सूचना तुम्ही देत आहात. आधी त्या व्यक्तीबद्दल जाणून घ्या. ::::मी लिंक दिलेल्या आहेत त्या काय संकेत आहेत ते दाखवण्यासाठी. ज्या विकिपीडियावर तुम्ही काम करता त्याला तुम्हीच पिंका म्हणत आहात ही तुमची खरी भावना दाखवते. ::::निदान आता तरी सुधराल असे लिहावे वाटते पण फरक पडणार नाही माहीत आहे. ::::राम राम [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४५, ८ जून २०२५ (IST) ::::थोड्याच दिवसात User dectivate करत आहे. सुखात रहा. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४८, ८ जून २०२५ (IST) ----- :::::''तुमचा हाच हट्ट आहे की अंतिम शब्द तुमचाच राहील आणि तुम्ही दिल्याप्रमाणेच सर्व व्हावे.'' :::::'''आता मी जातो''' म्हणून सुद्धा उत्तर द्यायला परत आलात. यात अंतिम शब्द कोणाला हवा आहे हे उघड आहे (हिंट -- आपण स्वतः) :::::''मी पुन्हा पुन्हा लिहिले आहे विकिपीडियाचे नियम व निकष याप्रमाणे मी काम केले आहे'' :::::पुन्हा एकदा -- तुमची प्रस्तावना, अनुक्रमणिका पहा -- नियम आणि निकष यांना धाब्यावर बसवून आपल्या मताने लिहिले हे सुद्धा उघड आहे. :::::''मी जे अल्प काम केले आहे ते बघूनही तुम्ही दोषारोप करता'' :::::'''दोषारोप'''? वा! चोराच्याच.... काका, मागच्या आणि पुढच्या '''लगेचच्याच''' वाक्यात आरोप तुम्ही केलेत...मी नव्हे. पुन्हा एकदा, राग थुंकून टाकून, आपला संवाद वाचा. माझी विधाने ही झालेल्या त्रुटी (चुका सुद्धा नव्हेत) दाखवित आहेत. आरोप किंचितही नाही. :::::''याचा अर्थ तुम्हाल पाने होण्यात इंटरेस्ट नाही तर फक्त स्वत:ची सत्ता गाजवायची आहे.'' :::::(तुम्ही थेट माझ्यावर घसरलात म्हणून माझे उदाहरण देतो) आता तुम्ही वीस वर्षे मागे जाउन पहा की पाने होण्यात इंटरेस्ट मला (आणि इतरांना) किती आहे. येथे आणून टाकलेली घाण उपसण्यात मी किती वेळ घालवला आहे....उद्दाम, उद्धट संपादकांशी संवाद साधण्यात किती मनस्ताप करुन घेतला आहे हे पहा. हे पाहण्यात तुमचे २-४ आठवडे तरी जातील....आणि करमणूकही होईल. येथील किती संकेत, नियम सार्वमताने घेतले गेले याचेही एकदा सर्वेक्षण करा. :::::''मी भरपूर सकारात्मक काम केलेले आहे.'' :::::इतरत्र असेल. येथे येउन मात्र २-४ पानांची भर घालून नसते वाद घातले. :::::''मी आयटीचे लिहिले कारण अगदी बारीकसारील सूचना तुम्ही देत आहात. आधी त्या व्यक्तीबद्दल जाणून घ्या.'' :::::पुन्हा एकदा हास्यास्पद विधान. आयटीमध्ये काम केल्याचा, बारीकसारीक सूचना देण्या/घेण्याचा संबंध काय? तुम्हाला नेमके कळावे म्हणून सुचवले (तरीही कळले नाहीच). :::::''मी लिंक दिलेल्या आहेत त्या काय संकेत आहेत ते दाखवण्यासाठी. ज्या विकिपीडियावर तुम्ही काम करता त्याला तुम्हीच पिंका म्हणत आहात ही तुमची खरी भावना दाखवते.'' :::::आता करमणूकच करुन देण्याचे ठरवले आहेत असे दिसते....किंवा तुमच्या डोक्यात रागाचा भडका पडला असावा. काका.....तुमची अद्वातद्वा, विषयांतर करणारी मते, या पिंका. लिंका आणि पिंका यातील फरक समजून घ्या! माझी भावना काय आहे हे माझ्या संपादनातून आणि इतर कामातून कळते. तुमची पुस्ती नको. :::::''निदान आता तरी सुधराल असे लिहावे वाटते पण फरक पडणार नाही माहीत आहे.'' :::::नकाच लिहू मग....टा टा. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०५, ८ जून २०२५ (IST) :::::ता.क. तुम्ही येथे पुन्हा एकदा येउन वाचणार आणि उत्तर देणार हे '''नक्कीच'''. मग तेव्हा पुन्हा भेटूच :-) आशा आहे तेव्हा रागाच भर ओसरुन पुन्हा एकदा, नव्याने संवाद साधाल. आतापर्यंतच्या (कसा का असेना) योगदानाबद्दल धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०५, ८ जून २०२५ (IST) '''पुन्हा एकदा, खालील संदेश Uday0611 या सदस्याने चुकीच्या ठिकाणी घातलेला होता. सदस्याच्या अननुभवामुळे हे कदाचित झाले असेल.''' तो योग्य ठिकाणी हलविला. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:२६, ८ जून २०२५ (IST) ----- ::::::किरकोळ काहीतरी फरक करून, खाली वर करून तुम्ही मोठी सुधारणा केल्याचा आव आणत आहात. ज्याला तुम्ही सुधारणा म्हणत आहात तो खरं तर तुम्ही गचाळपणा केलेला आहे. ::::::तुम्ही आधी तुमचा अहं बाजूला ठेवा, थोडा नम्रपणा शिका, दुसऱ्याचे ऐकून घ्यायची तयारी ठेवा, लिंक दिल्या आहेत ते मी जे म्हणतोय ते बरोबर आहे की नाही तुम्हाला बघता यावे यासाठी. ::::::तुम्ही स्वतःचे आर्बिटरी नियम लावू नका. विकिपीडियाच्या नियमाप्रमाणे चला. ::::::तुमचा अहंकार बाजूला ठेवून मग लिहा किंवा लिहूच नका. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १९:१६, ८ जून २०२५ (IST) :::::::हम्म्....आता मात्र तुमच्या ''मी किती अनुभवी आहे'' या पवित्र्यावर जाम संशय येऊ लागला आहे. क्रमांतर करुन संदेश लिहिले की कोण कोणास काय म्हणले हे कळणे अशक्य होते. :::::::''ज्याला तुम्ही सुधारणा म्हणत आहात तो खरं तर तुम्ही गचाळपणा केलेला आहे.'' :::::::हसावे की रडावे? हसावेच.....''संवादात प्रत्येकाचे उत्तर जसेच्या तसे ठेवावे, त्यात इतरांनी बदल करू नयेत'', हा विकिपीडियावरील तर आहेच आहे पण साधा संवादासाठीचा नियम आहे. जेथे तेथे उत्तरे टाकणे, ज्याकरवे संभ्रम निर्माण होईल हाच गचाळपणा किंवा ढिसाळपणा. आता तरी आवरा राग आपला. फालतू चुका करुन हसे करुन घेत आहात. शांत झाल्यावर पाहिजे तर बोला. :::::::''थोडा नम्रपणा शिका'' :::::::पुन्हा एकदा.....जरा येथील संपादन इतिहास चाळा. उद्धटपणा दाखविल्यास सारखा नम्रपणाच ठेवणे हे शहाण्याचे लक्षण नव्हे. या बाबतीत मी तुकारामांचा शिष्य आहे -- ''भले तर देऊ कासेची लंगोटी । नाठाळाचे....'' :::::::''तुम्ही स्वतःचे आर्बिटरी नियम लावू नका. विकिपीडियाच्या नियमाप्रमाणे चला.'' :::::::पु्हा एकदा हवेत गोळीबार.....कोणते आर्बिट्ररी नियम? तुमच्या त्रुटी हटकण्याचा? :::::::अच्छा...पुन्हा एकदा लवकरच भेटू कारण आधीच्या अनुभवावरुन ठाम माहिती आहे की ''मी जातो....मी जातो'' म्हणूनसुद्धा तु्म्ही काही येथून इतक्यात जात नाहीत. :::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:२६, ८ जून २०२५ (IST) ::::::::अरे अरे किती समजावून सांगावं लागतं तुम्हाला? ::::::::बुलेट लिस्ट नको याचं काही कारणच नाही हा तुमच्या खिशातला नियम आहे. ::::::::संदर्भ कमीत कमी हाही तुमचाच नियम आहे. २९८ संदर्भ असलेले पान मी दाखवले आहे. ::::::::तुम्ही चूक मान्य करा, तो नम्रपणा शिका. ::::::::आता मला शंका येत आहे नव्हे खात्री झाली आहे मी काय म्हणतोय तेच तुम्हाला समजत नाही. तुम्ही फक्त माझेच खरे यावरच अडून बसला आहात. ::::::::विकिपीडियावर तुम्ही काम केले म्हणजे तुम्ही त्याचे मालक होत नाही. ::::::::तुम्ही त्यावर मालकी हक्क प्रस्थापित करत आहात. ::::::::हे मी आधीच दिलेले होते दोन प्रौढांचे एकमत होऊ शकत नाही प्रत्येक बारीक-सारीक शब्द तुम्ही बदलण्याचे कारणच नाही. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १९:४०, ८ जून २०२५ (IST) :::::::::रावसाहेब, :::::::::''बुलेट लिस्ट नको याचं काही कारणच नाही हा तुमच्या खिशातला नियम आहे.'' :::::::::''संदर्भ कमीत कमी हाही तुमचाच नियम आहे. २९८ संदर्भ असलेले पान मी दाखवले आहे.'' :::::::::डोके ठिकाणावर आहे का? बुलेट लिस्ट का नको याचे कारण समजावून सांगितले. तुमच्या रागाने माखलेल्या मस्तकात ते शिरले नाही. वाचा पुन्हा....मराठीतच आहे. आणि हा '''नियम''' हे कोणी सांगतले हो? तुमच्याशी बोलताना मी माझे मत मांडले आणि तुम्ही त्याचा काय वाटेल तो अर्थ लावून बोलता आहात. वा.....! :::::::::''संदर्भ कमीतकमी पाहिजेत'' हा माझा नियम? अहो तात्या, ''संदर्भ द्या संदर्भ द्या'' म्हणून येथे कंठशोष करणाऱ्यांतील मी एक आहे.^* उचलली जीभ अन् लावली टाळ्याला, आँ? :::::::::महाशय, येथे थोडा वेळ घालवा....वाचा.....काम करा....इतरांचे काम पहा (माझे नव्हे...इतर अनके निःस्वार्थीपणे काम करणाऱ्यांचेही).....उगीच उंटावरुन शेळ्या हाकत फिरू नका. :::::::::''हे मी आधीच दिलेले होते दोन प्रौढांचे एकमत होऊ शकत नाही प्रत्येक बारीक-सारीक शब्द तुम्ही बदलण्याचे कारणच नाही'' :::::::::येथे एकच प्रौढ आहे आणि तो तुमच्या कळपटाशेजारी नाही. हे नक्कीच :-) :::::::::स्वतः काय केले....केले पाहिजे....याचा अचानक साक्षात्कार झाल्यावर लाज वाटून हे सगळे माझ्यावर फेकत असल्यासारखे वाटते आहे. :::::::::असो...तुम्ही जाणार होतात.....अनेक तासांपूर्वी....अगदी ''सुखाने रहा'' असा आशीर्वाद देखील देउन झाला.....काय झाले.....बस चुकली? :::::::::टा...टा! :::::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४३, ९ जून २०२५ (IST) :::::::::^* विकिपीडियाच्या चौकटीत राहून दिलेले संदर्भ. या बाबतीत अजून एक -- येथे तुम्ही लिहिलेल्या लेखात देऊ केलेले इंग्लिश आणि खुद्द मराठी विकिपीडियाचे संदर्भ पाहून तुमचे विकिपीडियाबद्दलचे ''अगाध'' ज्ञान कळले....इतरही अनेक उदाहरणे आहेत, पण तूर्तास इतकेच. :::::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४३, ९ जून २०२५ (IST) == संदेश हिवाळे यांच्याशी संबंधित संशयित सॉकपपेट्री/मिटपपेट्री == संदेश9822 यांच्या 2022 मधील ([[:mr:विकिपीडिया:कौल/प्रचालक#संदेश_हिवाळे]]) मराठी विकिपीडियावरील प्रचालकपदाच्या निवडीसाठी संशयित सॉकपपेट्री किंवा मिटपपेट्री. सूचीबद्ध वापरकर्त्यांनी कमी संपादन इतिहास दर्शवला असून, त्यांची मुख्य कार्यक्षमता RfA मध्ये मतदान करणे होती, त्यानंतर ते निष्क्रिय झाले. वापरकर्ता:Sumedhdmankar यांनी 22 मे 2022 ते 14 ऑगस्ट 2022 पर्यंत फक्त 16 संपादने केली, RfA ला समर्थन दिले आणि 12 फेब्रुवारी 2024 पर्यंत 43 संपादनांनंतर निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2187215]. वापरकर्ता:Surendra Rajaram Shinde यांचे पहिले संपादन RfA समर्थनासाठी होते, 23 ऑक्टोबर 2022 ते 26 नोव्हेंबर 2023 पर्यंत फक्त 60 संपादने केली आणि निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190508]. वापरकर्ता:प्रतिक रामटेके यांनी 14 मे 2021 ते 28 मे 2022 पर्यंत 17 संपादने केली, 22 ऑक्टोबर 2022 रोजी RfA समर्थनासाठी पुन्हा सक्रिय झाले आणि त्यानंतर संपादने केली नाहीत [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190967]. वापरकर्ता:विष्णु एरंडे, 27 मे 2022 रोजी नोंदणीकृत, यांनी सुरवतात्रीला 3 संपादने केली, RfA ला समर्थन दिले आणि 2023 जनवारी 26 पर्यंत 24 संपादनांनंतर निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190967]. हे नकाटे RfA च्या निकालावर परिणाम करणारी संभवत: सॉकपपेट्री किंवा समन्वित मतदान दर्शवतात, तपासणीची विनंती करत आहे. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) १९:५४, १४ जून २०२५ (IST) :या User व्यतिरिक्त इंग्लिश विकिपीठियावर SPI आणखी एका User ची केस सुरु आहे जे पुरावे त्यांच्या दिशेने दाखवतात [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Sandesh9822]. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:०१, १४ जून २०२५ (IST) ::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::Above message seems to be machine translated and only partly legible. Since this involves allegations and a request for action/investigation, I'd like to make sure I understand the issue and the request well before proceeding. You can write in English on this page if you prefer. ::From the message above, I understand that -- ::# @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]]'s admin election has evidence of sockpupetry/mitpupettry or coordinated voting ::# @[[सदस्य:Sumedhdmankar|Sumedhdmankar]], @[[सदस्य:Surendra Rajaram Shinde|Surendra Rajaram Shinde]], @[[सदस्य:प्रतिक रामटेके|प्रतिक रामटेके]], @[[सदस्य:विष्णु एरंडे|विष्णु एरंडे]] are suspected sockpuppets. ::# w:en has another SPI case under investigation that involves @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] ::# You'd like me to investigate. ::1. Is my understanding of your message correct? ::2. What exactly would you like me to investigate? It is not clear from the message, so please elaborate. ::3. Where did your request for action originate? Is there an associated investigation elsewhere, e.g., the SPI case you referenced, that prompted this request? ::Thanks. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:१३, १४ जून २०२५ (IST) :::Your understanding is correct. For more details, I have explained clearly in English in the SPI case. My Marathi is not very fluent, so I apologize for that, but I tried to convey the same to you in Marathi. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:२९, १४ जून २०२५ (IST) ::::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::::Thanks for confirming. While we want all/most communication here to happen in Marathi, such cases are an exception. I appreciate you trying to use Marathi though. ::::I will take a look at the SPI case shortly. ::::In the meanwhile, can you please explain what is it that you'd like me to investigate as an admin/crat? Stewards and checkusers likely are better folks to request forensic analysis of user behavior. Even so, happy to add to it with what I can. ::::Let me know. ::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:३३, १४ जून २०२५ (IST) :::::There is also a case filed against them with the Stewards and CheckUser, but since this RfA issue falls under Marathi Wikipedia, I am requesting you to investigate it within your capacity. If someone is engaging in wrongdoing, it could lead to anyone becoming an admin in the future, which should not happen. This is why I am pursuing this matter, as I noticed evidence of it while investigating. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:४७, १४ जून २०२५ (IST) ::::::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::::::I reviewed the SPI case. Jumping off a sockpuppetry suspicion into an RFa investigation is borderline tangential and can be viewed as ''fishing ''expedition to find evidence without probable cause, as I mentioned on the SPI case. ::::::Prima facie, I don't think there is/was any wrongdoing in the RFa here. There is always a possibility, but I don't see a compelling reason to invest time in this ''just yet''. If there's ''clear'', ''corroborated'' evidence of the said user engaging in sockpupettry elsewhere (such as your investigation getting traction with corroboration), I will be happy to dive deeper. ::::::We should perhaps continue our conversation in the SPI case, so as to not split threads and avoid confusion. ::::::For the record, I appreciate you taking the time to find, investigate and shut down sockpupettry and similar abusive behavior and will help when feasible. ::::::Thanks again. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:५५, १४ जून २०२५ (IST) == साचा चित्रपट पोस्टर == {{t|चित्रपट पोस्टर}} या साचातील मजकूर योग्य आहे का. मला कुठेतरी चुकीचा वाटतोय.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१०, १५ जुलै २०२५ (IST) :याचे शीर्षक संदिग्ध आहे. '''चित्रपट पोस्टर प्रताधिकार प्रश्न''' किंवा तत्सम शीर्षकाखाली स्थानांतरण करावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:११, १६ जुलै २०२५ (IST) ::[https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=साचा:चित्रपट_पोस्टर&oldid=1184804 ही आवृत्ती] योग्य होती. पुढील आवृत्तीत [[सदस्य:Mahitgar]] यांनी बदल केले होते. सबब जुनी आवृत्ती पुनर्स्थापित करावी की वेगळा नवीन साचा निर्माण करावा?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:१३, १६ जुलै २०२५ (IST) :::ठीक. ही आवृत्ती पुनर्स्थापित करुन त्यातील व्याकरणदोष सुधारावे तसेच शीर्षकही बदलावे. :::नुसते ''चित्रपट पोस्टर'' असे म्हणल्यास पोस्टर बद्दलची माहिती ध्वनित होते. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १६:३८, १६ जुलै २०२५ (IST) == Where non-free files are used == Hi! If we add a link like [[Special:Diff/2590678]] to non-free files then we can always see where a file was used if it unused at some point in the future. Then it is easy to click the link and see if the file was replaced by a better file or if it was removed by a mistake. If you think it's a good idea to add a link like that it is probably best to give my bot a botflag. Let me know what you think. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:१२, १८ जुलै २०२५ (IST) :I think I understand what you mean by the diff explanation. Not sure how it justifies a bot flag. What am I missing? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१६, १८ जुलै २०२५ (IST) ::Hello! If you think adding a link is a good idea there are two options: 1) I get a bot flag and add it or 2) I add it without a bot flag. If you think it is a bad idea to add the link just let me know and I will leave the files alone. The best would probably be to add [[साचा:Non-free use rationale]] but that will require a lot of work. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २२:३६, १८ जुलै २०२५ (IST) :::Do you have a bot acct elsewhere that you will use for this? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:१६, २० जुलै २०२५ (IST) :::: My bot [[विशेष:मध्यवर्तीअधिकारी/MGA73bot]] have a bot flag on a number of accounts. The sister bot only have a flag on Commons [[विशेष:मध्यवर्तीअधिकारी/MGA73bot2]]. See [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#सदस्य:MGA73bot]] and [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#MGA73bot]] for earlier bot flags. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:४०, २० जुलै २०२५ (IST) :::::MGA73bot has been granted a botflag for a month. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १३:५४, २० जुलै २०२५ (IST) ::::::Thank you! --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:५७, २० जुलै २०२५ (IST) == Translation notification: Incident Reporting System == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, ०९:२३, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Meta:Deletion policy == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १२:३७, १५ सप्टेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == आनंद काळे (Anand Kale) == अभिनेता आनंद काळे यांच्या करिता पान कसे बनवायचे? त्यांच्यावरील वर्तमानपत्रांमधून अनेक लेख प्रसिद्ध आहेत. [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५१, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/kondaji-baba-aka-anand-kale-in-swarajya-rakshak-sambhaji-serial-is-in-real-life-ssv-92-1993267/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५४, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.lokmat.com/photos/filmy/mazi-tujhi-reshimgaath-fame-marathi-actor-anand-kale-lifestyle-a734/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५६, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/television-news/swarajya-rakshak-sambhaji-actor-anand-kale-to-work-in-hollywood-film/articleshow/71307367.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५७, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/anand-kale-from-swarajya-rakshak-sambhaji-serial-is-working-for-hollywood-movie-ssv-92-1980052/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५९, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/interview-of-swarajyarakshak-sambhaji-fame-anand-kale-aka-kondaji-baba/articleshow/71462535.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०१, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://marathi.latestly.com/entertainment/marathi/swarajya-rakshak-sambhaji-fame-anand-kale-in-hollywood-film-watch-teaser-of-remember-amnesia-65889.html [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०३, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/television/char-divas-sasuche-fame-anand-kale-enters-in-star-pravah-serial-sva-00-4974960/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०५, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/television/majhi-tujhi-reshimgath-vishwjeet-kaka-fame-anand-kale-best-supporting-character-male-in-zee-marathi-award-nrp-97-3201831/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०७, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.lokmat.com/filmy/television/swarajya-rakshak-sambhaji-kondaji-baba-farzand-aka-anand-kale-got-emotional/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०९, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/aanand-kale-comes-back-to-theatre/articleshow/65107140.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:११, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolhapur/chief-minister-eknath-shinde-promises-rs-20-crore-for-restoring-gutted-keshavrao-natyagruha/articleshow/112436327.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:१५, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) == Translation notification: Template:AffCom == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी आणि गुजराती on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १०:२५, ३० ऑक्टोबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Help:Two-factor authentication == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०८:३९, ६ डिसेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०४:००, १५ जानेवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ == [[File:FNF 2026 Mr logo.png|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल. ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू होऊन ३१ मार्च २०२६ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल. पहिले स्थानिक बक्षीस - २५ अमेरिकन डॉलर्स, दुसरे स्थानिक बक्षीस - २० अमेरिकन डॉलर्स, तर सर्वोत्कृष्ट निर्णायक लेखासाठी - १५ अमेरिकन डॉलर्स दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा. कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] या पृष्ठावरील सर्व सूचना आणि नियम वाचा. तसेच [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी]] या पानावर आपली नाव नोंदणी करून स्पर्धेत सहभागी व्हावे. तसेच [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/224/submission/new हा दुवा] वापरून तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. :धन्यवाद. :[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] आणि [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] :आयोजक :'''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:४१, ५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2026&oldid=30030409 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is low. The deadline for translating this page is 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १६:३२, १५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Julius 12345@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation request == Hello, अभय नातू. Can you translate and upload the article [[:en:Bazardüzü]] in Marathi Wikipedia? Yours sincerely, [[सदस्य:Kurcke|Kurcke]] ([[सदस्य चर्चा:Kurcke|चर्चा]]) १६:३६, ७ मार्च २०२६ (IST) == नवीन वर्ग == पोलिस दलातील आरोपी, (उपवर्ग महाराष्ट्र पोलिस दलातील आरोपी) असा नवीन वर्ग तयार करून विविध लेखात जोडल्यास बरे होईल. जसे की [[सचिन वाझे]], [[परम बीर सिंग]], [[प्रदीप शर्मा]], [[दिनेश आणि तारकेश्वरी राठोड]] [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १०:२१, १० मार्च २०२६ (IST) :ठीक वाटते परंतु ज्यांच्यावर खटले चालू आहेत त्यांच्यासाठी हा वर्ग करता येईल. नुसतेच आरोप झालेले असणाऱ्यांना या वर्गात समाविष्ट करू नयेत. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२४, १० मार्च २०२६ (IST) == साचा न दिसणे == नमस्कार, मी एडिट करत असलेल्या [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] आणि [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] या पानांमध्ये सर्वात शेवटी मी समाविष्ट केलेला साचा - देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी - हा साचा दिसत नाही आहे. तसेच माझे लक्ष गेले ते असे की एक वर्ग जोडला गेला आहे [[:वर्ग:अशी पाने ज्यांच्यावर साचे चढविण्याची आकार मर्यादा संपलेली आहे]]. याचा अर्थ काय आहे? मला माहित नाही म्हणून विचारले व यावर उपाय काही आहे का? [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) ११:३३, १७ मार्च २०२६ (IST) == वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती == नमस्कार अभय! आपल्याला वर्गांबद्दल बरीच माहिती असल्यामुळे आपले मत विचारायचे होते. [[:वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] मध्ये सर्वाधिक वर्गांचे नाव हे इंग्रजी आहेत. जसे की; [[:वर्ग:रशियन व्यक्ती]] हे "रशियाचे व्यक्ती" असे असायले हवे होते का? [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १०:१८, २ एप्रिल २०२६ (IST) :नमस्कार, :यांचे मराठीकरण खरे म्हणजे रशियाई व्यक्ती, इंडोनेशियाई व्यक्ती, अमेरिकी व्यक्ती, पाकिस्तानी व्यक्ती, असे व्हायला हवे, किंवा रशियाच्या, इंडोनेशियाच्या व्यक्ती असेही होऊ शकते. :अनेक वर्षांच्या पायंड्यानुसार सध्या हे वर्ग (आणि इतर ठिकाणचे उल्लेख सुद्धा) रशियन, अमेरिकन, इ. झालेले आहे. मला वाटते कोणी भाषतज्ज्ञाचे मत मिळाल्यास बदल करावे, तोपर्यंत हे वर्ग तसेच राहू द्यावे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:४९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) ::आता तुमचे उत्तर वाचल्यानंतर मला ही लक्षात आले की अनेक वर्तमानपत्र माध्यमे "रशियाई" ऐवजी "रशियन" या शब्दाचा उपयोग करतात. आधुनिक ''मीडिया'' प्रकाशन नेहमी एकच भाषा काटेकोरपणे पाळत नाहीत. जसे अनेक इंग्रजी शब्द थेट वापरले जातात जरी त्यांचे मराठी शब्द उपलब्ध असले तरी. आपण कोणत्याही योग्य प्रकारासह पुढे जाऊ शकतो; पण मग आपण त्यात किमान सुसंगतता ठेवू या. सध्या, या वर्गात खालील प्रकार आहेत: :* [[:वर्ग:आयवरी कोस्टमधील व्यक्ती]] - [[:en:Category:Ivorian people]] :* [[:वर्ग:इजिप्तच्या व्यक्ती]] - [[:en:Category:Egyptian people]] :* [[:वर्ग:मालदीवी व्यक्ती]] - [[:en:Category:Maldivian people]] :* [[:वर्ग:सौदी अरब व्यक्ती]] - [[:en:Category:Saudi Arabian people]] ::[[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १३:३९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) :::कोणते तरी एक प्रमाणीकरण असावे याबद्दल सहमत. वरील यादीतील ''सौदी अरब'' याला वेगळी बैठक असू शकते. यातून वांशिक वारसा/गट (सौदीतील अरब) सूचित होऊ शकतात किंवा नागरिकत्व ही (सौदी अरेबिया देशाचे नागरिक...यातील ''अरेबिया'' हा आंग्ल शब्द आहे :-) ) :::अजून एक प्रकारे मराठीतून उल्लेख करण्याचा प्रकार म्हणजे -- पुणेरी, पुणेकर, मुंबईकर, नाशिककर, इ. :::अनेक आडनावेसुद्धा याच धर्तीवर असतात. :::असो. किमानपक्षी वरील यादीत उरलेले प्रकार घातल्यास जंत्री ठेवणे आणि नेमके प्रमाणीकरण ठरल्यावर त्यात बदल करणे सोपे होईल. :::धन्यवाद. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) 5g7mtz4arcka0vuevaje7zs2b0upawb 2677205 2677204 2026-04-03T15:50:27Z अभय नातू 206 /* वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती */ 2677205 wikitext text/x-wiki {{सदस्य चर्चा:अभय नातू/जुचसाचा}} '''माझ्यासाठीच्या आपल्या सूचना, प्रश्न, इ. येथे नोंदवा.''' == Article requests? == Hello! I am interested in seeing if there are Marathi speaking Wikipedians interested in making a Marathi article on [[:en:Japanese School of Mumbai]] , which is a school for Japanese children in Mumbai. Is there a place where I can put article requests, or is there a way to contact Wikipedians who may be interested? Thank you, [[सदस्य:WhisperToMe|WhisperToMe]] ([[सदस्य चर्चा:WhisperToMe|चर्चा]]) ०४:१२, १६ एप्रिल २०२३ (IST) == Translation notification: Movement Charter == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १७:२८, १८ मे २०२३ (IST) <!-- सदस्य:RamzyM (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation request == Hello. Can you create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Marathi Wikipedia? Yours sincerely, [[सदस्य:Multituberculata|Multituberculata]] ([[सदस्य चर्चा:Multituberculata|चर्चा]]) २२:२८, १२ जून २०२३ (IST) == भाषा-विषयी लेखक == नमस्कार! तुम्ही श्रेण्यांवर काम करत असल्याने, मला वाटले की मी हे येथे लिहावे. [[:वर्ग:इंग्लिश भाषी लेखक]] हा [[इंग्रजी|इंग्लिश / इंग्रजी भाषेत]] लिहीणाऱ्या लेखकांसाठी असावा. तर [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक]] हा [[इंग्लिश लोक|इंग्लिश लोकांमधील]] जे लेखक आहे (कोणत्याही भाषेतले) त्यांच्यासाठी असावा. उदा. [[पीटर केरी (कादंबरीकार)]] हे [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन व्यक्ती|"ऑस्ट्रेलियन"]] आहे आणि "इंग्लिश भाषी लेखक"; पण ते [[:वर्ग:इंग्लिश व्यक्ती|इंग्लिश व्यक्ती]] नाही. जर तुम्हालाही असेच वाटत असेल तर आपण वर्गाच्या पानांवर असे स्पष्टीकरण लिहायला हवे ज्यामुळे सदस्य गोंधळून जाणार नाही. तसेच, सर्वसाधारणपणे, मराठी विकिपीडियावर अनेक श्रेणी बरोबर बनवल्या जात नाहीत. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ०९:२८, २० जून २०२३ (IST) :{{साद|Dharmadhyaksha}} :नमस्कार :''इंग्लिश लेखक'' हा वर्ग इंग्लिशमध्ये लिहिणाऱ्या लेखकांसाठी वापरलेला बरोबर आहे. यात ''इंग्लिश (भाषेत लिहिणारे) लेखक'' असे अध्याह्रत आहे. हेच मराठी लेखक, जपानी लेखक यांसाठीही लागू होते. :इंग्लिश बोलणारे आणि इतर भाषांमध्ये (किंवा इंग्लिशमध्येही) लिहिणाऱ्या लेखकांसाठी ''इंग्लिश भाषक लेखक'' असा वर्ग करावा. यात ''इंग्लिश बोलणारे लेखक'' असा अर्थ ध्वनित होतो. हा ''इंग्लिश व्यक्ती'' वर्गापेक्षा वेगळा आहे कारण बिगर-इंग्लिश व्यक्तीसुद्धा इंग्लिश बोलणारे (आणि तिसऱ्याच भाषेत लिहिणारे) असू शकतात! :हाच नियम इतर भाषांसाठीही असावा. :एकूण वर्गवारीबद्दलचे तुमचे निरीक्षण बरोबर आहे. अनेक लेखक आपल्या मतांनुसार वर्ग तयार करीत असतात. त्यावेळी ते असलेली वर्गवारी विचारात घेत नाहीत किंवा योग्य लॉजिक लावून असे वर्ग तयार करतीलच असे नाही. जुने संपादक त्यात वेळोवेळी बदल करुन सुधारणा करीत असतात परंतु याला अधिक जोर देणे गरजेचे आहे. :यासाठी एक नियमावली तयार करता येईल. यासाठी तुम्ही पुढाकार घेतलात तर अनेक लेखक मदतीस येतीलच. :तुमच्या मराठी विकिपीडियावरील योगदानाबद्दल धन्यवाद! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:४४, २० जून २०२३ (IST) :: माझ्या मते फक्त दोनच श्रेणी असाव्यात: ::: १. इंग्रजी भाषेत लिहिणाऱ्या लेखकांची. :::* याचे नाव असू शकते: "इंग्रजी-भाषेतील लेखक" (मूळ लेख - [[इंग्रजी]]. ह्या श्रेणीच्या नावाचे सुत्र असे आहे: "{भाषेचे नाव}-भाषेतील लेखक" ) ::: २. जे लोक इंग्रजी वंशाचे आहेत आणि व्यवसायाने लेखक आहेत. ह्यात वंश आणि राष्ट्रीयत्व पण येणार. :::* याचे नाव असू शकते: "इंग्लिश लेखक" (मूळ लेख - [[इंग्लिश लोक]]. ह्या श्रेणीच्या नावाचे सुत्र असे आहे: "{वंशाचे/राष्ट्राचे नाव} लेखक") ::"लेखक"+"इंग्रजी बोलणारे लोक" असा कोणताही वर्ग असू नये. लेखक कोणत्या भाषेत बोलू शकतो हे महत्त्वाचे नाही, परंतु तो कोणत्या भाषेत लिहितो हे महत्त्वाचे आहे; जे आपल्या १ल्या प्रकारच्या श्रेणीत येत आहे. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ११:३६, २० जून २०२३ (IST) :माझा संदेश वर्गीकरणात काय असू शकते हे विषद करण्याचा होता. :आपला मतभेद ''{भाषा} {लेखक}'' याचा अर्थ '''{भाषा} बोलणारा {लेखक}''' कि '''{भाषा} वापरुन लिहिणारा {लेखक}''' असा आहे. :'''{भाषा} वापरुन लिहिणारा {लेखक}''' हे अधिक योग्य आहे कारण -- :# हे सुटसुटीत आहे -- ''काका कालेलकर गुजराती लेखक होते'' असे म्हणल्यावर ते गुजरातीमध्ये लिहित असल्याचे ध्वनित होते. कालेलकर हे मूळ मराठी (व्यक्ती) असले आणि मराठी (सुद्धा) बोलत असले तरी त्यांनी बहुतांश लेखन गुजरातीमध्ये केले. तुमच्या मतानुसार यांचे वर्गीकरण ''गुजराती भाषेमध्ये लिहिणारे लेखक'' असे होईल. :# हे वापरात आहे -- काका कालेलकर गुजराती भाषेतून लिहिणारे लेखक होते असे ऐकीवात नाही. :असो. तुमच्या मतामागे कारण काय आहे हे तुम्ही लिहिलेत तर तुमचा युक्तिवाद समजणे सोपे होईल. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२२, २१ जून २०२३ (IST) == Translation notification: WWC2023/Scholarship == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०३:११, २७ जून २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Sandra Hanbo@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> १७:३८, १० जुलै २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Samuel (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&oldid=25272792 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मराठी शब्द == नमस्कार, cc: @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]]@[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] Spy film या इंग्रजी शब्दासाठी मराठीत प्रतिशब्द कोणता आहे, ते कृपया सांगावे. नसेल तर "हेरपट" बरोबर वाटतो का? तसेच बऱ्याच इंग्रजी शब्दांना प्रतिशब्द सहजासहजी सापडत नाहीत. marathibhasha.org सारखी संकेतस्थळे देखील अनेक शब्द दाखवत नाहीत. यासाठी विकिपीडियावर चर्चेसाठी एखादी जागा आहे का, जिथे आवश्यक परभाषिक शब्दांसाठी विनंती करता येईल? धन्यवाद. - [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) २१:२२, २६ जुलै २०२३ (IST) :{{साद|अमर राऊत}} :''हेरपट'' हाच जवळचा शब्द वाटतो. :प्रतिशब्दांसाठी वेगळे असे पान नाही परंतु [[विकिपीडिया:मदतकेंद्र]] येथे संदेश द्यावा. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) == Translation notification: Template:Movement Charter/Navbox == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Template:Movement Charter/Navbox|Template:Movement Charter/Navbox]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template for Movement Charter, assist to translate to your language.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १०:२१, २९ जुलै २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == बॉटद्वारे बदल == कृपया, खालील वर्गातील लेख नव्या वर्गात सांगकाम्याद्वारे स्थानांतरित करावे. # {{झाले}} [[:वर्ग:विसावे शतकातील वर्षे]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:न्यू यॉर्कमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:न्यू यॉर्क राज्यामधील काउंटी]] # {{झाले}} [[:वर्ग:वॉशिंग्टनमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:वॉशिंग्टन राज्यामधील काउंटी]] # {{झाले}} [[:वर्ग:समुद्र किनार्याची चित्रे]] → [[:वर्ग:समुद्र किनाऱ्याची चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इमारती चित्रे]] → [[:वर्ग:इमारत चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:खाण्याच्या वस्तू चित्रे]] → [[:वर्ग:खाद्य पदार्थाची चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:भारतीय सैन्य]] → [[:वर्ग:भारताचे सैन्य]] आणि खालील वर्गातील फक्त वर्षांचे वर्ग (उदा. वर्ग:इ.स. ४१४) नव्या वर्गात स्थानांतरित करावे. # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ५ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ६ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ६ व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ७ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ७ व्या शतकातील वर्षे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १८:३७, ३० जुलै २०२३ (IST) :: हे काम अपूर्ण राहिले आहे, म्हणून आठवण करुन दिली. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५९, १० नोव्हेंबर २०२३ (IST) :हे काम <s>पुन्हा सुरू केले</s> झाले आहे. आठवण करुन दिल्याबद्दल धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०२:०३, ११ नोव्हेंबर २०२३ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:राजस्थानचे विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:राजस्थानमधील विधानसभा मतदारसंघ]] # {{झाले}} [[:वर्ग:गुजरात विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:गुजरातमधील विधानसभा मतदारसंघ]] # {{झाले}} [[:वर्ग:कर्नाटक विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:कर्नाटकमधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:११, २३ मार्च २०२४ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर पुरस्कार]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार]] # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर मराठी पुरस्कार]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर मराठी पुरस्कार]] # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर पुरस्कार विजेते]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:०२, ११ जुलै २०२४ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:कोट दि आईव्होरचे फुटबॉल खेळाडू]] → [[:वर्ग:आयवरी कोस्टचे फुटबॉल खेळाडू]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १९:३५, २३ ऑक्टोबर २०२४ (IST) :''कोट दि आईव्होर'' हे स्थानिक/अधिकृत नाव असल्याने तेच ठेवत आहे. :दुसऱ्या बदलासाठी सांगकाम्या लावतो. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३३, २४ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == Please check your uploads == Hi! I noticed that some of your uploads do not have a good source, author and some also have no license. For example: # [[:चित्र:मॉर्सचे तारयंत्र.jpg]] # [[:चित्र:महाराम११५.JPG]] # [[:चित्र:धामापूर तलाव.JPG]] # [[:चित्र:गगनबावडा घाट.JPG]] Perhaps you can check and fix? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:४५, ३१ जुलै २०२३ (IST) :{{साद|MGA73}} :Thanks for your note. :Only the first one seemed to be missing license. I have corrected that one. The rest have a cc-by-sa-4.0 license. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:५६, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) ::Thank you! There is no clear source/author on the files. Are you the photographer of all the files you uploaded and where you have added {{tl|self}}? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:०७, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) I made a list of all the files without a license: # [[:File:Church_of_England_Logo.gif]] # [[:File:Example.of.complex.text.rendering.svg]] # [[:File:Kolkata.jpg]] # [[:File:आंतरराष्ट्रीय_अंतराळ_स्थानक.jpg]] # [[:File:आर्मेरो.png]] # [[:File:कर्नाटक_राजमुद्रा.png]] # [[:File:ग्वादालकॅनाल_अमेरिकन_सैनिक.jpg]] # [[:File:जेएफके.jpg]] # [[:File:जॉन_लेनन.jpg]] # [[:File:टीजीव्ही.jpg]] # [[:File:नवव्या_हिवाळी_ऑलिंपिक_खेळांचे_मानचिह्न.png]] # [[:File:पोलिश_सैनिक.jpg]] # [[:File:फ्रांसिस्को_पिझारो.jpg]] # [[:File:भानौसे_मानचिह्न.jpg]] # [[:File:भारतातील_गुजरातचे_स्थान.PNG]] # [[:File:भारतातील_पुण्याचे_स्थान.png]] # [[:File:भारतातील_महाराष्ट्राचे_स्थान.PNG]] # [[:File:भारतातील_मुंबईचे_स्थान.png]] # [[:File:भारतीय_तोफखाना.jpg]] # [[:File:भावासे_मानचिह्न.jpg]] # [[:File:मालदीवचा_झेंडा.svg]] # [[:File:लीग_ऑफ_नेशन्स.png]] # [[:File:सिंधु_नदी.jpg]] # [[:File:सोवियेत_सैनिक_ड्नाइपर.jpg]] # [[:File:स्टालिनग्राड_सैनिक.jpg]] # [[:File:हेलिक्स_अंतरिक्षमेघ.jpg]] It would be great if you could add a license and where you have the file from (link to a website or own photo). --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:११, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) == परतावा == आपण हे पृष्ठ परत करू शकता [[सुशोभन सोनू रॉय]] किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो ? [[विशेष:योगदान/2409:4060:2D84:A282:0:0:AD48:7002|2409:4060:2D84:A282:0:0:AD48:7002]] ०१:१२, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) :{{re|अभय नातू}} जर मला उत्तर मिळाले तर मी चांगले असू शकते किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो? मराठी वृत्तपत्रांमध्येही त्यांच्या बातम्या आहेत। :व्यक्ती उल्लेखनीय असल्यास लेख तयार करावा. त्यात व्यक्तिगत स्तुति किंवा ललितलेखनशैली घालू नये. :सनोंद प्रवेश (लॉग-इन) करुन संपादने केल्यास अधिक उत्तम. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) == Translation notification: Template:Disambiguation == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Template:Disambiguation|Template:Disambiguation]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Widely used disambiguation template. Please assist to translate into your language.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०८:२३, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == सांगकाम्या == नमस्कार सांगकाम्या या बॉट ने २६ सप्टेंबर २०२३ रोजी [[शिखर धवन]] या लेखात क्रिकेटपटू ऐवजी क्रिकेट खेळाडू असा बदल केला. परंतु हा बदल माहिती चौकट आणि वर्ग वर काम करून गेलाय. कृपया [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:MobileDiff/2329213 हे पहा], आता याप्रमाणे अजून कुठे कुठे चुकीची संपादने झाली आहेत हे माहीत नाही. कृपया तपासून दुरुस्ती करणे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:१०, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. सांगकाम्यालाच दुरुस्त्या करण्यास लावतो. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:१५, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) ::ता.क. सोपा उपाय सापडला. इतरत्र दिसल्यास कळवावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:२२, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :मला जर एखादा नविन सांगकाम्या बनवायचा असेल तर त्या बद्दल माहिती कुठे मिळू शकते? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:१०, २७ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :{{साद|Vikrantkorde}} :येथून सुरुवात करावी -- [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Bots इंग्लिश विकिपीडियावरील लेख] :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२१, २९ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == Translation notification: WikiWomenCamp 2023 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=hi&action=page translate to हिंदी] The deadline for translating this page is 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १६:४४, ६ ऑक्टोबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Asaf (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ == [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांना संपर्क करावा. धन्यवाद. :'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३''' :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Files need a license == Hi! You have uploaded some files without a valid license. You can see them at [https://usualsuspects.toolforge.org/?language=mr&project=wikipedia&category=Files_with_no_license&min_days=14&badboys=Bad+Boys this link] (search for your name or scroll down to 7 files). If you reply please ping me because I'm not active on this wiki. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:५४, १ जानेवारी २०२४ (IST) == विकिडेटा माहितीचौकट == नमस्कार! तुमच्या सांगकाम्यांनी बनवलेल्या नव्या लेखांमध्ये तुम्ही [[साचा:विकिडेटा माहितीचौकट]] पण जोडू शकतात का? नव्या सर्व लेखांमध्ये हा साचा असलेला बरा. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:३९, ५ जानेवारी २०२४ (IST) == The WMF Language team needs your feedback == Hello [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], I hope this message finds you well. My name is Uzoma Ozurumba, a Community Relations Specialist supporting the [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]]. I am contacting you because I posted [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती#Making MinT a default Machine Translation for your Wikipedia|a message]] from the WMF Language team in your Wikipedia village pump to communicate our proposal to make the [[mw:MinT|MinT]] with the [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2/ IndicTrans2] model the default machine translation in Marathi Wikipedia. We would appreciate your reading the message and giving us feedback on our proposal in the thread. You can also ask some of Marathi Wikipedia community members to read the message and let us know if they are okay with having MinT as the default translation in your Wikipedia. Thank you so much for your feedback and help. Best regards, [[सदस्य:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[सदस्य चर्चा:UOzurumba (WMF)|चर्चा]]) ०२:०८, १३ जानेवारी २०२४ (IST) == Translation notification: Meta:Policies and guidelines == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १४:१५, १३ जानेवारी २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Meta:Babylon == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to गुजराती on Meta. The page [[:metawikipedia:Meta:Babylon|Meta:Babylon]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon&language=gu&action=page translate to गुजराती] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १६:२१, १८ फेब्रुवारी २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Attention == Hi, I would like to draw your attention to a BRFA of my nomination, [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE#%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:CampWiz_Bot CampWiz Bot] [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) ०७:४६, २९ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १३:१४, २३ मार्च २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Fundraising/Translation == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Fundraising/Translation|Fundraising/Translation]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १९:४१, २५ एप्रिल २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Automatic edit filters have identified problematic content in your translation. Filter hit: स्व-प्रकाशित (ब्लॉग/वेब होस्ट) == मी भाषांतर टूल वापरून इंग्रजी पानांचे मराठीत रुपांतरण करत असतो. काहीवेळेस मला "Automatic edit filters have identified problematic content in your translation. Filter hit: स्व-प्रकाशित (ब्लॉग/वेब होस्ट)" संदेश दिसतो आणि पानाचे प्रकाशन होत नाहे. बहुतेकदा blogger.com, blogspot.com असे काही संदर्भ काढले की वरील एरर निघून जाते. एका पानावर सध्या हीच एरर येत आहे. त्यांच्या सर्व संदर्भांच्या संकेतस्थाळाची मी निरिक्षण केले परंतु मला काही आक्षेपार्ह्य सापडले नाही. मला कसे काय कळू शकते की कुठला संदर्भ या एरर साठी जबाबदार आहे? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:०७, १६ मे २०२४ (IST) :{{साद|Vikrantkorde}} :नेमके संदेशस्थळ कोणते आहे हे कळणे कठीण आहे परंतु कोणते ही स्व-प्रकाशित संकेतस्थळ (ब्लॉग/अनुदिनी सारखे) यासाठी कारणीभूत असतात. :यावेळी तुम्हाला सुचवित आहे की तुम्ही भाषांतरित केलेल्या बव्हंश लेखांमध्ये मोठ्या प्रमाणात सुधारणा अपेक्षित आहेत. यात शुद्धलेखन, व्याकरण तसेच इंग्लिश शब्दांचे लिप्यंतरण (भाषांतराऐवजी) दिसून येते. :पहिल्या दोन त्रुटी सुधारण्यास सोप्या आहेत तरी ते लेख तयार करतानाच सुधाराव्यात. इंग्लिश शब्दांना मराठी प्रतिशब्द आवर्जून वापरावेत. यात दोन गोष्टी लक्षात घ्याव्यात -- १. कठीण/अप्रचलित मराठी शब्द किंवा संस्कृतप्रचुर शब्द टाळावेत. २. कठीण/अप्रचलित इंग्लिश शब्दांसाठी मराठी प्रतिशब्द न सुचल्यास तेथे {{t|मराठी शब्द सुचवा}} हा साचा घालावा. इतर संपादक त्यांना माहिती असलेले शब्द बदलतील. :हे केल्याने भाषांतरित लेखांचा दर्जा मोठ्या प्रमाणात उंचावेल. :धन्यवाद :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:३०, १६ मे २०२४ (IST) ::@[[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] यात यूट्यूब लिंक देखील असू शकते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:१२, १७ मे २०२४ (IST) ::उत्तर दिल्याबद्दल धन्यवाद. मी [[शर्मीन अली]] या लेखाचे भाषांतर करीत होतो. मी सगळे संदर्भ दुवे काढल्यानंतर मला कळले की "बाह्यदुवे" या मथळ्याखाली असलेले दुवे blogspot आणि wordpress या संकेतस्थळांशी निगडीत होते. ते दुवे काढल्यानंतर लेख प्रकाशित झाला. ::यूट्यूब लिंक असेल तर चालते. वरील लेखात काही यूट्यूब लिंक आहेत. ::पण हे फारच निराशाजनक होते की भाषांतर केलेला लेख प्रकाशित होत नाही आणि त्याचे कारणही कळत नाही. इंग्रजी विकिपिडियात तरी एखादे पान आहे का जे सांगते की "स्व-प्रकाशित संकेतस्थळ (ब्लॉग/अनुदिनी सारखे)" फिल्टर का येत होता? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:२६, २० मे २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १०:४५, २७ मे २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request writing about Isabelle de Charrière (Q123386) == Hello सदस्य_चर्चा:अभय_नातू, Would you like to write about Isabelle de Charrière (Q123386) for the MR Wikipedia? It would be appreciated if it's done. [[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]] ([[सदस्य चर्चा:Boss-well63|चर्चा]]) २१:३३, १६ जून २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia LGBT+/Portal == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १५:३३, ३० जून २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == धन्यवाद == माझ्या चुका सुधारल्याबद्दल धन्यवाद. तुम्ही कसे आहात? प्रशांत शिरसाठ ([[सदस्य_चर्चा:Koolkrazy|माझ्या बरोबर बोला!]]) ०१:३९, ७ जुलै २०२४ (IST) :{{साद|koolkrazy}}, :मी ठीक आहे. तुमचे सतत योगदान पाहून आनंद झाला. असेच हे काम सुरू ठेवा आणि मदत लागल्यास निःसंकोच कळवा. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:४०, ७ जुलै २०२४ (IST) ::मला मदत हवी असल्यास मी तुमच्याशी नक्की संपर्क करेन प्रशांत शिरसाठ ([[सदस्य_चर्चा:Koolkrazy|माझ्या बरोबर बोला!]]) २१:५०, ७ जुलै २०२४ (IST) == शीर्षक स्थानांतरण == # [[टोकियो]] → [[तोक्यो]] # [[ह्युस्टन]] → [[ह्यूस्टन]] # [[कल्याण (शहर)]] चे [[कल्याण]] / [[कल्याण (ठाणे)]] / [[कल्याण (महाराष्ट्र)]] काय योग्य वाटते? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:२१, १६ जुलै २०२४ (IST) :''तोक्यो'' हा अचूक उच्चार आहे. :''ह्युस्टन'' आणि ''ह्यूस्टन'' हे दोन्ही उच्चार प्रचलित आहेत. ''अधिकृत'' असा उच्चार नसला तरी ''ह्यूस्टन'' हे स्थानिक उच्चाराला जवळचे आहे. :''कल्याण (शहर) ''हे तसेच राहू द्यावे. येथे ''(शहर)'' हा प्रत्यय इतर अर्थांपासून वेगळा करतो. ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण शहर सगळ्यात मोठे असल्याने त्याला निःसंदिग्ध शीर्षक असण्याची गरज नाही, उदा. ''सिमला, सिमला (कॉलोराडो)'' किंवा ''मद्रास, मद्रास (ओरेगन)'', इ. :[[कल्याण (ठाणे)]] आणि [[कल्याण (महाराष्ट्र)]] पासून [[कल्याण (शहर)|कल्याण]] येथे पुनर्निर्देशन असावे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:३७, १६ जुलै २०२४ (IST) :: कृपया, [[टोकियो]] आणि [[ह्युस्टन]] ही पाने अचूक नावांकडे स्थानांतरित करावी. तसेच [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]] हे पान [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] पानाकडे स्थानांतरण करावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:४६, २६ जुलै २०२४ (IST) == review == Hi, kindly review [[बांगलादेश २०२४ कोटा सुधारणा चळवळ]] (keep the article if it is readable, otherwise delete). I tagged the article but an IP deleted it. If you check, you will see that the IP is blocked on bnwiki. i don't know who it is but likely a bnwiki blocked user created the article using google translate. [[सदस्य:আফতাবুজ্জামান|আফতাবুজ্জামান]] ([[सदस्य चर्चा:আফতাবুজ্জামান|चर्चा]]) ०५:२६, १ ऑगस्ट २०२४ (IST) :{{साद|আফতাবুজ্জামান}} :Thanks for your note. Currently, the article is tagged with {{t|बदल}} template, meaning it is not great but salvageable. :Are there specific corrections you'd like to see in the article? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:४६, १ ऑगस्ट २०२४ (IST) == Translation notification: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०२:०५, ९ ऑगस्ट २०२४ (IST) <!-- सदस्य:MrBenjo@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पद्मनाभाचार्य स्वामी महाराज हे पृष्ठ आम्हाला पून प्रसारित करायचे आहे == श्रीमान अभय नातू जी कलियुगात औतर लेले श्रीमत् सदगुरू पद्मनाभाचार्य स्वामी महाराज यांच्या जीवन चरित्रावर हा एक छोटा कटाक्ष होता. आपण कॉपी राईट चे कारण करून तो उडविला. आमचा सांप्रदाय हा धर्मादाय संस्था इथे नोंदणी कृत आहे. गेली 100 पेक्षा अधिक वर्ष स्वामींच्या ग्रंथ साहित्याच्या माध्यमातून सत्य श्रेष्ठ हिंदू धर्माचे आचरण करण्यासाठी जनजागृती करीत आहोत. मुंबईसह ठाणे पालघर पश्चिम महाराष्ट्र गोवा कर्नाटक आणि गुजरात राज्यांत सांप्रदाय पसरला आहे. तरी आपण मार्गदर्शन करावे ही विनंती. आम्हाला सहकार्य करावे ही विनंती, आम्ही हे पृष्ठ पुनः प्रसारित करू इच्छितो जेणे करुन स्वामींचे कार्य लोकांपर्यत पोहोचेल. आपलाच, अजित एकनाथ ढेकळे 8692089439 [[विशेष:योगदान/2401:4900:5094:9363:1:2:D84B:B4D9|2401:4900:5094:9363:1:2:D84B:B4D9]] २२:२९, २८ ऑगस्ट २०२४ (IST) :नमस्कार, :येथे घालत असलेला मजकूर प्रताधिकार मुक्त आणि विश्वकोशीय शैलीत असणे आवश्यक आहे. अनुदिनी (ब्लॉग) किंवा ललित लेखनशैलीतील मजकूर अग्राह्य आहे. तसेच असंदर्भित स्तुतीपर किंवा वैयक्तिक मते असणारे लेखनही अग्राह्य आहे. :या (व इतरही) नियमांच्या चौकटीत असलेल्या लेखनाचे स्वागत आहे! :धन्यवाद, :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४४, २९ ऑगस्ट २०२४ (IST) == Translation request == Hello, अभय नातू. Can you fix the article [[कॅम्पी फ्लेग्रेई]]? Yours sincerely, [[सदस्य:Oirattas|Oirattas]] ([[सदस्य चर्चा:Oirattas|चर्चा]]) १२:०३, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) :{{साद|Oirattas}}, {{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:५१, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) ::Thank you very much. [[सदस्य:Oirattas|Oirattas]] ([[सदस्य चर्चा:Oirattas|चर्चा]]) २०:२०, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Bot approval request == Hi Abhay, would you be able to look at my bot approval request at [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#सदस्य:Leaderbot]] when you can? Thanks in advance. [[सदस्य:Leaderboard|Leaderboard]] ([[सदस्य चर्चा:Leaderboard|चर्चा]]) २१:०९, २३ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अठरावी लोकसभा == [[अठरावी लोकसभा]] पान एकदा पहा. कसे वाटते आहे ते सांगा कृपया. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:१८, २४ सप्टेंबर २०२४ (IST) [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:१८, २४ सप्टेंबर २०२४ (IST) :{{साद|Aditya tamhankar}} :लेख उत्तम झाला आहे! दोन छोट्या सुधारणा करता येतील -- :१. किरकोळ शुद्धलेख आणि व्याकरण बदल :२. [[सोळावी लोकसभा|सोळाव्या लोकसभेप्रमाणे]] संख्याबळाचा चित्रतक्ता :यासाठी मदत लागल्यास कळवावे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३६, २५ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Translation notification: Steward requests/Global/block-header == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १८:१९, २५ सप्टेंबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Changing username == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, १६:१९, २७ ऑक्टोबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पक्षाचे पूर्ण नावाबाबत == कोणत्याही विधानसभा मतदारसंघाच्या पानावर ''मतदान चौकट उमेदवार पक्ष दुव्यासकट |पक्ष=भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस'' असा साचा टाकल्यानंतर पूर्ण नाव न येता फक्त काँग्रेस एवढेच येते. स्त्रोत संपादित केल्यानंतर पक्षाचे पूर्ण नाव दिसण्यासाठी काय करावे?. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १९:५२, २८ ऑक्टोबर २०२४ (IST) :[[पुरंदर विधानसभा मतदारसंघ]] येथे पूर्ण नाव दिसते आहे. नुसते काँग्रेस दिसणारे उदाहरण आहे का? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:५४, २८ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == राज्यसभा खासदार == [[राज्यसभेच्या वर्तमान खासदारांची यादी]] पान पाहून घ्यावे. अद्ययावत केले आहे. एक विनंती आहे. ज्या खासदारांची पाने अस्तित्वात नाहीत त्यांची पाने तयार कराल का? सध्या मी महाराष्ट्र विधानसभा मतदारसंघांच्या पानांमध्ये दुरुस्त्या, माहिती भरणे यात व्यस्त आहे. धन्यवाद. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २३:२६, ८ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :हे काम केल्याबद्दल धन्यवाद. नसलेले लेख तूर्तास तयार करीत आहे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:१७, ९ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Request == Hey, can you please clear [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]]? Thanks, [[सदस्य:TenWhile6|TenWhile6]] ([[सदस्य चर्चा:TenWhile6|चर्चा]]) १८:२८, २४ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :The admins have been doing it for months now. Thanks for asking. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:१५, २५ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Your edit! == [[File:2.5M pageedits mr.wiki.png|thumb|right]] Hi! I just thought that you would like to know that [[Special:Diff/2504628]] was edit number 2,500,000 :-) --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ००:४०, २६ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :Thank you for pointing it out! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:३९, २६ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Translation notification: Wiktionary == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, १७:२२, १३ डिसेंबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==भूतपूर्व मतदारसंघ== नमस्कार, लोकसभा अथवा विधानसभेचे जे माजी मतदारसंघ आहेत, त्या मतदारसंघांच्या शिर्षकात तो मतदारसंघ किती सालापासून किती सालापर्यंत (इथे साल म्हणजे निवडणूक साल) हे सुद्धा जोडले (म्हणजे तसे स्थानांतरित केले) तर समजण्यास सोपे जाईल की हा भूतपूर्व मतदारसंघ होता असे. उदा. मी [[दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)]] (१ल्या लोकसभेचा मतदारसंघ) असे बनवले होते. पण माननीय सदस्य @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी शिर्षकातले साल हटवले. आपण आपले मत काय आहे ते प्रकट करावे. - [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १९:१९, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :एखादा मतदारसंघ आता अस्तित्त्वात नाही हे शीर्षकावरुन लक्षात येणे उपयुक्त आहे. यासाठी काही योजना -- :# नुसते (भूतपूर्व) लिहिणे -- ''दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (भूतपूर्व)'' :# पहिल्या आणि शेवटच्या निवडणुका झालेल्या वर्षांचा उल्लेख -- ''दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)'' :# मतदारसंघ तयार होण्याची आणि विसर्जित होण्याची वर्षे , उदा. मतदारसंघ क्ष १९५१मध्ये तयार करण्यात आला व १९५२मधील निवडणुकांमध्ये येथे पहिल्यांदा निवडणुका झाल्या. १९५७मध्ये येथे शेवटची निवडणूक झाली आणि १९५९मध्ये तो विसर्जित झाला -- दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५१-१९५९) :# इतर क्लृप्त्या :यांतील #२ आणि #३मध्ये मतदारसंघ एका वर्षाच्या आत (किंवा एका निवडणुकीनंतर लगेच) विसर्जित झाल्यास एकच वर्षाचा उल्लेख असावा, उदा. ''अबक लोकसभा मतदारसंघ (१९६७)'' :माझे मत क्र.३ ला आहे (मतदारसंघ तयार आणि विसर्जित होण्याची नेमकी वर्षे). :{{साद|Khirid Harshad}}, तुम्ही वर्ष काढण्यामागची कारणे दिल्यास अधिक योजनाही लक्षात येतील. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:३५, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) ::{{साद|अभय नातू}} माझं स्पष्ट मत आहे की मतदारसंघ भूतपूर्व असो किंवा नसो त्याच्या शीर्षकात मतदारसंघाचे नाव सोडून बाकी काही नसावे, नाहीतर अशा बर्‍याच शीर्षकात ते जोडावे लागेल जे बरोबर दिसणार नाही. यावर उपाय म्हणून त्या लेखात भूतपूर्व मतदारसंघाचा वर्ग जोडणे पुरेसे आहे. तसेच तो मतदारसंघ किती वर्षे अस्तित्वात होता याची माहिती लेखात उपलब्ध असेलच. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:०७, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :अशा बर्‍याच शीर्षकात ते जोडावे लागेल :उदाहरण? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१०, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :[[:वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] हे पाहा, सध्या १००+ पेक्षा जास्त भूतपूर्व मतदारसंघांची यादी आहे आणि असे अजून तयार होतील लेख. म्हणजेच यातील सर्व लेखांच्या शीर्षकात वर्ष जोडावे लागेल, तसेच वर्ष जोडून लेखाचे नाव मोठे होते जे अनावश्यक वाटते. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:२१, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) ::लेखसंख्या किंवा बदलांची संख्या ही मोठी अडचण नाही. लेखांचे नाव मोठे होते हा ग्राह्य मुद्दा आहे. ::शीर्षकातील अक्षरसंख्या आणि त्याद्वारे मिळणारी माहिती यांच्यात समतोल साधणे आवश्यक आहे. व्यक्तींचे लेख याचे एक उदाहरण आहे. प्रत्येक व्यक्तीच्या पूर्ण नावाचा लेख नसतो. पूर्ण नावाने अधिक माहिती मिळते परंतु त्याने वेगळी अशी माहिती मिळत नाही. ::उदाहरणार्थ, [[इंदिरा इंदिरा गांधी]] यांचे पूर्ण नाव ''इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी'' होते. यात नुसते '''इंदिरा गांधी''' लिहिल्यास ही व्यक्ती कोण हे लगेच कळते. त्यासाठी ''इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी'' लिहावे लागत नाही. त्याउलट पेपे (फुटबॉल खेळाडू जन्म १९८३) या शीर्षकात जन्मवर्ष नमूद करावे लागते, ज्यायोगे त्या विशिष्ट व्यक्तीबद्दलची अधिक माहिती (आणि निःसंदिग्धीकरण सुद्धा) ध्वनित होते. ::याशिवाय, मतदारसंघाचा विचार केल्यास तुमचा संख्येचा मुद्दा उलट्या बाजूनेही लावता येईल. लोकसभेत ५४३ मतदारसंघ आहेत. नवनवीन मतदारसंघ वाढत गेल्यावर एखादा मतदारसंघ आत्ता आहे कि नाही यासाठी वर्गीकरण बघावे लागेल. जुन्या मतदारसंघांना वेगळे न दाखविल्यास वाचणाऱ्याचा गोंधळ होऊ शकतो. ::असो. इतरही मते काय आहेत हे कळून घेण्यास मी उत्सुक आहे. cc: {{साद|संतोष गोरे|Aditya tamhankar}} ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:३७, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :::@[[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] आणि @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] या दोंघांच्या मुद्द्यात एक अंधुकशी रेषा आहे; अन्यथा दोघेही आपापल्या ठिकाणी योग्य वाटतात. लेखाच्या प्रस्तावनेत सदरील मतदार संघ हा भूतपूर्व असल्याचे दिसून येते, तरीही कंसात साल लिहिल्यास वाचकास समजण्यास अधिक सुलभ राहील असे वाटते. अजून इतर कोणी काही सुचवते का ते देखील विचारात घ्यावे. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:२८, २३ डिसेंबर २०२४ (IST) ::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], @[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] शिर्षकामध्ये फक्त साल टाकायचे आहे. त्याने शिर्षक लांबलचक होत नाही असे मला वाटते. शिर्षकात फक्त साल दिल्याने सर्च करताना पटकन लक्षात येते की हा भूतपूर्व मतदारसंघ आहे. नाहीतर मग त्या पानावर जा व तिथे वाचून कळायला वेळ लागतो व हेही पटकन लक्षात येते की आत्ताचे विद्यमान मतदारंघ आणि भूतपूर्व मतदारसंघ ह्यांच्यातील फरक लगेच दिसून येतो. अभय सरांनी सुचवल्याप्रमाणे आपण '''निवडणूक साल वापरुयात'''. मतदारसंघ स्थापन केलेले साल नको त्याने अजुन कनफ्युजन वाढते. सामान्यत: वाचकांना निवडणूकीचे साल लक्षात राहते. त्यामुळे १९५२-१९५७, १९५२-२००९ असे बरे पडेल. त्याचे अजून एक कारण म्हणजे कोणताही मतदारसंघ मध्येच विसर्जित होत नाही, पाच वर्षांनंतर परिसिमनद्वारे विसर्जित केला जातो. अभय सरांच्या ३ऱ्या पॉईंट प्रमाणे १९५१ ला स्थापन झाला, १९५२ आणि १९५७ ला निवडणूक साली, पण तो मतदारंघ १९५९ ला विसर्जित कसा होईल? त्याचे पुढचे परिसिमन १९६२ ला झाले. समजा तो मतदारसंघ १९६२ ला विसर्जित झाला तर त्याचे शीर्षक असे होईल '''अबक मतदारंघ (१९५२-१९६२). इथे जरी १९५१ मध्ये स्थापन झाला तरी त्याची पहिली निवडणूक १९५२ साली झाली. नंतरची १९५७ जिचा कार्यकाळ १९६२ पर्यंत होता व १९६२ मध्ये विसर्जित केला गेला. म्हणून ''१९५२-१९६२'' [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १२:३४, ०३ जानेवारी २०२५ (IST) :::::मला पटते आहे. :::::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], हे प्रयोग म्हणून करुन पाहूयात. जर यामुळे अडचण आली किंवा इतर सदस्यांकडून तसे मत आले तर पुन्हा विचार करुयात असे मी मांडतो. कळवावे. :::::धन्यवाद. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:१४, ५ जानेवारी २०२५ (IST) ::::::होय, बिलकुल चालेल.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:५१, ५ जानेवारी २०२५ (IST) == वर्ग स्थानांतरण == नमस्कार, मी नुकताच ''[[:वर्ग:जनता पक्षाचे नेते]]'' हा वर्ग ''[[:वर्ग:जनता पक्षातील राजकारणी]]'' येथे स्थानांतरित केला आहे. त्यातील लेख बॉट द्वारे स्थानांतरित करावे ही विनंती. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:११, २७ डिसेंबर २०२४ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०२, १ जानेवारी २०२५ (IST) # [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू]] # [[:वर्ग:ब्राझीलची राज्ये]] → [[:वर्ग:ब्राझिलची राज्ये]] # [[:वर्ग:ब्राझीलचे राष्ट्राध्यक्ष]] → [[:वर्ग:ब्राझिलचे राष्ट्राध्यक्ष]] # [[:वर्ग:ब्राझीलमधील शहरे]] → [[:वर्ग:ब्राझिलमधील शहरे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५२, ३१ डिसेंबर २०२४ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०२, १ जानेवारी २०२५ (IST) ::# [[:वर्ग:अहमदनगर जिल्हा]] → [[:वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा]] ::# [[:वर्ग:अहमदनगर जिल्ह्यातील गावे]] → [[:वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे]] ::# [[:वर्ग:सा रे ग म पा चॅलेंज २००७]] → [[:वर्ग:सा रे ग म प चॅलेंज २००७]] ::[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:०७, १९ मार्च २०२५ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) # [[:वर्ग:वर्षानुसार मराठी चित्रपटांच्या याद्या]] → [[:वर्ग:मराठी चित्रपट यादी]] # [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट नामसूची]] → [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट यादी]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:३९, १८ मे २०२५ (IST) ::{{झाले}} ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १८:३१, १८ मे २०२५ (IST) == [[Doraemon]] ([[डोरेमोन]] ला पुनर्निर्देशन)== नमस्कार, तुम्ही हे पेज डिलीट केले, परंतु बहुतेक विकिपीडियावर असे नाव [[विकिपीडिया:पुनर्निर्देशन|पुनर्निर्देशन]] म्हणून चालतात. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Redirect#Reasons_for_not_deleting काही कारने], काही उदाहरणे- [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A6%A4&redirect=no ভাৰত], [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3&redirect=no कृष्ण], [[en:Category:Redirects from alternative languages]]. आपणास माहित आहे की मराठी विकिपीडिया वर बहुतेक guidelines व policies लिहिलेल्या नव्हे, म्हणून मला त्याची नोंद इथे करता आली नाही, मात्र मी जे उदाहरणे दिली ते तुम्हाला पटले असतिल असे मला वाटते. धन्यवाद, --[[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] ([[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|चर्चा]]) २१:३३, ३० डिसेंबर २०२४ (IST) :नमस्कार, :तुमचा संदेश स्पष्ट नाही परंतु असे वाटते की तुम्हाला इंग्लिश शीर्षकापासून मराठी शीर्षकाकडे पुनर्निर्देशन हवे आहे. :मराठी विकिपीडियावर शक्यतो कमीत कमी अशी पुनर्निर्देशने आहेत व असे नवीन पुनर्निर्देशन असण्यासाठी सबळ कारण पाहिजे. तुम्ही उद्धृत केलेल्या पानाला इंग्लिशमधून पुनर्निर्देशन का पाहिजे हे सांगण्याची विनंती. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:४९, ३० डिसेंबर २०२४ (IST) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- सदस्य:Biplab Anand@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == माहितीचौकट पंतप्रधान साचा == माहितीचौकट पंतप्रधान साच्यामध्ये I उपराष्ट्रपती = हा पॅरामीटर टाकला की प्रथम तो बरोबर दाखवतो, परंतु I उपराष्ट्रपती2 = असे जोडल्यानंतर संपादित केल्यावर २ऱ्या कार्यकाळासाठी उपराष्ट्रपती समोरचे संपादित केलेले दिसत नाही. उदा. इंदिरा गांधी यांचा साचा बघा: {{माहितीचौकट पंतप्रधान|नाव=इंदिरा फिरोझ गांधी|चित्र=IndiraGandhi.png|चित्र आकारमान=200px|पद=[[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय गणराज्याच्या ३ऱ्या पंतप्रधान]]|कार्यकाळ_आरंभ=१४ जानेवारी १९८०|कार्यकाळ_समाप्ती=३१ ऑक्टोबर १९८४|राष्ट्रपती=[[नीलम संजीव रेड्डी]]<br>[[झैल सिंग|ग्यानी झैल सिंग]] <small>(१९८२ पासून)</small>|उपराष्ट्रपती=[[मोहम्मद हिदायत उल्लाह]]<br>[[रामस्वामी वेंकटरमण]] <small>(ऑगस्ट १९८४ पासून)</small>|उपपंतप्रधान=|मागील=[[चौधरी चरण सिंह]]|पुढील=[[राजीव गांधी|राजीव फिरोज गांधी]]|कार्यकाळ_आरंभ2=२४ जानेवारी १९६६|कार्यकाळ_समाप्ती2=२४ मार्च १९७७|राष्ट्रपती2=[[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]<br>[[झाकिर हुसेन]]<br>[[वराहगिरी वेंकट गिरी]]<br>[[फकरुद्दीन अली अहमद]]<br>[[बी.डी. जत्ती|बसप्पा दानप्पा जत्ती]]|उपराष्ट्रपती2=[[झाकिर हुसेन]]<br>[[वराहगिरी वेंकट गिरी]]<br>[[गोपाल स्वरूप पाठक]]<br>[[बी.डी. जत्ती|बसप्पा दानप्पा जत्ती]]|उपपंतप्रधान2=[[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]] <small>(१९६७-१९६९)</small>|मागील2=[[गुलझारीलाल नंदा]]|पुढील2=[[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]]}}इथे बघा : वरच्या कार्यकाळासाठी उपराष्ट्रपती पॅरामीटर दिसत आहे परंतु खालच्या कार्यकाळासाठी दिसत नाहिये. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १२:०६, १४ जानेवारी २०२५ (IST) == Translation notification: Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024|Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FReports%2FActivity+reports%2F2024&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, २२:४२, २१ जानेवारी २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Aafi (DCW)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ११:५४, २६ जानेवारी २०२५ (IST) </div> <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request writing about Isabelle de Charriere (Q123386) == Hello अभय नातू Would you like to write about Isabelle de Charriere (Q123386) for the MR Wikipedia? It would be appreciated if it will be done. [[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]] ([[सदस्य चर्चा:Boss-well63|चर्चा]]) १८:०९, १५ मार्च २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]], :Here -- [[इसाबेल दि शारिएर]]. :May I ask a return favor to translate आनंदीबाई जोशी ([[en:Anandi Gopal Joshi]]) in a language of your choice? :Thanks, :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२५, १५ मार्च २०२५ (IST) == साचा == नमस्कार सर हे दोन साचा बनवलं आहे चित्रपट पानांमध्ये जोडता येत काही चुकीचं असेल तर डिलीट करू शकता पण त्याचा वापर असा चांगला होईल. उदाहरण : [[छावा (चित्रपट)]] * [[साचा:इंटरनेट मुव्ही डेटाबेस]] * [[साचा:बॉलिवूड हंगामा]] [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १२:५१, २० मार्च २०२५ (IST) :@[[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] माफ करा, [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी तुमचा एक साचा पुनर्निर्देशित केला म्हणून मध्येच उत्तर देत आहे. अन्यथा @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] यांनी उत्तर देणे अपेक्षित होते. तुम्ही आय एम डी बी साठी पूर्वीचेच पुढील दोन साचे उपलब्ध आहेत. [[साचा:आय.एम.डी.बी. शीर्षक]] (चित्रपटासाठी) आणि [[साचा:आय.एम.डी.बी. नाव]] (कलाकारांसाठी). राहिला प्रश्न बॉलीवूड हंगामाचा, तर तो तुम्ही इंग्लिश विपी वरून आयात करू शकता.- :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:३८, २० मार्च २०२५ (IST) == Translation notification: Help:Unified login == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, ११:३४, २३ मार्च २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == नवीन धोरण पानांबद्दल सूचना == नमस्कार, मी मराठी विकिपीडियावर काही नवीन धोरण पाने तयार केली आहेत, जी समुदायासाठी उपयुक्त ठरू शकतात. खालील पानांची यादी आहे: # [[विकिपीडिया:सद्भावना गृहीत धरा]] (विपी:सगृध) # [[विकिपीडिया:सदस्यपान]] (विपी:सप) # [[विकिपीडिया:स्रोतांचा संदर्भ]] (विपी:ससं) # [[विकिपीडिया:सहमती]] (विपी:सह) # [[विकिपीडिया:चर्चा पान मार्गदर्शक तत्त्वे]] (विपी:चप) # [[विकिपीडिया:सदस्यत्व तपासनीस]] (विपी:सत) # नियुक्ती (विपी:नि) # अधिकार काढण्याची प्रक्रिया (विपी:अक) # [[विकिपीडिया:संपादन सारांश]] (विपी:ससा) # [[विकिपीडिया:तटस्थ दृष्टिकोन]] (विपी:तड) # [[विकिपीडिया:लवचिकता]] (विपी:लव) ही पाने मी स्वतःच्या शब्दांत आणि मराठी विकिपीडियाच्या स्वरूपात लिहिली आहेत. कृपया या पानांचे पुनरावलोकन करून आपल्या सूचना किंवा सुधारणा सांगा. जर काही बदल किंवा जोडणी आवश्यक असेल, तर मी ते करण्यास तयार आहे. समुदायाच्या सहमतीने ही पाने अधिक चांगली करता येतील असे वाटते. आपल्या मार्गदर्शनाची अपेक्षा आहे. धन्यवाद! [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ०७:२६, १ एप्रिल २०२५ (IST) == Translation notification: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The deadline for translating this page is 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, २१:००, २३ एप्रिल २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Xeno (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मराठी अनुवाद == नमस्कार! अनेक नवीन लेख तयार करताना, मला लेखाचे शीर्षक नेमके काय असावे याबद्दल समस्या येतात आणि विशेषतः जेव्हा इंग्रजीमध्ये समान गोष्टींसाठी अनेक शब्द असतात; किंवा जर हा शब्द मूळचा इंग्रजी नसेल; किंवा जर तो वैद्यकीय/वैज्ञानिक शब्द असेल. उदाहरणार्थ; [[:en:Dismemberment]] आणि [[:en:Dissection]] या वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत; परंतु दोन्हीचे भाषांतर फक्त "विच्छेदन" असे केले जाते. मराठी विकिपीडियावर असे कोणतेही पान आहे का जिथे असे शब्द जोडता येतील आणि सर्व सक्रिय सदस्य तेथे योग्य मराठी शब्द सुचवू शकतील? [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:०३, १६ मे २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]], :[[विकिपीडिया:भाषांतर प्रकल्प/शब्द,पद आणि वाक्य संचय]] हे पूर्वी होते परंतु अनेक वर्षांत त्यात भर नाही. :याचे पुनरुत्थान केल्यास हे नक्कीच उपयुक्त होईल. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:५९, १६ मे २०२५ (IST) == मतदारसंघ नावे == निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत परिसिमन ऑर्डर मध्ये मतदारसंघांची जशी नावे आहेत त्याच नावा प्रमाणे मतदारसंघांचे लेख असु देत. वलसाड मतदारसंघ १९५७ ते २००९ च्या परिसीमन पर्यंत बुलसर म्हणून होता. ते नाव तसेच असु द्यावेत. अशी बरीच आहेत. मी त्या सर्वांचे लेख विस्तृतपणे लिहितो आहे. थोडा वेळ लागेल. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १०:४४, २१ मे २०२५ (IST) :ते ''बुलसर'' नसून '''बलसार''' (Bulsar, वलसाडचा अपभ्रंश) असे होते. गुजरात व इतर राज्यांमधील आंग्लाळलेली नावे नंतर बदलली गेली परंतु आंग्ल उच्चार जसेच्या तसे राहू द्यावेत. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:४९, २१ मे २०२५ (IST) अच्छा.. हे माहित नव्हते. धन्यवाद - [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १०:५९, २१ मे २०२५ (IST) == फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर == फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर हे पान मी तयार केले आहे. जयंत पवार हे मराठीतील महत्वाचे साहित्यिक व नाटककार होते. त्यांना अनेक पुरस्कार मिळालेले आहेत. फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर हा त्यांचा कथासंग्रह. याला साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला आहे. हा देशातील सर्वोच्च पुरस्कारांपैकी एक आहे, प्रथम क्रमांकाचाही म्हणता येईल. याबाबतचे संदर्भ दिलेले आहेत. साहित्य अकादमीचे संकेतस्थळही दिलेले आहे. शिवाय इतर अनेक संदर्भ दिलेले आहेत. पुरस्काराशिवाय या कथासंग्रहातील कथांमुळे मराठी साहित्यात एक मोलाची भर पडलेली आहे. पानामध्ये मी मात्र अशी विशेषणे वापरलेली नाहीत. मराठी साहित्याचा मानबिंदू असलेल्या कथासंग्रहाचे पान ठेवावे इतकेच मी लिहू शकतो Uday0611 [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) २३:२२, ४ जून २०२५ (IST) :नमस्कार, :लेखात दिलेल्या संदर्भासाठी धन्यवाद. तरीसुद्धा काही बदल गरजेचे आहेत. :# लेखात ''पुस्तकाबद्दलची माहिती'' अपेक्षित आहे. सध्या लेख पुस्तकाचे ''सविस्तर वर्णन'' असल्यासारखा आहे. लेखाच्या धाटणीसाठी उदाहरणादाखल एक झुंज वार्‍याशी किंवा नेपाळचा प्रवास (पुस्तक) हे लेख बघावे. अर्थात तुम्ही घातलेली इतर माहिती (प्रकाशनवर्ष, अनुवाद तपशील, इ.) राहू द्यावा. :# लेखातील मोघम वाक्ये काढावी, उदा. ''या संग्रहाचे मराठी वाचकवर्गाने व साहित्य जगताने स्वागत केले.'' -- म्हणजे काय? :# लेखकाची मुलाखत विभाग काढावा. तसेच कथासंग्रहाच्या रसग्रहणाबद्दलचा प्रत्येक तपशील (उदा. मायबोली) न ठेवता त्यांतील २-३ निवडक आणि महत्वाचे उल्लेख ठेवावे. :अधिक प्रश्न किंवा शंका असल्यास कळवालच. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:१३, ५ जून २०२५ (IST) ::एक झुंज वार्‍याशी किंवा नेपाळचा प्रवास (पुस्तक) पाने बघितली. ती फारच त्रोटक आहेत. मात्र फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर या पानावर बदल केलेला असून कथांची नावे एका ओळीत आता दिलेली आहेत. ::लेखातील मोघम वाक्ये काढावी, उदा. या संग्रहाचे मराठी वाचकवर्गाने व साहित्य जगताने स्वागत केले. -- म्हणजे काय ::हे वाक्य काढले आहे व दुसरे दिले आहे. ::मायबोली व विश्राम गुप्ते यांचे संदर्भ सुचवल्याप्रमाणे काढले. ::लेखकाने स्वत: आपल्या साहित्याबद्दल बोलणे ही नेहमी घडणारी बाब नाही. यामुलाखतीतून कथालेखन प्रक्रिया व लेखकाची भूमिका कळते. ते पानावर अंश देवून स्पष्ट केले आहे. ::मुलाखत कथासंग्रहाबाबतच आहे, तथापि काढायची असेल तर वगळणे. ::आणखी काय बदल हवा आहे कळवणे. ::धन्यवाद. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) ०९:५०, ५ जून २०२५ (IST) :::वरील लेख फक्त धाटणीसाठी दिले होते. :::मुलाखत वगैरे लेखकाच्या लेखावर असावे, ते सुद्धा जर लक्षणीय असेल तर. येथे पुस्तकाचे रसग्रहण नाही तर माहिती अपेक्षित आहे. :::अजून अनेक बदल करता येतील. काही उदाहरणे -- :::''या संग्रहाची सध्या सातवी आवृत्ती आलेली आहे.'' -- सध्या म्हणजे कधी? १० वर्षांनी वाचताना हे वाक्य असंबद्ध होईल. :::''कवयित्री साहित्यिक नीरजा यांनी या कथासंग्रहाची केलेली समीक्षा महाराष्ट्र टाइम्समध्ये प्रकाशित झालेली होती. त्यात त्या लिहितात; :::नाटककार जयंत पवार यांचा पहिला कथासंग्रह. या संग्रहात एकूण सात कथा आहेत. त्यातल्या बहुतेक कथांना पार्श्वभूमी आहे ती या मुंबईची, तिथल्या गिरणगावाची, कामगारवस्तींची, चाळसंस्कृतीची, तिथल्या सामान्य माणसाची आणि त्याच्या छोट्या मोठ्या आनंदाची, दु:खाची, शल्यांची, ताणांची आणि माणसाच्या कोतेपणाची, त्याच्याच लपलेल्या अहंपणाची.पवारांच्या या कथा व्यक्तिकेंदी नाहीत तर समूहकेंदी आहेत…'' :::१. हे जाहिरातबाजी वाटते. नीरजा यांनी केलेले वर्णन येथे गरजेचे नाही. लांबलचक प्रस्तावना सुद्धा नको. :::२. जर येथे हे लिहायचेच तर ''साहित्यिक नीरजा यांच्या मते पवारांच्या या कथा समूहकेंद्री आहेत'' इतकेच पुरेसे आहे. :::३. हा लेख कुठे उपलब्ध आहे हे वेगळे लिहिण्यापेक्षा त्याचा संदर्भ द्यावा. :::इतर अनेक त्रुटी आहेत त्याही बघून घेउन काढाव्या. येथील (दर्जेदार) लेखांची लेखनशैली पाहून त्याप्रमाणे लिहावे. :::तुमच्या योगदानाबद्दल धन्यवाद. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:१८, ५ जून २०२५ (IST) ::::मुलाखत वगळली. ::::नीरजा यांनी जे लिहिले आहे ते काढले तथापि ती समी्षा आहे. त्याला अजिबात जाहिताबाजी म्हणता येणार नाही. इथे नमूना बघावा: ::::https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Women_of_Manhattan&wprov=rarw1 ::::लेख नको असेल तर काढून टाकणे. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) ११:५१, ५ जून २०२५ (IST) :::::लगेच ''लेख नको असेल तर''....इ. भाषेवर येऊ नये. येथे लेख हवा/नको नाही तर येथील (जुजबी) निकषांप्रमाणे लिहिणे हे अपेक्षित आहे. अनेक संपादक येथे जमेल तसे चौकटीत राहून लिहितात तर आपणही त्यात सहकार्य कराल ही माफक अपेक्षा. :::::वर लिहिलेल्या इतर बाबींकडे लक्ष वेधतो पण ते बदल मीच करुन घेतो. :::::पुन्हा एकदा तुमच्या योगदानाबद्दल धन्यवाद. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:२२, ५ जून २०२५ (IST) == विचारार्थ == काही मुद्दे विचार करण्यासाठी सुचवले आहेत मी साहित्य प्रेमी वाचक असून मराठी साहित्यिक व साहित्य यांची माहिती विकिपीडियावर द्यावी हा माझा उद्देश आहे. त्यासाठी मी मराठी हिंदी व इंग्लिश साहित्यिक व साहित्य यांच्या विकिपीडिया पानांचे दोन-तीन आठवडे अवलोकन केले होते. त्यानुसार मला काही प्रारूप मिळालेले आहेत. अनेक पानांवर असे दिसते की पुस्तकांच्या काही समीक्षांमधील उतारे दिलेले असतात. समीक्षेचा उद्देश आपण म्हटल्याप्रमाणे जाहिरात बाजी नसतो तर त्यातील साहित्यकृतीचे विश्लेषण केलेले असते. केवळ चांगले म्हटलेले नसते तर ते का चांगले आहे हे सांगितलेले असते ज्यायोगे वाचकाची अभिरुची क्षमता वाढते, साहित्यकृती समजण्यास त्याला मदत होते. अशी समीक्षा दिलेली काही पाने अशी काही पाने अशी आहेत: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Danny_and_the_Deep_Blue_Sea https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mannu_Bhandari Please see critical reception section https://en.m.wikipedia.org/wiki/A_Bright_Room_Called_Day Critics section अशी इतरही पाने आहेत. तसेच मी आता नव्हे तर आधीच याबाबत गुगल सर्च केला होता व तेथून अशी माहिती मिळाली होती: समीक्षेतील उतारा (review paragraph) विकिपीडियावर घेतला जाऊ शकतो. तथापि, या उताऱ्याचा योग्य वापर आणि विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. [1, 1, 2, 2, 3] विकिपीडियावर समीक्षेतील उतारा वापरण्याची पद्धत: 1. उताऱ्याची सत्यता आणि विश्वासार्हता: विकिपीडियावर कोणताही लेख समाविष्ट करण्यासाठी, तो लेख विश्वसनीय आणि सत्य असावा लागतो. समीक्षेतील उताऱ्यामध्ये तथ्ये आणि माहिती योग्य प्रकारे सादर केली आहे की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे. 2. संदर्भ: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावर वापरत असाल, तर त्या उताऱ्याचे संदर्भ (references) देणे आवश्यक आहे. हे संदर्भ उताऱ्यातील माहितीच्या स्रोतांची नोंद करतात, ज्यामुळे वाचकांना माहितीची सत्यता तपासता येते. 3. विकिपीडिया धोरणे: विकिपीडियावर कोणताही लेख किंवा उतारा समाविष्ट करताना, विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. यात कॉपीराइट, तटस्थता आणि वस्तुनिष्ठता यांसारख्या गोष्टींचा समावेश होतो. 4. लेखाचे स्वरूप: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावरील लेखात योग्य ठिकाणी समाविष्ट करणे आवश्यक आहे. उताऱ्याला योग्य शीर्षक आणि विभाग देणे, तसेच तो लेखामध्ये एकसंध आणि अर्थपूर्ण वाटणे महत्त्वाचे आहे. 5. संपादकांनी तपासणी: विकिपीडियावर कोणताही बदल किंवा लेख समाविष्ट करताना, इतर संपादकांनी त्यांची तपासणी करतात. त्यामुळे, तुम्ही समाविष्ट करत असलेला उतारा योग्य आणि उपयुक्त आहे की नाही, हे तपासले जाते, असे Wikipedia मध्ये नमूद केले आहे. [1, 1, 4, 5] निष्कर्ष: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावर वापरणे शक्य आहे, परंतु त्याचे योग्य पालन आणि विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. [1, 1, 2, 2] उदाहरण: जर तुम्ही एखाद्या पुस्तकावरची समीक्षा वाचली आणि त्यात तुम्हाला काही उपयुक्त माहिती मिळाली, तर तुम्ही ती माहिती विकिपीडियावरील संबंधित लेखात समाविष्ट करू शकता. मात्र, त्याआधी, तुम्हाला त्या समीक्षेचा संदर्भ द्यावा लागेल आणि ती माहिती विकिपीडियाच्या धोरणांना योग्य आहे की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे. एकूण समीक्षेतील उतारा व तो कुठे प्रसिद्ध झाला आहे व कोणी लिहिला आहे इत्यादी माहिती देण्यास हरकत नसावी. याबाबत आपले धोरण ठरवावे. तसेच दुसरा मुद्दा, माहिती देताना कथांची नावे, पुस्तकांची नावे ही मी बघितलेल्या अनेक पानांवर एकाखाली एक दिलेली असतात कधी ती बुलेट पॉईंट किंवा क्रमांकित केलेली असतात. यामुळे ती वाचणे सोपे जाते व डोळ्यांना चांगले असते. एकाच ओळीत एका मागोमाग एक नावे देणे गिचमिड वाटते व वयस्कर लोकांसाठी त्रासदायक आहे. रचनेबाबत ठोस असा नियम दिसत नाही. संपादकाला तिथे स्वेच्छानिर्णयन म्हणजे discretion असावे. याचाही आपण विचार करावा. तसेच पुस्तकांच्या मुखपृष्ठाचे फोटो काढून ते माहिती चौकटीत दिले तर चालेल का कृपया कळवणे. गुगल शोध मध्ये ते चालेल असे दिलेले आहे धन्यवाद. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४४, ६ जून २०२५ (IST) :नमस्कार @[[सदस्य:Uday0611|Uday0611]], :सर्वप्रथम, या तपशीलवार संदेशासाठी धन्यवाद. :दुसरे, स्पष्ट सांगायचे तर मराठी विकिपीडियावरील साहित्याबद्दलचे लेख तुटपुंजे (संख्या आणि आशय दोन्हीमध्ये) आहेत. त्यांत भर घालण्याची मोठी गरज आहे. तुम्ही यात पुढाकार घेत असलेले पाहून आनंद झाला. :आता तुमच्या मुद्द्यांविषयी -- :# समीक्षा -- विकिपीडियावर पुस्तका बद्दलची माहिती अपेक्षित आहे. पुस्तकाबद्दलच्या मतांबद्दलची नव्हे. तरीही काही प्रमाणात समीक्षेचे लघुरूप देण्यास हरकत नाही. त्यातही काही नियम आणि संकेत पाळणे गरजेचे आहे. ::# ही समीक्षा असावी. रसग्रहण नव्हे. ::# असा उतारा प्रतिसमीक्षा २-३ वाक्यांचा असावा. भाराभर अवतरणे नकोत, नाहीतर लेख चारआणे आणि समीक्षा बाराआणे असे व्हायचे. ::# प्रत्येक पुस्तकाला अशी समीक्षा असू नये. पुरस्कृत किंवा वादग्रस्त पुस्तकांना असावी. वादग्रस्त पुस्तकांसाठी खालील नियम नक्की पाळला जावा. ::# फाजील स्तुती, व्यक्तिगत हल्ले किंवा एकतर्फी मते मांडणाऱ्या समीक्षाच नसाव्यात -- हा नियम कटाक्षाने पाळावा. ::# लेखकाने, प्रकाशकाने, समीक्षकाने किंवा इतर हितसंबंध असलेल्याने स्वतः अशी समीक्षांचे अवतरण येथे करू नये. उद्धृत करण्यास हरकत नाही. ::# इतर नियम/संकेत, जसे दिसतील/सुचतील तसे. :मराठी विकिपीडियावर अनेक वेळा स्वतःची, आपल्या पुस्तकांची, कंपन्यांची किंवा इतर हितसंबंधांची जाहिरात करणारे अवतरले आहेत. अनेकदा पैसे घेउन असे लिखाण करणाऱ्या भाडोत्री व्यक्तीही दिसतात. इतकेच नव्हे तर मराठी (किंवा असे इतर छोटे) विकिपीडियावर ''अँकर'' लेख टाकून त्याचा संदर्भ किंवा आधार घेउन इंग्लिश विकिपीडिया आणि इतर संकेतस्थळांवर आपले हितसंबंध पसरवणे हे सुद्धा दिसते. :मराठी विकिपीडियाचा असा दुरुपयोग होऊ नये म्हणून हे संकेत. :# कथा किंवा कवितासंग्रहांमधील नावे. ::# अशी यादी असण्यास हरकत नाही परंतु येथे ही प्रत्येक संग्रहाला हे असू नये. प्रकरणांची यादी तर नकोच. ::# यादी एक सलग बुलेट लिस्ट न करता ती दोन किंवा तीन रकान्यांची (कॉलम) करावी, ज्याकरवे लेखाची लांबी अवास्तव वाढणार नाही आणि पानावर असलेल्या ''रियल इस्टेट''चा सदुपयोग होईल. :शेवटी आणि महत्वाचे -- ::विकिपीडियावरील नियम आणि संकेत संकुचित नाहीत, किंबहुना त्यांत गरजेप्रमाणे बदल करणे हा सुद्धा एक संकेतच आहे. येथील लिखाणात आणि रचनेत सुधारणा होईल असे काही दिसल्यास नक्की उहापोह करावा. येथे अनेक जाणते, जुने आणि अनुभवी संपादक स्वयंसेवक म्हणून काम करतात. त्यांच्या मतांचा आणि अनुभवाचा जरुर उपयोग करुन घ्यावा. :पुन्हा एकदा धन्यवाद. : :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:०४, ६ जून २०२५ (IST) ::ता.क. मुखपृष्ठाचे चित्र काढून लावताना कोणत्याही प्रताधिकाराचा भंग होउ नये याची काळजी घ्यावी. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १३:१५, ७ जून २०२५ (IST) ::आपले उत्तर वाचून खेद झाला. ::मी दिलेल्या विकिपीडियाच्या पानांकडे व त्यात कशाप्रकारे लेख दिलेला आहे याकडे आपण दुर्लक्ष केलेले आहे. ::पानात किती संदर्भ असावेत याबाबत विकिपीडियाचा कोणताही नियम नाही. उलट जास्तीत जास्त संदर्भ द्यावेत असेच लिहिलेले आहे. ::पुन्हा एकदा एका पानाची लिंक देत आहे. ::https://en.wikipedia.org/wiki/Roger_Ebert ::या पानावर २९८ संदर्भ दिलेले आहेत. ::असे अनेक संदर्भ असलेली अनेक पाने आहेत. ::कमीत कमी संदर्भ असावेत हा नियम तुम्ही लावलेला आहे, विकिपीडियाचा तसा नियम नाही. ::तेच समीक्षेबाबतही आहे. आधी तुम्ही म्हणता एक ओळ फक्त द्या नंतर म्हणता दोन-तीन वाक्याचा असावा. अशी घासाघीस करण्यात मला स्वारस्य नाही. असे करावे लागेल याची कल्पनाही नव्हती. ::उतारा एवढा द्यायचा असतो ज्यातून काहीतरी अर्थपूर्ण बोध होईल. दोन वाक्यं- तीन वाक्यं असा निकष नसतो. ::यासाठी एका पानांची लिंक देत आहे. ::https://en.wikipedia.org/wiki/Outside_Mullingar ::यात समीक्षा कशी दिली आहे ते दिसते. अशी आणखी पाने आहेत. ::तुम्ही म्हणत आहात समीक्षा असावी रसग्रहण नव्हे. नेमका फरक आपल्याला माहिती आहे का? रसग्रहण हा शब्द शालेय जीवनानंतर आज मी पहिल्यांदाच वाचला. ::खुद्द समीक्षेमध्ये आस्वादक समीक्षा, अकादमीक समीक्षा, सौंदर्यवादी समीक्षा असे अनेक प्रकार आहेत. त्याबाबतही तुमचे काही नियम आहेत का? ::तसेच समीक्षा कोणी लिहिली, त्यात काय आहे हे थेट सुरुवातीलाच समजणेसुद्धा आवश्यक आहे तर वाचक तिकडे जातील. ::एकतर्फी मते मांडणाऱ्या समीक्षा नसाव्यात हे जे तुम्ही म्हटलं आहे ते सब्जेक्टिव्ह आहे. एखादे पुस्तक अतिशय चांगले असेल तर त्याच्यावर चांगलेच लिहिले जाईल. ::मराठीतील साहित्य व्यवहाराची आपल्याला कल्पना नाही असे दिसते. मराठीत वर्तमानपत्रातून परीक्षण प्रसिद्ध होते, काही साप्ताहिके व मासिके यातून परीक्षण प्रसिद्ध होते. वर्तमानपत्रांच्या साईट असतात परंतु काहीच साप्ताहिकांच्या डिजिटल साईट आहेत. अनेक पुस्तकासंबंधी ती चांगली पुस्तके असूनही काहीही प्रसिद्ध झालेले नसते. ::इतर नियम संकेत जसे दिसतील सुचतील तसे याचा अर्थ हे तुम्ही अतिशय खुले ठेवलेले आहे व जेव्हा तुमच्या मनात येईल तेव्हा तुम्ही नाकाराल. ::विकिपीडियाचे नियम व निकष काय आहेत ते बघावे. त्यासाठी मी पानाची लिंक दिलेली आहे व तो प्रीसिडंट आहे. इंग्लिश विकिपीडियावर जे चालते ते मराठी विकिपीडियावर तुम्ही का नाकारत आहात? ::रचनेबाबतही अनेक पानांवरती कथांची नावे एकाखाली एकच दिलेली आहेत. एका मागोमाग एक असे देणे हे गचाळपण आहे. ::मी म्हणत आहे तशाप्रकारे बुलेट लिस्ट दिलेली, क्रमांक दिलेली अनेक पाने आहेत. तुम्ही शोधू शकता की मी लिंक देऊ? ::त्यात पुन्हा सलग बुलेट लिस्ट करू नये असे तुम्ही दिले आहे परंतु हाही विकिपीडियाचा नियम नाही. अनेक ठिकाणी बुलेट लिस्ट किंवा क्रमांक देऊन यादी केलेली आहे. ::दोन-तीन रकान्यांची वगैरे म्हणजे पुन्हा गचाळपण. ::प्रत्येक संग्रहाला अशी यादी असू नये म्हणजे काय? असा भेदभाव का करायचा? ::मला काम करायचे असेल तर मी नीट व व्यवस्थित करतो व दिसायला चांगले असेल हेही बघतो. ::विकिपीडियाचा नियम व निकष व प्रीसिडंट जो आहे त्याचे मी अनुपालन करत आहे. ::गचाळ काम करण्यात मला स्वारस्य नाही. ::विकिपीडिया वरील नियम आणि संकेत संकुचित नाहीत असे आपण म्हणता परंतु आपण ते संकुचित करत आहात. तुम्ही स्वतःला विकिपीडियाच्या नियमांच्यावर सुपर इम्पोज करत आहात. ::विकिपीडियाचा आधी दुरुपयोग झाला तो झाला, परंतु म्हणून आता प्रत्येक नव्या व्यक्तीकडे किंवा प्रत्येक लेखाकडे संशयाने बघू नये. लेखनाचा विषय, मजकुराचा दर्जा याचे मेरिट बघावे. प्रत्येक जण इथे जाहिरात करायला येत नाही याची नोंद घ्यावी. जाहिरातबाजी हा अतिशय चुकीचा शब्द आहे जो तुम्ही वापरत आहात. ::मी स्वतः लेखक आहे व माझे अनेक लेख प्रसिद्ध झालेले आहेत परंतु मी स्वतः संबंधित कधीही विकिपीडियावर काहीही टाकणार नाही. त्याबाबत चिंता नसावी. हा खुलासा मुद्दाम केला आहे. ::हा खुलासा करण्याचे दुसरे कारण मी आयटीमध्ये काम केलेले आहे तसेच विकिपीडियावर कशाप्रकारे लेख लिहिले जातात याचा अनेक पाने बघून मी अभ्यास केलेला आहे व त्यानुसार पान बनवत आहे. त्यामुळे मला जेव्हा मदत लागेल तेव्हा मी घेईनच व घेतलेली आहे, त्याबाबत चिंता नसावी. ::विकिपीडिया हा संपूर्ण प्रकल्प लोकांनी चालवलेला आहे तो एकमेकांच्या सहकार्याने चालवलेला आहे. या उद्देशाला आपण कृपया हरताळ फासू नये ही विनंती. ::विकिपीडियाबाबतचाच माझा ‘जगाच्या कल्याणा विकिपीडिया’ हा लेख अनेक वर्षांपूर्वी प्रसिद्ध झाला होता. ::मी ज्या उमेदीने इथे काम करायला आलो होतो व साहित्यप्रेमी या नात्याने साहित्यिकांची व पुस्तकांची माहिती द्यावी हा माझा उद्देश होता ती उमेद आता राहिलेली नाही. ::दोन प्रौढ व्यक्तींचे प्रत्येक बाबतीत सदैव एकमत होऊ शकत नाही ही मूलभूत बाब आहे. कोणीही दिलेला मजकूर व त्याची रचना विकिपीडियाच्या नियमानुसार व निकषानुसार आहे का इतकेच बघावे. तुम्ही मायक्रो मॅनेजमेंट करत आहात त्याची आवश्यकता नाही. ::हे केवळ मी तुम्हाला मार्गदर्शनार्थ सुचवले आहे म्हणजे तुम्ही एक धोरण ठरवावे. इतर कोणी नवीन व्यक्ती आली तर निदान तिला सोयीचे होईल. ::मी आता इथे फिरकणार नाही. चिंता नसावी. ::Good bye. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १२:२१, ८ जून २०२५ (IST) :::तुमचे येथील उत्तर वाचून व एकूण पवित्रा पाहून तुम्ही येथे मदत करण्यास नाही तर '''माझेच कसे बरोबर आणि इतर सगळे कसे मूर्ख''' हेच दाखविण्यासाठी आला आहात/होतात याची खात्री पटली. :::मी दिलेल्या प्रतिसादातील मथितार्थ न बघता पुन्हा नसत्या विषयांवर भाराभर मतांच्या पिंका टाकून पसार झालेले दिसत आहात. :::तुमच्या काही वाक्यांवरुन, उदा. ''प्रत्येक संग्रहाला अशी यादी असू नये म्हणजे काय? असा भेदभाव का करायचा?'', ''दोन-तीन रकान्यांची वगैरे म्हणजे पुन्हा गचाळपण'', इ. पाहून तुम्हाला '''क्राउडसोर्स्ड''', आणि विशेषतः विकिपीडियावर अगदी तुटपुंजा अनुभव आहे हे उघड होते. :::''मी आयटीमध्ये काम केलेले आहे'' हे वाक्य हास्यास्पद आहे. आयटी मध्ये काम केलेले अनेक लोक येथे आहेत. अनेक दशकांचा त्यांचा अनुभव घेउन ते येथे नम्रपणे आणि उद्दाम मते (''खाली पहा'') न मांडता सामंजस्याने काम करतात. तुम्हाला हे करण्यात स्वारस्य नसल्यास तुम्ही इतर ठिकाणी जावे यात विकिपीडियाचे आणि तुमचे, असे दोघांचेही भलेच होईल. :::असो. तुम्ही इतर ठिकाणी काही तरी सकारात्मक काम कराल ही आशा. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १८:१९, ८ जून २०२५ (IST) :::''तुम्ही शोधू शकता की मी लिंक देऊ?'' -- आता याला ''अहो काका, अशा लिंक भाराभर सांडून ठेवायला अवघड नाही. तुम्ही शोधता कि टाकू खंडीभर तुमच्या चर्चा पानावर?'' असे उत्तर देणे हा उद्दामपणा झाला असता परंतु मी ते करीत नाही आहे. अधिक काय लिहावे. तुम्ही सुज्ञ आहात (?) :::ता.क. जितक्यांदा तुमचा संदेश वाचला तितक्यांदा हसू येण्यासारखे नवीन काहीतरी सापडले, उदा. ''गचाळ काम करण्यात मला स्वारस्य नाही.'' तुम्ही लिहिलेल्या लेखाची (गचाळ आणि ढिसाळ) प्रस्तावना, अनुक्रमणिका आणि सुधारित आवृत्ती, यांमधील फरक आपणच पहावा. नाही कळल्यास सांगतो. '''खालील संदेश Uday0611 या सदस्याने चुकीच्या ठिकाणी घातलेला होता. सदस्याच्या अननुभवामुळे हे कदाचित झाले असेल.''' तो योग्य ठिकाणी हलविला. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०७, ८ जून २०२५ (IST) ----- ::::तुमचा हाच हट्ट आहे की अंतिम शब्द तुमचाच राहील आणि तुम्ही दिल्याप्रमाणेच सर्व व्हावे. ::::मी पुन्हा पुन्हा लिहिले आहे विकिपीडियाचे नियम व निकष याप्रमाणे मी काम केले आहे. मी जे अल्प काम केले आहे ते बघूनही तुम्ही दोषारोप करता याचा अर्थ तुम्हाल पाने होण्यात इंटरेस्ट नाही तर फक्त स्वत:ची सत्ता गाजवायची आहे. ::::मी भरपूर सकारात्मक काम केलेले आहे. ::::तुम्हाला साहित्याची तुटपुंजीही जाण नसताना, साहित्य अकादमी म्हणजे काय माहीत नसताना तुम्ही ढवळाढवळ करू नये. माझा आता संबंधच नाही परंतु कोणी लिहिले तर म्हणून सांगत आहे. क्राउडसोर्स्ड असे शब्द वापरणे याला जार्गन वापरून घाबरवून टाकणे म्हणतात. ::::मी आयटीचे लिहिले कारण अगदी बारीकसारील सूचना तुम्ही देत आहात. आधी त्या व्यक्तीबद्दल जाणून घ्या. ::::मी लिंक दिलेल्या आहेत त्या काय संकेत आहेत ते दाखवण्यासाठी. ज्या विकिपीडियावर तुम्ही काम करता त्याला तुम्हीच पिंका म्हणत आहात ही तुमची खरी भावना दाखवते. ::::निदान आता तरी सुधराल असे लिहावे वाटते पण फरक पडणार नाही माहीत आहे. ::::राम राम [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४५, ८ जून २०२५ (IST) ::::थोड्याच दिवसात User dectivate करत आहे. सुखात रहा. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४८, ८ जून २०२५ (IST) ----- :::::''तुमचा हाच हट्ट आहे की अंतिम शब्द तुमचाच राहील आणि तुम्ही दिल्याप्रमाणेच सर्व व्हावे.'' :::::'''आता मी जातो''' म्हणून सुद्धा उत्तर द्यायला परत आलात. यात अंतिम शब्द कोणाला हवा आहे हे उघड आहे (हिंट -- आपण स्वतः) :::::''मी पुन्हा पुन्हा लिहिले आहे विकिपीडियाचे नियम व निकष याप्रमाणे मी काम केले आहे'' :::::पुन्हा एकदा -- तुमची प्रस्तावना, अनुक्रमणिका पहा -- नियम आणि निकष यांना धाब्यावर बसवून आपल्या मताने लिहिले हे सुद्धा उघड आहे. :::::''मी जे अल्प काम केले आहे ते बघूनही तुम्ही दोषारोप करता'' :::::'''दोषारोप'''? वा! चोराच्याच.... काका, मागच्या आणि पुढच्या '''लगेचच्याच''' वाक्यात आरोप तुम्ही केलेत...मी नव्हे. पुन्हा एकदा, राग थुंकून टाकून, आपला संवाद वाचा. माझी विधाने ही झालेल्या त्रुटी (चुका सुद्धा नव्हेत) दाखवित आहेत. आरोप किंचितही नाही. :::::''याचा अर्थ तुम्हाल पाने होण्यात इंटरेस्ट नाही तर फक्त स्वत:ची सत्ता गाजवायची आहे.'' :::::(तुम्ही थेट माझ्यावर घसरलात म्हणून माझे उदाहरण देतो) आता तुम्ही वीस वर्षे मागे जाउन पहा की पाने होण्यात इंटरेस्ट मला (आणि इतरांना) किती आहे. येथे आणून टाकलेली घाण उपसण्यात मी किती वेळ घालवला आहे....उद्दाम, उद्धट संपादकांशी संवाद साधण्यात किती मनस्ताप करुन घेतला आहे हे पहा. हे पाहण्यात तुमचे २-४ आठवडे तरी जातील....आणि करमणूकही होईल. येथील किती संकेत, नियम सार्वमताने घेतले गेले याचेही एकदा सर्वेक्षण करा. :::::''मी भरपूर सकारात्मक काम केलेले आहे.'' :::::इतरत्र असेल. येथे येउन मात्र २-४ पानांची भर घालून नसते वाद घातले. :::::''मी आयटीचे लिहिले कारण अगदी बारीकसारील सूचना तुम्ही देत आहात. आधी त्या व्यक्तीबद्दल जाणून घ्या.'' :::::पुन्हा एकदा हास्यास्पद विधान. आयटीमध्ये काम केल्याचा, बारीकसारीक सूचना देण्या/घेण्याचा संबंध काय? तुम्हाला नेमके कळावे म्हणून सुचवले (तरीही कळले नाहीच). :::::''मी लिंक दिलेल्या आहेत त्या काय संकेत आहेत ते दाखवण्यासाठी. ज्या विकिपीडियावर तुम्ही काम करता त्याला तुम्हीच पिंका म्हणत आहात ही तुमची खरी भावना दाखवते.'' :::::आता करमणूकच करुन देण्याचे ठरवले आहेत असे दिसते....किंवा तुमच्या डोक्यात रागाचा भडका पडला असावा. काका.....तुमची अद्वातद्वा, विषयांतर करणारी मते, या पिंका. लिंका आणि पिंका यातील फरक समजून घ्या! माझी भावना काय आहे हे माझ्या संपादनातून आणि इतर कामातून कळते. तुमची पुस्ती नको. :::::''निदान आता तरी सुधराल असे लिहावे वाटते पण फरक पडणार नाही माहीत आहे.'' :::::नकाच लिहू मग....टा टा. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०५, ८ जून २०२५ (IST) :::::ता.क. तुम्ही येथे पुन्हा एकदा येउन वाचणार आणि उत्तर देणार हे '''नक्कीच'''. मग तेव्हा पुन्हा भेटूच :-) आशा आहे तेव्हा रागाच भर ओसरुन पुन्हा एकदा, नव्याने संवाद साधाल. आतापर्यंतच्या (कसा का असेना) योगदानाबद्दल धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०५, ८ जून २०२५ (IST) '''पुन्हा एकदा, खालील संदेश Uday0611 या सदस्याने चुकीच्या ठिकाणी घातलेला होता. सदस्याच्या अननुभवामुळे हे कदाचित झाले असेल.''' तो योग्य ठिकाणी हलविला. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:२६, ८ जून २०२५ (IST) ----- ::::::किरकोळ काहीतरी फरक करून, खाली वर करून तुम्ही मोठी सुधारणा केल्याचा आव आणत आहात. ज्याला तुम्ही सुधारणा म्हणत आहात तो खरं तर तुम्ही गचाळपणा केलेला आहे. ::::::तुम्ही आधी तुमचा अहं बाजूला ठेवा, थोडा नम्रपणा शिका, दुसऱ्याचे ऐकून घ्यायची तयारी ठेवा, लिंक दिल्या आहेत ते मी जे म्हणतोय ते बरोबर आहे की नाही तुम्हाला बघता यावे यासाठी. ::::::तुम्ही स्वतःचे आर्बिटरी नियम लावू नका. विकिपीडियाच्या नियमाप्रमाणे चला. ::::::तुमचा अहंकार बाजूला ठेवून मग लिहा किंवा लिहूच नका. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १९:१६, ८ जून २०२५ (IST) :::::::हम्म्....आता मात्र तुमच्या ''मी किती अनुभवी आहे'' या पवित्र्यावर जाम संशय येऊ लागला आहे. क्रमांतर करुन संदेश लिहिले की कोण कोणास काय म्हणले हे कळणे अशक्य होते. :::::::''ज्याला तुम्ही सुधारणा म्हणत आहात तो खरं तर तुम्ही गचाळपणा केलेला आहे.'' :::::::हसावे की रडावे? हसावेच.....''संवादात प्रत्येकाचे उत्तर जसेच्या तसे ठेवावे, त्यात इतरांनी बदल करू नयेत'', हा विकिपीडियावरील तर आहेच आहे पण साधा संवादासाठीचा नियम आहे. जेथे तेथे उत्तरे टाकणे, ज्याकरवे संभ्रम निर्माण होईल हाच गचाळपणा किंवा ढिसाळपणा. आता तरी आवरा राग आपला. फालतू चुका करुन हसे करुन घेत आहात. शांत झाल्यावर पाहिजे तर बोला. :::::::''थोडा नम्रपणा शिका'' :::::::पुन्हा एकदा.....जरा येथील संपादन इतिहास चाळा. उद्धटपणा दाखविल्यास सारखा नम्रपणाच ठेवणे हे शहाण्याचे लक्षण नव्हे. या बाबतीत मी तुकारामांचा शिष्य आहे -- ''भले तर देऊ कासेची लंगोटी । नाठाळाचे....'' :::::::''तुम्ही स्वतःचे आर्बिटरी नियम लावू नका. विकिपीडियाच्या नियमाप्रमाणे चला.'' :::::::पु्हा एकदा हवेत गोळीबार.....कोणते आर्बिट्ररी नियम? तुमच्या त्रुटी हटकण्याचा? :::::::अच्छा...पुन्हा एकदा लवकरच भेटू कारण आधीच्या अनुभवावरुन ठाम माहिती आहे की ''मी जातो....मी जातो'' म्हणूनसुद्धा तु्म्ही काही येथून इतक्यात जात नाहीत. :::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:२६, ८ जून २०२५ (IST) ::::::::अरे अरे किती समजावून सांगावं लागतं तुम्हाला? ::::::::बुलेट लिस्ट नको याचं काही कारणच नाही हा तुमच्या खिशातला नियम आहे. ::::::::संदर्भ कमीत कमी हाही तुमचाच नियम आहे. २९८ संदर्भ असलेले पान मी दाखवले आहे. ::::::::तुम्ही चूक मान्य करा, तो नम्रपणा शिका. ::::::::आता मला शंका येत आहे नव्हे खात्री झाली आहे मी काय म्हणतोय तेच तुम्हाला समजत नाही. तुम्ही फक्त माझेच खरे यावरच अडून बसला आहात. ::::::::विकिपीडियावर तुम्ही काम केले म्हणजे तुम्ही त्याचे मालक होत नाही. ::::::::तुम्ही त्यावर मालकी हक्क प्रस्थापित करत आहात. ::::::::हे मी आधीच दिलेले होते दोन प्रौढांचे एकमत होऊ शकत नाही प्रत्येक बारीक-सारीक शब्द तुम्ही बदलण्याचे कारणच नाही. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १९:४०, ८ जून २०२५ (IST) :::::::::रावसाहेब, :::::::::''बुलेट लिस्ट नको याचं काही कारणच नाही हा तुमच्या खिशातला नियम आहे.'' :::::::::''संदर्भ कमीत कमी हाही तुमचाच नियम आहे. २९८ संदर्भ असलेले पान मी दाखवले आहे.'' :::::::::डोके ठिकाणावर आहे का? बुलेट लिस्ट का नको याचे कारण समजावून सांगितले. तुमच्या रागाने माखलेल्या मस्तकात ते शिरले नाही. वाचा पुन्हा....मराठीतच आहे. आणि हा '''नियम''' हे कोणी सांगतले हो? तुमच्याशी बोलताना मी माझे मत मांडले आणि तुम्ही त्याचा काय वाटेल तो अर्थ लावून बोलता आहात. वा.....! :::::::::''संदर्भ कमीतकमी पाहिजेत'' हा माझा नियम? अहो तात्या, ''संदर्भ द्या संदर्भ द्या'' म्हणून येथे कंठशोष करणाऱ्यांतील मी एक आहे.^* उचलली जीभ अन् लावली टाळ्याला, आँ? :::::::::महाशय, येथे थोडा वेळ घालवा....वाचा.....काम करा....इतरांचे काम पहा (माझे नव्हे...इतर अनके निःस्वार्थीपणे काम करणाऱ्यांचेही).....उगीच उंटावरुन शेळ्या हाकत फिरू नका. :::::::::''हे मी आधीच दिलेले होते दोन प्रौढांचे एकमत होऊ शकत नाही प्रत्येक बारीक-सारीक शब्द तुम्ही बदलण्याचे कारणच नाही'' :::::::::येथे एकच प्रौढ आहे आणि तो तुमच्या कळपटाशेजारी नाही. हे नक्कीच :-) :::::::::स्वतः काय केले....केले पाहिजे....याचा अचानक साक्षात्कार झाल्यावर लाज वाटून हे सगळे माझ्यावर फेकत असल्यासारखे वाटते आहे. :::::::::असो...तुम्ही जाणार होतात.....अनेक तासांपूर्वी....अगदी ''सुखाने रहा'' असा आशीर्वाद देखील देउन झाला.....काय झाले.....बस चुकली? :::::::::टा...टा! :::::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४३, ९ जून २०२५ (IST) :::::::::^* विकिपीडियाच्या चौकटीत राहून दिलेले संदर्भ. या बाबतीत अजून एक -- येथे तुम्ही लिहिलेल्या लेखात देऊ केलेले इंग्लिश आणि खुद्द मराठी विकिपीडियाचे संदर्भ पाहून तुमचे विकिपीडियाबद्दलचे ''अगाध'' ज्ञान कळले....इतरही अनेक उदाहरणे आहेत, पण तूर्तास इतकेच. :::::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४३, ९ जून २०२५ (IST) == संदेश हिवाळे यांच्याशी संबंधित संशयित सॉकपपेट्री/मिटपपेट्री == संदेश9822 यांच्या 2022 मधील ([[:mr:विकिपीडिया:कौल/प्रचालक#संदेश_हिवाळे]]) मराठी विकिपीडियावरील प्रचालकपदाच्या निवडीसाठी संशयित सॉकपपेट्री किंवा मिटपपेट्री. सूचीबद्ध वापरकर्त्यांनी कमी संपादन इतिहास दर्शवला असून, त्यांची मुख्य कार्यक्षमता RfA मध्ये मतदान करणे होती, त्यानंतर ते निष्क्रिय झाले. वापरकर्ता:Sumedhdmankar यांनी 22 मे 2022 ते 14 ऑगस्ट 2022 पर्यंत फक्त 16 संपादने केली, RfA ला समर्थन दिले आणि 12 फेब्रुवारी 2024 पर्यंत 43 संपादनांनंतर निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2187215]. वापरकर्ता:Surendra Rajaram Shinde यांचे पहिले संपादन RfA समर्थनासाठी होते, 23 ऑक्टोबर 2022 ते 26 नोव्हेंबर 2023 पर्यंत फक्त 60 संपादने केली आणि निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190508]. वापरकर्ता:प्रतिक रामटेके यांनी 14 मे 2021 ते 28 मे 2022 पर्यंत 17 संपादने केली, 22 ऑक्टोबर 2022 रोजी RfA समर्थनासाठी पुन्हा सक्रिय झाले आणि त्यानंतर संपादने केली नाहीत [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190967]. वापरकर्ता:विष्णु एरंडे, 27 मे 2022 रोजी नोंदणीकृत, यांनी सुरवतात्रीला 3 संपादने केली, RfA ला समर्थन दिले आणि 2023 जनवारी 26 पर्यंत 24 संपादनांनंतर निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190967]. हे नकाटे RfA च्या निकालावर परिणाम करणारी संभवत: सॉकपपेट्री किंवा समन्वित मतदान दर्शवतात, तपासणीची विनंती करत आहे. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) १९:५४, १४ जून २०२५ (IST) :या User व्यतिरिक्त इंग्लिश विकिपीठियावर SPI आणखी एका User ची केस सुरु आहे जे पुरावे त्यांच्या दिशेने दाखवतात [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Sandesh9822]. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:०१, १४ जून २०२५ (IST) ::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::Above message seems to be machine translated and only partly legible. Since this involves allegations and a request for action/investigation, I'd like to make sure I understand the issue and the request well before proceeding. You can write in English on this page if you prefer. ::From the message above, I understand that -- ::# @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]]'s admin election has evidence of sockpupetry/mitpupettry or coordinated voting ::# @[[सदस्य:Sumedhdmankar|Sumedhdmankar]], @[[सदस्य:Surendra Rajaram Shinde|Surendra Rajaram Shinde]], @[[सदस्य:प्रतिक रामटेके|प्रतिक रामटेके]], @[[सदस्य:विष्णु एरंडे|विष्णु एरंडे]] are suspected sockpuppets. ::# w:en has another SPI case under investigation that involves @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] ::# You'd like me to investigate. ::1. Is my understanding of your message correct? ::2. What exactly would you like me to investigate? It is not clear from the message, so please elaborate. ::3. Where did your request for action originate? Is there an associated investigation elsewhere, e.g., the SPI case you referenced, that prompted this request? ::Thanks. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:१३, १४ जून २०२५ (IST) :::Your understanding is correct. For more details, I have explained clearly in English in the SPI case. My Marathi is not very fluent, so I apologize for that, but I tried to convey the same to you in Marathi. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:२९, १४ जून २०२५ (IST) ::::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::::Thanks for confirming. While we want all/most communication here to happen in Marathi, such cases are an exception. I appreciate you trying to use Marathi though. ::::I will take a look at the SPI case shortly. ::::In the meanwhile, can you please explain what is it that you'd like me to investigate as an admin/crat? Stewards and checkusers likely are better folks to request forensic analysis of user behavior. Even so, happy to add to it with what I can. ::::Let me know. ::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:३३, १४ जून २०२५ (IST) :::::There is also a case filed against them with the Stewards and CheckUser, but since this RfA issue falls under Marathi Wikipedia, I am requesting you to investigate it within your capacity. If someone is engaging in wrongdoing, it could lead to anyone becoming an admin in the future, which should not happen. This is why I am pursuing this matter, as I noticed evidence of it while investigating. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:४७, १४ जून २०२५ (IST) ::::::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::::::I reviewed the SPI case. Jumping off a sockpuppetry suspicion into an RFa investigation is borderline tangential and can be viewed as ''fishing ''expedition to find evidence without probable cause, as I mentioned on the SPI case. ::::::Prima facie, I don't think there is/was any wrongdoing in the RFa here. There is always a possibility, but I don't see a compelling reason to invest time in this ''just yet''. If there's ''clear'', ''corroborated'' evidence of the said user engaging in sockpupettry elsewhere (such as your investigation getting traction with corroboration), I will be happy to dive deeper. ::::::We should perhaps continue our conversation in the SPI case, so as to not split threads and avoid confusion. ::::::For the record, I appreciate you taking the time to find, investigate and shut down sockpupettry and similar abusive behavior and will help when feasible. ::::::Thanks again. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:५५, १४ जून २०२५ (IST) == साचा चित्रपट पोस्टर == {{t|चित्रपट पोस्टर}} या साचातील मजकूर योग्य आहे का. मला कुठेतरी चुकीचा वाटतोय.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१०, १५ जुलै २०२५ (IST) :याचे शीर्षक संदिग्ध आहे. '''चित्रपट पोस्टर प्रताधिकार प्रश्न''' किंवा तत्सम शीर्षकाखाली स्थानांतरण करावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:११, १६ जुलै २०२५ (IST) ::[https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=साचा:चित्रपट_पोस्टर&oldid=1184804 ही आवृत्ती] योग्य होती. पुढील आवृत्तीत [[सदस्य:Mahitgar]] यांनी बदल केले होते. सबब जुनी आवृत्ती पुनर्स्थापित करावी की वेगळा नवीन साचा निर्माण करावा?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:१३, १६ जुलै २०२५ (IST) :::ठीक. ही आवृत्ती पुनर्स्थापित करुन त्यातील व्याकरणदोष सुधारावे तसेच शीर्षकही बदलावे. :::नुसते ''चित्रपट पोस्टर'' असे म्हणल्यास पोस्टर बद्दलची माहिती ध्वनित होते. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १६:३८, १६ जुलै २०२५ (IST) == Where non-free files are used == Hi! If we add a link like [[Special:Diff/2590678]] to non-free files then we can always see where a file was used if it unused at some point in the future. Then it is easy to click the link and see if the file was replaced by a better file or if it was removed by a mistake. If you think it's a good idea to add a link like that it is probably best to give my bot a botflag. Let me know what you think. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:१२, १८ जुलै २०२५ (IST) :I think I understand what you mean by the diff explanation. Not sure how it justifies a bot flag. What am I missing? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१६, १८ जुलै २०२५ (IST) ::Hello! If you think adding a link is a good idea there are two options: 1) I get a bot flag and add it or 2) I add it without a bot flag. If you think it is a bad idea to add the link just let me know and I will leave the files alone. The best would probably be to add [[साचा:Non-free use rationale]] but that will require a lot of work. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २२:३६, १८ जुलै २०२५ (IST) :::Do you have a bot acct elsewhere that you will use for this? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:१६, २० जुलै २०२५ (IST) :::: My bot [[विशेष:मध्यवर्तीअधिकारी/MGA73bot]] have a bot flag on a number of accounts. The sister bot only have a flag on Commons [[विशेष:मध्यवर्तीअधिकारी/MGA73bot2]]. See [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#सदस्य:MGA73bot]] and [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#MGA73bot]] for earlier bot flags. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:४०, २० जुलै २०२५ (IST) :::::MGA73bot has been granted a botflag for a month. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १३:५४, २० जुलै २०२५ (IST) ::::::Thank you! --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:५७, २० जुलै २०२५ (IST) == Translation notification: Incident Reporting System == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, ०९:२३, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Meta:Deletion policy == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १२:३७, १५ सप्टेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == आनंद काळे (Anand Kale) == अभिनेता आनंद काळे यांच्या करिता पान कसे बनवायचे? त्यांच्यावरील वर्तमानपत्रांमधून अनेक लेख प्रसिद्ध आहेत. [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५१, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/kondaji-baba-aka-anand-kale-in-swarajya-rakshak-sambhaji-serial-is-in-real-life-ssv-92-1993267/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५४, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.lokmat.com/photos/filmy/mazi-tujhi-reshimgaath-fame-marathi-actor-anand-kale-lifestyle-a734/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५६, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/television-news/swarajya-rakshak-sambhaji-actor-anand-kale-to-work-in-hollywood-film/articleshow/71307367.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५७, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/anand-kale-from-swarajya-rakshak-sambhaji-serial-is-working-for-hollywood-movie-ssv-92-1980052/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५९, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/interview-of-swarajyarakshak-sambhaji-fame-anand-kale-aka-kondaji-baba/articleshow/71462535.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०१, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://marathi.latestly.com/entertainment/marathi/swarajya-rakshak-sambhaji-fame-anand-kale-in-hollywood-film-watch-teaser-of-remember-amnesia-65889.html [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०३, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/television/char-divas-sasuche-fame-anand-kale-enters-in-star-pravah-serial-sva-00-4974960/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०५, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/television/majhi-tujhi-reshimgath-vishwjeet-kaka-fame-anand-kale-best-supporting-character-male-in-zee-marathi-award-nrp-97-3201831/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०७, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.lokmat.com/filmy/television/swarajya-rakshak-sambhaji-kondaji-baba-farzand-aka-anand-kale-got-emotional/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०९, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/aanand-kale-comes-back-to-theatre/articleshow/65107140.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:११, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolhapur/chief-minister-eknath-shinde-promises-rs-20-crore-for-restoring-gutted-keshavrao-natyagruha/articleshow/112436327.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:१५, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) == Translation notification: Template:AffCom == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी आणि गुजराती on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १०:२५, ३० ऑक्टोबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Help:Two-factor authentication == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०८:३९, ६ डिसेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०४:००, १५ जानेवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ == [[File:FNF 2026 Mr logo.png|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल. ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू होऊन ३१ मार्च २०२६ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल. पहिले स्थानिक बक्षीस - २५ अमेरिकन डॉलर्स, दुसरे स्थानिक बक्षीस - २० अमेरिकन डॉलर्स, तर सर्वोत्कृष्ट निर्णायक लेखासाठी - १५ अमेरिकन डॉलर्स दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा. कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] या पृष्ठावरील सर्व सूचना आणि नियम वाचा. तसेच [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी]] या पानावर आपली नाव नोंदणी करून स्पर्धेत सहभागी व्हावे. तसेच [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/224/submission/new हा दुवा] वापरून तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. :धन्यवाद. :[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] आणि [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] :आयोजक :'''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:४१, ५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2026&oldid=30030409 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is low. The deadline for translating this page is 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १६:३२, १५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Julius 12345@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation request == Hello, अभय नातू. Can you translate and upload the article [[:en:Bazardüzü]] in Marathi Wikipedia? Yours sincerely, [[सदस्य:Kurcke|Kurcke]] ([[सदस्य चर्चा:Kurcke|चर्चा]]) १६:३६, ७ मार्च २०२६ (IST) == नवीन वर्ग == पोलिस दलातील आरोपी, (उपवर्ग महाराष्ट्र पोलिस दलातील आरोपी) असा नवीन वर्ग तयार करून विविध लेखात जोडल्यास बरे होईल. जसे की [[सचिन वाझे]], [[परम बीर सिंग]], [[प्रदीप शर्मा]], [[दिनेश आणि तारकेश्वरी राठोड]] [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १०:२१, १० मार्च २०२६ (IST) :ठीक वाटते परंतु ज्यांच्यावर खटले चालू आहेत त्यांच्यासाठी हा वर्ग करता येईल. नुसतेच आरोप झालेले असणाऱ्यांना या वर्गात समाविष्ट करू नयेत. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२४, १० मार्च २०२६ (IST) == साचा न दिसणे == नमस्कार, मी एडिट करत असलेल्या [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] आणि [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] या पानांमध्ये सर्वात शेवटी मी समाविष्ट केलेला साचा - देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी - हा साचा दिसत नाही आहे. तसेच माझे लक्ष गेले ते असे की एक वर्ग जोडला गेला आहे [[:वर्ग:अशी पाने ज्यांच्यावर साचे चढविण्याची आकार मर्यादा संपलेली आहे]]. याचा अर्थ काय आहे? मला माहित नाही म्हणून विचारले व यावर उपाय काही आहे का? [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) ११:३३, १७ मार्च २०२६ (IST) == वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती == नमस्कार अभय! आपल्याला वर्गांबद्दल बरीच माहिती असल्यामुळे आपले मत विचारायचे होते. [[:वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] मध्ये सर्वाधिक वर्गांचे नाव हे इंग्रजी आहेत. जसे की; [[:वर्ग:रशियन व्यक्ती]] हे "रशियाचे व्यक्ती" असे असायले हवे होते का? [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १०:१८, २ एप्रिल २०२६ (IST) :नमस्कार, :यांचे मराठीकरण खरे म्हणजे रशियाई व्यक्ती, इंडोनेशियाई व्यक्ती, अमेरिकी व्यक्ती, पाकिस्तानी व्यक्ती, असे व्हायला हवे, किंवा रशियाच्या, इंडोनेशियाच्या व्यक्ती असेही होऊ शकते. :अनेक वर्षांच्या पायंड्यानुसार सध्या हे वर्ग (आणि इतर ठिकाणचे उल्लेख सुद्धा) रशियन, अमेरिकन, इ. झालेले आहे. मला वाटते कोणी भाषतज्ज्ञाचे मत मिळाल्यास बदल करावे, तोपर्यंत हे वर्ग तसेच राहू द्यावे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:४९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) ::आता तुमचे उत्तर वाचल्यानंतर मला ही लक्षात आले की अनेक वर्तमानपत्र माध्यमे "रशियाई" ऐवजी "रशियन" या शब्दाचा उपयोग करतात. आधुनिक ''मीडिया'' प्रकाशन नेहमी एकच भाषा काटेकोरपणे पाळत नाहीत. जसे अनेक इंग्रजी शब्द थेट वापरले जातात जरी त्यांचे मराठी शब्द उपलब्ध असले तरी. आपण कोणत्याही योग्य प्रकारासह पुढे जाऊ शकतो; पण मग आपण त्यात किमान सुसंगतता ठेवू या. सध्या, या वर्गात खालील प्रकार आहेत: :* [[:वर्ग:आयवरी कोस्टमधील व्यक्ती]] - [[:en:Category:Ivorian people]] :* [[:वर्ग:इजिप्तच्या व्यक्ती]] - [[:en:Category:Egyptian people]] :* [[:वर्ग:मालदीवी व्यक्ती]] - [[:en:Category:Maldivian people]] :* [[:वर्ग:सौदी अरब व्यक्ती]] - [[:en:Category:Saudi Arabian people]] ::[[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १३:३९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) :::कोणते तरी एक प्रमाणीकरण असावे याबद्दल सहमत. वरील यादीतील ''सौदी अरब'' याला वेगळी बैठक असू शकते. यातून वांशिक वारसा/गट (सौदी उपप्रकाराच्या अरबवंशीय व्यक्ती) सूचित होऊ शकतात किंवा नागरिकत्व ही (सौदी अरेबिया देशाचे नागरिक...यातील ''अरेबिया'' हा आंग्ल शब्द आहे :-) ) :::अजून एक प्रकारे मराठीतून उल्लेख करण्याचा प्रकार म्हणजे -- पुणेरी, पुणेकर, मुंबईकर, नाशिककर, इ. :::अनेक आडनावेसुद्धा याच धर्तीवर असतात. :::असो. किमानपक्षी वरील यादीत उरलेले प्रकार घातल्यास जंत्री ठेवणे आणि नेमके प्रमाणीकरण ठरल्यावर त्यात बदल करणे सोपे होईल. :::धन्यवाद. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) 75q4s0qkbjyq1nkykd3tmi2qa3beeou 2677229 2677205 2026-04-03T16:25:08Z अभय नातू 206 /* वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती */ Reply 2677229 wikitext text/x-wiki {{सदस्य चर्चा:अभय नातू/जुचसाचा}} '''माझ्यासाठीच्या आपल्या सूचना, प्रश्न, इ. येथे नोंदवा.''' == Article requests? == Hello! I am interested in seeing if there are Marathi speaking Wikipedians interested in making a Marathi article on [[:en:Japanese School of Mumbai]] , which is a school for Japanese children in Mumbai. Is there a place where I can put article requests, or is there a way to contact Wikipedians who may be interested? Thank you, [[सदस्य:WhisperToMe|WhisperToMe]] ([[सदस्य चर्चा:WhisperToMe|चर्चा]]) ०४:१२, १६ एप्रिल २०२३ (IST) == Translation notification: Movement Charter == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १७:२८, १८ मे २०२३ (IST) <!-- सदस्य:RamzyM (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation request == Hello. Can you create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Marathi Wikipedia? Yours sincerely, [[सदस्य:Multituberculata|Multituberculata]] ([[सदस्य चर्चा:Multituberculata|चर्चा]]) २२:२८, १२ जून २०२३ (IST) == भाषा-विषयी लेखक == नमस्कार! तुम्ही श्रेण्यांवर काम करत असल्याने, मला वाटले की मी हे येथे लिहावे. [[:वर्ग:इंग्लिश भाषी लेखक]] हा [[इंग्रजी|इंग्लिश / इंग्रजी भाषेत]] लिहीणाऱ्या लेखकांसाठी असावा. तर [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक]] हा [[इंग्लिश लोक|इंग्लिश लोकांमधील]] जे लेखक आहे (कोणत्याही भाषेतले) त्यांच्यासाठी असावा. उदा. [[पीटर केरी (कादंबरीकार)]] हे [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन व्यक्ती|"ऑस्ट्रेलियन"]] आहे आणि "इंग्लिश भाषी लेखक"; पण ते [[:वर्ग:इंग्लिश व्यक्ती|इंग्लिश व्यक्ती]] नाही. जर तुम्हालाही असेच वाटत असेल तर आपण वर्गाच्या पानांवर असे स्पष्टीकरण लिहायला हवे ज्यामुळे सदस्य गोंधळून जाणार नाही. तसेच, सर्वसाधारणपणे, मराठी विकिपीडियावर अनेक श्रेणी बरोबर बनवल्या जात नाहीत. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ०९:२८, २० जून २०२३ (IST) :{{साद|Dharmadhyaksha}} :नमस्कार :''इंग्लिश लेखक'' हा वर्ग इंग्लिशमध्ये लिहिणाऱ्या लेखकांसाठी वापरलेला बरोबर आहे. यात ''इंग्लिश (भाषेत लिहिणारे) लेखक'' असे अध्याह्रत आहे. हेच मराठी लेखक, जपानी लेखक यांसाठीही लागू होते. :इंग्लिश बोलणारे आणि इतर भाषांमध्ये (किंवा इंग्लिशमध्येही) लिहिणाऱ्या लेखकांसाठी ''इंग्लिश भाषक लेखक'' असा वर्ग करावा. यात ''इंग्लिश बोलणारे लेखक'' असा अर्थ ध्वनित होतो. हा ''इंग्लिश व्यक्ती'' वर्गापेक्षा वेगळा आहे कारण बिगर-इंग्लिश व्यक्तीसुद्धा इंग्लिश बोलणारे (आणि तिसऱ्याच भाषेत लिहिणारे) असू शकतात! :हाच नियम इतर भाषांसाठीही असावा. :एकूण वर्गवारीबद्दलचे तुमचे निरीक्षण बरोबर आहे. अनेक लेखक आपल्या मतांनुसार वर्ग तयार करीत असतात. त्यावेळी ते असलेली वर्गवारी विचारात घेत नाहीत किंवा योग्य लॉजिक लावून असे वर्ग तयार करतीलच असे नाही. जुने संपादक त्यात वेळोवेळी बदल करुन सुधारणा करीत असतात परंतु याला अधिक जोर देणे गरजेचे आहे. :यासाठी एक नियमावली तयार करता येईल. यासाठी तुम्ही पुढाकार घेतलात तर अनेक लेखक मदतीस येतीलच. :तुमच्या मराठी विकिपीडियावरील योगदानाबद्दल धन्यवाद! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:४४, २० जून २०२३ (IST) :: माझ्या मते फक्त दोनच श्रेणी असाव्यात: ::: १. इंग्रजी भाषेत लिहिणाऱ्या लेखकांची. :::* याचे नाव असू शकते: "इंग्रजी-भाषेतील लेखक" (मूळ लेख - [[इंग्रजी]]. ह्या श्रेणीच्या नावाचे सुत्र असे आहे: "{भाषेचे नाव}-भाषेतील लेखक" ) ::: २. जे लोक इंग्रजी वंशाचे आहेत आणि व्यवसायाने लेखक आहेत. ह्यात वंश आणि राष्ट्रीयत्व पण येणार. :::* याचे नाव असू शकते: "इंग्लिश लेखक" (मूळ लेख - [[इंग्लिश लोक]]. ह्या श्रेणीच्या नावाचे सुत्र असे आहे: "{वंशाचे/राष्ट्राचे नाव} लेखक") ::"लेखक"+"इंग्रजी बोलणारे लोक" असा कोणताही वर्ग असू नये. लेखक कोणत्या भाषेत बोलू शकतो हे महत्त्वाचे नाही, परंतु तो कोणत्या भाषेत लिहितो हे महत्त्वाचे आहे; जे आपल्या १ल्या प्रकारच्या श्रेणीत येत आहे. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ११:३६, २० जून २०२३ (IST) :माझा संदेश वर्गीकरणात काय असू शकते हे विषद करण्याचा होता. :आपला मतभेद ''{भाषा} {लेखक}'' याचा अर्थ '''{भाषा} बोलणारा {लेखक}''' कि '''{भाषा} वापरुन लिहिणारा {लेखक}''' असा आहे. :'''{भाषा} वापरुन लिहिणारा {लेखक}''' हे अधिक योग्य आहे कारण -- :# हे सुटसुटीत आहे -- ''काका कालेलकर गुजराती लेखक होते'' असे म्हणल्यावर ते गुजरातीमध्ये लिहित असल्याचे ध्वनित होते. कालेलकर हे मूळ मराठी (व्यक्ती) असले आणि मराठी (सुद्धा) बोलत असले तरी त्यांनी बहुतांश लेखन गुजरातीमध्ये केले. तुमच्या मतानुसार यांचे वर्गीकरण ''गुजराती भाषेमध्ये लिहिणारे लेखक'' असे होईल. :# हे वापरात आहे -- काका कालेलकर गुजराती भाषेतून लिहिणारे लेखक होते असे ऐकीवात नाही. :असो. तुमच्या मतामागे कारण काय आहे हे तुम्ही लिहिलेत तर तुमचा युक्तिवाद समजणे सोपे होईल. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२२, २१ जून २०२३ (IST) == Translation notification: WWC2023/Scholarship == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०३:११, २७ जून २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Sandra Hanbo@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> १७:३८, १० जुलै २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Samuel (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&oldid=25272792 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मराठी शब्द == नमस्कार, cc: @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]]@[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] Spy film या इंग्रजी शब्दासाठी मराठीत प्रतिशब्द कोणता आहे, ते कृपया सांगावे. नसेल तर "हेरपट" बरोबर वाटतो का? तसेच बऱ्याच इंग्रजी शब्दांना प्रतिशब्द सहजासहजी सापडत नाहीत. marathibhasha.org सारखी संकेतस्थळे देखील अनेक शब्द दाखवत नाहीत. यासाठी विकिपीडियावर चर्चेसाठी एखादी जागा आहे का, जिथे आवश्यक परभाषिक शब्दांसाठी विनंती करता येईल? धन्यवाद. - [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) २१:२२, २६ जुलै २०२३ (IST) :{{साद|अमर राऊत}} :''हेरपट'' हाच जवळचा शब्द वाटतो. :प्रतिशब्दांसाठी वेगळे असे पान नाही परंतु [[विकिपीडिया:मदतकेंद्र]] येथे संदेश द्यावा. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) == Translation notification: Template:Movement Charter/Navbox == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Template:Movement Charter/Navbox|Template:Movement Charter/Navbox]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template for Movement Charter, assist to translate to your language.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १०:२१, २९ जुलै २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == बॉटद्वारे बदल == कृपया, खालील वर्गातील लेख नव्या वर्गात सांगकाम्याद्वारे स्थानांतरित करावे. # {{झाले}} [[:वर्ग:विसावे शतकातील वर्षे]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:न्यू यॉर्कमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:न्यू यॉर्क राज्यामधील काउंटी]] # {{झाले}} [[:वर्ग:वॉशिंग्टनमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:वॉशिंग्टन राज्यामधील काउंटी]] # {{झाले}} [[:वर्ग:समुद्र किनार्याची चित्रे]] → [[:वर्ग:समुद्र किनाऱ्याची चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इमारती चित्रे]] → [[:वर्ग:इमारत चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:खाण्याच्या वस्तू चित्रे]] → [[:वर्ग:खाद्य पदार्थाची चित्रे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:भारतीय सैन्य]] → [[:वर्ग:भारताचे सैन्य]] आणि खालील वर्गातील फक्त वर्षांचे वर्ग (उदा. वर्ग:इ.स. ४१४) नव्या वर्गात स्थानांतरित करावे. # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ५ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ६ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ६ व्या शतकातील वर्षे]] # {{झाले}} [[:वर्ग:इ.स.चे ७ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ७ व्या शतकातील वर्षे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १८:३७, ३० जुलै २०२३ (IST) :: हे काम अपूर्ण राहिले आहे, म्हणून आठवण करुन दिली. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५९, १० नोव्हेंबर २०२३ (IST) :हे काम <s>पुन्हा सुरू केले</s> झाले आहे. आठवण करुन दिल्याबद्दल धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०२:०३, ११ नोव्हेंबर २०२३ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:राजस्थानचे विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:राजस्थानमधील विधानसभा मतदारसंघ]] # {{झाले}} [[:वर्ग:गुजरात विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:गुजरातमधील विधानसभा मतदारसंघ]] # {{झाले}} [[:वर्ग:कर्नाटक विधानसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:कर्नाटकमधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:११, २३ मार्च २०२४ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर पुरस्कार]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार]] # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर मराठी पुरस्कार]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर मराठी पुरस्कार]] # {{झाले}} [[:वर्ग:फिल्मफेअर पुरस्कार विजेते]] → [[:वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:०२, ११ जुलै २०२४ (IST) # {{झाले}} [[:वर्ग:कोट दि आईव्होरचे फुटबॉल खेळाडू]] → [[:वर्ग:आयवरी कोस्टचे फुटबॉल खेळाडू]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १९:३५, २३ ऑक्टोबर २०२४ (IST) :''कोट दि आईव्होर'' हे स्थानिक/अधिकृत नाव असल्याने तेच ठेवत आहे. :दुसऱ्या बदलासाठी सांगकाम्या लावतो. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३३, २४ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == Please check your uploads == Hi! I noticed that some of your uploads do not have a good source, author and some also have no license. For example: # [[:चित्र:मॉर्सचे तारयंत्र.jpg]] # [[:चित्र:महाराम११५.JPG]] # [[:चित्र:धामापूर तलाव.JPG]] # [[:चित्र:गगनबावडा घाट.JPG]] Perhaps you can check and fix? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:४५, ३१ जुलै २०२३ (IST) :{{साद|MGA73}} :Thanks for your note. :Only the first one seemed to be missing license. I have corrected that one. The rest have a cc-by-sa-4.0 license. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:५६, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) ::Thank you! There is no clear source/author on the files. Are you the photographer of all the files you uploaded and where you have added {{tl|self}}? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:०७, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) I made a list of all the files without a license: # [[:File:Church_of_England_Logo.gif]] # [[:File:Example.of.complex.text.rendering.svg]] # [[:File:Kolkata.jpg]] # [[:File:आंतरराष्ट्रीय_अंतराळ_स्थानक.jpg]] # [[:File:आर्मेरो.png]] # [[:File:कर्नाटक_राजमुद्रा.png]] # [[:File:ग्वादालकॅनाल_अमेरिकन_सैनिक.jpg]] # [[:File:जेएफके.jpg]] # [[:File:जॉन_लेनन.jpg]] # [[:File:टीजीव्ही.jpg]] # [[:File:नवव्या_हिवाळी_ऑलिंपिक_खेळांचे_मानचिह्न.png]] # [[:File:पोलिश_सैनिक.jpg]] # [[:File:फ्रांसिस्को_पिझारो.jpg]] # [[:File:भानौसे_मानचिह्न.jpg]] # [[:File:भारतातील_गुजरातचे_स्थान.PNG]] # [[:File:भारतातील_पुण्याचे_स्थान.png]] # [[:File:भारतातील_महाराष्ट्राचे_स्थान.PNG]] # [[:File:भारतातील_मुंबईचे_स्थान.png]] # [[:File:भारतीय_तोफखाना.jpg]] # [[:File:भावासे_मानचिह्न.jpg]] # [[:File:मालदीवचा_झेंडा.svg]] # [[:File:लीग_ऑफ_नेशन्स.png]] # [[:File:सिंधु_नदी.jpg]] # [[:File:सोवियेत_सैनिक_ड्नाइपर.jpg]] # [[:File:स्टालिनग्राड_सैनिक.jpg]] # [[:File:हेलिक्स_अंतरिक्षमेघ.jpg]] It would be great if you could add a license and where you have the file from (link to a website or own photo). --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:११, १ ऑगस्ट २०२३ (IST) == परतावा == आपण हे पृष्ठ परत करू शकता [[सुशोभन सोनू रॉय]] किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो ? [[विशेष:योगदान/2409:4060:2D84:A282:0:0:AD48:7002|2409:4060:2D84:A282:0:0:AD48:7002]] ०१:१२, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) :{{re|अभय नातू}} जर मला उत्तर मिळाले तर मी चांगले असू शकते किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो? मराठी वृत्तपत्रांमध्येही त्यांच्या बातम्या आहेत। :व्यक्ती उल्लेखनीय असल्यास लेख तयार करावा. त्यात व्यक्तिगत स्तुति किंवा ललितलेखनशैली घालू नये. :सनोंद प्रवेश (लॉग-इन) करुन संपादने केल्यास अधिक उत्तम. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) == Translation notification: Template:Disambiguation == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Template:Disambiguation|Template:Disambiguation]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Widely used disambiguation template. Please assist to translate into your language.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०८:२३, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == सांगकाम्या == नमस्कार सांगकाम्या या बॉट ने २६ सप्टेंबर २०२३ रोजी [[शिखर धवन]] या लेखात क्रिकेटपटू ऐवजी क्रिकेट खेळाडू असा बदल केला. परंतु हा बदल माहिती चौकट आणि वर्ग वर काम करून गेलाय. कृपया [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:MobileDiff/2329213 हे पहा], आता याप्रमाणे अजून कुठे कुठे चुकीची संपादने झाली आहेत हे माहीत नाही. कृपया तपासून दुरुस्ती करणे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:१०, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :लक्षात आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. सांगकाम्यालाच दुरुस्त्या करण्यास लावतो. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:१५, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) ::ता.क. सोपा उपाय सापडला. इतरत्र दिसल्यास कळवावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:२२, ४ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :मला जर एखादा नविन सांगकाम्या बनवायचा असेल तर त्या बद्दल माहिती कुठे मिळू शकते? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:१०, २७ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :{{साद|Vikrantkorde}} :येथून सुरुवात करावी -- [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Bots इंग्लिश विकिपीडियावरील लेख] :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२१, २९ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == Translation notification: WikiWomenCamp 2023 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=hi&action=page translate to हिंदी] The deadline for translating this page is 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. You can [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup change your notification preferences]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १६:४४, ६ ऑक्टोबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Asaf (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ == [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांना संपर्क करावा. धन्यवाद. :'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३''' :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Files need a license == Hi! You have uploaded some files without a valid license. You can see them at [https://usualsuspects.toolforge.org/?language=mr&project=wikipedia&category=Files_with_no_license&min_days=14&badboys=Bad+Boys this link] (search for your name or scroll down to 7 files). If you reply please ping me because I'm not active on this wiki. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:५४, १ जानेवारी २०२४ (IST) == विकिडेटा माहितीचौकट == नमस्कार! तुमच्या सांगकाम्यांनी बनवलेल्या नव्या लेखांमध्ये तुम्ही [[साचा:विकिडेटा माहितीचौकट]] पण जोडू शकतात का? नव्या सर्व लेखांमध्ये हा साचा असलेला बरा. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:३९, ५ जानेवारी २०२४ (IST) == The WMF Language team needs your feedback == Hello [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], I hope this message finds you well. My name is Uzoma Ozurumba, a Community Relations Specialist supporting the [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]]. I am contacting you because I posted [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती#Making MinT a default Machine Translation for your Wikipedia|a message]] from the WMF Language team in your Wikipedia village pump to communicate our proposal to make the [[mw:MinT|MinT]] with the [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2/ IndicTrans2] model the default machine translation in Marathi Wikipedia. We would appreciate your reading the message and giving us feedback on our proposal in the thread. You can also ask some of Marathi Wikipedia community members to read the message and let us know if they are okay with having MinT as the default translation in your Wikipedia. Thank you so much for your feedback and help. Best regards, [[सदस्य:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[सदस्य चर्चा:UOzurumba (WMF)|चर्चा]]) ०२:०८, १३ जानेवारी २०२४ (IST) == Translation notification: Meta:Policies and guidelines == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १४:१५, १३ जानेवारी २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Meta:Babylon == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to गुजराती on Meta. The page [[:metawikipedia:Meta:Babylon|Meta:Babylon]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ABabylon&language=gu&action=page translate to गुजराती] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १६:२१, १८ फेब्रुवारी २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Attention == Hi, I would like to draw your attention to a BRFA of my nomination, [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE#%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:CampWiz_Bot CampWiz Bot] [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) ०७:४६, २९ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १३:१४, २३ मार्च २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Fundraising/Translation == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Fundraising/Translation|Fundraising/Translation]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १९:४१, २५ एप्रिल २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Automatic edit filters have identified problematic content in your translation. Filter hit: स्व-प्रकाशित (ब्लॉग/वेब होस्ट) == मी भाषांतर टूल वापरून इंग्रजी पानांचे मराठीत रुपांतरण करत असतो. काहीवेळेस मला "Automatic edit filters have identified problematic content in your translation. Filter hit: स्व-प्रकाशित (ब्लॉग/वेब होस्ट)" संदेश दिसतो आणि पानाचे प्रकाशन होत नाहे. बहुतेकदा blogger.com, blogspot.com असे काही संदर्भ काढले की वरील एरर निघून जाते. एका पानावर सध्या हीच एरर येत आहे. त्यांच्या सर्व संदर्भांच्या संकेतस्थाळाची मी निरिक्षण केले परंतु मला काही आक्षेपार्ह्य सापडले नाही. मला कसे काय कळू शकते की कुठला संदर्भ या एरर साठी जबाबदार आहे? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:०७, १६ मे २०२४ (IST) :{{साद|Vikrantkorde}} :नेमके संदेशस्थळ कोणते आहे हे कळणे कठीण आहे परंतु कोणते ही स्व-प्रकाशित संकेतस्थळ (ब्लॉग/अनुदिनी सारखे) यासाठी कारणीभूत असतात. :यावेळी तुम्हाला सुचवित आहे की तुम्ही भाषांतरित केलेल्या बव्हंश लेखांमध्ये मोठ्या प्रमाणात सुधारणा अपेक्षित आहेत. यात शुद्धलेखन, व्याकरण तसेच इंग्लिश शब्दांचे लिप्यंतरण (भाषांतराऐवजी) दिसून येते. :पहिल्या दोन त्रुटी सुधारण्यास सोप्या आहेत तरी ते लेख तयार करतानाच सुधाराव्यात. इंग्लिश शब्दांना मराठी प्रतिशब्द आवर्जून वापरावेत. यात दोन गोष्टी लक्षात घ्याव्यात -- १. कठीण/अप्रचलित मराठी शब्द किंवा संस्कृतप्रचुर शब्द टाळावेत. २. कठीण/अप्रचलित इंग्लिश शब्दांसाठी मराठी प्रतिशब्द न सुचल्यास तेथे {{t|मराठी शब्द सुचवा}} हा साचा घालावा. इतर संपादक त्यांना माहिती असलेले शब्द बदलतील. :हे केल्याने भाषांतरित लेखांचा दर्जा मोठ्या प्रमाणात उंचावेल. :धन्यवाद :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:३०, १६ मे २०२४ (IST) ::@[[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] यात यूट्यूब लिंक देखील असू शकते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:१२, १७ मे २०२४ (IST) ::उत्तर दिल्याबद्दल धन्यवाद. मी [[शर्मीन अली]] या लेखाचे भाषांतर करीत होतो. मी सगळे संदर्भ दुवे काढल्यानंतर मला कळले की "बाह्यदुवे" या मथळ्याखाली असलेले दुवे blogspot आणि wordpress या संकेतस्थळांशी निगडीत होते. ते दुवे काढल्यानंतर लेख प्रकाशित झाला. ::यूट्यूब लिंक असेल तर चालते. वरील लेखात काही यूट्यूब लिंक आहेत. ::पण हे फारच निराशाजनक होते की भाषांतर केलेला लेख प्रकाशित होत नाही आणि त्याचे कारणही कळत नाही. इंग्रजी विकिपिडियात तरी एखादे पान आहे का जे सांगते की "स्व-प्रकाशित संकेतस्थळ (ब्लॉग/अनुदिनी सारखे)" फिल्टर का येत होता? [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १४:२६, २० मे २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १०:४५, २७ मे २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request writing about Isabelle de Charrière (Q123386) == Hello सदस्य_चर्चा:अभय_नातू, Would you like to write about Isabelle de Charrière (Q123386) for the MR Wikipedia? It would be appreciated if it's done. [[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]] ([[सदस्य चर्चा:Boss-well63|चर्चा]]) २१:३३, १६ जून २०२४ (IST) == Translation notification: Wikimedia LGBT+/Portal == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १५:३३, ३० जून २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == धन्यवाद == माझ्या चुका सुधारल्याबद्दल धन्यवाद. तुम्ही कसे आहात? प्रशांत शिरसाठ ([[सदस्य_चर्चा:Koolkrazy|माझ्या बरोबर बोला!]]) ०१:३९, ७ जुलै २०२४ (IST) :{{साद|koolkrazy}}, :मी ठीक आहे. तुमचे सतत योगदान पाहून आनंद झाला. असेच हे काम सुरू ठेवा आणि मदत लागल्यास निःसंकोच कळवा. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:४०, ७ जुलै २०२४ (IST) ::मला मदत हवी असल्यास मी तुमच्याशी नक्की संपर्क करेन प्रशांत शिरसाठ ([[सदस्य_चर्चा:Koolkrazy|माझ्या बरोबर बोला!]]) २१:५०, ७ जुलै २०२४ (IST) == शीर्षक स्थानांतरण == # [[टोकियो]] → [[तोक्यो]] # [[ह्युस्टन]] → [[ह्यूस्टन]] # [[कल्याण (शहर)]] चे [[कल्याण]] / [[कल्याण (ठाणे)]] / [[कल्याण (महाराष्ट्र)]] काय योग्य वाटते? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:२१, १६ जुलै २०२४ (IST) :''तोक्यो'' हा अचूक उच्चार आहे. :''ह्युस्टन'' आणि ''ह्यूस्टन'' हे दोन्ही उच्चार प्रचलित आहेत. ''अधिकृत'' असा उच्चार नसला तरी ''ह्यूस्टन'' हे स्थानिक उच्चाराला जवळचे आहे. :''कल्याण (शहर) ''हे तसेच राहू द्यावे. येथे ''(शहर)'' हा प्रत्यय इतर अर्थांपासून वेगळा करतो. ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण शहर सगळ्यात मोठे असल्याने त्याला निःसंदिग्ध शीर्षक असण्याची गरज नाही, उदा. ''सिमला, सिमला (कॉलोराडो)'' किंवा ''मद्रास, मद्रास (ओरेगन)'', इ. :[[कल्याण (ठाणे)]] आणि [[कल्याण (महाराष्ट्र)]] पासून [[कल्याण (शहर)|कल्याण]] येथे पुनर्निर्देशन असावे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:३७, १६ जुलै २०२४ (IST) :: कृपया, [[टोकियो]] आणि [[ह्युस्टन]] ही पाने अचूक नावांकडे स्थानांतरित करावी. तसेच [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]] हे पान [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] पानाकडे स्थानांतरण करावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:४६, २६ जुलै २०२४ (IST) == review == Hi, kindly review [[बांगलादेश २०२४ कोटा सुधारणा चळवळ]] (keep the article if it is readable, otherwise delete). I tagged the article but an IP deleted it. If you check, you will see that the IP is blocked on bnwiki. i don't know who it is but likely a bnwiki blocked user created the article using google translate. [[सदस्य:আফতাবুজ্জামান|আফতাবুজ্জামান]] ([[सदस्य चर्चा:আফতাবুজ্জামান|चर्चा]]) ०५:२६, १ ऑगस्ट २०२४ (IST) :{{साद|আফতাবুজ্জামান}} :Thanks for your note. Currently, the article is tagged with {{t|बदल}} template, meaning it is not great but salvageable. :Are there specific corrections you'd like to see in the article? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:४६, १ ऑगस्ट २०२४ (IST) == Translation notification: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=mr&action=page translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=gu&action=page translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=hi&action=page translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, ०२:०५, ९ ऑगस्ट २०२४ (IST) <!-- सदस्य:MrBenjo@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पद्मनाभाचार्य स्वामी महाराज हे पृष्ठ आम्हाला पून प्रसारित करायचे आहे == श्रीमान अभय नातू जी कलियुगात औतर लेले श्रीमत् सदगुरू पद्मनाभाचार्य स्वामी महाराज यांच्या जीवन चरित्रावर हा एक छोटा कटाक्ष होता. आपण कॉपी राईट चे कारण करून तो उडविला. आमचा सांप्रदाय हा धर्मादाय संस्था इथे नोंदणी कृत आहे. गेली 100 पेक्षा अधिक वर्ष स्वामींच्या ग्रंथ साहित्याच्या माध्यमातून सत्य श्रेष्ठ हिंदू धर्माचे आचरण करण्यासाठी जनजागृती करीत आहोत. मुंबईसह ठाणे पालघर पश्चिम महाराष्ट्र गोवा कर्नाटक आणि गुजरात राज्यांत सांप्रदाय पसरला आहे. तरी आपण मार्गदर्शन करावे ही विनंती. आम्हाला सहकार्य करावे ही विनंती, आम्ही हे पृष्ठ पुनः प्रसारित करू इच्छितो जेणे करुन स्वामींचे कार्य लोकांपर्यत पोहोचेल. आपलाच, अजित एकनाथ ढेकळे 8692089439 [[विशेष:योगदान/2401:4900:5094:9363:1:2:D84B:B4D9|2401:4900:5094:9363:1:2:D84B:B4D9]] २२:२९, २८ ऑगस्ट २०२४ (IST) :नमस्कार, :येथे घालत असलेला मजकूर प्रताधिकार मुक्त आणि विश्वकोशीय शैलीत असणे आवश्यक आहे. अनुदिनी (ब्लॉग) किंवा ललित लेखनशैलीतील मजकूर अग्राह्य आहे. तसेच असंदर्भित स्तुतीपर किंवा वैयक्तिक मते असणारे लेखनही अग्राह्य आहे. :या (व इतरही) नियमांच्या चौकटीत असलेल्या लेखनाचे स्वागत आहे! :धन्यवाद, :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४४, २९ ऑगस्ट २०२४ (IST) == Translation request == Hello, अभय नातू. Can you fix the article [[कॅम्पी फ्लेग्रेई]]? Yours sincerely, [[सदस्य:Oirattas|Oirattas]] ([[सदस्य चर्चा:Oirattas|चर्चा]]) १२:०३, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) :{{साद|Oirattas}}, {{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:५१, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) ::Thank you very much. [[सदस्य:Oirattas|Oirattas]] ([[सदस्य चर्चा:Oirattas|चर्चा]]) २०:२०, १६ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Bot approval request == Hi Abhay, would you be able to look at my bot approval request at [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#सदस्य:Leaderbot]] when you can? Thanks in advance. [[सदस्य:Leaderboard|Leaderboard]] ([[सदस्य चर्चा:Leaderboard|चर्चा]]) २१:०९, २३ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अठरावी लोकसभा == [[अठरावी लोकसभा]] पान एकदा पहा. कसे वाटते आहे ते सांगा कृपया. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:१८, २४ सप्टेंबर २०२४ (IST) [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:१८, २४ सप्टेंबर २०२४ (IST) :{{साद|Aditya tamhankar}} :लेख उत्तम झाला आहे! दोन छोट्या सुधारणा करता येतील -- :१. किरकोळ शुद्धलेख आणि व्याकरण बदल :२. [[सोळावी लोकसभा|सोळाव्या लोकसभेप्रमाणे]] संख्याबळाचा चित्रतक्ता :यासाठी मदत लागल्यास कळवावे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:३६, २५ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Translation notification: Steward requests/Global/block-header == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators&lrm;, १८:१९, २५ सप्टेंबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Changing username == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, १६:१९, २७ ऑक्टोबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पक्षाचे पूर्ण नावाबाबत == कोणत्याही विधानसभा मतदारसंघाच्या पानावर ''मतदान चौकट उमेदवार पक्ष दुव्यासकट |पक्ष=भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस'' असा साचा टाकल्यानंतर पूर्ण नाव न येता फक्त काँग्रेस एवढेच येते. स्त्रोत संपादित केल्यानंतर पक्षाचे पूर्ण नाव दिसण्यासाठी काय करावे?. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १९:५२, २८ ऑक्टोबर २०२४ (IST) :[[पुरंदर विधानसभा मतदारसंघ]] येथे पूर्ण नाव दिसते आहे. नुसते काँग्रेस दिसणारे उदाहरण आहे का? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:५४, २८ ऑक्टोबर २०२४ (IST) == राज्यसभा खासदार == [[राज्यसभेच्या वर्तमान खासदारांची यादी]] पान पाहून घ्यावे. अद्ययावत केले आहे. एक विनंती आहे. ज्या खासदारांची पाने अस्तित्वात नाहीत त्यांची पाने तयार कराल का? सध्या मी महाराष्ट्र विधानसभा मतदारसंघांच्या पानांमध्ये दुरुस्त्या, माहिती भरणे यात व्यस्त आहे. धन्यवाद. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २३:२६, ८ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :हे काम केल्याबद्दल धन्यवाद. नसलेले लेख तूर्तास तयार करीत आहे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:१७, ९ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Request == Hey, can you please clear [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]]? Thanks, [[सदस्य:TenWhile6|TenWhile6]] ([[सदस्य चर्चा:TenWhile6|चर्चा]]) १८:२८, २४ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :The admins have been doing it for months now. Thanks for asking. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:१५, २५ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Your edit! == [[File:2.5M pageedits mr.wiki.png|thumb|right]] Hi! I just thought that you would like to know that [[Special:Diff/2504628]] was edit number 2,500,000 :-) --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ००:४०, २६ नोव्हेंबर २०२४ (IST) :Thank you for pointing it out! :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:३९, २६ नोव्हेंबर २०२४ (IST) == Translation notification: Wiktionary == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, १७:२२, १३ डिसेंबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==भूतपूर्व मतदारसंघ== नमस्कार, लोकसभा अथवा विधानसभेचे जे माजी मतदारसंघ आहेत, त्या मतदारसंघांच्या शिर्षकात तो मतदारसंघ किती सालापासून किती सालापर्यंत (इथे साल म्हणजे निवडणूक साल) हे सुद्धा जोडले (म्हणजे तसे स्थानांतरित केले) तर समजण्यास सोपे जाईल की हा भूतपूर्व मतदारसंघ होता असे. उदा. मी [[दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)]] (१ल्या लोकसभेचा मतदारसंघ) असे बनवले होते. पण माननीय सदस्य @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी शिर्षकातले साल हटवले. आपण आपले मत काय आहे ते प्रकट करावे. - [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १९:१९, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :एखादा मतदारसंघ आता अस्तित्त्वात नाही हे शीर्षकावरुन लक्षात येणे उपयुक्त आहे. यासाठी काही योजना -- :# नुसते (भूतपूर्व) लिहिणे -- ''दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (भूतपूर्व)'' :# पहिल्या आणि शेवटच्या निवडणुका झालेल्या वर्षांचा उल्लेख -- ''दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)'' :# मतदारसंघ तयार होण्याची आणि विसर्जित होण्याची वर्षे , उदा. मतदारसंघ क्ष १९५१मध्ये तयार करण्यात आला व १९५२मधील निवडणुकांमध्ये येथे पहिल्यांदा निवडणुका झाल्या. १९५७मध्ये येथे शेवटची निवडणूक झाली आणि १९५९मध्ये तो विसर्जित झाला -- दक्षिण अजमेर लोकसभा मतदारसंघ (१९५१-१९५९) :# इतर क्लृप्त्या :यांतील #२ आणि #३मध्ये मतदारसंघ एका वर्षाच्या आत (किंवा एका निवडणुकीनंतर लगेच) विसर्जित झाल्यास एकच वर्षाचा उल्लेख असावा, उदा. ''अबक लोकसभा मतदारसंघ (१९६७)'' :माझे मत क्र.३ ला आहे (मतदारसंघ तयार आणि विसर्जित होण्याची नेमकी वर्षे). :{{साद|Khirid Harshad}}, तुम्ही वर्ष काढण्यामागची कारणे दिल्यास अधिक योजनाही लक्षात येतील. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:३५, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) ::{{साद|अभय नातू}} माझं स्पष्ट मत आहे की मतदारसंघ भूतपूर्व असो किंवा नसो त्याच्या शीर्षकात मतदारसंघाचे नाव सोडून बाकी काही नसावे, नाहीतर अशा बर्‍याच शीर्षकात ते जोडावे लागेल जे बरोबर दिसणार नाही. यावर उपाय म्हणून त्या लेखात भूतपूर्व मतदारसंघाचा वर्ग जोडणे पुरेसे आहे. तसेच तो मतदारसंघ किती वर्षे अस्तित्वात होता याची माहिती लेखात उपलब्ध असेलच. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:०७, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :अशा बर्‍याच शीर्षकात ते जोडावे लागेल :उदाहरण? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१०, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :[[:वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ]] हे पाहा, सध्या १००+ पेक्षा जास्त भूतपूर्व मतदारसंघांची यादी आहे आणि असे अजून तयार होतील लेख. म्हणजेच यातील सर्व लेखांच्या शीर्षकात वर्ष जोडावे लागेल, तसेच वर्ष जोडून लेखाचे नाव मोठे होते जे अनावश्यक वाटते. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:२१, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) ::लेखसंख्या किंवा बदलांची संख्या ही मोठी अडचण नाही. लेखांचे नाव मोठे होते हा ग्राह्य मुद्दा आहे. ::शीर्षकातील अक्षरसंख्या आणि त्याद्वारे मिळणारी माहिती यांच्यात समतोल साधणे आवश्यक आहे. व्यक्तींचे लेख याचे एक उदाहरण आहे. प्रत्येक व्यक्तीच्या पूर्ण नावाचा लेख नसतो. पूर्ण नावाने अधिक माहिती मिळते परंतु त्याने वेगळी अशी माहिती मिळत नाही. ::उदाहरणार्थ, [[इंदिरा इंदिरा गांधी]] यांचे पूर्ण नाव ''इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी'' होते. यात नुसते '''इंदिरा गांधी''' लिहिल्यास ही व्यक्ती कोण हे लगेच कळते. त्यासाठी ''इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी'' लिहावे लागत नाही. त्याउलट पेपे (फुटबॉल खेळाडू जन्म १९८३) या शीर्षकात जन्मवर्ष नमूद करावे लागते, ज्यायोगे त्या विशिष्ट व्यक्तीबद्दलची अधिक माहिती (आणि निःसंदिग्धीकरण सुद्धा) ध्वनित होते. ::याशिवाय, मतदारसंघाचा विचार केल्यास तुमचा संख्येचा मुद्दा उलट्या बाजूनेही लावता येईल. लोकसभेत ५४३ मतदारसंघ आहेत. नवनवीन मतदारसंघ वाढत गेल्यावर एखादा मतदारसंघ आत्ता आहे कि नाही यासाठी वर्गीकरण बघावे लागेल. जुन्या मतदारसंघांना वेगळे न दाखविल्यास वाचणाऱ्याचा गोंधळ होऊ शकतो. ::असो. इतरही मते काय आहेत हे कळून घेण्यास मी उत्सुक आहे. cc: {{साद|संतोष गोरे|Aditya tamhankar}} ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:३७, २२ डिसेंबर २०२४ (IST) :::@[[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] आणि @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] या दोंघांच्या मुद्द्यात एक अंधुकशी रेषा आहे; अन्यथा दोघेही आपापल्या ठिकाणी योग्य वाटतात. लेखाच्या प्रस्तावनेत सदरील मतदार संघ हा भूतपूर्व असल्याचे दिसून येते, तरीही कंसात साल लिहिल्यास वाचकास समजण्यास अधिक सुलभ राहील असे वाटते. अजून इतर कोणी काही सुचवते का ते देखील विचारात घ्यावे. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:२८, २३ डिसेंबर २०२४ (IST) ::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], @[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] शिर्षकामध्ये फक्त साल टाकायचे आहे. त्याने शिर्षक लांबलचक होत नाही असे मला वाटते. शिर्षकात फक्त साल दिल्याने सर्च करताना पटकन लक्षात येते की हा भूतपूर्व मतदारसंघ आहे. नाहीतर मग त्या पानावर जा व तिथे वाचून कळायला वेळ लागतो व हेही पटकन लक्षात येते की आत्ताचे विद्यमान मतदारंघ आणि भूतपूर्व मतदारसंघ ह्यांच्यातील फरक लगेच दिसून येतो. अभय सरांनी सुचवल्याप्रमाणे आपण '''निवडणूक साल वापरुयात'''. मतदारसंघ स्थापन केलेले साल नको त्याने अजुन कनफ्युजन वाढते. सामान्यत: वाचकांना निवडणूकीचे साल लक्षात राहते. त्यामुळे १९५२-१९५७, १९५२-२००९ असे बरे पडेल. त्याचे अजून एक कारण म्हणजे कोणताही मतदारसंघ मध्येच विसर्जित होत नाही, पाच वर्षांनंतर परिसिमनद्वारे विसर्जित केला जातो. अभय सरांच्या ३ऱ्या पॉईंट प्रमाणे १९५१ ला स्थापन झाला, १९५२ आणि १९५७ ला निवडणूक साली, पण तो मतदारंघ १९५९ ला विसर्जित कसा होईल? त्याचे पुढचे परिसिमन १९६२ ला झाले. समजा तो मतदारसंघ १९६२ ला विसर्जित झाला तर त्याचे शीर्षक असे होईल '''अबक मतदारंघ (१९५२-१९६२). इथे जरी १९५१ मध्ये स्थापन झाला तरी त्याची पहिली निवडणूक १९५२ साली झाली. नंतरची १९५७ जिचा कार्यकाळ १९६२ पर्यंत होता व १९६२ मध्ये विसर्जित केला गेला. म्हणून ''१९५२-१९६२'' [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १२:३४, ०३ जानेवारी २०२५ (IST) :::::मला पटते आहे. :::::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], हे प्रयोग म्हणून करुन पाहूयात. जर यामुळे अडचण आली किंवा इतर सदस्यांकडून तसे मत आले तर पुन्हा विचार करुयात असे मी मांडतो. कळवावे. :::::धन्यवाद. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:१४, ५ जानेवारी २०२५ (IST) ::::::होय, बिलकुल चालेल.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:५१, ५ जानेवारी २०२५ (IST) == वर्ग स्थानांतरण == नमस्कार, मी नुकताच ''[[:वर्ग:जनता पक्षाचे नेते]]'' हा वर्ग ''[[:वर्ग:जनता पक्षातील राजकारणी]]'' येथे स्थानांतरित केला आहे. त्यातील लेख बॉट द्वारे स्थानांतरित करावे ही विनंती. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:११, २७ डिसेंबर २०२४ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०२, १ जानेवारी २०२५ (IST) # [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू]] # [[:वर्ग:ब्राझीलची राज्ये]] → [[:वर्ग:ब्राझिलची राज्ये]] # [[:वर्ग:ब्राझीलचे राष्ट्राध्यक्ष]] → [[:वर्ग:ब्राझिलचे राष्ट्राध्यक्ष]] # [[:वर्ग:ब्राझीलमधील शहरे]] → [[:वर्ग:ब्राझिलमधील शहरे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २२:५२, ३१ डिसेंबर २०२४ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:०२, १ जानेवारी २०२५ (IST) ::# [[:वर्ग:अहमदनगर जिल्हा]] → [[:वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा]] ::# [[:वर्ग:अहमदनगर जिल्ह्यातील गावे]] → [[:वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गावे]] ::# [[:वर्ग:सा रे ग म पा चॅलेंज २००७]] → [[:वर्ग:सा रे ग म प चॅलेंज २००७]] ::[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:०७, १९ मार्च २०२५ (IST) :{{झाले}} -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) # [[:वर्ग:वर्षानुसार मराठी चित्रपटांच्या याद्या]] → [[:वर्ग:मराठी चित्रपट यादी]] # [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट नामसूची]] → [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट यादी]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:३९, १८ मे २०२५ (IST) ::{{झाले}} ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १८:३१, १८ मे २०२५ (IST) == [[Doraemon]] ([[डोरेमोन]] ला पुनर्निर्देशन)== नमस्कार, तुम्ही हे पेज डिलीट केले, परंतु बहुतेक विकिपीडियावर असे नाव [[विकिपीडिया:पुनर्निर्देशन|पुनर्निर्देशन]] म्हणून चालतात. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Redirect#Reasons_for_not_deleting काही कारने], काही उदाहरणे- [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A6%A4&redirect=no ভাৰত], [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3&redirect=no कृष्ण], [[en:Category:Redirects from alternative languages]]. आपणास माहित आहे की मराठी विकिपीडिया वर बहुतेक guidelines व policies लिहिलेल्या नव्हे, म्हणून मला त्याची नोंद इथे करता आली नाही, मात्र मी जे उदाहरणे दिली ते तुम्हाला पटले असतिल असे मला वाटते. धन्यवाद, --[[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] ([[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|चर्चा]]) २१:३३, ३० डिसेंबर २०२४ (IST) :नमस्कार, :तुमचा संदेश स्पष्ट नाही परंतु असे वाटते की तुम्हाला इंग्लिश शीर्षकापासून मराठी शीर्षकाकडे पुनर्निर्देशन हवे आहे. :मराठी विकिपीडियावर शक्यतो कमीत कमी अशी पुनर्निर्देशने आहेत व असे नवीन पुनर्निर्देशन असण्यासाठी सबळ कारण पाहिजे. तुम्ही उद्धृत केलेल्या पानाला इंग्लिशमधून पुनर्निर्देशन का पाहिजे हे सांगण्याची विनंती. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:४९, ३० डिसेंबर २०२४ (IST) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- सदस्य:Biplab Anand@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == माहितीचौकट पंतप्रधान साचा == माहितीचौकट पंतप्रधान साच्यामध्ये I उपराष्ट्रपती = हा पॅरामीटर टाकला की प्रथम तो बरोबर दाखवतो, परंतु I उपराष्ट्रपती2 = असे जोडल्यानंतर संपादित केल्यावर २ऱ्या कार्यकाळासाठी उपराष्ट्रपती समोरचे संपादित केलेले दिसत नाही. उदा. इंदिरा गांधी यांचा साचा बघा: {{माहितीचौकट पंतप्रधान|नाव=इंदिरा फिरोझ गांधी|चित्र=IndiraGandhi.png|चित्र आकारमान=200px|पद=[[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय गणराज्याच्या ३ऱ्या पंतप्रधान]]|कार्यकाळ_आरंभ=१४ जानेवारी १९८०|कार्यकाळ_समाप्ती=३१ ऑक्टोबर १९८४|राष्ट्रपती=[[नीलम संजीव रेड्डी]]<br>[[झैल सिंग|ग्यानी झैल सिंग]] <small>(१९८२ पासून)</small>|उपराष्ट्रपती=[[मोहम्मद हिदायत उल्लाह]]<br>[[रामस्वामी वेंकटरमण]] <small>(ऑगस्ट १९८४ पासून)</small>|उपपंतप्रधान=|मागील=[[चौधरी चरण सिंह]]|पुढील=[[राजीव गांधी|राजीव फिरोज गांधी]]|कार्यकाळ_आरंभ2=२४ जानेवारी १९६६|कार्यकाळ_समाप्ती2=२४ मार्च १९७७|राष्ट्रपती2=[[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]<br>[[झाकिर हुसेन]]<br>[[वराहगिरी वेंकट गिरी]]<br>[[फकरुद्दीन अली अहमद]]<br>[[बी.डी. जत्ती|बसप्पा दानप्पा जत्ती]]|उपराष्ट्रपती2=[[झाकिर हुसेन]]<br>[[वराहगिरी वेंकट गिरी]]<br>[[गोपाल स्वरूप पाठक]]<br>[[बी.डी. जत्ती|बसप्पा दानप्पा जत्ती]]|उपपंतप्रधान2=[[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]] <small>(१९६७-१९६९)</small>|मागील2=[[गुलझारीलाल नंदा]]|पुढील2=[[मोरारजी देसाई|मोरारजी रणछोडजी देसाई]]}}इथे बघा : वरच्या कार्यकाळासाठी उपराष्ट्रपती पॅरामीटर दिसत आहे परंतु खालच्या कार्यकाळासाठी दिसत नाहिये. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १२:०६, १४ जानेवारी २०२५ (IST) == Translation notification: Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024|Deoband Community Wikimedia/Reports/Activity reports/2024]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FReports%2FActivity+reports%2F2024&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, २२:४२, २१ जानेवारी २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Aafi (DCW)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ११:५४, २६ जानेवारी २०२५ (IST) </div> <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request writing about Isabelle de Charriere (Q123386) == Hello अभय नातू Would you like to write about Isabelle de Charriere (Q123386) for the MR Wikipedia? It would be appreciated if it will be done. [[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]] ([[सदस्य चर्चा:Boss-well63|चर्चा]]) १८:०९, १५ मार्च २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Boss-well63|Boss-well63]], :Here -- [[इसाबेल दि शारिएर]]. :May I ask a return favor to translate आनंदीबाई जोशी ([[en:Anandi Gopal Joshi]]) in a language of your choice? :Thanks, :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:२५, १५ मार्च २०२५ (IST) == साचा == नमस्कार सर हे दोन साचा बनवलं आहे चित्रपट पानांमध्ये जोडता येत काही चुकीचं असेल तर डिलीट करू शकता पण त्याचा वापर असा चांगला होईल. उदाहरण : [[छावा (चित्रपट)]] * [[साचा:इंटरनेट मुव्ही डेटाबेस]] * [[साचा:बॉलिवूड हंगामा]] [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १२:५१, २० मार्च २०२५ (IST) :@[[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] माफ करा, [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी तुमचा एक साचा पुनर्निर्देशित केला म्हणून मध्येच उत्तर देत आहे. अन्यथा @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] यांनी उत्तर देणे अपेक्षित होते. तुम्ही आय एम डी बी साठी पूर्वीचेच पुढील दोन साचे उपलब्ध आहेत. [[साचा:आय.एम.डी.बी. शीर्षक]] (चित्रपटासाठी) आणि [[साचा:आय.एम.डी.बी. नाव]] (कलाकारांसाठी). राहिला प्रश्न बॉलीवूड हंगामाचा, तर तो तुम्ही इंग्लिश विपी वरून आयात करू शकता.- :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:३८, २० मार्च २०२५ (IST) == Translation notification: Help:Unified login == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, ११:३४, २३ मार्च २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == नवीन धोरण पानांबद्दल सूचना == नमस्कार, मी मराठी विकिपीडियावर काही नवीन धोरण पाने तयार केली आहेत, जी समुदायासाठी उपयुक्त ठरू शकतात. खालील पानांची यादी आहे: # [[विकिपीडिया:सद्भावना गृहीत धरा]] (विपी:सगृध) # [[विकिपीडिया:सदस्यपान]] (विपी:सप) # [[विकिपीडिया:स्रोतांचा संदर्भ]] (विपी:ससं) # [[विकिपीडिया:सहमती]] (विपी:सह) # [[विकिपीडिया:चर्चा पान मार्गदर्शक तत्त्वे]] (विपी:चप) # [[विकिपीडिया:सदस्यत्व तपासनीस]] (विपी:सत) # नियुक्ती (विपी:नि) # अधिकार काढण्याची प्रक्रिया (विपी:अक) # [[विकिपीडिया:संपादन सारांश]] (विपी:ससा) # [[विकिपीडिया:तटस्थ दृष्टिकोन]] (विपी:तड) # [[विकिपीडिया:लवचिकता]] (विपी:लव) ही पाने मी स्वतःच्या शब्दांत आणि मराठी विकिपीडियाच्या स्वरूपात लिहिली आहेत. कृपया या पानांचे पुनरावलोकन करून आपल्या सूचना किंवा सुधारणा सांगा. जर काही बदल किंवा जोडणी आवश्यक असेल, तर मी ते करण्यास तयार आहे. समुदायाच्या सहमतीने ही पाने अधिक चांगली करता येतील असे वाटते. आपल्या मार्गदर्शनाची अपेक्षा आहे. धन्यवाद! [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ०७:२६, १ एप्रिल २०२५ (IST) == Translation notification: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The deadline for translating this page is 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, २१:००, २३ एप्रिल २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Xeno (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मराठी अनुवाद == नमस्कार! अनेक नवीन लेख तयार करताना, मला लेखाचे शीर्षक नेमके काय असावे याबद्दल समस्या येतात आणि विशेषतः जेव्हा इंग्रजीमध्ये समान गोष्टींसाठी अनेक शब्द असतात; किंवा जर हा शब्द मूळचा इंग्रजी नसेल; किंवा जर तो वैद्यकीय/वैज्ञानिक शब्द असेल. उदाहरणार्थ; [[:en:Dismemberment]] आणि [[:en:Dissection]] या वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत; परंतु दोन्हीचे भाषांतर फक्त "विच्छेदन" असे केले जाते. मराठी विकिपीडियावर असे कोणतेही पान आहे का जिथे असे शब्द जोडता येतील आणि सर्व सक्रिय सदस्य तेथे योग्य मराठी शब्द सुचवू शकतील? [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:०३, १६ मे २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]], :[[विकिपीडिया:भाषांतर प्रकल्प/शब्द,पद आणि वाक्य संचय]] हे पूर्वी होते परंतु अनेक वर्षांत त्यात भर नाही. :याचे पुनरुत्थान केल्यास हे नक्कीच उपयुक्त होईल. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:५९, १६ मे २०२५ (IST) == मतदारसंघ नावे == निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत परिसिमन ऑर्डर मध्ये मतदारसंघांची जशी नावे आहेत त्याच नावा प्रमाणे मतदारसंघांचे लेख असु देत. वलसाड मतदारसंघ १९५७ ते २००९ च्या परिसीमन पर्यंत बुलसर म्हणून होता. ते नाव तसेच असु द्यावेत. अशी बरीच आहेत. मी त्या सर्वांचे लेख विस्तृतपणे लिहितो आहे. थोडा वेळ लागेल. [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १०:४४, २१ मे २०२५ (IST) :ते ''बुलसर'' नसून '''बलसार''' (Bulsar, वलसाडचा अपभ्रंश) असे होते. गुजरात व इतर राज्यांमधील आंग्लाळलेली नावे नंतर बदलली गेली परंतु आंग्ल उच्चार जसेच्या तसे राहू द्यावेत. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:४९, २१ मे २०२५ (IST) अच्छा.. हे माहित नव्हते. धन्यवाद - [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) १०:५९, २१ मे २०२५ (IST) == फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर == फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर हे पान मी तयार केले आहे. जयंत पवार हे मराठीतील महत्वाचे साहित्यिक व नाटककार होते. त्यांना अनेक पुरस्कार मिळालेले आहेत. फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर हा त्यांचा कथासंग्रह. याला साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला आहे. हा देशातील सर्वोच्च पुरस्कारांपैकी एक आहे, प्रथम क्रमांकाचाही म्हणता येईल. याबाबतचे संदर्भ दिलेले आहेत. साहित्य अकादमीचे संकेतस्थळही दिलेले आहे. शिवाय इतर अनेक संदर्भ दिलेले आहेत. पुरस्काराशिवाय या कथासंग्रहातील कथांमुळे मराठी साहित्यात एक मोलाची भर पडलेली आहे. पानामध्ये मी मात्र अशी विशेषणे वापरलेली नाहीत. मराठी साहित्याचा मानबिंदू असलेल्या कथासंग्रहाचे पान ठेवावे इतकेच मी लिहू शकतो Uday0611 [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) २३:२२, ४ जून २०२५ (IST) :नमस्कार, :लेखात दिलेल्या संदर्भासाठी धन्यवाद. तरीसुद्धा काही बदल गरजेचे आहेत. :# लेखात ''पुस्तकाबद्दलची माहिती'' अपेक्षित आहे. सध्या लेख पुस्तकाचे ''सविस्तर वर्णन'' असल्यासारखा आहे. लेखाच्या धाटणीसाठी उदाहरणादाखल एक झुंज वार्‍याशी किंवा नेपाळचा प्रवास (पुस्तक) हे लेख बघावे. अर्थात तुम्ही घातलेली इतर माहिती (प्रकाशनवर्ष, अनुवाद तपशील, इ.) राहू द्यावा. :# लेखातील मोघम वाक्ये काढावी, उदा. ''या संग्रहाचे मराठी वाचकवर्गाने व साहित्य जगताने स्वागत केले.'' -- म्हणजे काय? :# लेखकाची मुलाखत विभाग काढावा. तसेच कथासंग्रहाच्या रसग्रहणाबद्दलचा प्रत्येक तपशील (उदा. मायबोली) न ठेवता त्यांतील २-३ निवडक आणि महत्वाचे उल्लेख ठेवावे. :अधिक प्रश्न किंवा शंका असल्यास कळवालच. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:१३, ५ जून २०२५ (IST) ::एक झुंज वार्‍याशी किंवा नेपाळचा प्रवास (पुस्तक) पाने बघितली. ती फारच त्रोटक आहेत. मात्र फिनिक्सच्या राखेतून उठला मोर या पानावर बदल केलेला असून कथांची नावे एका ओळीत आता दिलेली आहेत. ::लेखातील मोघम वाक्ये काढावी, उदा. या संग्रहाचे मराठी वाचकवर्गाने व साहित्य जगताने स्वागत केले. -- म्हणजे काय ::हे वाक्य काढले आहे व दुसरे दिले आहे. ::मायबोली व विश्राम गुप्ते यांचे संदर्भ सुचवल्याप्रमाणे काढले. ::लेखकाने स्वत: आपल्या साहित्याबद्दल बोलणे ही नेहमी घडणारी बाब नाही. यामुलाखतीतून कथालेखन प्रक्रिया व लेखकाची भूमिका कळते. ते पानावर अंश देवून स्पष्ट केले आहे. ::मुलाखत कथासंग्रहाबाबतच आहे, तथापि काढायची असेल तर वगळणे. ::आणखी काय बदल हवा आहे कळवणे. ::धन्यवाद. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) ०९:५०, ५ जून २०२५ (IST) :::वरील लेख फक्त धाटणीसाठी दिले होते. :::मुलाखत वगैरे लेखकाच्या लेखावर असावे, ते सुद्धा जर लक्षणीय असेल तर. येथे पुस्तकाचे रसग्रहण नाही तर माहिती अपेक्षित आहे. :::अजून अनेक बदल करता येतील. काही उदाहरणे -- :::''या संग्रहाची सध्या सातवी आवृत्ती आलेली आहे.'' -- सध्या म्हणजे कधी? १० वर्षांनी वाचताना हे वाक्य असंबद्ध होईल. :::''कवयित्री साहित्यिक नीरजा यांनी या कथासंग्रहाची केलेली समीक्षा महाराष्ट्र टाइम्समध्ये प्रकाशित झालेली होती. त्यात त्या लिहितात; :::नाटककार जयंत पवार यांचा पहिला कथासंग्रह. या संग्रहात एकूण सात कथा आहेत. त्यातल्या बहुतेक कथांना पार्श्वभूमी आहे ती या मुंबईची, तिथल्या गिरणगावाची, कामगारवस्तींची, चाळसंस्कृतीची, तिथल्या सामान्य माणसाची आणि त्याच्या छोट्या मोठ्या आनंदाची, दु:खाची, शल्यांची, ताणांची आणि माणसाच्या कोतेपणाची, त्याच्याच लपलेल्या अहंपणाची.पवारांच्या या कथा व्यक्तिकेंदी नाहीत तर समूहकेंदी आहेत…'' :::१. हे जाहिरातबाजी वाटते. नीरजा यांनी केलेले वर्णन येथे गरजेचे नाही. लांबलचक प्रस्तावना सुद्धा नको. :::२. जर येथे हे लिहायचेच तर ''साहित्यिक नीरजा यांच्या मते पवारांच्या या कथा समूहकेंद्री आहेत'' इतकेच पुरेसे आहे. :::३. हा लेख कुठे उपलब्ध आहे हे वेगळे लिहिण्यापेक्षा त्याचा संदर्भ द्यावा. :::इतर अनेक त्रुटी आहेत त्याही बघून घेउन काढाव्या. येथील (दर्जेदार) लेखांची लेखनशैली पाहून त्याप्रमाणे लिहावे. :::तुमच्या योगदानाबद्दल धन्यवाद. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:१८, ५ जून २०२५ (IST) ::::मुलाखत वगळली. ::::नीरजा यांनी जे लिहिले आहे ते काढले तथापि ती समी्षा आहे. त्याला अजिबात जाहिताबाजी म्हणता येणार नाही. इथे नमूना बघावा: ::::https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Women_of_Manhattan&wprov=rarw1 ::::लेख नको असेल तर काढून टाकणे. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) ११:५१, ५ जून २०२५ (IST) :::::लगेच ''लेख नको असेल तर''....इ. भाषेवर येऊ नये. येथे लेख हवा/नको नाही तर येथील (जुजबी) निकषांप्रमाणे लिहिणे हे अपेक्षित आहे. अनेक संपादक येथे जमेल तसे चौकटीत राहून लिहितात तर आपणही त्यात सहकार्य कराल ही माफक अपेक्षा. :::::वर लिहिलेल्या इतर बाबींकडे लक्ष वेधतो पण ते बदल मीच करुन घेतो. :::::पुन्हा एकदा तुमच्या योगदानाबद्दल धन्यवाद. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:२२, ५ जून २०२५ (IST) == विचारार्थ == काही मुद्दे विचार करण्यासाठी सुचवले आहेत मी साहित्य प्रेमी वाचक असून मराठी साहित्यिक व साहित्य यांची माहिती विकिपीडियावर द्यावी हा माझा उद्देश आहे. त्यासाठी मी मराठी हिंदी व इंग्लिश साहित्यिक व साहित्य यांच्या विकिपीडिया पानांचे दोन-तीन आठवडे अवलोकन केले होते. त्यानुसार मला काही प्रारूप मिळालेले आहेत. अनेक पानांवर असे दिसते की पुस्तकांच्या काही समीक्षांमधील उतारे दिलेले असतात. समीक्षेचा उद्देश आपण म्हटल्याप्रमाणे जाहिरात बाजी नसतो तर त्यातील साहित्यकृतीचे विश्लेषण केलेले असते. केवळ चांगले म्हटलेले नसते तर ते का चांगले आहे हे सांगितलेले असते ज्यायोगे वाचकाची अभिरुची क्षमता वाढते, साहित्यकृती समजण्यास त्याला मदत होते. अशी समीक्षा दिलेली काही पाने अशी काही पाने अशी आहेत: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Danny_and_the_Deep_Blue_Sea https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mannu_Bhandari Please see critical reception section https://en.m.wikipedia.org/wiki/A_Bright_Room_Called_Day Critics section अशी इतरही पाने आहेत. तसेच मी आता नव्हे तर आधीच याबाबत गुगल सर्च केला होता व तेथून अशी माहिती मिळाली होती: समीक्षेतील उतारा (review paragraph) विकिपीडियावर घेतला जाऊ शकतो. तथापि, या उताऱ्याचा योग्य वापर आणि विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. [1, 1, 2, 2, 3] विकिपीडियावर समीक्षेतील उतारा वापरण्याची पद्धत: 1. उताऱ्याची सत्यता आणि विश्वासार्हता: विकिपीडियावर कोणताही लेख समाविष्ट करण्यासाठी, तो लेख विश्वसनीय आणि सत्य असावा लागतो. समीक्षेतील उताऱ्यामध्ये तथ्ये आणि माहिती योग्य प्रकारे सादर केली आहे की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे. 2. संदर्भ: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावर वापरत असाल, तर त्या उताऱ्याचे संदर्भ (references) देणे आवश्यक आहे. हे संदर्भ उताऱ्यातील माहितीच्या स्रोतांची नोंद करतात, ज्यामुळे वाचकांना माहितीची सत्यता तपासता येते. 3. विकिपीडिया धोरणे: विकिपीडियावर कोणताही लेख किंवा उतारा समाविष्ट करताना, विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. यात कॉपीराइट, तटस्थता आणि वस्तुनिष्ठता यांसारख्या गोष्टींचा समावेश होतो. 4. लेखाचे स्वरूप: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावरील लेखात योग्य ठिकाणी समाविष्ट करणे आवश्यक आहे. उताऱ्याला योग्य शीर्षक आणि विभाग देणे, तसेच तो लेखामध्ये एकसंध आणि अर्थपूर्ण वाटणे महत्त्वाचे आहे. 5. संपादकांनी तपासणी: विकिपीडियावर कोणताही बदल किंवा लेख समाविष्ट करताना, इतर संपादकांनी त्यांची तपासणी करतात. त्यामुळे, तुम्ही समाविष्ट करत असलेला उतारा योग्य आणि उपयुक्त आहे की नाही, हे तपासले जाते, असे Wikipedia मध्ये नमूद केले आहे. [1, 1, 4, 5] निष्कर्ष: समीक्षेतील उतारा विकिपीडियावर वापरणे शक्य आहे, परंतु त्याचे योग्य पालन आणि विकिपीडियाच्या धोरणांचे पालन करणे आवश्यक आहे. [1, 1, 2, 2] उदाहरण: जर तुम्ही एखाद्या पुस्तकावरची समीक्षा वाचली आणि त्यात तुम्हाला काही उपयुक्त माहिती मिळाली, तर तुम्ही ती माहिती विकिपीडियावरील संबंधित लेखात समाविष्ट करू शकता. मात्र, त्याआधी, तुम्हाला त्या समीक्षेचा संदर्भ द्यावा लागेल आणि ती माहिती विकिपीडियाच्या धोरणांना योग्य आहे की नाही, हे तपासणे आवश्यक आहे. एकूण समीक्षेतील उतारा व तो कुठे प्रसिद्ध झाला आहे व कोणी लिहिला आहे इत्यादी माहिती देण्यास हरकत नसावी. याबाबत आपले धोरण ठरवावे. तसेच दुसरा मुद्दा, माहिती देताना कथांची नावे, पुस्तकांची नावे ही मी बघितलेल्या अनेक पानांवर एकाखाली एक दिलेली असतात कधी ती बुलेट पॉईंट किंवा क्रमांकित केलेली असतात. यामुळे ती वाचणे सोपे जाते व डोळ्यांना चांगले असते. एकाच ओळीत एका मागोमाग एक नावे देणे गिचमिड वाटते व वयस्कर लोकांसाठी त्रासदायक आहे. रचनेबाबत ठोस असा नियम दिसत नाही. संपादकाला तिथे स्वेच्छानिर्णयन म्हणजे discretion असावे. याचाही आपण विचार करावा. तसेच पुस्तकांच्या मुखपृष्ठाचे फोटो काढून ते माहिती चौकटीत दिले तर चालेल का कृपया कळवणे. गुगल शोध मध्ये ते चालेल असे दिलेले आहे धन्यवाद. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४४, ६ जून २०२५ (IST) :नमस्कार @[[सदस्य:Uday0611|Uday0611]], :सर्वप्रथम, या तपशीलवार संदेशासाठी धन्यवाद. :दुसरे, स्पष्ट सांगायचे तर मराठी विकिपीडियावरील साहित्याबद्दलचे लेख तुटपुंजे (संख्या आणि आशय दोन्हीमध्ये) आहेत. त्यांत भर घालण्याची मोठी गरज आहे. तुम्ही यात पुढाकार घेत असलेले पाहून आनंद झाला. :आता तुमच्या मुद्द्यांविषयी -- :# समीक्षा -- विकिपीडियावर पुस्तका बद्दलची माहिती अपेक्षित आहे. पुस्तकाबद्दलच्या मतांबद्दलची नव्हे. तरीही काही प्रमाणात समीक्षेचे लघुरूप देण्यास हरकत नाही. त्यातही काही नियम आणि संकेत पाळणे गरजेचे आहे. ::# ही समीक्षा असावी. रसग्रहण नव्हे. ::# असा उतारा प्रतिसमीक्षा २-३ वाक्यांचा असावा. भाराभर अवतरणे नकोत, नाहीतर लेख चारआणे आणि समीक्षा बाराआणे असे व्हायचे. ::# प्रत्येक पुस्तकाला अशी समीक्षा असू नये. पुरस्कृत किंवा वादग्रस्त पुस्तकांना असावी. वादग्रस्त पुस्तकांसाठी खालील नियम नक्की पाळला जावा. ::# फाजील स्तुती, व्यक्तिगत हल्ले किंवा एकतर्फी मते मांडणाऱ्या समीक्षाच नसाव्यात -- हा नियम कटाक्षाने पाळावा. ::# लेखकाने, प्रकाशकाने, समीक्षकाने किंवा इतर हितसंबंध असलेल्याने स्वतः अशी समीक्षांचे अवतरण येथे करू नये. उद्धृत करण्यास हरकत नाही. ::# इतर नियम/संकेत, जसे दिसतील/सुचतील तसे. :मराठी विकिपीडियावर अनेक वेळा स्वतःची, आपल्या पुस्तकांची, कंपन्यांची किंवा इतर हितसंबंधांची जाहिरात करणारे अवतरले आहेत. अनेकदा पैसे घेउन असे लिखाण करणाऱ्या भाडोत्री व्यक्तीही दिसतात. इतकेच नव्हे तर मराठी (किंवा असे इतर छोटे) विकिपीडियावर ''अँकर'' लेख टाकून त्याचा संदर्भ किंवा आधार घेउन इंग्लिश विकिपीडिया आणि इतर संकेतस्थळांवर आपले हितसंबंध पसरवणे हे सुद्धा दिसते. :मराठी विकिपीडियाचा असा दुरुपयोग होऊ नये म्हणून हे संकेत. :# कथा किंवा कवितासंग्रहांमधील नावे. ::# अशी यादी असण्यास हरकत नाही परंतु येथे ही प्रत्येक संग्रहाला हे असू नये. प्रकरणांची यादी तर नकोच. ::# यादी एक सलग बुलेट लिस्ट न करता ती दोन किंवा तीन रकान्यांची (कॉलम) करावी, ज्याकरवे लेखाची लांबी अवास्तव वाढणार नाही आणि पानावर असलेल्या ''रियल इस्टेट''चा सदुपयोग होईल. :शेवटी आणि महत्वाचे -- ::विकिपीडियावरील नियम आणि संकेत संकुचित नाहीत, किंबहुना त्यांत गरजेप्रमाणे बदल करणे हा सुद्धा एक संकेतच आहे. येथील लिखाणात आणि रचनेत सुधारणा होईल असे काही दिसल्यास नक्की उहापोह करावा. येथे अनेक जाणते, जुने आणि अनुभवी संपादक स्वयंसेवक म्हणून काम करतात. त्यांच्या मतांचा आणि अनुभवाचा जरुर उपयोग करुन घ्यावा. :पुन्हा एकदा धन्यवाद. : :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:०४, ६ जून २०२५ (IST) ::ता.क. मुखपृष्ठाचे चित्र काढून लावताना कोणत्याही प्रताधिकाराचा भंग होउ नये याची काळजी घ्यावी. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १३:१५, ७ जून २०२५ (IST) ::आपले उत्तर वाचून खेद झाला. ::मी दिलेल्या विकिपीडियाच्या पानांकडे व त्यात कशाप्रकारे लेख दिलेला आहे याकडे आपण दुर्लक्ष केलेले आहे. ::पानात किती संदर्भ असावेत याबाबत विकिपीडियाचा कोणताही नियम नाही. उलट जास्तीत जास्त संदर्भ द्यावेत असेच लिहिलेले आहे. ::पुन्हा एकदा एका पानाची लिंक देत आहे. ::https://en.wikipedia.org/wiki/Roger_Ebert ::या पानावर २९८ संदर्भ दिलेले आहेत. ::असे अनेक संदर्भ असलेली अनेक पाने आहेत. ::कमीत कमी संदर्भ असावेत हा नियम तुम्ही लावलेला आहे, विकिपीडियाचा तसा नियम नाही. ::तेच समीक्षेबाबतही आहे. आधी तुम्ही म्हणता एक ओळ फक्त द्या नंतर म्हणता दोन-तीन वाक्याचा असावा. अशी घासाघीस करण्यात मला स्वारस्य नाही. असे करावे लागेल याची कल्पनाही नव्हती. ::उतारा एवढा द्यायचा असतो ज्यातून काहीतरी अर्थपूर्ण बोध होईल. दोन वाक्यं- तीन वाक्यं असा निकष नसतो. ::यासाठी एका पानांची लिंक देत आहे. ::https://en.wikipedia.org/wiki/Outside_Mullingar ::यात समीक्षा कशी दिली आहे ते दिसते. अशी आणखी पाने आहेत. ::तुम्ही म्हणत आहात समीक्षा असावी रसग्रहण नव्हे. नेमका फरक आपल्याला माहिती आहे का? रसग्रहण हा शब्द शालेय जीवनानंतर आज मी पहिल्यांदाच वाचला. ::खुद्द समीक्षेमध्ये आस्वादक समीक्षा, अकादमीक समीक्षा, सौंदर्यवादी समीक्षा असे अनेक प्रकार आहेत. त्याबाबतही तुमचे काही नियम आहेत का? ::तसेच समीक्षा कोणी लिहिली, त्यात काय आहे हे थेट सुरुवातीलाच समजणेसुद्धा आवश्यक आहे तर वाचक तिकडे जातील. ::एकतर्फी मते मांडणाऱ्या समीक्षा नसाव्यात हे जे तुम्ही म्हटलं आहे ते सब्जेक्टिव्ह आहे. एखादे पुस्तक अतिशय चांगले असेल तर त्याच्यावर चांगलेच लिहिले जाईल. ::मराठीतील साहित्य व्यवहाराची आपल्याला कल्पना नाही असे दिसते. मराठीत वर्तमानपत्रातून परीक्षण प्रसिद्ध होते, काही साप्ताहिके व मासिके यातून परीक्षण प्रसिद्ध होते. वर्तमानपत्रांच्या साईट असतात परंतु काहीच साप्ताहिकांच्या डिजिटल साईट आहेत. अनेक पुस्तकासंबंधी ती चांगली पुस्तके असूनही काहीही प्रसिद्ध झालेले नसते. ::इतर नियम संकेत जसे दिसतील सुचतील तसे याचा अर्थ हे तुम्ही अतिशय खुले ठेवलेले आहे व जेव्हा तुमच्या मनात येईल तेव्हा तुम्ही नाकाराल. ::विकिपीडियाचे नियम व निकष काय आहेत ते बघावे. त्यासाठी मी पानाची लिंक दिलेली आहे व तो प्रीसिडंट आहे. इंग्लिश विकिपीडियावर जे चालते ते मराठी विकिपीडियावर तुम्ही का नाकारत आहात? ::रचनेबाबतही अनेक पानांवरती कथांची नावे एकाखाली एकच दिलेली आहेत. एका मागोमाग एक असे देणे हे गचाळपण आहे. ::मी म्हणत आहे तशाप्रकारे बुलेट लिस्ट दिलेली, क्रमांक दिलेली अनेक पाने आहेत. तुम्ही शोधू शकता की मी लिंक देऊ? ::त्यात पुन्हा सलग बुलेट लिस्ट करू नये असे तुम्ही दिले आहे परंतु हाही विकिपीडियाचा नियम नाही. अनेक ठिकाणी बुलेट लिस्ट किंवा क्रमांक देऊन यादी केलेली आहे. ::दोन-तीन रकान्यांची वगैरे म्हणजे पुन्हा गचाळपण. ::प्रत्येक संग्रहाला अशी यादी असू नये म्हणजे काय? असा भेदभाव का करायचा? ::मला काम करायचे असेल तर मी नीट व व्यवस्थित करतो व दिसायला चांगले असेल हेही बघतो. ::विकिपीडियाचा नियम व निकष व प्रीसिडंट जो आहे त्याचे मी अनुपालन करत आहे. ::गचाळ काम करण्यात मला स्वारस्य नाही. ::विकिपीडिया वरील नियम आणि संकेत संकुचित नाहीत असे आपण म्हणता परंतु आपण ते संकुचित करत आहात. तुम्ही स्वतःला विकिपीडियाच्या नियमांच्यावर सुपर इम्पोज करत आहात. ::विकिपीडियाचा आधी दुरुपयोग झाला तो झाला, परंतु म्हणून आता प्रत्येक नव्या व्यक्तीकडे किंवा प्रत्येक लेखाकडे संशयाने बघू नये. लेखनाचा विषय, मजकुराचा दर्जा याचे मेरिट बघावे. प्रत्येक जण इथे जाहिरात करायला येत नाही याची नोंद घ्यावी. जाहिरातबाजी हा अतिशय चुकीचा शब्द आहे जो तुम्ही वापरत आहात. ::मी स्वतः लेखक आहे व माझे अनेक लेख प्रसिद्ध झालेले आहेत परंतु मी स्वतः संबंधित कधीही विकिपीडियावर काहीही टाकणार नाही. त्याबाबत चिंता नसावी. हा खुलासा मुद्दाम केला आहे. ::हा खुलासा करण्याचे दुसरे कारण मी आयटीमध्ये काम केलेले आहे तसेच विकिपीडियावर कशाप्रकारे लेख लिहिले जातात याचा अनेक पाने बघून मी अभ्यास केलेला आहे व त्यानुसार पान बनवत आहे. त्यामुळे मला जेव्हा मदत लागेल तेव्हा मी घेईनच व घेतलेली आहे, त्याबाबत चिंता नसावी. ::विकिपीडिया हा संपूर्ण प्रकल्प लोकांनी चालवलेला आहे तो एकमेकांच्या सहकार्याने चालवलेला आहे. या उद्देशाला आपण कृपया हरताळ फासू नये ही विनंती. ::विकिपीडियाबाबतचाच माझा ‘जगाच्या कल्याणा विकिपीडिया’ हा लेख अनेक वर्षांपूर्वी प्रसिद्ध झाला होता. ::मी ज्या उमेदीने इथे काम करायला आलो होतो व साहित्यप्रेमी या नात्याने साहित्यिकांची व पुस्तकांची माहिती द्यावी हा माझा उद्देश होता ती उमेद आता राहिलेली नाही. ::दोन प्रौढ व्यक्तींचे प्रत्येक बाबतीत सदैव एकमत होऊ शकत नाही ही मूलभूत बाब आहे. कोणीही दिलेला मजकूर व त्याची रचना विकिपीडियाच्या नियमानुसार व निकषानुसार आहे का इतकेच बघावे. तुम्ही मायक्रो मॅनेजमेंट करत आहात त्याची आवश्यकता नाही. ::हे केवळ मी तुम्हाला मार्गदर्शनार्थ सुचवले आहे म्हणजे तुम्ही एक धोरण ठरवावे. इतर कोणी नवीन व्यक्ती आली तर निदान तिला सोयीचे होईल. ::मी आता इथे फिरकणार नाही. चिंता नसावी. ::Good bye. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १२:२१, ८ जून २०२५ (IST) :::तुमचे येथील उत्तर वाचून व एकूण पवित्रा पाहून तुम्ही येथे मदत करण्यास नाही तर '''माझेच कसे बरोबर आणि इतर सगळे कसे मूर्ख''' हेच दाखविण्यासाठी आला आहात/होतात याची खात्री पटली. :::मी दिलेल्या प्रतिसादातील मथितार्थ न बघता पुन्हा नसत्या विषयांवर भाराभर मतांच्या पिंका टाकून पसार झालेले दिसत आहात. :::तुमच्या काही वाक्यांवरुन, उदा. ''प्रत्येक संग्रहाला अशी यादी असू नये म्हणजे काय? असा भेदभाव का करायचा?'', ''दोन-तीन रकान्यांची वगैरे म्हणजे पुन्हा गचाळपण'', इ. पाहून तुम्हाला '''क्राउडसोर्स्ड''', आणि विशेषतः विकिपीडियावर अगदी तुटपुंजा अनुभव आहे हे उघड होते. :::''मी आयटीमध्ये काम केलेले आहे'' हे वाक्य हास्यास्पद आहे. आयटी मध्ये काम केलेले अनेक लोक येथे आहेत. अनेक दशकांचा त्यांचा अनुभव घेउन ते येथे नम्रपणे आणि उद्दाम मते (''खाली पहा'') न मांडता सामंजस्याने काम करतात. तुम्हाला हे करण्यात स्वारस्य नसल्यास तुम्ही इतर ठिकाणी जावे यात विकिपीडियाचे आणि तुमचे, असे दोघांचेही भलेच होईल. :::असो. तुम्ही इतर ठिकाणी काही तरी सकारात्मक काम कराल ही आशा. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १८:१९, ८ जून २०२५ (IST) :::''तुम्ही शोधू शकता की मी लिंक देऊ?'' -- आता याला ''अहो काका, अशा लिंक भाराभर सांडून ठेवायला अवघड नाही. तुम्ही शोधता कि टाकू खंडीभर तुमच्या चर्चा पानावर?'' असे उत्तर देणे हा उद्दामपणा झाला असता परंतु मी ते करीत नाही आहे. अधिक काय लिहावे. तुम्ही सुज्ञ आहात (?) :::ता.क. जितक्यांदा तुमचा संदेश वाचला तितक्यांदा हसू येण्यासारखे नवीन काहीतरी सापडले, उदा. ''गचाळ काम करण्यात मला स्वारस्य नाही.'' तुम्ही लिहिलेल्या लेखाची (गचाळ आणि ढिसाळ) प्रस्तावना, अनुक्रमणिका आणि सुधारित आवृत्ती, यांमधील फरक आपणच पहावा. नाही कळल्यास सांगतो. '''खालील संदेश Uday0611 या सदस्याने चुकीच्या ठिकाणी घातलेला होता. सदस्याच्या अननुभवामुळे हे कदाचित झाले असेल.''' तो योग्य ठिकाणी हलविला. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०७, ८ जून २०२५ (IST) ----- ::::तुमचा हाच हट्ट आहे की अंतिम शब्द तुमचाच राहील आणि तुम्ही दिल्याप्रमाणेच सर्व व्हावे. ::::मी पुन्हा पुन्हा लिहिले आहे विकिपीडियाचे नियम व निकष याप्रमाणे मी काम केले आहे. मी जे अल्प काम केले आहे ते बघूनही तुम्ही दोषारोप करता याचा अर्थ तुम्हाल पाने होण्यात इंटरेस्ट नाही तर फक्त स्वत:ची सत्ता गाजवायची आहे. ::::मी भरपूर सकारात्मक काम केलेले आहे. ::::तुम्हाला साहित्याची तुटपुंजीही जाण नसताना, साहित्य अकादमी म्हणजे काय माहीत नसताना तुम्ही ढवळाढवळ करू नये. माझा आता संबंधच नाही परंतु कोणी लिहिले तर म्हणून सांगत आहे. क्राउडसोर्स्ड असे शब्द वापरणे याला जार्गन वापरून घाबरवून टाकणे म्हणतात. ::::मी आयटीचे लिहिले कारण अगदी बारीकसारील सूचना तुम्ही देत आहात. आधी त्या व्यक्तीबद्दल जाणून घ्या. ::::मी लिंक दिलेल्या आहेत त्या काय संकेत आहेत ते दाखवण्यासाठी. ज्या विकिपीडियावर तुम्ही काम करता त्याला तुम्हीच पिंका म्हणत आहात ही तुमची खरी भावना दाखवते. ::::निदान आता तरी सुधराल असे लिहावे वाटते पण फरक पडणार नाही माहीत आहे. ::::राम राम [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४५, ८ जून २०२५ (IST) ::::थोड्याच दिवसात User dectivate करत आहे. सुखात रहा. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १८:४८, ८ जून २०२५ (IST) ----- :::::''तुमचा हाच हट्ट आहे की अंतिम शब्द तुमचाच राहील आणि तुम्ही दिल्याप्रमाणेच सर्व व्हावे.'' :::::'''आता मी जातो''' म्हणून सुद्धा उत्तर द्यायला परत आलात. यात अंतिम शब्द कोणाला हवा आहे हे उघड आहे (हिंट -- आपण स्वतः) :::::''मी पुन्हा पुन्हा लिहिले आहे विकिपीडियाचे नियम व निकष याप्रमाणे मी काम केले आहे'' :::::पुन्हा एकदा -- तुमची प्रस्तावना, अनुक्रमणिका पहा -- नियम आणि निकष यांना धाब्यावर बसवून आपल्या मताने लिहिले हे सुद्धा उघड आहे. :::::''मी जे अल्प काम केले आहे ते बघूनही तुम्ही दोषारोप करता'' :::::'''दोषारोप'''? वा! चोराच्याच.... काका, मागच्या आणि पुढच्या '''लगेचच्याच''' वाक्यात आरोप तुम्ही केलेत...मी नव्हे. पुन्हा एकदा, राग थुंकून टाकून, आपला संवाद वाचा. माझी विधाने ही झालेल्या त्रुटी (चुका सुद्धा नव्हेत) दाखवित आहेत. आरोप किंचितही नाही. :::::''याचा अर्थ तुम्हाल पाने होण्यात इंटरेस्ट नाही तर फक्त स्वत:ची सत्ता गाजवायची आहे.'' :::::(तुम्ही थेट माझ्यावर घसरलात म्हणून माझे उदाहरण देतो) आता तुम्ही वीस वर्षे मागे जाउन पहा की पाने होण्यात इंटरेस्ट मला (आणि इतरांना) किती आहे. येथे आणून टाकलेली घाण उपसण्यात मी किती वेळ घालवला आहे....उद्दाम, उद्धट संपादकांशी संवाद साधण्यात किती मनस्ताप करुन घेतला आहे हे पहा. हे पाहण्यात तुमचे २-४ आठवडे तरी जातील....आणि करमणूकही होईल. येथील किती संकेत, नियम सार्वमताने घेतले गेले याचेही एकदा सर्वेक्षण करा. :::::''मी भरपूर सकारात्मक काम केलेले आहे.'' :::::इतरत्र असेल. येथे येउन मात्र २-४ पानांची भर घालून नसते वाद घातले. :::::''मी आयटीचे लिहिले कारण अगदी बारीकसारील सूचना तुम्ही देत आहात. आधी त्या व्यक्तीबद्दल जाणून घ्या.'' :::::पुन्हा एकदा हास्यास्पद विधान. आयटीमध्ये काम केल्याचा, बारीकसारीक सूचना देण्या/घेण्याचा संबंध काय? तुम्हाला नेमके कळावे म्हणून सुचवले (तरीही कळले नाहीच). :::::''मी लिंक दिलेल्या आहेत त्या काय संकेत आहेत ते दाखवण्यासाठी. ज्या विकिपीडियावर तुम्ही काम करता त्याला तुम्हीच पिंका म्हणत आहात ही तुमची खरी भावना दाखवते.'' :::::आता करमणूकच करुन देण्याचे ठरवले आहेत असे दिसते....किंवा तुमच्या डोक्यात रागाचा भडका पडला असावा. काका.....तुमची अद्वातद्वा, विषयांतर करणारी मते, या पिंका. लिंका आणि पिंका यातील फरक समजून घ्या! माझी भावना काय आहे हे माझ्या संपादनातून आणि इतर कामातून कळते. तुमची पुस्ती नको. :::::''निदान आता तरी सुधराल असे लिहावे वाटते पण फरक पडणार नाही माहीत आहे.'' :::::नकाच लिहू मग....टा टा. :::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०५, ८ जून २०२५ (IST) :::::ता.क. तुम्ही येथे पुन्हा एकदा येउन वाचणार आणि उत्तर देणार हे '''नक्कीच'''. मग तेव्हा पुन्हा भेटूच :-) आशा आहे तेव्हा रागाच भर ओसरुन पुन्हा एकदा, नव्याने संवाद साधाल. आतापर्यंतच्या (कसा का असेना) योगदानाबद्दल धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०५, ८ जून २०२५ (IST) '''पुन्हा एकदा, खालील संदेश Uday0611 या सदस्याने चुकीच्या ठिकाणी घातलेला होता. सदस्याच्या अननुभवामुळे हे कदाचित झाले असेल.''' तो योग्य ठिकाणी हलविला. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:२६, ८ जून २०२५ (IST) ----- ::::::किरकोळ काहीतरी फरक करून, खाली वर करून तुम्ही मोठी सुधारणा केल्याचा आव आणत आहात. ज्याला तुम्ही सुधारणा म्हणत आहात तो खरं तर तुम्ही गचाळपणा केलेला आहे. ::::::तुम्ही आधी तुमचा अहं बाजूला ठेवा, थोडा नम्रपणा शिका, दुसऱ्याचे ऐकून घ्यायची तयारी ठेवा, लिंक दिल्या आहेत ते मी जे म्हणतोय ते बरोबर आहे की नाही तुम्हाला बघता यावे यासाठी. ::::::तुम्ही स्वतःचे आर्बिटरी नियम लावू नका. विकिपीडियाच्या नियमाप्रमाणे चला. ::::::तुमचा अहंकार बाजूला ठेवून मग लिहा किंवा लिहूच नका. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १९:१६, ८ जून २०२५ (IST) :::::::हम्म्....आता मात्र तुमच्या ''मी किती अनुभवी आहे'' या पवित्र्यावर जाम संशय येऊ लागला आहे. क्रमांतर करुन संदेश लिहिले की कोण कोणास काय म्हणले हे कळणे अशक्य होते. :::::::''ज्याला तुम्ही सुधारणा म्हणत आहात तो खरं तर तुम्ही गचाळपणा केलेला आहे.'' :::::::हसावे की रडावे? हसावेच.....''संवादात प्रत्येकाचे उत्तर जसेच्या तसे ठेवावे, त्यात इतरांनी बदल करू नयेत'', हा विकिपीडियावरील तर आहेच आहे पण साधा संवादासाठीचा नियम आहे. जेथे तेथे उत्तरे टाकणे, ज्याकरवे संभ्रम निर्माण होईल हाच गचाळपणा किंवा ढिसाळपणा. आता तरी आवरा राग आपला. फालतू चुका करुन हसे करुन घेत आहात. शांत झाल्यावर पाहिजे तर बोला. :::::::''थोडा नम्रपणा शिका'' :::::::पुन्हा एकदा.....जरा येथील संपादन इतिहास चाळा. उद्धटपणा दाखविल्यास सारखा नम्रपणाच ठेवणे हे शहाण्याचे लक्षण नव्हे. या बाबतीत मी तुकारामांचा शिष्य आहे -- ''भले तर देऊ कासेची लंगोटी । नाठाळाचे....'' :::::::''तुम्ही स्वतःचे आर्बिटरी नियम लावू नका. विकिपीडियाच्या नियमाप्रमाणे चला.'' :::::::पु्हा एकदा हवेत गोळीबार.....कोणते आर्बिट्ररी नियम? तुमच्या त्रुटी हटकण्याचा? :::::::अच्छा...पुन्हा एकदा लवकरच भेटू कारण आधीच्या अनुभवावरुन ठाम माहिती आहे की ''मी जातो....मी जातो'' म्हणूनसुद्धा तु्म्ही काही येथून इतक्यात जात नाहीत. :::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:२६, ८ जून २०२५ (IST) ::::::::अरे अरे किती समजावून सांगावं लागतं तुम्हाला? ::::::::बुलेट लिस्ट नको याचं काही कारणच नाही हा तुमच्या खिशातला नियम आहे. ::::::::संदर्भ कमीत कमी हाही तुमचाच नियम आहे. २९८ संदर्भ असलेले पान मी दाखवले आहे. ::::::::तुम्ही चूक मान्य करा, तो नम्रपणा शिका. ::::::::आता मला शंका येत आहे नव्हे खात्री झाली आहे मी काय म्हणतोय तेच तुम्हाला समजत नाही. तुम्ही फक्त माझेच खरे यावरच अडून बसला आहात. ::::::::विकिपीडियावर तुम्ही काम केले म्हणजे तुम्ही त्याचे मालक होत नाही. ::::::::तुम्ही त्यावर मालकी हक्क प्रस्थापित करत आहात. ::::::::हे मी आधीच दिलेले होते दोन प्रौढांचे एकमत होऊ शकत नाही प्रत्येक बारीक-सारीक शब्द तुम्ही बदलण्याचे कारणच नाही. [[सदस्य:Uday0611|Uday0611]] ([[सदस्य चर्चा:Uday0611|चर्चा]]) १९:४०, ८ जून २०२५ (IST) :::::::::रावसाहेब, :::::::::''बुलेट लिस्ट नको याचं काही कारणच नाही हा तुमच्या खिशातला नियम आहे.'' :::::::::''संदर्भ कमीत कमी हाही तुमचाच नियम आहे. २९८ संदर्भ असलेले पान मी दाखवले आहे.'' :::::::::डोके ठिकाणावर आहे का? बुलेट लिस्ट का नको याचे कारण समजावून सांगितले. तुमच्या रागाने माखलेल्या मस्तकात ते शिरले नाही. वाचा पुन्हा....मराठीतच आहे. आणि हा '''नियम''' हे कोणी सांगतले हो? तुमच्याशी बोलताना मी माझे मत मांडले आणि तुम्ही त्याचा काय वाटेल तो अर्थ लावून बोलता आहात. वा.....! :::::::::''संदर्भ कमीतकमी पाहिजेत'' हा माझा नियम? अहो तात्या, ''संदर्भ द्या संदर्भ द्या'' म्हणून येथे कंठशोष करणाऱ्यांतील मी एक आहे.^* उचलली जीभ अन् लावली टाळ्याला, आँ? :::::::::महाशय, येथे थोडा वेळ घालवा....वाचा.....काम करा....इतरांचे काम पहा (माझे नव्हे...इतर अनके निःस्वार्थीपणे काम करणाऱ्यांचेही).....उगीच उंटावरुन शेळ्या हाकत फिरू नका. :::::::::''हे मी आधीच दिलेले होते दोन प्रौढांचे एकमत होऊ शकत नाही प्रत्येक बारीक-सारीक शब्द तुम्ही बदलण्याचे कारणच नाही'' :::::::::येथे एकच प्रौढ आहे आणि तो तुमच्या कळपटाशेजारी नाही. हे नक्कीच :-) :::::::::स्वतः काय केले....केले पाहिजे....याचा अचानक साक्षात्कार झाल्यावर लाज वाटून हे सगळे माझ्यावर फेकत असल्यासारखे वाटते आहे. :::::::::असो...तुम्ही जाणार होतात.....अनेक तासांपूर्वी....अगदी ''सुखाने रहा'' असा आशीर्वाद देखील देउन झाला.....काय झाले.....बस चुकली? :::::::::टा...टा! :::::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४३, ९ जून २०२५ (IST) :::::::::^* विकिपीडियाच्या चौकटीत राहून दिलेले संदर्भ. या बाबतीत अजून एक -- येथे तुम्ही लिहिलेल्या लेखात देऊ केलेले इंग्लिश आणि खुद्द मराठी विकिपीडियाचे संदर्भ पाहून तुमचे विकिपीडियाबद्दलचे ''अगाध'' ज्ञान कळले....इतरही अनेक उदाहरणे आहेत, पण तूर्तास इतकेच. :::::::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:४३, ९ जून २०२५ (IST) == संदेश हिवाळे यांच्याशी संबंधित संशयित सॉकपपेट्री/मिटपपेट्री == संदेश9822 यांच्या 2022 मधील ([[:mr:विकिपीडिया:कौल/प्रचालक#संदेश_हिवाळे]]) मराठी विकिपीडियावरील प्रचालकपदाच्या निवडीसाठी संशयित सॉकपपेट्री किंवा मिटपपेट्री. सूचीबद्ध वापरकर्त्यांनी कमी संपादन इतिहास दर्शवला असून, त्यांची मुख्य कार्यक्षमता RfA मध्ये मतदान करणे होती, त्यानंतर ते निष्क्रिय झाले. वापरकर्ता:Sumedhdmankar यांनी 22 मे 2022 ते 14 ऑगस्ट 2022 पर्यंत फक्त 16 संपादने केली, RfA ला समर्थन दिले आणि 12 फेब्रुवारी 2024 पर्यंत 43 संपादनांनंतर निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2187215]. वापरकर्ता:Surendra Rajaram Shinde यांचे पहिले संपादन RfA समर्थनासाठी होते, 23 ऑक्टोबर 2022 ते 26 नोव्हेंबर 2023 पर्यंत फक्त 60 संपादने केली आणि निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190508]. वापरकर्ता:प्रतिक रामटेके यांनी 14 मे 2021 ते 28 मे 2022 पर्यंत 17 संपादने केली, 22 ऑक्टोबर 2022 रोजी RfA समर्थनासाठी पुन्हा सक्रिय झाले आणि त्यानंतर संपादने केली नाहीत [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190967]. वापरकर्ता:विष्णु एरंडे, 27 मे 2022 रोजी नोंदणीकृत, यांनी सुरवतात्रीला 3 संपादने केली, RfA ला समर्थन दिले आणि 2023 जनवारी 26 पर्यंत 24 संपादनांनंतर निष्क्रिय झाले [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&diff=prev&oldid=2190967]. हे नकाटे RfA च्या निकालावर परिणाम करणारी संभवत: सॉकपपेट्री किंवा समन्वित मतदान दर्शवतात, तपासणीची विनंती करत आहे. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) १९:५४, १४ जून २०२५ (IST) :या User व्यतिरिक्त इंग्लिश विकिपीठियावर SPI आणखी एका User ची केस सुरु आहे जे पुरावे त्यांच्या दिशेने दाखवतात [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Sandesh9822]. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:०१, १४ जून २०२५ (IST) ::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::Above message seems to be machine translated and only partly legible. Since this involves allegations and a request for action/investigation, I'd like to make sure I understand the issue and the request well before proceeding. You can write in English on this page if you prefer. ::From the message above, I understand that -- ::# @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]]'s admin election has evidence of sockpupetry/mitpupettry or coordinated voting ::# @[[सदस्य:Sumedhdmankar|Sumedhdmankar]], @[[सदस्य:Surendra Rajaram Shinde|Surendra Rajaram Shinde]], @[[सदस्य:प्रतिक रामटेके|प्रतिक रामटेके]], @[[सदस्य:विष्णु एरंडे|विष्णु एरंडे]] are suspected sockpuppets. ::# w:en has another SPI case under investigation that involves @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] ::# You'd like me to investigate. ::1. Is my understanding of your message correct? ::2. What exactly would you like me to investigate? It is not clear from the message, so please elaborate. ::3. Where did your request for action originate? Is there an associated investigation elsewhere, e.g., the SPI case you referenced, that prompted this request? ::Thanks. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:१३, १४ जून २०२५ (IST) :::Your understanding is correct. For more details, I have explained clearly in English in the SPI case. My Marathi is not very fluent, so I apologize for that, but I tried to convey the same to you in Marathi. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:२९, १४ जून २०२५ (IST) ::::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::::Thanks for confirming. While we want all/most communication here to happen in Marathi, such cases are an exception. I appreciate you trying to use Marathi though. ::::I will take a look at the SPI case shortly. ::::In the meanwhile, can you please explain what is it that you'd like me to investigate as an admin/crat? Stewards and checkusers likely are better folks to request forensic analysis of user behavior. Even so, happy to add to it with what I can. ::::Let me know. ::::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:३३, १४ जून २०२५ (IST) :::::There is also a case filed against them with the Stewards and CheckUser, but since this RfA issue falls under Marathi Wikipedia, I am requesting you to investigate it within your capacity. If someone is engaging in wrongdoing, it could lead to anyone becoming an admin in the future, which should not happen. This is why I am pursuing this matter, as I noticed evidence of it while investigating. [[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]] ([[सदस्य चर्चा:SachinSwami|चर्चा]]) २०:४७, १४ जून २०२५ (IST) ::::::@[[सदस्य:SachinSwami|SachinSwami]], ::::::I reviewed the SPI case. Jumping off a sockpuppetry suspicion into an RFa investigation is borderline tangential and can be viewed as ''fishing ''expedition to find evidence without probable cause, as I mentioned on the SPI case. ::::::Prima facie, I don't think there is/was any wrongdoing in the RFa here. There is always a possibility, but I don't see a compelling reason to invest time in this ''just yet''. If there's ''clear'', ''corroborated'' evidence of the said user engaging in sockpupettry elsewhere (such as your investigation getting traction with corroboration), I will be happy to dive deeper. ::::::We should perhaps continue our conversation in the SPI case, so as to not split threads and avoid confusion. ::::::For the record, I appreciate you taking the time to find, investigate and shut down sockpupettry and similar abusive behavior and will help when feasible. ::::::Thanks again. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:५५, १४ जून २०२५ (IST) == साचा चित्रपट पोस्टर == {{t|चित्रपट पोस्टर}} या साचातील मजकूर योग्य आहे का. मला कुठेतरी चुकीचा वाटतोय.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१०, १५ जुलै २०२५ (IST) :याचे शीर्षक संदिग्ध आहे. '''चित्रपट पोस्टर प्रताधिकार प्रश्न''' किंवा तत्सम शीर्षकाखाली स्थानांतरण करावे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:११, १६ जुलै २०२५ (IST) ::[https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=साचा:चित्रपट_पोस्टर&oldid=1184804 ही आवृत्ती] योग्य होती. पुढील आवृत्तीत [[सदस्य:Mahitgar]] यांनी बदल केले होते. सबब जुनी आवृत्ती पुनर्स्थापित करावी की वेगळा नवीन साचा निर्माण करावा?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:१३, १६ जुलै २०२५ (IST) :::ठीक. ही आवृत्ती पुनर्स्थापित करुन त्यातील व्याकरणदोष सुधारावे तसेच शीर्षकही बदलावे. :::नुसते ''चित्रपट पोस्टर'' असे म्हणल्यास पोस्टर बद्दलची माहिती ध्वनित होते. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १६:३८, १६ जुलै २०२५ (IST) == Where non-free files are used == Hi! If we add a link like [[Special:Diff/2590678]] to non-free files then we can always see where a file was used if it unused at some point in the future. Then it is easy to click the link and see if the file was replaced by a better file or if it was removed by a mistake. If you think it's a good idea to add a link like that it is probably best to give my bot a botflag. Let me know what you think. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:१२, १८ जुलै २०२५ (IST) :I think I understand what you mean by the diff explanation. Not sure how it justifies a bot flag. What am I missing? :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१६, १८ जुलै २०२५ (IST) ::Hello! If you think adding a link is a good idea there are two options: 1) I get a bot flag and add it or 2) I add it without a bot flag. If you think it is a bad idea to add the link just let me know and I will leave the files alone. The best would probably be to add [[साचा:Non-free use rationale]] but that will require a lot of work. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २२:३६, १८ जुलै २०२५ (IST) :::Do you have a bot acct elsewhere that you will use for this? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:१६, २० जुलै २०२५ (IST) :::: My bot [[विशेष:मध्यवर्तीअधिकारी/MGA73bot]] have a bot flag on a number of accounts. The sister bot only have a flag on Commons [[विशेष:मध्यवर्तीअधिकारी/MGA73bot2]]. See [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#सदस्य:MGA73bot]] and [[विकिपीडिया:सांगकाम्या/विनंत्या#MGA73bot]] for earlier bot flags. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:४०, २० जुलै २०२५ (IST) :::::MGA73bot has been granted a botflag for a month. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १३:५४, २० जुलै २०२५ (IST) ::::::Thank you! --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:५७, २० जुलै २०२५ (IST) == Translation notification: Incident Reporting System == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta. The page [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta translation coordinators‎, ०९:२३, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Meta:Deletion policy == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १२:३७, १५ सप्टेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == आनंद काळे (Anand Kale) == अभिनेता आनंद काळे यांच्या करिता पान कसे बनवायचे? त्यांच्यावरील वर्तमानपत्रांमधून अनेक लेख प्रसिद्ध आहेत. [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५१, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/kondaji-baba-aka-anand-kale-in-swarajya-rakshak-sambhaji-serial-is-in-real-life-ssv-92-1993267/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५४, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.lokmat.com/photos/filmy/mazi-tujhi-reshimgaath-fame-marathi-actor-anand-kale-lifestyle-a734/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५६, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/television-news/swarajya-rakshak-sambhaji-actor-anand-kale-to-work-in-hollywood-film/articleshow/71307367.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५७, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/anand-kale-from-swarajya-rakshak-sambhaji-serial-is-working-for-hollywood-movie-ssv-92-1980052/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) २३:५९, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/interview-of-swarajyarakshak-sambhaji-fame-anand-kale-aka-kondaji-baba/articleshow/71462535.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०१, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://marathi.latestly.com/entertainment/marathi/swarajya-rakshak-sambhaji-fame-anand-kale-in-hollywood-film-watch-teaser-of-remember-amnesia-65889.html [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०३, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/television/char-divas-sasuche-fame-anand-kale-enters-in-star-pravah-serial-sva-00-4974960/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०५, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.loksatta.com/manoranjan/television/majhi-tujhi-reshimgath-vishwjeet-kaka-fame-anand-kale-best-supporting-character-male-in-zee-marathi-award-nrp-97-3201831/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०७, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://www.lokmat.com/filmy/television/swarajya-rakshak-sambhaji-kondaji-baba-farzand-aka-anand-kale-got-emotional/ [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:०९, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/aanand-kale-comes-back-to-theatre/articleshow/65107140.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:११, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) :https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolhapur/chief-minister-eknath-shinde-promises-rs-20-crore-for-restoring-gutted-keshavrao-natyagruha/articleshow/112436327.cms [[विशेष:योगदान/&#126;2025-64326-3|&#126;2025-64326-3]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2025-64326-3|talk]]) ००:१५, २४ सप्टेंबर २०२५ (IST) == Translation notification: Template:AffCom == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी आणि गुजराती on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] The priority of this page is low. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १०:२५, ३० ऑक्टोबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Help:Two-factor authentication == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०८:३९, ६ डिसेंबर २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is medium. The deadline for translating this page is 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, ०४:००, १५ जानेवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ == [[File:FNF 2026 Mr logo.png|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल. ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू होऊन ३१ मार्च २०२६ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल. पहिले स्थानिक बक्षीस - २५ अमेरिकन डॉलर्स, दुसरे स्थानिक बक्षीस - २० अमेरिकन डॉलर्स, तर सर्वोत्कृष्ट निर्णायक लेखासाठी - १५ अमेरिकन डॉलर्स दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा. कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] या पृष्ठावरील सर्व सूचना आणि नियम वाचा. तसेच [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी]] या पानावर आपली नाव नोंदणी करून स्पर्धेत सहभागी व्हावे. तसेच [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/224/submission/new हा दुवा] वापरून तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. :धन्यवाद. :[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] आणि [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] :आयोजक :'''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:४१, ५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2026&oldid=30030409 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation notification: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Hello अभय नातू, You are receiving this notification because you signed up as a translator to मराठी, गुजराती आणि हिंदी on Meta-Wiki. The page [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] is available for translation. You can translate it here: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=mr&action=page&action_source=translation_notification translate to मराठी] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=gu&action=page&action_source=translation_notification translate to गुजराती] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=hi&action=page&action_source=translation_notification translate to हिंदी] The priority of this page is low. The deadline for translating this page is 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function as a truly multilingual community. To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup]. Thank you! Meta-Wiki translation coordinators‎, १६:३२, १५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Julius 12345@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Translation request == Hello, अभय नातू. Can you translate and upload the article [[:en:Bazardüzü]] in Marathi Wikipedia? Yours sincerely, [[सदस्य:Kurcke|Kurcke]] ([[सदस्य चर्चा:Kurcke|चर्चा]]) १६:३६, ७ मार्च २०२६ (IST) == नवीन वर्ग == पोलिस दलातील आरोपी, (उपवर्ग महाराष्ट्र पोलिस दलातील आरोपी) असा नवीन वर्ग तयार करून विविध लेखात जोडल्यास बरे होईल. जसे की [[सचिन वाझे]], [[परम बीर सिंग]], [[प्रदीप शर्मा]], [[दिनेश आणि तारकेश्वरी राठोड]] [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १०:२१, १० मार्च २०२६ (IST) :ठीक वाटते परंतु ज्यांच्यावर खटले चालू आहेत त्यांच्यासाठी हा वर्ग करता येईल. नुसतेच आरोप झालेले असणाऱ्यांना या वर्गात समाविष्ट करू नयेत. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२४, १० मार्च २०२६ (IST) == साचा न दिसणे == नमस्कार, मी एडिट करत असलेल्या [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] आणि [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] या पानांमध्ये सर्वात शेवटी मी समाविष्ट केलेला साचा - देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी - हा साचा दिसत नाही आहे. तसेच माझे लक्ष गेले ते असे की एक वर्ग जोडला गेला आहे [[:वर्ग:अशी पाने ज्यांच्यावर साचे चढविण्याची आकार मर्यादा संपलेली आहे]]. याचा अर्थ काय आहे? मला माहित नाही म्हणून विचारले व यावर उपाय काही आहे का? [[सदस्य:Aditya tamhankar|Aditya tamhankar]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) ११:३३, १७ मार्च २०२६ (IST) == वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती == नमस्कार अभय! आपल्याला वर्गांबद्दल बरीच माहिती असल्यामुळे आपले मत विचारायचे होते. [[:वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] मध्ये सर्वाधिक वर्गांचे नाव हे इंग्रजी आहेत. जसे की; [[:वर्ग:रशियन व्यक्ती]] हे "रशियाचे व्यक्ती" असे असायले हवे होते का? [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १०:१८, २ एप्रिल २०२६ (IST) :नमस्कार, :यांचे मराठीकरण खरे म्हणजे रशियाई व्यक्ती, इंडोनेशियाई व्यक्ती, अमेरिकी व्यक्ती, पाकिस्तानी व्यक्ती, असे व्हायला हवे, किंवा रशियाच्या, इंडोनेशियाच्या व्यक्ती असेही होऊ शकते. :अनेक वर्षांच्या पायंड्यानुसार सध्या हे वर्ग (आणि इतर ठिकाणचे उल्लेख सुद्धा) रशियन, अमेरिकन, इ. झालेले आहे. मला वाटते कोणी भाषतज्ज्ञाचे मत मिळाल्यास बदल करावे, तोपर्यंत हे वर्ग तसेच राहू द्यावे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:४९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) ::आता तुमचे उत्तर वाचल्यानंतर मला ही लक्षात आले की अनेक वर्तमानपत्र माध्यमे "रशियाई" ऐवजी "रशियन" या शब्दाचा उपयोग करतात. आधुनिक ''मीडिया'' प्रकाशन नेहमी एकच भाषा काटेकोरपणे पाळत नाहीत. जसे अनेक इंग्रजी शब्द थेट वापरले जातात जरी त्यांचे मराठी शब्द उपलब्ध असले तरी. आपण कोणत्याही योग्य प्रकारासह पुढे जाऊ शकतो; पण मग आपण त्यात किमान सुसंगतता ठेवू या. सध्या, या वर्गात खालील प्रकार आहेत: :* [[:वर्ग:आयवरी कोस्टमधील व्यक्ती]] - [[:en:Category:Ivorian people]] :* [[:वर्ग:इजिप्तच्या व्यक्ती]] - [[:en:Category:Egyptian people]] :* [[:वर्ग:मालदीवी व्यक्ती]] - [[:en:Category:Maldivian people]] :* [[:वर्ग:सौदी अरब व्यक्ती]] - [[:en:Category:Saudi Arabian people]] ::[[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १३:३९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) :::कोणते तरी एक प्रमाणीकरण असावे याबद्दल सहमत. वरील यादीतील ''सौदी अरब'' याला वेगळी बैठक असू शकते. यातून वांशिक वारसा/गट (सौदी उपप्रकाराच्या अरबवंशीय व्यक्ती) सूचित होऊ शकतात किंवा नागरिकत्व ही (सौदी अरेबिया देशाचे नागरिक...यातील ''अरेबिया'' हा आंग्ल शब्द आहे :-) ) :::अजून एक प्रकारे मराठीतून उल्लेख करण्याचा प्रकार म्हणजे -- पुणेरी, पुणेकर, मुंबईकर, नाशिककर, इ. :::अनेक आडनावेसुद्धा याच धर्तीवर असतात. :::असो. किमानपक्षी वरील यादीत उरलेले प्रकार घातल्यास जंत्री ठेवणे आणि नेमके प्रमाणीकरण ठरल्यावर त्यात बदल करणे सोपे होईल. :::धन्यवाद. :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:१९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) ::::ता.क. काही वर्गांना चा/चे/च्या प्रत्यय योग्य आहे, उदा. ''युक्रेनचे पंतप्रधान'' मधून ध्वनित अर्थ ''युक्रेनी टेनिस खेळाडू''च्या अर्थापेक्षा वेगळा आहे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:५५, ३ एप्रिल २०२६ (IST) h0glwsmf0qhps1odlkgyj46jvu2vb98 0 9360 2677101 2604125 2026-04-03T12:46:35Z ~2026-20262-76 181729 2677101 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = वेस्ट इंडीज | image = Cricket West Indies Logo 2017.png | image_size = 180px | nickname = विंडीज | association = [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] | test_captain = [[क्रेग ब्रॅथवेट]] | od_captain = [[शाई होप]] | t20i_captain = [[रोव्हमन पॉवेल]] | coach = '''कसोटी: '''[[आंद्रे कोले]] <br> '''वनडे आणि टी२०आ:''' [[डॅरेन सॅमी]]<ref name="Coach">{{Cite web |title=Daren Sammy appointed West Indies ODI & T20 coach; Andre Coley to take charge of Test team |url=https://www.espncricinfo.com/story/daren-sammy-appointed-west-indies-white-ball-coach-andre-coley-to-take-charge-of-test-team-1375104 |access-date=2023-05-12 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> | test_status_year = {{Start date|1928|df=y|p=y}} | icc_status = पूर्ण सदस्य | icc_member_year = १९२६ | icc_region = [[आयसीसी अमेरिका|अमेरिका]] | test_rank = ७वा | odi_rank = १०वा | t20i_rank = ४था | test_rank_best = १ला <small>(१ जानेवारी १९६४)</small><!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | odi_rank_best = १ला <small>(१ जून १९८१)</small><!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | t20i_rank_best = १ला <small>(१० जानेवारी २०१६)</small><!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --><ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/west-indies-number-one-twenty20-team-icc-ranking-australia-sri-lanka-world-t20/2016-01-11 |title=West Indies secure no 1 T20 rankings|publisher=cricket.com.au|date=11 January 2016|access-date=12 July 2020}}</ref> | first_test = वि. {{cr|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] येथे; २३-२६ जून १९२८ | most_recent_test = वि. {{cr|AUS}} [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] येथे; २५-२८ जानेवारी २०२४ | num_tests = ५७५ | num_tests_this_year = २ | test_record = १८३/२१०<br/>(१८१ अनिर्णित, १ बरोबरीत) | test_record_this_year = १/१ (० अनिर्णित) | wtc_apps = २ | wtc_first = [[२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०१९-२०२१]] | wtc_best = ८वे स्थान ([[२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०१९-२०२१]], [[२०२१-२०२३ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०२१-२०२३]]) | first_odi = वि. {{cr|ENG}} [[हेडिंगले क्रिकेट ग्राउंड|हेडिंगले]], [[लीड्स]]; ५ सप्टेंबर १९७३ | most_recent_odi = वि. {{cr|AUS}} [[मनुका ओव्हल]], [[सिडनी]] येथे; ६ फेब्रुवारी २०२४ | num_odis = ८७३ | num_odis_this_year = ३ | odi_record = ४२०/४१२<br/>(११ बरोबरीत, ३० निकाल नाही) | odi_record_this_year = ०/३<br/>(० बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wc_apps = १२ | wc_first = [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] | wc_best = चॅम्पियन्स ([[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]]) | wcq_apps = २ | wcq_best = उपविजेते ([[२०१८ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०१८]]) | wcq_first = [[२०१८ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०१८]] | first_t20i = वि. {{cr|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] येथे; १६ फेब्रुवारी २००६ | most_recent_t20i = वि. {{cr|PNG}} [[प्रोव्हिडन्स स्टेडियम]], [[प्रोविडेन्स, गयाना|प्रोविडन्स]]; २ जून २०२४ | num_t20is = १९६ | num_t20is_this_year = ७ | t20i_record = ८४/९९<br/>(३ बरोबरीत, १० निकाल नाही) | t20i_record_this_year = ५/२<br/>(० बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wt20_apps = ८ | wt20_first = [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२००७]] | wt20_best = चॅम्पियन्स ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२०१६]]) | h_pattern_la = | h_pattern_b = _Spikesonwhite | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFFF | h_body = 720524 | h_rightarm = FFFFFF | h_pants = FFFFFF | a_pattern_la = _yellowborder | a_pattern_b = | a_pattern_ra = _yellowborder | a_pattern_pants = _goldsides | a_leftarm = 720524 | a_body = 720524 | a_rightarm = 720524 | a_pants = 720524 | t_pattern_la = _yellow_thin_border | t_pattern_b = _win_t20wc26 | t_pattern_ra = _yellow_thin_border | t_pattern_pants = _goldsides | t_leftarm = 720524 | t_body = 720524 | t_rightarm = 720524 | t_pants = 720524 | asofdate = २ जून २०२४ }} '''वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ''' हा [[कॅरिबियन]] प्रदेशामधील १५ [[देश]]ांचा एकत्रित [[क्रिकेट]] संघ आहे. ह्या देशांमध्ये प्रामुख्याने भूतपूर्व ब्रिटिश वसाहती व [[राष्ट्रकुल परिषद|राष्ट्रकुल]] राष्ट्रांचा समावेश होतो. १९७५ ते १९९० दरम्यान वेस्ट इंडीज हा जगातील सर्वात बलाढ्य क्रिकेट संघांपैकी एक मानला जात असे. [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] व [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] हे पहिले दोन [[क्रिकेट विश्वचषक]] जिंकणाऱ्या तसेच [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ विश्वचषकामध्ये]] अंतिम फेरी गाठणाऱ्या वेस्ट इंडीजमध्ये [[गॅरी सोबर्स]], [[क्लाइव्ह लॉईड]], [[व्हिव्ह रिचर्ड्स]] इत्यादी ख्यातनाम खेळाडूंचा समावेश होता. २०१२ सालची [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा]] जिंकुन वेस्ट इंडीजने विश्वचषक विजयांचा ३३ वर्षांचा दुष्काळ संपवला. == इतिहास == ==सदस्य== '''स्वतंत्र देश''' *{{देशध्वज|Antigua and Barbuda}} *{{देशध्वज|Barbados}} *{{देशध्वज|Dominica}} *{{देशध्वज|Grenada}} *{{देशध्वज|Guyana}} *{{देशध्वज|Jamaica}} *{{देशध्वज|Saint Kitts and Nevis}} *{{देशध्वज|Saint Lucia}} *{{देशध्वज|Saint Vincent and the Grenadines}} *{{देशध्वज|Trinidad and Tobago}} '''[[युनायटेड किंग्डम]]चे [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे परकीय प्रांत|परकीय प्रांत]]''' *{{देशध्वज|Anguilla}} *{{देशध्वज|Montserrat}} *{{देशध्वज|British Virgin Islands}} '''इतर प्रदेश''' *{{देशध्वज|U.S. Virgin Islands}} *{{देशध्वज|Sint Maarten}}<ref>see note 1 and especially [http://www.windiescricket.com/article.asp?id=35539 Leeward Islands Cricket Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030802192059/http://www.windiescricket.com/article.asp?id=35539 |date=2003-08-02 }}</ref> == महत्त्वाच्या स्पर्धा == ==माहिती== == प्रमुख क्रिकेट खेळाडू == * [[व्हिव्ह रिचर्ड्स]] * [[ब्रायन लारा]] * [[सर गॅरी सोबर्स]] * [[डेसमंड हेन्स]] * [[गॉर्डन ग्रीनीज]] * [[सुनील नारायण]] * [[क्रिस गेल ]] * [[कायरन पोलार्ड]] * [[आंद्रे रसेल]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{commons category|West Indian cricket team|{{लेखनाव}}}} *[http://www.facebook.com/windiescricket अधिकृत फेसबूक पान] *[http://www.WindiesFans.com/ विंडीज चाहते] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121117031335/http://www.windiesfans.com/ |date=2012-11-17 }} *[http://www.windiescricket.com वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघटना] {{क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - संघ}} {{राष्ट्रीय क्रिकेट संघ}} [[वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]] [[वर्ग:कॅरिबियन]] c06bw08dox5ch4mi9kpdhdo1wak1m0l 0 9504 2677096 2428795 2026-04-03T12:15:16Z ~2026-20262-76 181729 2677096 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = झिम्बाब्वे | image = Zimbabwe Cricket (logo).svg | image_size = 150px | alt = मथळा पहा | caption = | nickname = शेवरॉन्स<ref>{{citation |url=https://www.theindependent.co.zw/2017/07/07/cricketers-became-chevrons/|title=How our cricketers became Chevrons|work=[[झिम्बाब्वे स्वतंत्र]]|date=7 July 2017|access-date=20 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731004643/https://www.theindependent.co.zw/2017/07/07/cricketers-became-chevrons/ |archive-date=31 July 2021 |url-status=dead}}</ref><ref>{{citation |url=https://www.newzimbabwe.com/chevrons-stars-happy-to-be-back-playing-cricket-again/|title=Chevrons stars Happy to be back playing cricket again|work=[[न्यू झिम्बाब्वे]]|date=28 September 2020|access-date=20 March 2021}}</ref> | association = [[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] | test_captain = [[क्रेग एर्विन]] | od_captain = क्रेग एर्विन | t20i_captain = [[सिकंदर रझा]] | coach = [[वॉल्टर चवागुटा]] (अंतरिम)<ref>{{citation |url=https://www.thestatesman.com/sports/walter-chawaguta-named-as-zimbabwe-mens-interim-coach-for-white-ball-tour-of-sri-lanka-1503252154.html|title=Walter Chawaguta named as Zimbabwe men's interim coach for white-ball tour of Sri Lanka|work=The Statesman|date=22 December 2023|access-date=22 December 2023}}</ref> | test_status_year = १९९२ | icc_status = सहयोगी सदस्य | icc_member_year = १९८१ | icc_status2 = पूर्ण सदस्य | icc_member_year2 = १९९२ | icc_region = [[आफ्रिकन क्रिकेट असोसिएशन|एसीए]] (आफ्रिका) | test_rank = १०वा | odi_rank = ११वा | t20i_rank = १३वा | test_rank_best = ८वा <!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | odi_rank_best = ७वा <!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | t20i_rank_best = ९वा <!-- संघ प्रथमच त्याच्या सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | first_test = वि. {{cr|IND}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] येथे; १८–२२ ऑक्टोबर १९९२ | most_recent_test = वि. {{cr|WIN}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] येथे; १२-१४ फेब्रुवारी २०२३ | num_tests = ११७ | num_tests_this_year = ० | test_record = १३/७५<br />(२९ अनिर्णित) | test_record_this_year = ०/० (० अनिर्णित) | first_odi = वि. {{cr|AUS}} [[ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] येथे; ९ जून १९८३ | most_recent_odi = वि. {{cr|SL}} [[आर प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]; ११ जानेवारी २०२४ | num_odis = ५७२ | num_odis_this_year = ३ | odi_record = १५१/३९८<br />(८ बरोबरीत, १५ निकाल नाही) | odi_record_this_year = ०/२<br />(० बरोबरीत, १ निकाल नाही) | wc_apps = ९ | wc_first = [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] | wc_best = सुपर सिक्स ([[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]], [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]]) | wcq_apps = ५ | wcq_first = [[१९८२ आयसीसी ट्रॉफी|१९८२]] | wcq_best = चॅम्पियन्स (१९८२, [[१९८६ आयसीसी ट्रॉफी|१९८६]], [[१९९० आयसीसी ट्रॉफी|१९९०]]) | first_t20i = वि. {{cr|BAN}} [[शेख अबू नासेर स्टेडियम]], [[खुलना]]; २८ नोव्हेंबर २००६ | most_recent_t20i = वि. {{cr|BAN}} [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]; १२ मे २०२४ | num_t20is = १४५ | num_t20is_this_year = ८ | t20i_record = ४७/९५<br />(२ बरोबरीत, १ निकाल नाही) | t20i_record_this_year = २/६<br />(० बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wt20_apps = ६ | wt20_first = [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२००७]] | wt20_best = सुपर १२ ([[२०२२ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक|२०२२]]) | wt20q_apps = २{{efn|टी-२० विश्वचषक पात्रता २०२३ आवृत्तीपासून आयसीसी आफ्रिका क्षेत्राच्या प्रादेशिक फायनलचा संदर्भ देते.}} | wt20q_first = [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक जागतिक पात्रता ब|२०२२]] | wt20q_best = '''चॅम्पियन्स''' ([[२०२२ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक जागतिक पात्रता ब|२०२२]]) | h_pattern_la = | h_pattern_b = _collar | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFF6 | h_body = FFFFF6 | h_rightarm = FFFFF6 | h_pants = FFFFF6 | a_pattern_la = _yellowborder | a_pattern_b = _zim_odi23 | a_pattern_ra = _yellowborder | a_pattern_pants = _goldsides | a_leftarm = FF0000 | a_body = FF0000 | a_rightarm = FF0000 | a_pants = FF0000 | t_pattern_la = _redborder | t_pattern_b = _zim_t20wc26 | t_pattern_ra = _redborder | t_pattern_pants = _goldsides | t_leftarm = FFB600 | t_body = FFB600 | t_rightarm = FFB600 | t_pants = FF0000 | asofdate = १२ मे २०२४ }} '''झिम्बाब्वे पुरुषांचा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ''', ज्याला '''शेवरॉन''' म्हणूनही ओळखले जाते, पुरुषांच्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये झिम्बाब्वेचे प्रतिनिधित्व करते आणि झिम्बाब्वे क्रिकेट (पूर्वी झिम्बाब्वे क्रिकेट युनियन म्हणून ओळखले जाणारे) द्वारे देखरेख केली जाते. ==इतिहास== ==क्रिकेट संघटन == ==महत्त्वाच्या स्पर्धा== ==माहिती== ==बाह्य दुवे== {{क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - संघ}} {{राष्ट्रीय क्रिकेट संघ}} [[वर्ग:झिम्बाब्वे|क्रिकेट]] [[वर्ग:झिम्बाब्वेमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]] c5inwvx7qu4x7v4xm5gnpuvq5m76qmp 0 9507 2677231 2615229 2026-04-03T16:48:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677231 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament main | name =क्रिकेट विश्वचषक | image = ICC Men’s Cricket World Cup logo.png | image_size = 200px | caption = | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] (आयसीसी) | cricket format = [[एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय]] | first = [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] {{flag|इंग्लंड}} | last = [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] {{flag|भारत}} | current =[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक]] | next = [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक|२०२७]]<br>{{flag|दक्षिण आफ्रिका}}<br>{{flag|झिम्बाब्वे}}{{flag|नामिबिया}} | participants = १४ | champions = {{cr|AUS}} (६वे शीर्षक) | most successful = {{cr|AUS}} (६ शीर्षके) | most runs = {{cricon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]] (२,२७८)<ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=12&type=trophy|title=World Cup Cricket Team Records & Stats |website=Cricinfo|accessdate=6 April 2023}}</ref> | most wickets = {{cricon|AUS}} [[ग्लेन मॅकग्रा]] (७१)<ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=12&type=trophy|title=World Cup Cricket Team Records & Stats |website=Cricinfo|accessdate=6 April 2023}}</ref> | website = {{URL|https://cricketworldcup.com}} |image size=200px}} {{Season sidebar |title = स्पर्धा |list = * [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] * [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] * [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] * [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] * [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] * [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]] * [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] * [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] * [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]] * [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] * [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]] * [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] * [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] * [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक|२०२७]] }} '''क्रिकेट विश्वचषक''', अधिकृतपणे '''आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक''' म्हणून ओळखला जातो,<ref>{{cite web |title=ICC Men's Cricket World Cup 2019 shatters audience records|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1277987 |publisher=[[International Cricket Council|ICC]] |access-date=12 April 2021 }}</ref> ही एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) क्रिकेटची आंतरराष्ट्रीय चॅम्पियनशिप आहे. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (आयसीसी) या खेळाच्या प्रशासकीय मंडळाद्वारे हा कार्यक्रम दर चार वर्षांनी आयोजित केला जातो, ज्यामध्ये प्राथमिक पात्रता फेरी अंतिम स्पर्धेपर्यंत जाते. ही स्पर्धा जगातील सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या क्रीडा स्पर्धांपैकी एक आहे आणि आयसीसी द्वारे "आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट कॅलेंडरचा प्रमुख कार्यक्रम" म्हणून गणली जाते.<ref>[http://www.cricketworldcup.com/about ICC Cricket World Cup: About] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601200603/http://www.cricketworldcup.com/about |date=1 June 2013 }} – International Cricket Council. Retrieved 30 June 2013.</ref> हे क्रिकेट खेळाचे सर्वोच्च चॅम्पियनशिप मानले जाते. पहिला विश्वचषक जून १९७५ मध्ये इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्यात आला होता, पहिला एकदिवसीय क्रिकेट सामना फक्त चार वर्षांपूर्वी खेळला गेला होता. तथापि, पहिल्या पुरुषांच्या स्पर्धेच्या दोन वर्षे आधी एक वेगळा महिला क्रिकेट विश्वचषक आयोजित करण्यात आला होता आणि ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्यात कसोटी सामन्यांची त्रिकोणी स्पर्धा खेळली जात असताना १९१२ च्या सुरुवातीला अनेक आंतरराष्ट्रीय संघांचा समावेश असलेली स्पर्धा आयोजित करण्यात आली होती. पहिले तीन विश्वचषक इंग्लंडमध्ये झाले. १९८७ च्या स्पर्धेपासून, एका अनौपचारिक रोटेशन प्रणाली अंतर्गत देशांदरम्यान होस्टिंग सामायिक केले गेले आहे, चौदा आयसीसी सदस्यांनी स्पर्धेत किमान एक सामना आयोजित केला आहे. स्पर्धेच्या टप्प्यासाठी कोणते संघ पात्र ठरतात हे निर्धारित करण्यासाठी सध्याच्या फॉरमॅटमध्ये पात्रता टप्प्याचा समावेश आहे, जो मागील तीन वर्षांमध्ये होतो. स्पर्धेच्या टप्प्यात, आपोआप पात्र ठरलेल्या यजमान राष्ट्रासह १० संघ, यजमान राष्ट्रामधील ठिकाणांवर जवळपास एक महिन्याच्या कालावधीत विजेतेपदासाठी स्पर्धा करतात. २०२७ च्या आवृत्तीमध्ये, विस्तारित १४-संघ अंतिम स्पर्धा सामावून घेण्यासाठी स्वरूप बदलले जाईल.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27384084/how-teams-secure-qualification-rank-no-1-32 |title=The road to World Cup 2023: how teams can secure qualification, from rank No. 1 to 32 |work=ESPN Cricinfo |access-date=14 August 2019}}</ref> एकूण वीस संघांनी स्पर्धेच्या १३ आवृत्त्यांमध्ये भाग घेतला आहे, ज्यामध्ये अलीकडील २०२३ स्पर्धेत दहा संघ सहभागी झाले आहेत. ऑस्ट्रेलियाने सहा वेळा, भारत आणि वेस्ट इंडीजने प्रत्येकी दोनदा, तर पाकिस्तान, श्रीलंका आणि इंग्लंडने प्रत्येकी एकदा ही स्पर्धा जिंकली आहे. पूर्ण-सदस्य नसलेल्या संघाची सर्वोत्तम कामगिरी केन्याने २००३ स्पर्धेच्या उपांत्य फेरीत प्रवेश केला. २०२३ साली भारतात झालेल्या विश्वचषक स्पर्धेत ऑस्ट्रेलिया हा सध्याचा चॅम्पियन आहे. त्यानंतरचा २०२७ विश्वचषक दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि नामिबिया येथे संयुक्तपणे होणार आहे. ==इतिहास== {| class="wikitable floatright" style="text-align:center; font-size:85%" |+ क्रिकेट विश्वचषक |- ! वर्ष !!style="width:200px"| चॅम्पियन्स |- | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] |style="text-align:left"| {{cr|WIN}} |- | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] |style="text-align:left"| {{cr|WIN}}&nbsp;{{small|(२)}} |- | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] |style="text-align:left"| {{cr|IND}} |- | [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] |style="text-align:left"| {{cr|AUS}} |- | [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] |style="text-align:left"| {{cr|PAK}} |- | [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]] |style="text-align:left"| {{cr|SL}} |- | [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] |style="text-align:left"| {{cr|AUS}}&nbsp;{{small|(२)}} |- | [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] |style="text-align:left"| {{cr|AUS}}&nbsp;{{small|(३)}} |- | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]] |style="text-align:left"| {{cr|AUS}}&nbsp;{{small|(४)}} |- | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] |style="text-align:left"| {{cr|IND}}&nbsp;{{small|(२)}} |- | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]] |style="text-align:left"| {{cr|AUS}}&nbsp;{{small|(५)}} |- | [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] |style="text-align:left"| {{cr|ENG}} |- |[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] |style="text-align:left"| {{cr|AUS}}&nbsp;{{small|(६)}} |} {{main|क्रिकेट विश्वचषकाचा इतिहास}} २४ आणि २५ सप्टेंबर १८४४ रोजी कॅनडा आणि युनायटेड स्टेट्स यांच्यात पहिला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामना खेळला गेला.<ref>{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/141170.html |title=The oldest international contest of them all |author=Martin Williamson |publisher=ESPN |access-date=5 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605032043/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/141170.html |archive-date=5 June 2013 |url-status=live}}</ref> तथापि, पहिला श्रेय दिलेला कसोटी सामना 1877 मध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंड यांच्यात खेळला गेला आणि त्यानंतरच्या वर्षांत दोन्ही संघ नियमितपणे अशेज साठी स्पर्धा करत आहे. दक्षिण आफ्रिकेला १८८९ मध्ये कसोटी दर्जा देण्यात आला.<ref>{{cite web|url=http://content-uk.cricinfo.com/australia/content/match/62396.html|publisher=ESPNcricinfo|date=15 March 1877|title=1st Test Scorecard|access-date=28 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212191405/http://content-uk.cricinfo.com/australia/content/match/62396.html|archive-date=12 February 2009|url-status=live}}</ref> प्रतिनिधी क्रिकेट संघ एकमेकांच्या दौऱ्यासाठी निवडले गेले, परिणामी द्विपक्षीय स्पर्धा झाली. १९०० पॅरिस गेम्समध्ये ऑलिम्पिक खेळ म्हणून क्रिकेटचाही समावेश करण्यात आला होता, जिथे ग्रेट ब्रिटनने फ्रान्सला हरवून सुवर्णपदक जिंकले होते.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/columns/engine/match/320838.html|publisher=ESPNcricinfo|date=19 August 1900|title=Olympic Games, 1900, Final|access-date=9 September 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141226014434/http://www.espncricinfo.com/columns/engine/match/320838.html|archive-date=26 December 2014|url-status=live}}</ref> उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये क्रिकेटचा हा एकमेव देखावा होता.<ref>{{cite web|last=Purohit|first=Abhishek|title=Will Cricket Bat Again at the Olympics? Know Process for Inclusion at LA28|publisher=International Olympic Committee|date=10 August 2021|url=https://olympics.com/en/featured-news/cricket-olympics-los-angeles-2028-games-icc|access-date=5 December 2021}}</ref> आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील पहिली बहुपक्षीय स्पर्धा ही १९१२ त्रिकोणी स्पर्धा होती, ही कसोटी क्रिकेट स्पर्धा इंग्लंडमध्ये त्यावेळच्या तीन कसोटी खेळणाऱ्या राष्ट्रांमध्ये खेळली गेली: इंग्लंड, ऑस्ट्रेलिया आणि दक्षिण आफ्रिका. इव्हेंट यशस्वी झाला नाही: उन्हाळा अपवादात्मकपणे ओला होता, ओलसर खेळपट्ट्यांवर खेळणे कठीण होते आणि "क्रिकेटच्या वाढी" मुळे प्रेक्षकांची उपस्थिती कमी होती.<ref>{{cite web |url=http://content-aus.cricinfo.com/australia/content/story/207248.html|publisher=ESPNcricinfo|title=The original damp squib|date=23 April 2005|access-date=29 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016161938/http://content-aus.cricinfo.com/australia/content/story/207248.html |archive-date=16 October 2007}}</ref> तेव्हापासून, आंतरराष्ट्रीय कसोटी क्रिकेट सामान्यत: द्विपक्षीय मालिका म्हणून आयोजित केले गेले: १९९९ मध्ये त्रिकोणी आशियाई कसोटी चॅम्पियनशिप होईपर्यंत बहुपक्षीय कसोटी स्पर्धा पुन्हा आयोजित करण्यात आली नाही.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/483619.html|publisher=ESPNcricinfo|title=The run-out that sparked a riot|date=30 October 2010|access-date=18 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022194822/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/483619.html |archive-date=22 October 2014}}</ref> १९२८ मध्ये वेस्ट इंडीज,<ref>{{Cite web |title=England vs West Indies Scorecard 1928 {{!}} Cricket Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-tour-of-england-1928-61871/england-vs-west-indies-1st-test-62559/full-scorecard |access-date=2023-07-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> १९३० मध्ये न्यू झीलंड,<ref>{{Cite web |title=New Zealand vs England Scorecard 1929/30 {{!}} Cricket Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-new-zealand-1929-30-61781/new-zealand-vs-england-1st-test-62572/full-scorecard |access-date=2023-07-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> १९३२ मध्ये भारत<ref>{{Cite web |title=England vs India Scorecard 1932 {{!}} Cricket Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-england-1932-62281/england-vs-india-only-test-62605/full-scorecard |access-date=2023-07-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> आणि १९५२ मध्ये पाकिस्तान<ref>{{Cite web |title=Pakistan vs India Scorecard 1952/53 {{!}} Cricket Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-india-1952-53-61529/india-vs-pakistan-4th-test-62744/full-scorecard |access-date=2023-07-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> यांच्या समावेशासह कसोटी क्रिकेट खेळणाऱ्या राष्ट्रांची संख्या हळूहळू वाढत गेली. तथापि, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट तीन, चार किंवा पाच दिवसांचे द्विपक्षीय कसोटी सामने म्हणून खेळले जात राहिले. १९६० च्या दशकाच्या सुरुवातीस, इंग्लिश काउंटी क्रिकेट संघांनी क्रिकेटची एक लहान आवृत्ती खेळण्यास सुरुवात केली जी फक्त एक दिवस टिकली. १९६२ मध्ये मिडलँड्स नॉक-आउट कप म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार-सांघिक नॉकआऊट स्पर्धेने सुरुवात करून<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/510124.html|publisher=ESPNcricinfo|title=The low-key birth of one-day cricket|date=9 April 2011|access-date=15 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919032251/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/510124.html |archive-date=19 September 2013}}</ref> आणि १९६३ मधील उद्घाटन जिलेट चषक सुरू ठेवत, इंग्लंडमध्ये एकदिवसीय क्रिकेटची लोकप्रियता वाढली. १९६९ मध्ये राष्ट्रीय संडे लीगची स्थापना झाली. पहिला एक-दिवसीय आंतरराष्ट्रीय सामना १९७१ मध्ये मेलबर्न येथे इंग्लंड आणि ऑस्ट्रेलिया यांच्यातील पावसामुळे रद्द झालेल्या कसोटी सामन्याच्या पाचव्या दिवशी खेळला गेला, उपलब्ध वेळ भरून काढण्यासाठी आणि निराश झालेल्या प्रेक्षकांची भरपाई म्हणून. हा चाळीस षटकांचा खेळ होता ज्यात प्रति षटक आठ चेंडू होते.<ref>{{cite web |url=http://newicc.cricket.org/icc/odi/what_is_one-day_cricket.html |publisher=newicc.cricket.org |title=What is One-Day International cricket? |access-date=10 September 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061119054342/http://newicc.cricket.org/icc/odi/what_is_one-day_cricket.html |archive-date=19 November 2006 |आर्काईव्ह दिनांक=2006-11-19 |आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20061119054342/http://newicc.cricket.org/icc/odi/what_is_one-day_cricket.html }}</ref> इंग्लंड आणि जगाच्या इतर भागांतील देशांतर्गत एकदिवसीय स्पर्धांचे यश आणि लोकप्रियता, तसेच सुरुवातीच्या एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमुळे आयसीसीने क्रिकेटचे आयोजन करण्याचा विचार करण्यास प्रवृत्त केले. <ref name="WCHistory">{{cite web|url=http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|publisher=ESPNcricinfo|title=The World Cup&nbsp;– A brief history|access-date=7 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328095116/http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/content/story/264535.html|archive-date=28 March 2008|url-status=live}}</ref> ===प्रुडेंशियल विश्वचषक (१९७५–१९८३)=== {{main|१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३ क्रिकेट विश्वचषक}} [[File:Prudential Cup.jpg|thumb|upright=0.9|प्रुडेंशियल कप ट्रॉफी]] उद्घाटन क्रिकेट विश्वचषक १९७५ मध्ये इंग्लंडने आयोजित केला होता, त्या वेळी एवढा मोठा कार्यक्रम आयोजित करण्यासाठी संसाधने पुढे टाकण्यास सक्षम असलेले एकमेव राष्ट्र. पहिल्या तीन स्पर्धा इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्यात आल्या होत्या आणि प्रायोजक प्रुडेंशियल पीएलसी नंतर अधिकृतपणे प्रुडेंशियल कप म्हणून ओळखल्या जातात. सामन्यांमध्ये प्रति संघ ६० (६ चेंडू १ षटक) षटके होती, पारंपारिक स्वरूपात दिवसा खेळले गेले, खेळाडूंनी क्रिकेटचे पांढरे कपडे घातले आणि लाल क्रिकेट चेंडू वापरला.<ref>Browning (1999), pp. 5–9</ref> पहिल्या स्पर्धेत आठ संघ सहभागी झाले होते: ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, भारत, न्यू झीलंड, पाकिस्तान आणि वेस्ट इंडीज (त्यावेळी सहा कसोटी राष्ट्रे), श्रीलंका आणि पूर्व आफ्रिकेतील संमिश्र संघ.<ref name=cricket>Browning (1999), pp. 26–31</ref> एक उल्लेखनीय वगळण्यात आलेला संघ दक्षिण आफ्रिका होता, ज्यांना वर्णभेदामुळे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून बंदी घालण्यात आली होती. ही स्पर्धा वेस्ट इंडीजने जिंकली होती, ज्याने लॉर्ड्सवरील अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाचा १७ धावांनी पराभव केला होता.<ref name=cricket/> १९७५ च्या विश्वचषक फायनलमध्ये एकदिवसीय सामन्यात हिट विकेट घेणारा वेस्ट इंडीजचा रॉय फ्रेडरिक्स हा पहिला फलंदाज होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/69522/icc-cricket-world-cups-fascinating-facts-part-1|title=50 fascinating facts about World Cups – Part 1|website=Cricbuzz|date=22 January 2015 |language=en|access-date=21 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190221174220/https://www.cricbuzz.com/cricket-news/69522/icc-cricket-world-cups-fascinating-facts-part-1|archive-date=21 February 2019|url-status=live}}</ref> १९७९ च्या विश्वचषकामध्ये श्रीलंका आणि कॅनडा पात्रता मिळवून विश्वचषकासाठी कसोटी न खेळणारे संघ निवडण्यासाठी आयसीसी ट्रॉफी स्पर्धा सुरू करण्यात आली.<ref name="ICCTROPHY">{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT2005/ARTICLES/history.html|publisher=ESPNcricinfo|title=ICC Trophy&nbsp;– A brief history|access-date=29 August 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061126054556/http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT2005/ARTICLES/history.html|archive-date=26 November 2006|url-status=live}}</ref> <ref name=history>Browning (1999), pp. 32–35</ref> वेस्ट इंडीजने फायनलमध्ये यजमान इंग्लंडचा ९२ धावांनी पराभव करत सलग दुसरी विश्वचषक स्पर्धा जिंकली. विश्वचषकानंतर झालेल्या बैठकीत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने ही स्पर्धा चतुर्मासिक स्पर्धा बनविण्यास सहमती दर्शविली.<ref name=history/> १९८३ च्या स्पर्धेचे आयोजन इंग्लंडने सलग तिसऱ्यांदा केले होते. या टप्प्यापर्यंत, श्रीलंका कसोटी खेळणारा राष्ट्र बनला होता आणि झिम्बाब्वे आयसीसी ट्रॉफीद्वारे पात्र ठरला होता. स्टंपपासून दूर असलेल्या ३० यार्ड (२७ मी) क्षेत्ररक्षण मंडळाची ओळख करून देण्यात आली. त्यामध्ये नेहमी चार फील्ड्समन असणे आवश्यक होते.<ref>Browning (1999), pp. 61–62</ref> बाद फेरीत जाण्यापूर्वी संघ दोनदा एकमेकांसमोर आले. फायनलमध्ये वेस्ट इंडीजचा ४३ धावांनी पराभव करून भारताने चॅम्पियनचा मुकुट पटकावला.<ref name="WCHistory"/><ref>Browning (1999), pp. 105–110</ref> === वेगवेगळे विजेते (१९८७–१९९६) === {{main|१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६ क्रिकेट विश्वचषक}} भारत आणि पाकिस्तानने १९८७ च्या स्पर्धेचे संयुक्तपणे यजमानपद भूषवले होते, ही स्पर्धा प्रथमच इंग्लंडबाहेर आयोजित करण्यात आली होती. इंग्लंडच्या उन्हाळ्याच्या तुलनेत भारतीय उपखंडात दिवसाच्या प्रकाशाचे तास कमी असल्यामुळे हे खेळ सध्याच्या मानकानुसार प्रति डाव ६० ते ५० षटके कमी करण्यात आले. ऑस्ट्रेलियाने अंतिम फेरीत इंग्लंडचा ७ धावांनी पराभव करून चॅम्पियनशिप जिंकली, इंग्लंड आणि न्यू झीलंड यांच्यातील २०१९ च्या विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीतील सर्वात जवळच्या फरकाने. ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडमध्ये झालेल्या १९९२ विश्वचषकाने खेळात अनेक बदल केले, जसे की रंगीत कपडे, पांढरे चेंडू, दिवस/रात्रीचे सामने आणि क्षेत्ररक्षण प्रतिबंध नियमांमध्ये बदल. वर्णद्वेषाच्या राजवटीच्या पतनानंतर आणि आंतरराष्ट्रीय क्रीडा बहिष्काराच्या समाप्तीनंतर दक्षिण आफ्रिकेच्या क्रिकेट संघाने प्रथमच या स्पर्धेत भाग घेतला. पाकिस्तानने स्पर्धेतील निराशाजनक सुरुवात करून अखेरीस अंतिम फेरीत इंग्लंडचा २२ धावांनी पराभव केला आणि विजेता म्हणून उदयास आला. १९९६ चे चॅम्पियनशिप भारतीय उपखंडात दुसऱ्यांदा आयोजित करण्यात आले होते, त्यात काही गट टप्प्यातील सामन्यांसाठी श्रीलंकेचा यजमान म्हणून समावेश करण्यात आला होता. उपांत्य फेरीत, २५२ धावांचा पाठलाग करताना यजमानांनी १२० धावा करताना आठ विकेट गमावल्यानंतर, ईडन गार्डन्सवर भारतावर दणदणीत विजयाच्या दिशेने वाटचाल करणाऱ्या श्रीलंकेला डीफॉल्टनुसार विजय मिळाला. लाहोर येथे झालेल्या अंतिम सामन्यात श्रीलंकेने ऑस्ट्रेलियाचा सात गडी राखून पराभव करून पहिले विजेतेपद पटकावले. ===ऑस्ट्रेलियाची हॅट्ट्रिक (१९९९–२००७)=== {{main|१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००७ क्रिकेट विश्वचषक}} १९९९ मध्ये, या स्पर्धेचे आयोजन इंग्लंडने केले होते, काही सामने स्कॉटलंड, आयर्लंड, वेल्स आणि नेदरलँडमध्येही आयोजित केले गेले होते.<ref>Browning (1999), p. 274</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=iZq8BAAAQBAJ&q=1999+cricket+world+cup+host&pg=PA7 |title=Cricket World Cup: A Summary of the Tournaments Since 1975 |author=French Toast |publisher=Smashwords |year=2014 |isbn=9781311429230 |format=e-book |access-date=11 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626181716/https://books.google.com/books?id=iZq8BAAAQBAJ&pg=PA7&dq=1999+cricket+world+cup+host&hl=en&sa=X&ei=d2qJVJyDMYuzUembgYgJ&ved=0CEYQ6AEwBA#v=onepage&q=1999%20cricket%20world%20cup%20host&f=false |archive-date=26 June 2019 |url-status=live }}</ref> विश्वचषक स्पर्धेत बारा संघ सहभागी झाले होते. दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या सुपर सिक्स सामन्यात सामन्याच्या अंतिम षटकात ऑस्ट्रेलियाने आपले लक्ष्य गाठल्यानंतर उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरले.<ref>Browning (1999), pp. 229–231</ref> त्यानंतर त्यांनी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या उपांत्य फेरीतील सामना बरोबरीत सोडवून अंतिम फेरीत प्रवेश केला जेथे दक्षिण आफ्रिकेचे फलंदाज लान्स क्लुसनर आणि ॲलन डोनाल्ड यांच्यातील मिश्रणाने डोनाल्डला त्याची बॅट सोडली आणि मध्य-पिचमध्ये धावबाद होण्यासाठी अडकले. अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने पाकिस्तानला १३२ धावांवर संपुष्टात आणले आणि त्यानंतर २० षटकांत आणि आठ गडी राखून लक्ष्य गाठले.<ref>Browning (1999), pp. 232–238</ref> [[File:Australian World Cup treble.jpg|thumb|upright=0.9|१०,००० हून अधिक चाहत्यांच्या जमावाने पहिल्या विश्वचषकाची हॅट्ट्रिक पूर्ण केल्याबद्दल ऑस्ट्रेलियन संघाचे स्वागत केले – मार्टिन प्लेस, सिडनी.]] दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे आणि केन्या यांनी २००३ च्या विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवले होते. स्पर्धेत सहभागी होणाऱ्या संघांची संख्या बारा वरून चौदा झाली. श्रीलंका आणि झिम्बाब्वे यांच्यावर केन्याचे विजय – आणि न्यू झीलंड संघाने सुरक्षेच्या कारणास्तव केन्यामध्ये खेळण्यास नकार दिला – यामुळे केन्याला उपांत्य फेरीत पोहोचता आले, हा असोसिएट संघाचा सर्वोत्तम परिणाम आहे.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/wctimeline/content/current/story/795703.html|publisher=ESPNcricinfo|title=Washouts, walkovers, and black armband protests|access-date=30 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150830100350/http://www.espncricinfo.com/wctimeline/content/current/story/795703.html |archive-date=30 August 2015}}</ref> अंतिम सामन्यात, ऑस्ट्रेलियाने दोन गडी गमावून ३५९ धावा केल्या, जे फायनलमधील आतापर्यंतचे सर्वात मोठे धावसंख्या आहे आणि भारताचा १२५ धावांनी पराभव केला.<ref name="AUS2003">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2875100/2875135.stm |publisher=BBC Sport |title=Ruthless Aussies lift World Cup |date=23 March 2003 |access-date=29 January 2007 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328120655/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2875100/2875135.stm |archive-date=28 March 2015 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Full tournament schedule |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/fixturesresults/default.stm |publisher=BBC Sport |date=23 March 2003 |access-date=22 February 2007 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218103234/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/fixturesresults/default.stm |archive-date=18 February 2007 |url-status=live }}</ref> २००७ मध्ये, स्पर्धेचे आयोजन वेस्ट इंडीजने केले होते आणि सोळा संघांपर्यंत विस्तारित केले होते.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/wchistory/content/story/314997.html|publisher=ESPNcricinfo|title=Australia triumph in a tournament to forget|access-date=15 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206124910/http://www.espncricinfo.com/wchistory/content/story/314997.html |archive-date=6 February 2012}}</ref> ग्रुप स्टेजमध्ये वर्ल्ड कपमध्ये पदार्पण करणाऱ्या आयर्लंडकडून पाकिस्तानचा पराभव झाल्यानंतर, पाकिस्तानी प्रशिक्षक बॉब वुलमर त्यांच्या हॉटेलच्या खोलीत मृतावस्थेत आढळले.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/wc2007/content/story/285953.html|publisher=ESPNcricinfo|title=Bob Woolmer's death stuns cricket world|access-date=4 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025092541/http://www.espncricinfo.com/wc2007/content/story/285953.html |archive-date=25 October 2012}}</ref> जमैका पोलिसांनी सुरुवातीला वूल्मरच्या मृत्यूचा खून तपास सुरू केला होता पण नंतर त्याचा मृत्यू हृदयविकाराने झाल्याची पुष्टी केली.<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/woolmer/content/story/286045.html|publisher=Cricinfo|title=Bob Woolmer investigation round-up|access-date=6 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070516215421/http://content-usa.cricinfo.com/woolmer/content/story/286045.html|archive-date=16 May 2007|url-status=live}}</ref> ऑस्ट्रेलियाने फायनलमध्ये श्रीलंकेचा डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धतीने ५३ धावांनी पराभव केला, आणि विश्वचषकातील त्यांची अपराजित धाव २९ सामन्यांपर्यंत वाढवली आणि विजय मिळवला.<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/292773.html|publisher=Cricinfo|title=Australia v Sri Lanka, World Cup final, Barbados|date=28 April 2007|access-date=6 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324035211/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/292773.html|archive-date=24 March 2008|url-status=live}}</ref> === यजमानांचा विजय (२०११-२०१९) === {{main|२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९ क्रिकेट विश्वचषक}} २०११ च्या विश्वचषकाचे यजमानपद भारत, श्रीलंका आणि बांगलादेश यांनी मिळून दिले होते. २००९ मध्ये श्रीलंकन ​​क्रिकेट संघावर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यानंतर पाकिस्तानचे यजमान हक्क काढून घेण्यात आले होते, मूळतः पाकिस्तानसाठी नियोजित खेळांचे इतर यजमान देशांना पुनर्वितरण करण्यात आले होते.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/other_international/pakistan/8004684.stm |title=No World Cup matches in Pakistan |publisher=BBC Sport |access-date=15 July 2014 |date=18 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418013231/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/other_international/pakistan/8004684.stm |archive-date=18 April 2009 |url-status=live}}</ref> विश्वचषकात सहभागी होणाऱ्या संघांची संख्या चौदा करण्यात आली.<ref name="2011WC">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/659953.html|publisher=ESPNcricinfo|title=India end a 28-year-long wait|access-date=29 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825010536/http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/659953.html |archive-date=25 August 2013}}</ref> ऑस्ट्रेलियाचा २३ मे १९९९ पासून सुरू झालेल्या ३५ विश्वचषक सामन्यांच्या अपराजित मालिकेचा शेवट १९ मार्च २०११ रोजी पाकिस्तानविरुद्धचा अंतिम गट स्टेज सामन्याने केला.<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2011/SPORT/03/19/cricket.australia.pakistan.bangladesh/|title=Pakistan top group after ending Australia's unbeaten World Cup streak|publisher=CNN|date=20 March 2011|access-date=13 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213185518/http://edition.cnn.com/2011/SPORT/03/19/cricket.australia.pakistan.bangladesh/|archive-date=13 February 2015|url-status=live}}</ref> मुंबईतील वानखेडे स्टेडियमवर झालेल्या अंतिम सामन्यात भारताने श्रीलंकेचा ६ गडी राखून पराभव करून त्यांचे दुसरे विश्वचषक जिंकले आणि घरच्या मैदानावर विश्वचषक जिंकणारा भारत पहिला देश बनला.<ref name="2011WC"/> विश्वचषकाच्या फायनलमध्ये दोन आशियाई देश आमनेसामने येण्याची ही पहिलीच वेळ होती.<ref>{{cite web|title=ICC Cricket World Cup|publisher=ESPN|url=https://www.espn.com/extra/cricket/topics/_/page/icc-cricket-world-cup|access-date=2 January 2022}}</ref> ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड यांनी संयुक्तपणे २०१५ च्या विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवले होते. सहभागींची संख्या चौदा राहिली. स्पर्धेत एकूण तीन विजयांसह आयर्लंड सर्वात यशस्वी सहयोगी राष्ट्र ठरला. न्यू झीलंडने रोमहर्षक पहिल्या उपांत्य फेरीत दक्षिण आफ्रिकेचा पराभव करून त्यांच्या पहिल्या विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत प्रवेश केला. मेलबर्न येथे झालेल्या अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने न्यू झीलंडचा सात गडी राखून पराभव करत पाचव्यांदा विश्वचषक जिंकला.<ref name="AUS2015">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/32105654 |title=Cricket World Cup 2015: Australia crush New Zealand in final |publisher=BBC Sport |access-date=29 March 2015 |date=29 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150329232637/http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/32105654 |archive-date=29 March 2015 |url-status=live }}</ref> [[File:Englandvictorylap.png|thumb|right|इंग्लंडने १४ जुलै २०१९ रोजी त्यांच्या विजयानंतर लॉर्ड्सच्या आसपास आदरांजली वाहिली.]] २०१९ च्या विश्वचषकाचे आयोजन इंग्लंड आणि वेल्स यांनी केले होते. सहभागींची संख्या १० पर्यंत कमी करण्यात आली. पावसामुळे राखीव दिवशी ढकलण्यात आलेल्या पहिल्या उपांत्य फेरीत न्यू झीलंडने भारताचा पराभव केला.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/india-vs-new-zealand-live-score-world-cup-2019-semi-final/articleshow/70139254.cms|title=India vs New Zealand Highlights, World Cup 2019 semi-final: Match defers to reserve day|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|date=9 July 2019|access-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711180216/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/india-vs-new-zealand-live-score-world-cup-2019-semi-final/articleshow/70139254.cms|archive-date=11 July 2019|url-status=live}}</ref> दुसऱ्या उपांत्य फेरीत इंग्लंडने गतविजेत्या ऑस्ट्रेलियाचा पराभव केला. याआधी कोणत्याही अंतिम फेरीतील संघाने विश्वचषक जिंकला नव्हता. फायनलमध्ये, ५० षटकांनंतर स्कोअर २४१ वर टाय झाला आणि सामना सुपर ओव्हरमध्ये गेला, त्यानंतर स्कोअर पुन्हा १५ वर टाय झाला. विश्वचषक इंग्लंडने जिंकला होता, ज्यांच्या चौकारांची संख्या न्यू झीलंडपेक्षा जास्त होती.<ref>{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/8039/report/1144530/england-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2019/ |title=Epic final tied, Super Over tied,England win World Cup on boundary count |date=14 July 2019 |access-date=15 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715032534/https://www.espncricinfo.com/series/8039/report/1144530/england-vs-new-zealand-final-icc-cricket-world-cup-2019/ |archive-date=15 July 2019 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/48985109|title=England win Cricket World Cup: A golden hour ends in a champagne super over|date=14 July 2019|last=Fordyce|first=Tom|publisher=BBC Sport|access-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714235602/https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/48985109|archive-date=14 July 2019|url-status=live}}</ref> ==स्वरूप== ===पात्रता=== {{main|क्रिकेट विश्वचषक पात्रता प्रक्रिया}} १९७५ मधील पहिल्या विश्वचषकापासून ते २०१९ च्या विश्वचषकापर्यंत, भाग घेणारे बहुसंख्य संघ आपोआप पात्र ठरले. २०१५ विश्वचषकापर्यंत हे मुख्यतः आयसीसी चे पूर्ण सदस्यत्व असल्यामुळे होते आणि २०१९ विश्वचषकासाठी हे मुख्यतः आयसीसी एकदिवसीय चॅम्पियनशिपमधील क्रमवारीत स्थान मिळवून होते.<ref>{{cite news|title=Cricket World Cup 2019 to stay at only 10 teams|publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/33296828|access-date=22 August 2022}}</ref> १९७९ मधील दुसऱ्या विश्वचषकापासून ते २०१९ च्या विश्वचषकापर्यंत, आपोआप पात्र ठरलेल्या संघांमध्ये पात्रता प्रक्रियेद्वारे विश्वचषकासाठी पात्र ठरलेल्या इतर काही संख्येने सामील झाले. पहिली पात्रता स्पर्धा म्हणजे आयसीसी ट्रॉफी;<ref>{{Cite web|url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT2005/ARTICLES/history.html|title=Cricinfo - 2005 ICC Trophy in Ireland|website=static.espncricinfo.com|accessdate=6 April 2023}}</ref> नंतर प्री-क्वालिफायिंग टूर्नामेंट्ससह प्रक्रिया विस्तारते. २०११ विश्वचषकासाठी, आयसीसी वर्ल्ड क्रिकेट लीगने भूतकाळातील पूर्व-पात्रता प्रक्रियेची जागा घेतली; आणि "आयसीसी ट्रॉफी" चे नाव बदलून "आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक पात्रता" असे करण्यात आले.<ref>{{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/icc/development/wcl/ |publisher=ICC |title=World Cricket League |access-date=28 January 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070119011351/http://www.icc-cricket.com/icc/development/wcl/ |archive-date=19 January 2007 |आर्काईव्ह दिनांक=2007-01-19 |आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20070119011351/http://www.icc-cricket.com/icc/development/wcl/ }}</ref> वर्ल्ड क्रिकेट लीग ही आयसीसीच्या सहयोगी आणि संलग्न सदस्यांना पात्र होण्यासाठी अधिक संधी देण्यासाठी प्रदान केलेली पात्रता प्रणाली होती. पात्र ठरलेल्या संघांची संख्या वर्षभर वेगवेगळी असते.<ref>{{Cite web|url=https://static1.squarespace.com/static/533e6b7de4b0d84a3bd7c4be/t/5c3a7f7288251b8b3c637260/1547337591744/Cricket.pdf|title=International Cricket Council February 2019|website=static1.squarespace.com}}</ref> २०२३ च्या विश्वचषकापासून, फक्त यजमान देश आपोआप पात्र होतील. सर्व देश पात्रता निश्चित करण्यासाठी लीगच्या मालिकेत सहभागी होतील, ज्यामध्ये स्वयंचलित प्रमोशन आणि रेलेगेशन एका विश्वचषकाच्या चक्रातून दुसऱ्या टप्प्यापर्यंत विभागणी केली जाईल.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27384084/how-teams-secure-qualification-rank-no-1-32 |title=The road to World Cup 2023: how teams can secure qualification, from rank No. 1 to 32 |work=ESPN Cricinfo |access-date=22 August 2022}}</ref> ===स्पर्धा=== [[File:ICC CWC 2007 team captains.jpg|thumb|upright=0.9|२००७ क्रिकेट विश्वचषकाचे कर्णधार.]] क्रिकेट विश्वचषकाचे स्वरूप त्याच्या इतिहासात खूप बदलले आहे. पहिल्या चार स्पर्धांपैकी प्रत्येक स्पर्धा आठ संघांद्वारे खेळली गेली, चारच्या दोन गटांमध्ये विभागली गेली.<ref>{{cite web|url=http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_1975.html|publisher=[[icc.cricket.org]]|title=1st tournament|access-date=19 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217093647/http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_1975.html|archive-date=17 December 2007|आर्काईव्ह दिनांक=2007-12-17|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20071217093647/http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_1975.html|url-status=dead}}</ref> स्पर्धेमध्ये दोन टप्पे, एक गट टप्पा आणि बाद फेरीचा समावेश होता. प्रत्येक गटातील चार संघ राऊंड-रॉबिन गट टप्प्यात एकमेकांशी खेळले, प्रत्येक गटातील शीर्ष दोन संघ उपांत्य फेरीत पोहोचले. उपांत्य फेरीतील विजेते अंतिम फेरीत एकमेकांविरुद्ध खेळले. वर्णद्वेषाच्या बहिष्काराच्या समाप्तीच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने १९९२ मध्ये पाचव्या स्पर्धेत पुनरागमन केल्यामुळे, गट टप्प्यात नऊ संघ एकमेकांशी एकदा खेळले आणि अव्वल चार संघ उपांत्य फेरीत पोहोचले.<ref>{{cite web|url=http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_199192.html|publisher=[[icc.cricket.org]]|title=92 tournament|access-date=19 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217093653/http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_199192.html|archive-date=17 December 2007|आर्काईव्ह दिनांक=2007-12-17|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20071217093653/http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_199192.html|url-status=dead}}</ref> १९९६ मध्ये सहा संघांच्या दोन गटांसह या स्पर्धेचा आणखी विस्तार करण्यात आला.<ref>{{cite web|url=http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_199596.html|publisher=[[icc.cricket.org]]|title=96 tournament|access-date=19 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217093658/http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_199596.html|archive-date=17 December 2007|आर्काईव्ह दिनांक=2007-12-17|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20071217093658/http://icc.cricket.org/icc/events/summaries/icc_world_cup_199596.html|url-status=dead}}</ref> प्रत्येक गटातील अव्वल चार संघ उपांत्यपूर्व आणि उपांत्य फेरीत पोहोचले.<ref>{{Cite web |title=Wills World Cup, 1996 schedule, live scores and results |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/653/wills-world-cup-1996 |access-date=2023-07-05 |website=Cricbuzz |language=en}}</ref> १९९९ आणि २००३ च्या विश्वचषक स्पर्धेसाठी वेगळे स्वरूप वापरले गेले. संघांना दोन पूलमध्ये विभागण्यात आले होते, प्रत्येक पूलमधील शीर्ष तीन संघ ''सुपर सिक्स'' मध्ये पुढे जात होते.<ref name="super6">{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/WC99_TABLE.html|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|title=Super 6|access-date=19 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070222100838/http://www.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/WC99_TABLE.html|archive-date=22 February 2007|url-status=live}}</ref> ''सुपर सिक्स'' संघ इतर तीन संघांशी खेळले जे इतर गटातून पुढे गेले. जसजसे ते पुढे जात होते, तसतसे संघांनी मागील सामन्यांमधून त्यांचे गुण त्यांच्या बरोबरीने पुढे जात असलेल्या इतर संघांविरुद्ध पुढे नेले आणि त्यांना गट टप्प्यात चांगली कामगिरी करण्यासाठी प्रोत्साहन दिले.<ref name="super6"/> "सुपर सिक्स" टप्प्यातील अव्वल चार संघ उपांत्य फेरीत पोहोचले, विजेते अंतिम फेरीत खेळतील.<ref>{{Cite web |title=ICC World Cup, 1999 schedule, live scores and results |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/718/icc-world-cup-1999 |access-date=2023-07-05 |website=Cricbuzz |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cricket World Cup History 2003: Winners, Runners-up, Stats of World Cup 2003 |url=https://sports.ndtv.com/world-cup-2019/history/2003-cricket-world-cup |access-date=2023-07-05 |website=NDTVSports.com |language=en |archive-date=2023-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705061919/https://sports.ndtv.com/world-cup-2019/history/2003-cricket-world-cup |url-status=dead }}</ref> २००७ च्या विश्वचषकात वापरल्या गेलेल्या फॉरमॅटमध्ये १६ संघांना चार गटांमध्ये वाटप करण्यात आले होते.<ref>{{cite web|url=http://www.cricketworldcup.com/TeamGroupings.html|publisher=cricket world cup|title=World Cup groups|access-date=28 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126002928/http://www.cricketworldcup.com/TeamGroupings.html|archive-date=26 January 2007|url-status=dead|आर्काईव्ह दिनांक=2007-01-26|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20070126002928/http://www.cricketworldcup.com/TeamGroupings.html}}</ref> प्रत्येक गटात, संघ एकमेकांशी राउंड-रॉबिन स्वरूपात खेळले. संघांना विजयासाठी गुण आणि बरोबरीसाठी अर्धा गुण मिळाले. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ ''सुपर आठ'' फेरीत पुढे गेले. "सुपर आठ" संघांनी इतर सहा संघांशी खेळले ज्यांनी वेगवेगळ्या गटांमधून प्रगती केली. संघांनी गट टप्प्याप्रमाणेच गुण मिळवले, परंतु त्याच गटातून ''सुपर आठ'' टप्प्यात पात्र ठरलेल्या इतर संघांविरुद्ध मागील सामन्यांमधून त्यांचे गुण पुढे नेले.<ref>{{cite web|url=http://www.cricketworldcup.com/pdfs/event-overview.pdf|publisher=cricketworldcup.com|title=About the Event|access-date=2 September 2006|page=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20060905225042/http://www.cricketworldcup.com/pdfs/event-overview.pdf|archive-date=5 September 2006|url-status=dead|आर्काईव्ह दिनांक=2006-09-05|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20060905225042/http://www.cricketworldcup.com/pdfs/event-overview.pdf}}</ref> ''सुपर आठ'' फेरीतील अव्वल चार संघ उपांत्य फेरीत पोहोचले आणि उपांत्य फेरीतील विजेते अंतिम फेरीत खेळले.<ref>{{Cite web |title=ICC World Cup, 2007 schedule, live scores and results |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/905/icc-world-cup-2007 |access-date=2023-07-05 |website=Cricbuzz |language=en}}</ref> २०११ आणि २०१५ विश्वचषक स्पर्धेत<ref>{{cite web|url=http://www.cricknews.net/|publisher=cricknews.net|title=2015 Cricket World Cup|access-date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203120741/http://www.cricknews.net/|archive-date=3 February 2015|url-status=dead|आर्काईव्ह दिनांक=2015-02-03|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20150203120741/http://www.cricknews.net/}}</ref> वापरल्या गेलेल्या फॉरमॅटमध्ये सात संघांचे दोन गट होते, प्रत्येक संघ राऊंड-रॉबिन फॉरमॅटमध्ये खेळतो. प्रत्येक गटातील अव्वल चार संघांनी उपांत्यपूर्व फेरी, उपांत्य फेरी आणि शेवटी अंतिम फेरीचा समावेश करून बाद फेरीत प्रवेश केला.<ref>{{cite news |first=K.R. |last=Nayar |title=International Cricket Council approves 14-team cup |url=http://gulfnews.com/sport/cricket/international-cricket-council-approves-14-team-cup-1.829620 |work=[[Gulf News]] |date=29 June 2011 |access-date=2 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110701153544/http://gulfnews.com/sport/cricket/international-cricket-council-approves-14-team-cup-1.829620 |archive-date=1 July 2011 |url-status=live }}</ref> स्पर्धेच्या २०१९ आणि २०२३ आवृत्त्यांमध्ये, सहभागी संघांची संख्या १० पर्यंत घसरली. प्रत्येक संघाने उपांत्य फेरीत प्रवेश करण्यापूर्वी राऊंड रॉबिन स्वरूपात एकदा एकमेकांविरुद्ध खेळायचे आहे, <ref>{{cite web|last=Smale|first=Simon|title=The Cricket World Cup 2019 has shrunk to exclude the minnows, but why? And how come it's still so long?|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=4 June 2019|url=https://www.abc.net.au/news/2019-06-05/cricket-world-cup-minnows-where-have-they-gone/11176128|access-date=18 October 2020}}</ref> १९९२ विश्वचषकासारखेच स्वरूप. २०२७ आणि २०३१ च्या विश्वचषकात १४ संघ असतील, ज्याचे स्वरूप २००३ च्या आवृत्तीसारखेच असेल.<ref>{{cite web|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|title=ICC announces World Cup schedule; 14 teams in 2027 And 2031|website=Six Sports|date=2 June 2021|access-date=2 June 2021|archive-date=1 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead|आर्काईव्ह दिनांक=2022-04-01|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://cricinfo.pro/cricket-world-cup-2023-date-teams-stadiums-tickets/ |title=Mark your calendars for the Cricket World Cup 2023 as the tournament is set to begin on October 5, 2023. The matches will continue until November 19, 2023 |website=Cricinfo |date=7 September 2023 |access-date=11 September 2023 |archive-date=2023-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202180940/https://cricinfo.pro/cricket-world-cup-2023-date-teams-stadiums-tickets/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" ! colspan=7|स्पर्धेच्या स्वरूपांचा सारांश |- !# !वर्ष !यजमान !संघ !सामने !प्राथमिक टप्पा !अंतिम टप्पा |- | style="text-align:center" |१ | style="text-align:center" |[[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] | rowspan="2" |{{flag|इंग्लंड}} | rowspan=4 style="text-align:center" |८ | rowspan=2 style="text-align:center" |१५ | rowspan=2 style="text-align:center" | ४ संघांचे २ गट: १२ सामने | rowspan=4 style="text-align:center" | ४ संघांची बाद फेरी (गट विजेते आणि उपविजेते): ३ सामने |- | style="text-align:center" |२ | style="text-align:center" |[[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] |- | style="text-align:center" |३ | style="text-align:center" |[[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] |{{flag|इंग्लंड}}<br />{{flag|वेल्स}} | rowspan="2" style="text-align:center" |२७ | rowspan=2 style="text-align:center" | ४ संघांचे २ गट: २४ सामने |- | style="text-align:center" |४ | style="text-align:center" |[[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] |{{flag|भारत}}<br/>{{flag|पाकिस्तान}} |- | style="text-align:center" |५ | style="text-align:center" |[[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] |{{flag|ऑस्ट्रेलिया}}<br/>{{flag|न्यू झीलंड}} | style="text-align:center" | ९ | style="text-align:center" | ३९ | style="text-align:center" | ९ संघांचा १ गट: ३६ सामने | style="text-align:center" | ४ संघाची बाद फेरी (गटातील शीर्ष ४ संघ): ३ सामने |- | style="text-align:center" |६ | style="text-align:center" |[[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]] |{{flag|भारत}}<br/>{{flag|पाकिस्तान}}<br/>{{flag|श्रीलंका}} | rowspan=2 style="text-align:center" | १२ | style="text-align:center" | ३७ | style="text-align:center" | ६ संघांचे २ गट: ३० सामने | style="text-align:center" | ८ संघांची बाद फेरी (प्रत्येक गटातील शीर्ष ४ संघ): ७ सामने |- | style="text-align:center" |७ | style="text-align:center" |[[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] |{{flag|इंग्लंड}}<br/>{{flag|आयर्लंड}}<br/>{{flag|नेदरलँड}}<br/>{{flag|स्कॉटलंड}}<br/>{{flag|वेल्स}} | style="text-align:center" | ४२ | style="text-align:center" | ६ संघांचे २ गट: ३० सामने | style="text-align:center" rowspan=2 | सुपर सिक्स (प्रत्येक गटातील शीर्ष ३ संघ): ९ सामने<br/>४ संघाची बाद फेरी (सुपर सिक्समधील शीर्ष ४ संघ): ३ सामने |- | style="text-align:center" |८ | style="text-align:center" |[[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] |{{flag|दक्षिण आफ्रिका}}<br/>{{flag|केन्या}}<br/>{{flag|झिम्बाब्वे}} | style="text-align:center" | १४ | style="text-align:center" | ५४ | style="text-align:center" | ७ संघांचे २ गट: ४२ सामने |- | style="text-align:center" |९ | style="text-align:center" |[[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]] |{{flag|वेस्ट इंडीज|cricket}} | style="text-align:center" | १६ | style="text-align:center" | ५१ | style="text-align:center" | ४ संघांचे ४ गट: २४ सामने | style="text-align:center" | सुपर आठ (प्रत्येक गटात शीर्ष २ संघ): २४ सामने<br/>४ संघाची बाद फेरी (सुपर आठमधील शीर्ष ४ संघ): ३ सामने |- | style="text-align:center" |१० | style="text-align:center" |[[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] |{{flag|भारत}}<br/>{{flag|बांगलादेश}}<br/>{{flag|श्रीलंका}} | rowspan=2 style="text-align:center" | १४ | rowspan=2 style="text-align:center" | ४९ | rowspan=2 style="text-align:center" | ७ संघांचे २ गट: ४२ सामने | rowspan=2 style="text-align:center" | ८ संघाची बाद फेरी (प्रत्येक गटात शीर्ष ४ संघ): ७ सामने |- | style="text-align:center" |११ | style="text-align:center" |[[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]] |{{flag|ऑस्ट्रेलिया}}<br/>{{flag|न्यू झीलंड}} |- | style="text-align:center" |१२ | style="text-align:center" |[[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] |{{flag|इंग्लंड}}<br/>{{flag|वेल्स}} | rowspan=2 style="text-align:center" | १० | rowspan=2 style="text-align:center" | ४८ | rowspan=2 style="text-align:center" | १० संघांचा १ गट: ४५ सामने | rowspan=2 style="text-align:center" | ४ संघाची बाद फेरी (गटातील शीर्ष ४ संघ): ३ सामने |- | style="text-align:center" |१३ | style="text-align:center" |[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] |{{flag|भारत}} |- | style="text-align:center" |१४ | style="text-align:center" |[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक|''२०२७'']] |{{flag|दक्षिण आफ्रिका}}<br/>{{flag|नामिबिया}}<br/>{{flag|झिम्बाब्वे}} | rowspan="2" style="text-align:center" |''१४'' | rowspan="2" style="text-align:center" |''५४'' | rowspan="2" style="text-align:center" |''७ संघांचे २ गट: ४२ सामने'' | rowspan="2" style="text-align:center" |''सुपर सिक्स (प्रत्येक गटातील शीर्ष ३ संघ): ९ सामने<br />४ संघाची बाद फेरी (सुपर सिक्समधील शीर्ष ४ संघ): ३ सामने'' |- | style="text-align:center" |१५ | style="text-align:center" |''२०३१'' |{{flag|भारत}}<br/>{{flag|बांगलादेश}} |} ==ट्रॉफी== {{main|क्रिकेट विश्वचषक ट्रॉफी}} आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक ट्रॉफी विश्वचषक विजेत्यांना सादर केली जाते. सध्याची ट्रॉफी १९९९ च्या चॅम्पियनशिपसाठी तयार करण्यात आली होती आणि स्पर्धेच्या इतिहासातील हे पहिले कायमस्वरूपी पारितोषिक होते. याआधी प्रत्येक विश्वचषकासाठी वेगवेगळ्या ट्रॉफी बनवण्यात आल्या होत्या.<ref>{{cite web|url=http://www.cricket-worldcup2015.net/2015/02/trophy-is-first-permanent-prize-in-cricket-world-cup.html|publisher=cricket-worldcup2015.net|title=Trophy is first permanent prize in Cricket World Cup|access-date=9 November 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203150018/http://www.cricket-worldcup2015.net/2015/02/trophy-is-first-permanent-prize-in-cricket-world-cup.html|archive-date=3 February 2015|आर्काईव्ह दिनांक=2015-09-07|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20150907181704/http://www.cricket-worldcup2015.net/2015/02/trophy-is-first-permanent-prize-in-cricket-world-cup.html}}</ref>{{Clarify|reason=is this right? were there different Prudential Cups, or was the same Cup used three times?|date=March 2023}} दोन महिन्यांच्या कालावधीत गॅरार्ड आणि कंपनीच्या कारागिरांच्या टीमने लंडनमध्ये ट्रॉफीची रचना आणि निर्मिती केली होती.<ref name=guardian_2015 /><ref>{{Cite web |title=Trophies {{!}} Famous Trophies |url=https://garrard.com/en/trophies/famous-trophies/ |access-date=2022-08-01 |website=Garrard |language=en-GB}}</ref> सध्याची ट्रॉफी चांदी आणि गिल्टपासून बनविली गेली आहे आणि तीन चांदीच्या स्तंभांनी एक सोनेरी ग्लोब आहे. स्टंप आणि बेल्सच्या आकाराचे स्तंभ, क्रिकेटच्या तीन मूलभूत पैलूंचे प्रतिनिधित्व करतात: फलंदाजी, गोलंदाजी आणि क्षेत्ररक्षण, तर ग्लोब हे क्रिकेट बॉलचे वैशिष्ट्य आहे.<ref>{{cite web|url=http://www.webindia123.com/Sports/cricket/iccworldcup/history.htm|publisher=webindia123.com|title=Cricket World Cup- Past Glimpses|access-date=31 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080323235801/http://www.webindia123.com/Sports/cricket/iccworldcup/history.htm|archive-date=23 March 2008|url-status=live}}</ref> पृथ्वीच्या अक्षीय झुकावचे प्रतीक म्हणून शिवण झुकलेली आहे. हे ६० सेंटीमीटर (२.० फूट) उंच आहे आणि त्याचे वजन अंदाजे ११ किलोग्रॅम (२४ पौंड) आहे. मागील विजेत्यांची नावे ट्रॉफीच्या पायावर कोरलेली आहेत, एकूण वीस शिलालेखांसाठी जागा आहे. आयसीसी मूळ ट्रॉफी ठेवते. केवळ शिलालेखांमध्ये भिन्न असलेली प्रतिकृती विजेत्या संघाला कायमस्वरूपी दिली जाते.<ref>{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/about|publisher=[[International Cricket Council]]|title=About the Tournament|access-date=4 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625075114/http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/about |archive-date=25 June 2014}}</ref> ==मीडिया कव्हरेज== ही स्पर्धा जगातील सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या क्रीडा स्पर्धांपैकी एक आहे<ref>{{cite web|url=http://www.totalsportek.com/news/cricket-world-cup-third-most-watched-sports-event/|title=Cricket World Cup 2015 3rd Most Watched Sports Event In The World|publisher=Total Sportek|date=11 January 2015|access-date=17 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325171256/http://www.totalsportek.com/news/cricket-world-cup-third-most-watched-sports-event/|archive-date=25 March 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baker |first=Alison |date=2022-07-25 |title=The Most Watched Sporting Events in The World |url=https://www.roadtrips.com/blog/the-most-watched-sporting-events-in-the-world/ |access-date=2023-07-05 |website=Roadtrips |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.roadtrips.com/blog/the-most-watched-sporting-events-in-the-world/|title=The Most Watched Sporting Events in The World|last=Baker|first=Alison|date=25 July 2022|access-date=15 October 2022|website=www.roadtrips.com}}</ref> आणि एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट अधिक प्रस्थापित झाल्यामुळे लागोपाठच्या स्पर्धांमुळे प्रसारमाध्यमांचे लक्ष वाढत आहे. २०११ क्रिकेट विश्वचषक २०० हून अधिक देशांमध्ये २.२ अब्जाहून अधिक प्रेक्षकांसाठी प्रसारित करण्यात आला.<ref name=guardian_2015>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2015/feb/12/cricket-world-cup-icc-50-overs|title=More money, more viewers and fewer runs in prospect for intriguing World Cup|newspaper=The Guardian|date=12 February 2015|access-date=17 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304022954/http://www.theguardian.com/sport/blog/2015/feb/12/cricket-world-cup-icc-50-overs|archive-date=4 March 2015|url-status=live}}</ref><ref name="CWC">{{cite web|url=http://www.cricketworldcup.com/icc-marketing.html|publisher=cricketworldcup.com|title=World Cup Overview|access-date=29 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070124001408/http://www.cricketworldcup.com/icc-marketing.html|archive-date=24 January 2007|url-status=dead|आर्काईव्ह दिनांक=2007-01-24|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20070124001408/http://www.cricketworldcup.com/icc-marketing.html}}</ref> मुख्यतः २०११ आणि २०१५ विश्वचषकासाठी दूरचित्रवाणी अधिकार अमेरिकी १.१ अब्ज डॉलर पेक्षा जास्त विकले गेले<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/current/story/271994.html|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|author=Cricinfo staff|title=ICC rights for to ESPN-star|access-date=30 January 2007|date=9 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201130926/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/current/story/271994.html|archive-date=1 February 2009|url-status=live}}</ref> आणि प्रायोजकत्व अधिकार आणखी अमेरिकी ५०० दशलक्ष डॉलर मध्ये विकले गेले.<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/276853.html|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|author=Cricinfo staff|title=ICC set to cash in on sponsorship rights|access-date=30 January 2007|date=18 January 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201130947/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/276853.html|archive-date=1 February 2009|url-status=live}}</ref> आयसीसी ने २०१९ विश्वचषकासाठी एकूण १.६ अब्ज दर्शक तसेच स्पर्धेच्या डिजिटल व्हिडिओला ४.६ अब्ज व्ह्यूजचा दावा केला आहे.<ref name="2019 ICC viewership">{{Cite web|title=ICC Men's Cricket World Cup gives GDP 350 million boost to UK economy|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1634008|access-date=2021-04-08|website=www.icc-cricket.com|language=en}}</ref> स्पर्धेतील सर्वात जास्त पाहिलेला सामना भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील गट गेम होता, जो ३०० दशलक्षाहून अधिक लोकांनी थेट पाहिला होता.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1346930|title=2019 Men's Cricket World Cup most watched ever|date=16 September 2019|access-date=15 October 2022|website=www.icc-cricket.com}}</ref> ==प्रेक्षकांची उपस्थिती== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" |- ! वर्ष !! यजमान !! एकूण उपस्थिती !! संदर्भ |- | [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] || दक्षिण आफ्रिका, झिम्बाब्वे, केन्या || ६,२६,८४५ || <ref>{{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/icc/news/quarterly/quarterly_3.pdf |publisher=ICC |title=Cricket World Cup 2003 |page=12 |access-date=29 January 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060321201920/http://www.icc-cricket.com/icc/news/quarterly/quarterly_3.pdf |archive-date=21 March 2006 |आर्काईव्ह दिनांक=2006-03-21 |आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20060321201920/http://www.icc-cricket.com/icc/news/quarterly/quarterly_3.pdf }}</ref> |- | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]] || वेस्ट इंडीज || ६,७२,००० || <ref>{{cite web |url=http://content-usa.cricinfo.com/westindies/content/current/story/301516.html |title=World Cup profits boost debt-ridden Windies board |publisher=Content-usa.cricinfo.com |access-date=24 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080324094443/http://content-usa.cricinfo.com/westindies/content/current/story/301516.html |archive-date=24 March 2008 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|publisher=cricketworld.com|title=ICC CWC 2007 Match Attendance Soars Past 400,000|access-date=25 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928071404/http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|archive-date=28 September 2007|आर्काईव्ह दिनांक=2007-09-28|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20070928071404/http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|url-status=dead}}</ref> |- | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] || भारत, श्रीलंका, बांगलादेश || १२,२९,८२६ || <ref>{{cite web |url=http://content-usa.cricinfo.com/westindies/content/current/story/301516.html |title=World Cup profits boost debt-ridden Windies board |publisher=Content-usa.cricinfo.com |access-date=24 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080324094443/http://content-usa.cricinfo.com/westindies/content/current/story/301516.html |archive-date=24 March 2008 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|publisher=cricketworld.com|title=ICC CWC 2007 Match Attendance Soars Past 400,000|access-date=25 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928071404/http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|archive-date=28 September 2007|आर्काईव्ह दिनांक=2007-09-28|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20070928071404/http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|url-status=dead}}</ref> |- | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]] || ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड || ११,०६,४२० || <ref>{{cite web |url=http://content-usa.cricinfo.com/westindies/content/current/story/301516.html |title=World Cup profits boost debt-ridden Windies board |publisher=Content-usa.cricinfo.com |access-date=24 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080324094443/http://content-usa.cricinfo.com/westindies/content/current/story/301516.html |archive-date=24 March 2008 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|publisher=cricketworld.com|title=ICC CWC 2007 Match Attendance Soars Past 400,000|access-date=25 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928071404/http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|archive-date=28 September 2007|आर्काईव्ह दिनांक=2007-09-28|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20070928071404/http://www.cricketworld.com/world_cup_2007/article/?aid=11055|url-status=dead}}</ref> |- | [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] || इंग्लंड आणि वेल्स || ७,५२,००० || <ref>{{cite web |title=2019 Cricket World Cup delivers UK£350m boost for UK economy |first=Sam |last=Carp |url=https://www.sportspromedia.com/news/2019-cricket-world-cup-uk-economy-impact-england-wales/?zephr_sso_ott=mabKiL |date=4 March 2020 |access-date=18 May 2023 |publisher=SportsPro Daily}}</ref> |- | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] || भारत || १२,५०,३०७ ||<ref>{{cite web |title=Record-Breaking 1.25 million spectators turn out for ICC Men's Cricket World Cup 2023|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/3790838 |date=21 November 2023 |access-date=21 November 2023 |publisher=cricketworldcup.com}}</ref> |} ==यजमानांची निवड== {{main|क्रिकेट विश्वचषकाचे यजमान}} आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेची कार्यकारी समिती क्रिकेट विश्वचषक आयोजित करण्यासाठी उत्सुक असलेल्या राष्ट्रांनी केलेल्या बोलींची तपासणी केल्यानंतर स्पर्धेच्या यजमानांसाठी मतदान करते.<ref>{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/245789.html|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|title=Asia to host 2011 World Cup|date=30 April 2006|access-date=9 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928205442/http://content-usa.cricinfo.com/ci/content/story/245789.html|archive-date=28 September 2012|url-status=live}}</ref> {{location map+|Earth | float = center | width = 900 |caption=क्रिकेट विश्वचषकाचे यजमान देश |places= {{Location map~|Earth|position=bottom|lat=51.300000|long=00.07000|label='''[[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]]''',<br />'''[[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]]''','''[[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]]''',<br />'''[[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]]''','''[[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]]'''}} {{Location map~|Earth|position=bottom|lat=28.363600|long=77.13480|label='''[[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]]''',<br />'''[[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]]''','''[[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]]''',<br />'''[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]''','''२०३१'''}} {{Location map~|Earth|position=left|lat=33.360000|long=73.02000|label='''[[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]]''','''[[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]]'''}} {{Location map~|Earth|position=right|lat=23.455000|long=90.23200|label='''[[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]]''','''२०३१'''}} {{Location map~|Earth|position=bottom|lat=06.540400|long=79.50340|label='''[[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]]''','''[[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]]'''}} {{Location map~|Earth|position=left|lat=17.581700|long=-76.47350|label='''[[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]]'''}} {{Location map~|Earth|position=bottom|lat=-18.261700|long=130.50280|label='''[[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]]''','''[[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]'''}} {{Location map~|Earth|position=left|lat=-43.314800|long=172.37130|label='''[[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]]''','''[[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]'''}} {{Location map~|Earth|position=right|lat=01.16000|long=36.48|label='''[[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]]'''}} {{Location map~|Earth|position=bottom|lat=-26.121600|long=28.02440|label='''[[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]]''','''[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक|२०२७]]'''}} {{Location map~|Earth|position=top|lat=-17.494500|long=31.03080|label='''[[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]]''','''[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक|२०२७]]'''}} {{Location map~|Earth|position=left|lat=-22.340000|long=17.05000|label='''[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक|२०२७]]'''}} }} [[File:Civic Centre-2003 CWC.jpg|thumb|दक्षिण आफ्रिकेतील २००३ क्रिकेट विश्वचषकाच्या निमित्ताने नागरी केंद्र उजळले]] इंग्लंडने पहिल्या तीन स्पर्धांचे आयोजन केले होते. आयसीसीने ठरवले की इंग्लंडने पहिली स्पर्धा आयोजित करावी कारण ते उद्घाटन कार्यक्रम आयोजित करण्यासाठी आवश्यक संसाधने समर्पित करण्यास तयार होते.<ref name="ENGHOST">{{cite web|url=http://www.cricworld.com/news/wchistory03feb.htm|publisher=cricworld.com|title=The History of World Cup's|access-date=19 September 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070313181419/http://www.cricworld.com/news/wchistory03feb.htm|archive-date=13 March 2007|url-status=dead|आर्काईव्ह दिनांक=2007-03-13|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20070313181419/http://www.cricworld.com/news/wchistory03feb.htm}}</ref> भारताने तिसऱ्या क्रिकेट विश्वचषकाचे यजमानपद स्वेच्छेने स्वीकारले, परंतु बहुतेक आयसीसी सदस्यांनी इंग्लंडला प्राधान्य दिले कारण जूनमध्ये इंग्लंडमध्ये दिवसाचा जास्त काळ म्हणजे एक सामना एका दिवसात पूर्ण होऊ शकतो.<ref>{{cite web|url=http://www1.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC79_HISTORY.html|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|title=The 1979 World Cup in England&nbsp;– West Indies retain their title|access-date=19 September 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060523160232/http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC79_HISTORY.html|archive-date=23 May 2006|url-status=live}}</ref> १९८७ क्रिकेट विश्वचषक भारत आणि पाकिस्तानमध्ये आयोजित करण्यात आला होता, जो पहिल्यांदा इंग्लंडबाहेर आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC87_HISTORY.html|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|title=The 1987 World Cup in India and Pakistan&nbsp;– Australia win tight tournament|access-date=15 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716040704/http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC_HISTORY/WC87_HISTORY.html|archive-date=16 July 2014|url-status=live}}</ref> १९८७, १९९६ आणि २०११ मध्ये दक्षिण आशिया, १९९२ आणि २०१५ मध्ये ऑस्ट्रेलिया (ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडमध्ये), २००३ मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि २००७ मध्ये वेस्ट इंडीज यासारख्या भौगोलिक प्रदेशातील अनेक स्पर्धा संयुक्तपणे आयोजित केल्या गेल्या आहेत. नोव्हेंबर २०२१ मध्ये, आयसीसी ने २०२४ ते २०३१ सायकल दरम्यान खेळल्या जाणाऱ्या आयसीसी इव्हेंटसाठी यजमानांची नावे प्रकाशित केली. टी-२० विश्वचषक आणि चॅम्पियन्स ट्रॉफीसह ५० षटकांच्या विश्वचषकासाठी यजमानांची निवड स्पर्धात्मक बोली प्रक्रियेद्वारे करण्यात आली.<ref>{{cite news |title=India to host three ICC events in 2024-31 cycle |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/119866/india-to-get-three-icc-events-in-next-cycle |access-date=16 November 2021 |work=Cricbuzz |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=USA to stage T20 World Cup: 2024-2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |access-date=16 November 2021 |work=www.icc-cricket.com |language=en}}</ref> ==निकाल== {{Main|क्रिकेट विश्वचषक अंतिम सामन्यांची यादी}} {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !संपादन !वर्ष !यजमान ! अंतिम ठिकाण ! विजेते ! उपविजेते ! मार्जिन !संघ |- !१ |[[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] |style="text-align:left"|इंग्लंड |[[लॉर्ड्स]], लंडन |{{cr|WIN}}<br><small>२९१/८ (६० षटके)</small> |{{cr|AUS}}<br><small>२७४ सर्वबाद (५८.४ षटके)</small> |<br>[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC75/WI_AUS_WC75_ODI-FINAL_21JUN1975.html '''१७ धावा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090405150750/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC75/WI_AUS_WC75_ODI-FINAL_21JUN1975.html |date=2009-04-05 }} | ८ |- !२ |[[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] |style="text-align:left"|इंग्लंड |लॉर्ड्स, लंडन |{{cr|WIN}}<br><small>२८६/९ (६० षटके)</small> |{{cr|ENG}}<br><small>१९४ सर्वबाद (५१ षटके)</small> |<br>[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC79/WI_ENG_WC79_ODI-FINAL_23JUN1979.html '''९२ धावा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425135637/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC79/WI_ENG_WC79_ODI-FINAL_23JUN1979.html |date=2009-04-25 }} | ८ |- !३ |[[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] |style="text-align:left"|{{ubl|इंग्लंड|वेल्स}} |लॉर्ड्स, लंडन |{{cr|IND}}<br><small>१८३ सर्वबाद (५४.४ षटके)</small> |{{cr|WIN}}<br><small>१४० सर्वबाद (५२ षटके)</small> |<br>[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC83/IND_WI_WC83_ODI-FINAL_25JUN1983.html '''४३ धावा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318144610/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC83/IND_WI_WC83_ODI-FINAL_25JUN1983.html |date=2009-03-18 }} | ८ |- !४ |[[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] |style="text-align:left"|{{ubl|भारत|पाकिस्तान}} |[[ईडन गार्डन्स]], कोलकाता |{{cr|AUS}}<br><small>२५३/५ (५० षटके)</small> |{{cr|ENG}}<br><small>२४६/८ (५० षटके)</small> |<br>[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC87/AUS_ENG_WC87_ODI-FINAL_08NOV1987.html '''७ धावा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207130805/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC87/AUS_ENG_WC87_ODI-FINAL_08NOV1987.html |date=2009-02-07 }} | ८ |- !५ |[[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] |style="text-align:left"|{{ubl|ऑस्ट्रेलिया|न्यू झीलंड}} |[[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंड]], [[मेलबर्न]] |{{cr|PAK}}<br><small>२४९/६ (५० षटके)</small> |{{cr|ENG}}<br><small>२२७ सर्वबाद (४९.२ षटके)</small> |<br>[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC92/PAK_ENG_WC92_ODI-FINAL_25MAR1992.html '''२२ धावा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422131058/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC92/PAK_ENG_WC92_ODI-FINAL_25MAR1992.html |date=2009-04-22 }} |९ |- !६ |[[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]] |style="text-align:left"|{{ubl|भारत|पाकिस्तान|श्रीलंका}} |[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] |{{cr|SRI}}<br><small>२४५/३ (४६.२ षटके)</small> |{{cr|AUS}}<br><small>२४१/७ (५० षटके)</small> |<br>[http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96-MATCHES/AUS_SL_WC96_ODI-FINAL_17MAR1996.html '''७ गडी राखून'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429035255/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC96/WC96-MATCHES/AUS_SL_WC96_ODI-FINAL_17MAR1996.html |date=2009-04-29 }} |१२ |- !७ |[[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] |style="text-align:left"|{{ubl|इंग्लंड{{efn|इंग्लंड हे एकमेव नियुक्त यजमान होते, परंतु आयर्लंड प्रजासत्ताक, नेदरलँड्स, स्कॉटलंड आणि वेल्समध्येही सामने खेळले गेले.}}|आयर्लंड|स्कॉटलंड|नेदरलँड|वेल्स}} |लॉर्ड्स, लंडन |{{cr|AUS}}<br><small>१३३/२ (२०.१ षटके)</small> |{{cr|PAK}}<br><small>१३२ सर्वबाद (३९ षटके)</small> |<br>[http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/SCORECARDS/FINALS/AUS_PAK_WC99_ODI-FINAL_20JUN1999.html '''८ गडी राखून'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328014247/http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC99/SCORECARDS/FINALS/AUS_PAK_WC99_ODI-FINAL_20JUN1999.html |date=2008-03-28 }} |१२ |- !८ |[[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] |style="text-align:left"|{{ubl|केन्या|दक्षिण आफ्रिका{{efn|[[दक्षिण आफ्रिका]] हा एकमेव नियुक्त मुख्य यजमान होता, परंतु झिम्बाब्वे आणि केन्यामध्येही सामने खेळले गेले.}}|झिम्बाब्वे}} |[[वॉंडरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] |{{cr|AUS}}<br><small>३५९/२ (५० षटके)</small> |{{cr|IND}}<br><small>२३४ सर्वबाद (३९.२ षटके)</small> |<br>[http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/SCORECARDS/FINALS/AUS_IND_WC2003_ODI-FINAL_23MAR2003.html '''१२५ धावा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616013248/http://aus.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/SCORECARDS/FINALS/AUS_IND_WC2003_ODI-FINAL_23MAR2003.html |date=2008-06-16 }} |१४ |- !९ |[[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]] |style="text-align:left"|वेस्ट इंडीज{{efn|वेस्ट इंडीझ क्रिकेट फेडरेशनच्या आठ सदस्य देशांनी सामने आयोजित केले - अँटिग्वा आणि बार्बुडा, बार्बाडोस, ग्रेनाडा, गयाना, जमैका, सेंट किट्स आणि नेव्हिस, सेंट लुसिया आणि त्रिनिदाद आणि टोबॅगो.}} |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] ||{{cr|AUS}}<br><small>२८१/४ (३८ षटके)</small> ||{{cr|SRI}}<br><small>२१५/८ (३६ षटके)</small> |<br>[http://content-aus.cricinfo.com/wc2007/engine/current/match/247507.html '''५३ धावा (डी/एल)'''] |१६ |- !१० |[[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] |style="text-align:left"|{{ubl|बांगलादेश|भारत|श्रीलंका}} |[[वानखेडे स्टेडियम]], मुंबई |{{cr|IND}}<br><small>२७७/४ (४८.२ षटके)</small> |{{cr|SRI}}<br><small>२७४/६ (५० षटके)</small> |<br>[http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433606.html '''६ गडी राखून'''] |१४ |- !११ |[[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]] |style="text-align:left"|{{ubl|ऑस्ट्रेलिया|न्यू झीलंड}} |मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंड, मेलबर्न ||{{cr|AUS}}<br><small>१८६/३ (३३.१ षटके)</small> |{{cr|NZ}}<br><small>१८३ सर्वबाद (45 षटके)</small> |<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/match/656495.html '''७ गडी राखून'''] |१४ |- !१२ |[[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] |style="text-align:left"|{{ubl|इंग्लंड|वेल्स}} |लॉर्ड्स, लंडन |{{cr|ENG}}<br><small>२४१ सर्वबाद (५० षटके)</small><br><small>१५/० ([[सुपर ओव्हर]])</small><br><small>२४ चौकार, २ षटकार</small> ||{{cr|NZ}}<br><small>२४१/८ (५० षटके)</small><br><small>१५/१ ([[सुपर ओव्हर]])</small><br><small>१४ चौकार, ३ षटकार</small> |<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/match/1144530.html '''सामना बरोबरीत (सुपर ओव्हरनंतर काउंटबॅकवर ९ चौकार)'''] |१० |- !१३ |[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] |style="text-align:left"|भारत |[[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] ||{{cr|AUS}}<br><small>२४१/४ (४३ षटके)</small> |{{cr|IND}}<br><small>२४० सर्वबाद (५० षटके)</small> |<br>[https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/full-scorecard '''६ गडी राखून'''] |१० |} ;नोंदी {{Notelist}} ==स्पर्धेचा सारांश== किमान एकदा तरी २० राष्ट्रांनी क्रिकेट विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली आहे. प्रत्येक स्पर्धेत सहा संघ सहभागी झाले आहेत, त्यापैकी पाच संघांनी विजेतेपद पटकावले आहे.<ref name="WCHistory"/> वेस्ट इंडीजने पहिल्या दोन स्पर्धा जिंकल्या आहेत, ऑस्ट्रेलियाने सहा, भारताने दोन, तर पाकिस्तान, श्रीलंका आणि इंग्लंडने प्रत्येकी एकदा जिंकल्या आहेत. वेस्ट इंडीज (१९७५ आणि १९७९) आणि ऑस्ट्रेलिया (१९९९, २००३ आणि २००७) हे एकमेव संघ आहेत ज्यांनी सलग विजेतेपद मिळवले आहेत.<ref name="WCHistory"/> ऑस्ट्रेलिया तेरा पैकी आठ फायनल खेळला आहे (१९७५, १९८७, १९९६, १९९९, २००३, २००७, २०१५ आणि २०२३). न्यू झीलंडला अद्याप विश्वचषक जिंकता आलेला नाही, परंतु दोन वेळा (२०१५ आणि २०१९) उपविजेता ठरला आहे. कसोटी खेळत नसलेल्या देशाचा सर्वोत्तम निकाल म्हणजे २००३ स्पर्धेत केन्याने उपांत्य फेरी गाठणे; २००७ मध्ये आयर्लंडने दिलेला सुपर ८ (दुसरी फेरी) हा त्यांच्या पदार्पणातील कसोटी नसलेल्या संघाचा सर्वोत्तम निकाल आहे.<ref name="WCHistory"/> १९९६ च्या विश्वचषकाचा सह-यजमान म्हणून श्रीलंका ही स्पर्धा जिंकणारा पहिला यजमान होता, जरी अंतिम सामना पाकिस्तानमध्ये झाला.<ref name="WCHistory"/> भारताने २०११ मध्ये यजमान म्हणून विजय मिळवला आणि त्यांच्याच देशात खेळला जाणारा अंतिम सामना जिंकणारा पहिला संघ होता.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/9444277.stm|title=India power past Sri Lanka to Cricket World Cup triumph|publisher=BBC Sport|date=2 April 2011|access-date=17 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110403035451/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/9444277.stm|archive-date=3 April 2011|url-status=live}}</ref> ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंडने अनुक्रमे २०१५ आणि २०१९ मध्ये या पराक्रमाची पुनरावृत्ती केली.<ref name="AUS2015"/> याखेरीज इंग्लंडने १९७९ मध्ये यजमान म्हणून अंतिम फेरी गाठली होती. स्पर्धेचे सह-यजमानपद भूषवताना त्यांचे सर्वोत्तम विश्वचषक निकाल किंवा बरोबरी साधणारे इतर देश २०१५ मध्ये न्यू झीलंड, २००३ मध्ये सुपर सिक्समध्ये पोहोचलेले झिम्बाब्वे आणि २००३ मध्येच उपांत्य फेरीत पोहोचलेले केन्या आहेत.<ref name="WCHistory"/> १९८७ मध्ये सह-यजमान भारत आणि पाकिस्तान हे दोघेही उपांत्य फेरीत पोहोचले होते, परंतु त्यांना अनुक्रमे इंग्लंड आणि ऑस्ट्रेलियाने बाहेर काढले होते.<ref name="WCHistory"/> १९९२ मध्ये ऑस्ट्रेलिया, १९९९ मध्ये इंग्लंड, २००३ मध्ये दक्षिण आफ्रिका आणि २०११ मध्ये बांगलादेश हे यजमान संघ आहेत जे पहिल्या फेरीत बाहेर पडले होते.<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2019-05-24 |title=World Cup, 11 editions: How host countries fared |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/cricket-world-cup-host-countries-england-wales-lords-india/article27228795.ece |access-date=2022-08-22 |website=sportstar.thehindu.com |language=en}}</ref> ===संघांची कामगिरी=== प्रत्येक विश्वचषकात संघांच्या कामगिरीचे विहंगावलोकन खाली दिले आहे. प्रत्येक स्पर्धेसाठी, प्रत्येक अंतिम स्पर्धेतील संघांची संख्या (कंसात) दर्शविली जाते. {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" |- !rowspan="2" {{diagonal split header|<br />संघ|यजमान}} ![[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]]<br/> {{small|(८)}} ![[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]]<br/> {{small|(८)}} ![[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]]<br/> {{small|(८)}} ![[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]]<br/> {{small|(८)}} ![[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]]<br/> {{small|(९)}} ![[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]]<br/> {{small|(१२)}} ![[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]]<br/> {{small|(१२)}} ![[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]]<br/> {{small|(१४)}} ![[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]]<br/> {{small|(१६)}} ![[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]]<br/> {{small|(१४)}} ![[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]<br/> {{small|(१४)}} ![[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]]<br/> {{small|(१०)}} ![[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]<br/> {{small|(१०)}} !rowspan=2|{{tooltip|सहभाग|दिसणे}} |- !{{flagicon|England}} !{{flagicon|England}} !{{flagicon|England}}<br/>{{flagicon|WAL}} !{{flagicon|India}}<br/>{{flagicon|Pakistan}} !{{flagicon|Australia}}<br/>{{flagicon|New Zealand}} !{{flagicon|India}}<br/>{{flagicon|Pakistan}}<br/>{{flagicon|Sri Lanka}} !{{flagicon|England}}<br/>{{flagicon|Wales}}<br/>{{flagicon|Scotland}}<br/>{{flagicon|Ireland}}<br/>{{flagicon|Netherlands}} !{{flagicon|South Africa}}<br/>{{flagicon|Zimbabwe}}<br/>{{flagicon|Kenya}} !{{flagicon|West Indies}} !{{flagicon|India}}<br/>{{flagicon|Sri Lanka}}<br/>{{flagicon|Bangladesh}} !{{flagicon|Australia}}<br/>{{flagicon|New Zealand}} !{{flagicon|England}}<br/>{{flagicon|Wales}} !{{flagicon|India}} |- |style="text-align:left"|{{cr|AFG|२०१३}}|| || || || || || || || || || ||ग||१०वा||६वा ! ३ |- |style="text-align:left"|{{cr|AUS}}||style="background: silver"|'''उ.वि'''||ग||ग||style="background: gold"|'''वि'''||५वा||style="background: silver"|'''उ.वि'''|| style="background: gold" |'''वि'''||style="background: gold"|'''वि'''|| style="background: gold" |'''वि'''||style="background:#ffebcd;"|'''उ.उ'''||style="background: gold"|'''वि'''||style="background-color: #cc9966"|'''उप'''|| style="background: gold" |'''वि''' ! १३ |- |style="text-align:left"|{{cr|BAN}}|| || || || || || ||ग||ग|| ७वा |||ग||style="background:#ffebcd;"|'''उ.उ'''||८वा||| ८वा ! ७ |- |style="text-align:left"|{{cr|BER}}|| || || || || || || || ||ग|| || |||| ! १ |- |style="text-align:left"|{{cr|CAN}}|| ||ग|| || || || || ||ग||ग||ग|||||| ! ४ |- | style="text-align:left" |{{cr|ENG}}|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background: silver" |'''उ.वि'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background: silver" |'''उ.वि'''|| style="background: silver" |'''उ.वि'''|| style="background:#ffebcd;" |'''उ.उ'''||ग||ग|| ५वा || style="background:#ffebcd;" |'''उ.उ'''||ग|| style="background: gold" |'''वि''' || ७वा ! १३ |- | style="text-align:left" |{{cr|IND}}||ग||ग|| style="background: gold" |'''वि'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''||७वा|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| ६वा|| style="background:silver" |'''उ.वि'''||ग|| style="background: gold" |'''वि'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background: silver"|'''उ.वि''' ! १३ |- | style="text-align:left" |{{cr|IRE}}|| || || || || || || || || ८वा||ग||ग|| || ! ३ |- | style="text-align:left" |{{cr|KEN}}|| || || || || ||ग||ग|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''||ग||ग|| || || ! ५ |- | style="text-align:left" |{{cr|NAM}}|| || || || || || || ||ग|| || || || || ! १ |- | style="text-align:left" |{{cr|NED}}|| || || || || ||ग|| ||ग||ग||ग|| || || १०वा ! ५ |- | style="text-align:left" |{{cr|NZ}}|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''||ग||ग|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background:#ffebcd;" |'''उ.उ'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| ५वा || style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background: silver" |'''उ.वि'''|| style="background: silver" |'''उ.वि'''|| style="background-color: #cc9966"|'''उप''' ! १३ |- | style="text-align:left" |{{cr|PAK}}||ग|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background: gold" |'''वि'''|| style="background:#ffebcd;" |'''उ.उ'''|| style="background: silver" |'''उ.वि'''||ग||ग|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background:#ffebcd;" |'''उ.उ'''||५वा||५वा ! १३ |- | style="text-align:left" |{{cr|SCO}}|| || || || || || ||ग|| ||ग|| ||ग|| || ! ३ |- | style="text-align:left" |{{cr|SA}}{{efn|name=SAfr}}|| || || || || style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background:#ffebcd;" |'''उ.उ'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''||ग|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background:#ffebcd;" |'''उ.उ'''|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''||७वा|| style="background-color: #cc9966"|'''उप''' ! ९ |- | style="text-align:left" |{{cr|SRI}}||ग||ग||ग||ग||८वा|| style="background: gold" |'''वि'''||ग|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''|| style="background: silver" |'''उ.वि'''|| style="background: silver" |'''उ.वि'''|| style="background:#ffebcd;" |'''उ.उ'''||६वा|| ९वा ! १३ |- | style="text-align:left" |{{cr|UAE}}|| || || || || ||ग|| || || || ||ग|| || ! २ |- | style="text-align:left" |{{cr|WIN}}|| style="background: gold" |'''वि'''|| style="background: gold" |'''वि'''|| style="background: silver" |'''उ.वि'''||ग||६वा|| style="background-color: #cc9966" |'''उप'''||ग||ग|| ६वा|| style="background:#ffebcd;" |'''उ.उ'''|| style="background:#ffebcd;" |'''उ.उ'''|||९वा|| ! १२ |- | style="text-align:left" |{{cr|ZIM}}|| || ||ग||ग||९वा||ग|| ५वा || ६वा ||ग||ग||ग|| || ! ९ |- ! colspan="15" |निष्क्रिय संघ |- |style="text-align:left"| {{cr|पूर्व आफ्रिका}}{{efn|name=EAfr}}|||ग|| || || || || || || || || || || || ! 1 |} '''माहिती''' *{{bg|gold|वि}} – विजेता *{{bg|silver|उ.वि}}– उपविजेता *{{bg|#cc9966|उप}}– उपांत्य फेरी *{{bg|#BBF3BB|सु.६}}– सुपर सिक्स (१९९९-२००३) *{{bg|#ffebcd|उ.उ}}– उपांत्यपूर्व फेरी (१९९६, २०११-२०१५) *{{bg|#ffebcd|सु.८}}– सुपर आठ (२००७) *ग&nbsp;– गट फेरी / पहिली फेरी *पा&nbsp;– पात्र, अजूनही स्पर्धेत आहे ===नवोदित संघ=== {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !वर्ष !संघ !एकूण |- |[[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] |{{cr|AUS}}, {{cr|पूर्व आफ्रिका}},{{efn|name=EAfr}} {{cr|ENG}}, {{cr|IND}}, {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}}, {{cr|WIN}}, {{cr|SL}} |८ |- |[[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] |{{cr|CAN}} |१ |- |[[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] |{{cr|ZIM}} |१ |- |[[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] |''कोणताही नाही'' |० |- |[[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] |{{cr|SA|}}{{efn|name=SAfr}} |१ |- |[[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]] |{{cr|KEN}}, {{cr|NED}}, {{cr|UAE}} |३ |- |[[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] |{{cr|BAN}}, {{cr|SCO}} |२ |- |[[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] |{{cr|NAM}} |१ |- |[[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]] |{{cr|BER}}, {{cr|IRE}} |२ |- |[[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] |''कोणताही नाही'' |० |- |[[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]] |{{cr|AFG|२०१३}} |१ |- |[[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] |''कोणताही नाही'' |० |- |[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] |''कोणताही नाही'' |० |} ===आढावा=== खालील सारणी २०१९ स्पर्धेच्या अखेरीस मागील विश्वचषकातील संघांच्या कामगिरीचे विहंगावलोकन प्रदान करते. संघांची क्रमवारी सर्वोत्कृष्ट कामगिरीनुसार, त्यानंतर दिसणे, एकूण विजयांची संख्या, एकूण खेळांची संख्या आणि वर्णक्रमानुसार क्रमवारी लावली जाते. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- ! style="border-bottom:none" | !colspan=7|आकडेवारी ! rowspan="2" style="border-bottom:none" |सर्वोत्तम कामगिरी |- !style="border-top:none;width:150px;"|संघ !width=30|सहभाग !width=30|{{abbr|सामने|सामने खेळले}} !width=30|विजय !width=30|पराभव !width=30|टाय !width=30|नि.ना !width=30|विजय%* |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Australia}} |१३||१०५||७८||२५||१||१||७५.४८||style="background:gold;" |{{sort|1.1|'''विजेता'''}}: ६ {{small|([[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]], [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]], [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]], [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]], [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]], [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|India}} |१३||९५||६३||३०||१||१||६६.३१||style="background:gold;" |{{sort|1.3|'''विजेता'''}}: २ {{small|([[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक |१९८३]], [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|West Indies}} |१२||८०||४३||३५||०||२||५५.१२||style="background:gold;" |{{sort|1.3|'''विजेता'''}}: २ {{small|([[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक |१९७५]], [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक |१९७९]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|England}} |१३||९३||५२||३९||१||१||५७.१४||style="background:gold;" |{{sort|1.5|'''विजेता'''}}: १ {{small|([[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Pakistan}} |१३||८८||४९||३७||०||२||५६.९७||style="background:gold;" |{{sort|1.5|'''विजेता'''}}: १ {{small|([[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Sri Lanka}} |१३||८९||४०||४६||१||२||४६.५५||style="background:gold;" |{{sort|1.5|'''विजेता'''}}: १ {{small|([[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|New Zealand}} |१३||९९||५९||३८||१||१||६०.७१||style="background-color: silver" |{{sort|2.5|'''उपविजेता'''}} {{small|([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]], [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|South Africa}} |९||७४||४५||२६||२||१||६३.०१||style="background-color: #cc9966" |{{sort|3.2|'''उपांत्य फेरी'''}} {{small|([[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]], [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]], [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]], [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]], [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Kenya}} |५||२९||७||२२||०||०||२४.१३||style="background-color: #cc9966"|{{sort|3.5|'''उपांत्य फेरी'''}} {{small|([[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Zimbabwe}} |९||५७||११||४२||१||३||२१.२९||{{sort|5.4|सुपर ६}} {{small|([[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]], [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Bangladesh}} |७||४९||१६||३२||०||१||३३.३३||{{sort|7.4|उपांत्यपूर्व फेरी}} {{small|([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Ireland}} |३||२१||७||१३||१||०||३५.७१||{{sort|7.5|सुपर ८}} {{small|([[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Netherlands}} |५||२९||४||२५||०||०||१३.७९||{{sort|9.2|गट फेरी}} {{small|([[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]], [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]], [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]], [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]], [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Canada}} |४||१८||२||१६||०||०||११.११||{{sort|9.2|गट फेरी}} {{small|([[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]], [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]], [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]], [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]])}} |- | style="text-align:left;" |{{nowrap|{{Cr|AFG|२०१३}}}} |३||२४||५||१९||०||०||२०.८३||{{sort|9.5|गट फेरी}} {{small|([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]], [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]], [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Scotland}} |३||१४||०||१४||०||०||०.००||{{sort|9.3|गट फेरी}} {{small|([[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]], [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]], [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]])}} |- |style="text-align:left;"|{{nowrap|{{Cr|UAE}}}} |२||११||१||१०||०||०||९.०९||{{sort|9.4|गट फेरी}} {{small|([[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]], [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Namibia}} |१||६||०||६||०||०||०.००||{{sort|9.5|गट फेरी}} {{small|([[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]])}} |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Bermuda}} |१||३||०||३||०||०||०.००||{{sort|9.5|गट फेरी}} {{small|([[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]])}} |- ! colspan="11" |निष्क्रिय संघ |- |style="text-align:left;"|{{cr|पूर्व आफ्रिका}}{{efn|name=EAfr}} |१||३||०||३||०||०||०.००||{{sort|9.5|गट फेरी}} {{small|([[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]])}} |- !colspan=11|{{smalldiv|1={{Updated|१९ नोव्हेंबर २०२३}}<br/>स्रोत: [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12;type=trophy ईएसपीएन क्रिकइन्फो]}} |} ''नोंद:'' * {{small|विजयाच्या टक्केवारीमध्ये निकाल नाही लागल्याला सामने समाविष्ट नाहीत आणि ते अर्ध्या विजयाच्या रूपात गणले जाते.}} * {{small|संघांना त्यांच्या सर्वोत्तम कामगिरीनुसार, नंतर जिंकण्याची टक्केवारी, त्यानंतर (समान असल्यास) वर्णक्रमानुसार क्रमवारी लावली जाते.}} {{notelist|refs= {{efn|name=EAfr|१९८९ मध्ये विसर्जित}} {{efn|name=SAfr|१९९२ च्या विश्वचषकापूर्वी दक्षिण आफ्रिकेवर वर्णभेदामुळे बंदी घालण्यात आली होती}} }} ==इतर परिणाम== {{col-begin}} {{col-break}} ===यजमान संघांचे निकाल=== {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! यजमान संघ ! समाप्त केले |- | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] | {{cr|England}} | bgcolor=#CC9966| '''उपांत्य फेरीत''' |- | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] | {{cr|England}} | bgcolor=Silver| '''उपविजेते''' |- | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] | {{cr|England}} | bgcolor=#CC9966| '''उपांत्य फेरीत''' |- | rowspan=2|[[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] | {{cr|India}} | bgcolor=#CC9966| '''उपांत्य फेरीत''' |- | {{cr|Pakistan}} | bgcolor=#CC9966| '''उपांत्य फेरीत''' |- | rowspan=2|[[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] | {{cr|Australia}} | राउंड रॉबिन |- | {{cr|New Zealand}} | bgcolor=#CC9966| '''उपांत्य फेरीत''' |- | rowspan=3|[[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]] | {{cr|India}} | bgcolor=#CC9966| '''उपांत्य फेरीत''' |- | {{cr|Pakistan}} | bgcolor=#FFEBCD| उपांत्यपूर्व फेरीत |- | {{cr|Sri Lanka}} | bgcolor=Gold| '''चॅम्पियन्स''' |- | rowspan=4|[[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] | {{cr|England}} | ग्रुप स्टेज |- | {{cr|Scotland}} | ग्रुप स्टेज |- | {{cr|Netherlands}} | ''खेळला नाही'' |- | {{cr|Ireland}} | ''खेळला नाही'' |- | rowspan=3|[[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] | {{crw|South Africa}} | ग्रुप स्टेज |- | {{cr|Zimbabwe}} | bgcolor=#BBF3BB| सुपर ६ |- | {{cr|Kenya}} | bgcolor=#CC9966| '''उपांत्य फेरीत''' |- | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]] | {{cr|West Indies}} | bgcolor=#FFEBCD| सुपर ८ |- | rowspan=3|[[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] | {{cr|India}} | bgcolor=Gold| '''चॅम्पियन्स''' |- | {{cr|Sri Lanka}} | bgcolor=Silver| '''उपविजेते''' |- | {{cr|Bangladesh}} | ग्रुप स्टेज |- | rowspan=2|[[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]] | {{cr|Australia}} | bgcolor=Gold| '''चॅम्पियन्स''' |- | {{cr|New Zealand}} | bgcolor=Silver| '''उपविजेते''' |- | [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] | {{cr|England}} | bgcolor=Gold| '''चॅम्पियन्स''' |- | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] | {{cr|India}} | bgcolor=Silver| '''उपविजेते''' |- | rowspan=3|[[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक|२०२७]] | {{cr|South Africa}} | |- | {{cr|Zimbabwe}} | |- | {{cr|Namibia}} | |- | rowspan=3|[[२०३१ क्रिकेट विश्वचषक|२०३१]] | {{cr|India}} | |- | {{cr|Bangladesh}} | |- |} {{col-break}} ===गतविजेत्याचे निकाल=== {| class="wikitable" |- ! वर्ष ! गतविजेते ! समाप्त केले |- | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] | {{cr|West Indies}} | bgcolor=Gold| '''चॅम्पियन्स''' |- | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] | {{cr|West Indies}} | bgcolor=Silver| '''उपविजेते''' |- | [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] | {{cr|India}} | bgcolor=#CC9966| '''उपांत्य फेरीत''' |- | [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] | {{cr|Australia}} | राउंड रॉबिन |- | [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]] | {{cr|Pakistan}} | bgcolor=#FFEBCD| उपांत्यपूर्व फेरीत |- | [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] | {{cr|Sri Lanka}} | ग्रुप स्टेज |- | [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] | {{cr|Australia}} | bgcolor=Gold| '''चॅम्पियन्स''' |- | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]] | {{cr|Australia}} | bgcolor=Gold| '''चॅम्पियन्स''' |- | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] | {{cr|Australia}} | bgcolor=#FFEBCD| उपांत्यपूर्व फेरीत |- | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]] | {{cr|India}} | bgcolor=#CC9966| '''उपांत्य फेरीत''' |- | [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] | {{cr|Australia}} | bgcolor=#CC9966| '''उपांत्य फेरीत''' |- | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] | {{cr|England}} | राउंड रॉबिन |- | [[२०२७ क्रिकेट विश्वचषक|२०२७]] | {{cr|Australia}} | |- |} {{col-end}} ==स्पर्धेचे रेकॉर्ड== {{main|क्रिकेट विश्वचषकातील विक्रमांची यादी}} [[File:Sachin Tendulkar at MRF Promotion Event.jpg|right|thumbnail|विश्वचषकाच्या इतिहासात सर्वाधिक धावा करणारा [[सचिन तेंडुलकर]]]] [[File:Glenn McGrath in Circular Quay, Sydney, Australia, 2018-02-03.jpg|thumbnail| विश्वचषकाच्या इतिहासातील आघाडीचा विकेट घेणारा गोलंदाज]] {| class="wikitable" |- ! colspan="3" | विश्वचषकातील विक्रम<ref>All records are based on statistics at [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]].com's list of [http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/index.html?id=12;type=trophy World Cup records] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103091603/http://www.cricinfo.com/db/STATS/WC/ |date=3 January 2007 }}</ref> |- ! colspan="3" | फलंदाजी |- |सर्वाधिक धावा |{{flagicon|India}} [[सचिन तेंडुलकर]] |२,२७८ ([[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]]–[[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]]) |- |[[फलंदाजीची सरासरी (क्रिकेट)|सर्वोच्च सरासरी]] (किमान १० डाव) <ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=12;type=trophy|title=Best Average in Cricket World Cup|publisher=ESPN Cricinfo|access-date=14 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626190708/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=12;type=trophy|archive-date=26 June 2019|url-status=live}}</ref> |{{flagicon|South Africa}} [[लान्स क्लुसनर]] |१२४.०० ([[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]]–[[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]]) |- |सर्वोच्च [[स्ट्राइक रेट|फलंदाजी स्ट्राइक रेट]] (किमान ५०० चेंडूंचा सामना केला) |{{flagicon|Australia}} [[ग्लेन मॅक्सवेल]] |१६०.३२ ([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]–[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]) |- |सर्वोच्च स्कोअर | {{flagicon|New Zealand}} [[मार्टिन गप्टिल]] वि {{Flag|वेस्ट इंडीज}} |२३७[[नाबाद|*]] ([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]) |- |सर्वोच्च [[भागीदारी (क्रिकेट)|भागीदारी]] | {{flagicon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] आणि [[मार्लन सॅम्युअल्स]] <br> (दुसऱ्या गड्यासाठी) वि {{cr|Zimbabwe}} |३७२ ([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]) |- |एकाच विश्वचषकात सर्वाधिक धावा |{{flagicon|India}} [[विराट कोहली]] |७६५ ([[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]) |- |सर्वाधिक शतक |{{flagicon|India}} [[रोहित शर्मा]] |७ ([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]-[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]) |- |एकाच विश्वचषकात सर्वाधिक शतके |{{flagicon|IND}} [[रोहित शर्मा]] |५ ([[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]]) |- ! colspan="3" | गोलंदाजी |- |सर्वाधिक बळी |{{flagicon|Australia}} [[ग्लेन मॅकग्रा]] |७१ ([[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]]–[[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]]) |- |[[गोलंदाजीची सरासरी|सर्वात कमी सरासरी]] (किमान ४०० चेंडू टाकले) |{{flagicon|India}} [[मोहम्मद शमी]] |१३.५२ ([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]–[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]) |- |सर्वोत्तम [[स्ट्राइक रेट]] (किमान २० बळी) |{{flagicon|India}} [[मोहम्मद शमी]] |१५.८१ ([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]–[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]) |- |सर्वोत्तम [[इकॉनॉमी रेट]] (किमान १००० चेंडू टाकले) |{{flagicon|West Indies}} [[अँडी रॉबर्ट्स]] |३.२४ ([[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]]–[[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]]) |- |सर्वोत्तम गोलंदाजी आकडेवारी |{{flagicon|Australia}} [[ग्लेन मॅकग्रा]] वि {{cr|Namibia}} |७/१५ ([[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]]) |- |स्पर्धेत सर्वाधिक बळी |{{flagicon|Australia}} [[मिचेल स्टार्क]] |२७ ([[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]]) |- ! colspan="3" | क्षेत्ररक्षण |- |सर्वाधिक बाद ([[यष्टिरक्षक]]) |{{flagicon|Sri Lanka}} [[कुमार संगकारा]] |५४ ([[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]]–[[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]) |- |सर्वाधिक झेल ([[क्षेत्ररक्षण (क्रिकेट)|क्षेत्ररक्षक]]) |{{flagicon|Australia}} [[रिकी पाँटिंग]] |२८ ([[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]]–[[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]]) |- ! colspan="3" | संघ |- |सर्वोच्च स्कोअर |{{cr|South Africa}} वि {{cr|Sri Lanka}} |४२८/५ ([[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]) |- |सर्वात कमी स्कोअर |{{cr|Canada}} वि {{cr|Sri Lanka}} |३६ ([[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]]) |- |सर्वोच्च विजय % |{{flagicon|Australia}} ऑस्ट्रेलिया |७५.४८% (१०५ खेळले, ७८ जिंकले)<ref>{{cite web |title=World Cup Cricket Team Records & Stats |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12;type=trophy |website=ESPNCricinfo |access-date=22 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227115818/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=12%3Btype%3Dtrophy |archive-date=27 February 2011 |url-status=live }}</ref> |- |सर्वाधिक सलग विजय |{{flagicon|Australia}} ऑस्ट्रेलिया |२७ (२० जून १९९९ – १९ मार्च २०११, एक [[निकाल (क्रिकेट)#परिणाम नाही|निकाल नाही]] वगळला)<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=start;size=100;spanmax2=20+mar+2011;spanmin2=23+May+1999;spanval2=span;team=2;template=results;trophy=12;type=team;view=results|title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team records|publisher=Cricinfo|access-date=30 March 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911093616/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2%3Bfilter%3Dadvanced%3Borderby%3Dstart%3Bsize%3D100%3Bspanmax2%3D20+mar+2011%3Bspanmin2%3D23+May+1999%3Bspanval2%3Dspan%3Bteam%3D2%3Btemplate%3Dresults%3Btrophy%3D12%3Btype%3Dteam%3Bview%3Dresults|archive-date=11 September 2015}}</ref> |- |सलग सर्वाधिक स्पर्धा जिंकतो |{{flagicon|Australia}} ऑस्ट्रेलिया |३ ([[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]]–[[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]]) |} ===स्पर्धेद्वारे=== {{main|क्रिकेट विश्वचषक पुरस्कार}} {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! विजयी कर्णधार !! अंतिम सामन्यातील सर्वोत्तम खेळाडू !! स्पर्धेतील सर्वोत्तम खेळाडू !! सर्वाधिक धावा !! सर्वाधिक बळी |- | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक|१९७५]] || {{flagicon|WIN}} [[क्लाइव्ह लॉईड]] || {{flagicon|WIN}} [[क्लाइव्ह लॉईड]]<ref name=potm_75-19>{{Cite web |title=ODI World Cup Finals: Full list of Player of the Match award winners from 1975 to 2019|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/odi-world-cup-final-man-of-the-match-list-award-winners-performances-records-stats-india-vs-australia-2023/article67550186.ece/|access-date=19 November 2023 |website=Sportstar|date=19 November 2023 }}</ref> || पुरस्कार मिळालेला नाही|| {{flagicon|NZ}} [[ग्लेन टर्नर]] (३३३) || {{flagicon|AUS}} [[गॅरी गिलमोर]] (११) |- |[[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक|१९७९]] || {{flagicon|WIN}} [[क्लाइव्ह लॉईड]] || {{flagicon|WIN}} [[विव्ह रिचर्ड्स]]<ref name=potm_75-19/> || पुरस्कार मिळालेला नाही|| {{flagicon|WIN}} [[गॉर्डन ग्रीनिज]] (२५३) || {{flagicon|ENG}} [[माइक हेंड्रिक्स]] (१०) |- | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] ||{{flagicon|IND}} [[कपिल देव]] || {{flagicon|IND}} [[मोहिंदर अमरनाथ]]<ref name=potm_75-19/> || पुरस्कार मिळालेला नाही || {{flagicon|ENG}} [[डेव्हिड गोवर]] (३८४) || {{flagicon|IND}} [[रॉजर बिन्नी]] (१८) |- | [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक|१९८७]] ||{{flagicon|AUS}} [[ॲलन बॉर्डर]]|| {{flagicon|AUS}} [[डेव्हिड बून]]<ref name=potm_75-19/> || पुरस्कार मिळालेला नाही ||{{flagicon|ENG}} [[ग्रॅहम गूच]] (४७१) || {{flagicon|AUS}} [[क्रेग मॅकडरमॉट]] (१८) |- | [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक|१९९२]] ||{{flagicon|PAK}} [[इम्रान खान]] || {{flagicon|PAK}} [[वसीम अक्रम]]<ref name=potm_75-19/> ||{{flagicon|NZ}} [[मार्टिन क्रो]]<ref name=potm_75-19/> || {{flagicon|NZ}} [[मार्टिन क्रो]] (४५६) || {{flagicon|PAK}} [[वसीम अक्रम]] (१८) |- | [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक|१९९६]]||{{flagicon|SL}} [[अर्जुन रणतुंगा]] || {{flagicon|SL}} [[अरविंदा डी सिल्वा]]<ref name=potm_75-19/> || {{flagicon|SL}} [[सनथ जयसूर्या]]<ref name=potm_75-19/> || {{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]] (५२३) ||{{flagicon|IND}} [[अनिल कुंबळे]] (१५) |- | [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] ||{{flagicon|AUS}} [[स्टीव्ह वॉ]] || {{flagicon|AUS}} [[शेन वॉर्न]]<ref name=potm99>{{Cite web |title=Australia vs Pakistan, ICC World Cup 1999 |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-1999-61046/australia-vs-pakistan-final-65234/full-scorecard |access-date=19 November 2023 |website=ESPNcricinfo}}</ref>||{{flagicon|SA}} [[लान्स क्लुसनर]]<ref name=potm99/> || {{flagicon|IND}} [[राहुल द्रविड]] (४६१) ||{{flagicon|NZ}} [[जिऑफ ॲलॉट]] / <br/> {{flagicon|AUS}} [[शेन वॉर्न]] (२०) |- |[[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] || {{flagicon|AUS}} [[रिकी पाँटिंग]] || {{flagicon|AUS}} [[रिकी पाँटिंग]]<ref name=potm03>{{Cite web |date=23 March 2003 |title=Australia vs India, ICC World Cup 2003 Final |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-2002-03-61124/australia-vs-india-final-65286/full-scorecard |access-date=19 November 2023 |website=ESPNcricinfo}}</ref>|| {{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]]<ref name=potm03/> || {{flagicon|IND}} [[सचिन तेंडुलकर]] (६७३) || {{flagicon|SL}} [[चमिंडा वास]] (२३) |- |[[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]] || {{flagicon|AUS}} [[रिकी पाँटिंग]] || {{flagicon|AUS}} [[ॲडम गिलख्रिस्ट]]<ref>{{Cite web |date=18 November 2018 |title=This day, that year: Adam Gilchrist scores 149 to gift Australia World Cup |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/this-day-that-year-adam-gilchrist-scores-149-to-gift-australia-world-cup/story-k3ebcJURetMZw8I7ztP4CK.html |access-date=19 November 2023 |website=Hindustan Times}}</ref>|| {{flagicon|AUS}} [[ग्लेन मॅकग्रा]]<ref>{{Cite web |date=29 April 2007 |title=McGrath bows out winning Player of the Tournament award |url=https://www.espncricinfo.com/story/mcgrath-bows-out-winning-player-of-the-tournament-award-292785 |access-date=19 November 2023 |website=ESPNcricinfo}}</ref>|| {{flagicon|AUS}} [[मॅथ्यू हेडन]] (६५९) || {{flagicon|AUS}} [[ग्लेन मॅकग्रा]] (२६) |- |[[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] || {{flagicon|IND}} [[महेंद्रसिंग धोनी]] || {{flagicon|IND}} [[महेंद्रसिंग धोनी]]<ref name="hindustantimes.com">{{Cite web |date=11 November 2011 |title=Yuvraj Player of the Tournament; Dhoni Man of the Match of WC final |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/yuvraj-player-of-the-tournament-dhoni-man-of-the-match-of-wc-final/story-8ll0UfgXUaIUtVeIrJMOIM.html |access-date=19 November 2023 |website=Hindustan Times}}</ref>|| {{flagicon|IND}} [[युवराज सिंग]]<ref name="hindustantimes.com"/>|| {{flagicon|SL}} [[तिलकरत्ने दिलशान]] (५००) || {{flagicon|PAK}} [[शाहिद आफ्रिदी]] / <br/> {{flagicon|IND}} [[झहीर खान]] (२१) |- |[[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]] || {{flagicon|AUS}} [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] ||{{flagicon|AUS}} [[जेम्स फॉकनर]]<ref>{{Cite web |date=29 March 2015 |title=James Faulkner Emerges From the Shadows of Two Mitchells in World Cup Final |url=https://sports.ndtv.com/icc-cricket-world-cup-2015/james-faulkner-emerges-from-the-shadows-of-two-mitchells-in-world-cup-final-1502822 |access-date=19 November 2023 |website=NDTV }}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>||{{flagicon|AUS}} [[मिचेल स्टार्क]]<ref>{{Cite web |date=29 March 2015 |title=Mitchell Starc named as player of ICC World Cup 2015 |url=https://www.indiatoday.in/sports/world-cup-2015/story/mitchell-starc-world-cup-2015-australia-new-zealand-246307-2015-03-29 |access-date=19 November 2023 |website=India Today}}</ref>||{{flagicon|NZ}} [[मार्टिन गप्टिल]] (५४७) || {{flagicon|AUS}} [[मिचेल स्टार्क]] / <br/>{{flagicon|NZ}} [[ट्रेंट बोल्ट]] (२२) |- |[[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९]] || {{flagicon|ENG}} [[इऑन मॉर्गन]] ||{{flagicon|ENG}} [[बेन स्टोक्स]]<ref name=potm19>{{Cite web |date=15 July 2019 |title=World Cup 2019 Awards Winners: Man of the Tournament and Man of the Match |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket-world-cup/cricket-world-cup-2019-awards-winners-list-man-of-the-tournament-and-man-of-the-match-5829154/ |access-date=19 November 2023 |website=Indian Express}}</ref>|| {{flagicon|NZ}} [[केन विल्यमसन]]<ref name=potm19/>|| {{flagicon|IND}} [[रोहित शर्मा]] (६४८) || {{flagicon|AUS}} [[मिचेल स्टार्क]] (२७) |- |[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]] || {{flagicon|AUS}} [[पॅट कमिन्स]] || {{flagicon|AUS}} [[ट्रॅव्हिस हेड]]<ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=Travis Head delivers World Cup final masterclass in POTM display |url=https://www.cricketworldcup.com/news/3789833 |access-date=19 November 2023 |website=cricketworldcup.com }}{{मृत दुवा|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]]<ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=India star named Player of the Tournament at ICC Men's Cricket World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/news/3789837 |access-date=19 November 2023 |website=ICC}}</ref>||{{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] (७६५) || {{flagicon|IND}} [[मोहम्मद शमी]] (२४) |- |} ==हे देखील पहा== *[[आयसीसी अंडर-१९ क्रिकेट विश्वचषक]] *[[आयसीसी टी-२० विश्वचषक]] *[[आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] *[[आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप]] *[[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक]] *[[महिला क्रिकेट विश्वचषक]] *[[आशिया कप]] *[[विश्व चषक]] *[[विश्वचषकांची यादी]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ===स्रोत=== * {{cite book | last=Browning | first=Mark | title=A complete history of World Cup Cricket | publisher=[[Simon & Schuster]] | year=1999 | isbn=0-7318-0833-9 }} == बाह्य दुवे == *{{official website|https://www.cricketworldcup.com/}} आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक *{{official website|https://www.icc-cricket.com/}} आयसीसी {{Navboxes|list= {{क्रिकेट विश्वचषक माहिती}} {{आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक विजेते}} {{आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक विजेता कर्णधार}} {{आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक फायनलमधील सामनावीर}} {{आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेतील सर्वोत्तम खेळाडू}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट}} {{मुख्य विश्वचषक}} {{मुख्य जागतिक स्पर्धा}} }} {{Authority control}} [[वर्ग:क्रिकेट|विश्वचषक]] [[वर्ग:क्रिकेट विश्वचषक]] [[वर्ग:एकदिवसीय क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]] [[वर्ग:विश्वचषक]] h1pv7h0iqc3nm601vtysnzaeyj9wz05 14 11209 2677294 2172629 2026-04-03T18:36:26Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677294 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:आर्जेन्टिनी व्यक्ती|राष्ट्राध्यक्ष]] qefhn0n3m7damnj1gezrykr2arqefa2 14 12009 2677316 2213202 2026-04-03T23:55:45Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677316 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:इजिप्ती व्यक्ती|पंतप्रधान]] nk8v392dformjrkr1c3as9ah7mu9ovz 14 13019 2677317 2213203 2026-04-03T23:55:48Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677317 wikitext text/x-wiki {{कॉमन्स वर्ग|Presidents of Egypt|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:इजिप्ती व्यक्ती|राष्ट्राध्यक्ष]] nbmdjm4f74on6pt4ibllfmeo07h3e1o 0 14298 2677457 2651094 2026-04-04T08:43:47Z ~2026-20912-78 181766 /* खंडोबाच्या लग्नकथा */ 2677457 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = १ मार्च |वर्ष = २०११ }} '''खंडोबा''' किंवा खंडेराय हे मुख्यत्वे [[महाराष्ट्र]], [[कर्नाटक]], [[आंध्र प्रदेश]] या राज्यातील शैव पंथीय दैवत आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=91tqCwAAQBAJ&pg=PA25&dq=%E0%A4%96%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwivmNTPjcuEAxX2k1YBHYa9C-IQ6AF6BAgOEAI#v=onepage&q=%E0%A4%96%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE&f=false|title=Devi Devtaon Ke Rahasya: Bestseller Book by Devdutt Pattanaik: Devi Devtaon Ke Rahasya|last=Pattanaik|first=Devdutt|date=2020-06-15|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-5048-789-1|language=hi}}</ref> [[महाराष्ट्र]]ातील अनेकांचे [[कुलदैवत]] आहे. प्रामुख्याने १०८ कुळी धनगर,९६ कुळी क्षत्रिय मराठे, इतर बलुतेदार समाजाचे कुलदैवत मानले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=QqScEAAAQBAJ&pg=PT45&dq=%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%A6%E0%A5%88%E0%A4%B5%E0%A4%A4+%E0%A4%96%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjQ8M-ozJaEAxU0hVYBHWJKDHgQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%A6%E0%A5%88%E0%A4%B5%E0%A4%A4%20%E0%A4%96%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE&f=false|title=KOLI SANSKRUTI AANI SAMAJIK AAKLAN|last=KOLI|first=DR SANTOSH RAGHUNATH|date=2022-11-18|publisher=Dnyanmangal Prakashan Vitaran|isbn=978-93-92538-10-0|language=mr}}</ref> परंपरेने ''खंडोबा'' हा [[शंकर|शंकराचा]] अवतार मानला जातो. खंडोबाच्या परिवारात म्हाळसा या पट्टराणी व बानुबाई नंतरच्या पत्नी <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=HBRNDwAAQBAJ&pg=PA10&dq=%E0%A4%96%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwizu4vPy5aEAxX-cmwGHftgD4gQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%E0%A4%96%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE&f=false|title=Ganesh Ka Rahasya: Ganesh Ka Rahasya: Unveiling the Mysteries of Lord Ganesha by Devdutt Pattanaik|last=Pattanaik|first=Devdutt|date=2021-01-19|publisher=Prabhat Prakashan|language=hi}}</ref>; हेगडे हा प्रधान आणि कुत्रा आणि वाहन घोडा यांचा समावेश होतो.<ref name="मराठी विश्वकोश">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=https://vishwakosh.marathi.gov.in/22880/ | title=खंडोबा | ॲक्सेसदिनांक=८ डिसेंबर २०२१ | archive-date=2021-12-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211208141647/https://vishwakosh.marathi.gov.in/22880/ | url-status=dead }}</ref> खंडोबाच्या मूर्ती, उभ्या व अश्वारूढ अशा स्वरूपात असून हातात [[डमरू]], [[त्रिशूळ]], खंडा (अतिशय मोठी आणि जड तलवार) आणि पानपत्र असून तो चतुर्भुज व कपाळाला भंडारा लावलेल्या रूपात असतो.<ref name="मराठी विश्वकोश"/> [[File:Khandoba temple Pune.jpg|thumb|300px|चंपा षष्ठीच्या दिवशीची जेजुरीच्या खंडोबाच्या देवळातली हळदीची उधळण]] ==नाव== एका मतानुसार खंडोबा हे नाव या देवतेच्या खंडा ([[संस्कृत]] [[खड्ग]] -> [[मराठी]] खंडा) या शस्त्रावरून आले आहे. दुसऱ्या मतानुसार हा [[संस्कृत]] ''स्कंद'' शब्दाचा अपभ्रंश आहे. (स्कंद -> स्कंदोबा -> खंडोबा) याखेरीज मल्हारी(मल्लारी), खंडेराय, मार्तंडभैरव, म्हाळसाकांत, रवळनाथ, येळकोटी(येळ=सात,सात कोटी सैन्य असलेला) ही खंडोबाची इतर नावे होत. खंडेराया हे नाव भक्तांमध्ये लोकप्रिय आहे. ते खंडोबाच्या खंडा [[शस्त्र|शस्त्रास]] ''खड्ग'' अशा नावाने संबोधतात. ''मल्ह / मल्ल + अरी'' अशी मल्हारी शब्दाची फोड असून ''मल्ल राक्षसाचा काल'' असा त्याचा अर्थ आहे. ''म्हाळसेचा पती'' म्हणून खंडोबास ''म्हाळसाकांत'' असे म्हणतात. येळकोटी म्हणजे सात कोटी सैनिकांचा नायक. खंडेराय (राय = राजा) हे नावही खंडोबाचे राजेपण दर्शविते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=CP4OAAAAQAAJ&pg=PA298&dq=various+names+of+khandoba&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiYi8er1JaEAxVOSGwGHVw7CbwQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=various%20names%20of%20khandoba&f=false|title=In Western India: Recollections of My Early Missionary Life|last=Mitchell|first=John Murray|date=1899|publisher=D. Douglas|language=en}}</ref> [[कर्नाटक|कर्नाटकात]] खंडोबास ''मैलार'' किंवा ''खंडू गौडा'' (स्वैरपणे : खंडू पाटील) तर [[आंध्र प्रदेश|आंध्रात]] ''मल्लाण्णा'' नावाने ओळखतात. मल्हार हा महाराष्ट्रातील अनेक कुटुंबांचा लोकप्रिय असा कुलस्वामी (कुलदैवत) आहे. खंडोबाचेही ते एक नाव आहे. खंडोबा हा शंकराचा अवतार समजला जातो. मल्लासुर दैत्याचा संहार केला, मल्लाची हार झाली म्हणून मल्ल + हार अशा रितीने [[मल्हार]] हे नाव मिळाले असावे.{{संदर्भ हवा}} "येळकोट येळकोट जय मल्हार" असा या देवाचा जयघोष केला जातो. मल्हारी मार्तंड (मल्लारिमार्तंड) असेही नामाभिधान आहे. मूळ संस्कृतमध्ये या नावाचा उच्चार "मल्लार" असा आहे. ==दैवत== [[File:Khandoba Mhalsa fighting demons.jpg|left|thumb|खंडोबा म्हाळसा मणिमल्लांचा संहार करताना (मूळ शिळाचित्राचे साल - १८८०)]] खंडोबा हे दैवत अकराव्या शतकापासून लोकप्रिय झाले असावे.<ref name="मराठी विश्वकोश"/> खंडोबाचे ऐतिहासिक उल्लेख चौदाव्या शतकापासून येतात.<ref name="माटे">माटे</ref> खंडोबावरील सर्वाधिक महत्त्वाचा ग्रंथ ''मल्हारी माहात्म्य'' सांगतो की मल्हारीचा निर्देश ब्रह्मांड पुराणातील क्षेत्रकांडात केला आहे. पण या पुराणाच्या प्रमाण आवृत्तीत याचा उल्लेख मिळत नाही.<ref>Sontheimer in Bakker p.103</ref> मूळचे लोकदैवत असलेल्या खंडोबाचे क्रमश: वैदिकीकरण झाल्याचे दिसते. लोककथा या देवतेस पौराणिक [[शिव]] व वैदिक [[रुद्र]] यांचा पूर्णावतार मानतात. खंडोबाच्या परिवारातील इतर सदस्यांचेंही वैदिकीकरण झाले आहे. यामुळे म्हाळसा बाणाई या [[पार्वती]] व [[गंगा]] यांच्या, रक्त पिणारा खंडोबाचा कुत्रा [[कृष्ण|कृष्णाचा]] तर शुभ्र घोडा [[नंदी]]चा अवतार मानला गेला.<ref>Stanley in Hiltebeitel p.278</ref> खंडोबा हे दैवत वैदिक पशुपती रुद्राप्रमाणे घोडा आणि कुत्रा यांच्याशी संबंधित आहे. खंडोबाचा भक्तिपंथ किमान बाराव्या शतकापासून अस्तित्वात आहे. [[महानुभाव पंथ|महानुभाव पंथीय]] [[चक्रधर]] स्वामींनी खंडोबाचा उल्लेख केला आहे. [[आंध्र प्रदेश|आंध्राच्या]] काकटीय सम्राटांचे खंडोबा हे कुलदैवत होते. ''मल्हारी माहात्म्य'' ग्रंथातील ''प्रेमपुरी'' जागा [[कर्नाटक|कर्नाटकातील]] [[बिदर]]जवळचे ''आदी मैलार'' स्थान आहे असे मानले जाते. आदी मैलार खंडोबाच्या बारा प्रमुख स्थानांमध्ये मोडते. मराठी परंपरेने मूळचा प्रेमपुरीचा खंडोबा प्रेमपुरी -> [[नळदुर्ग]] -> पाली (जि. सातारा) असे करत [[जेजुरी]]स स्थिरावला.<ref>Sontheimer in Bakker p.105</ref> मराठी परंपरेत खंडोबा ''कानडी देव'' मानला जात असल्याचे संशोधक सोन्थेमर सांगतात. दख्खनच्या लिंगायत, [[जैन]] व इतर व्यापाऱ्यांनी खंडोबा पंथाचा प्रसार केला असावा. त्याचवेळी मराठीत मल्हारी माहात्म्य, जयाद्रिविजय आदी ग्रंथ व वाघ्यामुरळींच्या लोकगीतांमध्ये या देवतेची स्तुती केल्याचे दिसते. [[महात्मा फुले]] यांनी खंडोबा देवतेस बळीराजाच्या राज्यातील [[महाराष्ट्र]] क्षेत्राचा अधिपती मानले आहे. [[महाराष्ट्र]] क्षेत्र विस्ताराने मोठे असल्याने बळीराजाने या प्रदेशाचे नऊ खंड केले. [[जेजुरी]]चा क्षेत्रपती असणारा खंडोबा त्यातील एक होय. खंडोबाचे मार्तंड हे नाव "मार-तोंड" यावरून आले असल्याचे त्यांचे मत आहे.<ref>महात्मा फुले समग्र वाङ्‌मय प्रकाशक साहित्य आणि संस्कृती मंडळ, सहावी आवृत्ती पृष्ठ १५९</ref> जेजुरीचे मंदिर वीरपाल वीरमल्ल याने इ.स. १३८१ साली बांधले. १६३५ साली [[खटाव]]च्या राघो मंबाजीने याचा विस्तार केला.<ref name="माटे"/> बंगाली संत [[चैतन्य महाप्रभू]] यांनी या मंदिरास भेट दिली होती व मुरळींचा वेश्याव्यवसाय बंद करण्याचे प्रयत्न केले होते; असे ऐतिहासिक उल्लेख आहेत. जेजुरी गडावरील शिलालेखांत विठ्ठल सदाशिव विंचूरकर, [[मल्हारराव होळकर]] वगैरेंचे उल्लेख येतात. [[नारायणराव पेशवे|नारायणरावाच्या]] हत्येनंतर [[नाना फडणीस]] यांनी नारायणरावाची गरोदर पत्‍नी गंगाबाई हीस पुत्र झाल्यास एक लाख अर्पण करू असा नवस केला होता. नवस पूर्ण झाल्यामुळे [[पेशवे]] दरबाराकडून विविध रूपात हा नवस फेडला गेला.<ref name="माटे"/> ==खंडोबाची प्रतीके== खंडोबाची प्रतीके विविध आहेत. लिंग, तांदळा, मूर्ती, टांक ही प्रतीके आज रूढ आहेत. ==कुळाचार== [[File:जेजुरी गडावरील गोंधळी महिला.jpg|thumb|जेजुरी गडावरील गोंधळी महिला]] हे दैवत अनेक कुटुंबांचे कुलदैवत असल्याने विविध कुळाचारात खंडोबास स्थान आहे. * [[जागरण]] - [[गोंधळ]] : [[File:जागरण गोंधळ.jpg|thumb|जागरण गोंधळ]] देवतेची गीतांमधून स्तुती असे या आचाराचे स्वरूप असते. अनेक मराठी कुटुंबांमध्ये [[विवाह|लग्नानंतर]] गोंधळ घालण्याची प्रथा आहे. जेजुरी गडावरील दर्शन परंपरेत देवाची पूजा गोंधळी मंडळी कडून करवून घेण्याची परंपरा प्रचलित आहे. * चित्रफीत- [[File:Jejuri ashirwad.webm|thumb|पूजा]] ==तळी भरणे== [[File:Tali Bhandara at jejuri.webm|thumb|Tali Bhandara at jejuri]] ''तळीभरण'' हा नैमित्तिक स्वरूपाचा कुळाचार आहे. यात पाच पुरुषांद्वारे बेल, भंडारा, सुपारीने देवतेला ओवाळले जाते. शेवटी तीन वेळा थाळी उचलून वरखाली करताना ''सदानंदाचा येळकोट, भैरवनाथाचे चांगभले'' असा जयजयकार करतात. [[मराठी भाषा|मराठीतील]] ''तळी उचलणे'' हा ''समर्थन करणे'' या अर्थाचा वाक्प्रचार या आचारावरूनच आला आहे. [[File:तळी भरणे.jpg|220px|right|thumb|तळी भरणे]] [[File:One of the rituals at Jejuri.jpg|thumb|विधी]] == तळी भंडार== || श्री खंडोबा महाराज तळी आरती || आगडदुम नगारा सोन्याची जेजुरी । <br>सदानंदाचा येळकोट, येळकोट मल्हार येळकोट । हर हर महादेव । चिंतामण मोरया । भैरोबाचा चांदोबा । अगडबंब नगारा । सोन्याची जेजुरी । मोत्याचा तुरा । निळा घोडा । पायी तोडा । कमर करगोटा । बेंबी हिरा । गळ्यात कंठी । मोहनमाळा । डोईवर शेला । अंगावर शाल । सदा हिलाल । जेजुरी जाई । शिकार खेळी। म्हाळसासुंदरी । आरती करी । देवा ओवाळी । नानापरी । देवाच्या शृंगारा। कोट लागो शिखरा । खंडेरायाचा खंडका । भंडाराचा भडका। बोल सदानंदाचा येळकोट । ==उपासना== [[बेल]], भंडारा, [[दवणा]] यांना खंडोबाच्या पूजेत महत्त्व असून [[कांदा]] त्यास अधिक प्रिय आहे. त्यास मांसाचाही नैवद्य दाखवितात. याशिवाय रगडा, भरीत आणि [[पुरणपोळी]]चाही नैवद्य दाखवितात खंडोबाचे उपासक ब्राह्मणांपासून ते लिंगायत, धनगर, मातंग, मराठा अशा सर्वच जातींमध्ये आढळतात. हे दैवत ''सकाम दैवत'' असल्याने त्याला अनेक नवस केले जातात.<ref name="मराठी विश्वकोश"/> ==मल्हारी माहात्म्य== [[संस्कृत]] व [[मराठी]] भाषेतील या ग्रंथाने खंडोबा देवतेस लोकजीवनात महत्त्वाचे स्थान दिले. हा ग्रंथ (बहुधा खंडोबा कुलदैवत असलेल्या महाराष्ट्रीय कवीने) इ.स.१२६० ते १३९८ च्या दरम्यान रचला गेल्याचा कयास आहे. खंडोबाने मणी व मल्ल दैत्यांशी [[मार्गशीर्ष]] शुक्ल १ ते ६ अशी सहा दिवस लढाई केली व सहाव्या दिवशी चंपाषष्ठीस दोघांचा वध केला. या सहा दिवसात खंडोबाचा उत्सव साजरा केला जातो. या उत्सवाला खंडोबाचे नवरात्र म्हणतात. ''मल्हारी माहात्म्य'' या ग्रंथात बावीस अध्याय आणि ९३० श्लोक आहेत. ग्रंथाचा सर्वसाधारण गोषवारा असा - <br> {| class="wikitable" |- |'''अध्याय'''||<div style="text-align: center;"> '''वर्णन''' |- |१||मंगलाचरण, मणिचूर्ण पर्वतावरील सप्‍तऋषींच्या कुटिरांचे वर्णन, मल्लासुर कुटिरे उद्ध्वस्त करतो. ऋषी [[इंद्र|इंद्राकडे]] जातात. |- |२||[[इंद्र|इंद्रदरबाराचे]] वर्णन, [[इंद्र|इंद्राची]] मदत करण्याबाबत असमर्थता, [[वैकुंठ|वैकुंठात]] जाऊन [[विष्णू]]ची मदत घेण्याचा सल्ला |- |३||[[वैकुंठ|वैकुंठाचे]] वर्णन, ऋषी [[विष्णू]]ची स्तुती करतात व मदतीची याचना करतात.[[विष्णू]] ऋषींसोबत [[कैलास]] पर्वतावर येतात. |- |४||[[कैलास]] पर्वताचे वर्णन, कैलासाची शोभा बघून ऋषी व [[विष्णू]] यांना झालेला आनंद. |- |५||[[शंकर|शंकराच्या]] महालाचे वर्णन. |- |६||[[शंकर]]-[[पार्वती]] यांच्या दिव्य रूपाचे वर्णन. |- |७||ऋषी [[शंकर|शंकराची]] स्तुती करतात, शंकर ऋषिगणांस अभयदान देतो, धृतमरीचा जन्म. |- |८||[[शंकर]] मार्तंडभैरव अवतार घेतो, देवसैन्याचे वर्णन, युद्धास निघतात. |- |९||मल्लासुरास देवसेनेच्या आक्रमणाची खबर मिळते, दैत्यगणांची युद्धतयारी. |- |१०||युद्धाचे वर्णन. |- |११||[[कार्तिकेय]] व खंडगदृष्याचे युद्ध, [[कार्तिकेय|कार्तिकेयाचा]] विजय. |- |१२||[[गणपती]] व उल्कामुखाचे युद्ध,[[गणपती]]चा विजय; [[नंदी]] व कुटिलोमाचे युद्ध [[नंदी]]चा विजय. |- |१३||मणिदैत्य व खंडोबाचे युद्ध, मणीचा वध. |- |१४||[[विष्णू]] मल्लासुरास समजावण्याचा प्रयत्‍न करतात, मल्लासुर सल्ला धुडकावून युद्धास जातो. |- |१५||धृतमरी आणि मल्लासुराचे युद्ध, धृतमरीचा पराभव. |- |१६||मल्लासुराचे व खंडोबाचे युद्ध, मल्लासुराचा पराभव. |- |१७||मल्लासुराकडून खंडोबाची स्तुती, खंडोबा मल्लासुरास वर देतो. |- |१८||ऋषींच्या विनंतीनुसार मणिमल्लांच्या वधस्थळी दोन लिंगे प्रकट होतात, देवगण त्यास्थळी तीर्थयात्रेसाठी येतात. |- |१९||प्रेमपुरी यात्रेचे महत्त्व. |- |२०||प्रेमपुरी स्थळाचे वर्णन. |- |२१||खंडोबाच्या पूजेचे माहात्म्य. |- |२२||ग्रंथ वाचून मिळणारे फळ.</div> |} ''मल्हारी माहात्म्य'' या ग्रंथाशिवाय ‘जयाद्री-माहात्म्य'' (संस्कृत, कवी ज्ञानदेव?), ‘श्रीमार्तण्ड-विजय'' (कवी - गंगाधर कमलाकर) , ‘श्री मल्हारी मार्तंड विजय” (कवी माणिकप्रभु) हे खंडोबावरील इतर मराठी काव्यग्रंथ आहेत. ==खंडोबाच्या लग्नकथा== [[File:Vaghya.jpg|left|thumb|एक वाघ्या - खंडोबाला वाहिलेल्या पुरुषास वाघ्या तर स्त्रीस मुरळी असे म्हणतात.]] खंडोबा हे क्षत्रिय कुळातील आहे. तसेच ते बहुपत्‍नीक आहे. खंडोबाच्या राणी वेगवेगळ्या जातीतील आहेत. अशा बहुपत्‍नीकत्वामुळे त्या जातींमध्ये एक प्रकारचा सांस्कृतिक धागा तयार झाला आहे. खंडोबाची पहिली पत्‍नी म्हाळसा [[लिंगायत]] असून दुसरी पत्‍नी बाणाई बलुतेदारातील आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=ooV3Rz9zQvQC&pg=PA118&dq=%E0%A4%96%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE+%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%80&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjb6ZCQ1ZaEAxUWsFYBHV-gCmgQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%E0%A4%96%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%80&f=false|title=Images of Women in Maharashtrian Literature and Religion: A Translation of the Pratyabhijnahrdayam with an Introduction and Notes, by Ksemaraja|last=Feldhaus|first=Anne|last2=Feldhaus|first2=Professor of Religious Studies Anne|date=1996-01-01|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-2837-5|language=en}}</ref> ही मोहिनी व [[पार्वती]] यांचा संयुक्त अवतार मानण्यात येते. म्हाळसा [[नेवासे|नेवाश्याच्या]] तिमशेट नावाच्या व्यापाऱ्याच्या घरात जन्मली. स्वप्नात मिळालेल्या खंडोबाच्या दृष्टांतानुसार तिमशेटने पाली (जि. सातारा) येथे पौष पौर्णिमेस दोघांचे लग्न लावले असे सांगितले जाते. दुसरी पत्‍नी बाणाई [[इंद्र|इंद्राची]] मुलगी असल्याचे मानले जाते. ही एका धनगरास सापडली. बाणाईला [[जेजुरी]] येथे पती मिळेल असे वर्तविण्यात आले. जेजुरीस बाणाईने खंडोबास पाहिले तिथे दोघे प्रेमात पडले. बाणाईच्या सहवास मिळण्यासाठी खंडोबाने आपली पत्‍नी म्हाळसा हिच्या सोबत [[सारीपाट|सारीपाटाचा]] डाव मांडला. डाव हरणाऱ्यास बारा वर्षे वनवास ही अट होती. खंडोबा हा डाव हरले व मेंढपाळचे रूप घेऊन बाणाईच्या पित्याकडे चाकर म्हणून राहू लागले. एक दिवस खंडोबाने सारी मेंढरे मारली व बाणाईच्या पित्यास बाणाईशी लग्न लावल्यास सारी मेंढरे जिवंत करतो असे सांगितले; आणि बाणाईचे लग्न या मेंढपाळशी झाले. खंडोबाच्या प्रेमात पडलेली बाणाई या लग्नास अनिच्छुक होती. [[जेजुरी]]च्या वाटेवर खंडोबाने आपले खरे रूप बाणाईस दाखविले. बाणाईस बघून म्हाळसा संतप्‍त झाली. तेव्हा बायकांचे भांडण थांबविण्यासाठी जेजुरी डोंगराचा वरचा भाग म्हाळसेस तर खालचा भाग बाणाईस दिला. म्हणून जेजुरी गडावर म्हाळसेचे मंदिर वर तर बाणाईचे पायथ्यास आहे असे सांगतात. ==दंतकथा== *'''सावकारी भुंगा''' [[औरंगजेब|औरंगजेबाच्या]] दक्षिणेवरील मोहिमेवर असताना त्याने [[यवत]]जवळील [[दौलतमंगल किल्ला]] काबीज केला. तेथून त्याने जेजुरीचे मंदिर पाहिले व मंदिर भ्रष्ट करण्याच्या हेतूने सैन्य पाठवले. मुघल सैन्य जेजुरीच्या गडकोटापाशी आले असता त्यांना मंदिराचे दरवाजे बंद असल्याचे दिसले. त्यांनी [[सुरूंग]] लावून कोट उडविण्याचे ठरवले. पण जेथे सुरूंगासाठी भोक केले होते तेथून हजारो भुंगे बाहेर पडले व त्यांनी मुघल सैन्यावर हल्ला चढविला. सैन्य जेथे जाईल तेथे त्यांचा पाठलाग केला. मुसलमान सरदाराने या घटनेचा अर्थ एका हिंदूस विचारला तेव्हा त्याने खंडोबा हे कडक दैवत असून तुम्ही त्यास डिवचले यामुळे असे घडले असे सांगितले आता ही अस्मानी बंद करण्यासाठी तुम्हास काहीतरी करणे भाग आहे असे सांगितले. सरदाराने [[औरंगजेब|औरंगजेबाकडे]] जाऊन या घटनेचा वृत्तान्त सांगितला. तेव्हा [[औरंगजेब|औरंगजेबाने]] सव्वा लाख रुपये खंडोबास नजर केले. अशी ''सावकारी रक्कम'' वसूल केल्यामुळे या भुंग्यांना सावकारी भुंगे म्हणतात. [[जेजुरी]] मंदिराच्या उजव्या दरवाज्याजवळील भुंगे सावकारी भुंगे म्हणून दाखवले जातात. *'''भाया भक्ताची साक्ष''': एकदा कडेपठारावर (हे पठार जेजुरी मुख्य मंदिरानजीक आहे) धनगरांची पोरे विश्रांतीसाठी बसली असता खंडोबा तेथे आला. पण आपला भक्त भाया येत आहे पाहून तो अदृश्य झाला. इतर मुलांनी खंडोबाच्या या येण्याजाण्याबद्दल भायास सांगितले. खंडोबाचे दर्शन चुकल्याने भाया अस्वस्थ झाला. खंडोबा जेथे बसला होता त्या घोंगड्याखाली हळदीचे लिंग सापडले. तेव्हा भायाने त्या लिंगाची प्रार्थना सुरू केली. वडिलधाऱ्यानी जेव्हा पोरांच्या कथेवर विश्वास न ठेवता लिंग फेकून दिले तेव्हा लिंगाचे रूपांतर एका मौल्यवान मण्यात झाले आणि वडील माणसे विचारात पडले. इकडे कोणाच्या भक्तीमुळे खंडोबा प्रकट झाला हा वाद सुरू झाला तेव्हा ज्या कोणाची कुऱ्हाड लिंगात रुतेल त्याला खंडोबा आणण्याचे श्रेय मिळेल असे ठरले. अपेक्षेप्रमाणे भायाची कुऱ्हाड रुतली आणि त्यातून रक्तदुधाचा प्रवाह सुरू झाला. यानंतर देव स्वतः प्रकट झाला व मरळ घराण्यातील व्यक्तीने स्वतःचे रक्त शिंपडल्यास हा प्रवाह थांबेल असे सांगितले आणि त्याप्रमाणे हा रक्तप्रवाह थांबला. तेथे मंदिर उभारण्यात आले. पुढे मंदिराच्या वहिवाटीचा वाद उत्पन्न झाला असता वरील कथा [[पेशवे]] दरबारात पुरावा म्हणून मांडण्यात आली होती. (सन १७५०){{संदर्भ हवा}} उमाजीराजे नाईक हे खंडोबाचे परम भक्त म्हणून प्रसिद्ध आहेत. त्यांना खंडोबा प्रसन्न असल्याचेही सांगितले जाते त्यांच्याकडे खंडोबाचे कडे असल्याने त्यांना (उमाजीना) इंग्रज फाशी देत असताना फाशी बसली जात नव्हती. कडे काढल्यानंतर नाईकांना फाशी बसली असेही बोलले जाते.{{संदर्भ हवा}} [[मल्हारराव होळकर]] नावाचे मोठे सरदार खंडोबाचे भक्त होऊन गेलेत. == मध्यामांमध्ये== * जय मल्हार नावाने एक प्रसिद्ध मालिका झी मराठी वाहिनीवर होती. महेश कोठारे यांनी मालिकेचे दिग्दर्शन केले होती. ही मालिका वीर मर्थांदन नावाने तमिळ भाषेमध्ये आहे. ही मालिका तमिळ वा थाई भाषेत डब केली आहे. व थाई भाषेत जय मर्थांदन. व पहिल्यांदाच भारतीय भाषेच्या व्यातिरिक्त डब केली गेली आहे. * 'जय मल्हार' नावाच्या चित्रपटात जय मल्हार मालिकेची थोडक्यात कथा दाखवली आहे. खंडोबावर खंडोबाचा महिमा व येळकोट येळकोट जयमल्हार हे दोन चित्रपट प्रसिद्ध आहे.{{संदर्भ}} ==उत्सव/यात्रा== * जेजुरी : वर्षात चैत्री, पौषी, श्रावणी व माघी अशा चार मोठ्या यात्रा होतात. देवाची विधिपूर्वक पूजा, विविध घराण्यांच्या मानाच्या पालख्यांचे व झेंड्याचे आगमन असे या यात्रा उत्सवांचे स्वरूप असते. [[सुपा|सुप्याचे]] खैरे, [[संगमनेर]]चे होलम आणि [[इंदूर]]च्या होळकरांना पालखीचा मान असतो. [[डफ]], [[मर्फा]], [[सनई]], [[ताशा]] आदी वाद्यांच्या साथीने झेंड्यांच्या काठ्या शिखरास टेकवण्याची स्पर्धा चालते. [[जेजुरी]]गडावर हळदीची मुक्त उधळण होते. मुरळींचे नृत्य या सोहळ्याचे आणखी एक आकर्षण असते. पौषी यात्रेस भरणारा गाढवांचा बाजार हे [[पौष]] यात्रेचे आकर्षण आहे.{{संदर्भ हवा}} सोमवती अमावस्येस (सोमवारी येणाऱ्या अमवास्येस) खंडोबाच्या दर्शनास मोठी गर्दी जमते. सोमवतीस खंडोबा व म्हाळसा यांच्या पालख्यांची प्रातःपूजेनंतर सवाद्य मिरवणूक निघते. खंडोबाच्या पालखीला खांदा देण्याचा मान फक्त रामोशी (नाईक), धनगर समाजाकडे आहे. नंतर त्यांच्या प्रतिमांना [[कऱ्हा नदी]]वर स्नान घातले जाते.{{संदर्भ हवा}} * नळदुर्ग : [[नळदुर्ग]] येथील मंदिर खंडोबाच्या १२ प्रमुख स्थानांमध्ये मोडते. येथे श्रावणी पौर्णिमेस खंडोबा व बानाई (दुसरे नाव : पालाई) यांचा विवाह सोहळा पार पडतो.{{संदर्भ हवा}} * पाली ([[सातारा जिल्हा]]) : पालीचे मंदिर पुणे बंगळूर राष्ट्रीय महामार्गावरच्या अतीत गावाजवळ असून हे मंदिरही खंडोबाच्या १२ प्रमुख स्थानांमध्ये मोडते. येथे पौष पौर्णिमेस खंडोबा व म्हाळसा यांचा विवाहसोहळा पार पडतो. * बहुतेक सर्व खंडोबा देवस्थानांत [[देवदीपावली]]निमित्त दीपोत्सव होतो, तो [[चंपाषष्ठी]]पर्यंत किंवा निदान त्या दिवशी असतो. दावडी निमगांव मल्हारी मार्तंड खंडोबा देवस्थानातर्फे हा [[चंपाषष्ठी]]चा दीपोत्सव मोठ्या उत्साहाने साजरा होतो.{{संदर्भ हवा}} == खंडोबाची मंदिरे == [[File:Jejuri-1.JPG|thumb|right|225px|[[खंडोबा मंदिर]],[[जेजुरी]] येथील मंदिर]] भारतात खंडोबाची खालील मंदिरे आहेत - * अणदूर (नळदुर्ग) ([[उस्मानाबाद जिल्हा]]) * खंडोबाची वाकडी (ता.राहाता, जि.अहिल्यानगर) * आदी मैलार ([[बिदर जिल्हा|बीदर जिल्हा]]) ([[गुलबर्गा|गुलबर्ग्याजवळ]]) * काळज (ता. फलटण)([[सातारा जिल्हा]]) * [[जेजुरी]] ([[पुणे जिल्हा]]) (खंडोबा देवाचे मुख्य पीठ) * देवरगुड्डा (राणीबेन्नूर) * निमगाव दावडी ([[पुणे जिल्हा]]) * पाली ([[सातारा जिल्हा]]) * [[पिंपळगाव निपाणी]] ता. निफाड जि. नाशिक * पिंपळगाव रोठा ([[पिंपळगाव रोठा]]) * [[मंगसुळी]] ([[बेळगाव जिल्हा]]) * मतोळा ([[लातूर जिल्हा]]) * ममुराबाद प्रति जेजुरी देवस्थान (जळगाव) * माळेगाव ([[नांदेड जिल्हा]]) * [[धनसळ]] ([[यवतमाळ जिल्हा]]) * मैलार लिंगप्पा (खानापूर, [[बेळगाव जिल्हा]]) * मैलारपूर (यादगीर) ([[बेळ्ळारी जिल्हा]]) * शेगुड ([[अहमदनगर जिल्हा|अहिल्यानगर जिल्हा]]) * सातारा (छत्रपती संभाजीनगर) * देवदहीफळ ([[धारुर]] [[बीड जिल्हा]]) * श्री खंडोबा मंदिर ([[अहेरी)]] ([[गडचिरोली जिल्हा]]) निर्माणाधिन * कडधे ता. खेड जि. पुणे * श्री कुलस्वामिनी म्हाळसाकांत खंडोबा मंदिर - (लोणी धामणी, ता. आंबेगाव, जिल्हा पुणे) ==इतर== ’मल्हार’ या नावाचे [[खंडोबा]]ची स्तोत्रे आणि तळीभंडार, कुलाचार वगैरेंविषयी माहिती देणारे एक छोटेखानी पुस्तक आहे. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == अधिक वाचन == * दक्षिणेचा लोकदेव खंडोबा - रा.चिं.ढेरे * ''टेंपल्स इन महाराष्ट्र'' (इंग्लिश) - एम.एस. माटे == बाह्य दुवे == * [http://www.jejuri.in/khandoba श्रीक्षेत्र जेजुरी येथील श्रीखंडोबा देवाची माहिती ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110517222817/http://www.jejuri.in/khandoba |date=2011-05-17 }} {{Commons|Category:Khandoba|खंडोबा}} {{महाराष्ट्रीय लोकदेवता}} [[वर्ग:हिंदू दैवते]] [[वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]] [[वर्ग:खंडोबा]] a788belk2e72d9y84oe8pyjbz4wrhyu 0 15008 2677193 2650415 2026-04-03T14:30:23Z Khirid Harshad 138639 2677193 wikitext text/x-wiki {{अर्धसुरक्षीत}} {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = ओसामा बिन लादेन | चित्र = Osama bin Laden portrait.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = ओसामा बिन लादेन १९९७ | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = [[मार्च १०]], [[इ.स. १९५७|१९५७]] | जन्म_स्थान = [[रियाध]] [[सौदी अरेबिया]] | मृत्यू_दिनांक = [[मे १]] [[इ.स. २०११|२०११]] (वय ५४) | मृत्यू_स्थान = अबोटाबाद {{coord|34|10|9.67|N|73|14|33.60|E|scale:10|display=inline}} [[पाकिस्तान]] | मृत्यू_कारण = बंदुकीच्या गोळ्यांनी त्याचे मस्तक भेदले गेले. | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = अरबी समुदाच्या तळाशी | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = गुप्त | निवासस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = | शिक्षण = व्यवस्थापन आणि अर्थशास्त्र | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = | कारकीर्द_काळ = १९८८ - २०११ | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = [[कुप्रसिद्ध दहशतवादी]] | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = मुस्लिम | जोडीदार = | अपत्ये = | वडील = मोहम्मद बिन लादेन | आई = | नातेवाईक = | पुरस्कार = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''ओसामा बिन मोहम्मद बिन अवाद बिन लादेन''' ( {{lang-ar|أسامة بن محمد بن عوض بن لادن}} ; [[रोमन लिपी]]: ''Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden'') (१० मार्च, इ.स. १९५७ - २ मे, इ.स. २०११) हा [[सप्टेंबर ११, २००१ चे दहशतवादी हल्ले|सप्टेंबर ११ च्या अमेरिकेवरील हल्ल्यांस]], तसेच जगभर अन्यत्र नरसंहारास जबाबदर असलेल्या [[अल कायदा]] या [[इस्लाम धर्म|इस्लामी]] जिहादी संघटनेचा संस्थापक व प्रमुख होता. वांशिकतेने [[येमेन|येमेनी]] असलेला ओसामा बिन लादेन [[सौदी अरेबिया]]तल्या प्रतिष्ठित ''बिन लादेन'' घराण्यात जन्मला होता. त्याला पडकण्यासाठी अडीच कोटी [[अमेरिकन डॉलर|अमेरिकन डॉलरचे]] बक्षीसही अमेरिकेने जाहीर केले होते. पुढे १३ जुलै २००७ रोजी या बक्षिसाची रक्कम पाच कोटी डॉलर इतकी वाढवण्यात आली होती. [[भारतीय प्रमाणवेळ|भारतीय प्रमाणवेळेनुसार]], १ मे २०११ च्या मध्यरात्री पाकिस्तानात देशाची राजधानी [[इस्लामाबाद|इस्लामाबादपासून]] केवळ ६५ किमी अंतरावरील अबोटाबादमध्ये {{coord|34|10|9.67|N|73|14|33.60|E|scale:10|display=inline}} अमेरिकी [[नेव्ही सील]] कमांडोंनी या क्रूरकर्म्याला मस्तकात आणि छातीवर बंदुकींतून गोळ्या झाडून ठार मारले. लादेनसाठीच्या या कारवाईला ‘जेरोनिमो’ असे सांकेतिक नाव ठेवण्यात आले होते.<ref>[http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/8149954.cms अमेरिकेने सुतावरून गाठला स्वर्ग...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507070720/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/8149954.cms |date=2011-05-07 }} महाराष्ट्र टाइम्स ३ मे २०११</ref> == जीवन == ओसामा बिन मोहम्मद बिन अवाद बिन लादेन हे त्याचे पूर्ण नाव होते. लादेनचा जन्म १० मार्च [[इ.स. १९५७]]ला सौदी अरेबियातील [[रियाध]] येथे झाला होता. ओसामाचे वडील मुहम्मद बिन लादेन हे ऐश्‍वर्यसंपन्न उद्योगपती आणि सौदी राजघराण्याशी संबध असणारे बडी असामी होते. [[जेद्दाह]]मधील किंग अब्दुल अझीझ विद्यापीठातून व्यापार, व्यवस्थापन आणि अर्थशास्त्राचे शिक्षण घेतलेला ओबामा [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] धर्मातील काही मौलवींच्या संपर्कात आला आणि त्याने [[इस्लाम धर्म|इस्लामच्या]] कार्याला वाहून घेतले. धर्म आणि धार्मिक तत्त्वज्ञान हीच ओसामाची खरी आवड होती. [[कुराण]] आणि मुख्यत: जिहाद या संकल्पनेचे विश्‍लेषण करण्यावर ओसामाने आपले लक्ष केंद्रित केले. [[चित्र:Bin Ladin.jpg|230px|left|thumb| बिन लादेन घराण्याचे [[सौदी अरेबिया|सौदी अरेबियातील]] ऑफिस]] [[शरिया]] या इस्लामी कायद्याचे पुनरुज्जीवन आणि पॅन अरेबिझम, [[लोकशाही]], [[साम्यवाद|कम्युनिझम]] , सोशॅलिझम किंवा इतर कुठल्याही विचारप्रणालीला विरोध हे ओसामाच्या तात्त्विक बैठकीचे प्रमुख सूत्र होते. जगात अफगाणिस्तान हे एकमेव मुस्लिम राज्य असल्याचे ओसामाचे म्हणणे होते. इस्रायलच्या निर्मितीला विरोध आणि [[इस्रायल|इस्रायलला]] पाठिंबा देणाऱ्या अमेरिकेशी युद्ध हेच त्याच्या जीवनाचे मुख्य ध्येय बनले होते. आत्यंतिक धार्मिकतेकडे झुकणाऱ्या या विचारसरणीने ओसामा तालिबानच्या गळ्यामधील ताईत बनला होता. सौदी उमराव घराण्यामधील ऐश्‍वर्यसंपन्न कुमार ते जगाला धडकी बसवणारा कुख्यात दहशतवादी असा लादेनचा प्रवास होता. राजकारणामधील सतत बदलणाऱ्या संदर्भाने ओसामाला जागतिक मंचावर पदार्पण करण्याची संधी चालून आली. [[रशिया|रशियन]] साम्यवादाला विरोध करण्यासाठी जन्माला आलेल्या विविध संघटना अल कायदामध्ये विसर्जित करून ओसामा जगभरातील दहशतवाद्यांचे स्फूर्तिस्थान बनला. इ.स. १९८० साली तो [[अफगाणिस्तान|अफगाणिस्तानात]] गेला आणि [[रशिया]]च्या आक्रमणाविरुद्धच्या लढाईत सहभागी झाला. [[अफगाणिस्तान|अफगाणातील]] [[तालिबान]] संघटनेच्या संपर्कात आल्यावर त्यांच्या सहकार्याने ओसामाने आपलेही कार्यक्षेत्र वाढविले. इ.स. १९८९ मध्ये [[रशिया]]ने [[अफगाणिस्तान|अफगाणमधून]] माघार घेतल्यानंतर ओसामा [[सौदी अरेबिया]]त परतला आणि बांधकाम व्यवसाय करू लागला. इ.स. १९९० मध्ये [[इराक]]ने [[कुवेत]]वर आक्रमण केले त्याच्या निषेधार्थ अमेरिकेने [[इराक|इराकवर]] हल्ला करून [[कुवेत]]ची बाजू घेतली. [[सौदी अरेबिया]]चादेखील त्याला पाठिंबा होता. ११ सप्टेंबर, [[इ.स. २००१]] या दिवशी ओसामा बिन लादेनने अमेरिका नावाच्या महासत्तेला प्रचंड मोठा हादरा दिला होता. अमेरिकेचीच विमाने वापरून त्याने वॉशिंग्टनमधील ट्विन टॉवर नामक अमेरिकेच्या आर्थिक उलाढालीवे केंद्र जमीनदोस्त केले आणि जगातील महासत्तेशी युद्धच पुकारले. त्या दिवसापासून लादेन हा अमेरिकेचा सर्वांत मोठा शत्रू झाला. त्याला शोधण्यासाठी जंग जंग पछाडले, परंतु काही केल्या अमेरिकेला तो सापडत नव्हता. अफगाणिस्तानात बसून लादेन, अल् कायदाची सगळी सूले हलवत होता. अमेरिकेची क्षेपणास्त्रेही लादेनचा वेध घेऊ शकत नव्हती. तो ठार झाल्याच्या बातम्या यायच्या, पण लगेचच व्हिडिओ मेसेज पाठवून लादेन अमेरिकेला चिथावणी द्यायचा. असे जवळपास ३० ऑडिओ, व्हिडिओ मेसेज त्याने पाठवले होते. == दहशतवादी कारवाया == * [[इराक]]वर हल्ला करण्यासाठी अमेरिकेने पाठविलेली विमाने [[सौदी अरेबिया]]त थांबत. असे करणे [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]विरोधी असल्याचा आरोप करून ओसामाने बंड पुकारले. त्याची परिणती त्याच्या हद्दपारीत झाली. * [[केन्या]], [[तांझानिया]], [[सोमालिया]]तील अमेरिकेच्या दूतावासावरील हल्ल्यात त्याचा सहभाग राहिला. * ओसामाच्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]]विरोधाने कळस गाठला तो ११ सप्टेंबर २००१ रोजी. [[न्यू यॉर्क]]च्या [[वर्ल्ड ट्रेड सेंटर]]वर, तसेच [[पेंटॅगॉन]] वगैरे ठिकाणांवर विमानांनी हल्ले करून हाहाकार उडवून देण्यामागे तो आणि त्याची [[अल कायदा]] ही अतिरेकी संघटना होती. == अमेरिकेची कारवाई व मृत्यू == [[सप्टेंबर ११, २००१ चे दहशतवादी हल्ले|सप्टेंबर ११, इ.स. २००१ मधील दहशतवादी हल्ल्यानंतर]] [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] ओसामाचा शोध घेण्यासाठी दहा वर्षात अनेक योजना आखल्या. तथापि, त्यांमध्ये त्यांना यश मिळाले नव्हते. तत्कालीन अध्यक्ष [[जॉर्ज डब्ल्यू. बुश]] यांनी [[अफगाणिस्तान]] व [[पाकिस्तान]] सीमेवरील छुप्या अड्डय़ांवर अनेक विमानहल्ले करूनसुद्धा ओसामा आणि तालिबानी नेता [[मुल्ला मोहम्मद ओमर]] हाती लागले नाहीत. मात्र, [[अल कायदा]] या संघटनेतर्फे अनेकदा ओसामा जिवंत असल्याच्या घोषणा करण्यात येत असत. ओसामा बिन लादेन अबोटाबादमध्ये लपल्याची माहिती अमेरिकेला ऑगस्ट, इ.स. २०१० मध्ये मिळाली होती. लादेन ज्या कुरिअरमार्फत साथीदारांशी व बाह्य जगाशी संपर्क साधत असे, त्याचा शोध अमेरिकी गुप्तचर संस्थांनी घेतला आणि त्या कुरिअरचा माग घेतल्यावर लादेनचा ठावठिकाणा हुडकून काढला. [[चित्र:Osama bin Laden hideout.jpg|350px|left|thumb|पाकमधील लादेन रहात असलेल्या हवेलीचा नकाशा]] पाकमधील अबोटाबाद येथील एका अलिशान हवेलीमध्ये पाच वर्षे लादेन रहात होता. [[इस्लामाबाद]]पासून ६५ किमी अंतरावर असलेल्या अबोटाबाद येथे पाकिस्तानची सैनिकी प्रशिक्षणसंस्था व पाकच्या सैन्याचा तळही आहे. तो अबोटाबादमध्ये रहात आहे असा संशय अमेरिकेची गुप्तचर यंत्रणा [[सेंट्रल इंटेलिजन्स एजन्सी]] (सीआयए)ला ऑगस्ट [[इ.स. २०१०]] मध्ये आला होता. तेव्हापासून लादेन रहात असलेल्या हवेलीवर अमेरिकेच्या गुप्तचरांचे लक्ष होते. चोहोबाजूंनी १२ फूट उंचीची भिंत असलेली ही हवेली ५ [[कोटी]] रुपये किंमतीची होती. या हवेलीमध्ये [[दूरध्वनी]] आणि [[महाजाल|इंटरनेट]] सुविधा नव्हती. केवळ कुरियरच्या माध्यमातूनच स्वतःच्या पूर्ण परिवारासह रहात असलेल्या लादेनचा बाहेरच्या जगाशी संपर्क येत नव्हता. हवेलीतून कोणीही बाहेर जात नव्हते अथवा कोणीही हवेलीत जात नव्हते. त्यामुळेच अमेरिकेच्या गुप्तचर यंत्रणेचा संशय बळकट झाला आणि त्यांनी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा यांच्याकडे ओसामाला ठार मारण्याची अनुमती मागितली. त्यानुसार ओबामा यांनी २९ एप्रिल, इ.स. २०११ या दिवशी त्याला ठार मारण्याची लेखी संमती दिली. [[चित्र:Obama and Biden await updates on bin Laden.jpg|250px|right|thumb|अमेरिकी राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा व त्यांच्या अत्यंत जवळच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी ‘सिच्युएशन रूम’मध्ये बसून लादेनवरची कारवाई पाहिली.]] [[भारतीय प्रमाणवेळ|भारतीय प्रमाणवेळेनुसार]], १ मे, इ.स. २०११ च्या मध्यरात्री दीडच्या सुमारास [[पाकिस्तान]] देशाची राजधानी [[इस्लामाबाद|इस्लामाबादपासून]] केवळ ६५ [[किलोमीटर]] अंतरावरील अबोटाबादमध्ये अमेरिकन '[[नेव्ही सील]]'च्या २०-२५ कमांडोंनी अबोटाबादमधील एका दुमजली बंगल्यात दडलेल्या लादेनला घेरले आणि बंदुकीच्या गोळ्यांनी त्याचे मस्तक भेदले. एका कमांडोने त्याच स्थितीत त्याचे छायाचित्र टिपले. या छायाचित्राचे तात्काळ विश्‍लेषण अमेरिकेतील तज्ज्ञांनी विशेष [[सॉफ्टवेअर|सॉफ्टवेअरच्या]] मदतीने केले व तो ओसामा बिन लादेनच असल्याचा दुजोरा कमांडोंना दिला. नंतर अमेरिकेच्या [[अनुवंशशास्त्र]] अभ्यासकांनी केलेल्या [[डिऑक्सिरायबोन्यूक्लिक आम्ल|डी.एन्.ए.]] चाचणीतून ठार झालेली व्यक्ती लादेनच होती, हे सिद्ध झाले. अवघ्या ४० मिनिटांच्या कारवाईत ५४ वर्षीय लादेनसह त्याचा मुलगा तसेच एक महिलाही ठार झाली. पाकिस्तानी सुरक्षा यंत्रणा, [[आय.एस.आय.]] व पाक सरकार या सर्वांना अंधारात ठेवून अमेरिकन नौदलाच्या कमांडोंनी(नेव्ही सील) ही कारवाई केली.<ref>[http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/8148273.cms लादेनची अखेर!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507135348/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/8148273.cms |date=2011-05-07 }} महाराष्ट्र टाईम्स ३ मे, इ.स. २०११</ref> पाकिस्तानमध्ये सुरू असलेल्या या कारवाईचे थेट प्रक्षेपण राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा व त्यांच्या अत्यंत जवळच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी [[व्हाइट हाउस]] मधील ‘सिच्युएशन रूम’ या बैठकीच्या विशेष खोलीत मध्ये बसून पाहिले. कारवाईत अमेरिकेचा [[नेव्ही सील]]मधील कोणताही सैनिक मृत वा घायाळ झालेला नाही. या प्रसंगी घायाळ झालेल्या ओसामाच्या कुटुंबीयांना अबोटाबाद येथील रुग्णालयातच दाखल करण्यात आले. ओसामा ठार झाल्याची अधिकृत घोषणा अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष [[बराक ओबामा]] यांनी करताच पूर्ण अमेरिकेत एकच जल्लोष साजरा करण्यात आला. लादेनचा मृतदेह सर्वप्रथम अफगाणिस्तानमध्ये नेण्यात आला. लादेनचा मृतदेह स्वीकारण्यासाठी सौदी अरेबियाशी संपर्क साधण्यात आला होता. मात्र, सौदी सरकारने तो स्वीकारण्यास नकार दिल्याने मृतदेह अरबी समुद्रात 'कार्ल विन्सन' या अमेरिकन नौदलाच्या जहाजावर नेण्यात आला. तेथे इस्लामी पद्धतीने शवाला स्नान घालून शुभ्र वस्त्रे चढवण्यात आली. एका मोठ्या पेटीमध्ये त्याचा मृतदेह ठेवण्यात आला. मुस्लिम धर्माच्या परंपरेनुसार अंत्यसंस्काराचे विधी केल्यावर एका सपाट नौकेत ती पेटी ठेवण्यात आली व नौका समुद्रात बुडविण्यात आली. या जागेविषयी अमेरिकेने कोणालाच थांगपत्ता लागू दिलेला नाही. अतिरेकी अनुयायी स्मारक उभारतील आणि त्याला 'आकर्षणकेंद्र' बनवितील या भीतीपोटी मृतदेहाचे दफन इस्लामी परंपरेनुसारच, पण समुदाच्या तळाशी केले गेले.<ref>[http://72.78.249.107/esakal/20110505/5625380198840270869.htm पाकच्या मुसक्‍या आणखी आवळणार]{{मृत दुवा}} सकाळ</ref><ref>[http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/8146969.cms अग्रलेख - लादेनचा अंत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507060438/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/8146969.cms |date=2011-05-07 }} महाराष्ट्र टाईम्स २ मे, इ.स. २०११</ref><ref>http://en.wikinews.org/wiki/Osama_bin_Laden_dead,_report_US_officials</ref> लादेन ज्या अबोटाबाद येथील घरात राहत होता, ते घर भविष्यामध्ये लादेनचे स्मृतिस्थळ बनण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. त्यामुळेच आता ते घर पाडून टाकण्याचा निर्णय पाकिस्तान सरकारने घेतला आहे.<ref>[http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/8177194.cms लादेनच्या 'त्या' घरावर हातोडा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110509051602/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/8177194.cms |date=2011-05-09 }} महाराष्ट्र टाईम्स ६ मे, इ.स. २०११</ref> == संदर्भ व नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:लादेन,बिन,ओसामा}} [[वर्ग:अल कायदा]] [[वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इस्लामी दहशतवाद]] [[वर्ग:सौदी अरेबियन व्यक्ती]] g3u23ufh0lx13116td8mk8ioeqpr6l7 0 15070 2677333 2676975 2026-04-04T00:28:46Z ~2026-20877-25 181755 /* वातानुकूलित */ 2677333 wikitext text/x-wiki '''पश्चिम''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[पश्चिम रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण [[मुंबई]]मधील [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पश्चिम भागातून धावतो. मुंबईची पश्चिम उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[भाईंदर]], [[वसई]], [[विरार]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. अनेक वर्षे [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]] ते [[विरार रेल्वे स्थानक|विरार]] दरम्यान सेवा पुरवणाऱ्या पश्चिम मार्गाची सेवा १६ एप्रिल २०१३ पासून [[डहाणू रोड रेल्वे स्थानक|डहाणू रोड]]पर्यंत वाढवण्यात आली. [[चित्र:ChurchGateStation.jpg|250px|इवलेसे|चर्चगेट हे पश्चिम मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे पश्चिम मार्ग नकाशा}} [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[प्रभादेवी रेल्वे स्थानक|प्रभादेवी]] आणि [[माटुंगा रोड रेल्वे स्थानक|माटुंगा रोड]] येथे पश्चिम व [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. तसेच [[माहिम जंक्शन रेल्वे स्थानक|माहिम]] ते [[गोरेगाव रेल्वे स्थानक|गोरेगाव]] दरम्यान कोणत्याही स्थानकावरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर]] मार्गाद्वारे [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पर्यंत प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]] येथेसुद्धा [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. ==स्थानके== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! क्रमांक ! स्थानक नाव ! स्थानक कोड ! जोडमार्ग |- |१||'''{{rws|चर्चगेट}}'''|| C / CH || |- |२||{{rws|मरीन लाइन्स}}|||| |- |३||{{rws|चर्नी रोड}}|||| |- |४||{{rws|ग्रँट रोड}}|||| |- |५||'''{{rws|मुंबई सेंट्रल}}'''|| BCL || |- |६||{{rws|महालक्ष्मी}}|||| |- |७||{{rws|लोअर परळ}}|||| |- |८||{{rws|प्रभादेवी}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |९||'''{{rws|दादर}}'''|| D ||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |१०||{{rws|माटुंगा रोड}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |११||{{rws|माहिम जंक्शन}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||'''{{rws|वांद्रे}}'''|| B ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१३||{{rws|खार रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१४||{{rws|सांताक्रुझ}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१५||{{rws|विलेपार्ले}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१६||'''{{rws|अंधेरी}}'''|| A / AD ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१७||{{rws|जोगेश्वरी}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१८||{{rws|राम मंदिर}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१९||'''{{rws|गोरेगाव}}'''|| GO ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|मालाड}}|| M || |- |२१||{{rws|कांदिवली}}|||| |- |२२||'''{{rws|बोरीवली}}'''|| BO || |- |२३||{{rws|दहिसर}}|||| |- |२४||{{rws|मीरा रोड}}|||| |- |२५||'''{{rws|भाईंदर}}'''|| BY || |- |२६||{{rws|नायगाव}}|||| |- |२७||'''{{rws|वसई रोड}}'''|| BS ||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२८||{{rws|नालासोपारा}}|| NS || |- |२९||'''{{rws|विरार}}'''|| V || |- |३०||{{rws|वैतरणा}}|||| |- |३१||{{rws|सफाळे}}|||| |- |३२||{{rws|केळवे रोड}}|||| |- |३३||'''{{rws|पालघर}}'''|||| |- |३४||{{rws|उमरोळी}}|||| |- |३५||'''{{rws|बोईसर}}'''|||| |- |३६||{{rws|वाणगाव}}|||| |- |३७||'''{{rws|डहाणू रोड}}'''|| DN || |- |३८||{{rws|घोलवड}}|||| |- |३९||{{rws|बोर्डी रोड}}|||| |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| बोरीवली / अंधेरी / वांद्रे / चर्चगेट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- | १ || ९४००२/४ || ४:०० || नालासोपारा || ५:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- | २ || ९४००६ || ४:५० || नालासोपारा || ६:२९ || चर्चगेट || मंदगती |- | ३ || ९४११० || ५:१४ || गोरेगाव || ६:११ || चर्चगेट || मंदगती |- | ४ || ९४१२२ || ५:४५ || बोरीवली || ६:५१ || चर्चगेट || मंदगती |- | ५ || ९४१२४ || ८:०६ || बोरीवली || ९:११ || चर्चगेट || मंदगती |- | ६ || ९४०२४ || ८:३३ || विरार || १०:२० || चर्चगेट || मंदगती |- | ७ || ९४१२६ || १०:११ || गोरेगाव || ११:०९ || चर्चगेट || मंदगती |- | ८ || ९४०४० || ११:३५ || बोरीवली || १२:४० || चर्चगेट || मंदगती |- | ९ || ९४०५२ || १३:५५ || बोरीवली || १५:०० || चर्चगेट || मंदगती |- | १० || ९४०६० || १५:०० || विरार || १५:३६ || बोरीवली || मंदगती |- | ११ || ९४०७४ || १६:४८ || विरार || १७:२६ || बोरीवली || मंदगती |- | १२ || ९४१२८ || १७:२७ || बोरीवली || १८:३५ || चर्चगेट || मंदगती |- | १३ || ९४०८८ || १८:३० || विरार || १९:४४ || वांद्रे || मंदगती |- | १४ || ९४१२० || १९:०६ || गोरेगाव || २०:०१ || चर्चगेट || मंदगती |- | १५ || ९४१३० || २०:२० || भाईंदर || २०:५९ || अंधेरी || मंदगती |- | १६ || ९४१३२ || २२:२० || वसई रोड || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- | १७ || ९४१०४ || २२:५६ || भाईंदर || २३:११ || बोरीवली || मंदगती |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| मुंबई सेंट्रल / गोरेगाव / बोरीवली / भाईंदर / वसई रोड / विरार कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- | १ || ९४००१ || ५:०७ || बोरीवली || ५:४५ || विरार || मंदगती |- | २ || ९४००३ || ५:३५ || महालक्ष्मी || ६:३० || बोरीवली || मंदगती |- | ३ || ९४००५ || ५:४० || चर्चगेट || ६:४५ || बोरीवली || मंदगती |- | ४ || ९४१११ || ६:१४ || चर्चगेट || ७:१९ || बोरीवली || मंदगती |- | ५ || ९४००९ || ६:३५ || चर्चगेट || ७:४१ || बोरीवली || मंदगती |- | ६ || ९४१०७ || ६:३९ || महालक्ष्मी || ७:५२ || बोरीवली || मंदगती |- | ७ || ९४१२३ || ६:५५ || चर्चगेट || ८:०० || बोरीवली || मंदगती |- | ८ || ९४०११ || ६:५७ || महालक्ष्मी || ८:२३ || विरार || मंदगती |- | rowspan="2"| ९ || ९४००७ || ७:२७ || भाईंदर || ७:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| कोणत्याही स्थानकावर थांबणार नाही. |- | rowspan="2"| १० || ९४१०९ || ७:३७ || बोरीवली || ७:५२ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| कोणत्याही स्थानकावर थांबणार नाही. |- | ११ || ९४१२५ || ९:१४ || चर्चगेट || १०:०७ || गोरेगाव || मंदगती |- | १२ || ९४०२९ || १०:२४ || चर्चगेट || ११:३१ || बोरीवली || मंदगती |- | १३ || ९४१२७ || ११:१२ || चर्चगेट || ११:२२ || मुंबई सेंट्रल || मंदगती |- | १४ || ९४०४७ || १२:४५ || चर्चगेट || १३:५० || बोरीवली || मंदगती |- | १५ || ९४०४९ || १३:०८ || चर्चगेट || १४:५२ || विरार || मंदगती |- | १६ || ९४११७ || १३:५२ || चर्चगेट || १५:३६ || विरार || मंदगती |- | १७ || ९४०५९ || १५:०५ || चर्चगेट || १६:१३ || बोरीवली || मंदगती |- | १८ || ९४०५७ || १५:४४ || बोरीवली || १६:२५ || विरार || मंदगती |- | १९ || ९४१२९ || १६:३० || महालक्ष्मी || १७:२३ || बोरीवली || मंदगती |- | २० || ९४११९ || १७:५७ || चर्चगेट || १८:५१ || गोरेगाव || मंदगती |- | २१ || ९४१३१ || १८:३८ || चर्चगेट || २०:०३ || भाईंदर || मंदगती |- | २२ || ९४०८७ || १९:५२ || वांद्रे || २०:४३ || भाईंदर || मंदगती |- | २३ || ९४१२१ || २०:०७ || चर्चगेट || २१:०२ || गोरेगाव || मंदगती |- | २४ || ९४१३३ || २१:०८ || अंधेरी || २१:५८ || वसई रोड || मंदगती |- | २५ || ९४०९७ || २१:२३ || चर्चगेट || २२:४३ || भाईंदर || मंदगती |- | २६ || ९४१०३ || २३:१९ || बोरीवली || २३:५६ || विरार || मंदगती |} [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:पश्चिम रेल्वे]] qtb7y3acg8bvea77qlahho6e0e51cdy 2677406 2677333 2026-04-04T05:46:43Z ~2026-20776-31 181764 /* वातानुकूलित */ 2677406 wikitext text/x-wiki '''पश्चिम''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[पश्चिम रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण [[मुंबई]]मधील [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पश्चिम भागातून धावतो. मुंबईची पश्चिम उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[भाईंदर]], [[वसई]], [[विरार]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. अनेक वर्षे [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक|चर्चगेट]] ते [[विरार रेल्वे स्थानक|विरार]] दरम्यान सेवा पुरवणाऱ्या पश्चिम मार्गाची सेवा १६ एप्रिल २०१३ पासून [[डहाणू रोड रेल्वे स्थानक|डहाणू रोड]]पर्यंत वाढवण्यात आली. [[चित्र:ChurchGateStation.jpg|250px|इवलेसे|चर्चगेट हे पश्चिम मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे पश्चिम मार्ग नकाशा}} [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[प्रभादेवी रेल्वे स्थानक|प्रभादेवी]] आणि [[माटुंगा रोड रेल्वे स्थानक|माटुंगा रोड]] येथे पश्चिम व [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. तसेच [[माहिम जंक्शन रेल्वे स्थानक|माहिम]] ते [[गोरेगाव रेल्वे स्थानक|गोरेगाव]] दरम्यान कोणत्याही स्थानकावरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर]] मार्गाद्वारे [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पर्यंत प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]] येथेसुद्धा [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. ==स्थानके== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! क्रमांक ! स्थानक नाव ! स्थानक कोड ! जोडमार्ग |- |१||'''{{rws|चर्चगेट}}'''|| C / CH || |- |२||{{rws|मरीन लाइन्स}}|||| |- |३||{{rws|चर्नी रोड}}|||| |- |४||{{rws|ग्रँट रोड}}|||| |- |५||'''{{rws|मुंबई सेंट्रल}}'''|| BCL || |- |६||{{rws|महालक्ष्मी}}|||| |- |७||{{rws|लोअर परळ}}|||| |- |८||{{rws|प्रभादेवी}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |९||'''{{rws|दादर}}'''|| D ||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |१०||{{rws|माटुंगा रोड}}||||[[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]] |- |११||{{rws|माहिम जंक्शन}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||'''{{rws|वांद्रे}}'''|| B ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१३||{{rws|खार रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१४||{{rws|सांताक्रुझ}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१५||{{rws|विलेपार्ले}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१६||'''{{rws|अंधेरी}}'''|| A / AD ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१७||{{rws|जोगेश्वरी}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१८||{{rws|राम मंदिर}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१९||'''{{rws|गोरेगाव}}'''|| GO ||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|मालाड}}|| M || |- |२१||{{rws|कांदिवली}}|||| |- |२२||'''{{rws|बोरीवली}}'''|| BO || |- |२३||{{rws|दहिसर}}|||| |- |२४||{{rws|मीरा रोड}}|||| |- |२५||'''{{rws|भाईंदर}}'''|| BY || |- |२६||{{rws|नायगाव}}|||| |- |२७||'''{{rws|वसई रोड}}'''|| BS ||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२८||{{rws|नालासोपारा}}|| NS || |- |२९||'''{{rws|विरार}}'''|| V || |- |३०||{{rws|वैतरणा}}|||| |- |३१||{{rws|सफाळे}}|||| |- |३२||{{rws|केळवे रोड}}|||| |- |३३||'''{{rws|पालघर}}'''|||| |- |३४||{{rws|उमरोळी}}|||| |- |३५||'''{{rws|बोईसर}}'''|||| |- |३६||{{rws|वाणगाव}}|||| |- |३७||'''{{rws|डहाणू रोड}}'''|| DN || |- |३८||{{rws|घोलवड}}|||| |- |३९||{{rws|बोर्डी रोड}}|||| |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| बोरीवली / अंधेरी / वांद्रे / चर्चगेट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:pink" | १ || ९४००२/४ || ४:०० || नालासोपारा || ५:३६ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:violet" | २ || ९४००६ || ४:५० || नालासोपारा || ६:२९ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:orange" | ३ || ९४११० || ५:१४ || गोरेगाव || ६:११ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:yellow" | ४ || ९४१२२ || ५:४५ || बोरीवली || ६:५१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:yellow" | ५ || ९४१२४ || ८:०६ || बोरीवली || ९:११ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | ६ || ९४०२४ || ८:३३ || विरार || १०:२० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:yellow" | ७ || ९४१२६ || १०:११ || गोरेगाव || ११:०९ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | ८ || ९४०४० || ११:३५ || बोरीवली || १२:४० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:crimson" | ९ || ९४०५२ || १३:५५ || बोरीवली || १५:०० || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:green" | १० || ९४०६० || १५:०० || विरार || १५:३६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:yellow" | ११ || ९४१२८ || १७:२७ || बोरीवली || १८:३५ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:gray" | १२ || ९४०८८ || १८:३० || विरार || १९:४४ || वांद्रे || मंदगती |- style="background:orange" | १३ || ९४१२० || १९:०६ || गोरेगाव || २०:०१ || चर्चगेट || मंदगती |- style="background:yellow" | १४ || ९४१३० || २०:२० || भाईंदर || २०:५९ || अंधेरी || मंदगती |- style="background:yellow" | १५ || ९४१३२ || २२:२० || वसई रोड || २२:४६ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | १६ || ९४१०४ || २२:५६ || भाईंदर || २३:११ || बोरीवली || मंदगती |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| मुंबई सेंट्रल / गोरेगाव / बोरीवली / भाईंदर / वसई रोड / विरार कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:brown" | १ || ९४००१ || ५:०७ || बोरीवली || ५:४५ || विरार || मंदगती |- style="background:green" | २ || ९४००३ || ५:३५ || महालक्ष्मी || ६:३० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:pink" | ३ || ९४००५ || ५:४० || चर्चगेट || ६:४५ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | ४ || ९४१११ || ६:१४ || चर्चगेट || ७:१९ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:violet" | ५ || ९४००९ || ६:३५ || चर्चगेट || ७:४१ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:gray" | ६ || ९४१०७ || ६:३९ || महालक्ष्मी || ७:५२ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:yellow" | ७ || ९४१२३ || ६:५५ || चर्चगेट || ८:०० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:crimson" | ८ || ९४०११ || ६:५७ || महालक्ष्मी || ८:२३ || विरार || मंदगती |- style="background:blue" | rowspan="2"| ९ || ९४००७ || ७:२७ || भाईंदर || ७:५२ || विरार || जलद |- | colspan="6"| कोणत्याही स्थानकावर थांबणार नाही. |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९४१०९ || ७:३७ || बोरीवली || ७:५२ || भाईंदर || जलद |- | colspan="6"| कोणत्याही स्थानकावर थांबणार नाही. |- style="background:yellow" | ११ || ९४१२५ || ९:१४ || चर्चगेट || १०:०७ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:crimson" | १२ || ९४०२९ || १०:२४ || चर्चगेट || ११:३१ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:yellow" | १३ || ९४१२७ || ११:१२ || चर्चगेट || ११:२२ || मुंबई सेंट्रल || मंदगती |- style="background:crimson" | १४ || ९४०४७ || १२:४५ || चर्चगेट || १३:५० || बोरीवली || मंदगती |- style="background:green" | १५ || ९४०४९ || १३:०८ || चर्चगेट || १४:५२ || विरार || मंदगती |- style="background:orange" | १६ || ९४११७ || १३:५२ || चर्चगेट || १५:३६ || विरार || मंदगती |- style="background:crimson" | १७ || ९४०५९ || १५:०५ || चर्चगेट || १६:१३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:green" | १८ || ९४०५७ || १५:४४ || बोरीवली || १६:२५ || विरार || मंदगती |- style="background:yellow" | १९ || ९४१२९ || १६:३० || महालक्ष्मी || १७:२३ || बोरीवली || मंदगती |- style="background:orange" | २० || ९४११९ || १७:५७ || चर्चगेट || १८:५१ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:yellow" | २१ || ९४१३१ || १८:३८ || चर्चगेट || २०:०३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:gray" | २२ || ९४०८७ || १९:५२ || वांद्रे || २०:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:orange" | २३ || ९४१२१ || २०:०७ || चर्चगेट || २१:०२ || गोरेगाव || मंदगती |- style="background:yellow" | २४ || ९४१३३ || २१:०८ || अंधेरी || २१:५८ || वसई रोड || मंदगती |- style="background:violet" | २५ || ९४०९७ || २१:२३ || चर्चगेट || २२:४३ || भाईंदर || मंदगती |- style="background:violet" | २६ || ९४१०३ || २३:१९ || बोरीवली || २३:५६ || विरार || मंदगती |} [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:पश्चिम रेल्वे]] dsv1c18qxupjkmy937g2ruo8fngvw2a 14 17177 2677150 55603 2026-04-03T13:18:22Z Dharmadhyaksha 28394 removed [[Category:युक्रेन]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677150 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:यूक्रेनीयन व्यक्ती|राष्ट्राध्यक्ष]] n6fuf7t8n1iqqv1xrakzjqg4b4e0rhf 2677183 2677150 2026-04-03T14:21:48Z Khirid Harshad 138639 2677183 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:युक्रेनियन व्यक्ती|राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:देशानुसार राष्ट्राध्यक्ष]] 0uu9lr6fnygz5fjtuz675sht5im7a1d 2677213 2677183 2026-04-03T16:00:39Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677213 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:युक्रेनी व्यक्ती|राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:देशानुसार राष्ट्राध्यक्ष]] sw5ss5enxxcbezes1lri0x30rgrvqu3 14 18256 2677288 1456342 2026-04-03T18:17:11Z अभय नातू 206 removed [[Category:कामेरूनच्या व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677288 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:कामेरूनी व्यक्ती|राष्ट्राध्यक्ष]] 0ppjake7j8yfzyz3z5yvsk2igmg155f 2677289 2677288 2026-04-03T18:17:21Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677289 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:कामेरूनी व्यक्ती|राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:देशानुसार राष्ट्राध्यक्ष]] adgmiu6gocpsco2nxklwmq3golza113 0 31934 2677447 2626922 2026-04-04T07:58:54Z 9th.cloud 181511 Infobox टाकला आणि [[User:डॉ श्रीहरी रंगनाथराव पितळे]] यांनी केलेल्या बदलांमध्ये त्यांच्या कुटुंबातील मेहकर येथील एका संताबद्दल सविस्तर माहिती समाविष्ट केली होती. परंतु हे पृष्ठ शहराबद्दल आहे, कोणत्याही व्यक्तीच्या वैयक्तिक जीवनाबद्दल किंवा सामाजिक कार्याबद्दल नाही. त्यांनी लिहिलेल्या "चमत्कार" या अनुच्छेदात अशा गोष्टी नमूद केल्या होत्या ज्यामुळे अंधश्रद्धेला प्रोत्साहन मिळू शकते, तसेच त्या माध्यमातून त्यांचा वैयक्तिक प्रचार या पृष्ठावरून होत असल्याचा भास होतो म्हणून यात बदल आणण्यात आले 2677447 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2026}} {{Infobox settlement | name = मेहकर | settlement_type = शहर | pushpin_map = India Maharashtra#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = महाराष्ट्र, भारतातील स्थान | coordinates = {{coord|20|09|N|76|34|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Maharashtra.svg}} [[महाराष्ट्र]] | subdivision_type2 = जिल्हा | subdivision_name2 = बुलढाणा | subdivision_type3 = तालुका | subdivision_name3 = [[मेहकर तालुका]] | governing_body = मेहकर नगरपालिका | government_type = नगरपालिका | leader_title = अध्यक्ष (नगराध्यक्ष) | leader_name = [[किशोर भास्कर गारोळे]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 288 | area_total_km2 = 12.5 | population_total = 45248 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = अधिकृत | demographics1_info1 = मराठी | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = पिन | postal_code = 443301 | area_code_type = दूरध्वनी कोड | area_code = 07268 | registration_plate = MH-28 | blank1_name_sec1 = लिंगानुपात | blank1_info_sec1 = 944 ♀/1000 ♂ | blank2_name_sec1 = साक्षरता | blank2_info_sec1 = 86.43% | blank3_name_sec1 = नदी | blank3_info_sec1 = [[पैनगंगा नदी]] }} '''मेहकर''' हे [[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुका आहे, जो [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्र राज्यात]] [[भारत|भारतामध्ये]] स्थित आहे. हे मेहकर नगरपालिकेद्वारे शासित आहे आणि [[विदर्भ]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे शहर [[पैनगंगा नदी]] जवळ स्थित आहे. ==मेहकर शहर आणि तालुका== मेहकर हे अजिंठ्याच्या पर्वत रांगेत वसलेले शहर आहे. शहराजवळून पैनगंगा नदी वाहते. आधीच हा सुपीक भूभाग होता आणि त्यातच कोराडी, उतावळी, पेनटाकळी या सिंचन प्रकल्पांमुळे तालुक्यातील ओलीत क्षेत्रात वाढ झाली. १९०१ मध्ये मेहकर शहराची लोकसंख्या ५ हजार ३३० होती. १९८१ च्या जनगणनेनुसार ती २२ हजार ३८२ तर, आता ६० हजारावर पोहोचली आहे. * जुन्या मेहकर तालुक्यात मेहकरसह [[लोणार]] व [[सिंदखेड राजा]] तालुक्यांचा समावेश होता. आजही तिन्ही तालुक्यांची विविध खात्यांची उपविभागीय कार्यालये मेहकर शहरातच आहेत. ==इतिहास आणि धार्मिक स्थाने== मेहकर या पौराणिक व ऐतिहासिकदृष्ट्य प्रसिद्ध शहराला लागूनच साखरखेर्डा गाव आहे. तेथे निजाम व मुबारकखानात लढाई झाली होती. त्यावेळी थोरले बाजीराव पेशवे आले होते. जाणूजी भोसले यांच्याशी २२ मार्च १७६९ला तह करण्यासाठी आलेले थोरले माधवराव पेशवे यांचे काही काळ वास्तव्य मेहकरलाच होते. [[महानुभाव पंथ]]ाचे भगवान [[चक्रधरस्वामीं]]चा दीर्घकाळ मेहकरात मुक्काम होता. भैरव व बाणेश्वर मंदिरात त्यांचे वास्तव्य होते. लीळाचरित्रातील ६२, ६३, ६४ या लीळा मेहकरच्या संदर्भात आहेत. मेहेकर ही दंडकारण्यातील तपस्व्यांची तपोभूमी होती असेही मानले जाते. या तालुक्यात बगदालभ्य ऋषींचे देळप, वसिष्ठांचे वडाळी, गौतम ऋषींचे गोमेश्वर, पाराशराचे पाथर्डी, दुर्वासाचे द्रुगबोरी व विश्वमित्रांचे विश्वी, अशा ७ गावी, जंगल झाडीतल्या नैसर्गिकदृष्ट्या देखण्या ठिकाणी सप्तर्षीची पुरातन मंदिरे आहेत. मंदिरे, मठ, मढी यांची मोठी देण मेहकरला आहे. गावकोट, कमानी, यज्ञकुंडे, शिलालेख यांची रेलचेल आहे. येथे पूर्वी सोन्याचे खांब असलेले वाडे होते. [[पेंढारी]] लोकांच्या स्वाऱ्यांनंतर येथील सुबत्ता कमी होत गेली. ऐतिहासिकदृष्टय़ा प्रसिद्ध [[शिवाजी]]राजाचे आजोळ व [[जिजाबाई]]चे माहेर सिंदखेडराजा, व खाऱ्या पाण्याचे जगातील तिसऱ्या क्रमाकांचे सरोवर असलेले [[लोणार]] ही ठिकाणे, पूर्वीच्या मेहकर तालुक्यातीलच. मेहकरला तयार होणारी धोतरजोडी प्रसिद्ध होती. आज तिचा मागमूसही नाही. येथे तयार होणाऱ्या मूर्ती मात्र आजही विदर्भ, मराठवाडय़ात ठिकठिकाणी विक्रीसाठी जातात. [[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीतेच्या]] अकराव्या अध्यायात पैनगंगा नदी व मेहकरचा गौरवपूर्ण उल्लेख आला आहे. या मेहकरात [[अहिल्याबाई होळकर|अहिल्यादेवी होळकर]]ांनी अन्नछत्र बांधून दिले होते. मेहकरला यज्ञभूमी मानले गेल्याचा उल्लेख मत्स्यपुराणात आहे. शुद्ध तूप यज्ञात अर्पण करणारी नदी म्हणून पैनगंगेचा उल्लेख आहे. म्हणून पैनगंगेच्या काठीच येथे मोठ्या संख्येने मंदिरे व यज्ञकुंडे आहेत. तिथल्या एका मढीच्या ६० दगडी स्तंभांपैकी, नदी काठावर असल्याने आता फक्त २५ स्तंभच उरले आहेत. मधल्या भागात २३ फुटांचे भव्य यज्ञकुंड असून दक्षिण बाजूच्या गावकोटाशेजारी विटांपासून बांधलेला मोठा दरवाजा आहे. १४८५ मध्ये त्यावरील कमानीवर शिलालेख कोरलेला आहे. पैनगंगा नदीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य असे की, ती उत्तरेकडून दक्षिणेकडे अशी प्रथम मेहकरकडे वाहत येते व गावाच्या जवळ ती पश्चिम वाहिनी होते व पुन्हा दक्षिण वाहिनी होऊन मेहकराच्या दक्षिणेकडून वाहत पुढे जाते. नदी पश्चिम वाहिनी जेथे होते ते ठिकाण पवित्र मानले जाते. या ठिकाणी श्राद्ध, पितृतर्पण व यज्ञकर्मे केली जातात. यामुळेही मेहकरला पूर्वापार महत्त्व आहे. नदीच्या वळणांमुळे येथे ‘ओलांडा’ आहे. पूर्वी तेथे २ फूट खोल कुंड होते. या कुंडातले पाणी कधीच आटत नव्हते. मूल न होणाऱ्या स्त्रिया या ओलांड्याच्या वाऱ्या करीत. येथे शिवपिंडही आहे. आता ओलांडेश्वराचे भव्य मंदिर बांधले गेले आहे. मोठा पूर आला की, हे मंदिर पाण्यात बुडून जाते. मेहकरातील बालाजीबरोबरच गोपालकृष्ण मंदिर, [[विठ्ठल]] मंदिर, [[गणपती]] मंदिर, [[दत्त]] मंदिर, [[चंदनशेष]] मंदिर, [[हनुमान]] मंदिर, महानुभाव मठ, पंचपीर, राममंदिर अशी अनेक मंदिरे आहेत. यात मारुतीची ८ तर, गणपतीची ३ मंदिरे आहेत. शहरात मशिदींची संख्याही मोठी आहे. अलबेरुनीच्या ग्रंथात,[[आईन-ए अकबरी]] या अकबरनामाच्या तिसऱ्या भागातही येतो. एका मुस्लिम कवीने लिहून ठेवले आहे की, मेहकर हे हिजरी सनापूर्वी ७९५ वर्षे याकाळात अस्तित्वात असलेले जुने गाव आहे. महसुली जिल्ह्याचे जसे हे पूर्वी मुख्य गाव होते, तसाच मेहकर हा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा जिल्हा, असे मानले जाते. धार्मिकता हा येथील माणसांच्या जगण्यातील अंगभूत गुण तसेच, त्यांचे सांस्कृतिक, शैक्षणिक, राजकीय क्षेत्रातले कार्यही वाखाणण्याजोगे आहे. अनेक क्षेत्रांना या गावाने नेतृत्व प्रदान केले. देऊळगाव साकरशा येथील आनंदराव बापू देशमुख हे मेहकर तालुक्याचे पहिले आमदार. देऊळगाव साखरशा -जानेफळ -- घाटबोरी अशा वनव्याप्त प्रदेशातून ब्रिटिशांविरोधात मोठी चळवळ त्यांनी उभारली. जंगल सत्याग्रह ही ऐतिहासिक महत्त्व असलेली त्यातलीच एक. सविनय कायदेभंग, चलेजाव आंदोलन अशा अनेक चळवळीत ते अग्रेसर होते. जबलपूर, नागपूर येथील कारागृहात त्यांनी दीड वर्ष तुरुंगवास भोगला. तळागाळातील समाजासाठी त्यांनी मोठे कार्य केले. मागासवर्गीय व गरीब मुलांसाठी स्वतःच्या जागेत वस्तीगृह सुरू केले. मेहकरचे कै.अण्णासाहेब देशमुख हे ही त्यापैकीच एक. दुसरबीड येथे त्यांनी उभारलेला जिजामाता सहकारी साखर कारखाना विदर्भातील पहिला सहकारी साखर कारखाना. बुलढाणा जिल्हा सहकारी बँकेच्या स्थापनेपासून १९६२ ते १९७८ असे सलग १६ वर्षे ते या बँकेचे अध्यक्ष होते. १९७२ च्या भीषण दुष्काळात साखर कारखाना उभारणीच्या काळात काम नसलेल्या शेकडो हातांना काम देण्याचे मौलिक कार्य अण्णासाहेबांनी केले. शैक्षणिक क्षेत्रातही त्यांनी त्यांच्या कामाचा ठसा उमटवला. निष्काम कर्मयाेगी म्हणून सर्वदूर ओळख पावलेले संत शुकदास महाराज यांनी मेहकरनजीकच्या हिवरा बुद्रूक या उजाड माळरानावर विवेकानंद आश्रमाची स्थापना करून शिक्षण, आरोग्य, सेवा, कृषी व पर्यटन क्षेत्रात नवी ओळख निर्माण केली. ते कुशल धन्वंतरी होते. तब्बल दाेन कोटींपेक्षा अधिक रूग्णांना त्यांनी आपल्या चमत्कारिक वैद्यकीय सेवेने राेगमुक्त केले. त्यांनी स्थापन केलेला स्वामी विवेकानंद आश्रम हे मानव सेवेचे केंद्र आहे. आज तेथे विविध शैक्षणिक संकुले, कृषी महाविद्यालय, कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, विज्ञान महाविद्यालय, विविध वसतिगृहे, कर्णबधिर -अपंग निवासी विद्यालय, विवेकानंद ज्ञानपीठ (इंग्रजी माध्यम) व आरोग्य विषयक सेवा, धमार्थ रुग्णचिकित्सा केंद्र, रोगनिदान शिबिरांचे आयोजन, कृषी प्रदर्शनांचे आयोजन, शेतकरी मार्गदर्शन केंद्र, विवेकानंद वाटिका, हरिहर तीर्थक्षेत्र, इत्यादींमुळे या उजाड माळरानावरील गावाला आता शहराचे स्वरूप प्राप्त झाले असून, या शहराचे नंदनवनात रूपांतक झालेले आहे. महाराष्ट्र शासनाने विवेकानंद आश्रमास ब वर्ग तीर्थक्षेत्राचा दर्जा दिला आहे. येथे विवेकानंद जन्मोत्सव दरवर्षी पौष वद्य पंचमी ते सप्तमी दरम्यान भव्य प्रमाणात साजरा केला जातो. तिन्ही दिवस नामवंत कलाकार, संगीतकार, गायक, व्याख्याते, प्रवचनकार, कीर्तनकार आपली सेवा देतात. पौष वद्य सप्तमीला तीन लाख भाविक महाप्रसाद सेवन करतात. 'शिवभावे जीव सेवा' हा शुकदास महाराज यांनी मूलमंत्र अंगिकारून येथे मानवसेवेचे मोठे केंद्र उभे राहिले असून, स्वामी विवेकानंद स्मारक, हरिहरतीर्थ या पर्यटनस्थळांमुळे येथे मोठ्या प्रमाणात पर्यटकांची रीघ वाढली आहे. 4 एप्रिल 2017 राेजी पू. शुकदास महाराज यांनी संजीवन समाधी घेतली असून, त्यांचे समाधी मंदीर हे मोठे ऊर्जा केंद्र ठरले आहे. ==राजकीय पार्श्वभूमी== जनपद सभेच्या काळात मेहकर व परिसरात दलितमित्र कै. आयाजी पाटील यांनी [[हुंडाबंदी]], सामूहिक विवाह, अंधश्रद्धा निर्मूलन, [[हरितक्रांती]], पर्यावरण या सर्वच क्षेत्रांत अजोड काम केले. त्यांच्या भारदस्त व अभ्यासू व्यक्तिमत्त्वाचा युवकांवर मोठा प्रभाव होता. सहकार व शैक्षणिक क्षेत्रांतही त्यांनी भरीव कार्य केले. शिवाजी शिक्षण संस्थेच्या उभारणीत त्यांचा सिंहाचा वाटा होता. अनेक नवीन नेतृत्वांना त्यांनी संधी दिली. त्यांच्या अमृत महोत्सव समारंभाच्या निमित्ताने [[शंकरराव चव्हाण]] यांच्या रूपाने मेहकरात पहिल्यांदा मुख्यमंत्री आले. * मेहकरच्या जडणघडणीत अनेकांनी योगदान दिले. माजी आमदार भाऊसाहेब लोढे हे त्यापैकीच एक. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरला पहिली पाणीपुरवठा योजना झाली. तालुक्याच्या विकासासाठी त्यांनी मेहनत घेतली. मेहकर मतदारसंघात लोणार तालुकाही येतो. त्यामुळे त्या तालुक्यातही त्यांच्या कार्याची लोक आजही आठवण करतात. मतदारसंघ राखीव होता तेव्हा तुळशीराम कंकाळ, लक्ष्मण गवई, बळीराम वानखेडे हे आमदार येथे होऊन गेले. काँग्रेसचे आमदार म्हणून कै. किसनराव उपाख्य अण्णासाहेब सांगळे यांची कारकीर्दही गाजली. त्यांच्या कार्यकाळात खऱ्याअर्थाने शहराचा विकास झाला. तसेच, मतदारसंघात विविध विकासकामे मार्गी लागली. परंतु, खऱ्याअर्थाने गाजला तो सुबोध केशव सावजी यांचा कार्यकाळ. सलग १४ वर्षे ते आमदार होते. काही काळ ते महसूल, वस्त्रोद्योग आदी खात्यांचे राज्यमंत्री होते. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरासाठी नवीन पाणीपुरवठा योजना (कोराडी प्रकल्पातून) मंजूर झाली. मेहकरातील बरीच विकासकामे त्यांच्या हातून झाली. या सर्व कालखंडात डॉ. पळसोकर, डॉ. देशमुख, माणिकचंद जैन, नलिनीताई खडसे, शोभाताई अग्रवाल या नगराध्यक्षांनी लक्षात राहण्याजोगे काम केले. नंतरच्या काळात म्हणजे १९९५ पासून मेहकर मतदारसंघातर्फे काँग्रेसचे वर्चस्व संपले आणि १९९५ च्या निवडणुकीत प्रतापराव जाधव यांच्या रूपाने शिवसेनेचा आमदार या मतदारसंघाला मिळाला. युतीच्या काळात युवक कल्याण पाटबंधारे खात्याचे ते राज्यमंत्री झाले. सध्या ते बुलढाण्याचे खासदार आहेत. मेहकरसाठी त्यांनी रस्ते, नालीबांधणी, वीज, पाणी आदी बाबींकरिता पैसा खेचून आणला. नगराध्यक्ष म्हणून जिल्हा काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष श्याम उमाळकर यांची कारकीर्द नियोजनबद्ध विकास कामांच्या बाबतीत लक्षणीयच ठरली. एकात्मिक शहर विकास योजनेचा आराखडा त्यांच्या काळातच तयार होऊन शासनाकडे गेला. त्यातील एकेक काम नंतरच्या काळात होत आहे. रामराव म्हस्के, कासमभाई गवळी, संजय जाधव या नगराध्यक्षांनीही रस्ते विकासाच्या बाबतीत काम केले. सामाजिक व कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या माध्यमातून कार्य केलेले डॉ. संजय रायमूलकर हेदेखील दोन वेळा शिवसेनेचे आमदार राहिले. एकनाथ शिंदे यांच्या बंडानंतर खासदार प्रतापराव जाधव व संजय रायमुलकर यांनी शिंदे यांच्यासाेबत जाणे पसंत केले. * त्यांची ही बंडखोरी शिवसैनिक तथा मतदारसंघातील मतदारांना आवडली नाही. मेहकर हा ठाकरे यांचा बालेकिल्ला राहिल्याने विधानसभेच्या 2024च्या निवडणुकीत मतदारांनी संजय रायमुलकर यांचा पराभव केला व शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे सिद्धार्थ खरात यांना आमदार म्हणून निवडून दिले. शहराच्या नवीन भागात वाढ झाल्याने शहराचे भौगोलिक क्षेत्र विस्तारले. तेथे रस्ते, पाणी, नाल्या या समस्या आहेत. त्यांच्या पूर्ततेसाठी खासदार, आमदार, नगराध्यक्ष, यांच्याकडून निधी उपलब्धतेसाठी आणखी जोरकस प्रयत्नांची नागरिकांची मागणी आहे. शहराला सध्या आठवडय़ातून एकदा पाणीपुरवठा होतो. हा कालावधी कमी करणे गरजेचे आहे. कारण, कोराडी, पेनटाकळीसारखे मोठे प्रकल्पजवळ आहेत. [[चिखली]], बुलढाणा शहरांना येथून पाणी पुरवले जाते. ४० पेक्षा जास्त खेडेगावांना हे प्रकल्प शेतीबरोबरच पिण्याचे पाणी पुरवतात. मेहकरच्या पाणी पुरवठ्यात नियोजनाचा मोठा अभाव आहे. सुसूत्रता आणली तर दिवसाआडही पाणी पुरवणे शक्य असल्याचे यापूर्वी नलिनीताई खडसे व श्याम उमाळकर या नगराध्यक्षांनी दाखवून दिलेले आहे. शहरात एकही बगीचा नाही. जागा मात्र बऱ्याच ठिकाणी आरक्षित आहे. तेथे बागबगिचे होणे, वृक्ष लागवड करणे आवश्यक आहे. सार्वजनिक कार्यक्रमांसाठी शहरात टाऊन हॉलची गरज आहे. ==इतर महत्त्वाचे== संपूर्ण मराठी साहित्य जगतात प्रख्यात झालेले कविवर्य ना. घ. देशपांडे मेहकरचे. त्यांच्या शीळ, अभिसार, खूणगाठी या काव्यसंग्रहांतील कवितांनी रसिकांना वेड लावले होते. राज्य पुरस्कारांपासून साहित्य अकादमी पुरस्कारापर्यंत अनेक पुरस्कार त्यांना मिळाले. मेहकरच्या उत्तरेला टेकडीवर असलेल्या पुरातन कंचनीच्या महालासंबंधीच्या आख्यायिकेवर ‘कंचनीचा महाल’ हे दीर्घकाव्य त्यांनी लिहिले. त्याचा स्वतंत्र संग्रह निघाला. सांस्कृतिक क्षेत्रात मात्र मेहकरात मोठी पोकळी निर्माण झाली होती. १९९५ पासून मात्र किरण शिवहर डोंगरदिवे ह्यांनी ही पोकळी भरून काढत संपूर्ण महाराष्ट्रभर आपल्या साहित्यमुळे मेहकरची साहित्य चमक दाखवली. १९७६ मध्ये जन्मलेल्या ह्या साहित्यिक शिक्षकास राज्य पुरस्कारसह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. दिल्ली येथे झालेल्या 98 व्या अखिल भारतीय साहित्य संमेलनात बुलडाणा जिल्ह्यातील एकमेव निमंत्रित प्रतिनिधी म्हणून किरण डोंगरदिवे ह्यांना बोलाविण्यात आले होते त्याशिवाय केंद्रीय साहित्य अकादमी आणि इतर अनेक मंचावर परिसंवादासाठी बोलविण्या जाणारे किरण डोंगरदिवे हे महाराष्ट्रातील एक महत्वाचे विचारवंत आणि वक्ते म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या तुटलेल्या बोटांचे संदर्भ, मृगजळाचे पाणी आणि विषात वितळलेले सत्य ह्या संग्रहाना विशेष मागणी असून हे संग्रह खुप गाजले.किरण डोंगरदिवे ह्याच्या समीक्षण क्षेत्रात काव्यप्रदेशातील स्त्री ह्या दीर्घ ग्रंथाला महाराष्ट्रभरातून प्रचंड लोकप्रियता लाभली. यासह साखरखेर्डा येथील अजिम नवाझ राही, संजय भारती यासारख्या नवोदित कवींनीदेखील मेहकरचे नाव साहित्य पटलावर चर्चेत ठेवले आहे. ना.घं. देशपांडे यांचे बंधू वि.घ. देशपांडे हे अखिल भारतीय हिंदू महासभेचे अध्यक्ष होते. ते खासदारही होते. १९३९ मध्ये त्यांचा सत्कार मेहकरच्या बालाजी मंदिरात स्वातंत्र्यवीर वि.दा. सावकरांच्या हस्ते झाला होता. त्यावेळी सावरकरांनी युवकांना मोठय़ा संख्येने सैन्यात भरती होण्याचे आवाहन भाषणातून केल्याची नोंद आहे.<br/> ना.घं. देशपांडे यांनी मेहकरात मेहकर एज्युकेशन सोसायटी ही शिक्षण संस्था स्थापन केली. त्या संस्थेचे महाविद्यालय, विद्यालय व कन्या विद्यालय आहे. खासदार प्रतापराव जाधव यांनी महिला महाविद्यालय, विद्यालय व कॉन्व्हेंट सेंट्रल पब्लिक स्कूल मेहकरात आणले. श्याम उमाळकर यांनी अध्यापक महाविद्यालय, संगणक महाविद्यालय, फार्मसी विद्यालय, मॅनेजमेंट अभ्यासक्रम महाविद्यालय स्थापन केले. डॉ. सुभाष लोहिया यांनी महेश विद्या मंदिर, या इंग्रजी शाळेची भरीव प्रगती केली.डॉ. राम शिंदे यांनीही शैक्षणिक क्षेत्रात चांगली वाटचाल सुरू केली आहे,अध्यापक विद्यालय, पॉलिटेक्निक, CBSE पब्लिक स्कूल या संस्थाही त्यांनी सुरू करून विद्यार्थ्यांची सोय केली. संतांजी कॉन्व्हेंट, ज्ञानदीप कॉन्व्हेंट या इंग्रजी शाळा लक्षणीय कार्य शैक्षणिक क्षेत्रात करीत आहेत. कासमभाई गवळी यांनी उर्दू विद्यार्थ्यांसाठी उर्दू विद्यालय सुरू केले आहे. शैक्षणिक क्षेत्रातली मेहकरची घोडदौड नजरेत भरण्यासारखी आहे. बँकिंग क्षेत्रात शहर मागे नाही. जीवन गतिमान झाले व लोकांच्या अपेक्षा गरजा वाढल्या. राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या शाखांबरोबरच सहकारी बँकांनीही व्यवहार वाढवले. श्याम उमाळकरांची सत्यजित पतसंस्था, डॉ. सुभाष लोहिया, उदय सोनी, आदींच्या प्रयत्नातून विस्तारलेली महेश पतसंस्था, प्रतापराव जाधव यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्र पतसंस्था, वसंतराव मगर, सर्पमित्र वनिता बोराडे, नलिनी खडसे यांच्या विविध पतसंस्था या अर्थविषयक संस्थांच्या जाळ्याने बचत व कर्जपुरवठा गरजा भागल्या व त्याबरोबरच शहराच्या व्यापार, रोजगारसंबंधीच्या भरभराटीला मोठा हातभार लागला. रोजगार निर्मिती व शेतकऱ्यांच्या उसाला किंमत देण्याचे काम प्रतापराव जाधव, भगवान मानधने, बबनराव भोसले, प्रकाश मापारी, विलास काळे आदींच्या प्रयत्नातून साकारलेल्या शारंगधर साखर कारखान्यानेही केले आहे. मेहकर परिसरातला हा एकमेव मोठा उद्योग. एरव्ही अनेक वर्षांपासून मेहकरला अनेक एकरांच्या पडीत जमिनीवर फक्त एम.आय.डी.सी.चा बोर्डच तेवढा उभा आहे. औद्योगिक वसाहत उभीच झाली नाही. गावात मोठमोठी व्यापार प्रतिष्ठाने, व्यापारी संकुलात वाढ झाली पण, मोठ्या रोजगार निर्मितीचा केंद्रबिंदू असलेल्या औद्योगिक वसाहतीच्या उभारणीकडे मात्र पूर्णतः दुर्लक्ष झाले, ही वस्तुस्थिती आहे. पूर्वी बालाजी संस्थानमध्ये धर्मार्थ दवाखाना वैद्यांच्या सहकार्याने चालवला जायचा. वार्षिक तीन रुपये भरून वर्षभर मोफत औषधोपचार केला जायचा. आता मेहकरात ग्रामीण रुग्णालय आहे. उच्चशिक्षित डॉक्टरांचे ४७ दवाखाने आहेत. सर्व प्रकारच्या वैद्यकीय सुविधा आहेत. १९१६ मध्ये मानमोडीच्या (एन्फ्लुएंझा) रोगाने येथील शेकडो लोक दगावले. १९२० मधील दुष्काळात उपासमार झाली. १९२६ मध्ये प्लेगने असंख्य बळी घेतले. २ जातीय दंगली झाल्या तरीही होरपळलेली माणसे पुन्हा उभी झाली व गावाला प्रगतीची गती देत राहिली. कालानुरूप सर्व परिवर्तनाचा स्वीकार करत मेहकर ताठ मानेने उभे आहे. किरण डोंगरदिवे ह्यांच्या सोबत त्यांच्या पिढितील सुनील पवार, संदीप गवई, नागेश कांगणे, संजय भारती, सिद्धेश्वर पवार यांनी साहित्य क्षेञात, तसेच अमोल टेकाळे यांची साहित्य सागर साहित्य संघाने भरीव कार्य केले आहे. [[वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे]] qvankgna3aumgwowhpnuhwao96cske5 2677448 2677447 2026-04-04T08:02:45Z 9th.cloud 181511 Infobox मध्ये बदल 2677448 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2026}} {{Infobox settlement | name = मेहकर | settlement_type = शहर | pushpin_map = India Maharashtra#भारत | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = मेहकर(महाराष्ट्र) | coordinates = {{coord|20|09|N|76|34|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Maharashtra.svg}} [[महाराष्ट्र]] | subdivision_type2 = जिल्हा | subdivision_name2 = बुलढाणा | subdivision_type3 = तालुका | subdivision_name3 = मेहकर | governing_body = मेहकर नगरपालिका | government_type = नगरपालिका | leader_title = अध्यक्ष (नगराध्यक्ष) | leader_name = [[किशोर भास्कर गारोळे]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 288 | area_total_km2 = 12.5 | population_total = 45248 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = अधिकृत | demographics1_info1 = मराठी | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = पिन | postal_code = 443301 | area_code_type = दूरध्वनी कोड | area_code = 07268 | registration_plate = MH-28 | blank1_name_sec1 = लिंगानुपात | blank1_info_sec1 = 944 ♀/1000 ♂ | blank2_name_sec1 = साक्षरता | blank2_info_sec1 = 86.43% | blank3_name_sec1 = नदी | blank3_info_sec1 = [[पैनगंगा नदी]] }} '''मेहकर''' हे [[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुका आहे, जो [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्र राज्यात]] [[भारत|भारतामध्ये]] स्थित आहे. हे मेहकर नगरपालिकेद्वारे शासित आहे आणि [[विदर्भ]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे शहर [[पैनगंगा नदी]] जवळ स्थित आहे. ==मेहकर शहर आणि तालुका== मेहकर हे अजिंठ्याच्या पर्वत रांगेत वसलेले शहर आहे. शहराजवळून पैनगंगा नदी वाहते. आधीच हा सुपीक भूभाग होता आणि त्यातच कोराडी, उतावळी, पेनटाकळी या सिंचन प्रकल्पांमुळे तालुक्यातील ओलीत क्षेत्रात वाढ झाली. १९०१ मध्ये मेहकर शहराची लोकसंख्या ५ हजार ३३० होती. १९८१ च्या जनगणनेनुसार ती २२ हजार ३८२ तर, आता ६० हजारावर पोहोचली आहे. * जुन्या मेहकर तालुक्यात मेहकरसह [[लोणार]] व [[सिंदखेड राजा]] तालुक्यांचा समावेश होता. आजही तिन्ही तालुक्यांची विविध खात्यांची उपविभागीय कार्यालये मेहकर शहरातच आहेत. ==इतिहास आणि धार्मिक स्थाने== मेहकर या पौराणिक व ऐतिहासिकदृष्ट्य प्रसिद्ध शहराला लागूनच साखरखेर्डा गाव आहे. तेथे निजाम व मुबारकखानात लढाई झाली होती. त्यावेळी थोरले बाजीराव पेशवे आले होते. जाणूजी भोसले यांच्याशी २२ मार्च १७६९ला तह करण्यासाठी आलेले थोरले माधवराव पेशवे यांचे काही काळ वास्तव्य मेहकरलाच होते. [[महानुभाव पंथ]]ाचे भगवान [[चक्रधरस्वामीं]]चा दीर्घकाळ मेहकरात मुक्काम होता. भैरव व बाणेश्वर मंदिरात त्यांचे वास्तव्य होते. लीळाचरित्रातील ६२, ६३, ६४ या लीळा मेहकरच्या संदर्भात आहेत. मेहेकर ही दंडकारण्यातील तपस्व्यांची तपोभूमी होती असेही मानले जाते. या तालुक्यात बगदालभ्य ऋषींचे देळप, वसिष्ठांचे वडाळी, गौतम ऋषींचे गोमेश्वर, पाराशराचे पाथर्डी, दुर्वासाचे द्रुगबोरी व विश्वमित्रांचे विश्वी, अशा ७ गावी, जंगल झाडीतल्या नैसर्गिकदृष्ट्या देखण्या ठिकाणी सप्तर्षीची पुरातन मंदिरे आहेत. मंदिरे, मठ, मढी यांची मोठी देण मेहकरला आहे. गावकोट, कमानी, यज्ञकुंडे, शिलालेख यांची रेलचेल आहे. येथे पूर्वी सोन्याचे खांब असलेले वाडे होते. [[पेंढारी]] लोकांच्या स्वाऱ्यांनंतर येथील सुबत्ता कमी होत गेली. ऐतिहासिकदृष्टय़ा प्रसिद्ध [[शिवाजी]]राजाचे आजोळ व [[जिजाबाई]]चे माहेर सिंदखेडराजा, व खाऱ्या पाण्याचे जगातील तिसऱ्या क्रमाकांचे सरोवर असलेले [[लोणार]] ही ठिकाणे, पूर्वीच्या मेहकर तालुक्यातीलच. मेहकरला तयार होणारी धोतरजोडी प्रसिद्ध होती. आज तिचा मागमूसही नाही. येथे तयार होणाऱ्या मूर्ती मात्र आजही विदर्भ, मराठवाडय़ात ठिकठिकाणी विक्रीसाठी जातात. [[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीतेच्या]] अकराव्या अध्यायात पैनगंगा नदी व मेहकरचा गौरवपूर्ण उल्लेख आला आहे. या मेहकरात [[अहिल्याबाई होळकर|अहिल्यादेवी होळकर]]ांनी अन्नछत्र बांधून दिले होते. मेहकरला यज्ञभूमी मानले गेल्याचा उल्लेख मत्स्यपुराणात आहे. शुद्ध तूप यज्ञात अर्पण करणारी नदी म्हणून पैनगंगेचा उल्लेख आहे. म्हणून पैनगंगेच्या काठीच येथे मोठ्या संख्येने मंदिरे व यज्ञकुंडे आहेत. तिथल्या एका मढीच्या ६० दगडी स्तंभांपैकी, नदी काठावर असल्याने आता फक्त २५ स्तंभच उरले आहेत. मधल्या भागात २३ फुटांचे भव्य यज्ञकुंड असून दक्षिण बाजूच्या गावकोटाशेजारी विटांपासून बांधलेला मोठा दरवाजा आहे. १४८५ मध्ये त्यावरील कमानीवर शिलालेख कोरलेला आहे. पैनगंगा नदीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य असे की, ती उत्तरेकडून दक्षिणेकडे अशी प्रथम मेहकरकडे वाहत येते व गावाच्या जवळ ती पश्चिम वाहिनी होते व पुन्हा दक्षिण वाहिनी होऊन मेहकराच्या दक्षिणेकडून वाहत पुढे जाते. नदी पश्चिम वाहिनी जेथे होते ते ठिकाण पवित्र मानले जाते. या ठिकाणी श्राद्ध, पितृतर्पण व यज्ञकर्मे केली जातात. यामुळेही मेहकरला पूर्वापार महत्त्व आहे. नदीच्या वळणांमुळे येथे ‘ओलांडा’ आहे. पूर्वी तेथे २ फूट खोल कुंड होते. या कुंडातले पाणी कधीच आटत नव्हते. मूल न होणाऱ्या स्त्रिया या ओलांड्याच्या वाऱ्या करीत. येथे शिवपिंडही आहे. आता ओलांडेश्वराचे भव्य मंदिर बांधले गेले आहे. मोठा पूर आला की, हे मंदिर पाण्यात बुडून जाते. मेहकरातील बालाजीबरोबरच गोपालकृष्ण मंदिर, [[विठ्ठल]] मंदिर, [[गणपती]] मंदिर, [[दत्त]] मंदिर, [[चंदनशेष]] मंदिर, [[हनुमान]] मंदिर, महानुभाव मठ, पंचपीर, राममंदिर अशी अनेक मंदिरे आहेत. यात मारुतीची ८ तर, गणपतीची ३ मंदिरे आहेत. शहरात मशिदींची संख्याही मोठी आहे. अलबेरुनीच्या ग्रंथात,[[आईन-ए अकबरी]] या अकबरनामाच्या तिसऱ्या भागातही येतो. एका मुस्लिम कवीने लिहून ठेवले आहे की, मेहकर हे हिजरी सनापूर्वी ७९५ वर्षे याकाळात अस्तित्वात असलेले जुने गाव आहे. महसुली जिल्ह्याचे जसे हे पूर्वी मुख्य गाव होते, तसाच मेहकर हा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा जिल्हा, असे मानले जाते. धार्मिकता हा येथील माणसांच्या जगण्यातील अंगभूत गुण तसेच, त्यांचे सांस्कृतिक, शैक्षणिक, राजकीय क्षेत्रातले कार्यही वाखाणण्याजोगे आहे. अनेक क्षेत्रांना या गावाने नेतृत्व प्रदान केले. देऊळगाव साकरशा येथील आनंदराव बापू देशमुख हे मेहकर तालुक्याचे पहिले आमदार. देऊळगाव साखरशा -जानेफळ -- घाटबोरी अशा वनव्याप्त प्रदेशातून ब्रिटिशांविरोधात मोठी चळवळ त्यांनी उभारली. जंगल सत्याग्रह ही ऐतिहासिक महत्त्व असलेली त्यातलीच एक. सविनय कायदेभंग, चलेजाव आंदोलन अशा अनेक चळवळीत ते अग्रेसर होते. जबलपूर, नागपूर येथील कारागृहात त्यांनी दीड वर्ष तुरुंगवास भोगला. तळागाळातील समाजासाठी त्यांनी मोठे कार्य केले. मागासवर्गीय व गरीब मुलांसाठी स्वतःच्या जागेत वस्तीगृह सुरू केले. मेहकरचे कै.अण्णासाहेब देशमुख हे ही त्यापैकीच एक. दुसरबीड येथे त्यांनी उभारलेला जिजामाता सहकारी साखर कारखाना विदर्भातील पहिला सहकारी साखर कारखाना. बुलढाणा जिल्हा सहकारी बँकेच्या स्थापनेपासून १९६२ ते १९७८ असे सलग १६ वर्षे ते या बँकेचे अध्यक्ष होते. १९७२ च्या भीषण दुष्काळात साखर कारखाना उभारणीच्या काळात काम नसलेल्या शेकडो हातांना काम देण्याचे मौलिक कार्य अण्णासाहेबांनी केले. शैक्षणिक क्षेत्रातही त्यांनी त्यांच्या कामाचा ठसा उमटवला. निष्काम कर्मयाेगी म्हणून सर्वदूर ओळख पावलेले संत शुकदास महाराज यांनी मेहकरनजीकच्या हिवरा बुद्रूक या उजाड माळरानावर विवेकानंद आश्रमाची स्थापना करून शिक्षण, आरोग्य, सेवा, कृषी व पर्यटन क्षेत्रात नवी ओळख निर्माण केली. ते कुशल धन्वंतरी होते. तब्बल दाेन कोटींपेक्षा अधिक रूग्णांना त्यांनी आपल्या चमत्कारिक वैद्यकीय सेवेने राेगमुक्त केले. त्यांनी स्थापन केलेला स्वामी विवेकानंद आश्रम हे मानव सेवेचे केंद्र आहे. आज तेथे विविध शैक्षणिक संकुले, कृषी महाविद्यालय, कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, विज्ञान महाविद्यालय, विविध वसतिगृहे, कर्णबधिर -अपंग निवासी विद्यालय, विवेकानंद ज्ञानपीठ (इंग्रजी माध्यम) व आरोग्य विषयक सेवा, धमार्थ रुग्णचिकित्सा केंद्र, रोगनिदान शिबिरांचे आयोजन, कृषी प्रदर्शनांचे आयोजन, शेतकरी मार्गदर्शन केंद्र, विवेकानंद वाटिका, हरिहर तीर्थक्षेत्र, इत्यादींमुळे या उजाड माळरानावरील गावाला आता शहराचे स्वरूप प्राप्त झाले असून, या शहराचे नंदनवनात रूपांतक झालेले आहे. महाराष्ट्र शासनाने विवेकानंद आश्रमास ब वर्ग तीर्थक्षेत्राचा दर्जा दिला आहे. येथे विवेकानंद जन्मोत्सव दरवर्षी पौष वद्य पंचमी ते सप्तमी दरम्यान भव्य प्रमाणात साजरा केला जातो. तिन्ही दिवस नामवंत कलाकार, संगीतकार, गायक, व्याख्याते, प्रवचनकार, कीर्तनकार आपली सेवा देतात. पौष वद्य सप्तमीला तीन लाख भाविक महाप्रसाद सेवन करतात. 'शिवभावे जीव सेवा' हा शुकदास महाराज यांनी मूलमंत्र अंगिकारून येथे मानवसेवेचे मोठे केंद्र उभे राहिले असून, स्वामी विवेकानंद स्मारक, हरिहरतीर्थ या पर्यटनस्थळांमुळे येथे मोठ्या प्रमाणात पर्यटकांची रीघ वाढली आहे. 4 एप्रिल 2017 राेजी पू. शुकदास महाराज यांनी संजीवन समाधी घेतली असून, त्यांचे समाधी मंदीर हे मोठे ऊर्जा केंद्र ठरले आहे. ==राजकीय पार्श्वभूमी== जनपद सभेच्या काळात मेहकर व परिसरात दलितमित्र कै. आयाजी पाटील यांनी [[हुंडाबंदी]], सामूहिक विवाह, अंधश्रद्धा निर्मूलन, [[हरितक्रांती]], पर्यावरण या सर्वच क्षेत्रांत अजोड काम केले. त्यांच्या भारदस्त व अभ्यासू व्यक्तिमत्त्वाचा युवकांवर मोठा प्रभाव होता. सहकार व शैक्षणिक क्षेत्रांतही त्यांनी भरीव कार्य केले. शिवाजी शिक्षण संस्थेच्या उभारणीत त्यांचा सिंहाचा वाटा होता. अनेक नवीन नेतृत्वांना त्यांनी संधी दिली. त्यांच्या अमृत महोत्सव समारंभाच्या निमित्ताने [[शंकरराव चव्हाण]] यांच्या रूपाने मेहकरात पहिल्यांदा मुख्यमंत्री आले. * मेहकरच्या जडणघडणीत अनेकांनी योगदान दिले. माजी आमदार भाऊसाहेब लोढे हे त्यापैकीच एक. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरला पहिली पाणीपुरवठा योजना झाली. तालुक्याच्या विकासासाठी त्यांनी मेहनत घेतली. मेहकर मतदारसंघात लोणार तालुकाही येतो. त्यामुळे त्या तालुक्यातही त्यांच्या कार्याची लोक आजही आठवण करतात. मतदारसंघ राखीव होता तेव्हा तुळशीराम कंकाळ, लक्ष्मण गवई, बळीराम वानखेडे हे आमदार येथे होऊन गेले. काँग्रेसचे आमदार म्हणून कै. किसनराव उपाख्य अण्णासाहेब सांगळे यांची कारकीर्दही गाजली. त्यांच्या कार्यकाळात खऱ्याअर्थाने शहराचा विकास झाला. तसेच, मतदारसंघात विविध विकासकामे मार्गी लागली. परंतु, खऱ्याअर्थाने गाजला तो सुबोध केशव सावजी यांचा कार्यकाळ. सलग १४ वर्षे ते आमदार होते. काही काळ ते महसूल, वस्त्रोद्योग आदी खात्यांचे राज्यमंत्री होते. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरासाठी नवीन पाणीपुरवठा योजना (कोराडी प्रकल्पातून) मंजूर झाली. मेहकरातील बरीच विकासकामे त्यांच्या हातून झाली. या सर्व कालखंडात डॉ. पळसोकर, डॉ. देशमुख, माणिकचंद जैन, नलिनीताई खडसे, शोभाताई अग्रवाल या नगराध्यक्षांनी लक्षात राहण्याजोगे काम केले. नंतरच्या काळात म्हणजे १९९५ पासून मेहकर मतदारसंघातर्फे काँग्रेसचे वर्चस्व संपले आणि १९९५ च्या निवडणुकीत प्रतापराव जाधव यांच्या रूपाने शिवसेनेचा आमदार या मतदारसंघाला मिळाला. युतीच्या काळात युवक कल्याण पाटबंधारे खात्याचे ते राज्यमंत्री झाले. सध्या ते बुलढाण्याचे खासदार आहेत. मेहकरसाठी त्यांनी रस्ते, नालीबांधणी, वीज, पाणी आदी बाबींकरिता पैसा खेचून आणला. नगराध्यक्ष म्हणून जिल्हा काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष श्याम उमाळकर यांची कारकीर्द नियोजनबद्ध विकास कामांच्या बाबतीत लक्षणीयच ठरली. एकात्मिक शहर विकास योजनेचा आराखडा त्यांच्या काळातच तयार होऊन शासनाकडे गेला. त्यातील एकेक काम नंतरच्या काळात होत आहे. रामराव म्हस्के, कासमभाई गवळी, संजय जाधव या नगराध्यक्षांनीही रस्ते विकासाच्या बाबतीत काम केले. सामाजिक व कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या माध्यमातून कार्य केलेले डॉ. संजय रायमूलकर हेदेखील दोन वेळा शिवसेनेचे आमदार राहिले. एकनाथ शिंदे यांच्या बंडानंतर खासदार प्रतापराव जाधव व संजय रायमुलकर यांनी शिंदे यांच्यासाेबत जाणे पसंत केले. * त्यांची ही बंडखोरी शिवसैनिक तथा मतदारसंघातील मतदारांना आवडली नाही. मेहकर हा ठाकरे यांचा बालेकिल्ला राहिल्याने विधानसभेच्या 2024च्या निवडणुकीत मतदारांनी संजय रायमुलकर यांचा पराभव केला व शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे सिद्धार्थ खरात यांना आमदार म्हणून निवडून दिले. शहराच्या नवीन भागात वाढ झाल्याने शहराचे भौगोलिक क्षेत्र विस्तारले. तेथे रस्ते, पाणी, नाल्या या समस्या आहेत. त्यांच्या पूर्ततेसाठी खासदार, आमदार, नगराध्यक्ष, यांच्याकडून निधी उपलब्धतेसाठी आणखी जोरकस प्रयत्नांची नागरिकांची मागणी आहे. शहराला सध्या आठवडय़ातून एकदा पाणीपुरवठा होतो. हा कालावधी कमी करणे गरजेचे आहे. कारण, कोराडी, पेनटाकळीसारखे मोठे प्रकल्पजवळ आहेत. [[चिखली]], बुलढाणा शहरांना येथून पाणी पुरवले जाते. ४० पेक्षा जास्त खेडेगावांना हे प्रकल्प शेतीबरोबरच पिण्याचे पाणी पुरवतात. मेहकरच्या पाणी पुरवठ्यात नियोजनाचा मोठा अभाव आहे. सुसूत्रता आणली तर दिवसाआडही पाणी पुरवणे शक्य असल्याचे यापूर्वी नलिनीताई खडसे व श्याम उमाळकर या नगराध्यक्षांनी दाखवून दिलेले आहे. शहरात एकही बगीचा नाही. जागा मात्र बऱ्याच ठिकाणी आरक्षित आहे. तेथे बागबगिचे होणे, वृक्ष लागवड करणे आवश्यक आहे. सार्वजनिक कार्यक्रमांसाठी शहरात टाऊन हॉलची गरज आहे. ==इतर महत्त्वाचे== संपूर्ण मराठी साहित्य जगतात प्रख्यात झालेले कविवर्य ना. घ. देशपांडे मेहकरचे. त्यांच्या शीळ, अभिसार, खूणगाठी या काव्यसंग्रहांतील कवितांनी रसिकांना वेड लावले होते. राज्य पुरस्कारांपासून साहित्य अकादमी पुरस्कारापर्यंत अनेक पुरस्कार त्यांना मिळाले. मेहकरच्या उत्तरेला टेकडीवर असलेल्या पुरातन कंचनीच्या महालासंबंधीच्या आख्यायिकेवर ‘कंचनीचा महाल’ हे दीर्घकाव्य त्यांनी लिहिले. त्याचा स्वतंत्र संग्रह निघाला. सांस्कृतिक क्षेत्रात मात्र मेहकरात मोठी पोकळी निर्माण झाली होती. १९९५ पासून मात्र किरण शिवहर डोंगरदिवे ह्यांनी ही पोकळी भरून काढत संपूर्ण महाराष्ट्रभर आपल्या साहित्यमुळे मेहकरची साहित्य चमक दाखवली. १९७६ मध्ये जन्मलेल्या ह्या साहित्यिक शिक्षकास राज्य पुरस्कारसह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. दिल्ली येथे झालेल्या 98 व्या अखिल भारतीय साहित्य संमेलनात बुलडाणा जिल्ह्यातील एकमेव निमंत्रित प्रतिनिधी म्हणून किरण डोंगरदिवे ह्यांना बोलाविण्यात आले होते त्याशिवाय केंद्रीय साहित्य अकादमी आणि इतर अनेक मंचावर परिसंवादासाठी बोलविण्या जाणारे किरण डोंगरदिवे हे महाराष्ट्रातील एक महत्वाचे विचारवंत आणि वक्ते म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या तुटलेल्या बोटांचे संदर्भ, मृगजळाचे पाणी आणि विषात वितळलेले सत्य ह्या संग्रहाना विशेष मागणी असून हे संग्रह खुप गाजले.किरण डोंगरदिवे ह्याच्या समीक्षण क्षेत्रात काव्यप्रदेशातील स्त्री ह्या दीर्घ ग्रंथाला महाराष्ट्रभरातून प्रचंड लोकप्रियता लाभली. यासह साखरखेर्डा येथील अजिम नवाझ राही, संजय भारती यासारख्या नवोदित कवींनीदेखील मेहकरचे नाव साहित्य पटलावर चर्चेत ठेवले आहे. ना.घं. देशपांडे यांचे बंधू वि.घ. देशपांडे हे अखिल भारतीय हिंदू महासभेचे अध्यक्ष होते. ते खासदारही होते. १९३९ मध्ये त्यांचा सत्कार मेहकरच्या बालाजी मंदिरात स्वातंत्र्यवीर वि.दा. सावकरांच्या हस्ते झाला होता. त्यावेळी सावरकरांनी युवकांना मोठय़ा संख्येने सैन्यात भरती होण्याचे आवाहन भाषणातून केल्याची नोंद आहे.<br/> ना.घं. देशपांडे यांनी मेहकरात मेहकर एज्युकेशन सोसायटी ही शिक्षण संस्था स्थापन केली. त्या संस्थेचे महाविद्यालय, विद्यालय व कन्या विद्यालय आहे. खासदार प्रतापराव जाधव यांनी महिला महाविद्यालय, विद्यालय व कॉन्व्हेंट सेंट्रल पब्लिक स्कूल मेहकरात आणले. श्याम उमाळकर यांनी अध्यापक महाविद्यालय, संगणक महाविद्यालय, फार्मसी विद्यालय, मॅनेजमेंट अभ्यासक्रम महाविद्यालय स्थापन केले. डॉ. सुभाष लोहिया यांनी महेश विद्या मंदिर, या इंग्रजी शाळेची भरीव प्रगती केली.डॉ. राम शिंदे यांनीही शैक्षणिक क्षेत्रात चांगली वाटचाल सुरू केली आहे,अध्यापक विद्यालय, पॉलिटेक्निक, CBSE पब्लिक स्कूल या संस्थाही त्यांनी सुरू करून विद्यार्थ्यांची सोय केली. संतांजी कॉन्व्हेंट, ज्ञानदीप कॉन्व्हेंट या इंग्रजी शाळा लक्षणीय कार्य शैक्षणिक क्षेत्रात करीत आहेत. कासमभाई गवळी यांनी उर्दू विद्यार्थ्यांसाठी उर्दू विद्यालय सुरू केले आहे. शैक्षणिक क्षेत्रातली मेहकरची घोडदौड नजरेत भरण्यासारखी आहे. बँकिंग क्षेत्रात शहर मागे नाही. जीवन गतिमान झाले व लोकांच्या अपेक्षा गरजा वाढल्या. राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या शाखांबरोबरच सहकारी बँकांनीही व्यवहार वाढवले. श्याम उमाळकरांची सत्यजित पतसंस्था, डॉ. सुभाष लोहिया, उदय सोनी, आदींच्या प्रयत्नातून विस्तारलेली महेश पतसंस्था, प्रतापराव जाधव यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्र पतसंस्था, वसंतराव मगर, सर्पमित्र वनिता बोराडे, नलिनी खडसे यांच्या विविध पतसंस्था या अर्थविषयक संस्थांच्या जाळ्याने बचत व कर्जपुरवठा गरजा भागल्या व त्याबरोबरच शहराच्या व्यापार, रोजगारसंबंधीच्या भरभराटीला मोठा हातभार लागला. रोजगार निर्मिती व शेतकऱ्यांच्या उसाला किंमत देण्याचे काम प्रतापराव जाधव, भगवान मानधने, बबनराव भोसले, प्रकाश मापारी, विलास काळे आदींच्या प्रयत्नातून साकारलेल्या शारंगधर साखर कारखान्यानेही केले आहे. मेहकर परिसरातला हा एकमेव मोठा उद्योग. एरव्ही अनेक वर्षांपासून मेहकरला अनेक एकरांच्या पडीत जमिनीवर फक्त एम.आय.डी.सी.चा बोर्डच तेवढा उभा आहे. औद्योगिक वसाहत उभीच झाली नाही. गावात मोठमोठी व्यापार प्रतिष्ठाने, व्यापारी संकुलात वाढ झाली पण, मोठ्या रोजगार निर्मितीचा केंद्रबिंदू असलेल्या औद्योगिक वसाहतीच्या उभारणीकडे मात्र पूर्णतः दुर्लक्ष झाले, ही वस्तुस्थिती आहे. पूर्वी बालाजी संस्थानमध्ये धर्मार्थ दवाखाना वैद्यांच्या सहकार्याने चालवला जायचा. वार्षिक तीन रुपये भरून वर्षभर मोफत औषधोपचार केला जायचा. आता मेहकरात ग्रामीण रुग्णालय आहे. उच्चशिक्षित डॉक्टरांचे ४७ दवाखाने आहेत. सर्व प्रकारच्या वैद्यकीय सुविधा आहेत. १९१६ मध्ये मानमोडीच्या (एन्फ्लुएंझा) रोगाने येथील शेकडो लोक दगावले. १९२० मधील दुष्काळात उपासमार झाली. १९२६ मध्ये प्लेगने असंख्य बळी घेतले. २ जातीय दंगली झाल्या तरीही होरपळलेली माणसे पुन्हा उभी झाली व गावाला प्रगतीची गती देत राहिली. कालानुरूप सर्व परिवर्तनाचा स्वीकार करत मेहकर ताठ मानेने उभे आहे. किरण डोंगरदिवे ह्यांच्या सोबत त्यांच्या पिढितील सुनील पवार, संदीप गवई, नागेश कांगणे, संजय भारती, सिद्धेश्वर पवार यांनी साहित्य क्षेञात, तसेच अमोल टेकाळे यांची साहित्य सागर साहित्य संघाने भरीव कार्य केले आहे. [[वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे]] goiqzx6sezksuj08tcni1plov6sdqnr 2677449 2677448 2026-04-04T08:08:27Z 9th.cloud 181511 Infobox मध्ये बदल 2677449 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2026}} {{Infobox settlement | name = मेहकर | settlement_type = शहर | pushpin_map = India Maharashtra#भारत | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = मेहकर(महाराष्ट्र) | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|20|09|N|76|34|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Maharashtra.svg}} [[महाराष्ट्र]] | subdivision_type2 = जिल्हा | subdivision_name2 = बुलढाणा | subdivision_type3 = तालुका | subdivision_name3 = मेहकर | governing_body = मेहकर नगरपालिका | government_type = नगरपालिका | leader_title = अध्यक्ष (नगराध्यक्ष) | leader_name = [[किशोर भास्कर गारोळे]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 288 | area_total_km2 = 12.5 | population_total = 45248 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = अधिकृत | demographics1_info1 = मराठी | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = पिन | postal_code = 443301 | area_code_type = दूरध्वनी कोड | area_code = 07268 | registration_plate = MH-28 | blank1_name_sec1 = लिंगानुपात | blank1_info_sec1 = 944 ♀/1000 ♂ | blank2_name_sec1 = साक्षरता | blank2_info_sec1 = 86.43% | blank3_name_sec1 = नदी | blank3_info_sec1 = [[पैनगंगा नदी]] }} '''मेहकर''' हे [[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुका आहे, जो [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्र राज्यात]] [[भारत|भारतामध्ये]] स्थित आहे. हे मेहकर नगरपालिकेद्वारे शासित आहे आणि [[विदर्भ]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे शहर [[पैनगंगा नदी]] जवळ स्थित आहे. ==मेहकर शहर आणि तालुका== मेहकर हे अजिंठ्याच्या पर्वत रांगेत वसलेले शहर आहे. शहराजवळून पैनगंगा नदी वाहते. आधीच हा सुपीक भूभाग होता आणि त्यातच कोराडी, उतावळी, पेनटाकळी या सिंचन प्रकल्पांमुळे तालुक्यातील ओलीत क्षेत्रात वाढ झाली. १९०१ मध्ये मेहकर शहराची लोकसंख्या ५ हजार ३३० होती. १९८१ च्या जनगणनेनुसार ती २२ हजार ३८२ तर, आता ६० हजारावर पोहोचली आहे. * जुन्या मेहकर तालुक्यात मेहकरसह [[लोणार]] व [[सिंदखेड राजा]] तालुक्यांचा समावेश होता. आजही तिन्ही तालुक्यांची विविध खात्यांची उपविभागीय कार्यालये मेहकर शहरातच आहेत. ==इतिहास आणि धार्मिक स्थाने== मेहकर या पौराणिक व ऐतिहासिकदृष्ट्य प्रसिद्ध शहराला लागूनच साखरखेर्डा गाव आहे. तेथे निजाम व मुबारकखानात लढाई झाली होती. त्यावेळी थोरले बाजीराव पेशवे आले होते. जाणूजी भोसले यांच्याशी २२ मार्च १७६९ला तह करण्यासाठी आलेले थोरले माधवराव पेशवे यांचे काही काळ वास्तव्य मेहकरलाच होते. [[महानुभाव पंथ]]ाचे भगवान [[चक्रधरस्वामीं]]चा दीर्घकाळ मेहकरात मुक्काम होता. भैरव व बाणेश्वर मंदिरात त्यांचे वास्तव्य होते. लीळाचरित्रातील ६२, ६३, ६४ या लीळा मेहकरच्या संदर्भात आहेत. मेहेकर ही दंडकारण्यातील तपस्व्यांची तपोभूमी होती असेही मानले जाते. या तालुक्यात बगदालभ्य ऋषींचे देळप, वसिष्ठांचे वडाळी, गौतम ऋषींचे गोमेश्वर, पाराशराचे पाथर्डी, दुर्वासाचे द्रुगबोरी व विश्वमित्रांचे विश्वी, अशा ७ गावी, जंगल झाडीतल्या नैसर्गिकदृष्ट्या देखण्या ठिकाणी सप्तर्षीची पुरातन मंदिरे आहेत. मंदिरे, मठ, मढी यांची मोठी देण मेहकरला आहे. गावकोट, कमानी, यज्ञकुंडे, शिलालेख यांची रेलचेल आहे. येथे पूर्वी सोन्याचे खांब असलेले वाडे होते. [[पेंढारी]] लोकांच्या स्वाऱ्यांनंतर येथील सुबत्ता कमी होत गेली. ऐतिहासिकदृष्टय़ा प्रसिद्ध [[शिवाजी]]राजाचे आजोळ व [[जिजाबाई]]चे माहेर सिंदखेडराजा, व खाऱ्या पाण्याचे जगातील तिसऱ्या क्रमाकांचे सरोवर असलेले [[लोणार]] ही ठिकाणे, पूर्वीच्या मेहकर तालुक्यातीलच. मेहकरला तयार होणारी धोतरजोडी प्रसिद्ध होती. आज तिचा मागमूसही नाही. येथे तयार होणाऱ्या मूर्ती मात्र आजही विदर्भ, मराठवाडय़ात ठिकठिकाणी विक्रीसाठी जातात. [[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीतेच्या]] अकराव्या अध्यायात पैनगंगा नदी व मेहकरचा गौरवपूर्ण उल्लेख आला आहे. या मेहकरात [[अहिल्याबाई होळकर|अहिल्यादेवी होळकर]]ांनी अन्नछत्र बांधून दिले होते. मेहकरला यज्ञभूमी मानले गेल्याचा उल्लेख मत्स्यपुराणात आहे. शुद्ध तूप यज्ञात अर्पण करणारी नदी म्हणून पैनगंगेचा उल्लेख आहे. म्हणून पैनगंगेच्या काठीच येथे मोठ्या संख्येने मंदिरे व यज्ञकुंडे आहेत. तिथल्या एका मढीच्या ६० दगडी स्तंभांपैकी, नदी काठावर असल्याने आता फक्त २५ स्तंभच उरले आहेत. मधल्या भागात २३ फुटांचे भव्य यज्ञकुंड असून दक्षिण बाजूच्या गावकोटाशेजारी विटांपासून बांधलेला मोठा दरवाजा आहे. १४८५ मध्ये त्यावरील कमानीवर शिलालेख कोरलेला आहे. पैनगंगा नदीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य असे की, ती उत्तरेकडून दक्षिणेकडे अशी प्रथम मेहकरकडे वाहत येते व गावाच्या जवळ ती पश्चिम वाहिनी होते व पुन्हा दक्षिण वाहिनी होऊन मेहकराच्या दक्षिणेकडून वाहत पुढे जाते. नदी पश्चिम वाहिनी जेथे होते ते ठिकाण पवित्र मानले जाते. या ठिकाणी श्राद्ध, पितृतर्पण व यज्ञकर्मे केली जातात. यामुळेही मेहकरला पूर्वापार महत्त्व आहे. नदीच्या वळणांमुळे येथे ‘ओलांडा’ आहे. पूर्वी तेथे २ फूट खोल कुंड होते. या कुंडातले पाणी कधीच आटत नव्हते. मूल न होणाऱ्या स्त्रिया या ओलांड्याच्या वाऱ्या करीत. येथे शिवपिंडही आहे. आता ओलांडेश्वराचे भव्य मंदिर बांधले गेले आहे. मोठा पूर आला की, हे मंदिर पाण्यात बुडून जाते. मेहकरातील बालाजीबरोबरच गोपालकृष्ण मंदिर, [[विठ्ठल]] मंदिर, [[गणपती]] मंदिर, [[दत्त]] मंदिर, [[चंदनशेष]] मंदिर, [[हनुमान]] मंदिर, महानुभाव मठ, पंचपीर, राममंदिर अशी अनेक मंदिरे आहेत. यात मारुतीची ८ तर, गणपतीची ३ मंदिरे आहेत. शहरात मशिदींची संख्याही मोठी आहे. अलबेरुनीच्या ग्रंथात,[[आईन-ए अकबरी]] या अकबरनामाच्या तिसऱ्या भागातही येतो. एका मुस्लिम कवीने लिहून ठेवले आहे की, मेहकर हे हिजरी सनापूर्वी ७९५ वर्षे याकाळात अस्तित्वात असलेले जुने गाव आहे. महसुली जिल्ह्याचे जसे हे पूर्वी मुख्य गाव होते, तसाच मेहकर हा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा जिल्हा, असे मानले जाते. धार्मिकता हा येथील माणसांच्या जगण्यातील अंगभूत गुण तसेच, त्यांचे सांस्कृतिक, शैक्षणिक, राजकीय क्षेत्रातले कार्यही वाखाणण्याजोगे आहे. अनेक क्षेत्रांना या गावाने नेतृत्व प्रदान केले. देऊळगाव साकरशा येथील आनंदराव बापू देशमुख हे मेहकर तालुक्याचे पहिले आमदार. देऊळगाव साखरशा -जानेफळ -- घाटबोरी अशा वनव्याप्त प्रदेशातून ब्रिटिशांविरोधात मोठी चळवळ त्यांनी उभारली. जंगल सत्याग्रह ही ऐतिहासिक महत्त्व असलेली त्यातलीच एक. सविनय कायदेभंग, चलेजाव आंदोलन अशा अनेक चळवळीत ते अग्रेसर होते. जबलपूर, नागपूर येथील कारागृहात त्यांनी दीड वर्ष तुरुंगवास भोगला. तळागाळातील समाजासाठी त्यांनी मोठे कार्य केले. मागासवर्गीय व गरीब मुलांसाठी स्वतःच्या जागेत वस्तीगृह सुरू केले. मेहकरचे कै.अण्णासाहेब देशमुख हे ही त्यापैकीच एक. दुसरबीड येथे त्यांनी उभारलेला जिजामाता सहकारी साखर कारखाना विदर्भातील पहिला सहकारी साखर कारखाना. बुलढाणा जिल्हा सहकारी बँकेच्या स्थापनेपासून १९६२ ते १९७८ असे सलग १६ वर्षे ते या बँकेचे अध्यक्ष होते. १९७२ च्या भीषण दुष्काळात साखर कारखाना उभारणीच्या काळात काम नसलेल्या शेकडो हातांना काम देण्याचे मौलिक कार्य अण्णासाहेबांनी केले. शैक्षणिक क्षेत्रातही त्यांनी त्यांच्या कामाचा ठसा उमटवला. निष्काम कर्मयाेगी म्हणून सर्वदूर ओळख पावलेले संत शुकदास महाराज यांनी मेहकरनजीकच्या हिवरा बुद्रूक या उजाड माळरानावर विवेकानंद आश्रमाची स्थापना करून शिक्षण, आरोग्य, सेवा, कृषी व पर्यटन क्षेत्रात नवी ओळख निर्माण केली. ते कुशल धन्वंतरी होते. तब्बल दाेन कोटींपेक्षा अधिक रूग्णांना त्यांनी आपल्या चमत्कारिक वैद्यकीय सेवेने राेगमुक्त केले. त्यांनी स्थापन केलेला स्वामी विवेकानंद आश्रम हे मानव सेवेचे केंद्र आहे. आज तेथे विविध शैक्षणिक संकुले, कृषी महाविद्यालय, कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, विज्ञान महाविद्यालय, विविध वसतिगृहे, कर्णबधिर -अपंग निवासी विद्यालय, विवेकानंद ज्ञानपीठ (इंग्रजी माध्यम) व आरोग्य विषयक सेवा, धमार्थ रुग्णचिकित्सा केंद्र, रोगनिदान शिबिरांचे आयोजन, कृषी प्रदर्शनांचे आयोजन, शेतकरी मार्गदर्शन केंद्र, विवेकानंद वाटिका, हरिहर तीर्थक्षेत्र, इत्यादींमुळे या उजाड माळरानावरील गावाला आता शहराचे स्वरूप प्राप्त झाले असून, या शहराचे नंदनवनात रूपांतक झालेले आहे. महाराष्ट्र शासनाने विवेकानंद आश्रमास ब वर्ग तीर्थक्षेत्राचा दर्जा दिला आहे. येथे विवेकानंद जन्मोत्सव दरवर्षी पौष वद्य पंचमी ते सप्तमी दरम्यान भव्य प्रमाणात साजरा केला जातो. तिन्ही दिवस नामवंत कलाकार, संगीतकार, गायक, व्याख्याते, प्रवचनकार, कीर्तनकार आपली सेवा देतात. पौष वद्य सप्तमीला तीन लाख भाविक महाप्रसाद सेवन करतात. 'शिवभावे जीव सेवा' हा शुकदास महाराज यांनी मूलमंत्र अंगिकारून येथे मानवसेवेचे मोठे केंद्र उभे राहिले असून, स्वामी विवेकानंद स्मारक, हरिहरतीर्थ या पर्यटनस्थळांमुळे येथे मोठ्या प्रमाणात पर्यटकांची रीघ वाढली आहे. 4 एप्रिल 2017 राेजी पू. शुकदास महाराज यांनी संजीवन समाधी घेतली असून, त्यांचे समाधी मंदीर हे मोठे ऊर्जा केंद्र ठरले आहे. ==राजकीय पार्श्वभूमी== जनपद सभेच्या काळात मेहकर व परिसरात दलितमित्र कै. आयाजी पाटील यांनी [[हुंडाबंदी]], सामूहिक विवाह, अंधश्रद्धा निर्मूलन, [[हरितक्रांती]], पर्यावरण या सर्वच क्षेत्रांत अजोड काम केले. त्यांच्या भारदस्त व अभ्यासू व्यक्तिमत्त्वाचा युवकांवर मोठा प्रभाव होता. सहकार व शैक्षणिक क्षेत्रांतही त्यांनी भरीव कार्य केले. शिवाजी शिक्षण संस्थेच्या उभारणीत त्यांचा सिंहाचा वाटा होता. अनेक नवीन नेतृत्वांना त्यांनी संधी दिली. त्यांच्या अमृत महोत्सव समारंभाच्या निमित्ताने [[शंकरराव चव्हाण]] यांच्या रूपाने मेहकरात पहिल्यांदा मुख्यमंत्री आले. * मेहकरच्या जडणघडणीत अनेकांनी योगदान दिले. माजी आमदार भाऊसाहेब लोढे हे त्यापैकीच एक. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरला पहिली पाणीपुरवठा योजना झाली. तालुक्याच्या विकासासाठी त्यांनी मेहनत घेतली. मेहकर मतदारसंघात लोणार तालुकाही येतो. त्यामुळे त्या तालुक्यातही त्यांच्या कार्याची लोक आजही आठवण करतात. मतदारसंघ राखीव होता तेव्हा तुळशीराम कंकाळ, लक्ष्मण गवई, बळीराम वानखेडे हे आमदार येथे होऊन गेले. काँग्रेसचे आमदार म्हणून कै. किसनराव उपाख्य अण्णासाहेब सांगळे यांची कारकीर्दही गाजली. त्यांच्या कार्यकाळात खऱ्याअर्थाने शहराचा विकास झाला. तसेच, मतदारसंघात विविध विकासकामे मार्गी लागली. परंतु, खऱ्याअर्थाने गाजला तो सुबोध केशव सावजी यांचा कार्यकाळ. सलग १४ वर्षे ते आमदार होते. काही काळ ते महसूल, वस्त्रोद्योग आदी खात्यांचे राज्यमंत्री होते. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरासाठी नवीन पाणीपुरवठा योजना (कोराडी प्रकल्पातून) मंजूर झाली. मेहकरातील बरीच विकासकामे त्यांच्या हातून झाली. या सर्व कालखंडात डॉ. पळसोकर, डॉ. देशमुख, माणिकचंद जैन, नलिनीताई खडसे, शोभाताई अग्रवाल या नगराध्यक्षांनी लक्षात राहण्याजोगे काम केले. नंतरच्या काळात म्हणजे १९९५ पासून मेहकर मतदारसंघातर्फे काँग्रेसचे वर्चस्व संपले आणि १९९५ च्या निवडणुकीत प्रतापराव जाधव यांच्या रूपाने शिवसेनेचा आमदार या मतदारसंघाला मिळाला. युतीच्या काळात युवक कल्याण पाटबंधारे खात्याचे ते राज्यमंत्री झाले. सध्या ते बुलढाण्याचे खासदार आहेत. मेहकरसाठी त्यांनी रस्ते, नालीबांधणी, वीज, पाणी आदी बाबींकरिता पैसा खेचून आणला. नगराध्यक्ष म्हणून जिल्हा काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष श्याम उमाळकर यांची कारकीर्द नियोजनबद्ध विकास कामांच्या बाबतीत लक्षणीयच ठरली. एकात्मिक शहर विकास योजनेचा आराखडा त्यांच्या काळातच तयार होऊन शासनाकडे गेला. त्यातील एकेक काम नंतरच्या काळात होत आहे. रामराव म्हस्के, कासमभाई गवळी, संजय जाधव या नगराध्यक्षांनीही रस्ते विकासाच्या बाबतीत काम केले. सामाजिक व कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या माध्यमातून कार्य केलेले डॉ. संजय रायमूलकर हेदेखील दोन वेळा शिवसेनेचे आमदार राहिले. एकनाथ शिंदे यांच्या बंडानंतर खासदार प्रतापराव जाधव व संजय रायमुलकर यांनी शिंदे यांच्यासाेबत जाणे पसंत केले. * त्यांची ही बंडखोरी शिवसैनिक तथा मतदारसंघातील मतदारांना आवडली नाही. मेहकर हा ठाकरे यांचा बालेकिल्ला राहिल्याने विधानसभेच्या 2024च्या निवडणुकीत मतदारांनी संजय रायमुलकर यांचा पराभव केला व शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे सिद्धार्थ खरात यांना आमदार म्हणून निवडून दिले. शहराच्या नवीन भागात वाढ झाल्याने शहराचे भौगोलिक क्षेत्र विस्तारले. तेथे रस्ते, पाणी, नाल्या या समस्या आहेत. त्यांच्या पूर्ततेसाठी खासदार, आमदार, नगराध्यक्ष, यांच्याकडून निधी उपलब्धतेसाठी आणखी जोरकस प्रयत्नांची नागरिकांची मागणी आहे. शहराला सध्या आठवडय़ातून एकदा पाणीपुरवठा होतो. हा कालावधी कमी करणे गरजेचे आहे. कारण, कोराडी, पेनटाकळीसारखे मोठे प्रकल्पजवळ आहेत. [[चिखली]], बुलढाणा शहरांना येथून पाणी पुरवले जाते. ४० पेक्षा जास्त खेडेगावांना हे प्रकल्प शेतीबरोबरच पिण्याचे पाणी पुरवतात. मेहकरच्या पाणी पुरवठ्यात नियोजनाचा मोठा अभाव आहे. सुसूत्रता आणली तर दिवसाआडही पाणी पुरवणे शक्य असल्याचे यापूर्वी नलिनीताई खडसे व श्याम उमाळकर या नगराध्यक्षांनी दाखवून दिलेले आहे. शहरात एकही बगीचा नाही. जागा मात्र बऱ्याच ठिकाणी आरक्षित आहे. तेथे बागबगिचे होणे, वृक्ष लागवड करणे आवश्यक आहे. सार्वजनिक कार्यक्रमांसाठी शहरात टाऊन हॉलची गरज आहे. ==इतर महत्त्वाचे== संपूर्ण मराठी साहित्य जगतात प्रख्यात झालेले कविवर्य ना. घ. देशपांडे मेहकरचे. त्यांच्या शीळ, अभिसार, खूणगाठी या काव्यसंग्रहांतील कवितांनी रसिकांना वेड लावले होते. राज्य पुरस्कारांपासून साहित्य अकादमी पुरस्कारापर्यंत अनेक पुरस्कार त्यांना मिळाले. मेहकरच्या उत्तरेला टेकडीवर असलेल्या पुरातन कंचनीच्या महालासंबंधीच्या आख्यायिकेवर ‘कंचनीचा महाल’ हे दीर्घकाव्य त्यांनी लिहिले. त्याचा स्वतंत्र संग्रह निघाला. सांस्कृतिक क्षेत्रात मात्र मेहकरात मोठी पोकळी निर्माण झाली होती. १९९५ पासून मात्र किरण शिवहर डोंगरदिवे ह्यांनी ही पोकळी भरून काढत संपूर्ण महाराष्ट्रभर आपल्या साहित्यमुळे मेहकरची साहित्य चमक दाखवली. १९७६ मध्ये जन्मलेल्या ह्या साहित्यिक शिक्षकास राज्य पुरस्कारसह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. दिल्ली येथे झालेल्या 98 व्या अखिल भारतीय साहित्य संमेलनात बुलडाणा जिल्ह्यातील एकमेव निमंत्रित प्रतिनिधी म्हणून किरण डोंगरदिवे ह्यांना बोलाविण्यात आले होते त्याशिवाय केंद्रीय साहित्य अकादमी आणि इतर अनेक मंचावर परिसंवादासाठी बोलविण्या जाणारे किरण डोंगरदिवे हे महाराष्ट्रातील एक महत्वाचे विचारवंत आणि वक्ते म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या तुटलेल्या बोटांचे संदर्भ, मृगजळाचे पाणी आणि विषात वितळलेले सत्य ह्या संग्रहाना विशेष मागणी असून हे संग्रह खुप गाजले.किरण डोंगरदिवे ह्याच्या समीक्षण क्षेत्रात काव्यप्रदेशातील स्त्री ह्या दीर्घ ग्रंथाला महाराष्ट्रभरातून प्रचंड लोकप्रियता लाभली. यासह साखरखेर्डा येथील अजिम नवाझ राही, संजय भारती यासारख्या नवोदित कवींनीदेखील मेहकरचे नाव साहित्य पटलावर चर्चेत ठेवले आहे. ना.घं. देशपांडे यांचे बंधू वि.घ. देशपांडे हे अखिल भारतीय हिंदू महासभेचे अध्यक्ष होते. ते खासदारही होते. १९३९ मध्ये त्यांचा सत्कार मेहकरच्या बालाजी मंदिरात स्वातंत्र्यवीर वि.दा. सावकरांच्या हस्ते झाला होता. त्यावेळी सावरकरांनी युवकांना मोठय़ा संख्येने सैन्यात भरती होण्याचे आवाहन भाषणातून केल्याची नोंद आहे.<br/> ना.घं. देशपांडे यांनी मेहकरात मेहकर एज्युकेशन सोसायटी ही शिक्षण संस्था स्थापन केली. त्या संस्थेचे महाविद्यालय, विद्यालय व कन्या विद्यालय आहे. खासदार प्रतापराव जाधव यांनी महिला महाविद्यालय, विद्यालय व कॉन्व्हेंट सेंट्रल पब्लिक स्कूल मेहकरात आणले. श्याम उमाळकर यांनी अध्यापक महाविद्यालय, संगणक महाविद्यालय, फार्मसी विद्यालय, मॅनेजमेंट अभ्यासक्रम महाविद्यालय स्थापन केले. डॉ. सुभाष लोहिया यांनी महेश विद्या मंदिर, या इंग्रजी शाळेची भरीव प्रगती केली.डॉ. राम शिंदे यांनीही शैक्षणिक क्षेत्रात चांगली वाटचाल सुरू केली आहे,अध्यापक विद्यालय, पॉलिटेक्निक, CBSE पब्लिक स्कूल या संस्थाही त्यांनी सुरू करून विद्यार्थ्यांची सोय केली. संतांजी कॉन्व्हेंट, ज्ञानदीप कॉन्व्हेंट या इंग्रजी शाळा लक्षणीय कार्य शैक्षणिक क्षेत्रात करीत आहेत. कासमभाई गवळी यांनी उर्दू विद्यार्थ्यांसाठी उर्दू विद्यालय सुरू केले आहे. शैक्षणिक क्षेत्रातली मेहकरची घोडदौड नजरेत भरण्यासारखी आहे. बँकिंग क्षेत्रात शहर मागे नाही. जीवन गतिमान झाले व लोकांच्या अपेक्षा गरजा वाढल्या. राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या शाखांबरोबरच सहकारी बँकांनीही व्यवहार वाढवले. श्याम उमाळकरांची सत्यजित पतसंस्था, डॉ. सुभाष लोहिया, उदय सोनी, आदींच्या प्रयत्नातून विस्तारलेली महेश पतसंस्था, प्रतापराव जाधव यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्र पतसंस्था, वसंतराव मगर, सर्पमित्र वनिता बोराडे, नलिनी खडसे यांच्या विविध पतसंस्था या अर्थविषयक संस्थांच्या जाळ्याने बचत व कर्जपुरवठा गरजा भागल्या व त्याबरोबरच शहराच्या व्यापार, रोजगारसंबंधीच्या भरभराटीला मोठा हातभार लागला. रोजगार निर्मिती व शेतकऱ्यांच्या उसाला किंमत देण्याचे काम प्रतापराव जाधव, भगवान मानधने, बबनराव भोसले, प्रकाश मापारी, विलास काळे आदींच्या प्रयत्नातून साकारलेल्या शारंगधर साखर कारखान्यानेही केले आहे. मेहकर परिसरातला हा एकमेव मोठा उद्योग. एरव्ही अनेक वर्षांपासून मेहकरला अनेक एकरांच्या पडीत जमिनीवर फक्त एम.आय.डी.सी.चा बोर्डच तेवढा उभा आहे. औद्योगिक वसाहत उभीच झाली नाही. गावात मोठमोठी व्यापार प्रतिष्ठाने, व्यापारी संकुलात वाढ झाली पण, मोठ्या रोजगार निर्मितीचा केंद्रबिंदू असलेल्या औद्योगिक वसाहतीच्या उभारणीकडे मात्र पूर्णतः दुर्लक्ष झाले, ही वस्तुस्थिती आहे. पूर्वी बालाजी संस्थानमध्ये धर्मार्थ दवाखाना वैद्यांच्या सहकार्याने चालवला जायचा. वार्षिक तीन रुपये भरून वर्षभर मोफत औषधोपचार केला जायचा. आता मेहकरात ग्रामीण रुग्णालय आहे. उच्चशिक्षित डॉक्टरांचे ४७ दवाखाने आहेत. सर्व प्रकारच्या वैद्यकीय सुविधा आहेत. १९१६ मध्ये मानमोडीच्या (एन्फ्लुएंझा) रोगाने येथील शेकडो लोक दगावले. १९२० मधील दुष्काळात उपासमार झाली. १९२६ मध्ये प्लेगने असंख्य बळी घेतले. २ जातीय दंगली झाल्या तरीही होरपळलेली माणसे पुन्हा उभी झाली व गावाला प्रगतीची गती देत राहिली. कालानुरूप सर्व परिवर्तनाचा स्वीकार करत मेहकर ताठ मानेने उभे आहे. किरण डोंगरदिवे ह्यांच्या सोबत त्यांच्या पिढितील सुनील पवार, संदीप गवई, नागेश कांगणे, संजय भारती, सिद्धेश्वर पवार यांनी साहित्य क्षेञात, तसेच अमोल टेकाळे यांची साहित्य सागर साहित्य संघाने भरीव कार्य केले आहे. [[वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे]] ah9iraldk69xyn56xvbokd8r6xzgahp 2677450 2677449 2026-04-04T08:11:05Z 9th.cloud 181511 2677450 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2026}} {{Infobox settlement | name = मेहकर | settlement_type = शहर | pushpin_map = India Maharashtra#भारत |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = मेहकर(महाराष्ट्र) | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|20|09|N|76|34|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Maharashtra.svg}} [[महाराष्ट्र]] | subdivision_type2 = जिल्हा | subdivision_name2 = बुलढाणा | subdivision_type3 = तालुका | subdivision_name3 = मेहकर | governing_body = मेहकर नगरपालिका | government_type = नगरपालिका | leader_title = अध्यक्ष (नगराध्यक्ष) | leader_name = [[किशोर भास्कर गारोळे]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 288 | area_total_km2 = 12.5 | population_total = 45248 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = अधिकृत | demographics1_info1 = मराठी | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = पिन | postal_code = 443301 | area_code_type = दूरध्वनी कोड | area_code = 07268 | registration_plate = MH-28 | blank1_name_sec1 = लिंगानुपात | blank1_info_sec1 = 944 ♀/1000 ♂ | blank2_name_sec1 = साक्षरता | blank2_info_sec1 = 86.43% | blank3_name_sec1 = नदी | blank3_info_sec1 = [[पैनगंगा नदी]] }} '''मेहकर''' हे [[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुका आहे, जो [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्र राज्यात]] [[भारत|भारतामध्ये]] स्थित आहे. हे मेहकर नगरपालिकेद्वारे शासित आहे आणि [[विदर्भ]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे शहर [[पैनगंगा नदी]] जवळ स्थित आहे. ==मेहकर शहर आणि तालुका== मेहकर हे अजिंठ्याच्या पर्वत रांगेत वसलेले शहर आहे. शहराजवळून पैनगंगा नदी वाहते. आधीच हा सुपीक भूभाग होता आणि त्यातच कोराडी, उतावळी, पेनटाकळी या सिंचन प्रकल्पांमुळे तालुक्यातील ओलीत क्षेत्रात वाढ झाली. १९०१ मध्ये मेहकर शहराची लोकसंख्या ५ हजार ३३० होती. १९८१ च्या जनगणनेनुसार ती २२ हजार ३८२ तर, आता ६० हजारावर पोहोचली आहे. * जुन्या मेहकर तालुक्यात मेहकरसह [[लोणार]] व [[सिंदखेड राजा]] तालुक्यांचा समावेश होता. आजही तिन्ही तालुक्यांची विविध खात्यांची उपविभागीय कार्यालये मेहकर शहरातच आहेत. ==इतिहास आणि धार्मिक स्थाने== मेहकर या पौराणिक व ऐतिहासिकदृष्ट्य प्रसिद्ध शहराला लागूनच साखरखेर्डा गाव आहे. तेथे निजाम व मुबारकखानात लढाई झाली होती. त्यावेळी थोरले बाजीराव पेशवे आले होते. जाणूजी भोसले यांच्याशी २२ मार्च १७६९ला तह करण्यासाठी आलेले थोरले माधवराव पेशवे यांचे काही काळ वास्तव्य मेहकरलाच होते. [[महानुभाव पंथ]]ाचे भगवान [[चक्रधरस्वामीं]]चा दीर्घकाळ मेहकरात मुक्काम होता. भैरव व बाणेश्वर मंदिरात त्यांचे वास्तव्य होते. लीळाचरित्रातील ६२, ६३, ६४ या लीळा मेहकरच्या संदर्भात आहेत. मेहेकर ही दंडकारण्यातील तपस्व्यांची तपोभूमी होती असेही मानले जाते. या तालुक्यात बगदालभ्य ऋषींचे देळप, वसिष्ठांचे वडाळी, गौतम ऋषींचे गोमेश्वर, पाराशराचे पाथर्डी, दुर्वासाचे द्रुगबोरी व विश्वमित्रांचे विश्वी, अशा ७ गावी, जंगल झाडीतल्या नैसर्गिकदृष्ट्या देखण्या ठिकाणी सप्तर्षीची पुरातन मंदिरे आहेत. मंदिरे, मठ, मढी यांची मोठी देण मेहकरला आहे. गावकोट, कमानी, यज्ञकुंडे, शिलालेख यांची रेलचेल आहे. येथे पूर्वी सोन्याचे खांब असलेले वाडे होते. [[पेंढारी]] लोकांच्या स्वाऱ्यांनंतर येथील सुबत्ता कमी होत गेली. ऐतिहासिकदृष्टय़ा प्रसिद्ध [[शिवाजी]]राजाचे आजोळ व [[जिजाबाई]]चे माहेर सिंदखेडराजा, व खाऱ्या पाण्याचे जगातील तिसऱ्या क्रमाकांचे सरोवर असलेले [[लोणार]] ही ठिकाणे, पूर्वीच्या मेहकर तालुक्यातीलच. मेहकरला तयार होणारी धोतरजोडी प्रसिद्ध होती. आज तिचा मागमूसही नाही. येथे तयार होणाऱ्या मूर्ती मात्र आजही विदर्भ, मराठवाडय़ात ठिकठिकाणी विक्रीसाठी जातात. [[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीतेच्या]] अकराव्या अध्यायात पैनगंगा नदी व मेहकरचा गौरवपूर्ण उल्लेख आला आहे. या मेहकरात [[अहिल्याबाई होळकर|अहिल्यादेवी होळकर]]ांनी अन्नछत्र बांधून दिले होते. मेहकरला यज्ञभूमी मानले गेल्याचा उल्लेख मत्स्यपुराणात आहे. शुद्ध तूप यज्ञात अर्पण करणारी नदी म्हणून पैनगंगेचा उल्लेख आहे. म्हणून पैनगंगेच्या काठीच येथे मोठ्या संख्येने मंदिरे व यज्ञकुंडे आहेत. तिथल्या एका मढीच्या ६० दगडी स्तंभांपैकी, नदी काठावर असल्याने आता फक्त २५ स्तंभच उरले आहेत. मधल्या भागात २३ फुटांचे भव्य यज्ञकुंड असून दक्षिण बाजूच्या गावकोटाशेजारी विटांपासून बांधलेला मोठा दरवाजा आहे. १४८५ मध्ये त्यावरील कमानीवर शिलालेख कोरलेला आहे. पैनगंगा नदीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य असे की, ती उत्तरेकडून दक्षिणेकडे अशी प्रथम मेहकरकडे वाहत येते व गावाच्या जवळ ती पश्चिम वाहिनी होते व पुन्हा दक्षिण वाहिनी होऊन मेहकराच्या दक्षिणेकडून वाहत पुढे जाते. नदी पश्चिम वाहिनी जेथे होते ते ठिकाण पवित्र मानले जाते. या ठिकाणी श्राद्ध, पितृतर्पण व यज्ञकर्मे केली जातात. यामुळेही मेहकरला पूर्वापार महत्त्व आहे. नदीच्या वळणांमुळे येथे ‘ओलांडा’ आहे. पूर्वी तेथे २ फूट खोल कुंड होते. या कुंडातले पाणी कधीच आटत नव्हते. मूल न होणाऱ्या स्त्रिया या ओलांड्याच्या वाऱ्या करीत. येथे शिवपिंडही आहे. आता ओलांडेश्वराचे भव्य मंदिर बांधले गेले आहे. मोठा पूर आला की, हे मंदिर पाण्यात बुडून जाते. मेहकरातील बालाजीबरोबरच गोपालकृष्ण मंदिर, [[विठ्ठल]] मंदिर, [[गणपती]] मंदिर, [[दत्त]] मंदिर, [[चंदनशेष]] मंदिर, [[हनुमान]] मंदिर, महानुभाव मठ, पंचपीर, राममंदिर अशी अनेक मंदिरे आहेत. यात मारुतीची ८ तर, गणपतीची ३ मंदिरे आहेत. शहरात मशिदींची संख्याही मोठी आहे. अलबेरुनीच्या ग्रंथात,[[आईन-ए अकबरी]] या अकबरनामाच्या तिसऱ्या भागातही येतो. एका मुस्लिम कवीने लिहून ठेवले आहे की, मेहकर हे हिजरी सनापूर्वी ७९५ वर्षे याकाळात अस्तित्वात असलेले जुने गाव आहे. महसुली जिल्ह्याचे जसे हे पूर्वी मुख्य गाव होते, तसाच मेहकर हा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा जिल्हा, असे मानले जाते. धार्मिकता हा येथील माणसांच्या जगण्यातील अंगभूत गुण तसेच, त्यांचे सांस्कृतिक, शैक्षणिक, राजकीय क्षेत्रातले कार्यही वाखाणण्याजोगे आहे. अनेक क्षेत्रांना या गावाने नेतृत्व प्रदान केले. देऊळगाव साकरशा येथील आनंदराव बापू देशमुख हे मेहकर तालुक्याचे पहिले आमदार. देऊळगाव साखरशा -जानेफळ -- घाटबोरी अशा वनव्याप्त प्रदेशातून ब्रिटिशांविरोधात मोठी चळवळ त्यांनी उभारली. जंगल सत्याग्रह ही ऐतिहासिक महत्त्व असलेली त्यातलीच एक. सविनय कायदेभंग, चलेजाव आंदोलन अशा अनेक चळवळीत ते अग्रेसर होते. जबलपूर, नागपूर येथील कारागृहात त्यांनी दीड वर्ष तुरुंगवास भोगला. तळागाळातील समाजासाठी त्यांनी मोठे कार्य केले. मागासवर्गीय व गरीब मुलांसाठी स्वतःच्या जागेत वस्तीगृह सुरू केले. मेहकरचे कै.अण्णासाहेब देशमुख हे ही त्यापैकीच एक. दुसरबीड येथे त्यांनी उभारलेला जिजामाता सहकारी साखर कारखाना विदर्भातील पहिला सहकारी साखर कारखाना. बुलढाणा जिल्हा सहकारी बँकेच्या स्थापनेपासून १९६२ ते १९७८ असे सलग १६ वर्षे ते या बँकेचे अध्यक्ष होते. १९७२ च्या भीषण दुष्काळात साखर कारखाना उभारणीच्या काळात काम नसलेल्या शेकडो हातांना काम देण्याचे मौलिक कार्य अण्णासाहेबांनी केले. शैक्षणिक क्षेत्रातही त्यांनी त्यांच्या कामाचा ठसा उमटवला. निष्काम कर्मयाेगी म्हणून सर्वदूर ओळख पावलेले संत शुकदास महाराज यांनी मेहकरनजीकच्या हिवरा बुद्रूक या उजाड माळरानावर विवेकानंद आश्रमाची स्थापना करून शिक्षण, आरोग्य, सेवा, कृषी व पर्यटन क्षेत्रात नवी ओळख निर्माण केली. ते कुशल धन्वंतरी होते. तब्बल दाेन कोटींपेक्षा अधिक रूग्णांना त्यांनी आपल्या चमत्कारिक वैद्यकीय सेवेने राेगमुक्त केले. त्यांनी स्थापन केलेला स्वामी विवेकानंद आश्रम हे मानव सेवेचे केंद्र आहे. आज तेथे विविध शैक्षणिक संकुले, कृषी महाविद्यालय, कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, विज्ञान महाविद्यालय, विविध वसतिगृहे, कर्णबधिर -अपंग निवासी विद्यालय, विवेकानंद ज्ञानपीठ (इंग्रजी माध्यम) व आरोग्य विषयक सेवा, धमार्थ रुग्णचिकित्सा केंद्र, रोगनिदान शिबिरांचे आयोजन, कृषी प्रदर्शनांचे आयोजन, शेतकरी मार्गदर्शन केंद्र, विवेकानंद वाटिका, हरिहर तीर्थक्षेत्र, इत्यादींमुळे या उजाड माळरानावरील गावाला आता शहराचे स्वरूप प्राप्त झाले असून, या शहराचे नंदनवनात रूपांतक झालेले आहे. महाराष्ट्र शासनाने विवेकानंद आश्रमास ब वर्ग तीर्थक्षेत्राचा दर्जा दिला आहे. येथे विवेकानंद जन्मोत्सव दरवर्षी पौष वद्य पंचमी ते सप्तमी दरम्यान भव्य प्रमाणात साजरा केला जातो. तिन्ही दिवस नामवंत कलाकार, संगीतकार, गायक, व्याख्याते, प्रवचनकार, कीर्तनकार आपली सेवा देतात. पौष वद्य सप्तमीला तीन लाख भाविक महाप्रसाद सेवन करतात. 'शिवभावे जीव सेवा' हा शुकदास महाराज यांनी मूलमंत्र अंगिकारून येथे मानवसेवेचे मोठे केंद्र उभे राहिले असून, स्वामी विवेकानंद स्मारक, हरिहरतीर्थ या पर्यटनस्थळांमुळे येथे मोठ्या प्रमाणात पर्यटकांची रीघ वाढली आहे. 4 एप्रिल 2017 राेजी पू. शुकदास महाराज यांनी संजीवन समाधी घेतली असून, त्यांचे समाधी मंदीर हे मोठे ऊर्जा केंद्र ठरले आहे. ==राजकीय पार्श्वभूमी== जनपद सभेच्या काळात मेहकर व परिसरात दलितमित्र कै. आयाजी पाटील यांनी [[हुंडाबंदी]], सामूहिक विवाह, अंधश्रद्धा निर्मूलन, [[हरितक्रांती]], पर्यावरण या सर्वच क्षेत्रांत अजोड काम केले. त्यांच्या भारदस्त व अभ्यासू व्यक्तिमत्त्वाचा युवकांवर मोठा प्रभाव होता. सहकार व शैक्षणिक क्षेत्रांतही त्यांनी भरीव कार्य केले. शिवाजी शिक्षण संस्थेच्या उभारणीत त्यांचा सिंहाचा वाटा होता. अनेक नवीन नेतृत्वांना त्यांनी संधी दिली. त्यांच्या अमृत महोत्सव समारंभाच्या निमित्ताने [[शंकरराव चव्हाण]] यांच्या रूपाने मेहकरात पहिल्यांदा मुख्यमंत्री आले. * मेहकरच्या जडणघडणीत अनेकांनी योगदान दिले. माजी आमदार भाऊसाहेब लोढे हे त्यापैकीच एक. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरला पहिली पाणीपुरवठा योजना झाली. तालुक्याच्या विकासासाठी त्यांनी मेहनत घेतली. मेहकर मतदारसंघात लोणार तालुकाही येतो. त्यामुळे त्या तालुक्यातही त्यांच्या कार्याची लोक आजही आठवण करतात. मतदारसंघ राखीव होता तेव्हा तुळशीराम कंकाळ, लक्ष्मण गवई, बळीराम वानखेडे हे आमदार येथे होऊन गेले. काँग्रेसचे आमदार म्हणून कै. किसनराव उपाख्य अण्णासाहेब सांगळे यांची कारकीर्दही गाजली. त्यांच्या कार्यकाळात खऱ्याअर्थाने शहराचा विकास झाला. तसेच, मतदारसंघात विविध विकासकामे मार्गी लागली. परंतु, खऱ्याअर्थाने गाजला तो सुबोध केशव सावजी यांचा कार्यकाळ. सलग १४ वर्षे ते आमदार होते. काही काळ ते महसूल, वस्त्रोद्योग आदी खात्यांचे राज्यमंत्री होते. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरासाठी नवीन पाणीपुरवठा योजना (कोराडी प्रकल्पातून) मंजूर झाली. मेहकरातील बरीच विकासकामे त्यांच्या हातून झाली. या सर्व कालखंडात डॉ. पळसोकर, डॉ. देशमुख, माणिकचंद जैन, नलिनीताई खडसे, शोभाताई अग्रवाल या नगराध्यक्षांनी लक्षात राहण्याजोगे काम केले. नंतरच्या काळात म्हणजे १९९५ पासून मेहकर मतदारसंघातर्फे काँग्रेसचे वर्चस्व संपले आणि १९९५ च्या निवडणुकीत प्रतापराव जाधव यांच्या रूपाने शिवसेनेचा आमदार या मतदारसंघाला मिळाला. युतीच्या काळात युवक कल्याण पाटबंधारे खात्याचे ते राज्यमंत्री झाले. सध्या ते बुलढाण्याचे खासदार आहेत. मेहकरसाठी त्यांनी रस्ते, नालीबांधणी, वीज, पाणी आदी बाबींकरिता पैसा खेचून आणला. नगराध्यक्ष म्हणून जिल्हा काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष श्याम उमाळकर यांची कारकीर्द नियोजनबद्ध विकास कामांच्या बाबतीत लक्षणीयच ठरली. एकात्मिक शहर विकास योजनेचा आराखडा त्यांच्या काळातच तयार होऊन शासनाकडे गेला. त्यातील एकेक काम नंतरच्या काळात होत आहे. रामराव म्हस्के, कासमभाई गवळी, संजय जाधव या नगराध्यक्षांनीही रस्ते विकासाच्या बाबतीत काम केले. सामाजिक व कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या माध्यमातून कार्य केलेले डॉ. संजय रायमूलकर हेदेखील दोन वेळा शिवसेनेचे आमदार राहिले. एकनाथ शिंदे यांच्या बंडानंतर खासदार प्रतापराव जाधव व संजय रायमुलकर यांनी शिंदे यांच्यासाेबत जाणे पसंत केले. * त्यांची ही बंडखोरी शिवसैनिक तथा मतदारसंघातील मतदारांना आवडली नाही. मेहकर हा ठाकरे यांचा बालेकिल्ला राहिल्याने विधानसभेच्या 2024च्या निवडणुकीत मतदारांनी संजय रायमुलकर यांचा पराभव केला व शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे सिद्धार्थ खरात यांना आमदार म्हणून निवडून दिले. शहराच्या नवीन भागात वाढ झाल्याने शहराचे भौगोलिक क्षेत्र विस्तारले. तेथे रस्ते, पाणी, नाल्या या समस्या आहेत. त्यांच्या पूर्ततेसाठी खासदार, आमदार, नगराध्यक्ष, यांच्याकडून निधी उपलब्धतेसाठी आणखी जोरकस प्रयत्नांची नागरिकांची मागणी आहे. शहराला सध्या आठवडय़ातून एकदा पाणीपुरवठा होतो. हा कालावधी कमी करणे गरजेचे आहे. कारण, कोराडी, पेनटाकळीसारखे मोठे प्रकल्पजवळ आहेत. [[चिखली]], बुलढाणा शहरांना येथून पाणी पुरवले जाते. ४० पेक्षा जास्त खेडेगावांना हे प्रकल्प शेतीबरोबरच पिण्याचे पाणी पुरवतात. मेहकरच्या पाणी पुरवठ्यात नियोजनाचा मोठा अभाव आहे. सुसूत्रता आणली तर दिवसाआडही पाणी पुरवणे शक्य असल्याचे यापूर्वी नलिनीताई खडसे व श्याम उमाळकर या नगराध्यक्षांनी दाखवून दिलेले आहे. शहरात एकही बगीचा नाही. जागा मात्र बऱ्याच ठिकाणी आरक्षित आहे. तेथे बागबगिचे होणे, वृक्ष लागवड करणे आवश्यक आहे. सार्वजनिक कार्यक्रमांसाठी शहरात टाऊन हॉलची गरज आहे. ==इतर महत्त्वाचे== संपूर्ण मराठी साहित्य जगतात प्रख्यात झालेले कविवर्य ना. घ. देशपांडे मेहकरचे. त्यांच्या शीळ, अभिसार, खूणगाठी या काव्यसंग्रहांतील कवितांनी रसिकांना वेड लावले होते. राज्य पुरस्कारांपासून साहित्य अकादमी पुरस्कारापर्यंत अनेक पुरस्कार त्यांना मिळाले. मेहकरच्या उत्तरेला टेकडीवर असलेल्या पुरातन कंचनीच्या महालासंबंधीच्या आख्यायिकेवर ‘कंचनीचा महाल’ हे दीर्घकाव्य त्यांनी लिहिले. त्याचा स्वतंत्र संग्रह निघाला. सांस्कृतिक क्षेत्रात मात्र मेहकरात मोठी पोकळी निर्माण झाली होती. १९९५ पासून मात्र किरण शिवहर डोंगरदिवे ह्यांनी ही पोकळी भरून काढत संपूर्ण महाराष्ट्रभर आपल्या साहित्यमुळे मेहकरची साहित्य चमक दाखवली. १९७६ मध्ये जन्मलेल्या ह्या साहित्यिक शिक्षकास राज्य पुरस्कारसह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. दिल्ली येथे झालेल्या 98 व्या अखिल भारतीय साहित्य संमेलनात बुलडाणा जिल्ह्यातील एकमेव निमंत्रित प्रतिनिधी म्हणून किरण डोंगरदिवे ह्यांना बोलाविण्यात आले होते त्याशिवाय केंद्रीय साहित्य अकादमी आणि इतर अनेक मंचावर परिसंवादासाठी बोलविण्या जाणारे किरण डोंगरदिवे हे महाराष्ट्रातील एक महत्वाचे विचारवंत आणि वक्ते म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या तुटलेल्या बोटांचे संदर्भ, मृगजळाचे पाणी आणि विषात वितळलेले सत्य ह्या संग्रहाना विशेष मागणी असून हे संग्रह खुप गाजले.किरण डोंगरदिवे ह्याच्या समीक्षण क्षेत्रात काव्यप्रदेशातील स्त्री ह्या दीर्घ ग्रंथाला महाराष्ट्रभरातून प्रचंड लोकप्रियता लाभली. यासह साखरखेर्डा येथील अजिम नवाझ राही, संजय भारती यासारख्या नवोदित कवींनीदेखील मेहकरचे नाव साहित्य पटलावर चर्चेत ठेवले आहे. ना.घं. देशपांडे यांचे बंधू वि.घ. देशपांडे हे अखिल भारतीय हिंदू महासभेचे अध्यक्ष होते. ते खासदारही होते. १९३९ मध्ये त्यांचा सत्कार मेहकरच्या बालाजी मंदिरात स्वातंत्र्यवीर वि.दा. सावकरांच्या हस्ते झाला होता. त्यावेळी सावरकरांनी युवकांना मोठय़ा संख्येने सैन्यात भरती होण्याचे आवाहन भाषणातून केल्याची नोंद आहे.<br/> ना.घं. देशपांडे यांनी मेहकरात मेहकर एज्युकेशन सोसायटी ही शिक्षण संस्था स्थापन केली. त्या संस्थेचे महाविद्यालय, विद्यालय व कन्या विद्यालय आहे. खासदार प्रतापराव जाधव यांनी महिला महाविद्यालय, विद्यालय व कॉन्व्हेंट सेंट्रल पब्लिक स्कूल मेहकरात आणले. श्याम उमाळकर यांनी अध्यापक महाविद्यालय, संगणक महाविद्यालय, फार्मसी विद्यालय, मॅनेजमेंट अभ्यासक्रम महाविद्यालय स्थापन केले. डॉ. सुभाष लोहिया यांनी महेश विद्या मंदिर, या इंग्रजी शाळेची भरीव प्रगती केली.डॉ. राम शिंदे यांनीही शैक्षणिक क्षेत्रात चांगली वाटचाल सुरू केली आहे,अध्यापक विद्यालय, पॉलिटेक्निक, CBSE पब्लिक स्कूल या संस्थाही त्यांनी सुरू करून विद्यार्थ्यांची सोय केली. संतांजी कॉन्व्हेंट, ज्ञानदीप कॉन्व्हेंट या इंग्रजी शाळा लक्षणीय कार्य शैक्षणिक क्षेत्रात करीत आहेत. कासमभाई गवळी यांनी उर्दू विद्यार्थ्यांसाठी उर्दू विद्यालय सुरू केले आहे. शैक्षणिक क्षेत्रातली मेहकरची घोडदौड नजरेत भरण्यासारखी आहे. बँकिंग क्षेत्रात शहर मागे नाही. जीवन गतिमान झाले व लोकांच्या अपेक्षा गरजा वाढल्या. राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या शाखांबरोबरच सहकारी बँकांनीही व्यवहार वाढवले. श्याम उमाळकरांची सत्यजित पतसंस्था, डॉ. सुभाष लोहिया, उदय सोनी, आदींच्या प्रयत्नातून विस्तारलेली महेश पतसंस्था, प्रतापराव जाधव यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्र पतसंस्था, वसंतराव मगर, सर्पमित्र वनिता बोराडे, नलिनी खडसे यांच्या विविध पतसंस्था या अर्थविषयक संस्थांच्या जाळ्याने बचत व कर्जपुरवठा गरजा भागल्या व त्याबरोबरच शहराच्या व्यापार, रोजगारसंबंधीच्या भरभराटीला मोठा हातभार लागला. रोजगार निर्मिती व शेतकऱ्यांच्या उसाला किंमत देण्याचे काम प्रतापराव जाधव, भगवान मानधने, बबनराव भोसले, प्रकाश मापारी, विलास काळे आदींच्या प्रयत्नातून साकारलेल्या शारंगधर साखर कारखान्यानेही केले आहे. मेहकर परिसरातला हा एकमेव मोठा उद्योग. एरव्ही अनेक वर्षांपासून मेहकरला अनेक एकरांच्या पडीत जमिनीवर फक्त एम.आय.डी.सी.चा बोर्डच तेवढा उभा आहे. औद्योगिक वसाहत उभीच झाली नाही. गावात मोठमोठी व्यापार प्रतिष्ठाने, व्यापारी संकुलात वाढ झाली पण, मोठ्या रोजगार निर्मितीचा केंद्रबिंदू असलेल्या औद्योगिक वसाहतीच्या उभारणीकडे मात्र पूर्णतः दुर्लक्ष झाले, ही वस्तुस्थिती आहे. पूर्वी बालाजी संस्थानमध्ये धर्मार्थ दवाखाना वैद्यांच्या सहकार्याने चालवला जायचा. वार्षिक तीन रुपये भरून वर्षभर मोफत औषधोपचार केला जायचा. आता मेहकरात ग्रामीण रुग्णालय आहे. उच्चशिक्षित डॉक्टरांचे ४७ दवाखाने आहेत. सर्व प्रकारच्या वैद्यकीय सुविधा आहेत. १९१६ मध्ये मानमोडीच्या (एन्फ्लुएंझा) रोगाने येथील शेकडो लोक दगावले. १९२० मधील दुष्काळात उपासमार झाली. १९२६ मध्ये प्लेगने असंख्य बळी घेतले. २ जातीय दंगली झाल्या तरीही होरपळलेली माणसे पुन्हा उभी झाली व गावाला प्रगतीची गती देत राहिली. कालानुरूप सर्व परिवर्तनाचा स्वीकार करत मेहकर ताठ मानेने उभे आहे. किरण डोंगरदिवे ह्यांच्या सोबत त्यांच्या पिढितील सुनील पवार, संदीप गवई, नागेश कांगणे, संजय भारती, सिद्धेश्वर पवार यांनी साहित्य क्षेञात, तसेच अमोल टेकाळे यांची साहित्य सागर साहित्य संघाने भरीव कार्य केले आहे. [[वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे]] npivrm7xes3d9sgo5h7jahi0t43ylyh 2677451 2677450 2026-04-04T08:11:55Z 9th.cloud 181511 2677451 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2026}} {{Infobox settlement | name = मेहकर | settlement_type = शहर | pushpin_map = India Maharashtra#भारत |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = मेहकर(महाराष्ट्र) | coordinates = {{coord|20|09|N|76|34|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Maharashtra.svg}} [[महाराष्ट्र]] | subdivision_type2 = जिल्हा | subdivision_name2 = बुलढाणा | subdivision_type3 = तालुका | subdivision_name3 = मेहकर | governing_body = मेहकर नगरपालिका | government_type = नगरपालिका | leader_title = अध्यक्ष (नगराध्यक्ष) | leader_name = [[किशोर भास्कर गारोळे]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 288 | area_total_km2 = 12.5 | population_total = 45248 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = अधिकृत | demographics1_info1 = मराठी | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = पिन | postal_code = 443301 | area_code_type = दूरध्वनी कोड | area_code = 07268 | registration_plate = MH-28 | blank1_name_sec1 = लिंगानुपात | blank1_info_sec1 = 944 ♀/1000 ♂ | blank2_name_sec1 = साक्षरता | blank2_info_sec1 = 86.43% | blank3_name_sec1 = नदी | blank3_info_sec1 = [[पैनगंगा नदी]] }} '''मेहकर''' हे [[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा जिल्ह्यातील]] एक शहर व तालुका आहे, जो [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्र राज्यात]] [[भारत|भारतामध्ये]] स्थित आहे. हे मेहकर नगरपालिकेद्वारे शासित आहे आणि [[विदर्भ]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे शहर [[पैनगंगा नदी]] जवळ स्थित आहे. ==मेहकर शहर आणि तालुका== मेहकर हे अजिंठ्याच्या पर्वत रांगेत वसलेले शहर आहे. शहराजवळून पैनगंगा नदी वाहते. आधीच हा सुपीक भूभाग होता आणि त्यातच कोराडी, उतावळी, पेनटाकळी या सिंचन प्रकल्पांमुळे तालुक्यातील ओलीत क्षेत्रात वाढ झाली. १९०१ मध्ये मेहकर शहराची लोकसंख्या ५ हजार ३३० होती. १९८१ च्या जनगणनेनुसार ती २२ हजार ३८२ तर, आता ६० हजारावर पोहोचली आहे. * जुन्या मेहकर तालुक्यात मेहकरसह [[लोणार]] व [[सिंदखेड राजा]] तालुक्यांचा समावेश होता. आजही तिन्ही तालुक्यांची विविध खात्यांची उपविभागीय कार्यालये मेहकर शहरातच आहेत. ==इतिहास आणि धार्मिक स्थाने== मेहकर या पौराणिक व ऐतिहासिकदृष्ट्य प्रसिद्ध शहराला लागूनच साखरखेर्डा गाव आहे. तेथे निजाम व मुबारकखानात लढाई झाली होती. त्यावेळी थोरले बाजीराव पेशवे आले होते. जाणूजी भोसले यांच्याशी २२ मार्च १७६९ला तह करण्यासाठी आलेले थोरले माधवराव पेशवे यांचे काही काळ वास्तव्य मेहकरलाच होते. [[महानुभाव पंथ]]ाचे भगवान [[चक्रधरस्वामीं]]चा दीर्घकाळ मेहकरात मुक्काम होता. भैरव व बाणेश्वर मंदिरात त्यांचे वास्तव्य होते. लीळाचरित्रातील ६२, ६३, ६४ या लीळा मेहकरच्या संदर्भात आहेत. मेहेकर ही दंडकारण्यातील तपस्व्यांची तपोभूमी होती असेही मानले जाते. या तालुक्यात बगदालभ्य ऋषींचे देळप, वसिष्ठांचे वडाळी, गौतम ऋषींचे गोमेश्वर, पाराशराचे पाथर्डी, दुर्वासाचे द्रुगबोरी व विश्वमित्रांचे विश्वी, अशा ७ गावी, जंगल झाडीतल्या नैसर्गिकदृष्ट्या देखण्या ठिकाणी सप्तर्षीची पुरातन मंदिरे आहेत. मंदिरे, मठ, मढी यांची मोठी देण मेहकरला आहे. गावकोट, कमानी, यज्ञकुंडे, शिलालेख यांची रेलचेल आहे. येथे पूर्वी सोन्याचे खांब असलेले वाडे होते. [[पेंढारी]] लोकांच्या स्वाऱ्यांनंतर येथील सुबत्ता कमी होत गेली. ऐतिहासिकदृष्टय़ा प्रसिद्ध [[शिवाजी]]राजाचे आजोळ व [[जिजाबाई]]चे माहेर सिंदखेडराजा, व खाऱ्या पाण्याचे जगातील तिसऱ्या क्रमाकांचे सरोवर असलेले [[लोणार]] ही ठिकाणे, पूर्वीच्या मेहकर तालुक्यातीलच. मेहकरला तयार होणारी धोतरजोडी प्रसिद्ध होती. आज तिचा मागमूसही नाही. येथे तयार होणाऱ्या मूर्ती मात्र आजही विदर्भ, मराठवाडय़ात ठिकठिकाणी विक्रीसाठी जातात. [[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीतेच्या]] अकराव्या अध्यायात पैनगंगा नदी व मेहकरचा गौरवपूर्ण उल्लेख आला आहे. या मेहकरात [[अहिल्याबाई होळकर|अहिल्यादेवी होळकर]]ांनी अन्नछत्र बांधून दिले होते. मेहकरला यज्ञभूमी मानले गेल्याचा उल्लेख मत्स्यपुराणात आहे. शुद्ध तूप यज्ञात अर्पण करणारी नदी म्हणून पैनगंगेचा उल्लेख आहे. म्हणून पैनगंगेच्या काठीच येथे मोठ्या संख्येने मंदिरे व यज्ञकुंडे आहेत. तिथल्या एका मढीच्या ६० दगडी स्तंभांपैकी, नदी काठावर असल्याने आता फक्त २५ स्तंभच उरले आहेत. मधल्या भागात २३ फुटांचे भव्य यज्ञकुंड असून दक्षिण बाजूच्या गावकोटाशेजारी विटांपासून बांधलेला मोठा दरवाजा आहे. १४८५ मध्ये त्यावरील कमानीवर शिलालेख कोरलेला आहे. पैनगंगा नदीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य असे की, ती उत्तरेकडून दक्षिणेकडे अशी प्रथम मेहकरकडे वाहत येते व गावाच्या जवळ ती पश्चिम वाहिनी होते व पुन्हा दक्षिण वाहिनी होऊन मेहकराच्या दक्षिणेकडून वाहत पुढे जाते. नदी पश्चिम वाहिनी जेथे होते ते ठिकाण पवित्र मानले जाते. या ठिकाणी श्राद्ध, पितृतर्पण व यज्ञकर्मे केली जातात. यामुळेही मेहकरला पूर्वापार महत्त्व आहे. नदीच्या वळणांमुळे येथे ‘ओलांडा’ आहे. पूर्वी तेथे २ फूट खोल कुंड होते. या कुंडातले पाणी कधीच आटत नव्हते. मूल न होणाऱ्या स्त्रिया या ओलांड्याच्या वाऱ्या करीत. येथे शिवपिंडही आहे. आता ओलांडेश्वराचे भव्य मंदिर बांधले गेले आहे. मोठा पूर आला की, हे मंदिर पाण्यात बुडून जाते. मेहकरातील बालाजीबरोबरच गोपालकृष्ण मंदिर, [[विठ्ठल]] मंदिर, [[गणपती]] मंदिर, [[दत्त]] मंदिर, [[चंदनशेष]] मंदिर, [[हनुमान]] मंदिर, महानुभाव मठ, पंचपीर, राममंदिर अशी अनेक मंदिरे आहेत. यात मारुतीची ८ तर, गणपतीची ३ मंदिरे आहेत. शहरात मशिदींची संख्याही मोठी आहे. अलबेरुनीच्या ग्रंथात,[[आईन-ए अकबरी]] या अकबरनामाच्या तिसऱ्या भागातही येतो. एका मुस्लिम कवीने लिहून ठेवले आहे की, मेहकर हे हिजरी सनापूर्वी ७९५ वर्षे याकाळात अस्तित्वात असलेले जुने गाव आहे. महसुली जिल्ह्याचे जसे हे पूर्वी मुख्य गाव होते, तसाच मेहकर हा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा जिल्हा, असे मानले जाते. धार्मिकता हा येथील माणसांच्या जगण्यातील अंगभूत गुण तसेच, त्यांचे सांस्कृतिक, शैक्षणिक, राजकीय क्षेत्रातले कार्यही वाखाणण्याजोगे आहे. अनेक क्षेत्रांना या गावाने नेतृत्व प्रदान केले. देऊळगाव साकरशा येथील आनंदराव बापू देशमुख हे मेहकर तालुक्याचे पहिले आमदार. देऊळगाव साखरशा -जानेफळ -- घाटबोरी अशा वनव्याप्त प्रदेशातून ब्रिटिशांविरोधात मोठी चळवळ त्यांनी उभारली. जंगल सत्याग्रह ही ऐतिहासिक महत्त्व असलेली त्यातलीच एक. सविनय कायदेभंग, चलेजाव आंदोलन अशा अनेक चळवळीत ते अग्रेसर होते. जबलपूर, नागपूर येथील कारागृहात त्यांनी दीड वर्ष तुरुंगवास भोगला. तळागाळातील समाजासाठी त्यांनी मोठे कार्य केले. मागासवर्गीय व गरीब मुलांसाठी स्वतःच्या जागेत वस्तीगृह सुरू केले. मेहकरचे कै.अण्णासाहेब देशमुख हे ही त्यापैकीच एक. दुसरबीड येथे त्यांनी उभारलेला जिजामाता सहकारी साखर कारखाना विदर्भातील पहिला सहकारी साखर कारखाना. बुलढाणा जिल्हा सहकारी बँकेच्या स्थापनेपासून १९६२ ते १९७८ असे सलग १६ वर्षे ते या बँकेचे अध्यक्ष होते. १९७२ च्या भीषण दुष्काळात साखर कारखाना उभारणीच्या काळात काम नसलेल्या शेकडो हातांना काम देण्याचे मौलिक कार्य अण्णासाहेबांनी केले. शैक्षणिक क्षेत्रातही त्यांनी त्यांच्या कामाचा ठसा उमटवला. निष्काम कर्मयाेगी म्हणून सर्वदूर ओळख पावलेले संत शुकदास महाराज यांनी मेहकरनजीकच्या हिवरा बुद्रूक या उजाड माळरानावर विवेकानंद आश्रमाची स्थापना करून शिक्षण, आरोग्य, सेवा, कृषी व पर्यटन क्षेत्रात नवी ओळख निर्माण केली. ते कुशल धन्वंतरी होते. तब्बल दाेन कोटींपेक्षा अधिक रूग्णांना त्यांनी आपल्या चमत्कारिक वैद्यकीय सेवेने राेगमुक्त केले. त्यांनी स्थापन केलेला स्वामी विवेकानंद आश्रम हे मानव सेवेचे केंद्र आहे. आज तेथे विविध शैक्षणिक संकुले, कृषी महाविद्यालय, कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, विज्ञान महाविद्यालय, विविध वसतिगृहे, कर्णबधिर -अपंग निवासी विद्यालय, विवेकानंद ज्ञानपीठ (इंग्रजी माध्यम) व आरोग्य विषयक सेवा, धमार्थ रुग्णचिकित्सा केंद्र, रोगनिदान शिबिरांचे आयोजन, कृषी प्रदर्शनांचे आयोजन, शेतकरी मार्गदर्शन केंद्र, विवेकानंद वाटिका, हरिहर तीर्थक्षेत्र, इत्यादींमुळे या उजाड माळरानावरील गावाला आता शहराचे स्वरूप प्राप्त झाले असून, या शहराचे नंदनवनात रूपांतक झालेले आहे. महाराष्ट्र शासनाने विवेकानंद आश्रमास ब वर्ग तीर्थक्षेत्राचा दर्जा दिला आहे. येथे विवेकानंद जन्मोत्सव दरवर्षी पौष वद्य पंचमी ते सप्तमी दरम्यान भव्य प्रमाणात साजरा केला जातो. तिन्ही दिवस नामवंत कलाकार, संगीतकार, गायक, व्याख्याते, प्रवचनकार, कीर्तनकार आपली सेवा देतात. पौष वद्य सप्तमीला तीन लाख भाविक महाप्रसाद सेवन करतात. 'शिवभावे जीव सेवा' हा शुकदास महाराज यांनी मूलमंत्र अंगिकारून येथे मानवसेवेचे मोठे केंद्र उभे राहिले असून, स्वामी विवेकानंद स्मारक, हरिहरतीर्थ या पर्यटनस्थळांमुळे येथे मोठ्या प्रमाणात पर्यटकांची रीघ वाढली आहे. 4 एप्रिल 2017 राेजी पू. शुकदास महाराज यांनी संजीवन समाधी घेतली असून, त्यांचे समाधी मंदीर हे मोठे ऊर्जा केंद्र ठरले आहे. ==राजकीय पार्श्वभूमी== जनपद सभेच्या काळात मेहकर व परिसरात दलितमित्र कै. आयाजी पाटील यांनी [[हुंडाबंदी]], सामूहिक विवाह, अंधश्रद्धा निर्मूलन, [[हरितक्रांती]], पर्यावरण या सर्वच क्षेत्रांत अजोड काम केले. त्यांच्या भारदस्त व अभ्यासू व्यक्तिमत्त्वाचा युवकांवर मोठा प्रभाव होता. सहकार व शैक्षणिक क्षेत्रांतही त्यांनी भरीव कार्य केले. शिवाजी शिक्षण संस्थेच्या उभारणीत त्यांचा सिंहाचा वाटा होता. अनेक नवीन नेतृत्वांना त्यांनी संधी दिली. त्यांच्या अमृत महोत्सव समारंभाच्या निमित्ताने [[शंकरराव चव्हाण]] यांच्या रूपाने मेहकरात पहिल्यांदा मुख्यमंत्री आले. * मेहकरच्या जडणघडणीत अनेकांनी योगदान दिले. माजी आमदार भाऊसाहेब लोढे हे त्यापैकीच एक. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरला पहिली पाणीपुरवठा योजना झाली. तालुक्याच्या विकासासाठी त्यांनी मेहनत घेतली. मेहकर मतदारसंघात लोणार तालुकाही येतो. त्यामुळे त्या तालुक्यातही त्यांच्या कार्याची लोक आजही आठवण करतात. मतदारसंघ राखीव होता तेव्हा तुळशीराम कंकाळ, लक्ष्मण गवई, बळीराम वानखेडे हे आमदार येथे होऊन गेले. काँग्रेसचे आमदार म्हणून कै. किसनराव उपाख्य अण्णासाहेब सांगळे यांची कारकीर्दही गाजली. त्यांच्या कार्यकाळात खऱ्याअर्थाने शहराचा विकास झाला. तसेच, मतदारसंघात विविध विकासकामे मार्गी लागली. परंतु, खऱ्याअर्थाने गाजला तो सुबोध केशव सावजी यांचा कार्यकाळ. सलग १४ वर्षे ते आमदार होते. काही काळ ते महसूल, वस्त्रोद्योग आदी खात्यांचे राज्यमंत्री होते. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरासाठी नवीन पाणीपुरवठा योजना (कोराडी प्रकल्पातून) मंजूर झाली. मेहकरातील बरीच विकासकामे त्यांच्या हातून झाली. या सर्व कालखंडात डॉ. पळसोकर, डॉ. देशमुख, माणिकचंद जैन, नलिनीताई खडसे, शोभाताई अग्रवाल या नगराध्यक्षांनी लक्षात राहण्याजोगे काम केले. नंतरच्या काळात म्हणजे १९९५ पासून मेहकर मतदारसंघातर्फे काँग्रेसचे वर्चस्व संपले आणि १९९५ च्या निवडणुकीत प्रतापराव जाधव यांच्या रूपाने शिवसेनेचा आमदार या मतदारसंघाला मिळाला. युतीच्या काळात युवक कल्याण पाटबंधारे खात्याचे ते राज्यमंत्री झाले. सध्या ते बुलढाण्याचे खासदार आहेत. मेहकरसाठी त्यांनी रस्ते, नालीबांधणी, वीज, पाणी आदी बाबींकरिता पैसा खेचून आणला. नगराध्यक्ष म्हणून जिल्हा काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष श्याम उमाळकर यांची कारकीर्द नियोजनबद्ध विकास कामांच्या बाबतीत लक्षणीयच ठरली. एकात्मिक शहर विकास योजनेचा आराखडा त्यांच्या काळातच तयार होऊन शासनाकडे गेला. त्यातील एकेक काम नंतरच्या काळात होत आहे. रामराव म्हस्के, कासमभाई गवळी, संजय जाधव या नगराध्यक्षांनीही रस्ते विकासाच्या बाबतीत काम केले. सामाजिक व कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या माध्यमातून कार्य केलेले डॉ. संजय रायमूलकर हेदेखील दोन वेळा शिवसेनेचे आमदार राहिले. एकनाथ शिंदे यांच्या बंडानंतर खासदार प्रतापराव जाधव व संजय रायमुलकर यांनी शिंदे यांच्यासाेबत जाणे पसंत केले. * त्यांची ही बंडखोरी शिवसैनिक तथा मतदारसंघातील मतदारांना आवडली नाही. मेहकर हा ठाकरे यांचा बालेकिल्ला राहिल्याने विधानसभेच्या 2024च्या निवडणुकीत मतदारांनी संजय रायमुलकर यांचा पराभव केला व शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे सिद्धार्थ खरात यांना आमदार म्हणून निवडून दिले. शहराच्या नवीन भागात वाढ झाल्याने शहराचे भौगोलिक क्षेत्र विस्तारले. तेथे रस्ते, पाणी, नाल्या या समस्या आहेत. त्यांच्या पूर्ततेसाठी खासदार, आमदार, नगराध्यक्ष, यांच्याकडून निधी उपलब्धतेसाठी आणखी जोरकस प्रयत्नांची नागरिकांची मागणी आहे. शहराला सध्या आठवडय़ातून एकदा पाणीपुरवठा होतो. हा कालावधी कमी करणे गरजेचे आहे. कारण, कोराडी, पेनटाकळीसारखे मोठे प्रकल्पजवळ आहेत. [[चिखली]], बुलढाणा शहरांना येथून पाणी पुरवले जाते. ४० पेक्षा जास्त खेडेगावांना हे प्रकल्प शेतीबरोबरच पिण्याचे पाणी पुरवतात. मेहकरच्या पाणी पुरवठ्यात नियोजनाचा मोठा अभाव आहे. सुसूत्रता आणली तर दिवसाआडही पाणी पुरवणे शक्य असल्याचे यापूर्वी नलिनीताई खडसे व श्याम उमाळकर या नगराध्यक्षांनी दाखवून दिलेले आहे. शहरात एकही बगीचा नाही. जागा मात्र बऱ्याच ठिकाणी आरक्षित आहे. तेथे बागबगिचे होणे, वृक्ष लागवड करणे आवश्यक आहे. सार्वजनिक कार्यक्रमांसाठी शहरात टाऊन हॉलची गरज आहे. ==इतर महत्त्वाचे== संपूर्ण मराठी साहित्य जगतात प्रख्यात झालेले कविवर्य ना. घ. देशपांडे मेहकरचे. त्यांच्या शीळ, अभिसार, खूणगाठी या काव्यसंग्रहांतील कवितांनी रसिकांना वेड लावले होते. राज्य पुरस्कारांपासून साहित्य अकादमी पुरस्कारापर्यंत अनेक पुरस्कार त्यांना मिळाले. मेहकरच्या उत्तरेला टेकडीवर असलेल्या पुरातन कंचनीच्या महालासंबंधीच्या आख्यायिकेवर ‘कंचनीचा महाल’ हे दीर्घकाव्य त्यांनी लिहिले. त्याचा स्वतंत्र संग्रह निघाला. सांस्कृतिक क्षेत्रात मात्र मेहकरात मोठी पोकळी निर्माण झाली होती. १९९५ पासून मात्र किरण शिवहर डोंगरदिवे ह्यांनी ही पोकळी भरून काढत संपूर्ण महाराष्ट्रभर आपल्या साहित्यमुळे मेहकरची साहित्य चमक दाखवली. १९७६ मध्ये जन्मलेल्या ह्या साहित्यिक शिक्षकास राज्य पुरस्कारसह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. दिल्ली येथे झालेल्या 98 व्या अखिल भारतीय साहित्य संमेलनात बुलडाणा जिल्ह्यातील एकमेव निमंत्रित प्रतिनिधी म्हणून किरण डोंगरदिवे ह्यांना बोलाविण्यात आले होते त्याशिवाय केंद्रीय साहित्य अकादमी आणि इतर अनेक मंचावर परिसंवादासाठी बोलविण्या जाणारे किरण डोंगरदिवे हे महाराष्ट्रातील एक महत्वाचे विचारवंत आणि वक्ते म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या तुटलेल्या बोटांचे संदर्भ, मृगजळाचे पाणी आणि विषात वितळलेले सत्य ह्या संग्रहाना विशेष मागणी असून हे संग्रह खुप गाजले.किरण डोंगरदिवे ह्याच्या समीक्षण क्षेत्रात काव्यप्रदेशातील स्त्री ह्या दीर्घ ग्रंथाला महाराष्ट्रभरातून प्रचंड लोकप्रियता लाभली. यासह साखरखेर्डा येथील अजिम नवाझ राही, संजय भारती यासारख्या नवोदित कवींनीदेखील मेहकरचे नाव साहित्य पटलावर चर्चेत ठेवले आहे. ना.घं. देशपांडे यांचे बंधू वि.घ. देशपांडे हे अखिल भारतीय हिंदू महासभेचे अध्यक्ष होते. ते खासदारही होते. १९३९ मध्ये त्यांचा सत्कार मेहकरच्या बालाजी मंदिरात स्वातंत्र्यवीर वि.दा. सावकरांच्या हस्ते झाला होता. त्यावेळी सावरकरांनी युवकांना मोठय़ा संख्येने सैन्यात भरती होण्याचे आवाहन भाषणातून केल्याची नोंद आहे.<br/> ना.घं. देशपांडे यांनी मेहकरात मेहकर एज्युकेशन सोसायटी ही शिक्षण संस्था स्थापन केली. त्या संस्थेचे महाविद्यालय, विद्यालय व कन्या विद्यालय आहे. खासदार प्रतापराव जाधव यांनी महिला महाविद्यालय, विद्यालय व कॉन्व्हेंट सेंट्रल पब्लिक स्कूल मेहकरात आणले. श्याम उमाळकर यांनी अध्यापक महाविद्यालय, संगणक महाविद्यालय, फार्मसी विद्यालय, मॅनेजमेंट अभ्यासक्रम महाविद्यालय स्थापन केले. डॉ. सुभाष लोहिया यांनी महेश विद्या मंदिर, या इंग्रजी शाळेची भरीव प्रगती केली.डॉ. राम शिंदे यांनीही शैक्षणिक क्षेत्रात चांगली वाटचाल सुरू केली आहे,अध्यापक विद्यालय, पॉलिटेक्निक, CBSE पब्लिक स्कूल या संस्थाही त्यांनी सुरू करून विद्यार्थ्यांची सोय केली. संतांजी कॉन्व्हेंट, ज्ञानदीप कॉन्व्हेंट या इंग्रजी शाळा लक्षणीय कार्य शैक्षणिक क्षेत्रात करीत आहेत. कासमभाई गवळी यांनी उर्दू विद्यार्थ्यांसाठी उर्दू विद्यालय सुरू केले आहे. शैक्षणिक क्षेत्रातली मेहकरची घोडदौड नजरेत भरण्यासारखी आहे. बँकिंग क्षेत्रात शहर मागे नाही. जीवन गतिमान झाले व लोकांच्या अपेक्षा गरजा वाढल्या. राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या शाखांबरोबरच सहकारी बँकांनीही व्यवहार वाढवले. श्याम उमाळकरांची सत्यजित पतसंस्था, डॉ. सुभाष लोहिया, उदय सोनी, आदींच्या प्रयत्नातून विस्तारलेली महेश पतसंस्था, प्रतापराव जाधव यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्र पतसंस्था, वसंतराव मगर, सर्पमित्र वनिता बोराडे, नलिनी खडसे यांच्या विविध पतसंस्था या अर्थविषयक संस्थांच्या जाळ्याने बचत व कर्जपुरवठा गरजा भागल्या व त्याबरोबरच शहराच्या व्यापार, रोजगारसंबंधीच्या भरभराटीला मोठा हातभार लागला. रोजगार निर्मिती व शेतकऱ्यांच्या उसाला किंमत देण्याचे काम प्रतापराव जाधव, भगवान मानधने, बबनराव भोसले, प्रकाश मापारी, विलास काळे आदींच्या प्रयत्नातून साकारलेल्या शारंगधर साखर कारखान्यानेही केले आहे. मेहकर परिसरातला हा एकमेव मोठा उद्योग. एरव्ही अनेक वर्षांपासून मेहकरला अनेक एकरांच्या पडीत जमिनीवर फक्त एम.आय.डी.सी.चा बोर्डच तेवढा उभा आहे. औद्योगिक वसाहत उभीच झाली नाही. गावात मोठमोठी व्यापार प्रतिष्ठाने, व्यापारी संकुलात वाढ झाली पण, मोठ्या रोजगार निर्मितीचा केंद्रबिंदू असलेल्या औद्योगिक वसाहतीच्या उभारणीकडे मात्र पूर्णतः दुर्लक्ष झाले, ही वस्तुस्थिती आहे. पूर्वी बालाजी संस्थानमध्ये धर्मार्थ दवाखाना वैद्यांच्या सहकार्याने चालवला जायचा. वार्षिक तीन रुपये भरून वर्षभर मोफत औषधोपचार केला जायचा. आता मेहकरात ग्रामीण रुग्णालय आहे. उच्चशिक्षित डॉक्टरांचे ४७ दवाखाने आहेत. सर्व प्रकारच्या वैद्यकीय सुविधा आहेत. १९१६ मध्ये मानमोडीच्या (एन्फ्लुएंझा) रोगाने येथील शेकडो लोक दगावले. १९२० मधील दुष्काळात उपासमार झाली. १९२६ मध्ये प्लेगने असंख्य बळी घेतले. २ जातीय दंगली झाल्या तरीही होरपळलेली माणसे पुन्हा उभी झाली व गावाला प्रगतीची गती देत राहिली. कालानुरूप सर्व परिवर्तनाचा स्वीकार करत मेहकर ताठ मानेने उभे आहे. किरण डोंगरदिवे ह्यांच्या सोबत त्यांच्या पिढितील सुनील पवार, संदीप गवई, नागेश कांगणे, संजय भारती, सिद्धेश्वर पवार यांनी साहित्य क्षेञात, तसेच अमोल टेकाळे यांची साहित्य सागर साहित्य संघाने भरीव कार्य केले आहे. [[वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे]] dlm54gl3yd6fw1hei6fl0f8pw8yoof7 2677455 2677451 2026-04-04T08:22:31Z 9th.cloud 181511 2677455 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2026}} {{Infobox settlement | name = मेहकर | settlement_type = नगर | pushpin_map = India Maharashtra#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = मेहकर (महाराष्ट्र) | coordinates = {{coord|20|09|N|76|34|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Maharashtra.svg}} [[महाराष्ट्र]] | subdivision_type2 = जिल्हा | subdivision_name2 = बुलढाणा | subdivision_type3 = तालुका | subdivision_name3 = [[मेहकर तालुका]] | governing_body = मेहकर नगर परिषद | government_type = नगर परिषद | leader_title = नगराध्यक्ष | leader_name = [[किशोर भास्कर गारोळे]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 288 | area_total_km2 = 12.5 | population_total = 45248 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = अधिकृत | demographics1_info1 = मराठी | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = पिन | postal_code = 443301 | area_code_type = दूरध्वनी क्रमांक | area_code = 07268 | registration_plate = MH-28 | blank1_name_sec1 = लिंगानुपात | blank1_info_sec1 = 944 ♀/1000 ♂ | blank2_name_sec1 = साक्षरता | blank2_info_sec1 = 86.43% | blank3_name_sec1 = नदी | blank3_info_sec1 = [[पैनगंगा नदी]] }} '''मेहकर''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा जिल्ह्यातील]] एक नगर तसेच तालुका आहे. हे मेहकर नगर परिषदेद्वारे प्रशासित आहे आणि [[विदर्भ]] प्रदेशात स्थित आहे. हे नगर [[पैनगंगा नदी]] जवळ स्थित आहे. हे नगर आपल्या सांस्कृतिक वारसा व प्राचीन मंदिरांसाठी प्रसिद्ध आहे. ==मेहकर शहर आणि तालुका== मेहकर हे अजिंठ्याच्या पर्वत रांगेत वसलेले शहर आहे. शहराजवळून पैनगंगा नदी वाहते. आधीच हा सुपीक भूभाग होता आणि त्यातच कोराडी, उतावळी, पेनटाकळी या सिंचन प्रकल्पांमुळे तालुक्यातील ओलीत क्षेत्रात वाढ झाली. १९०१ मध्ये मेहकर शहराची लोकसंख्या ५ हजार ३३० होती. १९८१ च्या जनगणनेनुसार ती २२ हजार ३८२ तर, आता ६० हजारावर पोहोचली आहे. * जुन्या मेहकर तालुक्यात मेहकरसह [[लोणार]] व [[सिंदखेड राजा]] तालुक्यांचा समावेश होता. आजही तिन्ही तालुक्यांची विविध खात्यांची उपविभागीय कार्यालये मेहकर शहरातच आहेत. ==इतिहास आणि धार्मिक स्थाने== मेहकर या पौराणिक व ऐतिहासिकदृष्ट्य प्रसिद्ध शहराला लागूनच साखरखेर्डा गाव आहे. तेथे निजाम व मुबारकखानात लढाई झाली होती. त्यावेळी थोरले बाजीराव पेशवे आले होते. जाणूजी भोसले यांच्याशी २२ मार्च १७६९ला तह करण्यासाठी आलेले थोरले माधवराव पेशवे यांचे काही काळ वास्तव्य मेहकरलाच होते. [[महानुभाव पंथ]]ाचे भगवान [[चक्रधरस्वामीं]]चा दीर्घकाळ मेहकरात मुक्काम होता. भैरव व बाणेश्वर मंदिरात त्यांचे वास्तव्य होते. लीळाचरित्रातील ६२, ६३, ६४ या लीळा मेहकरच्या संदर्भात आहेत. मेहेकर ही दंडकारण्यातील तपस्व्यांची तपोभूमी होती असेही मानले जाते. या तालुक्यात बगदालभ्य ऋषींचे देळप, वसिष्ठांचे वडाळी, गौतम ऋषींचे गोमेश्वर, पाराशराचे पाथर्डी, दुर्वासाचे द्रुगबोरी व विश्वमित्रांचे विश्वी, अशा ७ गावी, जंगल झाडीतल्या नैसर्गिकदृष्ट्या देखण्या ठिकाणी सप्तर्षीची पुरातन मंदिरे आहेत. मंदिरे, मठ, मढी यांची मोठी देण मेहकरला आहे. गावकोट, कमानी, यज्ञकुंडे, शिलालेख यांची रेलचेल आहे. येथे पूर्वी सोन्याचे खांब असलेले वाडे होते. [[पेंढारी]] लोकांच्या स्वाऱ्यांनंतर येथील सुबत्ता कमी होत गेली. ऐतिहासिकदृष्टय़ा प्रसिद्ध [[शिवाजी]]राजाचे आजोळ व [[जिजाबाई]]चे माहेर सिंदखेडराजा, व खाऱ्या पाण्याचे जगातील तिसऱ्या क्रमाकांचे सरोवर असलेले [[लोणार]] ही ठिकाणे, पूर्वीच्या मेहकर तालुक्यातीलच. मेहकरला तयार होणारी धोतरजोडी प्रसिद्ध होती. आज तिचा मागमूसही नाही. येथे तयार होणाऱ्या मूर्ती मात्र आजही विदर्भ, मराठवाडय़ात ठिकठिकाणी विक्रीसाठी जातात. [[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीतेच्या]] अकराव्या अध्यायात पैनगंगा नदी व मेहकरचा गौरवपूर्ण उल्लेख आला आहे. या मेहकरात [[अहिल्याबाई होळकर|अहिल्यादेवी होळकर]]ांनी अन्नछत्र बांधून दिले होते. मेहकरला यज्ञभूमी मानले गेल्याचा उल्लेख मत्स्यपुराणात आहे. शुद्ध तूप यज्ञात अर्पण करणारी नदी म्हणून पैनगंगेचा उल्लेख आहे. म्हणून पैनगंगेच्या काठीच येथे मोठ्या संख्येने मंदिरे व यज्ञकुंडे आहेत. तिथल्या एका मढीच्या ६० दगडी स्तंभांपैकी, नदी काठावर असल्याने आता फक्त २५ स्तंभच उरले आहेत. मधल्या भागात २३ फुटांचे भव्य यज्ञकुंड असून दक्षिण बाजूच्या गावकोटाशेजारी विटांपासून बांधलेला मोठा दरवाजा आहे. १४८५ मध्ये त्यावरील कमानीवर शिलालेख कोरलेला आहे. पैनगंगा नदीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य असे की, ती उत्तरेकडून दक्षिणेकडे अशी प्रथम मेहकरकडे वाहत येते व गावाच्या जवळ ती पश्चिम वाहिनी होते व पुन्हा दक्षिण वाहिनी होऊन मेहकराच्या दक्षिणेकडून वाहत पुढे जाते. नदी पश्चिम वाहिनी जेथे होते ते ठिकाण पवित्र मानले जाते. या ठिकाणी श्राद्ध, पितृतर्पण व यज्ञकर्मे केली जातात. यामुळेही मेहकरला पूर्वापार महत्त्व आहे. नदीच्या वळणांमुळे येथे ‘ओलांडा’ आहे. पूर्वी तेथे २ फूट खोल कुंड होते. या कुंडातले पाणी कधीच आटत नव्हते. मूल न होणाऱ्या स्त्रिया या ओलांड्याच्या वाऱ्या करीत. येथे शिवपिंडही आहे. आता ओलांडेश्वराचे भव्य मंदिर बांधले गेले आहे. मोठा पूर आला की, हे मंदिर पाण्यात बुडून जाते. मेहकरातील बालाजीबरोबरच गोपालकृष्ण मंदिर, [[विठ्ठल]] मंदिर, [[गणपती]] मंदिर, [[दत्त]] मंदिर, [[चंदनशेष]] मंदिर, [[हनुमान]] मंदिर, महानुभाव मठ, पंचपीर, राममंदिर अशी अनेक मंदिरे आहेत. यात मारुतीची ८ तर, गणपतीची ३ मंदिरे आहेत. शहरात मशिदींची संख्याही मोठी आहे. अलबेरुनीच्या ग्रंथात,[[आईन-ए अकबरी]] या अकबरनामाच्या तिसऱ्या भागातही येतो. एका मुस्लिम कवीने लिहून ठेवले आहे की, मेहकर हे हिजरी सनापूर्वी ७९५ वर्षे याकाळात अस्तित्वात असलेले जुने गाव आहे. महसुली जिल्ह्याचे जसे हे पूर्वी मुख्य गाव होते, तसाच मेहकर हा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा जिल्हा, असे मानले जाते. धार्मिकता हा येथील माणसांच्या जगण्यातील अंगभूत गुण तसेच, त्यांचे सांस्कृतिक, शैक्षणिक, राजकीय क्षेत्रातले कार्यही वाखाणण्याजोगे आहे. अनेक क्षेत्रांना या गावाने नेतृत्व प्रदान केले. देऊळगाव साकरशा येथील आनंदराव बापू देशमुख हे मेहकर तालुक्याचे पहिले आमदार. देऊळगाव साखरशा -जानेफळ -- घाटबोरी अशा वनव्याप्त प्रदेशातून ब्रिटिशांविरोधात मोठी चळवळ त्यांनी उभारली. जंगल सत्याग्रह ही ऐतिहासिक महत्त्व असलेली त्यातलीच एक. सविनय कायदेभंग, चलेजाव आंदोलन अशा अनेक चळवळीत ते अग्रेसर होते. जबलपूर, नागपूर येथील कारागृहात त्यांनी दीड वर्ष तुरुंगवास भोगला. तळागाळातील समाजासाठी त्यांनी मोठे कार्य केले. मागासवर्गीय व गरीब मुलांसाठी स्वतःच्या जागेत वस्तीगृह सुरू केले. मेहकरचे कै.अण्णासाहेब देशमुख हे ही त्यापैकीच एक. दुसरबीड येथे त्यांनी उभारलेला जिजामाता सहकारी साखर कारखाना विदर्भातील पहिला सहकारी साखर कारखाना. बुलढाणा जिल्हा सहकारी बँकेच्या स्थापनेपासून १९६२ ते १९७८ असे सलग १६ वर्षे ते या बँकेचे अध्यक्ष होते. १९७२ च्या भीषण दुष्काळात साखर कारखाना उभारणीच्या काळात काम नसलेल्या शेकडो हातांना काम देण्याचे मौलिक कार्य अण्णासाहेबांनी केले. शैक्षणिक क्षेत्रातही त्यांनी त्यांच्या कामाचा ठसा उमटवला. निष्काम कर्मयाेगी म्हणून सर्वदूर ओळख पावलेले संत शुकदास महाराज यांनी मेहकरनजीकच्या हिवरा बुद्रूक या उजाड माळरानावर विवेकानंद आश्रमाची स्थापना करून शिक्षण, आरोग्य, सेवा, कृषी व पर्यटन क्षेत्रात नवी ओळख निर्माण केली. ते कुशल धन्वंतरी होते. तब्बल दाेन कोटींपेक्षा अधिक रूग्णांना त्यांनी आपल्या चमत्कारिक वैद्यकीय सेवेने राेगमुक्त केले. त्यांनी स्थापन केलेला स्वामी विवेकानंद आश्रम हे मानव सेवेचे केंद्र आहे. आज तेथे विविध शैक्षणिक संकुले, कृषी महाविद्यालय, कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, विज्ञान महाविद्यालय, विविध वसतिगृहे, कर्णबधिर -अपंग निवासी विद्यालय, विवेकानंद ज्ञानपीठ (इंग्रजी माध्यम) व आरोग्य विषयक सेवा, धमार्थ रुग्णचिकित्सा केंद्र, रोगनिदान शिबिरांचे आयोजन, कृषी प्रदर्शनांचे आयोजन, शेतकरी मार्गदर्शन केंद्र, विवेकानंद वाटिका, हरिहर तीर्थक्षेत्र, इत्यादींमुळे या उजाड माळरानावरील गावाला आता शहराचे स्वरूप प्राप्त झाले असून, या शहराचे नंदनवनात रूपांतक झालेले आहे. महाराष्ट्र शासनाने विवेकानंद आश्रमास ब वर्ग तीर्थक्षेत्राचा दर्जा दिला आहे. येथे विवेकानंद जन्मोत्सव दरवर्षी पौष वद्य पंचमी ते सप्तमी दरम्यान भव्य प्रमाणात साजरा केला जातो. तिन्ही दिवस नामवंत कलाकार, संगीतकार, गायक, व्याख्याते, प्रवचनकार, कीर्तनकार आपली सेवा देतात. पौष वद्य सप्तमीला तीन लाख भाविक महाप्रसाद सेवन करतात. 'शिवभावे जीव सेवा' हा शुकदास महाराज यांनी मूलमंत्र अंगिकारून येथे मानवसेवेचे मोठे केंद्र उभे राहिले असून, स्वामी विवेकानंद स्मारक, हरिहरतीर्थ या पर्यटनस्थळांमुळे येथे मोठ्या प्रमाणात पर्यटकांची रीघ वाढली आहे. 4 एप्रिल 2017 राेजी पू. शुकदास महाराज यांनी संजीवन समाधी घेतली असून, त्यांचे समाधी मंदीर हे मोठे ऊर्जा केंद्र ठरले आहे. ==राजकीय पार्श्वभूमी== जनपद सभेच्या काळात मेहकर व परिसरात दलितमित्र कै. आयाजी पाटील यांनी [[हुंडाबंदी]], सामूहिक विवाह, अंधश्रद्धा निर्मूलन, [[हरितक्रांती]], पर्यावरण या सर्वच क्षेत्रांत अजोड काम केले. त्यांच्या भारदस्त व अभ्यासू व्यक्तिमत्त्वाचा युवकांवर मोठा प्रभाव होता. सहकार व शैक्षणिक क्षेत्रांतही त्यांनी भरीव कार्य केले. शिवाजी शिक्षण संस्थेच्या उभारणीत त्यांचा सिंहाचा वाटा होता. अनेक नवीन नेतृत्वांना त्यांनी संधी दिली. त्यांच्या अमृत महोत्सव समारंभाच्या निमित्ताने [[शंकरराव चव्हाण]] यांच्या रूपाने मेहकरात पहिल्यांदा मुख्यमंत्री आले. * मेहकरच्या जडणघडणीत अनेकांनी योगदान दिले. माजी आमदार भाऊसाहेब लोढे हे त्यापैकीच एक. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरला पहिली पाणीपुरवठा योजना झाली. तालुक्याच्या विकासासाठी त्यांनी मेहनत घेतली. मेहकर मतदारसंघात लोणार तालुकाही येतो. त्यामुळे त्या तालुक्यातही त्यांच्या कार्याची लोक आजही आठवण करतात. मतदारसंघ राखीव होता तेव्हा तुळशीराम कंकाळ, लक्ष्मण गवई, बळीराम वानखेडे हे आमदार येथे होऊन गेले. काँग्रेसचे आमदार म्हणून कै. किसनराव उपाख्य अण्णासाहेब सांगळे यांची कारकीर्दही गाजली. त्यांच्या कार्यकाळात खऱ्याअर्थाने शहराचा विकास झाला. तसेच, मतदारसंघात विविध विकासकामे मार्गी लागली. परंतु, खऱ्याअर्थाने गाजला तो सुबोध केशव सावजी यांचा कार्यकाळ. सलग १४ वर्षे ते आमदार होते. काही काळ ते महसूल, वस्त्रोद्योग आदी खात्यांचे राज्यमंत्री होते. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरासाठी नवीन पाणीपुरवठा योजना (कोराडी प्रकल्पातून) मंजूर झाली. मेहकरातील बरीच विकासकामे त्यांच्या हातून झाली. या सर्व कालखंडात डॉ. पळसोकर, डॉ. देशमुख, माणिकचंद जैन, नलिनीताई खडसे, शोभाताई अग्रवाल या नगराध्यक्षांनी लक्षात राहण्याजोगे काम केले. नंतरच्या काळात म्हणजे १९९५ पासून मेहकर मतदारसंघातर्फे काँग्रेसचे वर्चस्व संपले आणि १९९५ च्या निवडणुकीत प्रतापराव जाधव यांच्या रूपाने शिवसेनेचा आमदार या मतदारसंघाला मिळाला. युतीच्या काळात युवक कल्याण पाटबंधारे खात्याचे ते राज्यमंत्री झाले. सध्या ते बुलढाण्याचे खासदार आहेत. मेहकरसाठी त्यांनी रस्ते, नालीबांधणी, वीज, पाणी आदी बाबींकरिता पैसा खेचून आणला. नगराध्यक्ष म्हणून जिल्हा काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष श्याम उमाळकर यांची कारकीर्द नियोजनबद्ध विकास कामांच्या बाबतीत लक्षणीयच ठरली. एकात्मिक शहर विकास योजनेचा आराखडा त्यांच्या काळातच तयार होऊन शासनाकडे गेला. त्यातील एकेक काम नंतरच्या काळात होत आहे. रामराव म्हस्के, कासमभाई गवळी, संजय जाधव या नगराध्यक्षांनीही रस्ते विकासाच्या बाबतीत काम केले. सामाजिक व कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या माध्यमातून कार्य केलेले डॉ. संजय रायमूलकर हेदेखील दोन वेळा शिवसेनेचे आमदार राहिले. एकनाथ शिंदे यांच्या बंडानंतर खासदार प्रतापराव जाधव व संजय रायमुलकर यांनी शिंदे यांच्यासाेबत जाणे पसंत केले. * त्यांची ही बंडखोरी शिवसैनिक तथा मतदारसंघातील मतदारांना आवडली नाही. मेहकर हा ठाकरे यांचा बालेकिल्ला राहिल्याने विधानसभेच्या 2024च्या निवडणुकीत मतदारांनी संजय रायमुलकर यांचा पराभव केला व शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे सिद्धार्थ खरात यांना आमदार म्हणून निवडून दिले. शहराच्या नवीन भागात वाढ झाल्याने शहराचे भौगोलिक क्षेत्र विस्तारले. तेथे रस्ते, पाणी, नाल्या या समस्या आहेत. त्यांच्या पूर्ततेसाठी खासदार, आमदार, नगराध्यक्ष, यांच्याकडून निधी उपलब्धतेसाठी आणखी जोरकस प्रयत्नांची नागरिकांची मागणी आहे. शहराला सध्या आठवडय़ातून एकदा पाणीपुरवठा होतो. हा कालावधी कमी करणे गरजेचे आहे. कारण, कोराडी, पेनटाकळीसारखे मोठे प्रकल्पजवळ आहेत. [[चिखली]], बुलढाणा शहरांना येथून पाणी पुरवले जाते. ४० पेक्षा जास्त खेडेगावांना हे प्रकल्प शेतीबरोबरच पिण्याचे पाणी पुरवतात. मेहकरच्या पाणी पुरवठ्यात नियोजनाचा मोठा अभाव आहे. सुसूत्रता आणली तर दिवसाआडही पाणी पुरवणे शक्य असल्याचे यापूर्वी नलिनीताई खडसे व श्याम उमाळकर या नगराध्यक्षांनी दाखवून दिलेले आहे. शहरात एकही बगीचा नाही. जागा मात्र बऱ्याच ठिकाणी आरक्षित आहे. तेथे बागबगिचे होणे, वृक्ष लागवड करणे आवश्यक आहे. सार्वजनिक कार्यक्रमांसाठी शहरात टाऊन हॉलची गरज आहे. ==इतर महत्त्वाचे== संपूर्ण मराठी साहित्य जगतात प्रख्यात झालेले कविवर्य ना. घ. देशपांडे मेहकरचे. त्यांच्या शीळ, अभिसार, खूणगाठी या काव्यसंग्रहांतील कवितांनी रसिकांना वेड लावले होते. राज्य पुरस्कारांपासून साहित्य अकादमी पुरस्कारापर्यंत अनेक पुरस्कार त्यांना मिळाले. मेहकरच्या उत्तरेला टेकडीवर असलेल्या पुरातन कंचनीच्या महालासंबंधीच्या आख्यायिकेवर ‘कंचनीचा महाल’ हे दीर्घकाव्य त्यांनी लिहिले. त्याचा स्वतंत्र संग्रह निघाला. सांस्कृतिक क्षेत्रात मात्र मेहकरात मोठी पोकळी निर्माण झाली होती. १९९५ पासून मात्र किरण शिवहर डोंगरदिवे ह्यांनी ही पोकळी भरून काढत संपूर्ण महाराष्ट्रभर आपल्या साहित्यमुळे मेहकरची साहित्य चमक दाखवली. १९७६ मध्ये जन्मलेल्या ह्या साहित्यिक शिक्षकास राज्य पुरस्कारसह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. दिल्ली येथे झालेल्या 98 व्या अखिल भारतीय साहित्य संमेलनात बुलडाणा जिल्ह्यातील एकमेव निमंत्रित प्रतिनिधी म्हणून किरण डोंगरदिवे ह्यांना बोलाविण्यात आले होते त्याशिवाय केंद्रीय साहित्य अकादमी आणि इतर अनेक मंचावर परिसंवादासाठी बोलविण्या जाणारे किरण डोंगरदिवे हे महाराष्ट्रातील एक महत्वाचे विचारवंत आणि वक्ते म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या तुटलेल्या बोटांचे संदर्भ, मृगजळाचे पाणी आणि विषात वितळलेले सत्य ह्या संग्रहाना विशेष मागणी असून हे संग्रह खुप गाजले.किरण डोंगरदिवे ह्याच्या समीक्षण क्षेत्रात काव्यप्रदेशातील स्त्री ह्या दीर्घ ग्रंथाला महाराष्ट्रभरातून प्रचंड लोकप्रियता लाभली. यासह साखरखेर्डा येथील अजिम नवाझ राही, संजय भारती यासारख्या नवोदित कवींनीदेखील मेहकरचे नाव साहित्य पटलावर चर्चेत ठेवले आहे. ना.घं. देशपांडे यांचे बंधू वि.घ. देशपांडे हे अखिल भारतीय हिंदू महासभेचे अध्यक्ष होते. ते खासदारही होते. १९३९ मध्ये त्यांचा सत्कार मेहकरच्या बालाजी मंदिरात स्वातंत्र्यवीर वि.दा. सावकरांच्या हस्ते झाला होता. त्यावेळी सावरकरांनी युवकांना मोठय़ा संख्येने सैन्यात भरती होण्याचे आवाहन भाषणातून केल्याची नोंद आहे.<br/> ना.घं. देशपांडे यांनी मेहकरात मेहकर एज्युकेशन सोसायटी ही शिक्षण संस्था स्थापन केली. त्या संस्थेचे महाविद्यालय, विद्यालय व कन्या विद्यालय आहे. खासदार प्रतापराव जाधव यांनी महिला महाविद्यालय, विद्यालय व कॉन्व्हेंट सेंट्रल पब्लिक स्कूल मेहकरात आणले. श्याम उमाळकर यांनी अध्यापक महाविद्यालय, संगणक महाविद्यालय, फार्मसी विद्यालय, मॅनेजमेंट अभ्यासक्रम महाविद्यालय स्थापन केले. डॉ. सुभाष लोहिया यांनी महेश विद्या मंदिर, या इंग्रजी शाळेची भरीव प्रगती केली.डॉ. राम शिंदे यांनीही शैक्षणिक क्षेत्रात चांगली वाटचाल सुरू केली आहे,अध्यापक विद्यालय, पॉलिटेक्निक, CBSE पब्लिक स्कूल या संस्थाही त्यांनी सुरू करून विद्यार्थ्यांची सोय केली. संतांजी कॉन्व्हेंट, ज्ञानदीप कॉन्व्हेंट या इंग्रजी शाळा लक्षणीय कार्य शैक्षणिक क्षेत्रात करीत आहेत. कासमभाई गवळी यांनी उर्दू विद्यार्थ्यांसाठी उर्दू विद्यालय सुरू केले आहे. शैक्षणिक क्षेत्रातली मेहकरची घोडदौड नजरेत भरण्यासारखी आहे. बँकिंग क्षेत्रात शहर मागे नाही. जीवन गतिमान झाले व लोकांच्या अपेक्षा गरजा वाढल्या. राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या शाखांबरोबरच सहकारी बँकांनीही व्यवहार वाढवले. श्याम उमाळकरांची सत्यजित पतसंस्था, डॉ. सुभाष लोहिया, उदय सोनी, आदींच्या प्रयत्नातून विस्तारलेली महेश पतसंस्था, प्रतापराव जाधव यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्र पतसंस्था, वसंतराव मगर, सर्पमित्र वनिता बोराडे, नलिनी खडसे यांच्या विविध पतसंस्था या अर्थविषयक संस्थांच्या जाळ्याने बचत व कर्जपुरवठा गरजा भागल्या व त्याबरोबरच शहराच्या व्यापार, रोजगारसंबंधीच्या भरभराटीला मोठा हातभार लागला. रोजगार निर्मिती व शेतकऱ्यांच्या उसाला किंमत देण्याचे काम प्रतापराव जाधव, भगवान मानधने, बबनराव भोसले, प्रकाश मापारी, विलास काळे आदींच्या प्रयत्नातून साकारलेल्या शारंगधर साखर कारखान्यानेही केले आहे. मेहकर परिसरातला हा एकमेव मोठा उद्योग. एरव्ही अनेक वर्षांपासून मेहकरला अनेक एकरांच्या पडीत जमिनीवर फक्त एम.आय.डी.सी.चा बोर्डच तेवढा उभा आहे. औद्योगिक वसाहत उभीच झाली नाही. गावात मोठमोठी व्यापार प्रतिष्ठाने, व्यापारी संकुलात वाढ झाली पण, मोठ्या रोजगार निर्मितीचा केंद्रबिंदू असलेल्या औद्योगिक वसाहतीच्या उभारणीकडे मात्र पूर्णतः दुर्लक्ष झाले, ही वस्तुस्थिती आहे. पूर्वी बालाजी संस्थानमध्ये धर्मार्थ दवाखाना वैद्यांच्या सहकार्याने चालवला जायचा. वार्षिक तीन रुपये भरून वर्षभर मोफत औषधोपचार केला जायचा. आता मेहकरात ग्रामीण रुग्णालय आहे. उच्चशिक्षित डॉक्टरांचे ४७ दवाखाने आहेत. सर्व प्रकारच्या वैद्यकीय सुविधा आहेत. १९१६ मध्ये मानमोडीच्या (एन्फ्लुएंझा) रोगाने येथील शेकडो लोक दगावले. १९२० मधील दुष्काळात उपासमार झाली. १९२६ मध्ये प्लेगने असंख्य बळी घेतले. २ जातीय दंगली झाल्या तरीही होरपळलेली माणसे पुन्हा उभी झाली व गावाला प्रगतीची गती देत राहिली. कालानुरूप सर्व परिवर्तनाचा स्वीकार करत मेहकर ताठ मानेने उभे आहे. किरण डोंगरदिवे ह्यांच्या सोबत त्यांच्या पिढितील सुनील पवार, संदीप गवई, नागेश कांगणे, संजय भारती, सिद्धेश्वर पवार यांनी साहित्य क्षेञात, तसेच अमोल टेकाळे यांची साहित्य सागर साहित्य संघाने भरीव कार्य केले आहे. [[वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे]] 8avnu07vkq1k5t6i0w5weaxmloqty8y 2677456 2677455 2026-04-04T08:24:56Z 9th.cloud 181511 2677456 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2026}} {{Infobox settlement | name = मेहकर | settlement_type = नगर || pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_label = मेहकर | pushpin_map_caption = मेहकर, महाराष्ट्रातील स्थान | coordinates = {{coord|20|09|N|76|34|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Maharashtra.svg}} [[महाराष्ट्र]] | subdivision_type2 = जिल्हा | subdivision_name2 = बुलढाणा | subdivision_type3 = तालुका | subdivision_name3 = [[मेहकर तालुका]] | governing_body = मेहकर नगर परिषद | government_type = नगर परिषद | leader_title = नगराध्यक्ष | leader_name = [[किशोर भास्कर गारोळे]] | unit_pref = Metric | elevation_m = 288 | area_total_km2 = 12.5 | population_total = 45248 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = अधिकृत | demographics1_info1 = मराठी | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = पिन | postal_code = 443301 | area_code_type = दूरध्वनी क्रमांक | area_code = 07268 | registration_plate = MH-28 | blank1_name_sec1 = लिंगानुपात | blank1_info_sec1 = 944 ♀/1000 ♂ | blank2_name_sec1 = साक्षरता | blank2_info_sec1 = 86.43% | blank3_name_sec1 = नदी | blank3_info_sec1 = [[पैनगंगा नदी]] }} '''मेहकर''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[बुलढाणा जिल्हा|बुलढाणा जिल्ह्यातील]] एक नगर तसेच तालुका आहे. हे मेहकर नगर परिषदेद्वारे प्रशासित आहे आणि [[विदर्भ]] प्रदेशात स्थित आहे. हे नगर [[पैनगंगा नदी]] जवळ स्थित आहे. हे नगर आपल्या सांस्कृतिक वारसा व प्राचीन मंदिरांसाठी प्रसिद्ध आहे. ==मेहकर शहर आणि तालुका== मेहकर हे अजिंठ्याच्या पर्वत रांगेत वसलेले शहर आहे. शहराजवळून पैनगंगा नदी वाहते. आधीच हा सुपीक भूभाग होता आणि त्यातच कोराडी, उतावळी, पेनटाकळी या सिंचन प्रकल्पांमुळे तालुक्यातील ओलीत क्षेत्रात वाढ झाली. १९०१ मध्ये मेहकर शहराची लोकसंख्या ५ हजार ३३० होती. १९८१ च्या जनगणनेनुसार ती २२ हजार ३८२ तर, आता ६० हजारावर पोहोचली आहे. * जुन्या मेहकर तालुक्यात मेहकरसह [[लोणार]] व [[सिंदखेड राजा]] तालुक्यांचा समावेश होता. आजही तिन्ही तालुक्यांची विविध खात्यांची उपविभागीय कार्यालये मेहकर शहरातच आहेत. ==इतिहास आणि धार्मिक स्थाने== मेहकर या पौराणिक व ऐतिहासिकदृष्ट्य प्रसिद्ध शहराला लागूनच साखरखेर्डा गाव आहे. तेथे निजाम व मुबारकखानात लढाई झाली होती. त्यावेळी थोरले बाजीराव पेशवे आले होते. जाणूजी भोसले यांच्याशी २२ मार्च १७६९ला तह करण्यासाठी आलेले थोरले माधवराव पेशवे यांचे काही काळ वास्तव्य मेहकरलाच होते. [[महानुभाव पंथ]]ाचे भगवान [[चक्रधरस्वामीं]]चा दीर्घकाळ मेहकरात मुक्काम होता. भैरव व बाणेश्वर मंदिरात त्यांचे वास्तव्य होते. लीळाचरित्रातील ६२, ६३, ६४ या लीळा मेहकरच्या संदर्भात आहेत. मेहेकर ही दंडकारण्यातील तपस्व्यांची तपोभूमी होती असेही मानले जाते. या तालुक्यात बगदालभ्य ऋषींचे देळप, वसिष्ठांचे वडाळी, गौतम ऋषींचे गोमेश्वर, पाराशराचे पाथर्डी, दुर्वासाचे द्रुगबोरी व विश्वमित्रांचे विश्वी, अशा ७ गावी, जंगल झाडीतल्या नैसर्गिकदृष्ट्या देखण्या ठिकाणी सप्तर्षीची पुरातन मंदिरे आहेत. मंदिरे, मठ, मढी यांची मोठी देण मेहकरला आहे. गावकोट, कमानी, यज्ञकुंडे, शिलालेख यांची रेलचेल आहे. येथे पूर्वी सोन्याचे खांब असलेले वाडे होते. [[पेंढारी]] लोकांच्या स्वाऱ्यांनंतर येथील सुबत्ता कमी होत गेली. ऐतिहासिकदृष्टय़ा प्रसिद्ध [[शिवाजी]]राजाचे आजोळ व [[जिजाबाई]]चे माहेर सिंदखेडराजा, व खाऱ्या पाण्याचे जगातील तिसऱ्या क्रमाकांचे सरोवर असलेले [[लोणार]] ही ठिकाणे, पूर्वीच्या मेहकर तालुक्यातीलच. मेहकरला तयार होणारी धोतरजोडी प्रसिद्ध होती. आज तिचा मागमूसही नाही. येथे तयार होणाऱ्या मूर्ती मात्र आजही विदर्भ, मराठवाडय़ात ठिकठिकाणी विक्रीसाठी जातात. [[श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीतेच्या]] अकराव्या अध्यायात पैनगंगा नदी व मेहकरचा गौरवपूर्ण उल्लेख आला आहे. या मेहकरात [[अहिल्याबाई होळकर|अहिल्यादेवी होळकर]]ांनी अन्नछत्र बांधून दिले होते. मेहकरला यज्ञभूमी मानले गेल्याचा उल्लेख मत्स्यपुराणात आहे. शुद्ध तूप यज्ञात अर्पण करणारी नदी म्हणून पैनगंगेचा उल्लेख आहे. म्हणून पैनगंगेच्या काठीच येथे मोठ्या संख्येने मंदिरे व यज्ञकुंडे आहेत. तिथल्या एका मढीच्या ६० दगडी स्तंभांपैकी, नदी काठावर असल्याने आता फक्त २५ स्तंभच उरले आहेत. मधल्या भागात २३ फुटांचे भव्य यज्ञकुंड असून दक्षिण बाजूच्या गावकोटाशेजारी विटांपासून बांधलेला मोठा दरवाजा आहे. १४८५ मध्ये त्यावरील कमानीवर शिलालेख कोरलेला आहे. पैनगंगा नदीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य असे की, ती उत्तरेकडून दक्षिणेकडे अशी प्रथम मेहकरकडे वाहत येते व गावाच्या जवळ ती पश्चिम वाहिनी होते व पुन्हा दक्षिण वाहिनी होऊन मेहकराच्या दक्षिणेकडून वाहत पुढे जाते. नदी पश्चिम वाहिनी जेथे होते ते ठिकाण पवित्र मानले जाते. या ठिकाणी श्राद्ध, पितृतर्पण व यज्ञकर्मे केली जातात. यामुळेही मेहकरला पूर्वापार महत्त्व आहे. नदीच्या वळणांमुळे येथे ‘ओलांडा’ आहे. पूर्वी तेथे २ फूट खोल कुंड होते. या कुंडातले पाणी कधीच आटत नव्हते. मूल न होणाऱ्या स्त्रिया या ओलांड्याच्या वाऱ्या करीत. येथे शिवपिंडही आहे. आता ओलांडेश्वराचे भव्य मंदिर बांधले गेले आहे. मोठा पूर आला की, हे मंदिर पाण्यात बुडून जाते. मेहकरातील बालाजीबरोबरच गोपालकृष्ण मंदिर, [[विठ्ठल]] मंदिर, [[गणपती]] मंदिर, [[दत्त]] मंदिर, [[चंदनशेष]] मंदिर, [[हनुमान]] मंदिर, महानुभाव मठ, पंचपीर, राममंदिर अशी अनेक मंदिरे आहेत. यात मारुतीची ८ तर, गणपतीची ३ मंदिरे आहेत. शहरात मशिदींची संख्याही मोठी आहे. अलबेरुनीच्या ग्रंथात,[[आईन-ए अकबरी]] या अकबरनामाच्या तिसऱ्या भागातही येतो. एका मुस्लिम कवीने लिहून ठेवले आहे की, मेहकर हे हिजरी सनापूर्वी ७९५ वर्षे याकाळात अस्तित्वात असलेले जुने गाव आहे. महसुली जिल्ह्याचे जसे हे पूर्वी मुख्य गाव होते, तसाच मेहकर हा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा जिल्हा, असे मानले जाते. धार्मिकता हा येथील माणसांच्या जगण्यातील अंगभूत गुण तसेच, त्यांचे सांस्कृतिक, शैक्षणिक, राजकीय क्षेत्रातले कार्यही वाखाणण्याजोगे आहे. अनेक क्षेत्रांना या गावाने नेतृत्व प्रदान केले. देऊळगाव साकरशा येथील आनंदराव बापू देशमुख हे मेहकर तालुक्याचे पहिले आमदार. देऊळगाव साखरशा -जानेफळ -- घाटबोरी अशा वनव्याप्त प्रदेशातून ब्रिटिशांविरोधात मोठी चळवळ त्यांनी उभारली. जंगल सत्याग्रह ही ऐतिहासिक महत्त्व असलेली त्यातलीच एक. सविनय कायदेभंग, चलेजाव आंदोलन अशा अनेक चळवळीत ते अग्रेसर होते. जबलपूर, नागपूर येथील कारागृहात त्यांनी दीड वर्ष तुरुंगवास भोगला. तळागाळातील समाजासाठी त्यांनी मोठे कार्य केले. मागासवर्गीय व गरीब मुलांसाठी स्वतःच्या जागेत वस्तीगृह सुरू केले. मेहकरचे कै.अण्णासाहेब देशमुख हे ही त्यापैकीच एक. दुसरबीड येथे त्यांनी उभारलेला जिजामाता सहकारी साखर कारखाना विदर्भातील पहिला सहकारी साखर कारखाना. बुलढाणा जिल्हा सहकारी बँकेच्या स्थापनेपासून १९६२ ते १९७८ असे सलग १६ वर्षे ते या बँकेचे अध्यक्ष होते. १९७२ च्या भीषण दुष्काळात साखर कारखाना उभारणीच्या काळात काम नसलेल्या शेकडो हातांना काम देण्याचे मौलिक कार्य अण्णासाहेबांनी केले. शैक्षणिक क्षेत्रातही त्यांनी त्यांच्या कामाचा ठसा उमटवला. निष्काम कर्मयाेगी म्हणून सर्वदूर ओळख पावलेले संत शुकदास महाराज यांनी मेहकरनजीकच्या हिवरा बुद्रूक या उजाड माळरानावर विवेकानंद आश्रमाची स्थापना करून शिक्षण, आरोग्य, सेवा, कृषी व पर्यटन क्षेत्रात नवी ओळख निर्माण केली. ते कुशल धन्वंतरी होते. तब्बल दाेन कोटींपेक्षा अधिक रूग्णांना त्यांनी आपल्या चमत्कारिक वैद्यकीय सेवेने राेगमुक्त केले. त्यांनी स्थापन केलेला स्वामी विवेकानंद आश्रम हे मानव सेवेचे केंद्र आहे. आज तेथे विविध शैक्षणिक संकुले, कृषी महाविद्यालय, कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, विज्ञान महाविद्यालय, विविध वसतिगृहे, कर्णबधिर -अपंग निवासी विद्यालय, विवेकानंद ज्ञानपीठ (इंग्रजी माध्यम) व आरोग्य विषयक सेवा, धमार्थ रुग्णचिकित्सा केंद्र, रोगनिदान शिबिरांचे आयोजन, कृषी प्रदर्शनांचे आयोजन, शेतकरी मार्गदर्शन केंद्र, विवेकानंद वाटिका, हरिहर तीर्थक्षेत्र, इत्यादींमुळे या उजाड माळरानावरील गावाला आता शहराचे स्वरूप प्राप्त झाले असून, या शहराचे नंदनवनात रूपांतक झालेले आहे. महाराष्ट्र शासनाने विवेकानंद आश्रमास ब वर्ग तीर्थक्षेत्राचा दर्जा दिला आहे. येथे विवेकानंद जन्मोत्सव दरवर्षी पौष वद्य पंचमी ते सप्तमी दरम्यान भव्य प्रमाणात साजरा केला जातो. तिन्ही दिवस नामवंत कलाकार, संगीतकार, गायक, व्याख्याते, प्रवचनकार, कीर्तनकार आपली सेवा देतात. पौष वद्य सप्तमीला तीन लाख भाविक महाप्रसाद सेवन करतात. 'शिवभावे जीव सेवा' हा शुकदास महाराज यांनी मूलमंत्र अंगिकारून येथे मानवसेवेचे मोठे केंद्र उभे राहिले असून, स्वामी विवेकानंद स्मारक, हरिहरतीर्थ या पर्यटनस्थळांमुळे येथे मोठ्या प्रमाणात पर्यटकांची रीघ वाढली आहे. 4 एप्रिल 2017 राेजी पू. शुकदास महाराज यांनी संजीवन समाधी घेतली असून, त्यांचे समाधी मंदीर हे मोठे ऊर्जा केंद्र ठरले आहे. ==राजकीय पार्श्वभूमी== जनपद सभेच्या काळात मेहकर व परिसरात दलितमित्र कै. आयाजी पाटील यांनी [[हुंडाबंदी]], सामूहिक विवाह, अंधश्रद्धा निर्मूलन, [[हरितक्रांती]], पर्यावरण या सर्वच क्षेत्रांत अजोड काम केले. त्यांच्या भारदस्त व अभ्यासू व्यक्तिमत्त्वाचा युवकांवर मोठा प्रभाव होता. सहकार व शैक्षणिक क्षेत्रांतही त्यांनी भरीव कार्य केले. शिवाजी शिक्षण संस्थेच्या उभारणीत त्यांचा सिंहाचा वाटा होता. अनेक नवीन नेतृत्वांना त्यांनी संधी दिली. त्यांच्या अमृत महोत्सव समारंभाच्या निमित्ताने [[शंकरराव चव्हाण]] यांच्या रूपाने मेहकरात पहिल्यांदा मुख्यमंत्री आले. * मेहकरच्या जडणघडणीत अनेकांनी योगदान दिले. माजी आमदार भाऊसाहेब लोढे हे त्यापैकीच एक. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरला पहिली पाणीपुरवठा योजना झाली. तालुक्याच्या विकासासाठी त्यांनी मेहनत घेतली. मेहकर मतदारसंघात लोणार तालुकाही येतो. त्यामुळे त्या तालुक्यातही त्यांच्या कार्याची लोक आजही आठवण करतात. मतदारसंघ राखीव होता तेव्हा तुळशीराम कंकाळ, लक्ष्मण गवई, बळीराम वानखेडे हे आमदार येथे होऊन गेले. काँग्रेसचे आमदार म्हणून कै. किसनराव उपाख्य अण्णासाहेब सांगळे यांची कारकीर्दही गाजली. त्यांच्या कार्यकाळात खऱ्याअर्थाने शहराचा विकास झाला. तसेच, मतदारसंघात विविध विकासकामे मार्गी लागली. परंतु, खऱ्याअर्थाने गाजला तो सुबोध केशव सावजी यांचा कार्यकाळ. सलग १४ वर्षे ते आमदार होते. काही काळ ते महसूल, वस्त्रोद्योग आदी खात्यांचे राज्यमंत्री होते. त्यांच्या कार्यकाळात मेहकरासाठी नवीन पाणीपुरवठा योजना (कोराडी प्रकल्पातून) मंजूर झाली. मेहकरातील बरीच विकासकामे त्यांच्या हातून झाली. या सर्व कालखंडात डॉ. पळसोकर, डॉ. देशमुख, माणिकचंद जैन, नलिनीताई खडसे, शोभाताई अग्रवाल या नगराध्यक्षांनी लक्षात राहण्याजोगे काम केले. नंतरच्या काळात म्हणजे १९९५ पासून मेहकर मतदारसंघातर्फे काँग्रेसचे वर्चस्व संपले आणि १९९५ च्या निवडणुकीत प्रतापराव जाधव यांच्या रूपाने शिवसेनेचा आमदार या मतदारसंघाला मिळाला. युतीच्या काळात युवक कल्याण पाटबंधारे खात्याचे ते राज्यमंत्री झाले. सध्या ते बुलढाण्याचे खासदार आहेत. मेहकरसाठी त्यांनी रस्ते, नालीबांधणी, वीज, पाणी आदी बाबींकरिता पैसा खेचून आणला. नगराध्यक्ष म्हणून जिल्हा काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष श्याम उमाळकर यांची कारकीर्द नियोजनबद्ध विकास कामांच्या बाबतीत लक्षणीयच ठरली. एकात्मिक शहर विकास योजनेचा आराखडा त्यांच्या काळातच तयार होऊन शासनाकडे गेला. त्यातील एकेक काम नंतरच्या काळात होत आहे. रामराव म्हस्के, कासमभाई गवळी, संजय जाधव या नगराध्यक्षांनीही रस्ते विकासाच्या बाबतीत काम केले. सामाजिक व कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या माध्यमातून कार्य केलेले डॉ. संजय रायमूलकर हेदेखील दोन वेळा शिवसेनेचे आमदार राहिले. एकनाथ शिंदे यांच्या बंडानंतर खासदार प्रतापराव जाधव व संजय रायमुलकर यांनी शिंदे यांच्यासाेबत जाणे पसंत केले. * त्यांची ही बंडखोरी शिवसैनिक तथा मतदारसंघातील मतदारांना आवडली नाही. मेहकर हा ठाकरे यांचा बालेकिल्ला राहिल्याने विधानसभेच्या 2024च्या निवडणुकीत मतदारांनी संजय रायमुलकर यांचा पराभव केला व शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे सिद्धार्थ खरात यांना आमदार म्हणून निवडून दिले. शहराच्या नवीन भागात वाढ झाल्याने शहराचे भौगोलिक क्षेत्र विस्तारले. तेथे रस्ते, पाणी, नाल्या या समस्या आहेत. त्यांच्या पूर्ततेसाठी खासदार, आमदार, नगराध्यक्ष, यांच्याकडून निधी उपलब्धतेसाठी आणखी जोरकस प्रयत्नांची नागरिकांची मागणी आहे. शहराला सध्या आठवडय़ातून एकदा पाणीपुरवठा होतो. हा कालावधी कमी करणे गरजेचे आहे. कारण, कोराडी, पेनटाकळीसारखे मोठे प्रकल्पजवळ आहेत. [[चिखली]], बुलढाणा शहरांना येथून पाणी पुरवले जाते. ४० पेक्षा जास्त खेडेगावांना हे प्रकल्प शेतीबरोबरच पिण्याचे पाणी पुरवतात. मेहकरच्या पाणी पुरवठ्यात नियोजनाचा मोठा अभाव आहे. सुसूत्रता आणली तर दिवसाआडही पाणी पुरवणे शक्य असल्याचे यापूर्वी नलिनीताई खडसे व श्याम उमाळकर या नगराध्यक्षांनी दाखवून दिलेले आहे. शहरात एकही बगीचा नाही. जागा मात्र बऱ्याच ठिकाणी आरक्षित आहे. तेथे बागबगिचे होणे, वृक्ष लागवड करणे आवश्यक आहे. सार्वजनिक कार्यक्रमांसाठी शहरात टाऊन हॉलची गरज आहे. ==इतर महत्त्वाचे== संपूर्ण मराठी साहित्य जगतात प्रख्यात झालेले कविवर्य ना. घ. देशपांडे मेहकरचे. त्यांच्या शीळ, अभिसार, खूणगाठी या काव्यसंग्रहांतील कवितांनी रसिकांना वेड लावले होते. राज्य पुरस्कारांपासून साहित्य अकादमी पुरस्कारापर्यंत अनेक पुरस्कार त्यांना मिळाले. मेहकरच्या उत्तरेला टेकडीवर असलेल्या पुरातन कंचनीच्या महालासंबंधीच्या आख्यायिकेवर ‘कंचनीचा महाल’ हे दीर्घकाव्य त्यांनी लिहिले. त्याचा स्वतंत्र संग्रह निघाला. सांस्कृतिक क्षेत्रात मात्र मेहकरात मोठी पोकळी निर्माण झाली होती. १९९५ पासून मात्र किरण शिवहर डोंगरदिवे ह्यांनी ही पोकळी भरून काढत संपूर्ण महाराष्ट्रभर आपल्या साहित्यमुळे मेहकरची साहित्य चमक दाखवली. १९७६ मध्ये जन्मलेल्या ह्या साहित्यिक शिक्षकास राज्य पुरस्कारसह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. दिल्ली येथे झालेल्या 98 व्या अखिल भारतीय साहित्य संमेलनात बुलडाणा जिल्ह्यातील एकमेव निमंत्रित प्रतिनिधी म्हणून किरण डोंगरदिवे ह्यांना बोलाविण्यात आले होते त्याशिवाय केंद्रीय साहित्य अकादमी आणि इतर अनेक मंचावर परिसंवादासाठी बोलविण्या जाणारे किरण डोंगरदिवे हे महाराष्ट्रातील एक महत्वाचे विचारवंत आणि वक्ते म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या तुटलेल्या बोटांचे संदर्भ, मृगजळाचे पाणी आणि विषात वितळलेले सत्य ह्या संग्रहाना विशेष मागणी असून हे संग्रह खुप गाजले.किरण डोंगरदिवे ह्याच्या समीक्षण क्षेत्रात काव्यप्रदेशातील स्त्री ह्या दीर्घ ग्रंथाला महाराष्ट्रभरातून प्रचंड लोकप्रियता लाभली. यासह साखरखेर्डा येथील अजिम नवाझ राही, संजय भारती यासारख्या नवोदित कवींनीदेखील मेहकरचे नाव साहित्य पटलावर चर्चेत ठेवले आहे. ना.घं. देशपांडे यांचे बंधू वि.घ. देशपांडे हे अखिल भारतीय हिंदू महासभेचे अध्यक्ष होते. ते खासदारही होते. १९३९ मध्ये त्यांचा सत्कार मेहकरच्या बालाजी मंदिरात स्वातंत्र्यवीर वि.दा. सावकरांच्या हस्ते झाला होता. त्यावेळी सावरकरांनी युवकांना मोठय़ा संख्येने सैन्यात भरती होण्याचे आवाहन भाषणातून केल्याची नोंद आहे.<br/> ना.घं. देशपांडे यांनी मेहकरात मेहकर एज्युकेशन सोसायटी ही शिक्षण संस्था स्थापन केली. त्या संस्थेचे महाविद्यालय, विद्यालय व कन्या विद्यालय आहे. खासदार प्रतापराव जाधव यांनी महिला महाविद्यालय, विद्यालय व कॉन्व्हेंट सेंट्रल पब्लिक स्कूल मेहकरात आणले. श्याम उमाळकर यांनी अध्यापक महाविद्यालय, संगणक महाविद्यालय, फार्मसी विद्यालय, मॅनेजमेंट अभ्यासक्रम महाविद्यालय स्थापन केले. डॉ. सुभाष लोहिया यांनी महेश विद्या मंदिर, या इंग्रजी शाळेची भरीव प्रगती केली.डॉ. राम शिंदे यांनीही शैक्षणिक क्षेत्रात चांगली वाटचाल सुरू केली आहे,अध्यापक विद्यालय, पॉलिटेक्निक, CBSE पब्लिक स्कूल या संस्थाही त्यांनी सुरू करून विद्यार्थ्यांची सोय केली. संतांजी कॉन्व्हेंट, ज्ञानदीप कॉन्व्हेंट या इंग्रजी शाळा लक्षणीय कार्य शैक्षणिक क्षेत्रात करीत आहेत. कासमभाई गवळी यांनी उर्दू विद्यार्थ्यांसाठी उर्दू विद्यालय सुरू केले आहे. शैक्षणिक क्षेत्रातली मेहकरची घोडदौड नजरेत भरण्यासारखी आहे. बँकिंग क्षेत्रात शहर मागे नाही. जीवन गतिमान झाले व लोकांच्या अपेक्षा गरजा वाढल्या. राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या शाखांबरोबरच सहकारी बँकांनीही व्यवहार वाढवले. श्याम उमाळकरांची सत्यजित पतसंस्था, डॉ. सुभाष लोहिया, उदय सोनी, आदींच्या प्रयत्नातून विस्तारलेली महेश पतसंस्था, प्रतापराव जाधव यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्र पतसंस्था, वसंतराव मगर, सर्पमित्र वनिता बोराडे, नलिनी खडसे यांच्या विविध पतसंस्था या अर्थविषयक संस्थांच्या जाळ्याने बचत व कर्जपुरवठा गरजा भागल्या व त्याबरोबरच शहराच्या व्यापार, रोजगारसंबंधीच्या भरभराटीला मोठा हातभार लागला. रोजगार निर्मिती व शेतकऱ्यांच्या उसाला किंमत देण्याचे काम प्रतापराव जाधव, भगवान मानधने, बबनराव भोसले, प्रकाश मापारी, विलास काळे आदींच्या प्रयत्नातून साकारलेल्या शारंगधर साखर कारखान्यानेही केले आहे. मेहकर परिसरातला हा एकमेव मोठा उद्योग. एरव्ही अनेक वर्षांपासून मेहकरला अनेक एकरांच्या पडीत जमिनीवर फक्त एम.आय.डी.सी.चा बोर्डच तेवढा उभा आहे. औद्योगिक वसाहत उभीच झाली नाही. गावात मोठमोठी व्यापार प्रतिष्ठाने, व्यापारी संकुलात वाढ झाली पण, मोठ्या रोजगार निर्मितीचा केंद्रबिंदू असलेल्या औद्योगिक वसाहतीच्या उभारणीकडे मात्र पूर्णतः दुर्लक्ष झाले, ही वस्तुस्थिती आहे. पूर्वी बालाजी संस्थानमध्ये धर्मार्थ दवाखाना वैद्यांच्या सहकार्याने चालवला जायचा. वार्षिक तीन रुपये भरून वर्षभर मोफत औषधोपचार केला जायचा. आता मेहकरात ग्रामीण रुग्णालय आहे. उच्चशिक्षित डॉक्टरांचे ४७ दवाखाने आहेत. सर्व प्रकारच्या वैद्यकीय सुविधा आहेत. १९१६ मध्ये मानमोडीच्या (एन्फ्लुएंझा) रोगाने येथील शेकडो लोक दगावले. १९२० मधील दुष्काळात उपासमार झाली. १९२६ मध्ये प्लेगने असंख्य बळी घेतले. २ जातीय दंगली झाल्या तरीही होरपळलेली माणसे पुन्हा उभी झाली व गावाला प्रगतीची गती देत राहिली. कालानुरूप सर्व परिवर्तनाचा स्वीकार करत मेहकर ताठ मानेने उभे आहे. किरण डोंगरदिवे ह्यांच्या सोबत त्यांच्या पिढितील सुनील पवार, संदीप गवई, नागेश कांगणे, संजय भारती, सिद्धेश्वर पवार यांनी साहित्य क्षेञात, तसेच अमोल टेकाळे यांची साहित्य सागर साहित्य संघाने भरीव कार्य केले आहे. [[वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे]] dstqxxl1ucb7tii1ujayjz03ur5n8u7 0 32027 2677470 2677085 2026-04-04T10:37:41Z नरेश सावे 88037 2677470 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = शहर |इतर_नाव=|प्रकार_२ = शहर |स्थानिक_नाव = शहादा |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |आकाशदेखावा = |आकाशदेखावा_शीर्षक = |मुळ_नकाशा =Maharashtra locator map.svg |मुळ_नकाशा_पट्टी = नाही |अक्षांश = 21.5452|रेखांश=74.4721 |क्षेत्रफळ_आकारमान = |शोधक_स्थान = right |क्षेत्रफळ_एकूण = |उंची = |जवळचे_शहर=|जिल्हा = [[नंदुरबार]] |लोकसंख्या_एकूण = ४९६९७ |लोकसंख्या_घनता = 267 |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक = |लोकसंख्या_वर्ष = २००१ |लोकसंख्या_मेट्रो = |लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_मेट्रो_क्रमांक = |लोकसंख्या_मेट्रो_वर्ष = |अधिकृत_भाषा=|नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |नेता_पद_3 = |नेता_नाव_3 = |एसटीडी_कोड = 02565 |पिन_कोड = 425409 |unlocode = |आरटीओ_कोड = MH 39 |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = हो |स्वयंवर्गीत = हो }} '''शहादा'''(इंग्रजी- Shahada) हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. ==तालुक्यातील गावे== #[[आभणपूर]] #[[आडगाव (शहादा)]] #[[आकसपूर]] #[[आळखेड]] #[[अंबापूर (शहादा)]] #[[आमोदे (शहादा)]] #[[आणकवडे (शहादा)]] #[[अनरड]] #[[असलोड]] #[[असुस]] #[[औरंगपूर (शहादा)]] #[[आवगे]] #[[बहिरपूर]] #[[बामखेडा तर्फे सारंगखेडा]] #[[बामखेडा तर्फे तऱ्हाड]] #[[भडे (शहादा)]] #[[भडगाव (शहादा)]] #[[भागापूर]] #[[भोंगरा]] #[[भोरटेक]] #[[भुलाणे]] #[[भुटे]] #[[बिलाडी तर्फे हवेली]] #[[बिलाडी तर्फे सारंगखेडा]] #[[बोराळे (शहादा)]] #[[ब्राम्हणपुरी]] #[[बुडीगव्हाण]] #[[बुपकारी]] #[[चांदसैली]] #[[चिखली बुद्रुक (शहादा)]] #[[चिखली खुर्द]] #[[चिरडे]] #[[चिरखाण]] #[[दामल्डे]] #[[दामेरखेडा]] #[[दरा (शहादा)]] #[[देऊर (शहादा)]] #[[धामलड]] #[[धांदरे बुद्रुक]] #[[धांदरे खुर्द]] #[[धुरखेडा]] #[[दोंदवडे]] #[[डोंगरगाव (शहादा)]] #[[दुधखेडा]] #[[फत्तेपूर (शहादा)]] #[[फेस]] #[[गणोर]] #[[गोदीपूर]] #[[गोगापूर]] #[[हिंगणी (शहादा)]] #[[होळ (शहादा)]] #[[होळगुजरी]] #[[इस्लामपूर (शहादा)]] #[[जावडे तर्फे हवेली]] #[[जाईनगर]] #[[जाम]] #[[जावडे तर्फे बोराड]] #[[जवखेडे]] #[[जुनावणे]] #[[कहाटुळ]] #[[काकर्डे बुद्रुक]] #[[काकर्डे खुर्द]] #[[कळंबु]] #[[कळमाड तर्फे हवेली]] #[[कळमाडी तर्फे बोराड]] #[[कळसाडी]] #[[कामरावड]] #[[कानडी खुर्द]] #[[कानडी तर्फे हवेली]] #[[कानसई (शहादा)]] [[करजाई]] [[करणखेड]] [[करजोत]] [[कातघर]] [[काथार्डेदिगर]] [[काथार्डेखुर्द]] [[कौथळ तर्फे सारंगखेड]] [[कौथळ तर्फे शहादे]] [[कवळीथ]] [[खैरवे (शहादा)]] [[खामखेड]] [[खापरखेड]] [[खारगाव (शहादा)]] [[खेडदिगर]] [[कोचरे (शहादा)]] [[कोंडवळ]] [[कोटबांधणी]] [[कोठाळी तर्फे हवेली]] [[कोठाळी तर्फे सारंगखेडा]] [[कुढवड]] [[कुकावळ]] [[कुकडेळ]] [[कुरंगी]] #[[कुऱ्हावड तर्फे सारंगखेडा]] [[कुसुमवाडे]] [[लाचोरे]] [[लक्कडकोट (शहादा)]] [[लांबोळे]] [[लंगडीभवानी]] [[लोहारे (शहादा)]] [[लोंढारे]] [[लोणखेड]] [[माडकणी]] [[माळगाव (शहादा)]] [[माळोणी]] [[मानराड]] [[मांदणे]] [[मानमोड्या]] [[माटकुट]] [[म्हसवड (शहादा)]] [[मोहिदे तर्फे शहादे]] [[मोहिदे तर्फे हवेली]] [[मुबारकपूर (शहादा)]] [[नागझिरी (शहादा)]] [[नांदर्डे]] [[नांदरखेडा]] [[नांदया]] [[नवागाव (शहादा)]] [[नवलपूर]] [[नवानगर (शहादा)]] [[नवी असलोड]] [[निंबार्डी]] [[निंभोरे (शहादा)]] [[ओझरटे]] [[पाडळदे बुद्रुक]] [[पाडळदे खुर्द]] [[पळसवडे (शहादा)]] [[पारी]] [[पिंपर्डे]] [[पिंपलोड (शहादा)]] [[पिंपरणी]] #[[पिंपरी (शहादा)]] [[पिंगणे]] [[प्रकाशा]] [[पुरुषोत्तमनगर]] [[पुसनाद]] [[रायखेड]] [[रामपूर (शहादा)]] [[राणीपूर (शहादा)]] [[सारंगखेड]] [[ससाडे]] [[सावखेड]] [[सावळदे]] [[शहाडे (शहादा)]] [[शाहणे]] [[शेलटी (शहादा)]] [[शिरुडदिगर]] [[शिरुड तर्फे हवेली]] [[श्रीखेड]] [[सोनवड तर्फे एस]] [[सोनवळ तर्फे बोराड]] #[[सोनवळ तर्फे हवेली]] #[[सुलतानपूर (शहादा)]] #[[सुळवडे]] #[[तळवाडी]] #[[तऱ्हाडी तर्फे बोराड]] #[[तवळाई]] #[[टेंभाळी]] #[[टेंभे बुद्रुक (शहादा)]] #[[टेंभे तर्फे एस]] #[[ठेंगचे]] #[[तिढारे]] #[[तिखोरे]] #[[तितारी]] #[[तोरखेडा]] #[[तुकी]] #[[उभादगड]] #[[उधलोड]] #[[उखळशेम]] #[[उमर्टी]] #[[उंटवड]] #[[वडाळी (शहादा)]] #[[वडशीळ]] #[[वडगाव (शहादा)]] #[[वैजाळी (शहादा)]] #[[वर्दे]] #[[वरधे]] #[[वारूळ तर्फे एस]] #[[विरपूर (शहादा)]] #[[वाडी (शहादा)]] #[[वाघर्डे]] #[[वाघोडे (शहादा)]] #[[वेलवड (शहादा)]] ==पार्श्वभूमी== हे शहर नंदुरबार जिल्ह्यातील सहा तालुक्यांपैकी एक आहे.शहादा हे शहर १ जुलै १९९८ पर्यंत धुळे या जिल्हात होते.१ जुलै १९९८ मध्ये [[धुळे जिल्हा]] विभागून त्याचे दोन भाग करण्यात आले आणि [[नंदुरबार जिल्हा]] तयार झाला. शहादा हे नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त म्हणजे ५०००० लोकसंख्या,आणि सर्वात जास्त साक्षरता असलेले शहर आहे तसेच नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त प्रगत आणि स्वच्छ शहर आहे.शहादा हे शहर मुख्यता शैक्षणिक सुविधा व दक्षिण काशी या प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रासाठी ओळखले जाते, जे शहद्यापासून १५ किलोमीटर अंतरावर आहे. शहर आणि परिसराचे भाग्य विधाते म्हणून "सहकार महर्षी व शिक्षण महर्षी स्व:.अण्णासाहेब पी.के.पाटील" यांचे नाव अजरामर आहे.शहादा परिसरात साखर कारखाना , सूत गिरणी तसेच इतर उद्योगधंदे त्यांनी आणले. लोणखेडा येथे पूज्य साने गुरुजी यांच्या नावाने शिक्षणाची गंगा आणली,ह्या अंतर्गत सर्वच प्रकारचे शिक्षण घेण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. शहादा शहरात स्वातंत्र पूर्व काळतील मुन्सिपल हायस्कुल ही शाळा ही आहे,वसंतराव हायस्कुल. तालुका हा तीन राज्यच्या सीमेवर वसलेले हा हे महाराष्ट्र, गुजरात, व मध्य प्रदेश . [[चित्र:देवमोगरा, उनपदेव, शहादा, नंदूरबार Devmogra, Unapdev, Shahada, Nandurbar (Bhill Tribal deity).jpg|अल्ट=|डावे|इवलेसे]] ==इतिहास आणि लोकसंख्या== शहाद्याच्या [[नैऋत्य दिशा|नैऋत्य]] दिशेस १५ किलोमीटर अंतरावर [[प्रकाशा]] हे गाव आहे. हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे उत्खनन क्षेत्र आहे.[[इ.स. १९५५|१९५५]] मध्ये भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण खात्याच्या वतीने बी. के. थापर यांनी [[तापी नदी|तापी]] आणि [[गोमती]] नद्यांच्या संगमाजवळ उत्खनन केले.या उत्खननामध्ये १७ मीटर खोलवर [[इ.स. १७००|१७००]] पूर्वीची दगडाची हत्यारे,[[तांबे]] आणि कमी प्रतीच्या [[कांसे|काश्याची]] भांडी सापडली. शहाद्याच्या उत्तर दिशेला ६ किलोमीटर अंतरावर गोमती नदीच्या पात्रात कित्येक दशकापुर्वीची [[लेणी]] आहेत. प्रमुख लेणे [[महावीर लेणे]] म्हणून प्रसिद्ध आहे व बाकीच्या लेण्यांना पांडव लेणी किंवा पांच पांडव म्हणून ओळखले जाते. यावरून हे स्पष्ट होते कि शहादा आणि गोमती नदीच्या तीरावरील परिसर [[इ. स. १७००|१७००]] च्याही पूर्वीपासून वसलेला आहे.शहादा-कुकडेल नगरपालिका [[इ.स. १८६९|१८६९]] मध्ये ब्रिटिश शासनात स्थापन झाली. [[इ.स. १९६१|१९६१]]च्या जनगणनेनुसार शहाद्याची लोकसंख्या १३३३८ होती. [[भारत|भारताच्या]] [[जनगणना २००१|२००१ च्या जनगणनेनुसार]] शहाद्याची लोकसंख्या ४९६९७ होती. ज्यामध्ये ५२% पुरुष आणि ४८% महिलांची संख्या होती.शहाद्याची सरासरी साक्षरता ७१% आहे जी देशाच्या ५९.५% सरासरी साक्षरतेपेक्षा जास्त आहे .पुरुष साक्षरता ७७% आहे तर महिलांची साक्षरता ६५% आहे.शहद्यामध्ये १४ % लोकसंख्या ही ६ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांची आहे. नंदुरबार जिल्ह्यात आणि शहादा तालुक्यात [[मराठी भाषा|मराठी]], [[पावरी भाषा|पावरी]],[[भिल्ल भाषा|भिल्ल]],[[अहिराणी भाषा|अहिराणी]],[[गुजर भाषा|गुजर]] आणि [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषा बोलल्या जातात. [[चित्र:Prakash Barage.jpg|thumb|left]] ==भौगोलिक रचना आणि हवामान== शहादा हे [[समुद्रसपाटी|समुद्रसपाटीपासून]] सरासरी ४५५ फुट उंचावर आहे. [[सातपुडा]] पर्वतरांगा शहाद्याच्या उत्तर दिशेला केवळ ३० किलोमीटर दूर असल्यामुळे येथील जमिनीखाली ५ मीटर अंतरावरच खडक लागतो. नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित खाणींमुळे,व ऑगस्ट २००६ च्या मुसळधार पावसामुळे शहद्यापासून ५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या सावळदे या गावामधील मैदानाचे खनन झाले होते. त्यामुळे १० नोवेंबर २००६ मध्ये येथे २.८ रिश्टर स्केलचा [[भूकंप]] आला होता. शहरातील कोलाहलापासून दूर असलेल्या या गावात [[भूकंप मापन केंद्र]] स्थापित केल्या गेले आहे. जमिनीखालील खडकाच्या वरील माती काही अपवाद सोडले तर शेतीसाठी सुपीक आहे.येथे सरासरी ५५२ मिमीपाऊस पडतो. बऱ्याचवेळा इथले हवामान उष्ण असते.उन्हाळ्यात कमाल तापमान ४८°सें. असते. तर हिवाळ्यात ते ९°सें. पर्यंत कमी होते. पावसाळा आणि हिवाळ्याचे काही महिने सोडले तर इथले हवामान मुख्यता कोरडे असते. ==अर्थव्यवस्था == [[शेती]] हे येथील लोकांचे उपजीविकेचे मुख्य साधन आहे.वर्षभर इथे [[ऊस|उस]],[[केळी]],[[कापूस]],[[मका]],[[ज्वारी]] आणि [[गहू|गव्हाचे]] पिक घेतले जाते. आजूबाजूच्या गावातून लोक इथे खरेदीसाठी आणि आरोग्य सुविधांसाठी येतात. त्यामुळे शहादा हे शहर नेहमी लोकांनी गजबजलेले असते.पुरुषोत्तम मार्केट न.१,पुरुषोत्तम मार्केट नं.२,६४ गाला मार्केट,काशिनाथाभाई मार्केट,पुष्पकमल मार्केट ही काही मुख्य मार्केट आहेत.शहादा शहरामध्ये स्टेट बँक ऑफ इंडिया,सेन्ट्रल बँक ऑफ इंडिया,देना बँक,बँक ऑफ इंडिया,युनियन बँक ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र बँक,सारख्या सरकारी बँकांच्या शाखा आहेत. आय.सी.आय.सी.आय. एच डी एफ.सी बँक ,सारख्या खाजगी बँकेची सुद्धा इथे शाखा आहे.पिपल्स बॅक,हस्ती बँक दि.नंदुरबार जिल्हा मर्चंड बँक या सारख्या व्यापारी बँका.या बरोबरच धुळे जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक लिमिटेड. इथे ऑगस्ट १९९८ पासून एल आय सीची शाखाही आहे. (DDCC) सारखी स्थानिक बँक सुद्धा आहे जी रिझर्व बँक ऑफ इंडियाच्या सूचीमध्ये सामील आहे.फक्त स्टेट बँक ऑफ इंडिया आणि आय.सी.आय.सी. आय.एच.डी.एफ.सी बँक,युनियन बॅक,बॅक ऑफ इंडिया , महाराष्ट्र बँक,दि.शिरपूर पिपल्स बँक इ. ची [[एटीएम]] मशीन आहेत. ==ठिकाणे== [[चित्र:Unapdev Shahada.jpg|thumb]] *'''[[तोरणमाळ]]''' - हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे थंड हवेचे ठिकाण आहे, जे शहद्यापासून ६० किलोमीटर अंतरावर आहे.हे महाराष्ट्रातील दुसरे सर्वात उंच आणि थंड हवेचे ठिकाण आहे. येथे जातांना राणीपूर या गावापासून सातपुडा पर्वत रांगा सुरू होते. जातांना रस्त्यावर लेगापाणी हे आयुर्वेदिक वनस्पती औषधीचे गाव आहे. तिथुन पुढे गेल्यावर कालापानीपासुन सात पायरी घाट सुरू होते. तोरणमाळ येथे यशवंत तलाव व कृष्ण नावाचे तळे आहे जे नेहमी कमळाच्या फुलांनी बहरलेले असते. पाहण्यासारखे नानागर्जन गुफा आहे सीताखाई गुफा आहे. हे सुट्टी घालवण्याचे आवडते ठिकाण आहे. जे एका दिवसाच्या सहलीसाठी खूप चांगले ठिकाण आहे.येथे संपूर्ण आदिवासी लोकांचे वास्तव्य आहे. *'''[[उनपदेव]]''' - हे ठिकाण शहद्यापासून २५ किलोमीटर अंतरावर आहे. इथे नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे आहेत, जे उन्हाळात सुद्धा वाहत असतात. इथे असलेल्या गायमुखातून नेहमी पाणी वाहायचे. पण जून २००७ मध्ये झालेल्या मुसळधार पावसामुळे नदीकिनारी असलेले काही बांधकाम उध्वस्त झाले. *शैक्षणिक - शहादा शहरात विश्राम काका शैक्षणिक संकुलात ,शेठ व्ही के शहा विद्या मंदिर व गंगाबेन फकिरा पाटील महाविद्यालय आहे या ठिकाणी 5000 विद्यार्थी विविध अभ्यासक्रमत दर्जेदार शिक्षण घेतात .शहरात हे एक नामांकित शैक्षणिक परिवार आहे. **राजकीय;-शहादा नगरपालिका वर भारतीय जनता पक्षाचे लोकनियुक्त नगराध्यक्ष आहोत.डॉ.हिनाताई गावित ह्या खासदार आणि मा.राजेश पाडवी आमदार आहेत **सामाजिक;:गंगोत्री फौंडेशन ,शहादा ही संस्था सामाजिक उपक्रम राबविण्यात अग्रेसर आहे ,या संस्थेचे अध्यक्ष मा अभिजीत दादा पाटील आहेत.तसेच शहरातील संकल्प ग्रुप हा विविध क्षेत्रात त्यांचे समाज कार्य करत असतो. ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} #https://transport.maharashtra.gov.in/ {{नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] a6s9wv8xhg96aercerdvvmjk2rckoqx 2677471 2677470 2026-04-04T10:46:17Z नरेश सावे 88037 2677471 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = शहर |इतर_नाव=|प्रकार_२ = शहर |स्थानिक_नाव = शहादा |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |आकाशदेखावा = |आकाशदेखावा_शीर्षक = |मुळ_नकाशा =Maharashtra locator map.svg |मुळ_नकाशा_पट्टी = नाही |अक्षांश = 21.5452|रेखांश=74.4721 |क्षेत्रफळ_आकारमान = |शोधक_स्थान = right |क्षेत्रफळ_एकूण = |उंची = |जवळचे_शहर=|जिल्हा = [[नंदुरबार]] |लोकसंख्या_एकूण = ४९६९७ |लोकसंख्या_घनता = 267 |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक = |लोकसंख्या_वर्ष = २००१ |लोकसंख्या_मेट्रो = |लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_मेट्रो_क्रमांक = |लोकसंख्या_मेट्रो_वर्ष = |अधिकृत_भाषा=|नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |नेता_पद_3 = |नेता_नाव_3 = |एसटीडी_कोड = 02565 |पिन_कोड = 425409 |unlocode = |आरटीओ_कोड = MH 39 |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = हो |स्वयंवर्गीत = हो }} '''शहादा'''(इंग्रजी- Shahada) हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. ==तालुक्यातील गावे== #[[आभणपूर]] #[[आडगाव (शहादा)]] #[[आकसपूर]] #[[आळखेड]] #[[अंबापूर (शहादा)]] #[[आमोदे (शहादा)]] #[[आणकवडे (शहादा)]] #[[अनरड]] #[[असलोड]] #[[असुस]] #[[औरंगपूर (शहादा)]] #[[आवगे]] #[[बहिरपूर]] #[[बामखेडा तर्फे सारंगखेडा]] #[[बामखेडा तर्फे तऱ्हाड]] #[[भडे (शहादा)]] #[[भडगाव (शहादा)]] #[[भागापूर]] #[[भोंगरा]] #[[भोरटेक]] #[[भुलाणे]] #[[भुटे]] #[[बिलाडी तर्फे हवेली]] #[[बिलाडी तर्फे सारंगखेडा]] #[[बोराळे (शहादा)]] #[[ब्राम्हणपुरी]] #[[बुडीगव्हाण]] #[[बुपकारी]] #[[चांदसैली]] #[[चिखली बुद्रुक (शहादा)]] #[[चिखली खुर्द]] #[[चिरडे]] #[[चिरखाण]] #[[दामल्डे]] #[[दामेरखेडा]] #[[दरा (शहादा)]] #[[देऊर (शहादा)]] #[[धामलड]] #[[धांदरे बुद्रुक]] #[[धांदरे खुर्द]] #[[धुरखेडा]] #[[दोंदवडे]] #[[डोंगरगाव (शहादा)]] #[[दुधखेडा]] #[[फत्तेपूर (शहादा)]] #[[फेस]] #[[गणोर]] #[[गोदीपूर]] #[[गोगापूर]] #[[हिंगणी (शहादा)]] #[[होळ (शहादा)]] #[[होळगुजरी]] #[[इस्लामपूर (शहादा)]] #[[जावडे तर्फे हवेली]] #[[जाईनगर]] #[[जाम]] #[[जावडे तर्फे बोराड]] #[[जवखेडे]] #[[जुनावणे]] #[[कहाटुळ]] #[[काकर्डे बुद्रुक]] #[[काकर्डे खुर्द]] #[[कळंबु]] #[[कळमाड तर्फे हवेली]] #[[कळमाडी तर्फे बोराड]] #[[कळसाडी]] #[[कामरावड]] #[[कानडी खुर्द]] #[[कानडी तर्फे हवेली]] #[[कानसई (शहादा)]] [[करजाई]] [[करणखेड]] [[करजोत]] [[कातघर]] [[काथार्डेदिगर]] [[काथार्डेखुर्द]] [[कौथळ तर्फे सारंगखेड]] [[कौथळ तर्फे शहादे]] [[कवळीथ]] [[खैरवे (शहादा)]] [[खामखेड]] [[खापरखेड]] [[खारगाव (शहादा)]] [[खेडदिगर]] [[कोचरे (शहादा)]] [[कोंडवळ]] [[कोटबांधणी]] [[कोठाळी तर्फे हवेली]] [[कोठाळी तर्फे सारंगखेडा]] [[कुढवड]] [[कुकावळ]] [[कुकडेळ]] [[कुरंगी]] #[[कुऱ्हावड तर्फे सारंगखेडा]] [[कुसुमवाडे]] [[लाचोरे]] [[लक्कडकोट (शहादा)]] [[लांबोळे]] [[लंगडीभवानी]] [[लोहारे (शहादा)]] [[लोंढारे]] [[लोणखेड]] [[माडकणी]] [[माळगाव (शहादा)]] [[माळोणी]] [[मानराड]] [[मांदणे]] [[मानमोड्या]] [[माटकुट]] [[म्हसवड (शहादा)]] [[मोहिदे तर्फे शहादे]] [[मोहिदे तर्फे हवेली]] [[मुबारकपूर (शहादा)]] [[नागझिरी (शहादा)]] [[नांदर्डे]] [[नांदरखेडा]] [[नांदया]] [[नवागाव (शहादा)]] [[नवलपूर]] [[नवानगर (शहादा)]] [[नवी असलोड]] [[निंबार्डी]] [[निंभोरे (शहादा)]] [[ओझरटे]] [[पाडळदे बुद्रुक]] [[पाडळदे खुर्द]] [[पळसवडे (शहादा)]] [[पारी]] [[पिंपर्डे]] [[पिंपलोड (शहादा)]] [[पिंपरणी]] #[[पिंपरी (शहादा)]] [[पिंगणे]] [[प्रकाशा]] [[पुरुषोत्तमनगर]] [[पुसनाद]] [[रायखेड]] [[रामपूर (शहादा)]] #[[राणीपूर (शहादा)]] #[[सारंगखेड]] #[[ससाडे]] #[[सावखेड]] #[[सावळदे]] #[[शहाडे (शहादा)]] #[[शाहणे]] #[[शेलटी (शहादा)]] #[[शिरुडदिगर]] #[[शिरुड तर्फे हवेली]] [[श्रीखेड]] #[[सोनवड तर्फे एस]] [[सोनवळ तर्फे बोराड]] #[[सोनवळ तर्फे हवेली]] #[[सुलतानपूर (शहादा)]] #[[सुळवडे]] #[[तळवाडी]] #[[तऱ्हाडी तर्फे बोराड]] #[[तवळाई]] #[[टेंभाळी]] #[[टेंभे बुद्रुक (शहादा)]] #[[टेंभे तर्फे एस]] #[[ठेंगचे]] #[[तिढारे]] #[[तिखोरे]] #[[तितारी]] #[[तोरखेडा]] #[[तुकी]] #[[उभादगड]] #[[उधलोड]] #[[उखळशेम]] #[[उमर्टी]] #[[उंटवड]] #[[वडाळी (शहादा)]] #[[वडशीळ]] #[[वडगाव (शहादा)]] #[[वैजाळी (शहादा)]] #[[वर्दे]] #[[वरधे]] #[[वारूळ तर्फे एस]] #[[विरपूर (शहादा)]] #[[वाडी (शहादा)]] #[[वाघर्डे]] #[[वाघोडे (शहादा)]] #[[वेलवड (शहादा)]] ==पार्श्वभूमी== हे शहर नंदुरबार जिल्ह्यातील सहा तालुक्यांपैकी एक आहे.शहादा हे शहर १ जुलै १९९८ पर्यंत धुळे या जिल्हात होते.१ जुलै १९९८ मध्ये [[धुळे जिल्हा]] विभागून त्याचे दोन भाग करण्यात आले आणि [[नंदुरबार जिल्हा]] तयार झाला. शहादा हे नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त म्हणजे ५०००० लोकसंख्या,आणि सर्वात जास्त साक्षरता असलेले शहर आहे तसेच नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त प्रगत आणि स्वच्छ शहर आहे.शहादा हे शहर मुख्यता शैक्षणिक सुविधा व दक्षिण काशी या प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रासाठी ओळखले जाते, जे शहद्यापासून १५ किलोमीटर अंतरावर आहे. शहर आणि परिसराचे भाग्य विधाते म्हणून "सहकार महर्षी व शिक्षण महर्षी स्व:.अण्णासाहेब पी.के.पाटील" यांचे नाव अजरामर आहे.शहादा परिसरात साखर कारखाना , सूत गिरणी तसेच इतर उद्योगधंदे त्यांनी आणले. लोणखेडा येथे पूज्य साने गुरुजी यांच्या नावाने शिक्षणाची गंगा आणली,ह्या अंतर्गत सर्वच प्रकारचे शिक्षण घेण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. शहादा शहरात स्वातंत्र पूर्व काळतील मुन्सिपल हायस्कुल ही शाळा ही आहे,वसंतराव हायस्कुल. तालुका हा तीन राज्यच्या सीमेवर वसलेले हा हे महाराष्ट्र, गुजरात, व मध्य प्रदेश . [[चित्र:देवमोगरा, उनपदेव, शहादा, नंदूरबार Devmogra, Unapdev, Shahada, Nandurbar (Bhill Tribal deity).jpg|अल्ट=|डावे|इवलेसे]] ==इतिहास आणि लोकसंख्या== शहाद्याच्या [[नैऋत्य दिशा|नैऋत्य]] दिशेस १५ किलोमीटर अंतरावर [[प्रकाशा]] हे गाव आहे. हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे उत्खनन क्षेत्र आहे.[[इ.स. १९५५|१९५५]] मध्ये भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण खात्याच्या वतीने बी. के. थापर यांनी [[तापी नदी|तापी]] आणि [[गोमती]] नद्यांच्या संगमाजवळ उत्खनन केले.या उत्खननामध्ये १७ मीटर खोलवर [[इ.स. १७००|१७००]] पूर्वीची दगडाची हत्यारे,[[तांबे]] आणि कमी प्रतीच्या [[कांसे|काश्याची]] भांडी सापडली. शहाद्याच्या उत्तर दिशेला ६ किलोमीटर अंतरावर गोमती नदीच्या पात्रात कित्येक दशकापुर्वीची [[लेणी]] आहेत. प्रमुख लेणे [[महावीर लेणे]] म्हणून प्रसिद्ध आहे व बाकीच्या लेण्यांना पांडव लेणी किंवा पांच पांडव म्हणून ओळखले जाते. यावरून हे स्पष्ट होते कि शहादा आणि गोमती नदीच्या तीरावरील परिसर [[इ. स. १७००|१७००]] च्याही पूर्वीपासून वसलेला आहे.शहादा-कुकडेल नगरपालिका [[इ.स. १८६९|१८६९]] मध्ये ब्रिटिश शासनात स्थापन झाली. [[इ.स. १९६१|१९६१]]च्या जनगणनेनुसार शहाद्याची लोकसंख्या १३३३८ होती. [[भारत|भारताच्या]] [[जनगणना २००१|२००१ च्या जनगणनेनुसार]] शहाद्याची लोकसंख्या ४९६९७ होती. ज्यामध्ये ५२% पुरुष आणि ४८% महिलांची संख्या होती.शहाद्याची सरासरी साक्षरता ७१% आहे जी देशाच्या ५९.५% सरासरी साक्षरतेपेक्षा जास्त आहे .पुरुष साक्षरता ७७% आहे तर महिलांची साक्षरता ६५% आहे.शहद्यामध्ये १४ % लोकसंख्या ही ६ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांची आहे. नंदुरबार जिल्ह्यात आणि शहादा तालुक्यात [[मराठी भाषा|मराठी]], [[पावरी भाषा|पावरी]],[[भिल्ल भाषा|भिल्ल]],[[अहिराणी भाषा|अहिराणी]],[[गुजर भाषा|गुजर]] आणि [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषा बोलल्या जातात. [[चित्र:Prakash Barage.jpg|thumb|left]] ==भौगोलिक रचना आणि हवामान== शहादा हे [[समुद्रसपाटी|समुद्रसपाटीपासून]] सरासरी ४५५ फुट उंचावर आहे. [[सातपुडा]] पर्वतरांगा शहाद्याच्या उत्तर दिशेला केवळ ३० किलोमीटर दूर असल्यामुळे येथील जमिनीखाली ५ मीटर अंतरावरच खडक लागतो. नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित खाणींमुळे,व ऑगस्ट २००६ च्या मुसळधार पावसामुळे शहद्यापासून ५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या सावळदे या गावामधील मैदानाचे खनन झाले होते. त्यामुळे १० नोवेंबर २००६ मध्ये येथे २.८ रिश्टर स्केलचा [[भूकंप]] आला होता. शहरातील कोलाहलापासून दूर असलेल्या या गावात [[भूकंप मापन केंद्र]] स्थापित केल्या गेले आहे. जमिनीखालील खडकाच्या वरील माती काही अपवाद सोडले तर शेतीसाठी सुपीक आहे.येथे सरासरी ५५२ मिमीपाऊस पडतो. बऱ्याचवेळा इथले हवामान उष्ण असते.उन्हाळ्यात कमाल तापमान ४८°सें. असते. तर हिवाळ्यात ते ९°सें. पर्यंत कमी होते. पावसाळा आणि हिवाळ्याचे काही महिने सोडले तर इथले हवामान मुख्यता कोरडे असते. ==अर्थव्यवस्था == [[शेती]] हे येथील लोकांचे उपजीविकेचे मुख्य साधन आहे.वर्षभर इथे [[ऊस|उस]],[[केळी]],[[कापूस]],[[मका]],[[ज्वारी]] आणि [[गहू|गव्हाचे]] पिक घेतले जाते. आजूबाजूच्या गावातून लोक इथे खरेदीसाठी आणि आरोग्य सुविधांसाठी येतात. त्यामुळे शहादा हे शहर नेहमी लोकांनी गजबजलेले असते.पुरुषोत्तम मार्केट न.१,पुरुषोत्तम मार्केट नं.२,६४ गाला मार्केट,काशिनाथाभाई मार्केट,पुष्पकमल मार्केट ही काही मुख्य मार्केट आहेत.शहादा शहरामध्ये स्टेट बँक ऑफ इंडिया,सेन्ट्रल बँक ऑफ इंडिया,देना बँक,बँक ऑफ इंडिया,युनियन बँक ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र बँक,सारख्या सरकारी बँकांच्या शाखा आहेत. आय.सी.आय.सी.आय. एच डी एफ.सी बँक ,सारख्या खाजगी बँकेची सुद्धा इथे शाखा आहे.पिपल्स बॅक,हस्ती बँक दि.नंदुरबार जिल्हा मर्चंड बँक या सारख्या व्यापारी बँका.या बरोबरच धुळे जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक लिमिटेड. इथे ऑगस्ट १९९८ पासून एल आय सीची शाखाही आहे. (DDCC) सारखी स्थानिक बँक सुद्धा आहे जी रिझर्व बँक ऑफ इंडियाच्या सूचीमध्ये सामील आहे.फक्त स्टेट बँक ऑफ इंडिया आणि आय.सी.आय.सी. आय.एच.डी.एफ.सी बँक,युनियन बॅक,बॅक ऑफ इंडिया , महाराष्ट्र बँक,दि.शिरपूर पिपल्स बँक इ. ची [[एटीएम]] मशीन आहेत. ==ठिकाणे== [[चित्र:Unapdev Shahada.jpg|thumb]] *'''[[तोरणमाळ]]''' - हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे थंड हवेचे ठिकाण आहे, जे शहद्यापासून ६० किलोमीटर अंतरावर आहे.हे महाराष्ट्रातील दुसरे सर्वात उंच आणि थंड हवेचे ठिकाण आहे. येथे जातांना राणीपूर या गावापासून सातपुडा पर्वत रांगा सुरू होते. जातांना रस्त्यावर लेगापाणी हे आयुर्वेदिक वनस्पती औषधीचे गाव आहे. तिथुन पुढे गेल्यावर कालापानीपासुन सात पायरी घाट सुरू होते. तोरणमाळ येथे यशवंत तलाव व कृष्ण नावाचे तळे आहे जे नेहमी कमळाच्या फुलांनी बहरलेले असते. पाहण्यासारखे नानागर्जन गुफा आहे सीताखाई गुफा आहे. हे सुट्टी घालवण्याचे आवडते ठिकाण आहे. जे एका दिवसाच्या सहलीसाठी खूप चांगले ठिकाण आहे.येथे संपूर्ण आदिवासी लोकांचे वास्तव्य आहे. *'''[[उनपदेव]]''' - हे ठिकाण शहद्यापासून २५ किलोमीटर अंतरावर आहे. इथे नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे आहेत, जे उन्हाळात सुद्धा वाहत असतात. इथे असलेल्या गायमुखातून नेहमी पाणी वाहायचे. पण जून २००७ मध्ये झालेल्या मुसळधार पावसामुळे नदीकिनारी असलेले काही बांधकाम उध्वस्त झाले. *शैक्षणिक - शहादा शहरात विश्राम काका शैक्षणिक संकुलात ,शेठ व्ही के शहा विद्या मंदिर व गंगाबेन फकिरा पाटील महाविद्यालय आहे या ठिकाणी 5000 विद्यार्थी विविध अभ्यासक्रमत दर्जेदार शिक्षण घेतात .शहरात हे एक नामांकित शैक्षणिक परिवार आहे. **राजकीय;-शहादा नगरपालिका वर भारतीय जनता पक्षाचे लोकनियुक्त नगराध्यक्ष आहोत.डॉ.हिनाताई गावित ह्या खासदार आणि मा.राजेश पाडवी आमदार आहेत **सामाजिक;:गंगोत्री फौंडेशन ,शहादा ही संस्था सामाजिक उपक्रम राबविण्यात अग्रेसर आहे ,या संस्थेचे अध्यक्ष मा अभिजीत दादा पाटील आहेत.तसेच शहरातील संकल्प ग्रुप हा विविध क्षेत्रात त्यांचे समाज कार्य करत असतो. ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} #https://transport.maharashtra.gov.in/ {{नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] edhgezpojgag6q0xjhhf63fgkp8r06w 2677473 2677471 2026-04-04T10:48:48Z नरेश सावे 88037 2677473 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = शहर |इतर_नाव=|प्रकार_२ = शहर |स्थानिक_नाव = शहादा |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |आकाशदेखावा = |आकाशदेखावा_शीर्षक = |मुळ_नकाशा =Maharashtra locator map.svg |मुळ_नकाशा_पट्टी = नाही |अक्षांश = 21.5452|रेखांश=74.4721 |क्षेत्रफळ_आकारमान = |शोधक_स्थान = right |क्षेत्रफळ_एकूण = |उंची = |जवळचे_शहर=|जिल्हा = [[नंदुरबार]] |लोकसंख्या_एकूण = ४९६९७ |लोकसंख्या_घनता = 267 |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक = |लोकसंख्या_वर्ष = २००१ |लोकसंख्या_मेट्रो = |लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_मेट्रो_क्रमांक = |लोकसंख्या_मेट्रो_वर्ष = |अधिकृत_भाषा=|नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |नेता_पद_3 = |नेता_नाव_3 = |एसटीडी_कोड = 02565 |पिन_कोड = 425409 |unlocode = |आरटीओ_कोड = MH 39 |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = हो |स्वयंवर्गीत = हो }} '''शहादा'''(इंग्रजी- Shahada) हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. ==तालुक्यातील गावे== #[[आभणपूर]] #[[आडगाव (शहादा)]] #[[आकसपूर]] #[[आळखेड]] #[[अंबापूर (शहादा)]] #[[आमोदे (शहादा)]] #[[आणकवडे (शहादा)]] #[[अनरड]] #[[असलोड]] #[[असुस]] #[[औरंगपूर (शहादा)]] #[[आवगे]] #[[बहिरपूर]] #[[बामखेडा तर्फे सारंगखेडा]] #[[बामखेडा तर्फे तऱ्हाड]] #[[भडे (शहादा)]] #[[भडगाव (शहादा)]] #[[भागापूर]] #[[भोंगरा]] #[[भोरटेक]] #[[भुलाणे]] #[[भुटे]] #[[बिलाडी तर्फे हवेली]] #[[बिलाडी तर्फे सारंगखेडा]] #[[बोराळे (शहादा)]] #[[ब्राम्हणपुरी]] #[[बुडीगव्हाण]] #[[बुपकारी]] #[[चांदसैली]] #[[चिखली बुद्रुक (शहादा)]] #[[चिखली खुर्द]] #[[चिरडे]] #[[चिरखाण]] #[[दामल्डे]] #[[दामेरखेडा]] #[[दरा (शहादा)]] #[[देऊर (शहादा)]] #[[धामलड]] #[[धांदरे बुद्रुक]] #[[धांदरे खुर्द]] #[[धुरखेडा]] #[[दोंदवडे]] #[[डोंगरगाव (शहादा)]] #[[दुधखेडा]] #[[फत्तेपूर (शहादा)]] #[[फेस]] #[[गणोर]] #[[गोदीपूर]] #[[गोगापूर]] #[[हिंगणी (शहादा)]] #[[होळ (शहादा)]] #[[होळगुजरी]] #[[इस्लामपूर (शहादा)]] #[[जावडे तर्फे हवेली]] #[[जाईनगर]] #[[जाम]] #[[जावडे तर्फे बोराड]] #[[जवखेडे]] #[[जुनावणे]] #[[कहाटुळ]] #[[काकर्डे बुद्रुक]] #[[काकर्डे खुर्द]] #[[कळंबु]] #[[कळमाड तर्फे हवेली]] #[[कळमाडी तर्फे बोराड]] #[[कळसाडी]] #[[कामरावड]] #[[कानडी खुर्द]] #[[कानडी तर्फे हवेली]] #[[कानसई (शहादा)]] [[करजाई]] [[करणखेड]] [[करजोत]] [[कातघर]] [[काथार्डेदिगर]] [[काथार्डेखुर्द]] [[कौथळ तर्फे सारंगखेड]] [[कौथळ तर्फे शहादे]] [[कवळीथ]] [[खैरवे (शहादा)]] [[खामखेड]] [[खापरखेड]] [[खारगाव (शहादा)]] [[खेडदिगर]] [[कोचरे (शहादा)]] [[कोंडवळ]] [[कोटबांधणी]] [[कोठाळी तर्फे हवेली]] [[कोठाळी तर्फे सारंगखेडा]] [[कुढवड]] [[कुकावळ]] [[कुकडेळ]] [[कुरंगी]] #[[कुऱ्हावड तर्फे सारंगखेडा]] [[कुसुमवाडे]] [[लाचोरे]] [[लक्कडकोट (शहादा)]] [[लांबोळे]] [[लंगडीभवानी]] [[लोहारे (शहादा)]] [[लोंढारे]] [[लोणखेड]] [[माडकणी]] [[माळगाव (शहादा)]] [[माळोणी]] [[मानराड]] [[मांदणे]] [[मानमोड्या]] [[माटकुट]] [[म्हसवड (शहादा)]] [[मोहिदे तर्फे शहादे]] [[मोहिदे तर्फे हवेली]] [[मुबारकपूर (शहादा)]] [[नागझिरी (शहादा)]] [[नांदर्डे]] [[नांदरखेडा]] [[नांदया]] [[नवागाव (शहादा)]] [[नवलपूर]] [[नवानगर (शहादा)]] [[नवी असलोड]] [[निंबार्डी]] #[[निंभोरे (शहादा)]] #[[ओझरटे]] #[[पाडळदे बुद्रुक]] #[[पाडळदे खुर्द]] #[[पळसवडे (शहादा)]] #[[पारी]] #[[पिंपर्डे]] #[[पिंपलोड (शहादा)]] #[[पिंपरणी]] #[[पिंपरी (शहादा)]] #[[पिंगणे]] #[[प्रकाशा]] #[[पुरुषोत्तमनगर]] #[[पुसनाद]] #[[रायखेड]] #[[रामपूर (शहादा)]] #[[राणीपूर (शहादा)]] #[[सारंगखेड]] #[[ससाडे]] #[[सावखेड]] #[[सावळदे]] #[[शहाडे (शहादा)]] #[[शाहणे]] #[[शेलटी (शहादा)]] #[[शिरुडदिगर]] #[[शिरुड तर्फे हवेली]] #[[श्रीखेड]] #[[सोनवड तर्फे एस]] #[[सोनवळ तर्फे बोराड]] #[[सोनवळ तर्फे हवेली]] #[[सुलतानपूर (शहादा)]] #[[सुळवडे]] #[[तळवाडी]] #[[तऱ्हाडी तर्फे बोराड]] #[[तवळाई]] #[[टेंभाळी]] #[[टेंभे बुद्रुक (शहादा)]] #[[टेंभे तर्फे एस]] #[[ठेंगचे]] #[[तिढारे]] #[[तिखोरे]] #[[तितारी]] #[[तोरखेडा]] #[[तुकी]] #[[उभादगड]] #[[उधलोड]] #[[उखळशेम]] #[[उमर्टी]] #[[उंटवड]] #[[वडाळी (शहादा)]] #[[वडशीळ]] #[[वडगाव (शहादा)]] #[[वैजाळी (शहादा)]] #[[वर्दे]] #[[वरधे]] #[[वारूळ तर्फे एस]] #[[विरपूर (शहादा)]] #[[वाडी (शहादा)]] #[[वाघर्डे]] #[[वाघोडे (शहादा)]] #[[वेलवड (शहादा)]] ==पार्श्वभूमी== हे शहर नंदुरबार जिल्ह्यातील सहा तालुक्यांपैकी एक आहे.शहादा हे शहर १ जुलै १९९८ पर्यंत धुळे या जिल्हात होते.१ जुलै १९९८ मध्ये [[धुळे जिल्हा]] विभागून त्याचे दोन भाग करण्यात आले आणि [[नंदुरबार जिल्हा]] तयार झाला. शहादा हे नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त म्हणजे ५०००० लोकसंख्या,आणि सर्वात जास्त साक्षरता असलेले शहर आहे तसेच नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त प्रगत आणि स्वच्छ शहर आहे.शहादा हे शहर मुख्यता शैक्षणिक सुविधा व दक्षिण काशी या प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रासाठी ओळखले जाते, जे शहद्यापासून १५ किलोमीटर अंतरावर आहे. शहर आणि परिसराचे भाग्य विधाते म्हणून "सहकार महर्षी व शिक्षण महर्षी स्व:.अण्णासाहेब पी.के.पाटील" यांचे नाव अजरामर आहे.शहादा परिसरात साखर कारखाना , सूत गिरणी तसेच इतर उद्योगधंदे त्यांनी आणले. लोणखेडा येथे पूज्य साने गुरुजी यांच्या नावाने शिक्षणाची गंगा आणली,ह्या अंतर्गत सर्वच प्रकारचे शिक्षण घेण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. शहादा शहरात स्वातंत्र पूर्व काळतील मुन्सिपल हायस्कुल ही शाळा ही आहे,वसंतराव हायस्कुल. तालुका हा तीन राज्यच्या सीमेवर वसलेले हा हे महाराष्ट्र, गुजरात, व मध्य प्रदेश . [[चित्र:देवमोगरा, उनपदेव, शहादा, नंदूरबार Devmogra, Unapdev, Shahada, Nandurbar (Bhill Tribal deity).jpg|अल्ट=|डावे|इवलेसे]] ==इतिहास आणि लोकसंख्या== शहाद्याच्या [[नैऋत्य दिशा|नैऋत्य]] दिशेस १५ किलोमीटर अंतरावर [[प्रकाशा]] हे गाव आहे. हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे उत्खनन क्षेत्र आहे.[[इ.स. १९५५|१९५५]] मध्ये भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण खात्याच्या वतीने बी. के. थापर यांनी [[तापी नदी|तापी]] आणि [[गोमती]] नद्यांच्या संगमाजवळ उत्खनन केले.या उत्खननामध्ये १७ मीटर खोलवर [[इ.स. १७००|१७००]] पूर्वीची दगडाची हत्यारे,[[तांबे]] आणि कमी प्रतीच्या [[कांसे|काश्याची]] भांडी सापडली. शहाद्याच्या उत्तर दिशेला ६ किलोमीटर अंतरावर गोमती नदीच्या पात्रात कित्येक दशकापुर्वीची [[लेणी]] आहेत. प्रमुख लेणे [[महावीर लेणे]] म्हणून प्रसिद्ध आहे व बाकीच्या लेण्यांना पांडव लेणी किंवा पांच पांडव म्हणून ओळखले जाते. यावरून हे स्पष्ट होते कि शहादा आणि गोमती नदीच्या तीरावरील परिसर [[इ. स. १७००|१७००]] च्याही पूर्वीपासून वसलेला आहे.शहादा-कुकडेल नगरपालिका [[इ.स. १८६९|१८६९]] मध्ये ब्रिटिश शासनात स्थापन झाली. [[इ.स. १९६१|१९६१]]च्या जनगणनेनुसार शहाद्याची लोकसंख्या १३३३८ होती. [[भारत|भारताच्या]] [[जनगणना २००१|२००१ च्या जनगणनेनुसार]] शहाद्याची लोकसंख्या ४९६९७ होती. ज्यामध्ये ५२% पुरुष आणि ४८% महिलांची संख्या होती.शहाद्याची सरासरी साक्षरता ७१% आहे जी देशाच्या ५९.५% सरासरी साक्षरतेपेक्षा जास्त आहे .पुरुष साक्षरता ७७% आहे तर महिलांची साक्षरता ६५% आहे.शहद्यामध्ये १४ % लोकसंख्या ही ६ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांची आहे. नंदुरबार जिल्ह्यात आणि शहादा तालुक्यात [[मराठी भाषा|मराठी]], [[पावरी भाषा|पावरी]],[[भिल्ल भाषा|भिल्ल]],[[अहिराणी भाषा|अहिराणी]],[[गुजर भाषा|गुजर]] आणि [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषा बोलल्या जातात. [[चित्र:Prakash Barage.jpg|thumb|left]] ==भौगोलिक रचना आणि हवामान== शहादा हे [[समुद्रसपाटी|समुद्रसपाटीपासून]] सरासरी ४५५ फुट उंचावर आहे. [[सातपुडा]] पर्वतरांगा शहाद्याच्या उत्तर दिशेला केवळ ३० किलोमीटर दूर असल्यामुळे येथील जमिनीखाली ५ मीटर अंतरावरच खडक लागतो. नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित खाणींमुळे,व ऑगस्ट २००६ च्या मुसळधार पावसामुळे शहद्यापासून ५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या सावळदे या गावामधील मैदानाचे खनन झाले होते. त्यामुळे १० नोवेंबर २००६ मध्ये येथे २.८ रिश्टर स्केलचा [[भूकंप]] आला होता. शहरातील कोलाहलापासून दूर असलेल्या या गावात [[भूकंप मापन केंद्र]] स्थापित केल्या गेले आहे. जमिनीखालील खडकाच्या वरील माती काही अपवाद सोडले तर शेतीसाठी सुपीक आहे.येथे सरासरी ५५२ मिमीपाऊस पडतो. बऱ्याचवेळा इथले हवामान उष्ण असते.उन्हाळ्यात कमाल तापमान ४८°सें. असते. तर हिवाळ्यात ते ९°सें. पर्यंत कमी होते. पावसाळा आणि हिवाळ्याचे काही महिने सोडले तर इथले हवामान मुख्यता कोरडे असते. ==अर्थव्यवस्था == [[शेती]] हे येथील लोकांचे उपजीविकेचे मुख्य साधन आहे.वर्षभर इथे [[ऊस|उस]],[[केळी]],[[कापूस]],[[मका]],[[ज्वारी]] आणि [[गहू|गव्हाचे]] पिक घेतले जाते. आजूबाजूच्या गावातून लोक इथे खरेदीसाठी आणि आरोग्य सुविधांसाठी येतात. त्यामुळे शहादा हे शहर नेहमी लोकांनी गजबजलेले असते.पुरुषोत्तम मार्केट न.१,पुरुषोत्तम मार्केट नं.२,६४ गाला मार्केट,काशिनाथाभाई मार्केट,पुष्पकमल मार्केट ही काही मुख्य मार्केट आहेत.शहादा शहरामध्ये स्टेट बँक ऑफ इंडिया,सेन्ट्रल बँक ऑफ इंडिया,देना बँक,बँक ऑफ इंडिया,युनियन बँक ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र बँक,सारख्या सरकारी बँकांच्या शाखा आहेत. आय.सी.आय.सी.आय. एच डी एफ.सी बँक ,सारख्या खाजगी बँकेची सुद्धा इथे शाखा आहे.पिपल्स बॅक,हस्ती बँक दि.नंदुरबार जिल्हा मर्चंड बँक या सारख्या व्यापारी बँका.या बरोबरच धुळे जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक लिमिटेड. इथे ऑगस्ट १९९८ पासून एल आय सीची शाखाही आहे. (DDCC) सारखी स्थानिक बँक सुद्धा आहे जी रिझर्व बँक ऑफ इंडियाच्या सूचीमध्ये सामील आहे.फक्त स्टेट बँक ऑफ इंडिया आणि आय.सी.आय.सी. आय.एच.डी.एफ.सी बँक,युनियन बॅक,बॅक ऑफ इंडिया , महाराष्ट्र बँक,दि.शिरपूर पिपल्स बँक इ. ची [[एटीएम]] मशीन आहेत. ==ठिकाणे== [[चित्र:Unapdev Shahada.jpg|thumb]] *'''[[तोरणमाळ]]''' - हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे थंड हवेचे ठिकाण आहे, जे शहद्यापासून ६० किलोमीटर अंतरावर आहे.हे महाराष्ट्रातील दुसरे सर्वात उंच आणि थंड हवेचे ठिकाण आहे. येथे जातांना राणीपूर या गावापासून सातपुडा पर्वत रांगा सुरू होते. जातांना रस्त्यावर लेगापाणी हे आयुर्वेदिक वनस्पती औषधीचे गाव आहे. तिथुन पुढे गेल्यावर कालापानीपासुन सात पायरी घाट सुरू होते. तोरणमाळ येथे यशवंत तलाव व कृष्ण नावाचे तळे आहे जे नेहमी कमळाच्या फुलांनी बहरलेले असते. पाहण्यासारखे नानागर्जन गुफा आहे सीताखाई गुफा आहे. हे सुट्टी घालवण्याचे आवडते ठिकाण आहे. जे एका दिवसाच्या सहलीसाठी खूप चांगले ठिकाण आहे.येथे संपूर्ण आदिवासी लोकांचे वास्तव्य आहे. *'''[[उनपदेव]]''' - हे ठिकाण शहद्यापासून २५ किलोमीटर अंतरावर आहे. इथे नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे आहेत, जे उन्हाळात सुद्धा वाहत असतात. इथे असलेल्या गायमुखातून नेहमी पाणी वाहायचे. पण जून २००७ मध्ये झालेल्या मुसळधार पावसामुळे नदीकिनारी असलेले काही बांधकाम उध्वस्त झाले. *शैक्षणिक - शहादा शहरात विश्राम काका शैक्षणिक संकुलात ,शेठ व्ही के शहा विद्या मंदिर व गंगाबेन फकिरा पाटील महाविद्यालय आहे या ठिकाणी 5000 विद्यार्थी विविध अभ्यासक्रमत दर्जेदार शिक्षण घेतात .शहरात हे एक नामांकित शैक्षणिक परिवार आहे. **राजकीय;-शहादा नगरपालिका वर भारतीय जनता पक्षाचे लोकनियुक्त नगराध्यक्ष आहोत.डॉ.हिनाताई गावित ह्या खासदार आणि मा.राजेश पाडवी आमदार आहेत **सामाजिक;:गंगोत्री फौंडेशन ,शहादा ही संस्था सामाजिक उपक्रम राबविण्यात अग्रेसर आहे ,या संस्थेचे अध्यक्ष मा अभिजीत दादा पाटील आहेत.तसेच शहरातील संकल्प ग्रुप हा विविध क्षेत्रात त्यांचे समाज कार्य करत असतो. ==हवामान== ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} #https://transport.maharashtra.gov.in/ {{नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] 5ohwppux01icc1pmtlm6d6c1vtqhp52 0 32267 2677307 2632208 2026-04-03T19:22:56Z ~2026-20720-13 181749 /* स्थानके */ 2677307 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mumbai_CST_inside.jpg|250 px|इवलेसे| मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे मध्य मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250 px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे मध्य मार्ग नकाशा}} '''मध्य''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण मुंबई मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या मध्य भागातून धावतो. मुंबईची मध्य उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[ठाणे]], [[डोंबिवली]], [[कल्याण]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. [[कल्याण]] येथे मध्य मार्गाचे दोन फाटे फुटतात. ईशान्य फाटा [[कसारा रेल्वे स्थानक|कसाऱ्यामार्गे]] [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिककडे]] तर आग्नेय फाटा [[कर्जत रेल्वे स्थानक|कर्जतमार्गे]] [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुण्याकडे]] धावतो. [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[परळ रेल्वे स्थानक]] आणि [[माटुंगा रेल्वे स्थानक|माटुंगा]] येथे मध्य आणि [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[मशीद रेल्वे स्थानक|मशीद]], [[सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक|सँडहर्स्ट रोड]] आणि [[कुर्ला रेल्वे स्थानक|कुर्ला]] ह्या स्थानकांवरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाद्वारे]] प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]] येथून [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] तसेच [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]] आणि [[कोपर रेल्वे स्थानक|कोपर]] येथे [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. [[नेरळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|नेरळ]]वरून [[माथेरान डोंगरी रेल्वे]]सुद्धा उपलब्ध आहे. ==स्थानके== (जलद लोकल केवळ ठळक अक्षरांमधील स्थानकांवरच थांबतात.) ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड ! style="width:5%;" |जोडमार्ग |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''||CSMT / ST||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२||{{rws|मशीद}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |४||'''{{rws|भायखळा}}'''||BY|| |- |५||{{rws|चिंचपोकळी}}|||| |- |६||{{rws|करी रोड}}|||| |- |७||'''{{rws|परळ}}'''||PR||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |८||'''{{rws|दादर}}'''||D||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |९||{{rws|माटुंगा}}||||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |१०||{{rws|शीव}}|||| |- |११||'''{{rws|कुर्ला}}'''||C||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||{{rws|विद्याविहार}}|||| |- |१३||'''{{rws|घाटकोपर}}'''||G|| |- |१४||'''{{rws|विक्रोळी}}'''|||| |- |१५||{{rws|कांजुर मार्ग}}|||| |- |१६||'''{{rws|भांडुप}}'''|||| |- |१७||{{rws|नाहूर}}|||| |- |१८||'''{{rws|मुलुंड}}'''|||| |- |१९||'''{{rws|ठाणे}}'''||T||[[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|कळवा}}|||| |- |२१||{{rws|मुंब्रा}}|||| |- |२२||'''{{rws|दिवा जंक्शन}}'''||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२३||{{rws|कोपर}}||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२४||'''{{rws|डोंबिवली}}'''||DI|| |- |२५||{{rws|ठाकुर्ली}}|||| |- |२६||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''||K|| |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |+आग्नेय उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|विठ्ठलवाडी}}|| |- |३||{{rws|उल्हासनगर}}|| |- |४||'''{{rws|अंबरनाथ}}'''|| A |- |५||'''{{rws|बदलापूर}}'''|| BL |- |६||{{rws|वांगणी}}|| |- |७||{{rws|शेलू}}|| |- |८||'''{{rws|नेरळ जंक्शन}}'''|| |- |९||{{rws|भिवपुरी रोड}}|| |- |१०||'''{{rws|कर्जत}}'''|| S |- |११||{{rws|पळसधरी}}|| |- |१२||{{rws|केळवली}}|| |- |१३||{{rws|डोळवली}}|| |- |१४||{{rws|लौजी}}|| |- |१५||'''{{rws|खोपोली}}'''|| KP |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ईशान्य उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|शहाड}}|| |- |३||{{rws|आंबिवली}}|| |- |४||'''{{rws|टिटवाळा}}'''|| TL |- |५||{{rws|खडावली}}|| |- |६||{{rws|वाशिंद}}|| |- |७||'''{{rws|आसनगाव}}'''|| AN |- |८||{{rws|आटगाव}}|| |- |९||{{rws|तानशेत}}|| |- |१०||{{rws|खर्डी}}|| |- |११||{{rws|उंबरमाळी}}|| |- |१२||'''{{rws|कसारा}}'''|| N |} == १२ डबा अर्धजलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ७:२६ || कल्याण || ८:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:४२ || कल्याण || ९:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:१४ || डोंबिवली || ९:२१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ८:१४ || कल्याण || ९:३० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || ८:१८ || कसारा || १०:५० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ८:४६ || कल्याण || १०:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || ९:०२ || कल्याण || १०:२० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || ९:०४ || टिटवाळा || १०:३४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || ९:४३ || कल्याण || ११:०० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || १८:२५ || कल्याण || १९:४० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कसारा / आसनगाव / टिटवाळा / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || १०:५८ || छशिमट || १२:२९ || टिटवाळा |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| २ || १६:५० || छशिमट || १९:१८ || कसारा |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ३ || १७:२५ || छशिमट || १८:४२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ४ || १७:३७ || छशिमट || १८:४३ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ५ || १८:०१ || दादर || १९:०१ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ६ || १८:०३ || छशिमट || १९:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ७ || १८:५० || छशिमट || २०:०८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ८ || १९:१३ || दादर || २०:१६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ९ || २०:०० || छशिमट || २१:५२ || आसनगाव |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |} == १५ डबा जलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ६:१४ || डोंबिवली || ७:१४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:१८ || कल्याण || ८:२६ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:३३ || कल्याण || ९:३७ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ९:४७ || कल्याण || १०:४० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || १०:४६ || ठाणे || ११:२९ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ११:४६ || कल्याण || १२:४८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || १४:०२ || कल्याण || १५:०८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || १६:२८ || कल्याण || १७:२० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || १८:२२ || कल्याण || १९:२५ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || २०:४१ || कल्याण || २१:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ११ || २३:१५ || कल्याण || ००:२२ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ६:०६ || छशिमट || ७:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:२२ || छशिमट || ८:२५ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:३६ || छशिमट || ९:४० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ९:४२ || छशिमट || १०:२४ || ठाणे |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || १०:४५ || दादर || ११:३६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ११:३७ || छशिमट || १२:३२ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || १२:५३ || छशिमट || १३:५७ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || १५:१४ || छशिमट || १६:२० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || १७:३० || दादर || १८:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || १९:२९ || छशिमट || २०:३२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ११ || २२:१८ || दादर || २३:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कुर्ला / दादर / परळ / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | १ || ४:४६ || कुर्ला || ५:१६ || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | २ || ५:२४ || ठाणे || ६:२१ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३ || ६:३२ || कल्याण || ७:३९ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ४ || ७:०४ || ठाणे || ८:०० || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ५ || ७:१५ || कल्याण || ८:४५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ६ || ७:३४ || कल्याण || ९:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७ || ८:०५ || ठाणे || ८:५० || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | ८ || ८:३३ || टिटवाळा || १०:१८ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९ || ८:५४ || कल्याण || ९:५९ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९:०३ || ठाणे || ९:४७ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ११ || १०:०२ || कल्याण || १०:५२ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | १२ || १०:२५ || कल्याण || ११:५४ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | rowspan="2"| १३ || १०:४२ || बदलापूर || १२:१२ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | १४ || ११:१७ || अंबरनाथ || १३:०२ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ११:२२ || कल्याण || १२:१५ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:yellow" | १६ || ११:४८ || डोंबिवली || १३:१० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १७ || १२:२७ || बदलापूर || १३:३८ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:violet" | १८ || १३:२८ || ठाणे || १४:२५ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १९ || १३:४८ || बदलापूर || १४:५९ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | २० || १४:०० || अंबरनाथ || १५:४७ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | २१ || १४:२२ || ठाणे || १५:२० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २२ || १५:०३ || ठाणे || १५:४५ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २३ || १५:१२ || अंबरनाथ || १६:३१ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:violet" | २४ || १५:३६ || ठाणे || १६:३४ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २५ || १६:४७ || टिटवाळा || १८:०६ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | २६ || १६:५५ || डोंबिवली || १८:१४ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २७ || १७:२७ || कल्याण || १८:३० || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:pink" | २८ || १७:३२ || डोंबिवली || १८:३८ || परळ || धीमी |- style="background:violet" | २९ || १७:४१ || ठाणे || १८:४० || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३० || १८:३० || अंबरनाथ || १९:३२ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:orange" | ३१ || १८:५७ || ठाणे || १९:५५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ३२ || १९:४९ || ठाणे || २०:४८ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ३३ || १९:५० || डोंबिवली || २१:१२ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | ३४ || १९:५६ || कल्याण || २१:२८ || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ३५ || २०:१० || कल्याण || २१:२५ || परळ || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३६ || २०:५० || अंबरनाथ || २२:०७ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:orange" | ३७ || २१:३६ || कल्याण || २३:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ३८ || २२:५६ || कल्याण || २३:५५ || कुर्ला || धीमी |- style="background:pink" | ३९ || २३:०४ || कल्याण || २३:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:violet" | ४० || २३:०४ || बदलापूर || २३:५९ || ठाणे || धीमी |- style="background:crimson" | ४१ || २३:१९ || कल्याण || २३:५० || ठाणे || धीमी |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / टिटवाळा / अंबरनाथ / बदलापूर कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | rowspan="2"| १ || ५:२० || छशिमट || ६:२४ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | २ || ६:०५ || विद्याविहार || ७:०४ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३ || ६:२६ || विद्याविहार || ७:२५ || कल्याण || धीमी |- style="background:yellow" | ४ || ६:३० || छशिमट || ८:१५ || टिटवाळा || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५ || ७:४३ || छशिमट || ८:४६ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६ || ८:०४ || छशिमट || ८:४६ || ठाणे || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:pink" | ७ || ८:४९ || छशिमट || १०:१८ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ८ || ८:५६ || छशिमट || ९:५८ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | rowspan="2"| ९ || ९:०९ || छशिमट || १०:३२ || बदलापूर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९:५१ || छशिमट || ११:०८ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ११ || १०:०४ || छशिमट || ११:०७ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:yellow" | १२ || १०:२२ || छशिमट || ११:४० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १३ || ११:०८ || दादर || १२:२१ || बदलापूर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | १४ || ११:५८ || छशिमट || १३:४४ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:violet" | १५ || १२:२४ || छशिमट || १३:२० || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १६ || १२:३० || दादर || १३:३९ || बदलापूर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | १७ || १३:०६ || छशिमट || १४:०६ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | १८ || १३:१५ || छशिमट || १५:०२ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १९ || १४:२१ || दादर || १४:४७ || ठाणे || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:violet" | २० || १४:२९ || छशिमट || १५:२५ || ठाणे || धीमी |- style="background:gray" | २१ || १५:२४ || छशिमट || १६:४३ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २२ || १५:३३ || दादर || १६:३९ || टिटवाळा || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | २३ || १६:०० || छशिमट || १७:२० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २४ || १६:११ || छशिमट || १७:१९ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | २५ || १६:३८ || छशिमट || १७:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २६ || १७:०० || छशिमट || १८:२३ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' दादर, ठाणे पुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || १८:१० || छशिमट || १८:५२ || ठाणे || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, भांडुप, मुलुंड |- style="background:gray" | २८ || १८:१८ || छशिमट || १९:३७ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २९ || १८:३६ || छशिमट || १९:४१ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | ३० || १८:४५ || परळ || १९:५८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३१ || १८:४५ || छशिमट || १९:४२ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३२ || १९:३९ || दादर || २०:४४ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | ३३ || २०:०० || छशिमट || २१:२८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३४ || २१:०८ || छशिमट || २२:५६ || बदलापूर || धीमी |- style="background:gray" | ३५ || २१:१६ || छशिमट || २२:४५ || कल्याण || धीमी |- style="background:pink" | ३६ || २१:३९ || परळ || २२:५३ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ३७ || २१:४२ || छशिमट || २३:०५ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर पुढे धीमी |- style="background:yellow" | ३८ || २२:२० || छशिमट || २३:१५ || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | ३९ || २३:१२ || छशिमट || ००:०७ || ठाणे || धीमी |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] s8735dfoulqp7z8kx80hwbvdlskc4jd 2677308 2677307 2026-04-03T19:52:04Z ~2026-20804-39 181750 /* वातानुकूलित */ 2677308 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mumbai_CST_inside.jpg|250 px|इवलेसे| मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे मध्य मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250 px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे मध्य मार्ग नकाशा}} '''मध्य''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण मुंबई मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या मध्य भागातून धावतो. मुंबईची मध्य उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[ठाणे]], [[डोंबिवली]], [[कल्याण]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. [[कल्याण]] येथे मध्य मार्गाचे दोन फाटे फुटतात. ईशान्य फाटा [[कसारा रेल्वे स्थानक|कसाऱ्यामार्गे]] [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिककडे]] तर आग्नेय फाटा [[कर्जत रेल्वे स्थानक|कर्जतमार्गे]] [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुण्याकडे]] धावतो. [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[परळ रेल्वे स्थानक]] आणि [[माटुंगा रेल्वे स्थानक|माटुंगा]] येथे मध्य आणि [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[मशीद रेल्वे स्थानक|मशीद]], [[सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक|सँडहर्स्ट रोड]] आणि [[कुर्ला रेल्वे स्थानक|कुर्ला]] ह्या स्थानकांवरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाद्वारे]] प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]] येथून [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] तसेच [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]] आणि [[कोपर रेल्वे स्थानक|कोपर]] येथे [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. [[नेरळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|नेरळ]]वरून [[माथेरान डोंगरी रेल्वे]]सुद्धा उपलब्ध आहे. ==स्थानके== (जलद लोकल केवळ ठळक अक्षरांमधील स्थानकांवरच थांबतात.) ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड ! style="width:5%;" |जोडमार्ग |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''||CSMT / ST||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२||{{rws|मशीद}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |४||'''{{rws|भायखळा}}'''||BY|| |- |५||{{rws|चिंचपोकळी}}|||| |- |६||{{rws|करी रोड}}|||| |- |७||'''{{rws|परळ}}'''||PR||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |८||'''{{rws|दादर}}'''||D||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |९||{{rws|माटुंगा}}||||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |१०||{{rws|शीव}}|||| |- |११||'''{{rws|कुर्ला}}'''||C||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||{{rws|विद्याविहार}}|||| |- |१३||'''{{rws|घाटकोपर}}'''||G|| |- |१४||'''{{rws|विक्रोळी}}'''|||| |- |१५||{{rws|कांजुर मार्ग}}|||| |- |१६||'''{{rws|भांडुप}}'''|||| |- |१७||{{rws|नाहूर}}|||| |- |१८||'''{{rws|मुलुंड}}'''|||| |- |१९||'''{{rws|ठाणे}}'''||T||[[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|कळवा}}|||| |- |२१||{{rws|मुंब्रा}}|||| |- |२२||'''{{rws|दिवा जंक्शन}}'''||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२३||{{rws|कोपर}}||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२४||'''{{rws|डोंबिवली}}'''||DI|| |- |२५||{{rws|ठाकुर्ली}}|||| |- |२६||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''||K|| |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |+आग्नेय उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|विठ्ठलवाडी}}|| |- |३||{{rws|उल्हासनगर}}|| |- |४||'''{{rws|अंबरनाथ}}'''|| A |- |५||'''{{rws|बदलापूर}}'''|| BL |- |६||{{rws|वांगणी}}|| |- |७||{{rws|शेलू}}|| |- |८||'''{{rws|नेरळ जंक्शन}}'''|| |- |९||{{rws|भिवपुरी रोड}}|| |- |१०||'''{{rws|कर्जत}}'''|| S |- |११||{{rws|पळसधरी}}|| |- |१२||{{rws|केळवली}}|| |- |१३||{{rws|डोळवली}}|| |- |१४||{{rws|लौजी}}|| |- |१५||'''{{rws|खोपोली}}'''|| KP |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ईशान्य उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|शहाड}}|| |- |३||{{rws|आंबिवली}}|| |- |४||'''{{rws|टिटवाळा}}'''|| TL |- |५||{{rws|खडावली}}|| |- |६||{{rws|वाशिंद}}|| |- |७||'''{{rws|आसनगाव}}'''|| AN |- |८||{{rws|आटगाव}}|| |- |९||{{rws|तानशेत}}|| |- |१०||{{rws|खर्डी}}|| |- |११||{{rws|उंबरमाळी}}|| |- |१२||'''{{rws|कसारा}}'''|| N |} == १२ डबा अर्धजलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ७:२६ || कल्याण || ८:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:४२ || कल्याण || ९:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:१४ || डोंबिवली || ९:२१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ८:१४ || कल्याण || ९:३० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || ८:१८ || कसारा || १०:५० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ८:४६ || कल्याण || १०:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || ९:०२ || कल्याण || १०:२० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || ९:०४ || टिटवाळा || १०:३४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || ९:४३ || कल्याण || ११:०० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || १८:२५ || कल्याण || १९:४० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कसारा / आसनगाव / टिटवाळा / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || १०:५८ || छशिमट || १२:२९ || टिटवाळा |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| २ || १६:५० || छशिमट || १९:१८ || कसारा |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ३ || १७:२५ || छशिमट || १८:४२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ४ || १७:३७ || छशिमट || १८:४३ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ५ || १८:०१ || दादर || १९:०१ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ६ || १८:०३ || छशिमट || १९:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ७ || १८:५० || छशिमट || २०:०८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ८ || १९:१३ || दादर || २०:१६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ९ || २०:०० || छशिमट || २१:५२ || आसनगाव |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |} == १५ डबा जलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ६:१४ || डोंबिवली || ७:१४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:१८ || कल्याण || ८:२६ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:३३ || कल्याण || ९:३७ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ९:४७ || कल्याण || १०:४० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || १०:४६ || ठाणे || ११:२९ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ११:४६ || कल्याण || १२:४८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || १४:०२ || कल्याण || १५:०८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || १६:२८ || कल्याण || १७:२० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || १८:२२ || कल्याण || १९:२५ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || २०:४१ || कल्याण || २१:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ११ || २३:१५ || कल्याण || ००:२२ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ६:०६ || छशिमट || ७:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:२२ || छशिमट || ८:२५ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:३६ || छशिमट || ९:४० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ९:४२ || छशिमट || १०:२४ || ठाणे |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || १०:४५ || दादर || ११:३६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ११:३७ || छशिमट || १२:३२ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || १२:५३ || छशिमट || १३:५७ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || १५:१४ || छशिमट || १६:२० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || १७:३० || दादर || १८:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || १९:२९ || छशिमट || २०:३२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ११ || २२:१८ || दादर || २३:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कुर्ला / दादर / परळ / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | ९७६०४ || ४:४६ || कुर्ला || ५:१६ || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | ९७३१० || ५:२४ || ठाणे || ६:२१ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५७०२ || ६:३२ || कल्याण || ७:३९ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ९७३२९ || ७:०४ || ठाणे || ८:०० || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ९७०२२ || ७:१५ || कल्याण || ८:४५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ९७०२६ || ७:३४ || कल्याण || ९:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५९०४ || ८:०५ || ठाणे || ८:५० || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | ९६६१८ || ८:३३ || टिटवाळा || १०:१८ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५७१४ || ८:५४ || कल्याण || ९:५९ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | rowspan="2"| ९५९०८ || ९:०३ || ठाणे || ९:४७ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५७२४ || १०:०२ || कल्याण || १०:५२ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | ९७०४८ || १०:२५ || कल्याण || ११:५४ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | rowspan="2"| ९५२१० || १०:४२ || बदलापूर || १२:१२ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ९६३१४ || ११:१७ || अंबरनाथ || १३:०२ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५७२६ || ११:२२ || कल्याण || १२:१५ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:yellow" | ९७२१८ || ११:४८ || डोंबिवली || १३:१० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५२१४ || १२:२७ || बदलापूर || १३:३८ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:violet" | ९७३६६ || १३:२८ || ठाणे || १४:२५ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५२१८ || १३:४८ || बदलापूर || १४:५९ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | ९६३२४ || १४:०० || अंबरनाथ || १५:४७ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ९७३७० || १४:२२ || ठाणे || १५:२० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५९१४ || १५:०३ || ठाणे || १५:४५ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ९५३२४ || १५:१२ || अंबरनाथ || १६:३१ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:violet" | ९७३७८ || १५:३६ || ठाणे || १६:३४ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५६१० || १६:४७ || टिटवाळा || १८:०६ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ९७२३६ || १६:५५ || डोंबिवली || १८:१४ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५७३८ || १७:२७ || कल्याण || १८:३० || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:pink" | ९७२४० || १७:३२ || डोंबिवली || १८:३८ || परळ || धीमी |- style="background:violet" | ९७४०२ || १७:४१ || ठाणे || १८:४० || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ९५३३६ || १८:३० || अंबरनाथ || १९:३२ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:orange" | ९७४१६ || १८:५७ || ठाणे || १९:५५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ९७४२४ || १९:४९ || ठाणे || २०:४८ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ९७२५२ || १९:५० || डोंबिवली || २१:१२ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | ९७१५२ || १९:५६ || कल्याण || २१:२८ || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ९७१५४ || २०:१० || कल्याण || २१:२५ || परळ || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ९५३४२ || २०:५० || अंबरनाथ || २२:०७ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:orange" | ९७१६८ || २१:३६ || कल्याण || २३:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ९७१७६ || २२:५६ || कल्याण || २३:५५ || कुर्ला || धीमी |- style="background:pink" | ९७१७८ || २३:०४ || कल्याण || २३:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:violet" | ९६२२८ || २३:०४ || बदलापूर || २३:५९ || ठाणे || धीमी |- style="background:crimson" | ९७१८० || २३:१९ || कल्याण || २३:५० || ठाणे || धीमी |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / टिटवाळा / अंबरनाथ / बदलापूर कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | rowspan="2"| १ || ५:२० || छशिमट || ६:२४ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | २ || ६:०५ || विद्याविहार || ७:०४ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३ || ६:२६ || विद्याविहार || ७:२५ || कल्याण || धीमी |- style="background:yellow" | ४ || ६:३० || छशिमट || ८:१५ || टिटवाळा || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५ || ७:४३ || छशिमट || ८:४६ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६ || ८:०४ || छशिमट || ८:४६ || ठाणे || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:pink" | ७ || ८:४९ || छशिमट || १०:१८ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ८ || ८:५६ || छशिमट || ९:५८ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | rowspan="2"| ९ || ९:०९ || छशिमट || १०:३२ || बदलापूर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९:५१ || छशिमट || ११:०८ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ११ || १०:०४ || छशिमट || ११:०७ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:yellow" | १२ || १०:२२ || छशिमट || ११:४० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १३ || ११:०८ || दादर || १२:२१ || बदलापूर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | १४ || ११:५८ || छशिमट || १३:४४ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:violet" | १५ || १२:२४ || छशिमट || १३:२० || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १६ || १२:३० || दादर || १३:३९ || बदलापूर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | १७ || १३:०६ || छशिमट || १४:०६ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | १८ || १३:१५ || छशिमट || १५:०२ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १९ || १४:२१ || दादर || १४:४७ || ठाणे || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:violet" | २० || १४:२९ || छशिमट || १५:२५ || ठाणे || धीमी |- style="background:gray" | २१ || १५:२४ || छशिमट || १६:४३ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २२ || १५:३३ || दादर || १६:३९ || टिटवाळा || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | २३ || १६:०० || छशिमट || १७:२० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २४ || १६:११ || छशिमट || १७:१९ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | २५ || १६:३८ || छशिमट || १७:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २६ || १७:०० || छशिमट || १८:२३ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' दादर, ठाणे पुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || १८:१० || छशिमट || १८:५२ || ठाणे || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, भांडुप, मुलुंड |- style="background:gray" | २८ || १८:१८ || छशिमट || १९:३७ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २९ || १८:३६ || छशिमट || १९:४१ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | ३० || १८:४५ || परळ || १९:५८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३१ || १८:४५ || छशिमट || १९:४२ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३२ || १९:३९ || दादर || २०:४४ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | ३३ || २०:०० || छशिमट || २१:२८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३४ || २१:०८ || छशिमट || २२:५६ || बदलापूर || धीमी |- style="background:gray" | ३५ || २१:१६ || छशिमट || २२:४५ || कल्याण || धीमी |- style="background:pink" | ३६ || २१:३९ || परळ || २२:५३ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ३७ || २१:४२ || छशिमट || २३:०५ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर पुढे धीमी |- style="background:yellow" | ३८ || २२:२० || छशिमट || २३:१५ || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | ३९ || २३:१२ || छशिमट || ००:०७ || ठाणे || धीमी |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] 2cu4h4y22nkt21656xmn66zrdgs3ovk 2677310 2677308 2026-04-03T23:49:22Z ~2026-20877-25 181755 /* वातानुकूलित */ 2677310 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mumbai_CST_inside.jpg|250 px|इवलेसे| मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे मध्य मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250 px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे मध्य मार्ग नकाशा}} '''मध्य''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण मुंबई मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या मध्य भागातून धावतो. मुंबईची मध्य उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[ठाणे]], [[डोंबिवली]], [[कल्याण]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. [[कल्याण]] येथे मध्य मार्गाचे दोन फाटे फुटतात. ईशान्य फाटा [[कसारा रेल्वे स्थानक|कसाऱ्यामार्गे]] [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिककडे]] तर आग्नेय फाटा [[कर्जत रेल्वे स्थानक|कर्जतमार्गे]] [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुण्याकडे]] धावतो. [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[परळ रेल्वे स्थानक]] आणि [[माटुंगा रेल्वे स्थानक|माटुंगा]] येथे मध्य आणि [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[मशीद रेल्वे स्थानक|मशीद]], [[सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक|सँडहर्स्ट रोड]] आणि [[कुर्ला रेल्वे स्थानक|कुर्ला]] ह्या स्थानकांवरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाद्वारे]] प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]] येथून [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] तसेच [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]] आणि [[कोपर रेल्वे स्थानक|कोपर]] येथे [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. [[नेरळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|नेरळ]]वरून [[माथेरान डोंगरी रेल्वे]]सुद्धा उपलब्ध आहे. ==स्थानके== (जलद लोकल केवळ ठळक अक्षरांमधील स्थानकांवरच थांबतात.) ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड ! style="width:5%;" |जोडमार्ग |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''||CSMT / ST||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२||{{rws|मशीद}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |४||'''{{rws|भायखळा}}'''||BY|| |- |५||{{rws|चिंचपोकळी}}|||| |- |६||{{rws|करी रोड}}|||| |- |७||'''{{rws|परळ}}'''||PR||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |८||'''{{rws|दादर}}'''||D||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |९||{{rws|माटुंगा}}||||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |१०||{{rws|शीव}}|||| |- |११||'''{{rws|कुर्ला}}'''||C||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||{{rws|विद्याविहार}}|||| |- |१३||'''{{rws|घाटकोपर}}'''||G|| |- |१४||'''{{rws|विक्रोळी}}'''|||| |- |१५||{{rws|कांजुर मार्ग}}|||| |- |१६||'''{{rws|भांडुप}}'''|||| |- |१७||{{rws|नाहूर}}|||| |- |१८||'''{{rws|मुलुंड}}'''|||| |- |१९||'''{{rws|ठाणे}}'''||T||[[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|कळवा}}|||| |- |२१||{{rws|मुंब्रा}}|||| |- |२२||'''{{rws|दिवा जंक्शन}}'''||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२३||{{rws|कोपर}}||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२४||'''{{rws|डोंबिवली}}'''||DI|| |- |२५||{{rws|ठाकुर्ली}}|||| |- |२६||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''||K|| |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |+आग्नेय उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|विठ्ठलवाडी}}|| |- |३||{{rws|उल्हासनगर}}|| |- |४||'''{{rws|अंबरनाथ}}'''|| A |- |५||'''{{rws|बदलापूर}}'''|| BL |- |६||{{rws|वांगणी}}|| |- |७||{{rws|शेलू}}|| |- |८||'''{{rws|नेरळ जंक्शन}}'''|| |- |९||{{rws|भिवपुरी रोड}}|| |- |१०||'''{{rws|कर्जत}}'''|| S |- |११||{{rws|पळसधरी}}|| |- |१२||{{rws|केळवली}}|| |- |१३||{{rws|डोळवली}}|| |- |१४||{{rws|लौजी}}|| |- |१५||'''{{rws|खोपोली}}'''|| KP |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ईशान्य उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|शहाड}}|| |- |३||{{rws|आंबिवली}}|| |- |४||'''{{rws|टिटवाळा}}'''|| TL |- |५||{{rws|खडावली}}|| |- |६||{{rws|वाशिंद}}|| |- |७||'''{{rws|आसनगाव}}'''|| AN |- |८||{{rws|आटगाव}}|| |- |९||{{rws|तानशेत}}|| |- |१०||{{rws|खर्डी}}|| |- |११||{{rws|उंबरमाळी}}|| |- |१२||'''{{rws|कसारा}}'''|| N |} == १२ डबा अर्धजलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ७:२६ || कल्याण || ८:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:४२ || कल्याण || ९:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:१४ || डोंबिवली || ९:२१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ८:१४ || कल्याण || ९:३० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || ८:१८ || कसारा || १०:५० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ८:४६ || कल्याण || १०:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || ९:०२ || कल्याण || १०:२० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || ९:०४ || टिटवाळा || १०:३४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || ९:४३ || कल्याण || ११:०० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || १८:२५ || कल्याण || १९:४० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कसारा / आसनगाव / टिटवाळा / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || १०:५८ || छशिमट || १२:२९ || टिटवाळा |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| २ || १६:५० || छशिमट || १९:१८ || कसारा |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ३ || १७:२५ || छशिमट || १८:४२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ४ || १७:३७ || छशिमट || १८:४३ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ५ || १८:०१ || दादर || १९:०१ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ६ || १८:०३ || छशिमट || १९:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ७ || १८:५० || छशिमट || २०:०८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ८ || १९:१३ || दादर || २०:१६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ९ || २०:०० || छशिमट || २१:५२ || आसनगाव |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |} == १५ डबा जलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ६:१४ || डोंबिवली || ७:१४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:१८ || कल्याण || ८:२६ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:३३ || कल्याण || ९:३७ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ९:४७ || कल्याण || १०:४० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || १०:४६ || ठाणे || ११:२९ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ११:४६ || कल्याण || १२:४८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || १४:०२ || कल्याण || १५:०८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || १६:२८ || कल्याण || १७:२० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || १८:२२ || कल्याण || १९:२५ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || २०:४१ || कल्याण || २१:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ११ || २३:१५ || कल्याण || ००:२२ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ६:०६ || छशिमट || ७:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:२२ || छशिमट || ८:२५ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:३६ || छशिमट || ९:४० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ९:४२ || छशिमट || १०:२४ || ठाणे |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || १०:४५ || दादर || ११:३६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ११:३७ || छशिमट || १२:३२ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || १२:५३ || छशिमट || १३:५७ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || १५:१४ || छशिमट || १६:२० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || १७:३० || दादर || १८:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || १९:२९ || छशिमट || २०:३२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ११ || २२:१८ || दादर || २३:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कुर्ला / दादर / परळ / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | ९७६०४ || ४:४६ || कुर्ला || ५:१६ || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | ९७३१० || ५:२४ || ठाणे || ६:२१ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५७०२ || ६:३२ || कल्याण || ७:३९ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ९७३२९ || ७:०४ || ठाणे || ८:०० || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ९७०२२ || ७:१५ || कल्याण || ८:४५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ९७०२६ || ७:३४ || कल्याण || ९:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५९०४ || ८:०५ || ठाणे || ८:५० || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | ९६६१८ || ८:३३ || टिटवाळा || १०:१८ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५७१४ || ८:५४ || कल्याण || ९:५९ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | rowspan="2"| ९५९०८ || ९:०३ || ठाणे || ९:४७ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५७२४ || १०:०२ || कल्याण || १०:५२ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | ९७०४८ || १०:२५ || कल्याण || ११:५४ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | rowspan="2"| ९५२१० || १०:४२ || बदलापूर || १२:१२ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ९६३१४ || ११:१७ || अंबरनाथ || १३:०२ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५७२६ || ११:२२ || कल्याण || १२:१५ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:yellow" | ९७२१८ || ११:४८ || डोंबिवली || १३:१० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५२१४ || १२:२७ || बदलापूर || १३:३८ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:violet" | ९७३६६ || १३:२८ || ठाणे || १४:२५ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५२१८ || १३:४८ || बदलापूर || १४:५९ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | ९६३२४ || १४:०० || अंबरनाथ || १५:४७ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ९७३७० || १४:२२ || ठाणे || १५:२० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५९१४ || १५:०३ || ठाणे || १५:४५ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ९५३२४ || १५:१२ || अंबरनाथ || १६:३१ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:violet" | ९७३७८ || १५:३६ || ठाणे || १६:३४ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५६१० || १६:४७ || टिटवाळा || १८:०६ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ९७२३६ || १६:५५ || डोंबिवली || १८:१४ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५७३८ || १७:२७ || कल्याण || १८:३० || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:pink" | ९७२४० || १७:३२ || डोंबिवली || १८:३८ || परळ || धीमी |- style="background:violet" | ९७४०२ || १७:४१ || ठाणे || १८:४० || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ९५३३६ || १८:३० || अंबरनाथ || १९:३२ || दादर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:orange" | ९७४१६ || १८:५७ || ठाणे || १९:५५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ९७४२४ || १९:४९ || ठाणे || २०:४८ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ९७२५२ || १९:५० || डोंबिवली || २१:१२ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | ९७१५२ || १९:५६ || कल्याण || २१:२८ || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ९७१५४ || २०:१० || कल्याण || २१:२५ || परळ || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ९५३४२ || २०:५० || अंबरनाथ || २२:०७ || छशिमट || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:orange" | ९७१६८ || २१:३६ || कल्याण || २३:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ९७१७६ || २२:५६ || कल्याण || २३:५५ || कुर्ला || धीमी |- style="background:pink" | ९७१७८ || २३:०४ || कल्याण || २३:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:violet" | ९६२२८ || २३:०४ || बदलापूर || २३:५९ || ठाणे || धीमी |- style="background:crimson" | ९७१८० || २३:१९ || कल्याण || २३:५० || ठाणे || धीमी |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / टिटवाळा / अंबरनाथ / बदलापूर कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५७०१ || ५:२० || छशिमट || ६:२४ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | ९७००९ || ६:०५ || विद्याविहार || ७:०४ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ९७०१३ || ६:२६ || विद्याविहार || ७:२५ || कल्याण || धीमी |- style="background:yellow" | ९६६११ || ६:३० || छशिमट || ८:१५ || टिटवाळा || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५७०७ || ७:४३ || छशिमट || ८:४६ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ९५९०१ || ८:०४ || छशिमट || ८:४६ || ठाणे || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:pink" | ९७०४१ || ८:४९ || छशिमट || १०:१८ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५७११ || ८:५६ || छशिमट || ९:५८ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | rowspan="2"| ९५२०९ || ९:०९ || छशिमट || १०:३२ || बदलापूर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | rowspan="2"| ९५३०७ || ९:५१ || छशिमट || ११:०८ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५७१३ || १०:०४ || छशिमट || ११:०७ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:yellow" | ९७२१७ || १०:२२ || छशिमट || ११:४० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५२२१ || ११:०८ || दादर || १२:२१ || बदलापूर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | ९६३१३ || ११:५८ || छशिमट || १३:४४ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:violet" | ९७३५९ || १२:२४ || छशिमट || १३:२० || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५२२५ || १२:३० || दादर || १३:३९ || बदलापूर || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | ९७३६३ || १३:०६ || छशिमट || १४:०६ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | ९६३१७ || १३:१५ || छशिमट || १५:०२ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५९०९ || १४:२१ || दादर || १४:४७ || ठाणे || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:violet" | ९७३६९ || १४:२९ || छशिमट || १५:२५ || ठाणे || धीमी |- style="background:gray" | ९७२३५ || १५:२४ || छशिमट || १६:४३ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५६११ || १५:३३ || दादर || १६:३९ || टिटवाळा || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | ९७२३९ || १६:०० || छशिमट || १७:२० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५७२३ || १६:११ || छशिमट || १७:१९ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | ९७३८३ || १६:३८ || छशिमट || १७:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ९५३२१ || १७:०० || छशिमट || १८:२३ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' दादर, ठाणे पुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९५९११ || १८:१० || छशिमट || १८:५२ || ठाणे || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, भांडुप, मुलुंड |- style="background:gray" | ९७२५१ || १८:१८ || छशिमट || १९:३७ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५७३३ || १८:३६ || छशिमट || १९:४१ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | ९७१४९ || १८:४५ || परळ || १९:५८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ९७४०३ || १८:४५ || छशिमट || १९:४२ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ९५३२९ || १९:३९ || दादर || २०:४४ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | ९७१६३ || २०:०० || छशिमट || २१:२८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ९६२२१ || २१:०८ || छशिमट || २२:५६ || बदलापूर || धीमी |- style="background:gray" | ९७१७३ || २१:१६ || छशिमट || २२:४५ || कल्याण || धीमी |- style="background:pink" | ९७१७५ || २१:३९ || परळ || २२:५३ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ९५७४१ || २१:४२ || छशिमट || २३:०५ || कल्याण || जलद |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर पुढे धीमी |- style="background:yellow" | ९७४२७ || २२:२० || छशिमट || २३:१५ || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | ९७४३५ || २३:१२ || छशिमट || ००:०७ || ठाणे || धीमी |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] 83b53o4wzai15v777azvpi87ce6qrm4 2677322 2677310 2026-04-03T23:59:31Z ~2026-20877-25 181755 /* वातानुकूलित */ 2677322 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mumbai_CST_inside.jpg|250 px|इवलेसे| मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे मध्य मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250 px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे मध्य मार्ग नकाशा}} '''मध्य''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण मुंबई मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या मध्य भागातून धावतो. मुंबईची मध्य उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[ठाणे]], [[डोंबिवली]], [[कल्याण]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. [[कल्याण]] येथे मध्य मार्गाचे दोन फाटे फुटतात. ईशान्य फाटा [[कसारा रेल्वे स्थानक|कसाऱ्यामार्गे]] [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिककडे]] तर आग्नेय फाटा [[कर्जत रेल्वे स्थानक|कर्जतमार्गे]] [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुण्याकडे]] धावतो. [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[परळ रेल्वे स्थानक]] आणि [[माटुंगा रेल्वे स्थानक|माटुंगा]] येथे मध्य आणि [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[मशीद रेल्वे स्थानक|मशीद]], [[सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक|सँडहर्स्ट रोड]] आणि [[कुर्ला रेल्वे स्थानक|कुर्ला]] ह्या स्थानकांवरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाद्वारे]] प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]] येथून [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] तसेच [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]] आणि [[कोपर रेल्वे स्थानक|कोपर]] येथे [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. [[नेरळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|नेरळ]]वरून [[माथेरान डोंगरी रेल्वे]]सुद्धा उपलब्ध आहे. ==स्थानके== (जलद लोकल केवळ ठळक अक्षरांमधील स्थानकांवरच थांबतात.) ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड ! style="width:5%;" |जोडमार्ग |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''||CSMT / ST||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२||{{rws|मशीद}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |४||'''{{rws|भायखळा}}'''||BY|| |- |५||{{rws|चिंचपोकळी}}|||| |- |६||{{rws|करी रोड}}|||| |- |७||'''{{rws|परळ}}'''||PR||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |८||'''{{rws|दादर}}'''||D||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |९||{{rws|माटुंगा}}||||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |१०||{{rws|शीव}}|||| |- |११||'''{{rws|कुर्ला}}'''||C||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||{{rws|विद्याविहार}}|||| |- |१३||'''{{rws|घाटकोपर}}'''||G|| |- |१४||'''{{rws|विक्रोळी}}'''|||| |- |१५||{{rws|कांजुर मार्ग}}|||| |- |१६||'''{{rws|भांडुप}}'''|||| |- |१७||{{rws|नाहूर}}|||| |- |१८||'''{{rws|मुलुंड}}'''|||| |- |१९||'''{{rws|ठाणे}}'''||T||[[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|कळवा}}|||| |- |२१||{{rws|मुंब्रा}}|||| |- |२२||'''{{rws|दिवा जंक्शन}}'''||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२३||{{rws|कोपर}}||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२४||'''{{rws|डोंबिवली}}'''||DI|| |- |२५||{{rws|ठाकुर्ली}}|||| |- |२६||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''||K|| |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |+आग्नेय उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|विठ्ठलवाडी}}|| |- |३||{{rws|उल्हासनगर}}|| |- |४||'''{{rws|अंबरनाथ}}'''|| A |- |५||'''{{rws|बदलापूर}}'''|| BL |- |६||{{rws|वांगणी}}|| |- |७||{{rws|शेलू}}|| |- |८||'''{{rws|नेरळ जंक्शन}}'''|| |- |९||{{rws|भिवपुरी रोड}}|| |- |१०||'''{{rws|कर्जत}}'''|| S |- |११||{{rws|पळसधरी}}|| |- |१२||{{rws|केळवली}}|| |- |१३||{{rws|डोळवली}}|| |- |१४||{{rws|लौजी}}|| |- |१५||'''{{rws|खोपोली}}'''|| KP |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ईशान्य उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|शहाड}}|| |- |३||{{rws|आंबिवली}}|| |- |४||'''{{rws|टिटवाळा}}'''|| TL |- |५||{{rws|खडावली}}|| |- |६||{{rws|वाशिंद}}|| |- |७||'''{{rws|आसनगाव}}'''|| AN |- |८||{{rws|आटगाव}}|| |- |९||{{rws|तानशेत}}|| |- |१०||{{rws|खर्डी}}|| |- |११||{{rws|उंबरमाळी}}|| |- |१२||'''{{rws|कसारा}}'''|| N |} == १२ डबा अर्धजलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ७:२६ || कल्याण || ८:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:४२ || कल्याण || ९:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:१४ || डोंबिवली || ९:२१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ८:१४ || कल्याण || ९:३० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || ८:१८ || कसारा || १०:५० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ८:४६ || कल्याण || १०:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || ९:०२ || कल्याण || १०:२० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || ९:०४ || टिटवाळा || १०:३४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || ९:४३ || कल्याण || ११:०० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || १८:२५ || कल्याण || १९:४० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कसारा / आसनगाव / टिटवाळा / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || १०:५८ || छशिमट || १२:२९ || टिटवाळा |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| २ || १६:५० || छशिमट || १९:१८ || कसारा |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ३ || १७:२५ || छशिमट || १८:४२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ४ || १७:३७ || छशिमट || १८:४३ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ५ || १८:०१ || दादर || १९:०१ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ६ || १८:०३ || छशिमट || १९:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ७ || १८:५० || छशिमट || २०:०८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ८ || १९:१३ || दादर || २०:१६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ९ || २०:०० || छशिमट || २१:५२ || आसनगाव |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |} == १५ डबा जलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ६:१४ || डोंबिवली || ७:१४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:१८ || कल्याण || ८:२६ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:३३ || कल्याण || ९:३७ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ९:४७ || कल्याण || १०:४० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || १०:४६ || ठाणे || ११:२९ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ११:४६ || कल्याण || १२:४८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || १४:०२ || कल्याण || १५:०८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || १६:२८ || कल्याण || १७:२० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || १८:२२ || कल्याण || १९:२५ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || २०:४१ || कल्याण || २१:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| ११ || २३:१५ || कल्याण || ००:२२ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ६:०६ || छशिमट || ७:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:२२ || छशिमट || ८:२५ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:३६ || छशिमट || ९:४० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ९:४२ || छशिमट || १०:२४ || ठाणे |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || १०:४५ || दादर || ११:३६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ११:३७ || छशिमट || १२:३२ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || १२:५३ || छशिमट || १३:५७ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || १५:१४ || छशिमट || १६:२० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || १७:३० || दादर || १८:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || १९:२९ || छशिमट || २०:३२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |- | rowspan="2"| ११ || २२:१८ || दादर || २३:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली''' थांबेल |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कुर्ला / दादर / परळ / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | १ || ९७६०४ || ४:४६ || कुर्ला || ५:१६ || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | २ || ९७३१० || ५:२४ || ठाणे || ६:२१ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३ || ९५७०२ || ६:३२ || कल्याण || ७:३९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ४ || ९७३२९ || ७:०४ || ठाणे || ८:०० || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ५ || ९७०२२ || ७:१५ || कल्याण || ८:४५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ६ || ९७०२६ || ७:३४ || कल्याण || ९:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७ || ९५९०४ || ८:०५ || ठाणे || ८:५० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | ८ || ९६६१८ || ८:३३ || टिटवाळा || १०:१८ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९ || ९५७१४ || ८:५४ || कल्याण || ९:५९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९५९०८ || ९:०३ || ठाणे || ९:४७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ११ || ९५७२४ || १०:०२ || कल्याण || १०:५२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | १२ || ९७०४८ || १०:२५ || कल्याण || ११:५४ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | rowspan="2"| १३ || ९५२१० || १०:४२ || बदलापूर || १२:१२ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | १४ || ९६३१४ || ११:१७ || अंबरनाथ || १३:०२ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ९५७२६ || ११:२२ || कल्याण || १२:१५ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:yellow" | १६ || ९७२१८ || ११:४८ || डोंबिवली || १३:१० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १७ || ९५२१४ || १२:२७ || बदलापूर || १३:३८ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:violet" | १८ || ९७३६६ || १३:२८ || ठाणे || १४:२५ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १९ || ९५२१८ || १३:४८ || बदलापूर || १४:५९ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | २० || ९६३२४ || १४:०० || अंबरनाथ || १५:४७ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | २१ || ९७३७० || १४:२२ || ठाणे || १५:२० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २२ || ९५९१४ || १५:०३ || ठाणे || १५:४५ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २३ || ९५३२४ || १५:१२ || अंबरनाथ || १६:३१ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:violet" | २४ || ९७३७८ || १५:३६ || ठाणे || १६:३४ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २५ || ९५६१० || १६:४७ || टिटवाळा || १८:०६ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | २६ || ९७२३६ || १६:५५ || डोंबिवली || १८:१४ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २७ || ९५७३८ || १७:२७ || कल्याण || १८:३० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:pink" | २८ || ९७२४० || १७:३२ || डोंबिवली || १८:३८ || परळ || धीमी |- style="background:violet" | २९ || ९७४०२ || १७:४१ || ठाणे || १८:४० || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३० || ९५३३६ || १८:३० || अंबरनाथ || १९:३२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:orange" | ३१ || ९७४१६ || १८:५७ || ठाणे || १९:५५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ३२ || ९७४२४ || १९:४९ || ठाणे || २०:४८ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ३३ || ९७२५२ || १९:५० || डोंबिवली || २१:१२ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | ३४ || ९७१५२ || १९:५६ || कल्याण || २१:२८ || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ३५ || ९७१५४ || २०:१० || कल्याण || २१:२५ || परळ || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३६ || ९५३४२ || २०:५० || अंबरनाथ || २२:०७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:orange" | ३७ || ९७१६८ || २१:३६ || कल्याण || २३:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ३८ || ९७१७६ || २२:५६ || कल्याण || २३:५५ || कुर्ला || धीमी |- style="background:pink" | ३९ || ९७१७८ || २३:०४ || कल्याण || २३:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:violet" | ४० || ९६२२८ || २३:०४ || बदलापूर || २३:५९ || ठाणे || धीमी |- style="background:crimson" | ४१ || ९७१८० || २३:१९ || कल्याण || २३:५० || ठाणे || धीमी |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / टिटवाळा / अंबरनाथ / बदलापूर कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | rowspan="2"| १ || ९५७०१ || ५:२० || छशिमट || ६:२४ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | २ || ९७००९ || ६:०५ || विद्याविहार || ७:०४ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३ || ९७०१३ || ६:२६ || विद्याविहार || ७:२५ || कल्याण || धीमी |- style="background:yellow" | ४ || ९६६११ || ६:३० || छशिमट || ८:१५ || टिटवाळा || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५ || ९५७०७ || ७:४३ || छशिमट || ८:४६ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६ || ९५९०१ || ८:०४ || छशिमट || ८:४६ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:pink" | ७ || ९७०४१ || ८:४९ || छशिमट || १०:१८ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ८ || ९५७११ || ८:५६ || छशिमट || ९:५८ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | rowspan="2"| ९ || ९५२०९ || ९:०९ || छशिमट || १०:३२ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९५३०७ || ९:५१ || छशिमट || ११:०८ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ११ || ९५७१३ || १०:०४ || छशिमट || ११:०७ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:yellow" | १२ || ९७२१७ || १०:२२ || छशिमट || ११:४० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १३ || ९५२२१ || ११:०८ || दादर || १२:२१ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | १४ || ९६३१३ || ११:५८ || छशिमट || १३:४४ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:violet" | १५ || ९७३५९ || १२:२४ || छशिमट || १३:२० || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १६ || ९५२२५ || १२:३० || दादर || १३:३९ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | १७ || ९७३६३ || १३:०६ || छशिमट || १४:०६ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | १८ || ९६३१७ || १३:१५ || छशिमट || १५:०२ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १९ || ९५९०९ || १४:२१ || दादर || १४:४७ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:violet" | २० || ९७३६९ || १४:२९ || छशिमट || १५:२५ || ठाणे || धीमी |- style="background:gray" | २१ || ९७२३५ || १५:२४ || छशिमट || १६:४३ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २२ || ९५६११ || १५:३३ || दादर || १६:३९ || टिटवाळा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | २३ || ९७२३९ || १६:०० || छशिमट || १७:२० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २४ || ९५७२३ || १६:११ || छशिमट || १७:१९ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | २५ || ९७३८३ || १६:३८ || छशिमट || १७:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २६ || ९५३२१ || १७:०० || छशिमट || १८:२३ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, ठाण्यापुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || ९५९११ || १८:१० || छशिमट || १८:५२ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, भांडुप, मुलुंड |- style="background:gray" | २८ || ९७२५१ || १८:१८ || छशिमट || १९:३७ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २९ || ९५७३३ || १८:३६ || छशिमट || १९:४१ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | ३० || ९७१४९ || १८:४५ || परळ || १९:५८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३१ || ९७४०३ || १८:४५ || छशिमट || १९:४२ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३२ || ९५३२९ || १९:३९ || दादर || २०:४४ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | ३३ || ९७१६३ || २०:०० || छशिमट || २१:२८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३४ || ९६२२१ || २१:०८ || छशिमट || २२:५६ || बदलापूर || धीमी |- style="background:gray" | ३५ || ९७१७३ || २१:१६ || छशिमट || २२:४५ || कल्याण || धीमी |- style="background:pink" | ३६ || ९७१७५ || २१:३९ || परळ || २२:५३ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ३७ || ९५७४१ || २१:४२ || छशिमट || २३:०५ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर पुढे धीमी |- style="background:yellow" | ३८ || ९७४२७ || २२:२० || छशिमट || २३:१५ || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | ३९ || ९७४३५ || २३:१२ || छशिमट || ००:०७ || ठाणे || धीमी |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] dubzu4h2k4iponoyaazg3eqp5hrf6wk 2677325 2677322 2026-04-04T00:14:31Z ~2026-20877-25 181755 /* १५ डबा जलद */ 2677325 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mumbai_CST_inside.jpg|250 px|इवलेसे| मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे मध्य मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250 px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे मध्य मार्ग नकाशा}} '''मध्य''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण मुंबई मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या मध्य भागातून धावतो. मुंबईची मध्य उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[ठाणे]], [[डोंबिवली]], [[कल्याण]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. [[कल्याण]] येथे मध्य मार्गाचे दोन फाटे फुटतात. ईशान्य फाटा [[कसारा रेल्वे स्थानक|कसाऱ्यामार्गे]] [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिककडे]] तर आग्नेय फाटा [[कर्जत रेल्वे स्थानक|कर्जतमार्गे]] [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुण्याकडे]] धावतो. [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[परळ रेल्वे स्थानक]] आणि [[माटुंगा रेल्वे स्थानक|माटुंगा]] येथे मध्य आणि [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[मशीद रेल्वे स्थानक|मशीद]], [[सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक|सँडहर्स्ट रोड]] आणि [[कुर्ला रेल्वे स्थानक|कुर्ला]] ह्या स्थानकांवरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाद्वारे]] प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]] येथून [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] तसेच [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]] आणि [[कोपर रेल्वे स्थानक|कोपर]] येथे [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. [[नेरळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|नेरळ]]वरून [[माथेरान डोंगरी रेल्वे]]सुद्धा उपलब्ध आहे. ==स्थानके== (जलद लोकल केवळ ठळक अक्षरांमधील स्थानकांवरच थांबतात.) ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड ! style="width:5%;" |जोडमार्ग |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''||CSMT / ST||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२||{{rws|मशीद}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |४||'''{{rws|भायखळा}}'''||BY|| |- |५||{{rws|चिंचपोकळी}}|||| |- |६||{{rws|करी रोड}}|||| |- |७||'''{{rws|परळ}}'''||PR||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |८||'''{{rws|दादर}}'''||D||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |९||{{rws|माटुंगा}}||||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |१०||{{rws|शीव}}|||| |- |११||'''{{rws|कुर्ला}}'''||C||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||{{rws|विद्याविहार}}|||| |- |१३||'''{{rws|घाटकोपर}}'''||G|| |- |१४||'''{{rws|विक्रोळी}}'''|||| |- |१५||{{rws|कांजुर मार्ग}}|||| |- |१६||'''{{rws|भांडुप}}'''|||| |- |१७||{{rws|नाहूर}}|||| |- |१८||'''{{rws|मुलुंड}}'''|||| |- |१९||'''{{rws|ठाणे}}'''||T||[[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|कळवा}}|||| |- |२१||{{rws|मुंब्रा}}|||| |- |२२||'''{{rws|दिवा जंक्शन}}'''||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२३||{{rws|कोपर}}||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२४||'''{{rws|डोंबिवली}}'''||DI|| |- |२५||{{rws|ठाकुर्ली}}|||| |- |२६||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''||K|| |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |+आग्नेय उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|विठ्ठलवाडी}}|| |- |३||{{rws|उल्हासनगर}}|| |- |४||'''{{rws|अंबरनाथ}}'''|| A |- |५||'''{{rws|बदलापूर}}'''|| BL |- |६||{{rws|वांगणी}}|| |- |७||{{rws|शेलू}}|| |- |८||'''{{rws|नेरळ जंक्शन}}'''|| |- |९||{{rws|भिवपुरी रोड}}|| |- |१०||'''{{rws|कर्जत}}'''|| S |- |११||{{rws|पळसधरी}}|| |- |१२||{{rws|केळवली}}|| |- |१३||{{rws|डोळवली}}|| |- |१४||{{rws|लौजी}}|| |- |१५||'''{{rws|खोपोली}}'''|| KP |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ईशान्य उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|शहाड}}|| |- |३||{{rws|आंबिवली}}|| |- |४||'''{{rws|टिटवाळा}}'''|| TL |- |५||{{rws|खडावली}}|| |- |६||{{rws|वाशिंद}}|| |- |७||'''{{rws|आसनगाव}}'''|| AN |- |८||{{rws|आटगाव}}|| |- |९||{{rws|तानशेत}}|| |- |१०||{{rws|खर्डी}}|| |- |११||{{rws|उंबरमाळी}}|| |- |१२||'''{{rws|कसारा}}'''|| N |} == १२ डबा अर्धजलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ७:२६ || कल्याण || ८:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला''' थांबेल |- | rowspan="2"| २ || ७:४२ || कल्याण || ९:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ३ || ८:१४ || डोंबिवली || ९:२१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ४ || ८:१४ || कल्याण || ९:३० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ५ || ८:१८ || कसारा || १०:५० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ६ || ८:४६ || कल्याण || १०:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ७ || ९:०२ || कल्याण || १०:२० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ८ || ९:०४ || टिटवाळा || १०:३४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| ९ || ९:४३ || कल्याण || ११:०० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |- | rowspan="2"| १० || १८:२५ || कल्याण || १९:४० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="4"| ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे '''मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा''' थांबेल |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कसारा / आसनगाव / टिटवाळा / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || १०:५८ || छशिमट || १२:२९ || टिटवाळा |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| २ || १६:५० || छशिमट || १९:१८ || कसारा |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ३ || १७:२५ || छशिमट || १८:४२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ४ || १७:३७ || छशिमट || १८:४३ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ५ || १८:०१ || दादर || १९:०१ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ६ || १८:०३ || छशिमट || १९:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ७ || १८:५० || छशिमट || २०:०८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ८ || १९:१३ || दादर || २०:१६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ९ || २०:०० || छशिमट || २१:५२ || आसनगाव |- | style="background:#ff9" colspan="4"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |} == १५ डबा जलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५८०२ || ६:१४ || डोंबिवली || ७:१४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| २ || ९५७०४ || ७:१८ || कल्याण || ८:२६ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ३ || ९५७१२ || ८:३३ || कल्याण || ९:३७ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ४ || ९५७२० || ९:४७ || कल्याण || १०:४० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ५ || ९५९१२ || १०:४६ || ठाणे || ११:२९ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ६ || ९५७२८ || ११:४६ || कल्याण || १२:४८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ७ || ९५७३२ || १४:०२ || कल्याण || १५:०८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ८ || ९५७३४ || १६:२८ || कल्याण || १७:२० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ९ || ९५७४२ || १८:२२ || कल्याण || १९:२५ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| १० || ९५७४६ || २०:४१ || कल्याण || २१:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ११ || ९५७४८ || २३:१५ || कल्याण || ००:२२ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५७०३ || ६:०६ || छशिमट || ७:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| २ || ९५७०५ || ७:२२ || छशिमट || ८:२५ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ३ || ९५७०९ || ८:३६ || छशिमट || ९:४० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ४ || ९५९०७ || ९:४२ || छशिमट || १०:२४ || ठाणे |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड |- | rowspan="2"| ५ || ९५७१५ || १०:४५ || दादर || ११:३६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ६ || ९५८०१ || ११:३७ || छशिमट || १२:३२ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे |- | rowspan="2"| ७ || ९५७१९ || १२:५३ || छशिमट || १३:५७ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ८ || ९५७२१ || १५:१४ || छशिमट || १६:२० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ९ || ९५७२५ || १७:३० || दादर || १८:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| १० || ९५७३९ || १९:२९ || छशिमट || २०:३२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ११ || ९५७४३ || २२:१८ || दादर || २३:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कुर्ला / दादर / परळ / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | १ || ९७६०४ || ४:४६ || कुर्ला || ५:१६ || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | २ || ९७३१० || ५:२४ || ठाणे || ६:२१ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३ || ९५७०२ || ६:३२ || कल्याण || ७:३९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ४ || ९७३२९ || ७:०४ || ठाणे || ८:०० || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ५ || ९७०२२ || ७:१५ || कल्याण || ८:४५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ६ || ९७०२६ || ७:३४ || कल्याण || ९:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७ || ९५९०४ || ८:०५ || ठाणे || ८:५० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | ८ || ९६६१८ || ८:३३ || टिटवाळा || १०:१८ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९ || ९५७१४ || ८:५४ || कल्याण || ९:५९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९५९०८ || ९:०३ || ठाणे || ९:४७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ११ || ९५७२४ || १०:०२ || कल्याण || १०:५२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | १२ || ९७०४८ || १०:२५ || कल्याण || ११:५४ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | rowspan="2"| १३ || ९५२१० || १०:४२ || बदलापूर || १२:१२ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | १४ || ९६३१४ || ११:१७ || अंबरनाथ || १३:०२ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ९५७२६ || ११:२२ || कल्याण || १२:१५ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:yellow" | १६ || ९७२१८ || ११:४८ || डोंबिवली || १३:१० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १७ || ९५२१४ || १२:२७ || बदलापूर || १३:३८ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:violet" | १८ || ९७३६६ || १३:२८ || ठाणे || १४:२५ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १९ || ९५२१८ || १३:४८ || बदलापूर || १४:५९ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | २० || ९६३२४ || १४:०० || अंबरनाथ || १५:४७ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | २१ || ९७३७० || १४:२२ || ठाणे || १५:२० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २२ || ९५९१४ || १५:०३ || ठाणे || १५:४५ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २३ || ९५३२४ || १५:१२ || अंबरनाथ || १६:३१ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:violet" | २४ || ९७३७८ || १५:३६ || ठाणे || १६:३४ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २५ || ९५६१० || १६:४७ || टिटवाळा || १८:०६ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | २६ || ९७२३६ || १६:५५ || डोंबिवली || १८:१४ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २७ || ९५७३८ || १७:२७ || कल्याण || १८:३० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:pink" | २८ || ९७२४० || १७:३२ || डोंबिवली || १८:३८ || परळ || धीमी |- style="background:violet" | २९ || ९७४०२ || १७:४१ || ठाणे || १८:४० || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३० || ९५३३६ || १८:३० || अंबरनाथ || १९:३२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:orange" | ३१ || ९७४१६ || १८:५७ || ठाणे || १९:५५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ३२ || ९७४२४ || १९:४९ || ठाणे || २०:४८ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ३३ || ९७२५२ || १९:५० || डोंबिवली || २१:१२ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | ३४ || ९७१५२ || १९:५६ || कल्याण || २१:२८ || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ३५ || ९७१५४ || २०:१० || कल्याण || २१:२५ || परळ || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३६ || ९५३४२ || २०:५० || अंबरनाथ || २२:०७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:orange" | ३७ || ९७१६८ || २१:३६ || कल्याण || २३:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ३८ || ९७१७६ || २२:५६ || कल्याण || २३:५५ || कुर्ला || धीमी |- style="background:pink" | ३९ || ९७१७८ || २३:०४ || कल्याण || २३:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:violet" | ४० || ९६२२८ || २३:०४ || बदलापूर || २३:५९ || ठाणे || धीमी |- style="background:crimson" | ४१ || ९७१८० || २३:१९ || कल्याण || २३:५० || ठाणे || धीमी |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / टिटवाळा / अंबरनाथ / बदलापूर कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | rowspan="2"| १ || ९५७०१ || ५:२० || छशिमट || ६:२४ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | २ || ९७००९ || ६:०५ || विद्याविहार || ७:०४ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३ || ९७०१३ || ६:२६ || विद्याविहार || ७:२५ || कल्याण || धीमी |- style="background:yellow" | ४ || ९६६११ || ६:३० || छशिमट || ८:१५ || टिटवाळा || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५ || ९५७०७ || ७:४३ || छशिमट || ८:४६ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६ || ९५९०१ || ८:०४ || छशिमट || ८:४६ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:pink" | ७ || ९७०४१ || ८:४९ || छशिमट || १०:१८ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ८ || ९५७११ || ८:५६ || छशिमट || ९:५८ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | rowspan="2"| ९ || ९५२०९ || ९:०९ || छशिमट || १०:३२ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९५३०७ || ९:५१ || छशिमट || ११:०८ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ११ || ९५७१३ || १०:०४ || छशिमट || ११:०७ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:yellow" | १२ || ९७२१७ || १०:२२ || छशिमट || ११:४० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १३ || ९५२२१ || ११:०८ || दादर || १२:२१ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | १४ || ९६३१३ || ११:५८ || छशिमट || १३:४४ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:violet" | १५ || ९७३५९ || १२:२४ || छशिमट || १३:२० || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १६ || ९५२२५ || १२:३० || दादर || १३:३९ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | १७ || ९७३६३ || १३:०६ || छशिमट || १४:०६ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | १८ || ९६३१७ || १३:१५ || छशिमट || १५:०२ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १९ || ९५९०९ || १४:२१ || दादर || १४:४७ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:violet" | २० || ९७३६९ || १४:२९ || छशिमट || १५:२५ || ठाणे || धीमी |- style="background:gray" | २१ || ९७२३५ || १५:२४ || छशिमट || १६:४३ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २२ || ९५६११ || १५:३३ || दादर || १६:३९ || टिटवाळा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | २३ || ९७२३९ || १६:०० || छशिमट || १७:२० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २४ || ९५७२३ || १६:११ || छशिमट || १७:१९ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | २५ || ९७३८३ || १६:३८ || छशिमट || १७:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २६ || ९५३२१ || १७:०० || छशिमट || १८:२३ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, ठाण्यापुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || ९५९११ || १८:१० || छशिमट || १८:५२ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, भांडुप, मुलुंड |- style="background:gray" | २८ || ९७२५१ || १८:१८ || छशिमट || १९:३७ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २९ || ९५७३३ || १८:३६ || छशिमट || १९:४१ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | ३० || ९७१४९ || १८:४५ || परळ || १९:५८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३१ || ९७४०३ || १८:४५ || छशिमट || १९:४२ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३२ || ९५३२९ || १९:३९ || दादर || २०:४४ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | ३३ || ९७१६३ || २०:०० || छशिमट || २१:२८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३४ || ९६२२१ || २१:०८ || छशिमट || २२:५६ || बदलापूर || धीमी |- style="background:gray" | ३५ || ९७१७३ || २१:१६ || छशिमट || २२:४५ || कल्याण || धीमी |- style="background:pink" | ३६ || ९७१७५ || २१:३९ || परळ || २२:५३ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ३७ || ९५७४१ || २१:४२ || छशिमट || २३:०५ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर पुढे धीमी |- style="background:yellow" | ३८ || ९७४२७ || २२:२० || छशिमट || २३:१५ || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | ३९ || ९७४३५ || २३:१२ || छशिमट || ००:०७ || ठाणे || धीमी |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] hfxw11td0vbjrhcisu1e5xvb7khipzy 2677331 2677325 2026-04-04T00:22:13Z ~2026-20877-25 181755 /* १२ डबा अर्धजलद */ 2677331 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mumbai_CST_inside.jpg|250 px|इवलेसे| मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे मध्य मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250 px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे मध्य मार्ग नकाशा}} '''मध्य''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण मुंबई मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या मध्य भागातून धावतो. मुंबईची मध्य उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[ठाणे]], [[डोंबिवली]], [[कल्याण]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. [[कल्याण]] येथे मध्य मार्गाचे दोन फाटे फुटतात. ईशान्य फाटा [[कसारा रेल्वे स्थानक|कसाऱ्यामार्गे]] [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिककडे]] तर आग्नेय फाटा [[कर्जत रेल्वे स्थानक|कर्जतमार्गे]] [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुण्याकडे]] धावतो. [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[परळ रेल्वे स्थानक]] आणि [[माटुंगा रेल्वे स्थानक|माटुंगा]] येथे मध्य आणि [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[मशीद रेल्वे स्थानक|मशीद]], [[सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक|सँडहर्स्ट रोड]] आणि [[कुर्ला रेल्वे स्थानक|कुर्ला]] ह्या स्थानकांवरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाद्वारे]] प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]] येथून [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] तसेच [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]] आणि [[कोपर रेल्वे स्थानक|कोपर]] येथे [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. [[नेरळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|नेरळ]]वरून [[माथेरान डोंगरी रेल्वे]]सुद्धा उपलब्ध आहे. ==स्थानके== (जलद लोकल केवळ ठळक अक्षरांमधील स्थानकांवरच थांबतात.) ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड ! style="width:5%;" |जोडमार्ग |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''||CSMT / ST||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२||{{rws|मशीद}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |४||'''{{rws|भायखळा}}'''||BY|| |- |५||{{rws|चिंचपोकळी}}|||| |- |६||{{rws|करी रोड}}|||| |- |७||'''{{rws|परळ}}'''||PR||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |८||'''{{rws|दादर}}'''||D||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |९||{{rws|माटुंगा}}||||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |१०||{{rws|शीव}}|||| |- |११||'''{{rws|कुर्ला}}'''||C||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||{{rws|विद्याविहार}}|||| |- |१३||'''{{rws|घाटकोपर}}'''||G|| |- |१४||'''{{rws|विक्रोळी}}'''|||| |- |१५||{{rws|कांजुर मार्ग}}|||| |- |१६||'''{{rws|भांडुप}}'''|||| |- |१७||{{rws|नाहूर}}|||| |- |१८||'''{{rws|मुलुंड}}'''|||| |- |१९||'''{{rws|ठाणे}}'''||T||[[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|कळवा}}|||| |- |२१||{{rws|मुंब्रा}}|||| |- |२२||'''{{rws|दिवा जंक्शन}}'''||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२३||{{rws|कोपर}}||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२४||'''{{rws|डोंबिवली}}'''||DI|| |- |२५||{{rws|ठाकुर्ली}}|||| |- |२६||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''||K|| |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |+आग्नेय उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|विठ्ठलवाडी}}|| |- |३||{{rws|उल्हासनगर}}|| |- |४||'''{{rws|अंबरनाथ}}'''|| A |- |५||'''{{rws|बदलापूर}}'''|| BL |- |६||{{rws|वांगणी}}|| |- |७||{{rws|शेलू}}|| |- |८||'''{{rws|नेरळ जंक्शन}}'''|| |- |९||{{rws|भिवपुरी रोड}}|| |- |१०||'''{{rws|कर्जत}}'''|| S |- |११||{{rws|पळसधरी}}|| |- |१२||{{rws|केळवली}}|| |- |१३||{{rws|डोळवली}}|| |- |१४||{{rws|लौजी}}|| |- |१५||'''{{rws|खोपोली}}'''|| KP |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ईशान्य उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|शहाड}}|| |- |३||{{rws|आंबिवली}}|| |- |४||'''{{rws|टिटवाळा}}'''|| TL |- |५||{{rws|खडावली}}|| |- |६||{{rws|वाशिंद}}|| |- |७||'''{{rws|आसनगाव}}'''|| AN |- |८||{{rws|आटगाव}}|| |- |९||{{rws|तानशेत}}|| |- |१०||{{rws|खर्डी}}|| |- |११||{{rws|उंबरमाळी}}|| |- |१२||'''{{rws|कसारा}}'''|| N |} == १२ डबा अर्धजलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५७०६ || ७:२६ || कल्याण || ८:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| २ || ९५७०८ || ७:४२ || कल्याण || ९:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ३ || ९५८०४ || ८:१४ || डोंबिवली || ९:२१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ४ || ९५७१० || ८:१४ || कल्याण || ९:३० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ५ || ९५७१६ || ८:१८ || कसारा || १०:५० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ६ || ९५७१८ || ८:४६ || कल्याण || १०:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ७ || ९५६०४ || ९:०२ || कल्याण || १०:२० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ८ || ९५४०८ || ९:०४ || टिटवाळा || १०:३४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ९ || ९५७२२ || ९:४३ || कल्याण || ११:०० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| १० || ९५७४४ || १८:२५ || कल्याण || १९:४० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कसारा / आसनगाव / टिटवाळा / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५६०९ || १०:५८ || छशिमट || १२:२९ || टिटवाळा |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| २ || ९५४१५ || १६:५० || छशिमट || १९:१८ || कसारा |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ३ || ९५७२७ || १७:२५ || छशिमट || १८:४२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ४ || ९५८०३ || १७:३७ || छशिमट || १८:४३ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ५ || ९५७२९ || १८:०१ || दादर || १९:०१ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ६ || ९५७३१ || १८:०३ || छशिमट || १९:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ७ || ९५७३५ || १८:५० || छशिमट || २०:०८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ८ || ९५७३७ || १९:१३ || दादर || २०:१६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ९ || ९५५१७ || २०:०० || छशिमट || २१:५२ || आसनगाव |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |} == १५ डबा जलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५८०२ || ६:१४ || डोंबिवली || ७:१४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| २ || ९५७०४ || ७:१८ || कल्याण || ८:२६ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ३ || ९५७१२ || ८:३३ || कल्याण || ९:३७ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ४ || ९५७२० || ९:४७ || कल्याण || १०:४० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ५ || ९५९१२ || १०:४६ || ठाणे || ११:२९ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ६ || ९५७२८ || ११:४६ || कल्याण || १२:४८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ७ || ९५७३२ || १४:०२ || कल्याण || १५:०८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ८ || ९५७३४ || १६:२८ || कल्याण || १७:२० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ९ || ९५७४२ || १८:२२ || कल्याण || १९:२५ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| १० || ९५७४६ || २०:४१ || कल्याण || २१:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ११ || ९५७४८ || २३:१५ || कल्याण || ००:२२ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५७०३ || ६:०६ || छशिमट || ७:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| २ || ९५७०५ || ७:२२ || छशिमट || ८:२५ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ३ || ९५७०९ || ८:३६ || छशिमट || ९:४० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ४ || ९५९०७ || ९:४२ || छशिमट || १०:२४ || ठाणे |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड |- | rowspan="2"| ५ || ९५७१५ || १०:४५ || दादर || ११:३६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ६ || ९५८०१ || ११:३७ || छशिमट || १२:३२ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे |- | rowspan="2"| ७ || ९५७१९ || १२:५३ || छशिमट || १३:५७ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ८ || ९५७२१ || १५:१४ || छशिमट || १६:२० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ९ || ९५७२५ || १७:३० || दादर || १८:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| १० || ९५७३९ || १९:२९ || छशिमट || २०:३२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ११ || ९५७४३ || २२:१८ || दादर || २३:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कुर्ला / दादर / परळ / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | १ || ९७६०४ || ४:४६ || कुर्ला || ५:१६ || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | २ || ९७३१० || ५:२४ || ठाणे || ६:२१ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३ || ९५७०२ || ६:३२ || कल्याण || ७:३९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ४ || ९७३२९ || ७:०४ || ठाणे || ८:०० || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ५ || ९७०२२ || ७:१५ || कल्याण || ८:४५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ६ || ९७०२६ || ७:३४ || कल्याण || ९:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७ || ९५९०४ || ८:०५ || ठाणे || ८:५० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | ८ || ९६६१८ || ८:३३ || टिटवाळा || १०:१८ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९ || ९५७१४ || ८:५४ || कल्याण || ९:५९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९५९०८ || ९:०३ || ठाणे || ९:४७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ११ || ९५७२४ || १०:०२ || कल्याण || १०:५२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | १२ || ९७०४८ || १०:२५ || कल्याण || ११:५४ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | rowspan="2"| १३ || ९५२१० || १०:४२ || बदलापूर || १२:१२ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | १४ || ९६३१४ || ११:१७ || अंबरनाथ || १३:०२ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ९५७२६ || ११:२२ || कल्याण || १२:१५ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:yellow" | १६ || ९७२१८ || ११:४८ || डोंबिवली || १३:१० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १७ || ९५२१४ || १२:२७ || बदलापूर || १३:३८ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:violet" | १८ || ९७३६६ || १३:२८ || ठाणे || १४:२५ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १९ || ९५२१८ || १३:४८ || बदलापूर || १४:५९ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | २० || ९६३२४ || १४:०० || अंबरनाथ || १५:४७ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | २१ || ९७३७० || १४:२२ || ठाणे || १५:२० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २२ || ९५९१४ || १५:०३ || ठाणे || १५:४५ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २३ || ९५३२४ || १५:१२ || अंबरनाथ || १६:३१ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:violet" | २४ || ९७३७८ || १५:३६ || ठाणे || १६:३४ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २५ || ९५६१० || १६:४७ || टिटवाळा || १८:०६ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | २६ || ९७२३६ || १६:५५ || डोंबिवली || १८:१४ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २७ || ९५७३८ || १७:२७ || कल्याण || १८:३० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:pink" | २८ || ९७२४० || १७:३२ || डोंबिवली || १८:३८ || परळ || धीमी |- style="background:violet" | २९ || ९७४०२ || १७:४१ || ठाणे || १८:४० || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३० || ९५३३६ || १८:३० || अंबरनाथ || १९:३२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:orange" | ३१ || ९७४१६ || १८:५७ || ठाणे || १९:५५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ३२ || ९७४२४ || १९:४९ || ठाणे || २०:४८ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ३३ || ९७२५२ || १९:५० || डोंबिवली || २१:१२ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | ३४ || ९७१५२ || १९:५६ || कल्याण || २१:२८ || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ३५ || ९७१५४ || २०:१० || कल्याण || २१:२५ || परळ || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३६ || ९५३४२ || २०:५० || अंबरनाथ || २२:०७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:orange" | ३७ || ९७१६८ || २१:३६ || कल्याण || २३:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ३८ || ९७१७६ || २२:५६ || कल्याण || २३:५५ || कुर्ला || धीमी |- style="background:pink" | ३९ || ९७१७८ || २३:०४ || कल्याण || २३:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:violet" | ४० || ९६२२८ || २३:०४ || बदलापूर || २३:५९ || ठाणे || धीमी |- style="background:crimson" | ४१ || ९७१८० || २३:१९ || कल्याण || २३:५० || ठाणे || धीमी |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / टिटवाळा / अंबरनाथ / बदलापूर कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | rowspan="2"| १ || ९५७०१ || ५:२० || छशिमट || ६:२४ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | २ || ९७००९ || ६:०५ || विद्याविहार || ७:०४ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३ || ९७०१३ || ६:२६ || विद्याविहार || ७:२५ || कल्याण || धीमी |- style="background:yellow" | ४ || ९६६११ || ६:३० || छशिमट || ८:१५ || टिटवाळा || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५ || ९५७०७ || ७:४३ || छशिमट || ८:४६ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६ || ९५९०१ || ८:०४ || छशिमट || ८:४६ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:pink" | ७ || ९७०४१ || ८:४९ || छशिमट || १०:१८ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ८ || ९५७११ || ८:५६ || छशिमट || ९:५८ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | rowspan="2"| ९ || ९५२०९ || ९:०९ || छशिमट || १०:३२ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९५३०७ || ९:५१ || छशिमट || ११:०८ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ११ || ९५७१३ || १०:०४ || छशिमट || ११:०७ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:yellow" | १२ || ९७२१७ || १०:२२ || छशिमट || ११:४० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १३ || ९५२२१ || ११:०८ || दादर || १२:२१ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | १४ || ९६३१३ || ११:५८ || छशिमट || १३:४४ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:violet" | १५ || ९७३५९ || १२:२४ || छशिमट || १३:२० || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १६ || ९५२२५ || १२:३० || दादर || १३:३९ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | १७ || ९७३६३ || १३:०६ || छशिमट || १४:०६ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | १८ || ९६३१७ || १३:१५ || छशिमट || १५:०२ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १९ || ९५९०९ || १४:२१ || दादर || १४:४७ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:violet" | २० || ९७३६९ || १४:२९ || छशिमट || १५:२५ || ठाणे || धीमी |- style="background:gray" | २१ || ९७२३५ || १५:२४ || छशिमट || १६:४३ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २२ || ९५६११ || १५:३३ || दादर || १६:३९ || टिटवाळा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | २३ || ९७२३९ || १६:०० || छशिमट || १७:२० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २४ || ९५७२३ || १६:११ || छशिमट || १७:१९ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | २५ || ९७३८३ || १६:३८ || छशिमट || १७:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २६ || ९५३२१ || १७:०० || छशिमट || १८:२३ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, ठाण्यापुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || ९५९११ || १८:१० || छशिमट || १८:५२ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, भांडुप, मुलुंड |- style="background:gray" | २८ || ९७२५१ || १८:१८ || छशिमट || १९:३७ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २९ || ९५७३३ || १८:३६ || छशिमट || १९:४१ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | ३० || ९७१४९ || १८:४५ || परळ || १९:५८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३१ || ९७४०३ || १८:४५ || छशिमट || १९:४२ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३२ || ९५३२९ || १९:३९ || दादर || २०:४४ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | ३३ || ९७१६३ || २०:०० || छशिमट || २१:२८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३४ || ९६२२१ || २१:०८ || छशिमट || २२:५६ || बदलापूर || धीमी |- style="background:gray" | ३५ || ९७१७३ || २१:१६ || छशिमट || २२:४५ || कल्याण || धीमी |- style="background:pink" | ३६ || ९७१७५ || २१:३९ || परळ || २२:५३ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ३७ || ९५७४१ || २१:४२ || छशिमट || २३:०५ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर पुढे धीमी |- style="background:yellow" | ३८ || ९७४२७ || २२:२० || छशिमट || २३:१५ || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | ३९ || ९७४३५ || २३:१२ || छशिमट || ००:०७ || ठाणे || धीमी |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] j4vh34npnjvhk0698c52952ee5i1pm0 2677425 2677331 2026-04-04T06:43:02Z ~2026-20776-31 181764 /* वातानुकूलित */ 2677425 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mumbai_CST_inside.jpg|250 px|इवलेसे| मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे मध्य मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250 px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे मध्य मार्ग नकाशा}} '''मध्य''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण मुंबई मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या मध्य भागातून धावतो. मुंबईची मध्य उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[ठाणे]], [[डोंबिवली]], [[कल्याण]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. [[कल्याण]] येथे मध्य मार्गाचे दोन फाटे फुटतात. ईशान्य फाटा [[कसारा रेल्वे स्थानक|कसाऱ्यामार्गे]] [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिककडे]] तर आग्नेय फाटा [[कर्जत रेल्वे स्थानक|कर्जतमार्गे]] [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुण्याकडे]] धावतो. [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[परळ रेल्वे स्थानक]] आणि [[माटुंगा रेल्वे स्थानक|माटुंगा]] येथे मध्य आणि [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[मशीद रेल्वे स्थानक|मशीद]], [[सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक|सँडहर्स्ट रोड]] आणि [[कुर्ला रेल्वे स्थानक|कुर्ला]] ह्या स्थानकांवरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाद्वारे]] प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]] येथून [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] तसेच [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]] आणि [[कोपर रेल्वे स्थानक|कोपर]] येथे [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. [[नेरळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|नेरळ]]वरून [[माथेरान डोंगरी रेल्वे]]सुद्धा उपलब्ध आहे. ==स्थानके== (जलद लोकल केवळ ठळक अक्षरांमधील स्थानकांवरच थांबतात.) ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड ! style="width:5%;" |जोडमार्ग |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''||CSMT / ST||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२||{{rws|मशीद}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |४||'''{{rws|भायखळा}}'''||BY|| |- |५||{{rws|चिंचपोकळी}}|||| |- |६||{{rws|करी रोड}}|||| |- |७||'''{{rws|परळ}}'''||PR||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |८||'''{{rws|दादर}}'''||D||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |९||{{rws|माटुंगा}}||||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |१०||{{rws|शीव}}|||| |- |११||'''{{rws|कुर्ला}}'''||C||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||{{rws|विद्याविहार}}|||| |- |१३||'''{{rws|घाटकोपर}}'''||G|| |- |१४||'''{{rws|विक्रोळी}}'''|||| |- |१५||{{rws|कांजुर मार्ग}}|||| |- |१६||'''{{rws|भांडुप}}'''|||| |- |१७||{{rws|नाहूर}}|||| |- |१८||'''{{rws|मुलुंड}}'''|||| |- |१९||'''{{rws|ठाणे}}'''||T||[[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|कळवा}}|||| |- |२१||{{rws|मुंब्रा}}|||| |- |२२||'''{{rws|दिवा जंक्शन}}'''||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२३||{{rws|कोपर}}||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२४||'''{{rws|डोंबिवली}}'''||DI|| |- |२५||{{rws|ठाकुर्ली}}|||| |- |२६||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''||K|| |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |+आग्नेय उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|विठ्ठलवाडी}}|| |- |३||{{rws|उल्हासनगर}}|| |- |४||'''{{rws|अंबरनाथ}}'''|| A |- |५||'''{{rws|बदलापूर}}'''|| BL |- |६||{{rws|वांगणी}}|| |- |७||{{rws|शेलू}}|| |- |८||'''{{rws|नेरळ जंक्शन}}'''|| |- |९||{{rws|भिवपुरी रोड}}|| |- |१०||'''{{rws|कर्जत}}'''|| S |- |११||{{rws|पळसधरी}}|| |- |१२||{{rws|केळवली}}|| |- |१३||{{rws|डोळवली}}|| |- |१४||{{rws|लौजी}}|| |- |१५||'''{{rws|खोपोली}}'''|| KP |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ईशान्य उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|शहाड}}|| |- |३||{{rws|आंबिवली}}|| |- |४||'''{{rws|टिटवाळा}}'''|| TL |- |५||{{rws|खडावली}}|| |- |६||{{rws|वाशिंद}}|| |- |७||'''{{rws|आसनगाव}}'''|| AN |- |८||{{rws|आटगाव}}|| |- |९||{{rws|तानशेत}}|| |- |१०||{{rws|खर्डी}}|| |- |११||{{rws|उंबरमाळी}}|| |- |१२||'''{{rws|कसारा}}'''|| N |} == १२ डबा अर्धजलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५७०६ || ७:२६ || कल्याण || ८:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| २ || ९५७०८ || ७:४२ || कल्याण || ९:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ३ || ९५८०४ || ८:१४ || डोंबिवली || ९:२१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ४ || ९५७१० || ८:१४ || कल्याण || ९:३० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ५ || ९५७१६ || ८:१८ || कसारा || १०:५० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ६ || ९५७१८ || ८:४६ || कल्याण || १०:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ७ || ९५६०४ || ९:०२ || कल्याण || १०:२० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ८ || ९५४०८ || ९:०४ || टिटवाळा || १०:३४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ९ || ९५७२२ || ९:४३ || कल्याण || ११:०० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| १० || ९५७४४ || १८:२५ || कल्याण || १९:४० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत धीमी पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कसारा / आसनगाव / टिटवाळा / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५६०९ || १०:५८ || छशिमट || १२:२९ || टिटवाळा |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| २ || ९५४१५ || १६:५० || छशिमट || १९:१८ || कसारा |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ३ || ९५७२७ || १७:२५ || छशिमट || १८:४२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ४ || ९५८०३ || १७:३७ || छशिमट || १८:४३ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ५ || ९५७२९ || १८:०१ || दादर || १९:०१ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ६ || ९५७३१ || १८:०३ || छशिमट || १९:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ७ || ९५७३५ || १८:५० || छशिमट || २०:०८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ८ || ९५७३७ || १९:१३ || दादर || २०:१६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |- | rowspan="2"| ९ || ९५५१७ || २०:०० || छशिमट || २१:५२ || आसनगाव |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे धीमी |} == १५ डबा जलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५८०२ || ६:१४ || डोंबिवली || ७:१४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| २ || ९५७०४ || ७:१८ || कल्याण || ८:२६ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ३ || ९५७१२ || ८:३३ || कल्याण || ९:३७ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ४ || ९५७२० || ९:४७ || कल्याण || १०:४० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ५ || ९५९१२ || १०:४६ || ठाणे || ११:२९ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ६ || ९५७२८ || ११:४६ || कल्याण || १२:४८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ७ || ९५७३२ || १४:०२ || कल्याण || १५:०८ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ८ || ९५७३४ || १६:२८ || कल्याण || १७:२० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ९ || ९५७४२ || १८:२२ || कल्याण || १९:२५ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| १० || ९५७४६ || २०:४१ || कल्याण || २१:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ११ || ९५७४८ || २३:१५ || कल्याण || ००:२२ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५७०३ || ६:०६ || छशिमट || ७:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| २ || ९५७०५ || ७:२२ || छशिमट || ८:२५ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ३ || ९५७०९ || ८:३६ || छशिमट || ९:४० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ४ || ९५९०७ || ९:४२ || छशिमट || १०:२४ || ठाणे |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड |- | rowspan="2"| ५ || ९५७१५ || १०:४५ || दादर || ११:३६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ६ || ९५८०१ || ११:३७ || छशिमट || १२:३२ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे |- | rowspan="2"| ७ || ९५७१९ || १२:५३ || छशिमट || १३:५७ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ८ || ९५७२१ || १५:१४ || छशिमट || १६:२० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ९ || ९५७२५ || १७:३० || दादर || १८:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| १० || ९५७३९ || १९:२९ || छशिमट || २०:३२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- | rowspan="2"| ११ || ९५७४३ || २२:१८ || दादर || २३:१० || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable" |+फेऱ्या आणि सुरुवात |- | style="background:yellow"|१२ |१७ डिसेंबर २०२० पासून |- | style="background:orange"|१६ |१९ फेब्रुवारी २०२२ पासून |- | style="background:gray"|१३ |१९ फेब्रुवारी २०२२ पासून |- | style="background:crimson"|१३ |१९ फेब्रुवारी २०२२ पासून |- | style="background:pink"|१२ |६ नोव्हेंबर २०२३ पासून |- | style="background:violet"|१४ |१६ एप्रिल २०२५ पासून |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कुर्ला / दादर / परळ / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | १ || ९७६०४ || ४:४६ || कुर्ला || ५:१६ || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | २ || ९७३१० || ५:२४ || ठाणे || ६:२१ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३ || ९५७०२ || ६:३२ || कल्याण || ७:३९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | ४ || ९७३२९ || ७:०४ || ठाणे || ८:०० || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ५ || ९७०२२ || ७:१५ || कल्याण || ८:४५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ६ || ९७०२६ || ७:३४ || कल्याण || ९:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ७ || ९५९०४ || ८:०५ || ठाणे || ८:५० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | ८ || ९६६१८ || ८:३३ || टिटवाळा || १०:१८ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ९ || ९५७१४ || ८:५४ || कल्याण || ९:५९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९५९०८ || ९:०३ || ठाणे || ९:४७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ११ || ९५७२४ || १०:०२ || कल्याण || १०:५२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | १२ || ९७०४८ || १०:२५ || कल्याण || ११:५४ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | rowspan="2"| १३ || ९५२१० || १०:४२ || बदलापूर || १२:१२ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | १४ || ९६३१४ || ११:१७ || अंबरनाथ || १३:०२ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १५ || ९५७२६ || ११:२२ || कल्याण || १२:१५ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:yellow" | १६ || ९७२१८ || ११:४८ || डोंबिवली || १३:१० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १७ || ९५२१४ || १२:२७ || बदलापूर || १३:३८ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:violet" | १८ || ९७३६६ || १३:२८ || ठाणे || १४:२५ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १९ || ९५२१८ || १३:४८ || बदलापूर || १४:५९ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | २० || ९६३२४ || १४:०० || अंबरनाथ || १५:४७ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | २१ || ९७३७० || १४:२२ || ठाणे || १५:२० || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २२ || ९५९१४ || १५:०३ || ठाणे || १५:४५ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २३ || ९५३२४ || १५:१२ || अंबरनाथ || १६:३१ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:violet" | २४ || ९७३७८ || १५:३६ || ठाणे || १६:३४ || छशिमट || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २५ || ९५६१० || १६:४७ || टिटवाळा || १८:०६ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | २६ || ९७२३६ || १६:५५ || डोंबिवली || १८:१४ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २७ || ९५७३८ || १७:२७ || कल्याण || १८:३० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:pink" | २८ || ९७२४० || १७:३२ || डोंबिवली || १८:३८ || परळ || धीमी |- style="background:violet" | २९ || ९७४०२ || १७:४१ || ठाणे || १८:४० || छशिमट || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३० || ९५३३६ || १८:३० || अंबरनाथ || १९:३२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:orange" | ३१ || ९७४१६ || १८:५७ || ठाणे || १९:५५ || छशिमट || धीमी |- style="background:violet" | ३२ || ९७४२४ || १९:४९ || ठाणे || २०:४८ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ३३ || ९७२५२ || १९:५० || डोंबिवली || २१:१२ || छशिमट || धीमी |- style="background:crimson" | ३४ || ९७१५२ || १९:५६ || कल्याण || २१:२८ || छशिमट || धीमी |- style="background:pink" | ३५ || ९७१५४ || २०:१० || कल्याण || २१:२५ || परळ || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३६ || ९५३४२ || २०:५० || अंबरनाथ || २२:०७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत धीमी पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:orange" | ३७ || ९७१६८ || २१:३६ || कल्याण || २३:०५ || छशिमट || धीमी |- style="background:gray" | ३८ || ९७१७६ || २२:५६ || कल्याण || २३:५५ || कुर्ला || धीमी |- style="background:pink" | ३९ || ९७१७८ || २३:०४ || कल्याण || २३:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:violet" | ४० || ९६२२८ || २३:०४ || बदलापूर || २३:५९ || ठाणे || धीमी |- style="background:crimson" | ४१ || ९७१८० || २३:१९ || कल्याण || २३:५० || ठाणे || धीमी |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / टिटवाळा / अंबरनाथ / बदलापूर कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | rowspan="2"| १ || ९५७०१ || ५:२० || छशिमट || ६:२४ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | २ || ९७००९ || ६:०५ || विद्याविहार || ७:०४ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३ || ९७०१३ || ६:२६ || विद्याविहार || ७:२५ || कल्याण || धीमी |- style="background:yellow" | ४ || ९६६११ || ६:३० || छशिमट || ८:१५ || टिटवाळा || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ५ || ९५७०७ || ७:४३ || छशिमट || ८:४६ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ६ || ९५९०१ || ८:०४ || छशिमट || ८:४६ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:pink" | ७ || ९७०४१ || ८:४९ || छशिमट || १०:१८ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ८ || ९५७११ || ८:५६ || छशिमट || ९:५८ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | rowspan="2"| ९ || ९५२०९ || ९:०९ || छशिमट || १०:३२ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | rowspan="2"| १० || ९५३०७ || ९:५१ || छशिमट || ११:०८ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| ११ || ९५७१३ || १०:०४ || छशिमट || ११:०७ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:yellow" | १२ || ९७२१७ || १०:२२ || छशिमट || ११:४० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १३ || ९५२२१ || ११:०८ || दादर || १२:२१ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | १४ || ९६३१३ || ११:५८ || छशिमट || १३:४४ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:violet" | १५ || ९७३५९ || १२:२४ || छशिमट || १३:२० || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| १६ || ९५२२५ || १२:३० || दादर || १३:३९ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:gray" | १७ || ९७३६३ || १३:०६ || छशिमट || १४:०६ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | १८ || ९६३१७ || १३:१५ || छशिमट || १५:०२ || अंबरनाथ || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १९ || ९५९०९ || १४:२१ || दादर || १४:४७ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:violet" | २० || ९७३६९ || १४:२९ || छशिमट || १५:२५ || ठाणे || धीमी |- style="background:gray" | २१ || ९७२३५ || १५:२४ || छशिमट || १६:४३ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २२ || ९५६११ || १५:३३ || दादर || १६:३९ || टिटवाळा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:pink" | २३ || ९७२३९ || १६:०० || छशिमट || १७:२० || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २४ || ९५७२३ || १६:११ || छशिमट || १७:१९ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | २५ || ९७३८३ || १६:३८ || छशिमट || १७:३५ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २६ || ९५३२१ || १७:०० || छशिमट || १८:२३ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, ठाण्यापुढे धीमी |- style="background:orange" | rowspan="2"| २७ || ९५९११ || १८:१० || छशिमट || १८:५२ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, भांडुप, मुलुंड |- style="background:gray" | २८ || ९७२५१ || १८:१८ || छशिमट || १९:३७ || डोंबिवली || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २९ || ९५७३३ || १८:३६ || छशिमट || १९:४१ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | ३० || ९७१४९ || १८:४५ || परळ || १९:५८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३१ || ९७४०३ || १८:४५ || छशिमट || १९:४२ || ठाणे || धीमी |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३२ || ९५३२९ || १९:३९ || दादर || २०:४४ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे धीमी |- style="background:orange" | ३३ || ९७१६३ || २०:०० || छशिमट || २१:२८ || कल्याण || धीमी |- style="background:violet" | ३४ || ९६२२१ || २१:०८ || छशिमट || २२:५६ || बदलापूर || धीमी |- style="background:gray" | ३५ || ९७१७३ || २१:१६ || छशिमट || २२:४५ || कल्याण || धीमी |- style="background:pink" | ३६ || ९७१७५ || २१:३९ || परळ || २२:५३ || कल्याण || धीमी |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ३७ || ९५७४१ || २१:४२ || छशिमट || २३:०५ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर पुढे धीमी |- style="background:yellow" | ३८ || ९७४२७ || २२:२० || छशिमट || २३:१५ || ठाणे || धीमी |- style="background:orange" | ३९ || ९७४३५ || २३:१२ || छशिमट || ००:०७ || ठाणे || धीमी |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] t6329xi5fe99g3dth8jf52qt842xvfp 0 32414 2677095 2255373 2026-04-03T12:10:25Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677095 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राष्ट्रीय फुटबॉल संघ | नाव = कोस्टा रिका | Badge = | फिफा कोड = CRC | उपाख्य = ''Ticos'' | राष्ट्रीय संघटन = ''Federación Costarricense de Fútbol'' (कोस्टा रिका फुटबॉल मंडळ) | प्रशिक्षक = | सर्वात जास्त सामने = वॉल्टर सेंतेनो (१३७) | सर्वात जास्त गोल = रोलांडो फोन्सेका (४७) | Home Stadium = ''Estadio Nacional de Costa Rica'' [[सान होजे, कोस्टा रिका|सान होजे]] | प्रादेशिक संघटन = [[कॉन्ककॅफ]] ([[मध्य अमेरिका]]) | फिफा रॅंक = ३४ | जास्त फिफा = १७ | जास्त फिफा तारीख = मे २००३ | कमी फिफा = ९३ | कमी फिफा तारीख = जुलै १९९६ | इ.एल.ओ. रॅंक = ३१ | जास्त इ.एल.ओ = १४ | जास्त इ.एल.ओ तारीख= मार्च १९६० | कमी इ.एल.ओ = ८१ | कमी इ.एल.ओ तारीख= मार्च १९८३ | pattern_la1 =_costarica14h |pattern_b1=_costarica14h|pattern_ra1=_costarica14h|pattern_sh1=_costarica14h|pattern_so1=_costarica14h | leftarm1 = FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=151B54|socks1=FF0000 | pattern_la2 =_costarica14a|pattern_b2=_costarica14a|pattern_ra2=_costarica14a|pattern_sh2=_costarica14a|pattern_so2=_costarica14a | leftarm2 = FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF | पहिला आंतरराष्ट्रीय = {{flagicon|CRC}} कोस्टा रिका 7–0 {{fb-rt|SLV}} <br/> ([[ग्वातेमाला सिटी]], [[ग्वातेमाला]]; १४ सप्टेंबर १९२१) | मोठा विजय = {{flagicon|CRC}} कोस्टा रिका 12–0 {{fb-rt|PUR|१९१२}} <br/> ([[बारांक्विया]], [[कोलंबिया]]; १० डिसेंबर १९४६) | मोठी हार = {{fb|MEX}} 7–0 कोस्टा रिका {{flagicon|CRC}} <br/> ([[मेक्सिको सिटी]], [[मेक्सिको]]; १७ ऑगस्ट १९७५) | स्पर्धा = ४ | पहिला_विश्वचषक= १९९० | सर्वोत्तम_प्रदर्शन = १६ संघांची फेरी, [[१९९० फिफा विश्वचषक|१९९०]] | प्रादेशिक स्पर्धा = कॉन्ककॅफ गोल्ड कप | स्पर्धा_प्रादेशिक = १५ | पहिला_प्रादेशिक = १९६३ | सर्वोत्तम_प्रदर्शन_प्रादेशिक= विजयी, १९६३, १९६९, १९८९ }} '''कोस्टा रिका फुटबॉल संघ''' हा [[मध्य अमेरिका|मध्य अमेरिकेतील]] [[कोस्टा रिका]] देशाचा राष्ट्रीय [[फुटबॉल]] संघ आहे. आजवर कोस्टा रिका १९९०, २००२ व २००६ सालच्या [[फिफा विश्वचषक]] स्पर्धांमध्ये खेळला असून त्याने २०१४ साठी पात्रता मिळवली आहे. ==बाह्य दुवे== *[http://www.fedefutbol.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526054035/http://www.fedefutbol.com/ |date=2006-05-26 }} {{कॉमन्स वर्ग|Costa Rica national football team|{{लेखनाव}}}} {{२०१४ फिफा विश्वचषक अंतिम संघ}} {{कॉन्ककॅफ संघ}} [[वर्ग:कोस्टा रिकामधील खेळ|फुटबॉल संघ]] [[वर्ग:कॉन्ककॅफ]] [[वर्ग:उत्तर अमेरिकेमधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ]] kah049ab61j1eucd8e41yaetcc6bzla 0 32609 2677332 2644069 2026-04-04T00:25:10Z ~2026-20877-25 181755 2677332 wikitext text/x-wiki {{मुंबई उपनगरी रेल्वे हार्बर मार्ग नकाशा}} '''हार्बर मार्ग''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण [[मुंबई]]मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या पूर्व भागातून धावतो. [[नवी मुंबई]] शहर हार्बर मार्गाद्वारे मुंबईसोबत जोडले गेले आहे. हार्बर मार्गावरील सर्व लोकल धीम्या गतीच्या असून छशिमट ते [[पनवेल]] व [[गोरेगाव]]पर्यंत सेवा पुरवली जाते. ==नकाशा== {{Location map+|Mumbai|width=800|float=center|caption=मुंबई उपनगरी रेल्वे हार्बर आणि ट्रान्सहार्बर मार्ग नकाशा|places= {{Location map~|Mumbai|lat=18.94|long=72.8353|position=left|background=#FFFFFF|label=[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.951667|long=72.838056|position=right|background=#FFFFFF|label={{rws|मशीद}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.960833|long=72.839444|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|सँडहर्स्ट रोड}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.966111|long=72.844167|position=right|background=#FFFFFF|label={{rws|डॉकयार्ड रोड}}}} {{Location map~|Mumbai |lat=18.976111 |long=72.844167|position=right|background=#FFFFFF|label={{rws|रे रोड}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.985833 |long=72.842778|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|कॉटन ग्रीन}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.998611 |long=72.854722|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|शिवडी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.015556 |long=72.859167|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|वडाळा रोड}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.028187 |long=72.862089|position=top|background=#FFFFFF|label={{rws|गुरू तेग बहादुर नगर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.051667 |long=72.868889|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|चुनाभट्टी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.065 |long=72.879444|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|कुर्ला}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.065833 |long=72.889722|position=top|background=#FFFFFF|label={{rws|टिळक नगर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.0625|long=72.900833|position=bottom|background=#FFFFFF|label={{rws|चेंबूर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.055|long=72.915278|position=top|background=#FFFFFF|label={{rws|गोवंडी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.048056|long=72.931667|position=bottom|background=#FFFFFF|label={{rws|मानखुर्द}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.063056|long=72.998333|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|वाशी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.065833|long=73.009444|position=right|background=#FFFFFF|label={{rws|सानपाडा}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.055833|long=73.017778|position=bottom|background=#FFFFFF|label={{rws|जुईनगर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.033333|long=73.018056|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|नेरूळ}}}} {{Location map~|Mumbai |lat=19.021667|long=73.018611|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|सीवूड्स-दारावे-करावे}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.018611|long=73.039167|position=bottom|background=#FFFFFF|label={{rws|सी.बी.डी. बेलापूर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.025556|long=73.059167|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|खारघर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.016667|long=73.080278|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|मानसरोवर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.007222|long=73.095|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|खांदेश्वर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=18.991111|long=73.120278|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|पनवेल}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.030222|long=72.856944|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|किंग्ज सर्कल}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.046111|long=72.846667|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|माहिम जंक्शन}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.054444|long=72.840556|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|वांद्रे}}}} {{Location map~|Mumbai |lat=19.069167|long=72.84|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|खार रोड}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.081667|long=72.841389|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|सांताक्रुझ}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.1|long=72.843889|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|विलेपार्ले}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.119167|long=72.846944|position=Right|background=#FFFFFF|label={{rws|अंधेरी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.139167|long=72.847644|position=Right|background=#FFFFFF|label={{rws|जोगेश्वरी}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.159167|long=72.847944|position=Right|background=#FFFFFF|label={{rws|राम मंदिर}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.189167|long=72.847544|position=Right|background=#FFFFFF|label={{rws|गोरेगाव}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.076111|long=73.0175|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|तुर्भे}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.093056|long=73.014556|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|कोपरखैरणे}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.116111|long=73.006944|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|घणसोली}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.136389|long=73.0025|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|रबाळे}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.158333|long=72.999167|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|ऐरोली}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.175833|long=72.995556|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|दिघा गाव}}}} {{Location map~|Mumbai|lat=19.185833|long=72.975556|position=left|background=#FFFFFF|label={{rws|ठाणे}}}} }} ==स्थानके== ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''|| CSMT / ST |- |२||{{rws|मशीद}}|| |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}|| |- |४||{{rws|डॉकयार्ड रोड}}|| |- |५||{{rws|रे रोड}}|| |- |६||{{rws|कॉटन ग्रीन}}|| |- |७||{{rws|शिवडी}}|| |- |८||'''{{rws|वडाळा रोड}}'''|| VD |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |+पश्चिम मार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|वडाळा रोड}}'''|| VD |- |२||{{rws|किंग्ज सर्कल}}|| |- |३||{{rws|माहिम जंक्शन}}|| |- |४||'''{{rws|वांद्रे}}'''|| B |- |५||{{rws|खार रोड}}|| |- |६||{{rws|सांताक्रुझ}}|| |- |७||{{rws|विलेपार्ले}}|| |- |८||'''{{rws|अंधेरी}}'''|| AD |- |९||{{rws|जोगेश्वरी}}|| |- |१०||{{rws|राम मंदिर}}|| |- |११||'''{{rws|गोरेगाव}}'''|| GO |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+नवी मुंबई मार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|वडाळा रोड}}'''|| VD |- |२||{{rws|गुरू तेग बहादुर नगर}}|| |- |३||{{rws|चुनाभट्टी}}|| |- |४||'''{{rws|कुर्ला}}'''|| C |- |५||{{rws|टिळक नगर}}|| |- |६||'''{{rws|चेंबूर}}'''|| CM |- |७||{{rws|गोवंडी}}|| |- |८||'''{{rws|मानखुर्द}}'''|| M |- |९||'''{{rws|वाशी}}'''|| VA |- |१०||{{rws|सानपाडा}}|| |- |११||{{rws|जुईनगर}}|| |- |१२||'''{{rws|नेरूळ}}'''|| NU |- |१३||{{rws|सीवूड्स-दारावे-करावे}}|| |- |१४||'''{{rws|सी.बी.डी. बेलापूर}}'''|| BR |- |१५||{{rws|खारघर}}|| |- |१६||{{rws|मानसरोवर}}|| |- |१७||{{rws|खांदेश्वर}}|| |- |१८||'''{{rws|पनवेल}}'''|| PL |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| वडाळा रोड / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | १ || ९८५०६ || ४:१५ || वाशी || ४:४६ || वडाळा रोड |- | २ || ९८०२० || ६:१७ || पनवेल || ७:३६ || छशिमट |- | ३ || ९८०५८ || ९:०९ || पनवेल || १०:३० || छशिमट |- | ४ || ९८०९६ || १२:०३ || पनवेल || १३:०४ || वडाळा रोड |- | ५ || ९८१२८ || १४:३१ || पनवेल || १५:५० || छशिमट |- | ६ || ९८५५८ || १६:५५ || वाशी || १७:२६ || वडाळा रोड |- | ७ || ९८१८४ || १८:३७ || पनवेल || १९:५६ || छशिमट |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| वाशी / पनवेल कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | १ || ९८००९ || ५:०६ || वडाळा रोड || ६:०८ || पनवेल |- | २ || ९८०५१ || ७:४० || छशिमट || ९:०० || पनवेल |- | ३ || ९८०८९ || १०:३४ || छशिमट || ११:५४ || पनवेल |- | ४ || ९८११९ || १३:१७ || वडाळा रोड || १४:२० || पनवेल |- | ५ || ९८५३३ || १५:५४ || छशिमट || १६:४३ || वाशी |- | ६ || ९८१८१ || १७:३० || वडाळा रोड || १८:३२ || पनवेल |- | ७ || ९८२२१ || २०:०० || छशिमट || २१:२१ || पनवेल |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:नवी मुंबई मधील वाहतूक]] 5wxdmlj7ang5hjba2orec932d1vp8oi 0 35031 2677313 2671424 2026-04-03T23:55:35Z सांगकाम्या 6385 /* बाह्य दुवे */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677313 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = बुट्रोस बुट्रोस-घाली | लघुचित्र = | चित्र = Boutros Boutros-Ghali - 2002 International Women's Day at UNESCO.jpg | चित्र आकारमान = 250 px | पद = [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांचे]] ६वे [[संयुक्त राष्ट्रांचे सरचिटणीस|सरचिटणीस]] | कार्यकाळ_आरंभ = १ जानेवारी १९९२ | कार्यकाळ_समाप्ती = ३१ डिसेंबर १९९६ | मागील = [[हावियेर पेरेझ दे क्युलार]] | पुढील = [[कोफी अन्नान]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1922|11|14}} | जन्मस्थान = [[कैरो]], [[इजिप्त]] | मृत्युदिनांक = १६ फेब्रुवारी २०१६ | मृत्युस्थान = [[कैरो]], [[इजिप्त]] | राष्ट्रीयत्व = [[इजिप्त]] | पत्नी = | नाते = | अपत्ये = | निवास = | शाळा_महाविद्यालय = | व्यवसाय = | धंदा = | धर्म = [[ख्रिश्चन]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''बुट्रोस बुट्रोस-घाली''' ( १४ नोव्हेंबर १९२२) हे [[इजिप्त]] देशामधील एक राजकारणी व [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांचे]] माजी [[संयुक्त राष्ट्रांचे सरचिटणीस|सरचिटणीस]] आहेत. जानेवारी १९९२ ते डिसेंबर १९९६ दरम्यान ह्या पदावर राहिलेले बुट्रोस-घाली हे सहावे सरचिटणीस होते. == बाह्य दुवे == *[http://www.notablebiographies.com/Be-Br/Boutros-Ghali-Boutros.html व्यक्तिचित्र] {{कॉमन्स वर्ग|Boutros Boutros-Ghali|बुट्रोस बुट्रोस-घाली}} {{DEFAULTSORT:बुट्रोस बुट्रोस-घाली}} [[वर्ग:संयुक्त राष्ट्रांचे सरचिटणीस]] [[वर्ग:इजिप्ती व्यक्ती]] mt1iv71qz01gghgzxr26oqd1t7iw0j4 14 36088 2677352 1455709 2026-04-04T02:42:28Z अभय नातू 206 removed [[Category:गॅबनीज व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677352 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:गॅबनी व्यक्ती|राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:देशानुसार राष्ट्राध्यक्ष]] 9kb7zcna5eqpf8zujufkt6nifa8z1dz 14 36796 2677189 1456729 2026-04-03T14:28:58Z Khirid Harshad 138639 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677189 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:एल साल्वादोर|राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:साल्वादोरन व्यक्ती]] atpbi11dblznz1q3u3ijodpindotk48 14 37278 2677151 1586395 2026-04-03T13:18:43Z Dharmadhyaksha 28394 removed [[Category:युक्रेन]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677151 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:यूक्रेनीयन व्यक्ती|पंतप्रधान]] [[वर्ग:देशानुसार पंतप्रधान]] 5fppnwu0vlwirf6l6ncg9ccs68b9gfh 2677182 2677151 2026-04-03T14:20:56Z Khirid Harshad 138639 2677182 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:युक्रेनियन व्यक्ती|पंतप्रधान]] [[वर्ग:देशानुसार पंतप्रधान]] 4uu4ieoufr5fjuve4t6tuyeta4g0hfg 2677212 2677182 2026-04-03T16:00:36Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677212 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:युक्रेनी व्यक्ती|पंतप्रधान]] [[वर्ग:देशानुसार पंतप्रधान]] 52b1ucatubkizyje7vwspzlxv66eweu 0 48485 2677239 2671002 2026-04-03T17:38:20Z ~2026-20597-47 181745 2677239 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = श्रीमंत श्री राजाराम छत्रपती महाराज | पदवी = [[छत्रपती]] | चित्र = Chhatrapati Rajaram.jpg | चित्र_शीर्षक = छत्रपती राजारामराजे शिवाजीराजे भोसले यांचे अस्सल चित्र | image = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = श्री धर्मप्रद्योतितायं शेषवर्ण दशरथेऽरिव राजारामस्य मुद्रेयं विश्ववंद्या विराजते। | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = छत्रपती पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[१२ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १६८९|१६८९]] | राज्यव्याप्ती = [[दक्षिण भारत|दक्षिण भारतात]] [[जिंजी|जिंजी प्रांत]], आणि [[कोल्हापूर]], [[सातारा जिल्हा|सातारा प्रांत]] | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी ]] | पूर्ण_नाव = राजारामराजे शिवाजीराजे भोसले | जन्म_दिनांक = [[२४ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १६७०|१६७०]] | जन्म_स्थान = [[राजगड|राजगड किल्ला]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[३ मार्च]] [[इ.स. १७००|१७००]] | मृत्यू_स्थान = [[सिंहगड|सिंहगड किल्ला]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी =[[छत्रपती संभाजी महाराज]] | राजपद_वारस = [[रामचंद्रपंत अमात्य]] | राजपद_वारस_प्रकार =प्रधानमंत्री | उत्तराधिकारी = [[महाराणी ताराबाई|छत्रपती ताराबाई राणीसाहेब]] (कार्यकारी) | वडील = [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] | आई = [[सोयराबाई|महाराणी सोयराबाई]] | पत्नी = [[जानकीबाई|महाराणी जानकीबाई]] ,<br> [[महाराणी ताराबाई|महाराणी ताराबाई]] ,<br> [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] ,<br> [[महाराणी अंबिकाबाई]] | संतती = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] , [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = श्री धर्मप्रद्योतितायं शेषवर्ण दशरथेऽरिव राजारामस्य मुद्रेयं विश्ववंद्या विराजते। | राजचलन = [[होन]], राजारामराई ([[सुवर्ण होन]], [[रुप्य होन]]??) | तळटिपा = |मंत्री }} ''' छत्रपती राजारामराजे भोसले''' हे [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांचे]] कनिष्ठ पुत्र होते. त्यांचा जन्म फाल्गुन पौर्णिमा शके १५९१ या तिथीला म्हणजेच २४ फेब्रुवारी १६७० रोजी किल्ले राजगडावर झाला. संभाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतरच्या मराठी साम्राज्याच्या अतिशय अवघड काळात (१६८९ ते १७००) त्यांनी [[संताजी घोरपडे]] आणि [[धनाजी जाधव]] या विश्वासू सेनापतींच्या साहाय्याने नेतृत्व केले. कारकिर्दीचा मोठा कालखंड त्यांनी [[तामिळनाडू]]तील [[जिंजी]] येथे व्यतीत केला व तेथून स्वराज्याची धुरा सांभाळली. फाल्गुन कृष्ण ९ शके १६२१ म्हणजे ३ मार्च १७०० मध्ये पुण्याजवळील [[सिंहगड]] येथे त्यांचा मृत्यू झाला. राजाराम महाराजांच्या काळापासून स्वराज्यावरचा एकछत्री अंमल खऱ्या अर्थाने संपला.{{संदर्भ हवा}} नंतरच्या काळात अनेक सत्ताकेद्रें निर्माण झाली. पुणे हे जरी मोठे सत्ताकेंद्र असले तरी नागपूर, कोल्हापूर, सातारा, बडोदा व नंतरच्या काळात ग्वाल्हेर, उज्जैन व इंदूर ही मराठ्यांची उपसत्ताकेंद्रे होती. == मराठेशाही सन १६८८ ते १७०० == शिवाजी महाराजांनी जे कमावले ते राखण्याची जबाबदारी छत्रपती संभाजींवर आली; ते त्यांनी राखले पण त्यांच्या अकाली घरपकडीनंतर व हत्येमुळे मराठेशाहीचा कणा पार मोडून गेला. स्वराज्यास छत्रपती म्हणून राजाराम महाराज सिंहासनावर बसले. हा कालावधी राजाला फारच धामधुमीचा, दुष्काळाचा व कधी कधी नामुष्कीचा गेला. राजाराम महाराजांच्या जीवनातील पहिली लढाई १० जून १६८९ला प्रतापगडच्या पायथ्याशी झाली. काकरखान सारख्या मुघलांना छत्रपती राजाराम महाराज व एकनिष्ठ सरनौबत नरवीर पिलाजी गोळे यांनी कोयनेच्या काठावर धूळ चारली. १० जून ते १० ऑगस्ट १६८९ या काळात राजाराम महाराजांचे वास्तव्य प्रतापगडावर होते. नंतर छत्रपती राजाराम व त्यांचा पत्नी महाराणी ताराबाई यांनी राज्यकारभार पाहिला व तो काळ गाजविला, व राज्य कसे का होईना{{संदर्भ हवा}}, जिवंत ठेवले. जन्मताना राजाराम पायाकडून जन्मले म्हणून सर्वजण चिंतीत झाले असताना, शिवाजी महाराजांनी हा पातशाही पालथी घालेल असे भविष्य वर्तविले.{{संदर्भ हवा}} प्रत्यक्षात जरी राजारामाने पातशाही पालथी घातली नाही, तरी त्याने पातशहाला झुंजवत ठेवून यश मिळू दिले नाही, पातशाही खिळखिळी केली.{{संदर्भ हवा}} राजाराम महाराज हे शांत, धीरगंभीर प्रकृतीचे होते. राजाराम महाराजांचे लष्करी शिक्षण हे हंबीरराव मोहित्यांकडे (स्वराज्याचे सरसेनापती व नात्याने सख्खे मामा) झाले. हंबीरराव हे कुडतोजी (प्रतापराव) गुजरानंतरचे सेनापती. प्रतापराव गेल्यावर शिवाजी महाराजांनी प्रतापरावांची मुलगी जानकीबाई हिच्याशी राजारामाचे लग्न लावले. ==वतनदारीस प्रारंभ== १ फेब्रुवारी १६८९ रोजी संभाजी महाराज पकडले गेले. गादीचे औरस वारस युवराज शाहू त्यावेळी १९ वर्षाचे पण नव्हते. त्यांना छत्रपतीसारख्या महत्त्वाच्या पदावर बसवायच्या ऐवजी येसूबाई आणि मंत्रिमंडळाने राजाराम महाराजांना छत्रपती करण्याचा निर्णय घेतला व लगेच १२ फेब्रुवारी रोजी राजाराम छत्रपती झाले. राजाराम महाराज छत्रपती जरी झाले तरी त्यांच्यापुढील परिस्थिती खराब होती. संभाजी महाराज अटकेत होते, काही मराठे सरदार औरंगजेबाच्या बाजूला झुकत होते. चारीकडून स्वराज्यावर होणारा हल्ला, स्थानिक लोकांची फंदफितुरी, औरंगजेबाशी लढा द्यायला लागणाऱ्या पैशाची चणचण हे सर्व प्रश्न त्यांच्यापुढे होते. स्वराज्य तर राखायचे, मराठेशाहीला जिवंत तर ठेवायचे, पण हाती बळ नाही, पैसा नाही अशी भीषण परिस्थिती होती. औरंगजेबाच्या सैन्याने एकाच वेळेस अनेक आघाड्या उघडल्या होत्या व ते राजाराम महाराजांच्या मागेच लागले होते. ह्यामुळे महाराणी येसूबाईंनी राजाराम महाराजांना दूर जिंजीस जाऊन राज्य राखण्याचा सल्ला दिला. प्रल्दाद निराजी यांना "पंत प्रतिनिधी" पद (जे अष्टप्रधानांच्या वरचे होते) देऊ केले. ह्या पदामुळे राजाराम महाराजांच्या अनुपस्थितीत प्रतिनिधी सर्व निर्णय घेऊ शकत होते. वरील सर्व परिस्थिती पाहता राजाराम महाराजांनी जिंजीला जाण्याचा निर्णय लगेच अंमलात आणला. स्वराज्याभोवती मोगलांचा वेढा घट्ट होत होता. राजाराम महाराजांनी गड सोडून किल्लेदारांना व मोठ्या सरदारांना भेट देण्यास आरंभ केला, त्यांना आपल्या बाजूस वळविण्यास बोलणी लावली. बरेच सरदार मोगलांस मिळाले होते, त्यांची चाचपणी केली. होताहोईतो मराठी लोकांना एकत्र आणण्याचे सुरू केले. पण यात एक मोठी मेख मोगलांनी मारून ठेवली होती. संभाजी महाराजांच्या शेवटच्या काही वर्षात औरंगजेब स्वतः दक्षिणेत असल्यामुळे मराठा सरदारांना मोगली सत्तेत समाविष्ट करण्यासाठी मोगलांनी वतने देणे सुरू केले होते. वतने देऊन मराठी लोकांना स्वराज्याचा बाबतीत निष्क्रिय करणे सुरू केले होते. वतनदारीची जी पद्धत शिवाजी महाराजांनी मोडली होती ती परत वर आली. याचा मराठी राज्याला फार तोटा झाला. त्यातच महाराष्ट्रात भीषण दुष्काळ पडला. लालूच, दुष्काळ आणि वतनाचा लोभ ही तीन कारणे एकत्र आल्यामुळे स्वराज्यातील बहुतेक देशमुख, पाटील, व सरदार मोगलांना मिळाले.{{संदर्भ हवा}} छत्रपती संभाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर स्वराज्याचा बराचसा भाग अगदी काहीच दिवसात मोगली अंमलाखाली आला होता.{{संदर्भ हवा}} स्वराज्य राहून राहून सातारा-परळी, विशाळगड, रत्‍नागिरीचा काही भाग व मोजकेच दोन-पाच किल्ल्यापर्यंत मर्यादित झाले. राजाराम महाराज स्वतः ह्या वेळी पन्हाळ्यास होते. मोगलांनी पन्हाळ्यासदेखील वेढा घातला. राजाराम महाराजांवर संकटावर संकटे येत होती. रामचंद्रपंत, जे संभाजी महाराजांच्या काळात स्वराज्यात अमात्य होते त्यांना "हुकुमतपनाह" हा किताब दिला गेला व प्रतिनिधीस सर्वतोपरी सहकार्य करण्याचे ठरविले गेले. अंधाऱ्या रात्री राजाराम महाराज पन्हाळ्याच्या वेढ्यातून निसटले व जिंजीच्या मार्गावर लागले. भवानीने दुसऱ्यांदा पन्हाळ्यावर महाराष्ट्राला साथ दिली. राजाराम महाराज सुटल्याचे बहादुरखानाच्या लक्षात आले. तुंगभद्रा नदीतीरी भीषण संग्राम झाला. महाराज स्वतः लढत लढत नदीत उडी मारून निसटून गेले. बेदनूरला राणी चेन्नामा राज्य करत होती. तिने औरंगजेबाची पर्वा न करता महाराजांना आश्रय दिला व त्यांची सुखरूप रवानगी जिंजीला केली. जिंजीला छ. शिवाजी महाराजांचे जावई हरजीराजे महाडीक होते तेव्हा राजांनी जिंजी हस्तगत केली. जिंजीसारख्या ८००-९०० मैल दूर असलेल्या प्रदेशातून राजाराम महाराजांनी औरंगजेबाविरुद्ध दोन आघाड्या उघडल्या होत्या. जवळ पैसे नाही, सरदार नाही, सैन्य नाही अशा काळात सरदारांना परत बोलाविण्यासाठी त्यांनी वतनदारी देणे सुरू केले. वतनदारीच्या आमिषांमुळे परत जुने लोक स्वराज्याला सामील होऊ लागले. राज्यात दुष्काळ व मोगलांची जाळपोळ ह्यामुळे राज्यात गुन्हेगारी प्रचंड वाढली. यावर त्यांनी एक सरदार नेमला जो गावागावात फिरून गुन्हेगारांस शासन देई. राज्य कर्जबाजारी झाले. महाराजांनी हुंडीच्या रूपात वतने द्यायला सुरुवात केली आणि येथूनच राज्यावरच्या एकछत्री अंमल संपायला सुरुवात झाली.{{संदर्भ हवा}} वतनाप्रमाणे सरदार स्वतः फौजफाटा बाळगी व जेव्हा राजाला गरज पडेल तेव्हा त्याचा साह्यास जाई. ह्यात झाले काय की ते वतनदार त्यांच्या वतनापुरते राजे बनले. त्यांचा सैन्यात जे शिपाई असत त्यांचे इमान हे मुख्य राजा सोबत नसून वतनदारासोबत असे. त्यामुळे "स्वराज्य" ही कल्पनाच नष्ट झाली. अवघड लढाई दिसली की हे वतनदार स्वराज्याकडे पाठ फिरवीत व मोगलांना जाऊन मिळत. त्यामुळे एकच वतन अनेक लोकांना दिले गेले व स्वराज्याच्या न्यायाधिशाला भलत्याच भानगडींना सामोरे जावे लागले. अशातच एका मर्द मराठ्याने (संताजीने) औरंगजेबाच्या तुळापूर येथील छावणीवर अंधारात हल्ला चढवला व प्रत्यक्ष औरंगजेबाच्या तंबूचे सोन्याचे कळस कापून आणले. लोकशाहीर बशीर मोमीन (कवठेकर) लिखित "भंगले स्वप्न महाराष्ट्रा" या नाटकात या धाडसी हल्ल्याचे व संताजी - धनाजी यांच्या पराक्रमाचे दर्शनचं घडवण्यात आले आहे.<ref>खंडूराज गायकवाड, [http://www.navakal.org/images/epaper/20-jan-2019.pdf लेखणीतून ग्रामीण लोककला संपन्न करणारे- बशीर मोमीन कवठेकर!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206202431/http://www.navakal.org/images/epaper/20-jan-2019.pdf |date=2019-12-06 }}, “दै नवाकाळ", 20-Jan-2011”</ref> लगेच पंधरा दिवसात घोरपडे बंधूंनी झुल्फिकारखानावर हल्ला चढवून त्याचे पाच हत्ती पळवून आणले. मराठी सैन्यातील मुख्य सरदारांची दुसरी फळी तयार व्हायला सुरुवात झाली. स्वराज्यावर आलेल्या अमावस्येत राजाराम महाराजांना लांबवर उगवत्या सूर्याची किरणे दिसायला सुरुवात झाली. धनाजी जाधव, संताजी घोरपडे हे दोघे सरदारपण वतनदार होते पण दोघेही देशप्रेम नावाची चीज बाळगून होते. ह्या दोघांनी परत गनिमी कावा सुरू करून शिवाजी महाराजांप्रमाणे अकस्मात हल्ले करायला सुरुवात केली. ह्या दोघांसोबत हुकुमतपनाह, प्रतिनिधी, घोरपडे बंधू (बहिर्जी व मालोजी) ह्या सरदारांनी अनेक छोट्या आघाड्या उघडल्या. दिवसरात्र पायपीट करून हे लोक हल्ले करून अकस्मात माघार घेत. "स्वराज्य" ही कल्पना टिकवून ठेवण्यासाठी ह्या लोकांनी खूप मेहनत घेतली. पुढे जिंजीवरच झुल्फिकारखानाने हल्ला केला. त्याला फ्रेंच सैन्याची मदत होती. महाराज परत अडचणीत आले. जिंजी किल्ला मोठा कठीण आणि लढवायला मजबूत होता. महाराजांनी स्वराज्यात मदतीसाठी सांगावा धाडला आणि दिवसरात्र वाटचाल करत धनाजी जाधव व संताजी कर्नाटकात येऊन पोचले. त्यांनी शाहजादा कामबक्ष व झुल्फिकारखान या मोगली सरदारांचा धुव्वा उडवत परत एकदा जिंजीच्या आजूबाजूच्या परिसर जिंकून घेतला. ह्यानंतर संताजी घोरपडे स्वराज्यासाठी मरेपर्यंत झुंज देत होते. हे इमान पैदा केले शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्याने. महाराजांनी पत्र पाठवून निर्धोक राहा असे सांगितले, पण त्याच वेळेस तंबीही दिली होती. नवीन लोकांसोबत संताजीचे जास्त जमले नाही, त्यामुळे महाराजांनी संताजीस त्याची फौज खाली करण्याचा हुकूमपण दिला व सरसेनापतीपद धनाजीला दिले. पण संताजीने फौज सोडली नाही, तो लढत राहिला पण स्वराज्याच्या बाजूनेच. औरंगजेबाकडे १,४३,००० खडी फौज १११ मराठे सरदार होते. तर छत्रपती राजाराम महाराजांच्या कडे ४१००० सैन्य वराजाराम महाराजांच्या कडे असणाऱ्या व शेवटपर्यंत औरंगजेबाच्या कडे न जाणाऱ्या या ९६आडनावाच्या मराठा सरदारांना व त्यांच्या घराण्यांना क्षत्रिय ९६ कुळी मराठा म्हटले जाते. यावरून राजाराम मह. राजांचा लढा किती विचित्र होता याची कल्पना करता येते. मिर्झा राजाच्या वेळेस शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची कल्पना पार शेवटच्या थरापर्यंत रुजविली होती, पण राजारामाच्या काळात ती पूर्णपणे उखडली गेली होती. {{संदर्भ हवा}} मराठी सैन्यात त्यावेळेस साधारण (वतनदारी मिळून) ३०,००० ते ५०,००० इतके सैन्यपण भरत नव्हते. एकास साडेतीन असा हा लढा होता. शिवाय मोगलांबरोबर हत्ती, तोफखाना हे सर्व, तर मराठ्यांचे सैन्य हे तलवार, बर्च्या व ढाली एवढेच घेऊन लढत होते. सन १६७९ ते १७००पर्यंत महाराष्ट्रावर सतत स्वाऱ्या होत होत्या. दुष्काळ, जाळपोळ यामुळे महाराष्ट्र खचून गेला होता. राज्याची तिजोरी नाही, राजा परागंदा(?), पुरेशी फौज नाही अशा काळात वतनदाऱ्या बहाल करण्याशिवाय दुसरा पर्याय राजाराम महाराजांसमोर नव्हता असे मत आहे. पण नंतर याचे भयंकर दुष्परिणाम महाराष्ट्राला भोगावे लागले. सततची धावपळ, सोबत वाईट प्रकृती यामुळे राजाराम महाराज लवकरच वारले. छत्रपती राजाराम वारल्यावर स्वराज्य परत एकदा डळमळीत झाले. राजाराम महाराजांना दोन पुत्र होते. संभाजी (दुसरे) आणि शिवाजी (तिसरे). ह्यांपैकी राजाराम महाराजांच्या मृत्यूनंतर कर्णाला गादीवर बसवल्याचा उल्लेख रिसायतकार करतात पण तो ३ आठवड्यात वारला. गादी परत पोरकी झाली. संभाजी दुसरे हे राजसबाई आणि राजाराम महाराज ह्यांचे पुत्र होते. राजाराम हा मुळात शांत स्वभावाचा माणूस होता. त्याने राज्यकारभाराची घडी व्यवस्थित घालण्याचा प्रयत्न केला व त्यात तो बऱ्यापैकी यशस्वी झाला. व्यक्तिगतरीत्या तो गुणी, धोरणी व मुत्सद्दी राजकारणी होता. एका पत्रात त्याने दिल्लीवर स्वारी करायची इच्छा व्यक्त केली. काळ पाहिला तर औरंगजेब दक्षिण गिळंकृत करत होता, राजारामाकडे पैसे नव्हते, पुरेसे सैन्य नव्हते आणि हा माणूस दिल्लीला घशात घालू या असे त्याच्या अनुयायांना पत्राद्वारे लिहीत होता. काय म्हणावे ह्या धैर्याला? बेडर वृत्ती, धाडसीपणा की आणखी काही. (इतिहासाची पुनरावृत्ती होते म्हणतात, ती लगेच झाली. १७२८ला साली निझामाने पुणे घशात घातल्यावर बाजीरावाने औरंगाबादवर हल्ला चढविला) हे गुण राजारामाला त्याच्या वडिलांकडून आले. एवढेच नाहीतर त्याने वडिलांसारखी सुरतेला तिसऱ्यांदा हल्ला चढविण्याची तयारी केली होती, पण ऐनवेळी बातमी फुटल्यामुळे त्यांना मोगली सैन्याशी महाराष्ट्रातच मुकाबला द्यावा लागला.. राजाराम महाराज महाराष्ट्रात परत १६९८मध्ये आले. त्यांनी आल्याबरोबर आपला पवित्रा बदलला. आजपर्यंत ज्या लढाया झाल्या होत्या त्या बचावासाठी. नंतर मात्र ज्या झाल्या त्या आक्रमण करण्यासाठी. मोगली सैन्य मराठ्यांच्या प्रतिकारापुढे जास्त असूनही टिकत नव्हते कारण त्यांचा राजा हाल सोसून त्यांना लढण्यास भरीस पाडत होता. स्वतः स्वाऱ्यांवर जात होता. औरंगजेबाने त्याच्या युद्धनीतीत १६९८ ला परत बदल करून मोठी चढाई केली. त्याला घाबरून जाऊन परत एकदा जिंजीला जाण्याबद्दल बोलणे चालले पण त्या बोलण्यास राजाराम महाराजांनी नकार दिला व त्यांनी स्वतःच अनेक स्वाऱ्या चालू केल्या. गदग, वऱ्हाड येथे जाऊन संपत्ती लुटून आणली. महाराज परत एकदा कर्नाटकात गेल्याचा उल्लेख आहे पण त्या स्वारीबद्दल जास्त माहिती नाही. संताजी व धनाजी असे दोन थोर सेनापती त्यांंना लाभले. भरताने जसे रामाचे राज्य स्वीकारले तसे राजारामाने शाहूचे (संभाजीचे) राज्य स्वीकारले. त्यांना छत्रपतीपदाचा मोह नव्हता. कित्येक कागदपत्रांत हे दिसून येईल की तो बरेचदा राज्य थोरल्या भावाचे आहे व मी फक्त काही दिवस त्या राज्याची काळजी घेतोय असे सरदारांना लिहितात. असा थोर राजा महाराष्ट्राला लाभला हे मराठी लोकांचे भाग्य. त्यांनी नवीन राष्ट्र उदयास आणले ही त्यांची कामगिरी. जुन्या इतिहासकारांनी राजारामवर थोडा अन्यायच केला असे वाटते. नवीन पुस्तकांत मात्र त्यांना जे श्रेय दिले पाहिजे ते दिले जात आहे. ==छत्रपती राजाराम महाराजांबद्दलचे लेखन/ मराठी पुस्तके== * छत्रपती राजाराम-ताराराणी [लेखक - ड़ाॅ. [[सदाशिव शिवदे]]] * छत्रपती राजाराम महाराज (मराठा-मोगल रोमहर्षक संघर्ष) [लेखक - अशोकराव शिंदे सरकार] * मराठी रियासत छत्रपती रामराजा [लेखक -[[गो.स. सरदेसाई]]] * भंगले स्वप्न महाराष्ट्रा [नाटक, लेखक - [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]]] * शिवपुत्र राजाराम [लेखक -डाॅ. [[प्रमिला जरग]]] --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ==संदर्भ== * मराठी रियासत - लेखक गो.स.सरदेसाई * मराठ्यांचा इतिहास - सपांदक अ. रा. कुळकर्णी * केम्ब्रिज हिस्ट्री ऑफ इंडिया (५ वा भाग) - ग.ह. खरे {{मराठा साम्राज्य}} [[वर्ग:छत्रपती]] [[वर्ग:मराठा इतिहास]] [[वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १७०० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:चित्र हवे]] p4tjkku77klk6m7xcwkseskxpo9winb 2677347 2677239 2026-04-04T02:23:42Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:~2026-15302-14|~2026-15302-14]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2671002 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = छत्रपती राजाराम भोसले | पदवी = [[छत्रपती]] | चित्र = Chhatrapati Rajaram.jpg | चित्र_शीर्षक = छत्रपती राजारामराजे शिवाजीराजे भोसले यांचे अस्सल चित्र | image = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = श्री धर्मप्रद्योतितायं शेषवर्ण दशरथेऽरिव राजारामस्य मुद्रेयं विश्ववंद्या विराजते। | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = छत्रपती पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[१२ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १६८९|१६८९]] | राज्यव्याप्ती = [[दक्षिण भारत|दक्षिण भारतात]] [[जिंजी|जिंजी प्रांत]], आणि [[कोल्हापूर]], [[सातारा जिल्हा|सातारा प्रांत]] | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी ]] | पूर्ण_नाव = राजारामराजे शिवाजीराजे भोसले | जन्म_दिनांक = [[२४ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १६७०|१६७०]] | जन्म_स्थान = [[राजगड|राजगड किल्ला]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[३ मार्च]] [[इ.स. १७००|१७००]] | मृत्यू_स्थान = [[सिंहगड|सिंहगड किल्ला]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी =[[छत्रपती संभाजी महाराज]] | राजपद_वारस = [[रामचंद्रपंत अमात्य]] | राजपद_वारस_प्रकार =प्रधानमंत्री | उत्तराधिकारी = [[महाराणी ताराबाई|छत्रपती ताराबाई राणीसाहेब]] (कार्यकारी) | वडील = [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] | आई = [[सोयराबाई|महाराणी सोयराबाई]] | पत्नी = [[जानकीबाई|महाराणी जानकीबाई]] ,<br> [[महाराणी ताराबाई|महाराणी ताराबाई]] ,<br> [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] ,<br> [[महाराणी अंबिकाबाई]] | संतती = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] , [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = श्री धर्मप्रद्योतितायं शेषवर्ण दशरथेऽरिव राजारामस्य मुद्रेयं विश्ववंद्या विराजते। | राजचलन = [[होन]], राजारामराई ([[सुवर्ण होन]], [[रुप्य होन]]??) | तळटिपा = |मंत्री }} ''' छत्रपती राजारामराजे भोसले''' हे [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांचे]] कनिष्ठ पुत्र होते. त्यांचा जन्म फाल्गुन पौर्णिमा शके १५९१ या तिथीला म्हणजेच २४ फेब्रुवारी १६७० रोजी किल्ले राजगडावर झाला. संभाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतरच्या मराठी साम्राज्याच्या अतिशय अवघड काळात (१६८९ ते १७००) त्यांनी [[संताजी घोरपडे]] आणि [[धनाजी जाधव]] या विश्वासू सेनापतींच्या साहाय्याने नेतृत्व केले. कारकिर्दीचा मोठा कालखंड त्यांनी [[तामिळनाडू]]तील [[जिंजी]] येथे व्यतीत केला व तेथून स्वराज्याची धुरा सांभाळली. फाल्गुन कृष्ण ९ शके १६२१ म्हणजे ३ मार्च १७०० मध्ये पुण्याजवळील [[सिंहगड]] येथे त्यांचा मृत्यू झाला. राजाराम महाराजांच्या काळापासून स्वराज्यावरचा एकछत्री अंमल खऱ्या अर्थाने संपला.{{संदर्भ हवा}} नंतरच्या काळात अनेक सत्ताकेद्रें निर्माण झाली. पुणे हे जरी मोठे सत्ताकेंद्र असले तरी नागपूर, कोल्हापूर, सातारा, बडोदा व नंतरच्या काळात ग्वाल्हेर, उज्जैन व इंदूर ही मराठ्यांची उपसत्ताकेंद्रे होती. == मराठेशाही सन १६८८ ते १७०० == शिवाजी महाराजांनी जे कमावले ते राखण्याची जबाबदारी छत्रपती संभाजींवर आली; ते त्यांनी राखले पण त्यांच्या अकाली घरपकडीनंतर व हत्येमुळे मराठेशाहीचा कणा पार मोडून गेला. स्वराज्यास छत्रपती म्हणून राजाराम महाराज सिंहासनावर बसले. हा कालावधी राजाला फारच धामधुमीचा, दुष्काळाचा व कधी कधी नामुष्कीचा गेला. राजाराम महाराजांच्या जीवनातील पहिली लढाई १० जून १६८९ला प्रतापगडच्या पायथ्याशी झाली. काकरखान सारख्या मुघलांना छत्रपती राजाराम महाराज व एकनिष्ठ सरनौबत नरवीर पिलाजी गोळे यांनी कोयनेच्या काठावर धूळ चारली. १० जून ते १० ऑगस्ट १६८९ या काळात राजाराम महाराजांचे वास्तव्य प्रतापगडावर होते. नंतर छत्रपती राजाराम व त्यांचा पत्नी महाराणी ताराबाई यांनी राज्यकारभार पाहिला व तो काळ गाजविला, व राज्य कसे का होईना{{संदर्भ हवा}}, जिवंत ठेवले. जन्मताना राजाराम पायाकडून जन्मले म्हणून सर्वजण चिंतीत झाले असताना, शिवाजी महाराजांनी हा पातशाही पालथी घालेल असे भविष्य वर्तविले.{{संदर्भ हवा}} प्रत्यक्षात जरी राजारामाने पातशाही पालथी घातली नाही, तरी त्याने पातशहाला झुंजवत ठेवून यश मिळू दिले नाही, पातशाही खिळखिळी केली.{{संदर्भ हवा}} राजाराम महाराज हे शांत, धीरगंभीर प्रकृतीचे होते. राजाराम महाराजांचे लष्करी शिक्षण हे हंबीरराव मोहित्यांकडे (स्वराज्याचे सरसेनापती व नात्याने सख्खे मामा) झाले. हंबीरराव हे कुडतोजी (प्रतापराव) गुजरानंतरचे सेनापती. प्रतापराव गेल्यावर शिवाजी महाराजांनी प्रतापरावांची मुलगी जानकीबाई हिच्याशी राजारामाचे लग्न लावले. ==वतनदारीस प्रारंभ== १ फेब्रुवारी १६८९ रोजी संभाजी महाराज पकडले गेले. गादीचे औरस वारस युवराज शाहू त्यावेळी १९ वर्षाचे पण नव्हते. त्यांना छत्रपतीसारख्या महत्त्वाच्या पदावर बसवायच्या ऐवजी येसूबाई आणि मंत्रिमंडळाने राजाराम महाराजांना छत्रपती करण्याचा निर्णय घेतला व लगेच १२ फेब्रुवारी रोजी राजाराम छत्रपती झाले. राजाराम महाराज छत्रपती जरी झाले तरी त्यांच्यापुढील परिस्थिती खराब होती. संभाजी महाराज अटकेत होते, काही मराठे सरदार औरंगजेबाच्या बाजूला झुकत होते. चारीकडून स्वराज्यावर होणारा हल्ला, स्थानिक लोकांची फंदफितुरी, औरंगजेबाशी लढा द्यायला लागणाऱ्या पैशाची चणचण हे सर्व प्रश्न त्यांच्यापुढे होते. स्वराज्य तर राखायचे, मराठेशाहीला जिवंत तर ठेवायचे, पण हाती बळ नाही, पैसा नाही अशी भीषण परिस्थिती होती. औरंगजेबाच्या सैन्याने एकाच वेळेस अनेक आघाड्या उघडल्या होत्या व ते राजाराम महाराजांच्या मागेच लागले होते. ह्यामुळे महाराणी येसूबाईंनी राजाराम महाराजांना दूर जिंजीस जाऊन राज्य राखण्याचा सल्ला दिला. प्रल्दाद निराजी यांना "पंत प्रतिनिधी" पद (जे अष्टप्रधानांच्या वरचे होते) देऊ केले. ह्या पदामुळे राजाराम महाराजांच्या अनुपस्थितीत प्रतिनिधी सर्व निर्णय घेऊ शकत होते. वरील सर्व परिस्थिती पाहता राजाराम महाराजांनी जिंजीला जाण्याचा निर्णय लगेच अंमलात आणला. स्वराज्याभोवती मोगलांचा वेढा घट्ट होत होता. राजाराम महाराजांनी गड सोडून किल्लेदारांना व मोठ्या सरदारांना भेट देण्यास आरंभ केला, त्यांना आपल्या बाजूस वळविण्यास बोलणी लावली. बरेच सरदार मोगलांस मिळाले होते, त्यांची चाचपणी केली. होताहोईतो मराठी लोकांना एकत्र आणण्याचे सुरू केले. पण यात एक मोठी मेख मोगलांनी मारून ठेवली होती. संभाजी महाराजांच्या शेवटच्या काही वर्षात औरंगजेब स्वतः दक्षिणेत असल्यामुळे मराठा सरदारांना मोगली सत्तेत समाविष्ट करण्यासाठी मोगलांनी वतने देणे सुरू केले होते. वतने देऊन मराठी लोकांना स्वराज्याचा बाबतीत निष्क्रिय करणे सुरू केले होते. वतनदारीची जी पद्धत शिवाजी महाराजांनी मोडली होती ती परत वर आली. याचा मराठी राज्याला फार तोटा झाला. त्यातच महाराष्ट्रात भीषण दुष्काळ पडला. लालूच, दुष्काळ आणि वतनाचा लोभ ही तीन कारणे एकत्र आल्यामुळे स्वराज्यातील बहुतेक देशमुख, पाटील, व सरदार मोगलांना मिळाले.{{संदर्भ हवा}} छत्रपती संभाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर स्वराज्याचा बराचसा भाग अगदी काहीच दिवसात मोगली अंमलाखाली आला होता.{{संदर्भ हवा}} स्वराज्य राहून राहून सातारा-परळी, विशाळगड, रत्‍नागिरीचा काही भाग व मोजकेच दोन-पाच किल्ल्यापर्यंत मर्यादित झाले. राजाराम महाराज स्वतः ह्या वेळी पन्हाळ्यास होते. मोगलांनी पन्हाळ्यासदेखील वेढा घातला. राजाराम महाराजांवर संकटावर संकटे येत होती. रामचंद्रपंत, जे संभाजी महाराजांच्या काळात स्वराज्यात अमात्य होते त्यांना "हुकुमतपनाह" हा किताब दिला गेला व प्रतिनिधीस सर्वतोपरी सहकार्य करण्याचे ठरविले गेले. अंधाऱ्या रात्री राजाराम महाराज पन्हाळ्याच्या वेढ्यातून निसटले व जिंजीच्या मार्गावर लागले. भवानीने दुसऱ्यांदा पन्हाळ्यावर महाराष्ट्राला साथ दिली. राजाराम महाराज सुटल्याचे बहादुरखानाच्या लक्षात आले. तुंगभद्रा नदीतीरी भीषण संग्राम झाला. महाराज स्वतः लढत लढत नदीत उडी मारून निसटून गेले. बेदनूरला राणी चेन्नामा राज्य करत होती. तिने औरंगजेबाची पर्वा न करता महाराजांना आश्रय दिला व त्यांची सुखरूप रवानगी जिंजीला केली. जिंजीला छ. शिवाजी महाराजांचे जावई हरजीराजे महाडीक होते तेव्हा राजांनी जिंजी हस्तगत केली. जिंजीसारख्या ८००-९०० मैल दूर असलेल्या प्रदेशातून राजाराम महाराजांनी औरंगजेबाविरुद्ध दोन आघाड्या उघडल्या होत्या. जवळ पैसे नाही, सरदार नाही, सैन्य नाही अशा काळात सरदारांना परत बोलाविण्यासाठी त्यांनी वतनदारी देणे सुरू केले. वतनदारीच्या आमिषांमुळे परत जुने लोक स्वराज्याला सामील होऊ लागले. राज्यात दुष्काळ व मोगलांची जाळपोळ ह्यामुळे राज्यात गुन्हेगारी प्रचंड वाढली. यावर त्यांनी एक सरदार नेमला जो गावागावात फिरून गुन्हेगारांस शासन देई. राज्य कर्जबाजारी झाले. महाराजांनी हुंडीच्या रूपात वतने द्यायला सुरुवात केली आणि येथूनच राज्यावरच्या एकछत्री अंमल संपायला सुरुवात झाली.{{संदर्भ हवा}} वतनाप्रमाणे सरदार स्वतः फौजफाटा बाळगी व जेव्हा राजाला गरज पडेल तेव्हा त्याचा साह्यास जाई. ह्यात झाले काय की ते वतनदार त्यांच्या वतनापुरते राजे बनले. त्यांचा सैन्यात जे शिपाई असत त्यांचे इमान हे मुख्य राजा सोबत नसून वतनदारासोबत असे. त्यामुळे "स्वराज्य" ही कल्पनाच नष्ट झाली. अवघड लढाई दिसली की हे वतनदार स्वराज्याकडे पाठ फिरवीत व मोगलांना जाऊन मिळत. त्यामुळे एकच वतन अनेक लोकांना दिले गेले व स्वराज्याच्या न्यायाधिशाला भलत्याच भानगडींना सामोरे जावे लागले. अशातच एका मर्द मराठ्याने (संताजीने) औरंगजेबाच्या तुळापूर येथील छावणीवर अंधारात हल्ला चढवला व प्रत्यक्ष औरंगजेबाच्या तंबूचे सोन्याचे कळस कापून आणले. लोकशाहीर बशीर मोमीन (कवठेकर) लिखित "भंगले स्वप्न महाराष्ट्रा" या नाटकात या धाडसी हल्ल्याचे व संताजी - धनाजी यांच्या पराक्रमाचे दर्शनचं घडवण्यात आले आहे.<ref>खंडूराज गायकवाड, [http://www.navakal.org/images/epaper/20-jan-2019.pdf लेखणीतून ग्रामीण लोककला संपन्न करणारे- बशीर मोमीन कवठेकर!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206202431/http://www.navakal.org/images/epaper/20-jan-2019.pdf |date=2019-12-06 }}, “दै नवाकाळ", 20-Jan-2011”</ref> लगेच पंधरा दिवसात घोरपडे बंधूंनी झुल्फिकारखानावर हल्ला चढवून त्याचे पाच हत्ती पळवून आणले. मराठी सैन्यातील मुख्य सरदारांची दुसरी फळी तयार व्हायला सुरुवात झाली. स्वराज्यावर आलेल्या अमावस्येत राजाराम महाराजांना लांबवर उगवत्या सूर्याची किरणे दिसायला सुरुवात झाली. धनाजी जाधव, संताजी घोरपडे हे दोघे सरदारपण वतनदार होते पण दोघेही देशप्रेम नावाची चीज बाळगून होते. ह्या दोघांनी परत गनिमी कावा सुरू करून शिवाजी महाराजांप्रमाणे अकस्मात हल्ले करायला सुरुवात केली. ह्या दोघांसोबत हुकुमतपनाह, प्रतिनिधी, घोरपडे बंधू (बहिर्जी व मालोजी) ह्या सरदारांनी अनेक छोट्या आघाड्या उघडल्या. दिवसरात्र पायपीट करून हे लोक हल्ले करून अकस्मात माघार घेत. "स्वराज्य" ही कल्पना टिकवून ठेवण्यासाठी ह्या लोकांनी खूप मेहनत घेतली. पुढे जिंजीवरच झुल्फिकारखानाने हल्ला केला. त्याला फ्रेंच सैन्याची मदत होती. महाराज परत अडचणीत आले. जिंजी किल्ला मोठा कठीण आणि लढवायला मजबूत होता. महाराजांनी स्वराज्यात मदतीसाठी सांगावा धाडला आणि दिवसरात्र वाटचाल करत धनाजी जाधव व संताजी कर्नाटकात येऊन पोचले. त्यांनी शाहजादा कामबक्ष व झुल्फिकारखान या मोगली सरदारांचा धुव्वा उडवत परत एकदा जिंजीच्या आजूबाजूच्या परिसर जिंकून घेतला. ह्यानंतर संताजी घोरपडे स्वराज्यासाठी मरेपर्यंत झुंज देत होते. हे इमान पैदा केले शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्याने. महाराजांनी पत्र पाठवून निर्धोक राहा असे सांगितले, पण त्याच वेळेस तंबीही दिली होती. नवीन लोकांसोबत संताजीचे जास्त जमले नाही, त्यामुळे महाराजांनी संताजीस त्याची फौज खाली करण्याचा हुकूमपण दिला व सरसेनापतीपद धनाजीला दिले. पण संताजीने फौज सोडली नाही, तो लढत राहिला पण स्वराज्याच्या बाजूनेच. औरंगजेबाकडे १,४३,००० खडी फौज १११ मराठे सरदार होते. तर छत्रपती राजाराम महाराजांच्या कडे ४१००० सैन्य वराजाराम महाराजांच्या कडे असणाऱ्या व शेवटपर्यंत औरंगजेबाच्या कडे न जाणाऱ्या या ९६आडनावाच्या मराठा सरदारांना व त्यांच्या घराण्यांना क्षत्रिय ९६ कुळी मराठा म्हटले जाते. यावरून राजाराम मह. राजांचा लढा किती विचित्र होता याची कल्पना करता येते. मिर्झा राजाच्या वेळेस शिवाजी महाराजांनी स्वराज्याची कल्पना पार शेवटच्या थरापर्यंत रुजविली होती, पण राजारामाच्या काळात ती पूर्णपणे उखडली गेली होती. {{संदर्भ हवा}} मराठी सैन्यात त्यावेळेस साधारण (वतनदारी मिळून) ३०,००० ते ५०,००० इतके सैन्यपण भरत नव्हते. एकास साडेतीन असा हा लढा होता. शिवाय मोगलांबरोबर हत्ती, तोफखाना हे सर्व, तर मराठ्यांचे सैन्य हे तलवार, बर्च्या व ढाली एवढेच घेऊन लढत होते. सन १६७९ ते १७००पर्यंत महाराष्ट्रावर सतत स्वाऱ्या होत होत्या. दुष्काळ, जाळपोळ यामुळे महाराष्ट्र खचून गेला होता. राज्याची तिजोरी नाही, राजा परागंदा(?), पुरेशी फौज नाही अशा काळात वतनदाऱ्या बहाल करण्याशिवाय दुसरा पर्याय राजाराम महाराजांसमोर नव्हता असे मत आहे. पण नंतर याचे भयंकर दुष्परिणाम महाराष्ट्राला भोगावे लागले. सततची धावपळ, सोबत वाईट प्रकृती यामुळे राजाराम महाराज लवकरच वारले. छत्रपती राजाराम वारल्यावर स्वराज्य परत एकदा डळमळीत झाले. राजाराम महाराजांना दोन पुत्र होते. संभाजी (दुसरे) आणि शिवाजी (तिसरे). ह्यांपैकी राजाराम महाराजांच्या मृत्यूनंतर कर्णाला गादीवर बसवल्याचा उल्लेख रिसायतकार करतात पण तो ३ आठवड्यात वारला. गादी परत पोरकी झाली. संभाजी दुसरे हे राजसबाई आणि राजाराम महाराज ह्यांचे पुत्र होते. राजाराम हा मुळात शांत स्वभावाचा माणूस होता. त्याने राज्यकारभाराची घडी व्यवस्थित घालण्याचा प्रयत्न केला व त्यात तो बऱ्यापैकी यशस्वी झाला. व्यक्तिगतरीत्या तो गुणी, धोरणी व मुत्सद्दी राजकारणी होता. एका पत्रात त्याने दिल्लीवर स्वारी करायची इच्छा व्यक्त केली. काळ पाहिला तर औरंगजेब दक्षिण गिळंकृत करत होता, राजारामाकडे पैसे नव्हते, पुरेसे सैन्य नव्हते आणि हा माणूस दिल्लीला घशात घालू या असे त्याच्या अनुयायांना पत्राद्वारे लिहीत होता. काय म्हणावे ह्या धैर्याला? बेडर वृत्ती, धाडसीपणा की आणखी काही. (इतिहासाची पुनरावृत्ती होते म्हणतात, ती लगेच झाली. १७२८ला साली निझामाने पुणे घशात घातल्यावर बाजीरावाने औरंगाबादवर हल्ला चढविला) हे गुण राजारामाला त्याच्या वडिलांकडून आले. एवढेच नाहीतर त्याने वडिलांसारखी सुरतेला तिसऱ्यांदा हल्ला चढविण्याची तयारी केली होती, पण ऐनवेळी बातमी फुटल्यामुळे त्यांना मोगली सैन्याशी महाराष्ट्रातच मुकाबला द्यावा लागला.. राजाराम महाराज महाराष्ट्रात परत १६९८मध्ये आले. त्यांनी आल्याबरोबर आपला पवित्रा बदलला. आजपर्यंत ज्या लढाया झाल्या होत्या त्या बचावासाठी. नंतर मात्र ज्या झाल्या त्या आक्रमण करण्यासाठी. मोगली सैन्य मराठ्यांच्या प्रतिकारापुढे जास्त असूनही टिकत नव्हते कारण त्यांचा राजा हाल सोसून त्यांना लढण्यास भरीस पाडत होता. स्वतः स्वाऱ्यांवर जात होता. औरंगजेबाने त्याच्या युद्धनीतीत १६९८ ला परत बदल करून मोठी चढाई केली. त्याला घाबरून जाऊन परत एकदा जिंजीला जाण्याबद्दल बोलणे चालले पण त्या बोलण्यास राजाराम महाराजांनी नकार दिला व त्यांनी स्वतःच अनेक स्वाऱ्या चालू केल्या. गदग, वऱ्हाड येथे जाऊन संपत्ती लुटून आणली. महाराज परत एकदा कर्नाटकात गेल्याचा उल्लेख आहे पण त्या स्वारीबद्दल जास्त माहिती नाही. संताजी व धनाजी असे दोन थोर सेनापती त्यांंना लाभले. भरताने जसे रामाचे राज्य स्वीकारले तसे राजारामाने शाहूचे (संभाजीचे) राज्य स्वीकारले. त्यांना छत्रपतीपदाचा मोह नव्हता. कित्येक कागदपत्रांत हे दिसून येईल की तो बरेचदा राज्य थोरल्या भावाचे आहे व मी फक्त काही दिवस त्या राज्याची काळजी घेतोय असे सरदारांना लिहितात. असा थोर राजा महाराष्ट्राला लाभला हे मराठी लोकांचे भाग्य. त्यांनी नवीन राष्ट्र उदयास आणले ही त्यांची कामगिरी. जुन्या इतिहासकारांनी राजारामवर थोडा अन्यायच केला असे वाटते. नवीन पुस्तकांत मात्र त्यांना जे श्रेय दिले पाहिजे ते दिले जात आहे. ==छत्रपती राजाराम महाराजांबद्दलचे लेखन/ मराठी पुस्तके== * छत्रपती राजाराम-ताराराणी [लेखक - ड़ाॅ. [[सदाशिव शिवदे]]] * छत्रपती राजाराम महाराज (मराठा-मोगल रोमहर्षक संघर्ष) [लेखक - अशोकराव शिंदे सरकार] * मराठी रियासत छत्रपती रामराजा [लेखक -[[गो.स. सरदेसाई]]] * भंगले स्वप्न महाराष्ट्रा [नाटक, लेखक - [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]]] * शिवपुत्र राजाराम [लेखक -डाॅ. [[प्रमिला जरग]]] --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ==संदर्भ== * मराठी रियासत - लेखक गो.स.सरदेसाई * मराठ्यांचा इतिहास - सपांदक अ. रा. कुळकर्णी * केम्ब्रिज हिस्ट्री ऑफ इंडिया (५ वा भाग) - ग.ह. खरे {{मराठा साम्राज्य}} [[वर्ग:छत्रपती]] [[वर्ग:मराठा इतिहास]] [[वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १७०० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:चित्र हवे]] fmsm858l6krgdouep36092w0pvgh61u 0 50802 2677176 2543727 2026-04-03T14:09:23Z संतोष गोरे 135680 2677176 wikitext text/x-wiki '''अकोला''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] ४८ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये सध्या [[अकोला जिल्हा|अकोला जिल्ह्यामधील]] ५ व [[वाशिम जिल्हा|वाशिम जिल्ह्यामधील]] १ असे एकूण ६ [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट केले गेले आहेत. ==विधानसभा मतदारसंघ== {| class="wikitable" |- | [[अकोला जिल्हा]] | * [[अकोट विधानसभा मतदारसंघ]] * [[बाळापूर विधानसभा मतदारसंघ]] * [[अकोला पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ]] * [[अकोला पूर्व विधानसभा मतदारसंघ]] * [[मुर्तिजापूर विधानसभा मतदारसंघ]] |- | [[वाशिम जिल्हा]] | * [[रिसोड विधानसभा मतदारसंघ]] |} == खासदार == अनुप धोत्रे{{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची‎ |खा१=- |प१=- |खा२=[[गोपालराव बाजीराव खेडकर]] |प२= [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] |खा३=[[एम.एम. हक्‌]] |प३=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] |खा४=[[के.एम. असगर हुसैन]] |प४=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] |खा५=[[के.एम. असगर हुसैन]] (१९७१-७२) <br /> [[वसंत साठे]] (१९७२-७७) |प५=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]<br />[[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष (खोब्रागडे)]] |खा६=[[वसंत साठे]] |प६=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] |खा७=[[मधुसूदन वैराळे]] |प७=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस(आय)]] |खा८=[[मधुसूदन वैराळे]] |प८=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस(आय)]] |खा९=[[पांडुरंग पुंडलिक फुंडकर]] |प९=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा१०=[[पाडुरंग पुंडलिक फंडकर]] |प१०=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा११=[[पाडुरंग पुंडलिक फंडकर]] |प११=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा१२=[[प्रकाश यशवंत आंबेडकर]] |प१२=[[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष]] |खा१३=[[प्रकाश यशवंत आंबेडकर]] |प१३=[[भारिप बहुजन महासंघ]] |खा१४=[[संजय धोत्रे]] |प१४=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा१५=[[संजय धोत्रे]] |प१५=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा१६=[[संजय धोत्रे]] |प१६=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा१७=[[संजय धोत्रे]] |प१७=[[भारतीय जनता पक्ष]] }} ==निवडणूक निकाल== === २०२४ लोकसभा निवडणुका === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४ लोकसभा निवडणुक]] : [[अकोला लोकसभा मतदारसंघ|अकोला लोकसभा मतदारसंघ निकाल]] ! colspan="2" | पक्ष ! उमेदवार ! प्राप्त मते ! % ! ±% |- | bgcolor=#FBB917| | [[भारतीय जनता पक्ष]] | अनुप संजय धोत्रे | | | |- | bgcolor=#00FFFF| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | अभय काशीनाथ पाटील | | | |- | bgcolor=#22409A| | [[बहुजन समाज पक्ष]] | काशीनाथ विश्वनाथ धामोडे | | | |- | bgcolor=#3B7A57| | [[जय विदर्भ पक्ष]] | अधाऊ रविकांत रामकृष्ण | | | |- | bgcolor=#0000FF| | [[वंचित बहुजन आघाडी]] | [[प्रकाश यशवंत आंबेडकर]] | | | |- | bgcolor=#006600| | [[भारतीय राष्ट्रीय लीग]] | ॲड. नजीब शेख | | | |- | bgcolor=#00FFFF| | [[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (समाजवादी)]] | प्रिती प्रमोद सदानशिव | | | |- | bgcolor=#FAEBD7| | [[जनसेवा गोंडवाना पक्ष]] | बबन महादेव सयाम | | | |- | bgcolor=#7FFFD4| | [[आझाद अधिकार सेना]] | अजाझ मोहम्मद ताहीर | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | अशोक किसनराव थोरात | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | आचार्यदीप सुभाषचंद्र गणोजे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | उज्ज्वला विनायक राऊत | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | दिलीप शत्रूघन म्हैसाने | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | धर्मेंद्र चंद्रप्रकाश कोठारी | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | मुरलीधर लालसिंह पवार | | | |- | bgcolor=#F8F8FF| | [[नोटा (मतदान)|नोटा]] | ‌− | | | |- | colspan="3" |बहुमत | | | |- | colspan="3"|झालेले मतदान | | | |- | | colspan="2" |प्राप्त/कायम |उलटफेर | | |} ===२००९ लोकसभा निवडणुका=== {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान २००९|सामान्य मतदान २००९}} |state=uncollapse | मतदारसंघ = अकोला | पक्ष१ = भारतीय जनता पक्ष | उमेदवार१ = संजय धोत्रे | मते१ = 287526 | टक्केवारी१ = 38.90 | बदल१ = | पक्ष२ = भारिप बहुजन महासंघ | उमेदवार२ = प्रकाश यशवंत आंबेडकर | मते२ = 222678 | टक्केवारी२ = 30.13 | बदल२ = | पक्ष३ = अखिल भारतीय काँग्रेस पक्ष | उमेदवार३ = बाबासाहेब धाबेकर | मते३ = 182776 | टक्केवारी३ = 24.73 | बदल३ = | पक्ष४ = अपक्ष | उमेदवार४ = मुजाहिद खान | मते४ =22666 | टक्केवारी४ = 3.06 | बदल४ = | पक्ष५ = अपक्ष | उमेदवार५ = वासुदेवराव खाडे | मते५ = 8266 | टक्केवारी५ = 1.11 | बदल५ = | पक्ष६ = प्रजातांत्रिक धर्मनिरपेक्ष पक्ष | उमेदवार६ = अतिक जिलानी | मते६ = 4345 | टक्केवारी६ =0.58 | बदल६ = | पक्ष७ =क्रांतिकारी जय हिंद सेना | उमेदवार७ = गणेश ताटे | मते७ = 3059 | टक्केवारी७ = 0.41 | बदल७ = | पक्ष८ = अपक्ष | उमेदवार८ = देवीदास राऊत | मते८ = 2810 | टक्केवारी८ = 0.38 | बदल८ = | पक्ष९ = अपक्ष | उमेदवार९ = ठाकुरदास चौधरी | मते९ = 1994 | टक्केवारी९ = 0.26 | बदल९ = | पक्ष१० = अपक्ष | उमेदवार१० = अजबराव बोंगडे | मते१० = 1430 | टक्केवारी१० = 0.19 | बदल१० = | पक्ष११ = राष्ट्रीय समाज पक्ष | उमेदवार११ = दिपक तिरके | मते११ = 1405 | टक्केवारी११ = 0.19 | बदल११ = | बहुमत_मते = 451429 | बहुमत_टक्केवारी = 61.09 | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = | हजेरी_टक्केवारी = | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = १ <!-- set it to १ if there is no change in party--> | विजयी = भारतीय जनता पक्ष | पराभूत = | बदलाव = }} ===२०१४ लोकसभा निवडणुका=== {{Election box begin | title=[[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = भारिप बहुजन महासंघ |candidate = [[प्रकाश यशवंत आंबेडकर]] |votes = |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय जनता पक्ष |candidate = [[संजय धोत्रे]] |votes = |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |candidate = हिदायत पटेल |votes = |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = आम आदमी पार्टी |candidate = अजय हिंगलेकर |votes = |percentage = |change = }} {{Election box majority| |votes = |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = |percentage = |change = }} {{Election box end}} ==संदर्भ== <references/> ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S13/partycomp19.htm}} {{महाराष्ट्रातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:अकोला लोकसभा मतदारसंघ| ]] [[वर्ग:अकोला जिल्हा]] [[वर्ग:वाशिम जिल्हा]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] 9i4rnhklxs3qpjogxbasq0mz9i92n8u 0 52787 2677304 2269043 2026-04-03T19:02:08Z सांगकाम्या 6385 /* बाह्य दुवे */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677304 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = दाव्हिद नालबंदियान | image = | nickname = <!-- optional --> | country = {{देशध्वज|आर्जेन्टीना}} | residence = | datebirth = [[१ जानेवारी]], [[इ.स. १९८२]] | placebirth = [[कोर्दोबा प्रांत (आर्जेन्टिना)|कोर्दोबा]], [[आर्जेन्टिना]] | height = | weight = | turnedpro = | retired = <!-- optional --> | plays = | careerprizemoney = | singlesrecord = | singlestitles = | highestsinglesranking = | AustralianOpenresult = | FrenchOpenresult = | Wimbledonresult = | USOpenresult = | doublesrecord = | doublestitles = | highestdoublesranking = | grandslamsdoublesresults = | AustralianOpenDoublesresult = | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = | updated = ऑक्टोबर २०११ }} '''दाव्हिद नालबंदियान''' ({{lang-es|David Nalbandian}}; [[१ जानेवारी]], [[इ.स. १९८२]]:[[कोर्दोबा प्रांत (आर्जेन्टिना)|कोर्दोबा]], [[आर्जेन्टिना]] - ) हा एक [[आर्जेन्टिना|आर्जेन्टाईन]] [[टेनिस]]पटू आहे. नालबंदियानने आजवर [[असोसिएशन ऑफ टेनिस प्रोफेशनल्स|एटीपी]] क्रमवारीमध्ये तिसऱ्या क्रमांकापर्यंत मजल मारली आहे. तो २००२ साली [[विंबल्डन टेनिस स्पर्धा|विंबल्डन स्पर्धेच्या]] अंतिम फेरीत पोचला होता. ==बाह्य दुवे== {{Commons category|David Nalbandian|दाव्हिद नालबंदियान}} * [http://www.davidnalbandian.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202001205/http://davidnalbandian.com/ |date=2011-02-02 }} {{DEFAULTSORT:नालबंदियान, दाव्हिद}} [[वर्ग:आर्जेन्टिनी टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] pyhoiuz17369ilp9cs1qgqzwc5jjodx 0 52893 2677300 2194951 2026-04-03T19:01:56Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677300 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = ग्वियेर्मो कॅन्यास | image = | nickname = <!-- optional --> | country = | residence = | datebirth = | placebirth = | height = | weight = | turnedpro = | retired = <!-- optional --> | plays = | careerprizemoney = | singlesrecord = | singlestitles = | highestsinglesranking = | AustralianOpenresult = | FrenchOpenresult = | Wimbledonresult = | USOpenresult = | doublesrecord = | doublestitles = | highestdoublesranking = | grandslamsdoublesresults = | AustralianOpenDoublesresult = | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = | updated = ऑक्टोबर २०११ }} {{विस्तार|टेनिस खेळाडू}} [[वर्ग:आर्जेन्टिनी टेनिस खेळाडू|कॅनास]] 4bwldeldgfa483tiwi8kfvqikuc7hlf 0 52909 2677301 2194952 2026-04-03T19:02:00Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677301 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = ऑगुस्तिन कॅलेरी | image = | nickname = <!-- optional --> | country = | residence = | datebirth = | placebirth = | height = | weight = | turnedpro = | retired = <!-- optional --> | plays = | careerprizemoney = | singlesrecord = | singlestitles = | highestsinglesranking = | AustralianOpenresult = | FrenchOpenresult = | Wimbledonresult = | USOpenresult = | doublesrecord = | doublestitles = | highestdoublesranking = | grandslamsdoublesresults = | AustralianOpenDoublesresult = | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = | updated = ऑक्टोबर २०११ }} हा एक आर्जेन्टिनाचा निवृत्त टेनिस खेळाडू आहे. [[चित्र:Agustin Calleri - Open Godo 2007.jpg|thumb|right|ऑगुस्तिन कॅलेरी]] {{विस्तार|टेनिस खेळाडू}} [[वर्ग:आर्जेन्टिनी टेनिस खेळाडू|कॅलेरी]] nvtbqjwwx3au1xw739ocp0u1h0nl91b 0 52939 2677305 2194956 2026-04-03T19:02:11Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677305 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = हुआन मोनॅको | image = | nickname = <!-- optional --> | country = | residence = | datebirth = | placebirth = | height = | weight = | turnedpro = | retired = <!-- optional --> | plays = | careerprizemoney = | singlesrecord = | singlestitles = | highestsinglesranking = | AustralianOpenresult = | FrenchOpenresult = | Wimbledonresult = | USOpenresult = | doublesrecord = | doublestitles = | highestdoublesranking = | grandslamsdoublesresults = | AustralianOpenDoublesresult = | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = | updated = ऑक्टोबर २०११ }} {{विस्तार|टेनिस खेळाडू}} [[वर्ग:आर्जेन्टिनी टेनिस खेळाडू|मोनॅको, हुआन]] 51lqhb9tv8oo8i8mw53jnf583lv761l 0 53090 2677225 2478921 2026-04-03T16:16:59Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677225 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = अलोना बाँडारेन्को | image = | nickname = <!-- optional --> | country = | residence = | datebirth = | placebirth = | height = | weight = | turnedpro = | retired = <!-- optional --> | plays = | careerprizemoney = | singlesrecord = | singlestitles = | highestsinglesranking = | AustralianOpenresult = | FrenchOpenresult = | Wimbledonresult = | USOpenresult = | doublesrecord = | doublestitles = | highestdoublesranking = | grandslamsdoublesresults = | AustralianOpenDoublesresult = | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = | updated = ऑक्टोबर २०११ }} [[File:Alona Bondarenko - French Open 2008.jpg|thumb|right|अलोना बॉन्डारेन्को]] {{विस्तार|टेनिस खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:बाँडारेन्को, अलोना}} [[वर्ग:युक्रेनी महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 2oo43u3dcpjmpd8f46aowb1l260zm8c 14 53091 2677152 638097 2026-04-03T13:18:48Z Dharmadhyaksha 28394 removed [[Category:युक्रेन]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677152 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:यूक्रेनीयन व्यक्ती|टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार टेनिस खेळाडू]] pjngxxygjr6nkald0ngq2vx2sjgfkbz 2677181 2677152 2026-04-03T14:20:44Z Khirid Harshad 138639 2677181 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:युक्रेनियन व्यक्ती|टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार टेनिस खेळाडू]] jreej53whjts1vs6qo0zni41lyxa2xs 2677211 2677181 2026-04-03T16:00:34Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677211 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:युक्रेनी व्यक्ती|टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार टेनिस खेळाडू]] chv3ytgh1tthxusuwzjndg279beahx7 2677217 2677211 2026-04-03T16:13:50Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677217 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:युक्रेनी टेनिस खेळाडू]] 1zid0uwfwiaajf7b9ewz1jj9tygetgv 0 53110 2677222 2478918 2026-04-03T16:16:47Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677222 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = मरिया कोरित्सेव्हा | image = | nickname = <!-- optional --> | country = [[युक्रेन]] | residence = | datebirth = | placebirth = [[क्यीव्ह]] | height = | weight = | turnedpro = | retired = <!-- optional --> | plays = | careerprizemoney = | singlesrecord = | singlestitles = | highestsinglesranking = | AustralianOpenresult = | FrenchOpenresult = | Wimbledonresult = | USOpenresult = | doublesrecord = | doublestitles = | highestdoublesranking = | grandslamsdoublesresults = | AustralianOpenDoublesresult = | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = | updated = ऑक्टोबर २०११ }} {{विस्तार|टेनिस खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:कोरित्सेव्हा, मरिया}} [[वर्ग:युक्रेनी महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] nibtlexv7iec7nr92z2grk5lzwgewe2 0 53203 2677224 2478920 2026-04-03T16:16:55Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677224 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = तातियाना पेरेबिय्निस | image = | nickname = <!-- optional --> | country = | residence = | datebirth = | placebirth = | height = | weight = | turnedpro = | retired = <!-- optional --> | plays = | careerprizemoney = | singlesrecord = | singlestitles = | highestsinglesranking = | AustralianOpenresult = | FrenchOpenresult = | Wimbledonresult = | USOpenresult = | doublesrecord = | doublestitles = | highestdoublesranking = | grandslamsdoublesresults = | AustralianOpenDoublesresult = | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = | updated = ऑक्टोबर २०११ }} {{विस्तार|टेनिस खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:पेरेबिय्निस, तातियाना}} [[वर्ग:युक्रेनी महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म]] oucp9oxoampclnekf7cd1arqto91ark 14 53206 2677292 2172627 2026-04-03T18:36:20Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677292 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Argentine tennis players}} [[वर्ग:आर्जेन्टिनी व्यक्ती|टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार टेनिस खेळाडू]] ebi1e6g58s05ef0goizie3sns9v17vg 2677303 2677292 2026-04-03T19:02:07Z अभय नातू 206 वर्ग 2677303 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:आर्जेन्टिनी टेनिस खेळाडू]] qtd8boq4lfamgwxlzr0atpwnj2nfdi6 0 53290 2677226 2563973 2026-04-03T16:17:03Z सांगकाम्या 6385 /* बाह्य दुवे */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677226 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[File:Kateryna Bondarenko Antwerpen 2008.jpg|right|thumb|{{लेखनाव}}]] '''{{लेखनाव}}''' ([[युक्रेनियन भाषा|युक्रेनियन]]: Катерина Володимирівна Бондаренко) ([[ऑगस्ट ८]], [[इ.स. १९८६|१९८६]] - हयात) ही [[युक्रेन|युक्रेनातील]] व्यावसायिक महिला [[टेनिस|टेनिस खेळाडू]] आहे. तिने [[२००८ ऑस्ट्रेलियन ओपन |२००८ ऑस्ट्रेलियन खुल्या स्पर्धेतल्या]] दुहेरी गटात विजेतेपद पटकावले. == बाह्य दुवे == * [http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Info/0,,12781~1078,00.html डब्ल्यू.टी.ए. टूर्स अधिकृत संकेतस्थळ - प्रोफाइल (इंग्लिश मजकूर)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822050806/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Info/0,,12781~1078,00.html |date=2009-08-22 }} {{DEFAULTSORT:बॉंडारेन्को,काटेरिना}} [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:युक्रेनी महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] fj305aznr8b988mcx7xsjppig0tfbil 0 53555 2677297 2172381 2026-04-03T18:42:29Z अभय नातू 206 removed [[Category:आर्जेन्टिनाचे भौतिकशास्त्रज्ञ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677297 wikitext text/x-wiki '''लुइस फेदेरिको लेलवा''' ([[सप्टेंबर ६|६ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९०६|१९०६]]:[[फ्रान्स]] - [[डिसेंबर २|२ डिसेंबर]], [[इ.स. १९८७|१९८७]]) हा [[आर्जेन्टिना]]<nowiki/>चा डॉक्टर आणि जैवरसायनशास्त्रज्ञ होता. याला १९७० चे [[रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक]] प्रदान करण्यात आले होते. [[File:Luis Federico Leloir - young.jpg|thumb|250px|लुइस फेदेरिको लेलवा]] {{विस्तार}} {{भौतिकशास्त्रज्ञ‎‎}} [[वर्ग:आर्जेन्टिनी भौतिकशास्त्रज्ञ|लेलवा, लुइस फेदेरिको]] [[वर्ग:रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] smdp3kr0l407q8jz11ew0n2x0jxihau 14 53556 2677293 2172628 2026-04-03T18:36:23Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677293 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:आर्जेन्टिनी व्यक्ती|भौतिकशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:देशानुसार भौतिकशास्त्रज्ञ]] g6dkket59agus4r5bd2yu84z77e7rxr 2677298 2677293 2026-04-03T18:42:51Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677298 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:आर्जेन्टिनी भौतिकशास्त्रज्ञ]] 6qm6g6clebw2tcx0ogspumiqyt6mnjx 0 57247 2677291 2346424 2026-04-03T18:36:16Z सांगकाम्या 6385 /* संदर्भ */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677291 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = चे गेव्हारा | चित्र = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = चे गेव्हारा | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = अर्नेस्टो गेव्हारा | जन्म_दिनांक = १४ जून, इ.स. १९२८ | जन्म_स्थान = [[रोझारियो]], [[सांता फे (प्रांत)|सांता फे]], [[आर्जेन्टिना]] | मृत्यू_दिनांक = ९ ऑक्टॉबर, इ.स. १९६७ (वय ३९) | मृत्यू_स्थान = [[ला हिगुएरा]], [[वायेग्रांदे (प्रांत)|वायेग्रांदे]], [[बोलिव्हिया]] | मृत्यू_कारण = [[मृत्युदंड]] | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = [[चे गेव्हारा माउसोलियम]], [[सांता क्लारा (क्यूबा)|सांता क्लारा]], [[क्यूबा]] | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = बुएनोस आइरेस विद्यापीठ | पेशा = डॉक्टर, लेखक | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = क्रांतिकारक | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = | जोडीदार = | अपत्ये = | वडील = अर्नेस्टो गेव्हारा लिंच | आई = | नातेवाईक = | पुरस्कार = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | संकीर्ण = }} डॉक्टर '''अर्नेस्टो "चे" गेव्हारा''' ([[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]]: ''Ernesto Che Guevara''), ऊर्फ '''चे गेव्हारा''' किंवा '''एल चे''' किंवा '''चे''', ([[जून १४]], [[इ.स. १९२८]] - [[ऑक्टोबर ९]], [[इ.स. १९६७]]) हा [[आर्जेंटिना]]चा [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]] क्रांतिकारक, लेखक, गनिमी लढवय्यांचा म्होरक्या, राजकीय नेता आणि लष्करतज्ज्ञ होता. तो [[क्यूबाची क्रांती|क्यूबाच्या क्रांति]]काळातला एक प्रमुख नेता होता. वैद्यकीय शिक्षण घेत असताना चेने [[लॅटिन अमेरिका|लॅटिन अमेरिकेचे]] भ्रमण केले. त्यादरम्यान त्याला गरिबी व एलियनेशनचे विदारक दृश्य आढळले. त्यामुळे त्याचे मतपरिवर्तन झाले. त्याचे अनुभव व त्याच्या निरीक्षणांद्वारे तो ह्या निष्कर्षापर्यंत पोहोचला की "लॅटिन अमेरिकन प्रदेशात रुजलेली आर्थिक विषमता ही [[भांडवलशाही]], [[एकाधिकार|एकाधिकारशाही]], [[नव-वसाहतवाद]] व [[साम्राज्यवाद]] ह्या आंतरिक घटकांचा परिणाम आहे. ह्यावर एकमात्र उपाय म्हणजे जागतिक क्रांती आहे." ह्या विचारांनी त्याला [[ग्वाटेमाला]]च्या सामाजिक पुनर्रचनेमध्ये सहभागी होण्यास प्रवृत्त केले. हे पुनर्रचनेचे कार्य ग्वाटेमालाच्या तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष [[जॅकोबो आर्बेंझ]] ह्यांच्या नेतृत्वाखाली झाले होते. == सुरुवातीचे जीवन == चे गेव्हारा याचा जन्म १४ जून १९२८ रोजी दक्षिण अमेरिकेतील अर्जेन्टिनामध्ये देशात झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=ग्रेट मराठी|title=क्रांतिकारक अर्नेस्टो चे गव्हेराच्या काही आठवणी|दुवा=http://greatmarathi.com/che-guevara/|संकेतस्थळ=greatmarathi.com|ॲक्सेसदिनांक=26 जानेवारी 2020|archive-date=2020-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126082417/http://greatmarathi.com/che-guevara/|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:गेव्हारा,चे}} [[वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९६७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:आर्जेन्टिनी व्यक्ती]] [[वर्ग:क्युबाचा इतिहास]] [[वर्ग:मार्क्सवाद]] 2k384jnv9b2pz2m3ewczc56415wmk76 0 59907 2677220 2478915 2026-04-03T16:16:27Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677220 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = व्हिक्टोरिया कुतुझोव्हा | image = | nickname = <!-- optional --> | country = | residence = | datebirth = | placebirth = | height = | weight = | turnedpro = | retired = <!-- optional --> | plays = | careerprizemoney = | singlesrecord = | singlestitles = | highestsinglesranking = | AustralianOpenresult = | FrenchOpenresult = | Wimbledonresult = | USOpenresult = | doublesrecord = | doublestitles = | highestdoublesranking = | grandslamsdoublesresults = | AustralianOpenDoublesresult = | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = | updated = ऑक्टोबर २०११ }} {{विस्तार|टेनिस खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:कुतुझोव्हा, व्हिक्टोरिया}} [[वर्ग:युक्रेनी महिला टेनिस खेळाडू|कुतुझोव्हा, व्हिक्टोरिया]] [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]] a2k7svmptgqf0dlqntiz988a7px1gtr 0 63173 2677302 2329340 2026-04-03T19:02:04Z सांगकाम्या 6385 /* बाह्य दुवे */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677302 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player |playername=हुआन मार्तिन देल पोत्रो |full name= हुआन मार्तिन देल पोत्रो |image=[[चित्र:Juan Martin Del Potro - Queen's Club 2011.jpg|250 px]] |nickname= |country= {{देशध्वज|ARG}} |residence= [[तांदिल]], [[बुएनोस आइरेस प्रांत]] |datebirth= {{birth date and age|1988|9|23}} |placebirth= [[तांदिल]], [[बुएनोस आइरेस प्रांत]] |height= {{height|m= 1.98}} |weight= |turnedpro= २००५ |plays= उजव्या हाताने, दोन हाती बॅकहँड |grip= western |careerprizemoney= $७६,२०,८३५ |singlesrecord= १८३ - ८५ |singlestitles= ९ |highestsinglesranking= क्र. ४ ([[जानेवारी ११]], [[इ.स. २०१०|२०१०]]) |AustralianOpenresult= उपांत्यपूर्व (२००९) |FrenchOpenresult= उपांत्य (२००९) |Wimbledonresult= चौथी फेरी (२०११) |USOpenresult= विजयी (२००९) |Othertournaments = No |MastersCupresult = |Olympicsresult = |doublesrecord= २४ - २२ |doublestitles= १ |highestdoublesranking= |updated= [[सप्टेंबर २२]], [[इ.स. २०११]] }} '''हुआन मार्तिन देल पोत्रो''' ({{lang-es|Juan Martín del Potro}}) हा एक [[आर्जेन्टिना|आर्जेन्टाईन]] [[टेनिस]]पटू आहे. २००८ साली व्यावसायिक टेनिसमध्ये पदार्पण केल्यानंतर देल पोत्रोने सलग पहिल्या चार स्पर्धा जिंकण्याचा विक्रम केला. [[२००९ युएस ओपन|२००९]] सालची [[यु.एस. ओपन (टेनिस)|युएस ओपन]] जिंकणारा देल पोत्रो हा दुसरा आर्जेन्टाईन ग्रँड स्लॅम विजेता आहे. तसेच [[रॉजर फेडरर]] व [[रफायेल नदाल]] ह्या दोघांना एकाच स्पर्धेत पराभूत करण्याचा विक्रम करणारा देल पोत्रो हा पहिला टेनिस खेळाडू आहे. जानेवारी २०१० मध्ये [[असोसिएशन ऑफ टेनिस प्रोफेशनल्स|एटीपी]] क्रमवारीत चौथ्या क्रमांकावर पोचलेला देल पोत्रो मनगट दुखापतीमुळे २०१० सालामधील बऱ्याचशा स्पर्धा खेळू शकला नाही. सध्या देल पोत्रो १३व्या क्रमांकावर आहे. ==बाह्य दुवे== {{Commons category|Juan Martín del Potro|हुआन मार्तिन देल पोत्रो}} * {{Official website|http://www.del-potro.com.ar/}} {{es icon}} * {{ATP|id=D683}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:देल पोर्तो, हुआन मार्टिन}} [[वर्ग:आर्जेन्टिनी टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] e3fvow9nono7jmvxhuivmm42nlz1d3c 0 70474 2677114 2568677 2026-04-03T12:55:18Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677114 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | नाव = राणी बंग | चित्र = Dr. Abhay and Rani Bang 3.jpg | चित्र_आकारमान = 250px | चित्रशीर्षक = अभय व राणी बंग | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1951|0|0}} <!--वर्ष फक्त दिले आहे, तारीख अनिश्चित--> | जन्म_स्थान = [[चंद्रपूर]], [[महाराष्ट्र]] | जन्मनाव = राणी चारी | निवासस्थान = शोधग्राम, [[गडचिरोली]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | शिक्षण = एम.बी.बी.एस., एम.डी. (स्त्रीरोगशास्त्र), एम.पी.एच. | प्रशिक्षणसंस्था = [[जॉन्स हॉपकिन्स विद्यापीठ]], [[बाल्टिमोर]], [[अमेरिका]] | पेशा = वैद्यकीय संशोधक, सामाजिक कार्यकर्त्या, लेखिका | कारकीर्द_काळ = १९८५ पासून | जोडीदार = [[अभय बंग]] | अपत्ये = आनंद, अमृत | पुरस्कार = [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२००३), [[पद्मश्री पुरस्कार]] (२०१८), डी.लिट. (टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठ) | संकेतस्थळ = http://www.searchgadchiroli.org/ }} '''राणी बंग''' (जन्म: १९५१) या मराठी वैद्यकीय संशोधक, सामाजिक कार्यकर्त्या आणि लेखिका आहेत.<ref name="loksatta_sarva">{{Cite web |title=लोकसत्ता सर्व कार्येषु सर्वदा कार्यक्रमात डॉ. राणी बंग |url=https://www.loksatta.com/mumbai/dr-rani-bang-in-loksatta-sarva-karyeshu-sarvada-event-1790860/ |website=लोकसत्ता |date=2018-03-15 |access-date=2025-05-14}}</ref> त्या [[सर्च (संस्था)|सर्च]] या संस्थेमार्फत [[गडचिरोली]] येथे ग्रामीण आणि आदिवासी भागात वैद्यकीय सेवा, संशोधन आणि सामाजिक कार्य करतात.<ref name="loksatta_nirman">{{Cite web |title=निर्माण संस्थेचे सामाजिक कार्य |url=https://www.loksatta.com/mumbai/nirman-sanstha-social-work-abhay-and-rani-bang-1522798/ |website=लोकसत्ता |date=2017-10-11 |access-date=2025-05-14}}</ref> त्यांच्या पती [[अभय बंग]] यांच्यासोबत त्यांनी आदिवासी आणि ग्रामीण महिलांच्या आरोग्य समस्यांवर महत्त्वपूर्ण संशोधन केले आहे, ज्याला आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाली आहे.<ref name="loksatta_lancet">{{Cite web |title=डॉ. राणी बंग यांचा लॅन्सेटकडून सन्मान |url=https://www.loksatta.com/pune/dr-rani-bang-honored-by-lancet-abn-97-2400483/ |website=लोकसत्ता |date=2019-05-11 |access-date=2025-05-14}}</ref> त्यांचे ''कानोसा'' आणि ''गोईण'' ही पुस्तके आदिवासी स्त्रियांच्या आरोग्य आणि जीवनावर प्रकाश टाकतात.<ref name="loksatta_goin">{{Cite web |title=स्त्रियांसाठी मायेचा शब्द |url=https://www.loksatta.com/lokrang/a-term-of-endearment-for-women-padmashri-dr-rani-and-dr-abhay-bang-amy-95-3442773/ |website=लोकसत्ता |date=2023-01-21 |access-date=2025-05-14}}</ref> == बालपण == राणी बंग यांचा जन्म चंद्रपूर जिल्ह्यात झाला. त्यांचे पूर्वाश्रमीचे नाव राणी चारी आहे. त्यांचे वडील प्रसिद्ध वैद्य होते. त्यांचे सुरुवातीचे शिक्षण चंद्रपूर येथे झाले. == शिक्षण == राणी बंग यांनी [[नागपूर मेडिकल कॉलेज]]मधून एम.बी.बी.एस. पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी [[स्त्रीरोगशास्त्र]] (Gynecology) या विषयात एम.डी. केले. १९८४ मध्ये त्यांनी [[जॉन्स हॉपकिन्स विद्यापीठ]], अमेरिका येथून मास्टर्स इन पब्लिक हेल्थ (एम.पी.एच.) पदवी प्राप्त केली. == वैयक्तिक आयुष्य == राणी बंग यांनी [[अभय बंग]] यांच्याशी प्रेमविवाह केला. दोघेही नागपूर मेडिकल कॉलेजचे विद्यार्थी होते. त्यांना आनंद आणि अमृत ही दोन मुले आहेत. राणी यांचा कार्यतत्पर आणि संवेदनशील स्वभाव त्यांचे वैशिष्ट्य आहे. त्यांनी गडचिरोलीसारख्या मागास भागात वैद्यकीय आणि सामाजिक कार्यासाठी स्वतःला वाहून घेतले. == कार्य == राणी बंग यांनी [[सर्च (संस्था)|सर्च]] संस्थेमार्फत गडचिरोलीतील आदिवासी आणि ग्रामीण भागात वैद्यकीय सेवा आणि संशोधन कार्य केले. त्यांचे प्रमुख कार्य खालीलप्रमाणे: * '''स्त्री आरोग्य संशोधन''': गडचिरोलीतील दोन गावांमधील संशोधनातून त्यांनी सिद्ध केले की ९२% स्त्रियांना गायनॅकॉलॉजिकल आजार आहेत. यामुळे जागतिक आरोग्य संघटनेने "वूमन अँड चाईल्ड हेल्थ" ही घोषणा स्वीकारली. * '''दारूबंदी चळवळ''': अभय बंग यांच्यासोबत त्यांनी १९८८ मध्ये गडचिरोलीत दारूबंदी चळवळ यशस्वी केली. * '''सर्च संस्था''': सर्च संस्थेमार्फत त्यांनी अशिक्षित आदिवासी महिलांना आरोग्यदूत म्हणून प्रशिक्षण देऊन वैद्यकीय सेवा पुरवल्या. == साहित्य == राणी बंग यांनी आदिवासी स्त्रियांच्या आरोग्य आणि जीवनावर दोन पुस्तके लिहिली आहेत: *'''कानोसा''': या पुस्तकात गडचिरोलीतील आदिवासी स्त्रियांच्या व्यक्तिगत जीवनातील संवेदनशील आणि खाजगी विषयांवर त्यांनी मनमोकळेपणाने लिहिले आहे. यात स्त्री-पुरुष संबंध आणि प्रजनन या विषयांचा वेध घेतला आहे. *'''गोईण''': 'गोईण' म्हणजे मैत्रीण. या पुस्तकात गडचिरोलीतील आदिवासींशी संवादातून मिळालेली माहिती संकलित केली आहे. यात जंगलातील झाडांचे खाद्य, औषधी, सरपण आणि इतर उपयोग यांचे वर्णन आहे. == पुरस्कार == राणी बंग आणि अभय बंग यांना खालील पुरस्कार मिळाले आहेत: *[[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२००३) *[[पद्मश्री पुरस्कार]] (२०१८) *टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठाची डी.लिट. सन्माननीय पदवी त्यांच्या साहित्याला आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार == संदर्भ == *''खरेखुरे आयडॉल्स'', युनिक फीचर्स, २००६, संपादक: [[सुहास कुलकर्णी]], लेख: [[श्रुती पानसे]], पाने ११-१९ *''कानोसा'', राणी बंग *''गोईण'', राणी बंग == बाह्य दुवे == [http://www.searchgadchiroli.org/ सर्च संस्थेचे संकेतस्थळ] [http://www.youtube.com/watch?v=aMq7zkFKqT8 राणी बंग - गडचिरोलीतील अनुभव] {{DEFAULTSORT:बंग, राणी}} [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म]] [[वर्ग:महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:मराठी डॉक्टर]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील सामाजिक कार्यकर्ते]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील वैद्यकीय डॉक्टर]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 4grj28tetasgr8cs518oz1idxs322cq 2677115 2677114 2026-04-03T12:55:46Z संतोष गोरे 135680 2677115 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | नाव = राणी बंग | चित्र = Dr. Abhay and Rani Bang 3.jpg | चित्र_आकारमान = 250px | चित्रशीर्षक = अभय व राणी बंग | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1951|0|0}} <!--वर्ष फक्त दिले आहे, तारीख अनिश्चित--> | जन्म_स्थान = [[चंद्रपूर]], [[महाराष्ट्र]] | जन्मनाव = राणी चारी | निवासस्थान = शोधग्राम, [[गडचिरोली]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | शिक्षण = एम.बी.बी.एस., एम.डी. (स्त्रीरोगशास्त्र), एम.पी.एच. | प्रशिक्षणसंस्था = [[जॉन्स हॉपकिन्स विद्यापीठ]], [[बाल्टिमोर]], [[अमेरिका]] | पेशा = वैद्यकीय संशोधक, सामाजिक कार्यकर्त्या, लेखिका | कारकीर्द_काळ = १९८५ पासून | जोडीदार = [[अभय बंग]] | अपत्ये = आनंद, अमृत | पुरस्कार = [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२००३), [[पद्मश्री पुरस्कार]] (२०१८), डी.लिट. (टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठ) | संकेतस्थळ = http://www.searchgadchiroli.org/ }} '''राणी बंग''' (जन्म: १९५१) या मराठी वैद्यकीय संशोधक, सामाजिक कार्यकर्त्या आणि लेखिका आहेत.<ref name="loksatta_sarva">{{Cite web |title=लोकसत्ता सर्व कार्येषु सर्वदा कार्यक्रमात डॉ. राणी बंग |url=https://www.loksatta.com/mumbai/dr-rani-bang-in-loksatta-sarva-karyeshu-sarvada-event-1790860/ |website=लोकसत्ता |date=2018-03-15 |access-date=2025-05-14}}</ref> त्या [[सर्च (संस्था)|सर्च]] या संस्थेमार्फत [[गडचिरोली]] येथे ग्रामीण आणि आदिवासी भागात वैद्यकीय सेवा, संशोधन आणि सामाजिक कार्य करतात.<ref name="loksatta_nirman">{{Cite web |title=निर्माण संस्थेचे सामाजिक कार्य |url=https://www.loksatta.com/mumbai/nirman-sanstha-social-work-abhay-and-rani-bang-1522798/ |website=लोकसत्ता |date=2017-10-11 |access-date=2025-05-14}}</ref> त्यांच्या पती [[अभय बंग]] यांच्यासोबत त्यांनी आदिवासी आणि ग्रामीण महिलांच्या आरोग्य समस्यांवर महत्त्वपूर्ण संशोधन केले आहे, ज्याला आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाली आहे.<ref name="loksatta_lancet">{{Cite web |title=डॉ. राणी बंग यांचा लॅन्सेटकडून सन्मान |url=https://www.loksatta.com/pune/dr-rani-bang-honored-by-lancet-abn-97-2400483/ |website=लोकसत्ता |date=2019-05-11 |access-date=2025-05-14}}</ref> त्यांचे ''कानोसा'' आणि ''गोईण'' ही पुस्तके आदिवासी स्त्रियांच्या आरोग्य आणि जीवनावर प्रकाश टाकतात.<ref name="loksatta_goin">{{Cite web |title=स्त्रियांसाठी मायेचा शब्द |url=https://www.loksatta.com/lokrang/a-term-of-endearment-for-women-padmashri-dr-rani-and-dr-abhay-bang-amy-95-3442773/ |website=लोकसत्ता |date=2023-01-21 |access-date=2025-05-14}}</ref> == बालपण == राणी बंग यांचा जन्म चंद्रपूर जिल्ह्यात झाला. त्यांचे पूर्वाश्रमीचे नाव राणी चारी आहे. त्यांचे वडील प्रसिद्ध वैद्य होते. त्यांचे सुरुवातीचे शिक्षण चंद्रपूर येथे झाले. == शिक्षण == राणी बंग यांनी [[नागपूर मेडिकल कॉलेज]]मधून एम.बी.बी.एस. पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी [[स्त्रीरोगशास्त्र]] (Gynecology) या विषयात एम.डी. केले. १९८४ मध्ये त्यांनी [[जॉन्स हॉपकिन्स विद्यापीठ]], अमेरिका येथून मास्टर्स इन पब्लिक हेल्थ (एम.पी.एच.) पदवी प्राप्त केली. == वैयक्तिक आयुष्य == राणी बंग यांनी [[अभय बंग]] यांच्याशी प्रेमविवाह केला. दोघेही नागपूर मेडिकल कॉलेजचे विद्यार्थी होते. त्यांना आनंद आणि अमृत ही दोन मुले आहेत. राणी यांचा कार्यतत्पर आणि संवेदनशील स्वभाव त्यांचे वैशिष्ट्य आहे. त्यांनी गडचिरोलीसारख्या मागास भागात वैद्यकीय आणि सामाजिक कार्यासाठी स्वतःला वाहून घेतले. == कार्य == राणी बंग यांनी [[सर्च (संस्था)|सर्च]] संस्थेमार्फत गडचिरोलीतील आदिवासी आणि ग्रामीण भागात वैद्यकीय सेवा आणि संशोधन कार्य केले. त्यांचे प्रमुख कार्य खालीलप्रमाणे: * '''स्त्री आरोग्य संशोधन''': गडचिरोलीतील दोन गावांमधील संशोधनातून त्यांनी सिद्ध केले की ९२% स्त्रियांना गायनॅकॉलॉजिकल आजार आहेत. यामुळे जागतिक आरोग्य संघटनेने "वूमन अँड चाईल्ड हेल्थ" ही घोषणा स्वीकारली. * '''दारूबंदी चळवळ''': अभय बंग यांच्यासोबत त्यांनी १९८८ मध्ये गडचिरोलीत दारूबंदी चळवळ यशस्वी केली. * '''सर्च संस्था''': सर्च संस्थेमार्फत त्यांनी अशिक्षित आदिवासी महिलांना आरोग्यदूत म्हणून प्रशिक्षण देऊन वैद्यकीय सेवा पुरवल्या. == साहित्य == राणी बंग यांनी आदिवासी स्त्रियांच्या आरोग्य आणि जीवनावर दोन पुस्तके लिहिली आहेत: *'''कानोसा''': या पुस्तकात गडचिरोलीतील आदिवासी स्त्रियांच्या व्यक्तिगत जीवनातील संवेदनशील आणि खाजगी विषयांवर त्यांनी मनमोकळेपणाने लिहिले आहे. यात स्त्री-पुरुष संबंध आणि प्रजनन या विषयांचा वेध घेतला आहे. *'''गोईण''': 'गोईण' म्हणजे मैत्रीण. या पुस्तकात गडचिरोलीतील आदिवासींशी संवादातून मिळालेली माहिती संकलित केली आहे. यात जंगलातील झाडांचे खाद्य, औषधी, सरपण आणि इतर उपयोग यांचे वर्णन आहे. == पुरस्कार == राणी बंग आणि अभय बंग यांना खालील पुरस्कार मिळाले आहेत: *[[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२००३) *[[पद्मश्री पुरस्कार]] (२०१८) *टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठाची डी.लिट. सन्माननीय पदवी त्यांच्या साहित्याला आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार == संदर्भ == *''खरेखुरे आयडॉल्स'', युनिक फीचर्स, २००६, संपादक: [[सुहास कुलकर्णी]], लेख: [[श्रुती पानसे]], पाने ११-१९ *''कानोसा'', राणी बंग *''गोईण'', राणी बंग == बाह्य दुवे == [http://www.searchgadchiroli.org/ सर्च संस्थेचे संकेतस्थळ] [http://www.youtube.com/watch?v=aMq7zkFKqT8 राणी बंग - गडचिरोलीतील अनुभव] {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:बंग, राणी}} [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म]] [[वर्ग:महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:मराठी डॉक्टर]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील सामाजिक कार्यकर्ते]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील वैद्यकीय डॉक्टर]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] hh8hxcak810hzgrfae0pei5elrplwfn 2677116 2677115 2026-04-03T12:56:02Z संतोष गोरे 135680 2677116 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | नाव = राणी बंग | चित्र = Dr. Abhay and Rani Bang 3.jpg | चित्र_आकारमान = 250px | चित्रशीर्षक = अभय व राणी बंग | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1951|0|0}} <!--वर्ष फक्त दिले आहे, तारीख अनिश्चित--> | जन्म_स्थान = [[चंद्रपूर]], [[महाराष्ट्र]] | जन्मनाव = राणी चारी | निवासस्थान = शोधग्राम, [[गडचिरोली]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | शिक्षण = एम.बी.बी.एस., एम.डी. (स्त्रीरोगशास्त्र), एम.पी.एच. | प्रशिक्षणसंस्था = [[जॉन्स हॉपकिन्स विद्यापीठ]], [[बाल्टिमोर]], [[अमेरिका]] | पेशा = वैद्यकीय संशोधक, सामाजिक कार्यकर्त्या, लेखिका | कारकीर्द_काळ = १९८५ पासून | जोडीदार = [[अभय बंग]] | अपत्ये = आनंद, अमृत | पुरस्कार = [[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२००३), [[पद्मश्री पुरस्कार]] (२०१८), डी.लिट. (टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठ) | संकेतस्थळ = http://www.searchgadchiroli.org/ }} '''राणी बंग''' (जन्म: १९५१) या मराठी वैद्यकीय संशोधक, सामाजिक कार्यकर्त्या आणि लेखिका आहेत.<ref name="loksatta_sarva">{{Cite web |title=लोकसत्ता सर्व कार्येषु सर्वदा कार्यक्रमात डॉ. राणी बंग |url=https://www.loksatta.com/mumbai/dr-rani-bang-in-loksatta-sarva-karyeshu-sarvada-event-1790860/ |website=लोकसत्ता |date=2018-03-15 |access-date=2025-05-14}}</ref> त्या [[सर्च (संस्था)|सर्च]] या संस्थेमार्फत [[गडचिरोली]] येथे ग्रामीण आणि आदिवासी भागात वैद्यकीय सेवा, संशोधन आणि सामाजिक कार्य करतात.<ref name="loksatta_nirman">{{Cite web |title=निर्माण संस्थेचे सामाजिक कार्य |url=https://www.loksatta.com/mumbai/nirman-sanstha-social-work-abhay-and-rani-bang-1522798/ |website=लोकसत्ता |date=2017-10-11 |access-date=2025-05-14}}</ref> त्यांच्या पती [[अभय बंग]] यांच्यासोबत त्यांनी आदिवासी आणि ग्रामीण महिलांच्या आरोग्य समस्यांवर महत्त्वपूर्ण संशोधन केले आहे, ज्याला आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाली आहे.<ref name="loksatta_lancet">{{Cite web |title=डॉ. राणी बंग यांचा लॅन्सेटकडून सन्मान |url=https://www.loksatta.com/pune/dr-rani-bang-honored-by-lancet-abn-97-2400483/ |website=लोकसत्ता |date=2019-05-11 |access-date=2025-05-14}}</ref> त्यांचे ''कानोसा'' आणि ''गोईण'' ही पुस्तके आदिवासी स्त्रियांच्या आरोग्य आणि जीवनावर प्रकाश टाकतात.<ref name="loksatta_goin">{{Cite web |title=स्त्रियांसाठी मायेचा शब्द |url=https://www.loksatta.com/lokrang/a-term-of-endearment-for-women-padmashri-dr-rani-and-dr-abhay-bang-amy-95-3442773/ |website=लोकसत्ता |date=2023-01-21 |access-date=2025-05-14}}</ref> == बालपण == राणी बंग यांचा जन्म चंद्रपूर जिल्ह्यात झाला. त्यांचे पूर्वाश्रमीचे नाव राणी चारी आहे. त्यांचे वडील प्रसिद्ध वैद्य होते. त्यांचे सुरुवातीचे शिक्षण चंद्रपूर येथे झाले. == शिक्षण == राणी बंग यांनी [[नागपूर मेडिकल कॉलेज]]मधून एम.बी.बी.एस. पदवी मिळवली. त्यानंतर त्यांनी [[स्त्रीरोगशास्त्र]] (Gynecology) या विषयात एम.डी. केले. १९८४ मध्ये त्यांनी [[जॉन्स हॉपकिन्स विद्यापीठ]], अमेरिका येथून मास्टर्स इन पब्लिक हेल्थ (एम.पी.एच.) पदवी प्राप्त केली. == वैयक्तिक आयुष्य == राणी बंग यांनी [[अभय बंग]] यांच्याशी प्रेमविवाह केला. दोघेही नागपूर मेडिकल कॉलेजचे विद्यार्थी होते. त्यांना आनंद आणि अमृत ही दोन मुले आहेत. राणी यांचा कार्यतत्पर आणि संवेदनशील स्वभाव त्यांचे वैशिष्ट्य आहे. त्यांनी गडचिरोलीसारख्या मागास भागात वैद्यकीय आणि सामाजिक कार्यासाठी स्वतःला वाहून घेतले. == कार्य == राणी बंग यांनी [[सर्च (संस्था)|सर्च]] संस्थेमार्फत गडचिरोलीतील आदिवासी आणि ग्रामीण भागात वैद्यकीय सेवा आणि संशोधन कार्य केले. त्यांचे प्रमुख कार्य खालीलप्रमाणे: * '''स्त्री आरोग्य संशोधन''': गडचिरोलीतील दोन गावांमधील संशोधनातून त्यांनी सिद्ध केले की ९२% स्त्रियांना गायनॅकॉलॉजिकल आजार आहेत. यामुळे जागतिक आरोग्य संघटनेने "वूमन अँड चाईल्ड हेल्थ" ही घोषणा स्वीकारली. * '''दारूबंदी चळवळ''': अभय बंग यांच्यासोबत त्यांनी १९८८ मध्ये गडचिरोलीत दारूबंदी चळवळ यशस्वी केली. * '''सर्च संस्था''': सर्च संस्थेमार्फत त्यांनी अशिक्षित आदिवासी महिलांना आरोग्यदूत म्हणून प्रशिक्षण देऊन वैद्यकीय सेवा पुरवल्या. == साहित्य == राणी बंग यांनी आदिवासी स्त्रियांच्या आरोग्य आणि जीवनावर दोन पुस्तके लिहिली आहेत: *'''कानोसा''': या पुस्तकात गडचिरोलीतील आदिवासी स्त्रियांच्या व्यक्तिगत जीवनातील संवेदनशील आणि खाजगी विषयांवर त्यांनी मनमोकळेपणाने लिहिले आहे. यात स्त्री-पुरुष संबंध आणि प्रजनन या विषयांचा वेध घेतला आहे. *'''गोईण''': 'गोईण' म्हणजे मैत्रीण. या पुस्तकात गडचिरोलीतील आदिवासींशी संवादातून मिळालेली माहिती संकलित केली आहे. यात जंगलातील झाडांचे खाद्य, औषधी, सरपण आणि इतर उपयोग यांचे वर्णन आहे. == पुरस्कार == राणी बंग आणि अभय बंग यांना खालील पुरस्कार मिळाले आहेत: *[[महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार]] (२००३) *[[पद्मश्री पुरस्कार]] (२०१८) *टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठाची डी.लिट. सन्माननीय पदवी त्यांच्या साहित्याला आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार == संदर्भ == *''खरेखुरे आयडॉल्स'', युनिक फीचर्स, २००६, संपादक: [[सुहास कुलकर्णी]], लेख: [[श्रुती पानसे]], पाने ११-१९ *''कानोसा'', राणी बंग *''गोईण'', राणी बंग == बाह्य दुवे == * [http://www.searchgadchiroli.org/ सर्च संस्थेचे संकेतस्थळ] * [http://www.youtube.com/watch?v=aMq7zkFKqT8 राणी बंग - गडचिरोलीतील अनुभव] {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:बंग, राणी}} [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म]] [[वर्ग:महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:मराठी डॉक्टर]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील सामाजिक कार्यकर्ते]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील वैद्यकीय डॉक्टर]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] dipleq5lmw6cpyci3j3kythk4znktyr 14 71121 2677192 2438287 2026-04-03T14:30:03Z Khirid Harshad 138639 2677192 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:सौदी अरेबियन व्यक्ती|राजे]] [[वर्ग:देशानुसार राष्ट्रप्रमुख]] [[वर्ग:देशानुसार राज्यकर्ते]] 47epwebyqxahj8gdvzulgrakvs9z1b7 0 74044 2677442 2097260 2026-04-04T07:48:32Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677442 wikitext text/x-wiki {{बदल}}{{विकिकरण}} {{माहितीचौकट चळवळ चरित्र | नाव = '''गणेश दामोदर सावरकर''' | चित्र = Savarkar Ganesh Damodar.JPG | चित्र रुंदी = 150px | चित्र शीर्षक = | टोपणनाव = बाबाराव | जन्मदिनांक = [[जून १३]], [[इ.स. १८७९|१८७९]] | जन्मस्थान = [[भगूर]], [[नाशिक जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | मृत्युदिनांक = [[मार्च १६]], [[इ.स. १९४५|१९४५]] | मृत्युस्थान = [[सांगली]],[[महाराष्ट्र]] | चळवळ = [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] | संघटना = [[अभिनव भारत]]</br>[[मित्रमेळा]] | पत्रकारिता लेखन = | पुरस्कार = | स्मारके = | धर्म = [[हिंदू धर्म|हिंदू]] | प्रभाव = [[शिवाजी महाराज]], [[लोकमान्य टिळक]] | प्रभावित = | वडील नाव = दामोदर सावरकर | आई नाव = राधाबाई सावरकर | पती नाव = | पत्नी नाव = यशोदा उर्फ येसूताई | अपत्ये = नाहीत. | स्वाक्षरी चित्र = | तळटिपा = }} '''{{लेखनाव}}''' उर्फ बाबाराव सावरकर ([[जून १३]], [[इ.स. १८७९|१८७९]], [[मार्च १६]], [[इ.स. १९४५|१९४५]]) हे भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यातील एक महत्त्वपूर्ण व्यक्तिमत्त्व होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com.au/books?id=P5ljAAAAMAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6+%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%A6%E0%A4%B0+%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0&q=%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6+%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%A6%E0%A4%B0+%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0&hl=en&redir_esc=y|title=यशपाल, पुनर्मूल्यांकन|date=2004|publisher=शिल्पायन|isbn=978-81-87302-41-4|language=hi}}</ref> सावरकर घराणे मूळचे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्र राज्याच्या]] [[रत्‍नागिरी|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] [[चिपळूण|चिपळूण तालुक्यात असलेल्या]] गुहागर पेट्यामधील [[पालशेत]] येथील होते. त्या परिसरातील [[सांवर|सांवरीच्या]] झाडांवरून काही जणांना सांवरवाडीकर म्हणून ओळखले जाऊ लागले. कालांतराने सांवरवाडीकरचे सावरकर झाले. पुढे कामानिमित्त काही मंडळी [[कोकण]] सोडून घाटावर स्थाईक झाली. [[बाळाजी बाजीराव पेशवे]] यांच्या काळात केलेल्या पराक्रमामुळे पेशव्यांनी नारायण दीक्षित (सावरकर) आणि त्यांचे स्नेही धोपावकर यांना [[नाशिक|नाशिक जिल्ह्यातील]] [[भगूर]] गावाच्या जवळ असलेल्या राहुरी गावाची जहागीर दिली. घाटावर स्थाईक झालेल्या सावरकर घराण्यातील नारायण दीक्षित (सावरकर) यांच्यापासून दामोदरपंत सावरकर हे सातव्या [[पिढी|पिढीतील]] वंशज होते. दामोदरपंतांचे शिक्षण मॅट्रिकपर्यंत झाले होते. भगूर परिसरात त्यांच्या इतके शिकलेले अन्य कोणीही नसल्याने त्यांना विशेष मान होता. पिढीजात [[जहागीर]] सांभाळणे आणि [[सावकारी]] हे त्यांचे व्यवसाय होते. दामोदरपंत सावरकर यांचा विवाह मनोहर घराण्यातील राधाबाई यांच्याशी झाला. लग्नानंतर त्यांना दोन मुले झाली पण ती वाचली नाहीत. त्यानंतर या जोडप्याला तीन मुले व एक मुलगी अशी चार अपत्ये झाली. दि. १३-जून-१८७९ रोजी {{लेखनाव}} उर्फ बाबा यांचा जन्म झाला, दि. २८-मे-१८८३ रोजी [[विनायक दामोदर सावरकर|विनायक]] उर्फ तात्या आणि नंतर साधारण तीन तीन वर्षांनी माई (नंतरच्या माई काळे) आणि नारायण उर्फ बाळ सावरकर यांचा जन्म झाला. ==बालपण== बाबारावांचे बालपण भगूर गावात गेले. लहानपणापासून बाबाराव हुशार, अभ्यासू, संघटनकुशल, सततोद्योगी होते. तसेच [[बुद्धिबळ|बुद्धिबळ]], [[आट्यापाट्या]], [[विटी-दांडू]], [[धनुष्य]]-[[बाण]] चालविणे वगैरे विविध खेळातही ते पटाईत होते. लहानपणी बाबांना विविध प्रकारच्या रोगांनी सताविले. त्यात २०-२१ दिवस मुदतीचा ताप ([[विषमज्वर]]) हा नित्याचाच असे आणि बाबांना [[विंचू]] दंशही खूपदा (सुमारे २०० वेळा) झाला. थोडे मोठे झाल्यावर वडील दामोदरपंतांच्या देखरेखीखाली बाबाराव [[तलवार]] आणि [[बंदूक|बंदूकही]] उत्तम प्रकारे चालवायला शिकले. वडील, मामा आणि तात्याराव [[कविता]] करीत असत पण बाबांना कवितेची आवड नव्हती. वडिलांना आवड असल्याने त्यांनी घरी [[गाय]]-[[बैल]], [[कुत्रा]] पाळलेले होते. तसेच घरी फुलझाडेही खूप लावली होती. बाबारावांनी वडिलांकडून टापटीप, अभ्यास, सगळ्यांशी मिळून राहणे, हे गुण घेतले. तर आईकडून [[स्वयंपाक]] करायला ते शिकले. आईच्या अकाली निधनानंतर बाबाराव काही काळ आपल्या घरी स्वतःच स्वयंपाक करीत असत. ==शिक्षण / व्यासंग== घरच्या परिस्थितीमुळे आणि कुटुंबाच्या जबाबदारीमुळे बाबारावांचे शालेय शिक्षण मॅट्रिकच्या आतच उरकले पण [[योगविद्या]], [[वैद्यक|वैद्यकाचा]] नाद असल्याने त्या अनुषंगाने त्यांनी अनेक पुस्तकांचे वाचन केले. ते स्वतः अनेक प्रकारची औषधेही तयार करीत असत. [[ज्योतिष|फलज्योतिष्य]], [[शरीर सामुद्रिक]], [[हस्त सामुद्रिक]], मंत्रशास्त्र, [[योग]], [[वेदान्त]] अशा शास्त्रांचा सखोल अभ्यास त्यांनी केला. ते स्वतः चांगले गात असत तसेच [[तबला]] आणि [[सतार]] वाजवू शकत असत. त्यांच्या संग्रहात इतिहास, राजकारण, राज्यशासन, भाषा, सैन्यव्यवहार, धर्म, तत्त्वज्ञान, चरित्रे, संघटनशास्त्र, कला, इ. अनेक विषयांची हजारो पुस्तके होती, त्यांचा सखोल अभ्यास बाबारावांनी केला होता. ===लेखन=== * राष्ट्रमीमांसा व हिंदुस्थानचे राष्ट्रस्वरूप, '''दुर्गातनय''' या टोपणनावाने [[वाराणसी|काशी]] येथे लिहिले, १९३४ साली प्रकाशन. * हिंदुराष्ट्र - पूर्वी-आता-पुढे * शिवरायांची आग्ऱ्यावरील गरुडझेप * वीरा-रत्‍न-मंजुषा * ख्रिस्तपरिचय अर्थात ख्रिस्ताचे हिंदुत्व * धर्म कशाला हवा ? * मोपल्यांचे बंड<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com.au/books?id=HZSUZYStfmIC&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6+%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%A6%E0%A4%B0+%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0&q=%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6+%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%A6%E0%A4%B0+%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0&hl=en&redir_esc=y|title=Hindī upanyāsa kośa: 1917-1936|last=Gopāla|date=1968|publisher=Grantha Niketana|language=hi}}</ref> * वीर बैरागी, मूळ हिंदी भाषेतील पुस्तकावरून भाषांतरित केलेले पुस्तक *पत्रलेखन *१८५७चा स्वतंत्र्यसंग्रम ===प्रकाशन=== * नेपाळी आंदोलनाचा उपक्रम * संघटन संजीवनी * भयसूचक घंटा ===स्फुट लेख=== केसरी (पुणे), लोकमान्य (मुंबई), महाराष्ट्र (नागपूर), सकाळ (मुंबई), आदेश (नागपूर), वंदे भारतम्‌ (मुंबई), मराठा (इंग्रजी, पुणे), श्रद्धानंद (पुणे), प्रजापक्ष (अकोला), विक्रम (सांगली) इ. वृत्तपत्रात बाबारावांनी वेळोवेळी, विविध विषयांवर लेख लिहिले. ==बाबाराव सावरकरांचे गाजलेले पुस्तक - ख्रिस्त परिचय अर्थात ख्रिस्ताचे हिंदुत्व== ‘येशू ख्रिस्त हे तामिळी हिंदू होते. तसेच ते जन्माने विश्‍वकर्मा ब्राह्मण होते. ख्रिश्‍चन धर्म हा हिंदू धर्माचाच एक भाग आहे‘, असे विचार स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोर सावरकर यांचे बंधू गणेश दामोदर (बाबाराव) सावरकर यांनी "ख्रिस्त परिचय‘ नावाच्या १९४६ साली प्रकाशित झालेल्या एका पुस्तकात मांडले होते. हे पुस्तक २६-२-२०१६ रोजी पुनःप्रकाशित करण्यात आले. ‘ओल इंडिया ट्रू ख्रिश्चन काउ या संस्थेने या पुस्तकाविरुद्ध मुंबई हायकोर्टात धाव घेऊन पुस्तकाची प्रत्येक प्रत जप्त करण्याची मागणी केली आहे.{{संदर्भ हवा}} ==लग्न== आईच्या अकाली निधनानंतर १८९६ साली बाबारावांचे लग्न झाले. लग्नानंतर त्यांनी पत्‍नीचे नाव यशोदा ठेवले. तात्यारावांसह अनेकजण त्यांना येसू वहिनी म्हणत. येसूवहिनी तात्यारावांच्या आणि नारायणरावांच्या प्रेरणास्थान होत्या. बाबारावांना दोन मुले झाली पण दोघेही फार काळ राहू शकली नाही. ==क्रांतिकार्य== तात्याराव आणि मित्रांनी १८९९ च्या नोव्हेंबर महिन्यात '''राष्ट्रभक्तसमूह''' नावाची एक गुप्त संस्था स्थापन केली. सुरुवातीला बाबारावांना या संस्थेबद्दल काहीच माहिती नव्हती. मात्र नंतर त्यांना माहिती मिळाल्यावर बाबांनी या संस्थेसाठी काम सुरू केले. गुप्त संस्थेत तरुणांना प्रवेश देण्यापूर्वी त्यांची मानसिक तयारी पाहण्यासाठी दि. १-जानेवारी-१९०० या दिवशी '''मित्रमेळा''' नावाची संस्था उघडपणे सुरू करण्यात आली. बाबाराव मित्रमेळा संस्थेचे कार्यवाह होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com.au/books?id=vlg_AAAAMAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6+%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%A6%E0%A4%B0+%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0&q=%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6+%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%A6%E0%A4%B0+%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0&hl=en&redir_esc=y|title=Bhāratīya krāntikārī āndolana kā itihāsa|last=Gupta|first=Manmath Nath|date=1966|publisher=Ātmārāma|language=hi}}</ref> मित्रमेळा संस्थेतर्फे गणेश उत्सव, शिवजयंतीसह इतर थोरांच्या [[जयंती|जयंत्या]] साजऱ्या करणे, सार्वजनिक (प्रकट) भाषणांचे आयोजन करणे, कविता, [[पोवाडा|पोवाडे]] म्हणणे आदी प्रकारे तरुणांना प्रोत्साहन देण्याचे काम हाती घेण्यात आले. बाबारावांनी संस्थेतील तरुणांना मार्गदर्शन मिळावे म्हणून [[बाळ गंगाधर टिळक|लोकमान्य टिळकांसह]] अनेकांना वेळोवेळी [[नाशिक]] येथे आमंत्रण दिले. बाबांच्या प्रयत्‍नांनी राष्ट्रीय चळवळीचे केंद्र म्हणून नाशिक ओळखले जाऊ लागले. १९०४ साली मित्रमेळाची गुप्त संस्था म्हणून '''अभिनव भारत''' संस्था स्थापन करण्यातही बाबांचा पुढाकार होता. अभिनव भारत ही जहालवाद्यांची संस्था होती. त्यातील लोकांचा पूर्ण स्वातंत्र्य हाच ध्यास होता आणि त्यासाठी काहीही करण्याची तयारी असलेल्या तरुणांनाच त्यात प्रवेश दिला जात असे. या दोन संस्थांशिवाय बाबारावांच्या पुढाकारानेच १९०३ साली '''मित्रसमाज''' नावाची विद्यार्थ्यांची संस्था आणि १९०५ साली '''आत्मनिष्ठ युवतीसंघ''' नावाची स्त्रियांची संघटना स्थापन करण्यात आली. या सर्व संस्था आपापल्या कार्यक्षेत्रात स्वदेशीचा पुरस्कार करणाऱ्या होत्या आणि यातील निवडक मंडळींना अभिनव भारतशी जोडले जात असे. २०-जुलै-१९०५ रोजी [[वंगभंग चळवळ|वंगभंगची]] अधिकृत घोषणा झाली. त्यानंतर याचा विरोध म्हणून सर्वत्र विदेशीचा बहिष्कार - होळी, स्वदेशीचा पुरस्कार सुरू झाला. बाबाराव नाशिक येथून आणि तात्याराव [[पुणे]] येथून ही चळवळ चालवीत. सशस्त्र क्रांतीचा प्रचारही गुप्तपणे सुरू करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/knowledge/know-about-ganesh-savarkar-who-conspired-killing-of-congress-leader-maulana-azad-2938219.html|title=गणेश सावरकर क्या सचमुच मौलाना आज़ाद को मारना चाहते थे?|website=News18 India|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613101707/https://hindi.news18.com/news/knowledge/know-about-ganesh-savarkar-who-conspired-killing-of-congress-leader-maulana-azad-2938219.html|url-status=dead}}</ref> ==अभियोग== सरकारी यंत्रणा बाबारावांच्या पाळतीवर होतीच. त्यातच बाबाराव [[मुंबई|मुंबईला]] गेले आणि क्षुल्लक वादात सापडले. त्यावरून चौकशी करून बाबांना दि. २८-फेब्रुवारी-१९०९ रोजी मुंबईत अटक करण्यात आली. नंतर त्यांना नाशिकला नेण्यात आले. सखोल चौकशीअंती बाबांच्या घरी आक्षेपार्ह बऱ्याच गोष्टी आढळल्याने त्यांच्यावर तत्कालीन दंडविधानाच्या ''कलम १२१ आणि १२४ अ'' अंतर्गत खटला दाखल करण्यात आला. दि.०८ जून इ.स. १९०९ रोजी बाबारावांना [[जन्मठेप|जन्मठेपेची]] - काळ्यापाण्याची शिक्षा आणि सर्व मिळकतीच्या जप्तीची शिक्षा तसेच [[सश्रम कारावास|सश्रम कारावासाची]] शिक्षा ठोठाविण्यात आली. काळ्यापाण्याची शिक्षा [[अंदमान आणि निकोबार|अंदमान]] येथे भोगावयाची होती. ही शिक्षा सुनाविल्यावर थोड्याच काळात बाबारावांनी उच्च न्यायालयात फेर निर्णयासाठी याचिका दाखल केली. पण यथावकाश त्याचाही निकाल बाबांच्या विरुद्धच लागला आणि जुनी शिक्षा कायम करण्यात आली. ==परिणाम== बाबारावांना जन्मठेपेची शिक्षा झाल्याचे [[लंडन]] मध्ये असलेल्या भारतीयांना समजले. तात्याराव आणि सहकारी ब्रिटिश सरकारला कशी अद्दल घडवावी यावर विचार करीत होते. तोच एकीकडे [[मदनलाल धिंग्रा]] याने वंगभंगसाठी जबाबदार असलेल्या [[कर्झन वायली|कर्झन वायलीवर]] दि. ०१ जुलै इ.स. १९०९ रोजी गोळ्या झाडून त्याचा वध केला. तर दुसरीकडे नाशिकमधील अभिनव भारतचे सदस्य गुप्तपणे एकत्र आले आणि [[अनंत कान्हेरे]], अण्णा कर्वे आणि विनायक देशपांडे यांनी बाबारावांना शिक्षा होण्यास जबाबदार असलेला मुख्य अधिकारी म्हणून [[आर्थर मॅसन टिपेट्स जॅक्सन|जॅक्सनचा]] वध दि. २१ डिसेंबर इ.स. १९०९ रोजी केला. याशिवाय देशभर हरेक मार्गाने निषेध झाले. ==अंदमान== काळ्या पाण्याची शिक्षा भोगण्यासाठी इ.स. १९११ साली अंदमानला पाठविण्यात आले. अंदमान येथील शिक्षा अतिशय कठोर स्वरूपाची होती. बाबाराव रोज मरण यातना भोगत. त्यातच तात्यारावांनाही काळ्या पाण्याची शिक्षा झाली आणि त्यांचीही रवानगी अंदमानला करण्यात आली. बाबारावांचे धाकटे बंधू नारायणराव यांनी आपल्या दोन्ही वडील बंधूंची सुटका व्हावी म्हणून अनेकांना भेटून, निवेदने देऊन प्रयत्‍न चालविले. अखेर इ.स. १९२१ साली दोन्ही सावरकर बंधूंची अंदमान मधून सुटका झाली पण एकूण शिक्षेचा काळ संपला नसल्याने त्यांना भारतातील विविध ठिकाणच्या तुरुंगात पाठविण्यात आले. बाबारावांची तब्येत साथ देत नाही असे पाहून इ.स. १९२२ साली त्यांची शिक्षा संपल्याचे घाईने कळविण्यात आले. ==निधन== शिक्षा संपल्यानंतर बाबांची प्रकृती साथ देत नसतांनाही त्यांनी आपले पूर्वीचे कार्य नव्या जोमाने सुरू केले. त्यांचे लिखाण, वाचन, प्रकाशनाचे कामही वाढले. अनेक तरुणांना प्रोत्साहन देऊन सशस्त्र क्रांतीशिवाय पर्याय नसल्याचे त्यांना पटवून दिले. क्रांतिकार्य अव्याहतपणे सुरू असतांनाच दि. १६-मार्च-१९४५ रोजी बाबाराव सावरकर यांचे सांगली(महाराष्ट्र) येथे निधन झाले. ==स्मारक== सांगली शहरातील गावभाग सांगली येथे नदी किनारी एका इमारतीत बाबाराव सावरकर यांचे एक स्मारक आहे. स्मारका मध्ये क्रांतीवीर बाबाराव सावरकर यांची भव्य पंच धातूने बनलेली मूर्ती आहे.या वास्तूचे उदघाटन तत्कालीन खासदार मा.अटल बिहारी वाजपेयजी यांच्या हस्ते झाले होते.शिवभक्त भालजी पेंढारकर हे या समितीचे पहिले अध्यक्ष होते.हिंदुहृदयसम्राट बाळासाहेब ठाकरे ,शिवशाहीर बाबासाहेब पुरंदरे यांच्या प्रमाणे अनेक मान्यवरांनी या स्मारकाला भेटी दिल्या आहेत.प्रत्येक सावरकर प्रेमींनी दर्शन घ्यावे असे हे स्मारक आहे. ==बाबाराव सावरकरांसंबंधी पुस्तके== * क्रांतिकारक बाबाराव सावरकर (लेखक दुर्गेश परुळकर) * क्रांतिवीर बाबाराव सावरकर, लेखक द. न. गोखले * त्या तिघी (सावरकर बंधूंच्या पत्‍नी येसूवहिनी (बाई), यमुना(माई) आणि शांता(ताई) यांच्यावरील कादंबरी (लेखिका डॉ. शुभा साठे) ==चित्रदालन== <gallery> चित्र:Savarkar Ganesh Damodar.JPG|{{लेखनाव}} चित्र:Savarkar Yashoda Ganesh.JPG|यशोदा उर्फ येसुवहिनी गणेश सावरकर चित्र:Savarkar Vinayak Damodar.JPG|[[विनायक दामोदर सावरकर]] चित्र:Savarkar Yamuna Vinayak.JPG|यमुना उर्फ माई विनायक सावरकर चित्र:Savarkar Narayan Damodar.JPG|नारायण उर्फ बाळ दामोदर सावरकर चित्र:Savarkar Shantabai Narayan.JPG|शांताबाई नारायण सावरकर </gallery> ==संदर्भ== {{DEFAULTSORT:सावरकर, गणेश दामोदर}} [[वर्ग:इ.स. १८७९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९४५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी साहित्यिक]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] o5o5zddu42pz76qf96t61lpai53zb5j 0 76018 2677246 2637742 2026-04-03T17:51:14Z ~2026-20597-47 181745 2677246 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = करवीर संस्थापिका श्रीमंत महाराणी ताराराणी छत्रपती सरकार | पदवी = स्वराज्य सौदामिनी, मोगलमर्दिनी, छत्रपती, महाराणी [[चित्र:Maharani Tarabai of Karvir.jpg|अल्ट=महादेव विश्वनाथ धुरंधर यांनी काढलेले महाराणी ताराबाई यांचे चित्र, सन १९२७.|इवलेसे|महादेव विश्वनाथ धुरंधर यांनी काढलेले महाराणी ताराबाई यांचे चित्र, सन १९२७.]] | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक =स्वराज्य सौदामिनी | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] ([[महाराणी]]),<br>[[इ.स. १७००|१७००]] - [[इ.स. १७०७|१७०७]] ([[छत्रपती]]) | राज्यारोहण = पट्टराणी, छत्रपती पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[१२ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १६८९|१६८९]] ([[महाराणी]]),<br> [[३ मार्च]] [[इ.स. १७००|१७००]] ([[छत्रपती]]) | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी]] (१६८९-१६९७),<br> [[अजिंक्यतारा|किल्ले अजिंक्यतारा]] (१७००-१७०७),<br>[[कोल्हापूर]] (१७०९-१७१४) | पूर्ण_नाव = ताराबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[छत्रपती]], [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६७५|१६७५]] | जन्म_स्थान = [[तळबीड]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[९ डिसेंबर]] [[इ.स. १७६१|१७६१]] | मृत्यू_स्थान = [[सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[जानकीबाई|महाराणी जानकीबाई]], <br>[[छत्रपती राजाराम महाराज]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[सकवारबाई भोसले द्वितीय|महाराणी सकवारबाई (द्वितीय)]], <br>[[शाहू पहिले|छत्रपती सम्राट शाहू महाराज]] | वडील = [[हंबीरराव मोहिते]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''छत्रपती महाराणी ताराबाई भोसले''' ([[इ.स. १६७५|१६७५]] - [[इ.स. १७६१|१७६१]]) ह्या [[छत्रपती राजाराम महाराज]] यांच्या पत्‍नी होत्या. या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांचे सरसेनापती [[हंबीरराव मोहिते]] यांची [[कन्या]] होती. ताराबाई राणीसाहेबांचे लग्न छत्रपती राजाराम महाराजांशी १६८७ च्या सुमारास झाले. २५ मार्च १६८९ रोजी [[मुघल साम्राज्य|मोगलांनी]] [[रायगड (किल्ला)|रायगडास]] वेढा घातला असता त्या छत्रपती राजाराम यांच्यासह रायगडावरून निसटून गेल्या. छत्रपती राजाराम [[जिंजी]]ला गेल्यानंतर महाराणी ताराबाई, [[राजसबाई भोसले|राजसबाई]] व [[अंबिकाबाई भोसले|अंबिकाबाई]] या [[विशाळगड]] येथे राहिल्या. [[रामचंद्रपंत अमात्य]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी विशाळगड येथे लष्करी व मुलकी व्यवहाराची माहिती घेतली. १६९४ साली त्या तिघी जिंजीला पोहचल्या. ९ जून १६९६ रोजी महाराणी ताराबाईंना [[शिवाजी द्वितीय]] हा पुत्र झाला. राजाराम महाराजांच्या निधनानंतर राज्यकारभाराची सर्व सूत्रे हाती घेउन ताराबाई राणीसाहेबांनी मोगली फौजांना मागे सारण्यासाठी आक्रमक भूमिका घेतली. त्यांनी मराठेशाहीतील मुत्सद्यांना काळाचे गांभीर्य समजावून देऊन शेवटपर्यंत या सगळ्यांबरोबर एकजुटीने राहून शत्रू थोपवून धरला. त्या स्वतः लष्करापुढे येउन लष्कराचा आत्मविश्वास वाढवित. मराठ्यांची खालावलेली आर्थिक परिस्थिती उंचावण्यासाठी त्यांनी मोगली मुलुखावर स्वाऱ्या करून [[चौथाई आणि सरदेशमुखी]] गोळा करून आर्थिक बळ वाढवले. ताराबाई राणीसाहेबांनी [[कोल्हापूर संस्थान|करवीर राज्याची]] म्हणजे कोल्हापूरच्या राजगादीची त्यांनी स्थापना केली. [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] आणि [[छत्रपती संभाजी महाराज]] यांच्यामागे त्यांनी समर्थपणे राज्याची धुरा सांभाळली. सरसेनापती [[संताजी घोरपडे]] आणि [[धनाजी जाधव]] यांना बरोबर घेऊन त्यांनी मोगलांना सळो की पळो करून सोडले. <Poem> दिल्ली झाली दीनवाणी| दिल्लीशाचे गेले पाणी | ताराबाई रामराणी | भद्रकाली कोपली || ताराबाईच्या बखते | दिल्लीपतीची तखते | खचो लागली तेवि मते | कुराणेही खंडली || रामराणी भद्रकाली | रणरंगी कृद्ध झाली | प्रलयाची वेळ आली | मुगलहो सांभाळा || " </Poem> असे तत्कालीन कवि गोविंद यांनी ताराबाईचे वर्णन केले आहे. ताराबाई राणीसाहेब छत्रपती औरंगजेबाच्या प्रचंड मुघल सैन्याविरुद्ध उभ्या ठाकल्या असताना केवळ २४ ते २५ वर्षांच्या होत्या. त्यांनी औरंगजेबासारख्या मुत्सदी, नृशंस व कपटी सम्राटाशी सलग साडेसात वर्षे लढा दिला. [[File:Maharani Tarabai of Kolhapur.jpg|राजमाता ताराबाई राणीसाहेब छत्रपती |thumb]] == जीवन == सन १७०० साली [[छत्रपती राजाराम]] महाराजांच्या मृत्यूनंतर मराठा साम्राज्याचे उत्तराधिकार [[छत्रपती शाहू]] महाराजांकडे वारसाहक्काने जायला हवे होते. त्यावेळी शाहूराजे त्यावेळी वयाने खूपच लहान होते आणि नंतरच्या काळात मोगलांच्या कैदेत होते. ताराबाई राणीसाहेबांनी आपला मुलगा [[शिवाजी दुसरा|शिवाजी]] ह्याला गादीवर बसवले, आणि [[रामचंद्रपंत अमात्य]] यांच्या सल्ल्याने मराठा राज्याचा कारभार पाहण्यास सुरुवात केली. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर संभाजी राजांचे पुत्र शाहू यांची मोगलांनी सुटका करताना महाराष्ट्रात दुहीचे बीज पेरले. शाहू हेच मराठा राज्याचे उत्तराधिकारी असल्याचे अनेक सरदार, सेनानी यांना वाटू लागले. दोन्ही बाजूंनी छत्रपतीपदाच्या वारसा हक्कावरून संघर्ष सुरू झाला. या काळात ताराबाई राणीसाहेबांच्या पक्षातले [[खंडो बल्लाळ]], [[बाळाजी विश्वनाथ]], [[धनाजी जाधव]] यांसारखे सेनानी आणि मुत्सद्दी शाहूंच्या पक्षात गेले. शाहूराजांनी महाराणी ताराबाई आणि त्यांचा पुत्र शिवाजी दुसरा यांच्याविरुद्ध युद्ध पुकारले. १७०७ साली [[खेड शिवापूर|खेड]] येथे झालेल्या लढाईत [[बाळाजी विश्वनाथ]] ह्या पेशव्याच्या कुशल नेतृत्वाखाली शाहूराजांची सरशी झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-MAR-AUR-LCL-story-about-maharani-tarabai-5890637-NOR.html|title=स्वराज्याची अस्मिता होत्या महाराणी ताराबाई; तब्बल ७ वर्षे दिली औरंगजेबाशी यशस्वी झुंज|दिनांक=2018-06-09|संकेतस्थळ=divyamarathi|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-12}}</ref> ताराबाईंनी जिंकलेले सर्व किल्ले शाहूला मिळाले. शाहूच्या पक्षात गेलेले [[बाळाजी विश्वनाथ]] यांनी ताराराणी छत्रपतींच्या पक्षातील उदाजी चव्हाण, चंद्रसेन जाधव, [[कान्होजी आंग्रे]] , पिलाजी गोळे आदी सेनानींना शाहूच्या बाजूला वळवून घेतले. त्यामुळे शाहूचा पक्ष बळकट झाला. शाहूंनी [[सातारा|साताऱ्याला]] गादीची स्थापना केली आणि ताराबाई राणीसाहेबांनी साताऱ्याहून माघार घेऊन, [[कोल्हापूर]] येथे वेगळी गादी स्थापन केली. परंतु १७१४ मध्ये राजारामची दुसरी विधवा, राजसाबाई यांनी ताराबाई राणीसाहेबांना पदच्युत करून स्वतःचा मुलगा [[संभाजी (दुसरा)]] याला गादीवर बसवले. ताराबाई राणीसाहेब आणि त्यांच्या मुलाला दुसऱ्या संभाजीने कैद केले. शिवाजी (दुसरा) १७२६ मध्ये मरण पावला. ताराबाई राणीसाहेब नंतर १७३० मध्ये छत्रपती शाहूंशी समेट करून कोणताही राजकीय अधिकार न ठेवता सातारा येथे राहायला गेल्या. <ref name="Sarkar2000">{{cite book|author=Sumit Sarkar|title=Issues in Modern Indian History: For Sumit Sarkar|url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PR9|year=2000|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-658-9|page=30}}</ref> == राजकीय परिस्थिती == सन १७०० साली [[जिंजी]] मोगलांच्या ताब्यात आली. पण तत्पूर्वी राजाराम जिंजीहून निसटून महाराष्ट्रात परतले. ताराबाई व इतर लोक मात्र मोगलांचा सेनापती जुल्फिखारखान यांच्या तावडीत सापडले. पण जुल्फिखारखानने सर्वांची मुक्तता केली. ३ मार्च १७०० रोजी छत्रपती राजाराम यांचा सिंहगड किल्ल्यावर मृत्यू झाल्यानंतर मराठी साम्राज्याची सूत्रे ताराबाई राणीसाहेबांच्या हाती आली. त्यांच्या सैन्यामध्ये [[बाळाजी विश्वनाथ]], उदाजी चव्हाण, चंद्रसेन जाधव, [[कान्होजी आंग्रे]], मानाजी मोरे, पिलाजी गोळे, गिरजोजी यादव आदी मातबर सेनानी होते. त्यांनी मोगलांची पळता भुई थोडी अशी अवस्था केली. सन १७०५ साली त्यांनी मोगलांच्या ताब्यातील पन्हाळा किल्ला जिंकून [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर]] ही राजधानी बनविली. राज्याला, गादीला आणि समाजाला खंबीर नेतृत्व दिले, सर्वाचे नीतिधैर्य टिकवून ठेवले. वयाच्या ८६व्या वर्षी ताराबाई राणीसाहेबांचे सिंहगडावर निधन झाले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=१०१ कर्तृत्त्ववान स्त्रिया|last=कर्वे|first=स्वाती|publisher=उत्कर्ष|year=2014|isbn=978-81-7425-310-1|location=पुणे|pages=३१}}</ref> मराठ्यांच्या इतिहासात महाराणी ताराबाई हे एक ज्वलंत पर्व आहे. या काळात त्यांनी मुघल सत्तेच्या विरुद्ध लढे देऊन मराठी राज्याला नेतृत्व बहाल करण्याचे काम केले, व आपले कार्य आणि कर्तृत्त्व निर्विवादपणे सिद्ध केले. राजारामांनतर मराठी राज्याला नेतृत्व नसताना, ताराबाई राणीसाहेब यांनी मराठी राज्य टिकवूना ठेवले. मराठी राज्य जिंकण्यासाठी आलेल्या औरंगजेबाच्या देहाची आणि कीर्तीची कबर महाराष्ट्राच्या भूमीतच खोदली गेली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=मराठी सत्तेचा विकास व -हास|last=गायकवाड, थोरात आणि|first=चव्हाण|publisher=मेहाता पब्लिशिंग हाउस|isbn=81-7161-040-4|location=पुणे|pages=१४}}</ref> == राजाराम == सन १७०७ साली औरंगजेबाचा [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] मृत्यू झाला. त्यानंतर मोगलांनी मराठी राज्यात भाऊबंदकी सुरू व्हावी म्हणून शाहूंची सुटका केली आणि त्यांच्या डोक्यात ह्या उत्तराधिकाराचे बीज पेरले. परिणामी, ताराबाई राणीसाहेब व शाहू यांच्यात वारसाहक्कासाठी संघर्ष सुरू झाला. १२ ऑक्टोबर १७०७ रोजी ताराराणी छत्रपती व शाहू यांच्यात [[खेड]]-कडूस येथे लढाई झाली त्यात शाहूंचा विजय झाला. महाराणी ताराबाईंनी साताऱ्याहून माघार घेऊन, [[कोल्हापूर]] येथे वेगळी गादी स्थापन केली. त्यानंतर वारणेला झालेल्या दिलजमाईनुसार शाहूराजांनी कोल्हापूरच्या गादीला संमती दिली आणि मराठी साम्राज्यात सातारा व कोल्हापूर अशा दोन स्वतंत्र गाद्या निर्माण झाल्या. पुढे शाहूच्या मध्यस्थीने ताराबाई राणीसाहेबांची कैदेतून सुटका झाली. त्यानंतर त्या सातारा येथे राहावयास गेल्या. शाहूंना पुत्र नसल्यामुळे त्यांनी ताराबाई राणीसाहेबांचा नातू रामराजा यांस दत्तक घेतले. ताराबाई राणीसाहेब छत्रपती यांचे निधन ९ डिसेंबर १७६१ रोजी साताऱ्यातील अजिंक्यतारा किल्ल्यावर झाले. त्यांची समाधी क्षेत्र माहुली, ता. सातारा येथे कृष्णेच्या काठावर असून पावसाळ्यात ही समाधी नदीच्या प्रवाहात पाण्याखाली असते. संभाजीनंतर कोल्हापूरच्या गादीवर शिवाजी द्वितीय (कोल्हापूर) या दत्तक पुत्राची कारकीर्द इ.स. १७६२ ते १८१३ अशी झाली. याच्या कारकिर्दीत १ ऑक्टोबर १८१२ रोजी कोल्हापूर संस्थानाचा ईस्ट इंडिया कंपनी सरकारबरोबर संरक्षणात्मक करार होऊन ते ब्रिटिशांच्या आधिपत्याखाली आले. त्यानंतर १८१३ मध्ये शिवाजी महाराज द्वितीय (कोल्हापूर) यांचे निधन झाले. ==बालाजी बाजीराव पेशव्याशी संघर्ष== पुढे शाहूच्या मध्यस्थीने ताराबाई राणीसाहेबांची कैदेतून सुटका झाली. त्यानंतर त्या सातारा येथे राहावयास गेल्या. १७४० च्या दशकात शाहूच्या आयुष्याच्या शेवटच्या वर्षांत ताराबाई राणीसाहेबांनी त्यांच्याकडे एक मूल आणले: राजाराम दुसरा (ज्याला रामराजा देखील म्हणले जाते). तिने मुलाला आपला नातू आणि शिवाजी महाराजांचा थेट वंशज म्हणून सादर केले तिने असा दावा केला की त्याच्या संरक्षणासाठी तो जन्मल्यानंतर लपविला गेला होता आणि एका राजपूत सैनिकाच्या पत्नीने त्याला वाढवले ​​होते.<ref name="BP_2000">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PA30 |title=Issues in Modern Indian History |editor=Biswamoy Pati |isbn=9788171546589 |publisher=Popular |year=2000 |page=30 }}</ref> ह्या मुलाला शाहूने दत्तक घेतले कारण त्याला स्वतःचा मुलगा नव्हता.. १७४९ मध्ये शाहूच्या मृत्यूनंतर, राजाराम द्वितीय त्याच्यानंतर छत्रपती झाला. जेव्हा पेशवा बालाजी बाजीराव मुघल सरहद्दीवर रवाना झाले तेव्हा ताराबाई राणीसाहेबांनी राजाराम द्वितीयला बालाजी बाजीराव यांना पेशव्याच्या पदावरून काढून टाकण्यास उद्युक्त केले. जेव्हा राजाराम यांनी नकार दिला, तेव्हा 24 नोव्हेंबर 1750 रोजी तिने त्याला सातारा येथील अंधारकोठडीत कैद केले. तिने दावा केला की तो एक ढोंगी आहे आणि तिने शाहूसमोर राजाराम आपला आपला नातू म्हणून खोटी साक्ष दिली होती..<ref name="G.S.Chhabra2005">{{cite book|author=G.S.Chhabra|title=Advance Study in the History of Modern India (Volume-1: 1707-1803)|url=https://books.google.com/books?id=UkDi6rVbckoC&pg=PA19|year=2005|publisher=Lotus Press|isbn=978-81-89093-06-8|pages=29–30}}</ref> यापूर्वी, ऑक्टोबर १ 1750० मध्ये ताराबाई राणीसाहेबांनी पेशवाविरोधी, उमाबाई दाभाडे यांची भेट घेतली होती. उमाबाईंनी ताराबाई राणीसाहेबांच्या समर्थनार्थ दामाजीराव गायकवाड यांच्या नेतृत्वात १५,००० सैन्य पाठवले. गायकवाड यांनी साताऱ्याच्या उत्तरेस निंब येथे एका लहानशा गावात पेशवाईचा निष्ठावंत त्र्यंबकराव पुरंदरे यांच्या नेतृत्वात असलेल्या २०,००० बलाढ्य सैन्याचा पराभव केला. त्यानंतर त्यांनी साताऱ्याला कूच केले, जिथे त्यांचे ताराबाई राणीसाहेबांनी स्वागत केले. तथापि, त्र्यंबकरावांनी पुन्हा आपले सैन्य स्थापन केले आणि १ मार्च रोजी वेण्णा नदीच्या काठावर असलेल्या गायकवाडच्या सैन्यावर हल्ला केला. या युद्धात गायकवाड यांचा पराभव झाला व त्याला मोठ्या प्रमाणात नुकसान सोसावे लागले..<ref name="BondWright2006">{{cite book|author1=J. W. Bond|author2=Arnold Wright|title=Indian States: A Biographical, Historical, and Administrative Survey|url=https://books.google.com/books?id=47sfj8DUwNgC&pg=PA230|year=2006|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-1965-4|page=10}}</ref> दरम्यान, पेशवे मोगल सीमेवरून परत आले आणि २४ एप्रिल रोजी सातारा येथे पोहोचले. त्यांनी ताराबाई राणीसाहेबांच्या सैन्यांचा पराभव करीत सातारा येथील यवतेश्वरच्या चौकीवर हल्ला केला. त्यांनी सातारा किल्ला घेरला, आणि ताराबाई राणीसाहेबांना छत्रपती राजारामला सोडण्यास सांगितले. त्यावेळी राजारामाची शारीरिक व मानसिक स्थिती खूपच खालावली होती. ताराबाई राणीसाहेबांनी नकार दिला आणि पेशवे पुण्याला निघून गेले कारण सुसज्ज आणि मजबूत सातारा किल्ला घेण्यास सोपा होणार नव्हता. दरम्यान, पेशवाईच्या माणसांनी दामाजी गायकवाड, उमाबाई दाभाडे आणि त्यांच्या नातेवाईकांना अटक केली. त्याचवेळी सातारा सैन्याच्या तुकडीने तिच्याविरुद्ध बंड केले. तिने बंडखोरांचे नेते आनंदराव जाधव यांचा शिरच्छेद केला. तथापि, तिला समजले की ती पेशव्यांविरुद्ध लढू शकणार नाही आणि शांततेच्या करारासाठी पुण्यात भेटण्याची तयारी दर्शविली. पेशव्यांचा प्रतिस्पर्धी जानोजी भोसले हा पुष्कळ सैन्य घेऊन पुण्याजवळ होता आणि त्यामुळे पेशव्यानी तिचे संरक्षण करण्याचे मान्य केले. पुण्यात पेशवे तिच्याशी आदराने वागले आणि, काही नाखुषीनंतर ताराबाई राणीसाहेबांनी पेशव्याचे श्रेष्ठत्व स्वीकारले. पेशवे यांना नापसंत करणारे सरदार जाधव यांना काढून टाकण्याचे तिने मान्य केले. त्या बदल्यात पेशवाईने तिला माफ केले. १ सप्टेंबर १७५२ रोजी दोघांनी परस्पर शांततेचे वचन देऊन जेजुरीतील खंडोबा मंदिरात शपथ घेतली. या शपथविधीत ताराबाई राणीसाहेबांनीही शपथ घेतली की राजाराम दुसरा तिचा नातू नाही. तथापि, पेशव्यांनी राजारामला एक शक्तीहीन छत्रपती म्हणून कायम ठेवले.<ref name="BP_2000"/><ref name="Sarkar2000">{{cite book|author=Sumit Sarkar|title=Issues in Modern Indian History: For Sumit Sarkar|url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PR9|year=2000|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-658-9|page=30}}</ref> ==साहित्यात ताराबाई राणीसाहेब == कवी गोविंद यांनी सेनानी महाराणी ताराबाई राणीसाहेबांच्या पराक्रमाचे वर्णन पुढीप्रमाणे केले आहे. दिल्ली झाली दीनवाणी। दिल्लीशाचे गेले पाणी।<br /> ताराबाई रामराणी। भद्रकाली कोपली।।<br /> रामराणी भद्रकाली। रणरंगी क्रुद्ध झाली।<br /> प्रलयाची वेळ आली। मुगल हो सांभाळ।। डॉ. जयसिंगराव पवार, डॉ. सुवर्णा नाईक निंबाळकर, डॉ. आप्पासाहेब पवार आणि डॉ. सदाशिव शिवदे अशा अनेक लेखकांनी महाराणी ताराबाई राणीसाहेबांवर ग्रंथ लिहिले आहेत. == हे सुद्धा पहा == * [[ताराबाई भोसले यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] == पुस्तके == * महाराणी ताराऊसाहेब (अशोकराव शिंदे सरकार) * क्षेत्राणी शिवस्नुषा ताराराणी (रमेश शांतिनाथ भिवरे) * मोगल मर्दिनी महाराणी ताराबाई (डॉ. जयसिंगराव पवार) * रणरागिणी ताराराणी (सदाशिव शिवदे) * भद्रकाली ताराराणी (डॉ. सुवर्णा नाईक निंबाळकर) * Tara Bai and her times ( डॉ ब्रिज किशोर) * छत्रपती राजाराम ताराराणी (सदाशिव शिवदे) *रामराणी ताराबाई (नयनतारा देसाई) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.bbc.com/marathi/india-59385289.amp ताराबाईः ताराराणी कोण होत्या? मराठा साम्राज्य त्यांनी कसं सांभाळलं होतं?] {{मराठा साम्राज्य}} [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:भारतीय राजघराण्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:इ.स. १६७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १७६१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:हिंदू साम्राज्ये]] [[वर्ग:हिंदू योद्धे]] gbba9mgufy2ml5y166qycyxg4e8uye4 2677344 2677246 2026-04-04T02:23:09Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Aryan Bagkar|Aryan Bagkar]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2637742 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी ताराबाई | पदवी = स्वराज्य सौदामिनी, मोगलमर्दिनी, छत्रपती, महाराणी [[चित्र:Maharani Tarabai of Karvir.jpg|अल्ट=महादेव विश्वनाथ धुरंधर यांनी काढलेले महाराणी ताराबाई यांचे चित्र, सन १९२७.|इवलेसे|महादेव विश्वनाथ धुरंधर यांनी काढलेले महाराणी ताराबाई यांचे चित्र, सन १९२७.]] | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक =स्वराज्य सौदामिनी | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] ([[महाराणी]]),<br>[[इ.स. १७००|१७००]] - [[इ.स. १७०७|१७०७]] ([[छत्रपती]]) | राज्यारोहण = पट्टराणी, छत्रपती पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[१२ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १६८९|१६८९]] ([[महाराणी]]),<br> [[३ मार्च]] [[इ.स. १७००|१७००]] ([[छत्रपती]]) | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी]] (१६८९-१६९७),<br> [[अजिंक्यतारा|किल्ले अजिंक्यतारा]] (१७००-१७०७),<br>[[कोल्हापूर]] (१७०९-१७१४) | पूर्ण_नाव = ताराबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[छत्रपती]], [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६७५|१६७५]] | जन्म_स्थान = [[तळबीड]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[९ डिसेंबर]] [[इ.स. १७६१|१७६१]] | मृत्यू_स्थान = [[सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[जानकीबाई|महाराणी जानकीबाई]], <br>[[छत्रपती राजाराम महाराज]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[सकवारबाई भोसले द्वितीय|महाराणी सकवारबाई (द्वितीय)]], <br>[[शाहू पहिले|छत्रपती सम्राट शाहू महाराज]] | वडील = [[हंबीरराव मोहिते]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''छत्रपती महाराणी ताराबाई भोसले''' ([[इ.स. १६७५|१६७५]] - [[इ.स. १७६१|१७६१]]) ह्या [[छत्रपती राजाराम महाराज]] यांच्या पत्‍नी होत्या. या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांचे सरसेनापती [[हंबीरराव मोहिते]] यांची [[कन्या]] होती. ताराबाईंचे लग्न छत्रपती राजाराम महाराजांशी १६८७ च्या सुमारास झाले. २५ मार्च १६८९ रोजी [[मुघल साम्राज्य|मोगलांनी]] [[रायगड (किल्ला)|रायगडास]] वेढा घातला असता त्या छत्रपती राजाराम यांच्यासह रायगडावरून निसटून गेल्या. छत्रपती राजाराम [[जिंजी]]ला गेल्यानंतर महाराणी ताराबाई, [[राजसबाई भोसले|राजसबाई]] व [[अंबिकाबाई भोसले|अंबिकाबाई]] या [[विशाळगड]] येथे राहिल्या. [[रामचंद्रपंत अमात्य]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी विशाळगड येथे लष्करी व मुलकी व्यवहाराची माहिती घेतली. १६९४ साली त्या तिघी जिंजीला पोहचल्या. ९ जून १६९६ रोजी महाराणी ताराबाईंना [[शिवाजी द्वितीय]] हा पुत्र झाला. राजाराम महाराजांच्या निधनानंतर राज्यकारभाराची सर्व सूत्रे हाती घेउन ताराबाईंनी मोगली फौजांना मागे सारण्यासाठी आक्रमक भूमिका घेतली. त्यांनी मराठेशाहीतील मुत्सद्यांना काळाचे गांभीर्य समजावून देऊन शेवटपर्यंत या सगळ्यांबरोबर एकजुटीने राहून शत्रू थोपवून धरला. त्या स्वतः लष्करापुढे येउन लष्कराचा आत्मविश्वास वाढवित. मराठ्यांची खालावलेली आर्थिक परिस्थिती उंचावण्यासाठी त्यांनी मोगली मुलुखावर स्वाऱ्या करून [[चौथाई आणि सरदेशमुखी]] गोळा करून आर्थिक बळ वाढवले. ताराबाईंनी [[कोल्हापूर संस्थान|करवीर राज्याची]] म्हणजे कोल्हापूरच्या राजगादीची त्यांनी स्थापना केली. [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] आणि [[छत्रपती संभाजी महाराज]] यांच्यामागे त्यांनी समर्थपणे राज्याची धुरा सांभाळली. सरसेनापती [[संताजी घोरपडे]] आणि [[धनाजी जाधव]] यांना बरोबर घेऊन त्यांनी मोगलांना सळो की पळो करून सोडले. <Poem> दिल्ली झाली दीनवाणी| दिल्लीशाचे गेले पाणी | ताराबाई रामराणी | भद्रकाली कोपली || ताराबाईच्या बखते | दिल्लीपतीची तखते | खचो लागली तेवि मते | कुराणेही खंडली || रामराणी भद्रकाली | रणरंगी कृद्ध झाली | प्रलयाची वेळ आली | मुगलहो सांभाळा || " </Poem> असे तत्कालीन कवि गोविंद यांनी ताराबाईचे वर्णन केले आहे. ताराबाई औरंगजेबाच्या प्रचंड मुघल सैन्याविरुद्ध उभ्या ठाकल्या असताना केवळ २४ ते २५ वर्षांच्या होत्या. त्यांनी औरंगजेबासारख्या मुत्सदी, नृशंस व कपटी सम्राटाशी सलग साडेसात वर्षे लढा दिला. [[File:Maharani Tarabai of Kolhapur.jpg|राजमाता ताराबाई राणीसाहेब|thumb]] == जीवन == सन १७०० साली [[छत्रपती राजाराम]] महाराजांच्या मृत्यूनंतर मराठा साम्राज्याचे उत्तराधिकार [[छत्रपती शाहू]] महाराजांकडे वारसाहक्काने जायला हवे होते. त्यावेळी शाहूराजे त्यावेळी वयाने खूपच लहान होते आणि नंतरच्या काळात मोगलांच्या कैदेत होते. ताराबाईंनी आपला मुलगा [[शिवाजी दुसरा|शिवाजी]] ह्याला गादीवर बसवले, आणि [[रामचंद्रपंत अमात्य]] यांच्या सल्ल्याने मराठा राज्याचा कारभार पाहण्यास सुरुवात केली. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर संभाजी राजांचे पुत्र शाहू यांची मोगलांनी सुटका करताना महाराष्ट्रात दुहीचे बीज पेरले. शाहू हेच मराठा राज्याचे उत्तराधिकारी असल्याचे अनेक सरदार, सेनानी यांना वाटू लागले. दोन्ही बाजूंनी छत्रपतीपदाच्या वारसा हक्कावरून संघर्ष सुरू झाला. या काळात ताराबाईच्या पक्षातले [[खंडो बल्लाळ]], [[बाळाजी विश्वनाथ]], [[धनाजी जाधव]] यांसारखे सेनानी आणि मुत्सद्दी शाहूंच्या पक्षात गेले. शाहूराजांनी महाराणी ताराबाई आणि त्यांचा पुत्र शिवाजी दुसरा यांच्याविरुद्ध युद्ध पुकारले. १७०७ साली [[खेड शिवापूर|खेड]] येथे झालेल्या लढाईत [[बाळाजी विश्वनाथ]] ह्या पेशव्याच्या कुशल नेतृत्वाखाली शाहूराजांची सरशी झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-MAR-AUR-LCL-story-about-maharani-tarabai-5890637-NOR.html|title=स्वराज्याची अस्मिता होत्या महाराणी ताराबाई; तब्बल ७ वर्षे दिली औरंगजेबाशी यशस्वी झुंज|दिनांक=2018-06-09|संकेतस्थळ=divyamarathi|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-12}}</ref> ताराबाईंनी जिंकलेले सर्व किल्ले शाहूला मिळाले. शाहूच्या पक्षात गेलेले [[बाळाजी विश्वनाथ]] यांनी ताराराणीच्या पक्षातील उदाजी चव्हाण, चंद्रसेन जाधव, [[कान्होजी आंग्रे]] , पिलाजी गोळे आदी सेनानींना शाहूच्या बाजूला वळवून घेतले. त्यामुळे शाहूचा पक्ष बळकट झाला. शाहूंनी [[सातारा|साताऱ्याला]] गादीची स्थापना केली आणि ताराबाईंनी साताऱ्याहून माघार घेऊन, [[कोल्हापूर]] येथे वेगळी गादी स्थापन केली. परंतु १७१४ मध्ये राजारामची दुसरी विधवा, राजसाबाई यांनी ताराबाई पदच्युत करून स्वतःचा मुलगा [[संभाजी (दुसरा)]] याला गादीवर बसवले. ताराबाई आणि तिच्या मुलाला दुसऱ्या संभाजीने कैद केले. शिवाजी (दुसरा) १७२६ मध्ये मरण पावला. ताराबाई नंतर १७३० मध्ये छत्रपती शाहूंशी समेट करून कोणताही राजकीय अधिकार न ठेवता सातारा येथे राहायला गेल्या. <ref name="Sarkar2000">{{cite book|author=Sumit Sarkar|title=Issues in Modern Indian History: For Sumit Sarkar|url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PR9|year=2000|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-658-9|page=30}}</ref> == राजकीय परिस्थिती == सन १७०० साली [[जिंजी]] मोगलांच्या ताब्यात आली. पण तत्पूर्वी राजाराम जिंजीहून निसटून महाराष्ट्रात परतले. ताराबाई व इतर लोक मात्र मोगलांचा सेनापती जुल्फिखारखान यांच्या तावडीत सापडले. पण जुल्फिखारखानने सर्वांची मुक्तता केली. ३ मार्च १७०० रोजी छत्रपती राजाराम यांचा सिंहगड किल्ल्यावर मृत्यू झाल्यानंतर मराठी साम्राज्याची सूत्रे ताराबाईंच्या हाती आली. त्यांच्या सैन्यामध्ये [[बाळाजी विश्वनाथ]], उदाजी चव्हाण, चंद्रसेन जाधव, [[कान्होजी आंग्रे]], मानाजी मोरे, पिलाजी गोळे, गिरजोजी यादव आदी मातबर सेनानी होते. त्यांनी मोगलांची पळता भुई थोडी अशी अवस्था केली. सन १७०५ साली त्यांनी मोगलांच्या ताब्यातील पन्हाळा किल्ला जिंकून [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर]] ही राजधानी बनविली. राज्याला, गादीला आणि समाजाला खंबीर नेतृत्व दिले, सर्वाचे नीतिधैर्य टिकवून ठेवले. वयाच्या ८६व्या वर्षी ताराबाईचे सिंहगडावर निधन झाले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=१०१ कर्तृत्त्ववान स्त्रिया|last=कर्वे|first=स्वाती|publisher=उत्कर्ष|year=2014|isbn=978-81-7425-310-1|location=पुणे|pages=३१}}</ref> मराठ्यांच्या इतिहासात महाराणी ताराबाई हे एक ज्वलंत पर्व आहे. या काळात त्यांनी मुघल सत्तेच्या विरुद्ध लढे देऊन मराठी राज्याला नेतृत्व बहाल करण्याचे काम केले, व आपले कार्य आणि कर्तृत्त्व निर्विवादपणे सिद्ध केले. राजारामांनतर मराठी राज्याला नेतृत्व नसताना, ताराबाई यांनी मराठी राज्य टिकवूना ठेवले. मराठी राज्य जिंकण्यासाठी आलेल्या औरंगजेबाच्या देहाची आणि कीर्तीची कबर महाराष्ट्राच्या भूमीतच खोदली गेली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=मराठी सत्तेचा विकास व -हास|last=गायकवाड, थोरात आणि|first=चव्हाण|publisher=मेहाता पब्लिशिंग हाउस|isbn=81-7161-040-4|location=पुणे|pages=१४}}</ref> == राजाराम == सन १७०७ साली औरंगजेबाचा [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] मृत्यू झाला. त्यानंतर मोगलांनी मराठी राज्यात भाऊबंदकी सुरू व्हावी म्हणून शाहूंची सुटका केली आणि त्यांच्या डोक्यात ह्या उत्तराधिकाराचे बीज पेरले. परिणामी, ताराबाई व शाहू यांच्यात वारसाहक्कासाठी संघर्ष सुरू झाला. १२ ऑक्टोबर १७०७ रोजी ताराराणी व शाहू यांच्यात [[खेड]]-कडूस येथे लढाई झाली त्यात शाहूंचा विजय झाला. महाराणी ताराबाईंनी साताऱ्याहून माघार घेऊन, [[कोल्हापूर]] येथे वेगळी गादी स्थापन केली. त्यानंतर वारणेला झालेल्या दिलजमाईनुसार शाहूराजांनी कोल्हापूरच्या गादीला संमती दिली आणि मराठी साम्राज्यात सातारा व कोल्हापूर अशा दोन स्वतंत्र गाद्या निर्माण झाल्या. पुढे शाहूच्या मध्यस्थीने ताराबाईंची कैदेतून सुटका झाली. त्यानंतर त्या सातारा येथे राहावयास गेल्या. शाहूंना पुत्र नसल्यामुळे त्यांनी ताराबाईंचा नातू रामराजा यांस दत्तक घेतले. ताराबाईंचे निधन ९ डिसेंबर १७६१ रोजी साताऱ्यातील अजिंक्यतारा किल्ल्यावर झाले. त्यांची समाधी क्षेत्र माहुली, ता. सातारा येथे कृष्णेच्या काठावर असून पावसाळ्यात ही समाधी नदीच्या प्रवाहात पाण्याखाली असते. संभाजीनंतर कोल्हापूरच्या गादीवर शिवाजी द्वितीय (कोल्हापूर) या दत्तक पुत्राची कारकीर्द इ.स. १७६२ ते १८१३ अशी झाली. याच्या कारकिर्दीत १ ऑक्टोबर १८१२ रोजी कोल्हापूर संस्थानाचा ईस्ट इंडिया कंपनी सरकारबरोबर संरक्षणात्मक करार होऊन ते ब्रिटिशांच्या आधिपत्याखाली आले. त्यानंतर १८१३ मध्ये शिवाजी महाराज द्वितीय (कोल्हापूर) यांचे निधन झाले. ==बालाजी बाजीराव पेशव्याशी संघर्ष== पुढे शाहूच्या मध्यस्थीने ताराबाईंची कैदेतून सुटका झाली. त्यानंतर त्या सातारा येथे राहावयास गेल्या. १७४० च्या दशकात शाहूच्या आयुष्याच्या शेवटच्या वर्षांत ताराबाईंनी त्यांच्याकडे एक मूल आणले: राजाराम दुसरा (ज्याला रामराजा देखील म्हणले जाते). तिने मुलाला आपला नातू आणि शिवाजी महाराजांचा थेट वंशज म्हणून सादर केले तिने असा दावा केला की त्याच्या संरक्षणासाठी तो जन्मल्यानंतर लपविला गेला होता आणि एका राजपूत सैनिकाच्या पत्नीने त्याला वाढवले ​​होते.<ref name="BP_2000">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PA30 |title=Issues in Modern Indian History |editor=Biswamoy Pati |isbn=9788171546589 |publisher=Popular |year=2000 |page=30 }}</ref> ह्या मुलाला शाहूने दत्तक घेतले कारण त्याला स्वतःचा मुलगा नव्हता.. १७४९ मध्ये शाहूच्या मृत्यूनंतर, राजाराम द्वितीय त्याच्यानंतर छत्रपती झाला. जेव्हा पेशवा बालाजी बाजीराव मुघल सरहद्दीवर रवाना झाले तेव्हा ताराबाईंनी राजाराम द्वितीयला बालाजी बाजीराव यांना पेशव्याच्या पदावरून काढून टाकण्यास उद्युक्त केले. जेव्हा राजाराम यांनी नकार दिला, तेव्हा 24 नोव्हेंबर 1750 रोजी तिने त्याला सातारा येथील अंधारकोठडीत कैद केले. तिने दावा केला की तो एक ढोंगी आहे आणि तिने शाहूसमोर राजाराम आपला आपला नातू म्हणून खोटी साक्ष दिली होती..<ref name="G.S.Chhabra2005">{{cite book|author=G.S.Chhabra|title=Advance Study in the History of Modern India (Volume-1: 1707-1803)|url=https://books.google.com/books?id=UkDi6rVbckoC&pg=PA19|year=2005|publisher=Lotus Press|isbn=978-81-89093-06-8|pages=29–30}}</ref> यापूर्वी, ऑक्टोबर १ 1750० मध्ये ताराबाईंनी पेशवाविरोधी, उमाबाई दाभाडे यांची भेट घेतली होती. उमाबाईंनी ताराबाईंच्या समर्थनार्थ दामाजीराव गायकवाड यांच्या नेतृत्वात १५,००० सैन्य पाठवले. गायकवाड यांनी साताऱ्याच्या उत्तरेस निंब येथे एका लहानशा गावात पेशवाईचा निष्ठावंत त्र्यंबकराव पुरंदरे यांच्या नेतृत्वात असलेल्या २०,००० बलाढ्य सैन्याचा पराभव केला. त्यानंतर त्यांनी साताऱ्याला कूच केले, जिथे त्यांचे ताराबाईंनी स्वागत केले. तथापि, त्र्यंबकरावांनी पुन्हा आपले सैन्य स्थापन केले आणि १ मार्च रोजी वेण्णा नदीच्या काठावर असलेल्या गायकवाडच्या सैन्यावर हल्ला केला. या युद्धात गायकवाड यांचा पराभव झाला व त्याला मोठ्या प्रमाणात नुकसान सोसावे लागले..<ref name="BondWright2006">{{cite book|author1=J. W. Bond|author2=Arnold Wright|title=Indian States: A Biographical, Historical, and Administrative Survey|url=https://books.google.com/books?id=47sfj8DUwNgC&pg=PA230|year=2006|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-1965-4|page=10}}</ref> दरम्यान, पेशवे मोगल सीमेवरून परत आले आणि २४ एप्रिल रोजी सातारा येथे पोहोचले. त्यांनी ताराबाईच्या सैन्यांचा पराभव करीत सातारा येथील यवतेश्वरच्या चौकीवर हल्ला केला. त्यांनी सातारा किल्ला घेरला, आणि ताराबाईंना छत्रपती राजारामला सोडण्यास सांगितले. त्यावेळी राजारामाची शारीरिक व मानसिक स्थिती खूपच खालावली होती. ताराबाईंनी नकार दिला आणि पेशवे पुण्याला निघून गेले कारण सुसज्ज आणि मजबूत सातारा किल्ला घेण्यास सोपा होणार नव्हता. दरम्यान, पेशवाईच्या माणसांनी दामाजी गायकवाड, उमाबाई दाभाडे आणि त्यांच्या नातेवाईकांना अटक केली. त्याचवेळी सातारा सैन्याच्या तुकडीने तिच्याविरुद्ध बंड केले. तिने बंडखोरांचे नेते आनंदराव जाधव यांचा शिरच्छेद केला. तथापि, तिला समजले की ती पेशव्यांविरुद्ध लढू शकणार नाही आणि शांततेच्या करारासाठी पुण्यात भेटण्याची तयारी दर्शविली. पेशव्यांचा प्रतिस्पर्धी जानोजी भोसले हा पुष्कळ सैन्य घेऊन पुण्याजवळ होता आणि त्यामुळे पेशव्यानी तिचे संरक्षण करण्याचे मान्य केले. पुण्यात पेशवे तिच्याशी आदराने वागले आणि, काही नाखुषीनंतर ताराबाईंनी पेशव्याचे श्रेष्ठत्व स्वीकारले. पेशवे यांना नापसंत करणारे सरदार जाधव यांना काढून टाकण्याचे तिने मान्य केले. त्या बदल्यात पेशवाईने तिला माफ केले. १ सप्टेंबर १७५२ रोजी दोघांनी परस्पर शांततेचे वचन देऊन जेजुरीतील खंडोबा मंदिरात शपथ घेतली. या शपथविधीत ताराबाईंनीही शपथ घेतली की राजाराम दुसरा तिचा नातू नाही. तथापि, पेशव्यांनी राजारामला एक शक्तीहीन छत्रपती म्हणून कायम ठेवले.<ref name="BP_2000"/><ref name="Sarkar2000">{{cite book|author=Sumit Sarkar|title=Issues in Modern Indian History: For Sumit Sarkar|url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PR9|year=2000|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-658-9|page=30}}</ref> ==साहित्यात ताराबाई== कवी गोविंद यांनी सेनानी महाराणी ताराबाईंच्या पराक्रमाचे वर्णन पुढीप्रमाणे केले आहे. दिल्ली झाली दीनवाणी। दिल्लीशाचे गेले पाणी।<br /> ताराबाई रामराणी। भद्रकाली कोपली।।<br /> रामराणी भद्रकाली। रणरंगी क्रुद्ध झाली।<br /> प्रलयाची वेळ आली। मुगल हो सांभाळ।। डॉ. जयसिंगराव पवार, डॉ. सुवर्णा नाईक निंबाळकर, डॉ. आप्पासाहेब पवार आणि डॉ. सदाशिव शिवदे अशा अनेक लेखकांनी महाराणी ताराबाईंवर ग्रंथ लिहिले आहेत. == हे सुद्धा पहा == * [[ताराबाई भोसले यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] == पुस्तके == * महाराणी ताराऊसाहेब (अशोकराव शिंदे सरकार) * क्षेत्राणी शिवस्नुषा ताराराणी (रमेश शांतिनाथ भिवरे) * मोगल मर्दिनी महाराणी ताराबाई (डॉ. जयसिंगराव पवार) * रणरागिणी ताराराणी (सदाशिव शिवदे) * भद्रकाली ताराराणी (डॉ. सुवर्णा नाईक निंबाळकर) * Tara Bai and her times ( डॉ ब्रिज किशोर) * छत्रपती राजाराम ताराराणी (सदाशिव शिवदे) *रामराणी ताराबाई (नयनतारा देसाई) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.bbc.com/marathi/india-59385289.amp ताराबाईः ताराराणी कोण होत्या? मराठा साम्राज्य त्यांनी कसं सांभाळलं होतं?] {{मराठा साम्राज्य}} [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:भारतीय राजघराण्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:इ.स. १६७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १७६१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:हिंदू साम्राज्ये]] [[वर्ग:हिंदू योद्धे]] 7kuiv799wro48y7snxdt7mm6tdh17hy 2677485 2677344 2026-04-04T11:24:56Z ~2026-20597-47 181745 2677485 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = श्रीमंत ताराराणी साहेब छत्रपती महाराज सरकार | पदवी = स्वराज्य सौदामिनी, मोगलमर्दिनी, छत्रपती, महाराणी [[चित्र:Maharani Tarabai of Karvir.jpg|अल्ट=महादेव विश्वनाथ धुरंधर यांनी काढलेले महाराणी ताराबाई यांचे चित्र, सन १९२७.|इवलेसे|महादेव विश्वनाथ धुरंधर यांनी काढलेले महाराणी ताराबाई यांचे चित्र, सन १९२७.]] | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक =स्वराज्य सौदामिनी | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] ([[महाराणी]]),<br>[[इ.स. १७००|१७००]] - [[इ.स. १७०७|१७०७]] ([[छत्रपती]]) | राज्यारोहण = पट्टराणी, छत्रपती पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[१२ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १६८९|१६८९]] ([[महाराणी]]),<br> [[३ मार्च]] [[इ.स. १७००|१७००]] ([[छत्रपती]]) | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी]] (१६८९-१६९७),<br> [[अजिंक्यतारा|किल्ले अजिंक्यतारा]] (१७००-१७०७),<br>[[कोल्हापूर]] (१७०९-१७१४) | पूर्ण_नाव = ताराबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[छत्रपती]], [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६७५|१६७५]] | जन्म_स्थान = [[तळबीड]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[९ डिसेंबर]] [[इ.स. १७६१|१७६१]] | मृत्यू_स्थान = [[सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[जानकीबाई|महाराणी जानकीबाई]], <br>[[छत्रपती राजाराम महाराज]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[सकवारबाई भोसले द्वितीय|महाराणी सकवारबाई (द्वितीय)]], <br>[[शाहू पहिले|छत्रपती सम्राट शाहू महाराज]] | वडील = [[हंबीरराव मोहिते]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''छत्रपती महाराणी ताराबाई साहेब भोसले''' ([[इ.स. १६७५|१६७५]] - [[इ.स. १७६१|१७६१]]) ह्या [[छत्रपती राजाराम महाराज]] यांच्या पत्‍नी होत्या. या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांचे सरसेनापती [[हंबीरराव मोहिते]] यांची [[कन्या]] होती. ताराबाईंचे लग्न छत्रपती राजाराम महाराजांशी १६८७ च्या सुमारास झाले. २५ मार्च १६८९ रोजी [[मुघल साम्राज्य|मोगलांनी]] [[रायगड (किल्ला)|रायगडास]] वेढा घातला असता त्या छत्रपती राजाराम यांच्यासह रायगडावरून निसटून गेल्या. छत्रपती राजाराम [[जिंजी]]ला गेल्यानंतर महाराणी ताराबाई, [[राजसबाई भोसले|राजसबाई]] व [[अंबिकाबाई भोसले|अंबिकाबाई]] या [[विशाळगड]] येथे राहिल्या. [[रामचंद्रपंत अमात्य]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी विशाळगड येथे लष्करी व मुलकी व्यवहाराची माहिती घेतली. १६९४ साली त्या तिघी जिंजीला पोहचल्या. ९ जून १६९६ रोजी महाराणी ताराबाईंना [[शिवाजी द्वितीय]] हा पुत्र झाला. राजाराम महाराजांच्या निधनानंतर राज्यकारभाराची सर्व सूत्रे हाती घेउन ताराबाईंनी मोगली फौजांना मागे सारण्यासाठी आक्रमक भूमिका घेतली. त्यांनी मराठेशाहीतील मुत्सद्यांना काळाचे गांभीर्य समजावून देऊन शेवटपर्यंत या सगळ्यांबरोबर एकजुटीने राहून शत्रू थोपवून धरला. त्या स्वतः लष्करापुढे येउन लष्कराचा आत्मविश्वास वाढवित. मराठ्यांची खालावलेली आर्थिक परिस्थिती उंचावण्यासाठी त्यांनी मोगली मुलुखावर स्वाऱ्या करून [[चौथाई आणि सरदेशमुखी]] गोळा करून आर्थिक बळ वाढवले. ताराबाईंनी [[कोल्हापूर संस्थान|करवीर राज्याची]] म्हणजे कोल्हापूरच्या राजगादीची त्यांनी स्थापना केली. [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] आणि [[छत्रपती संभाजी महाराज]] यांच्यामागे त्यांनी समर्थपणे राज्याची धुरा सांभाळली. सरसेनापती [[संताजी घोरपडे]] आणि [[धनाजी जाधव]] यांना बरोबर घेऊन त्यांनी मोगलांना सळो की पळो करून सोडले. <Poem> दिल्ली झाली दीनवाणी| दिल्लीशाचे गेले पाणी | ताराबाई रामराणी | भद्रकाली कोपली || ताराबाईच्या बखते | दिल्लीपतीची तखते | खचो लागली तेवि मते | कुराणेही खंडली || रामराणी भद्रकाली | रणरंगी कृद्ध झाली | प्रलयाची वेळ आली | मुगलहो सांभाळा || " </Poem> असे तत्कालीन कवि गोविंद यांनी ताराबाईचे वर्णन केले आहे. ताराबाई औरंगजेबाच्या प्रचंड मुघल सैन्याविरुद्ध उभ्या ठाकल्या असताना केवळ २४ ते २५ वर्षांच्या होत्या. त्यांनी औरंगजेबासारख्या मुत्सदी, नृशंस व कपटी सम्राटाशी सलग साडेसात वर्षे लढा दिला. [[File:Maharani Tarabai of Kolhapur.jpg|राजमाता ताराबाई राणीसाहेब|thumb]] == जीवन == सन १७०० साली [[छत्रपती राजाराम]] महाराजांच्या मृत्यूनंतर मराठा साम्राज्याचे उत्तराधिकार [[छत्रपती शाहू]] महाराजांकडे वारसाहक्काने जायला हवे होते. त्यावेळी शाहूराजे त्यावेळी वयाने खूपच लहान होते आणि नंतरच्या काळात मोगलांच्या कैदेत होते. ताराबाईंनी आपला मुलगा [[शिवाजी दुसरा|शिवाजी]] ह्याला गादीवर बसवले, आणि [[रामचंद्रपंत अमात्य]] यांच्या सल्ल्याने मराठा राज्याचा कारभार पाहण्यास सुरुवात केली. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर संभाजी राजांचे पुत्र शाहू यांची मोगलांनी सुटका करताना महाराष्ट्रात दुहीचे बीज पेरले. शाहू हेच मराठा राज्याचे उत्तराधिकारी असल्याचे अनेक सरदार, सेनानी यांना वाटू लागले. दोन्ही बाजूंनी छत्रपतीपदाच्या वारसा हक्कावरून संघर्ष सुरू झाला. या काळात ताराबाईच्या पक्षातले [[खंडो बल्लाळ]], [[बाळाजी विश्वनाथ]], [[धनाजी जाधव]] यांसारखे सेनानी आणि मुत्सद्दी शाहूंच्या पक्षात गेले. शाहूराजांनी महाराणी ताराबाई आणि त्यांचा पुत्र शिवाजी दुसरा यांच्याविरुद्ध युद्ध पुकारले. १७०७ साली [[खेड शिवापूर|खेड]] येथे झालेल्या लढाईत [[बाळाजी विश्वनाथ]] ह्या पेशव्याच्या कुशल नेतृत्वाखाली शाहूराजांची सरशी झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-MAR-AUR-LCL-story-about-maharani-tarabai-5890637-NOR.html|title=स्वराज्याची अस्मिता होत्या महाराणी ताराबाई; तब्बल ७ वर्षे दिली औरंगजेबाशी यशस्वी झुंज|दिनांक=2018-06-09|संकेतस्थळ=divyamarathi|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-12}}</ref> ताराबाईंनी जिंकलेले सर्व किल्ले शाहूला मिळाले. शाहूच्या पक्षात गेलेले [[बाळाजी विश्वनाथ]] यांनी ताराराणीच्या पक्षातील उदाजी चव्हाण, चंद्रसेन जाधव, [[कान्होजी आंग्रे]] , पिलाजी गोळे आदी सेनानींना शाहूच्या बाजूला वळवून घेतले. त्यामुळे शाहूचा पक्ष बळकट झाला. शाहूंनी [[सातारा|साताऱ्याला]] गादीची स्थापना केली आणि ताराबाईंनी साताऱ्याहून माघार घेऊन, [[कोल्हापूर]] येथे वेगळी गादी स्थापन केली. परंतु १७१४ मध्ये राजारामची दुसरी विधवा, राजसाबाई यांनी ताराबाई पदच्युत करून स्वतःचा मुलगा [[संभाजी (दुसरा)]] याला गादीवर बसवले. ताराबाई आणि तिच्या मुलाला दुसऱ्या संभाजीने कैद केले. शिवाजी (दुसरा) १७२६ मध्ये मरण पावला. ताराबाई नंतर १७३० मध्ये छत्रपती शाहूंशी समेट करून कोणताही राजकीय अधिकार न ठेवता सातारा येथे राहायला गेल्या. <ref name="Sarkar2000">{{cite book|author=Sumit Sarkar|title=Issues in Modern Indian History: For Sumit Sarkar|url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PR9|year=2000|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-658-9|page=30}}</ref> == राजकीय परिस्थिती == सन १७०० साली [[जिंजी]] मोगलांच्या ताब्यात आली. पण तत्पूर्वी राजाराम जिंजीहून निसटून महाराष्ट्रात परतले. ताराबाई व इतर लोक मात्र मोगलांचा सेनापती जुल्फिखारखान यांच्या तावडीत सापडले. पण जुल्फिखारखानने सर्वांची मुक्तता केली. ३ मार्च १७०० रोजी छत्रपती राजाराम यांचा सिंहगड किल्ल्यावर मृत्यू झाल्यानंतर मराठी साम्राज्याची सूत्रे ताराबाईंच्या हाती आली. त्यांच्या सैन्यामध्ये [[बाळाजी विश्वनाथ]], उदाजी चव्हाण, चंद्रसेन जाधव, [[कान्होजी आंग्रे]], मानाजी मोरे, पिलाजी गोळे, गिरजोजी यादव आदी मातबर सेनानी होते. त्यांनी मोगलांची पळता भुई थोडी अशी अवस्था केली. सन १७०५ साली त्यांनी मोगलांच्या ताब्यातील पन्हाळा किल्ला जिंकून [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर]] ही राजधानी बनविली. राज्याला, गादीला आणि समाजाला खंबीर नेतृत्व दिले, सर्वाचे नीतिधैर्य टिकवून ठेवले. वयाच्या ८६व्या वर्षी ताराबाईचे सिंहगडावर निधन झाले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=१०१ कर्तृत्त्ववान स्त्रिया|last=कर्वे|first=स्वाती|publisher=उत्कर्ष|year=2014|isbn=978-81-7425-310-1|location=पुणे|pages=३१}}</ref> मराठ्यांच्या इतिहासात महाराणी ताराबाई हे एक ज्वलंत पर्व आहे. या काळात त्यांनी मुघल सत्तेच्या विरुद्ध लढे देऊन मराठी राज्याला नेतृत्व बहाल करण्याचे काम केले, व आपले कार्य आणि कर्तृत्त्व निर्विवादपणे सिद्ध केले. राजारामांनतर मराठी राज्याला नेतृत्व नसताना, ताराबाई यांनी मराठी राज्य टिकवूना ठेवले. मराठी राज्य जिंकण्यासाठी आलेल्या औरंगजेबाच्या देहाची आणि कीर्तीची कबर महाराष्ट्राच्या भूमीतच खोदली गेली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=मराठी सत्तेचा विकास व -हास|last=गायकवाड, थोरात आणि|first=चव्हाण|publisher=मेहाता पब्लिशिंग हाउस|isbn=81-7161-040-4|location=पुणे|pages=१४}}</ref> == राजाराम == सन १७०७ साली औरंगजेबाचा [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] मृत्यू झाला. त्यानंतर मोगलांनी मराठी राज्यात भाऊबंदकी सुरू व्हावी म्हणून शाहूंची सुटका केली आणि त्यांच्या डोक्यात ह्या उत्तराधिकाराचे बीज पेरले. परिणामी, ताराबाई व शाहू यांच्यात वारसाहक्कासाठी संघर्ष सुरू झाला. १२ ऑक्टोबर १७०७ रोजी ताराराणी व शाहू यांच्यात [[खेड]]-कडूस येथे लढाई झाली त्यात शाहूंचा विजय झाला. महाराणी ताराबाईंनी साताऱ्याहून माघार घेऊन, [[कोल्हापूर]] येथे वेगळी गादी स्थापन केली. त्यानंतर वारणेला झालेल्या दिलजमाईनुसार शाहूराजांनी कोल्हापूरच्या गादीला संमती दिली आणि मराठी साम्राज्यात सातारा व कोल्हापूर अशा दोन स्वतंत्र गाद्या निर्माण झाल्या. पुढे शाहूच्या मध्यस्थीने ताराबाईंची कैदेतून सुटका झाली. त्यानंतर त्या सातारा येथे राहावयास गेल्या. शाहूंना पुत्र नसल्यामुळे त्यांनी ताराबाईंचा नातू रामराजा यांस दत्तक घेतले. ताराबाईंचे निधन ९ डिसेंबर १७६१ रोजी साताऱ्यातील अजिंक्यतारा किल्ल्यावर झाले. त्यांची समाधी क्षेत्र माहुली, ता. सातारा येथे कृष्णेच्या काठावर असून पावसाळ्यात ही समाधी नदीच्या प्रवाहात पाण्याखाली असते. संभाजीनंतर कोल्हापूरच्या गादीवर शिवाजी द्वितीय (कोल्हापूर) या दत्तक पुत्राची कारकीर्द इ.स. १७६२ ते १८१३ अशी झाली. याच्या कारकिर्दीत १ ऑक्टोबर १८१२ रोजी कोल्हापूर संस्थानाचा ईस्ट इंडिया कंपनी सरकारबरोबर संरक्षणात्मक करार होऊन ते ब्रिटिशांच्या आधिपत्याखाली आले. त्यानंतर १८१३ मध्ये शिवाजी महाराज द्वितीय (कोल्हापूर) यांचे निधन झाले. ==बालाजी बाजीराव पेशव्याशी संघर्ष== पुढे शाहूच्या मध्यस्थीने ताराबाईंची कैदेतून सुटका झाली. त्यानंतर त्या सातारा येथे राहावयास गेल्या. १७४० च्या दशकात शाहूच्या आयुष्याच्या शेवटच्या वर्षांत ताराबाईंनी त्यांच्याकडे एक मूल आणले: राजाराम दुसरा (ज्याला रामराजा देखील म्हणले जाते). तिने मुलाला आपला नातू आणि शिवाजी महाराजांचा थेट वंशज म्हणून सादर केले तिने असा दावा केला की त्याच्या संरक्षणासाठी तो जन्मल्यानंतर लपविला गेला होता आणि एका राजपूत सैनिकाच्या पत्नीने त्याला वाढवले ​​होते.<ref name="BP_2000">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PA30 |title=Issues in Modern Indian History |editor=Biswamoy Pati |isbn=9788171546589 |publisher=Popular |year=2000 |page=30 }}</ref> ह्या मुलाला शाहूने दत्तक घेतले कारण त्याला स्वतःचा मुलगा नव्हता.. १७४९ मध्ये शाहूच्या मृत्यूनंतर, राजाराम द्वितीय त्याच्यानंतर छत्रपती झाला. जेव्हा पेशवा बालाजी बाजीराव मुघल सरहद्दीवर रवाना झाले तेव्हा ताराबाईंनी राजाराम द्वितीयला बालाजी बाजीराव यांना पेशव्याच्या पदावरून काढून टाकण्यास उद्युक्त केले. जेव्हा राजाराम यांनी नकार दिला, तेव्हा 24 नोव्हेंबर 1750 रोजी तिने त्याला सातारा येथील अंधारकोठडीत कैद केले. तिने दावा केला की तो एक ढोंगी आहे आणि तिने शाहूसमोर राजाराम आपला आपला नातू म्हणून खोटी साक्ष दिली होती..<ref name="G.S.Chhabra2005">{{cite book|author=G.S.Chhabra|title=Advance Study in the History of Modern India (Volume-1: 1707-1803)|url=https://books.google.com/books?id=UkDi6rVbckoC&pg=PA19|year=2005|publisher=Lotus Press|isbn=978-81-89093-06-8|pages=29–30}}</ref> यापूर्वी, ऑक्टोबर १ 1750० मध्ये ताराबाईंनी पेशवाविरोधी, उमाबाई दाभाडे यांची भेट घेतली होती. उमाबाईंनी ताराबाईंच्या समर्थनार्थ दामाजीराव गायकवाड यांच्या नेतृत्वात १५,००० सैन्य पाठवले. गायकवाड यांनी साताऱ्याच्या उत्तरेस निंब येथे एका लहानशा गावात पेशवाईचा निष्ठावंत त्र्यंबकराव पुरंदरे यांच्या नेतृत्वात असलेल्या २०,००० बलाढ्य सैन्याचा पराभव केला. त्यानंतर त्यांनी साताऱ्याला कूच केले, जिथे त्यांचे ताराबाईंनी स्वागत केले. तथापि, त्र्यंबकरावांनी पुन्हा आपले सैन्य स्थापन केले आणि १ मार्च रोजी वेण्णा नदीच्या काठावर असलेल्या गायकवाडच्या सैन्यावर हल्ला केला. या युद्धात गायकवाड यांचा पराभव झाला व त्याला मोठ्या प्रमाणात नुकसान सोसावे लागले..<ref name="BondWright2006">{{cite book|author1=J. W. Bond|author2=Arnold Wright|title=Indian States: A Biographical, Historical, and Administrative Survey|url=https://books.google.com/books?id=47sfj8DUwNgC&pg=PA230|year=2006|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-1965-4|page=10}}</ref> दरम्यान, पेशवे मोगल सीमेवरून परत आले आणि २४ एप्रिल रोजी सातारा येथे पोहोचले. त्यांनी ताराबाईच्या सैन्यांचा पराभव करीत सातारा येथील यवतेश्वरच्या चौकीवर हल्ला केला. त्यांनी सातारा किल्ला घेरला, आणि ताराबाईंना छत्रपती राजारामला सोडण्यास सांगितले. त्यावेळी राजारामाची शारीरिक व मानसिक स्थिती खूपच खालावली होती. ताराबाईंनी नकार दिला आणि पेशवे पुण्याला निघून गेले कारण सुसज्ज आणि मजबूत सातारा किल्ला घेण्यास सोपा होणार नव्हता. दरम्यान, पेशवाईच्या माणसांनी दामाजी गायकवाड, उमाबाई दाभाडे आणि त्यांच्या नातेवाईकांना अटक केली. त्याचवेळी सातारा सैन्याच्या तुकडीने तिच्याविरुद्ध बंड केले. तिने बंडखोरांचे नेते आनंदराव जाधव यांचा शिरच्छेद केला. तथापि, तिला समजले की ती पेशव्यांविरुद्ध लढू शकणार नाही आणि शांततेच्या करारासाठी पुण्यात भेटण्याची तयारी दर्शविली. पेशव्यांचा प्रतिस्पर्धी जानोजी भोसले हा पुष्कळ सैन्य घेऊन पुण्याजवळ होता आणि त्यामुळे पेशव्यानी तिचे संरक्षण करण्याचे मान्य केले. पुण्यात पेशवे तिच्याशी आदराने वागले आणि, काही नाखुषीनंतर ताराबाईंनी पेशव्याचे श्रेष्ठत्व स्वीकारले. पेशवे यांना नापसंत करणारे सरदार जाधव यांना काढून टाकण्याचे तिने मान्य केले. त्या बदल्यात पेशवाईने तिला माफ केले. १ सप्टेंबर १७५२ रोजी दोघांनी परस्पर शांततेचे वचन देऊन जेजुरीतील खंडोबा मंदिरात शपथ घेतली. या शपथविधीत ताराबाईंनीही शपथ घेतली की राजाराम दुसरा तिचा नातू नाही. तथापि, पेशव्यांनी राजारामला एक शक्तीहीन छत्रपती म्हणून कायम ठेवले.<ref name="BP_2000"/><ref name="Sarkar2000">{{cite book|author=Sumit Sarkar|title=Issues in Modern Indian History: For Sumit Sarkar|url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PR9|year=2000|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-658-9|page=30}}</ref> ==साहित्यात ताराबाई== कवी गोविंद यांनी सेनानी महाराणी ताराबाईंच्या पराक्रमाचे वर्णन पुढीप्रमाणे केले आहे. दिल्ली झाली दीनवाणी। दिल्लीशाचे गेले पाणी।<br /> ताराबाई रामराणी। भद्रकाली कोपली।।<br /> रामराणी भद्रकाली। रणरंगी क्रुद्ध झाली।<br /> प्रलयाची वेळ आली। मुगल हो सांभाळ।। डॉ. जयसिंगराव पवार, डॉ. सुवर्णा नाईक निंबाळकर, डॉ. आप्पासाहेब पवार आणि डॉ. सदाशिव शिवदे अशा अनेक लेखकांनी महाराणी ताराबाईंवर ग्रंथ लिहिले आहेत. == हे सुद्धा पहा == * [[ताराबाई भोसले यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] == पुस्तके == * महाराणी ताराऊसाहेब (अशोकराव शिंदे सरकार) * क्षेत्राणी शिवस्नुषा ताराराणी (रमेश शांतिनाथ भिवरे) * मोगल मर्दिनी महाराणी ताराबाई (डॉ. जयसिंगराव पवार) * रणरागिणी ताराराणी (सदाशिव शिवदे) * भद्रकाली ताराराणी (डॉ. सुवर्णा नाईक निंबाळकर) * Tara Bai and her times ( डॉ ब्रिज किशोर) * छत्रपती राजाराम ताराराणी (सदाशिव शिवदे) *रामराणी ताराबाई (नयनतारा देसाई) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.bbc.com/marathi/india-59385289.amp ताराबाईः ताराराणी कोण होत्या? मराठा साम्राज्य त्यांनी कसं सांभाळलं होतं?] {{मराठा साम्राज्य}} [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:भारतीय राजघराण्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:इ.स. १६७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १७६१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:हिंदू साम्राज्ये]] [[वर्ग:हिंदू योद्धे]] jjhlfe71rudzx5tw6iidk27914cttui 2677486 2677485 2026-04-04T11:32:25Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2637742 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी ताराबाई | पदवी = स्वराज्य सौदामिनी, मोगलमर्दिनी, छत्रपती, महाराणी [[चित्र:Maharani Tarabai of Karvir.jpg|अल्ट=महादेव विश्वनाथ धुरंधर यांनी काढलेले महाराणी ताराबाई यांचे चित्र, सन १९२७.|इवलेसे|महादेव विश्वनाथ धुरंधर यांनी काढलेले महाराणी ताराबाई यांचे चित्र, सन १९२७.]] | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक =स्वराज्य सौदामिनी | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] ([[महाराणी]]),<br>[[इ.स. १७००|१७००]] - [[इ.स. १७०७|१७०७]] ([[छत्रपती]]) | राज्यारोहण = पट्टराणी, छत्रपती पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[१२ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १६८९|१६८९]] ([[महाराणी]]),<br> [[३ मार्च]] [[इ.स. १७००|१७००]] ([[छत्रपती]]) | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी]] (१६८९-१६९७),<br> [[अजिंक्यतारा|किल्ले अजिंक्यतारा]] (१७००-१७०७),<br>[[कोल्हापूर]] (१७०९-१७१४) | पूर्ण_नाव = ताराबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[छत्रपती]], [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६७५|१६७५]] | जन्म_स्थान = [[तळबीड]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[९ डिसेंबर]] [[इ.स. १७६१|१७६१]] | मृत्यू_स्थान = [[सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[जानकीबाई|महाराणी जानकीबाई]], <br>[[छत्रपती राजाराम महाराज]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[सकवारबाई भोसले द्वितीय|महाराणी सकवारबाई (द्वितीय)]], <br>[[शाहू पहिले|छत्रपती सम्राट शाहू महाराज]] | वडील = [[हंबीरराव मोहिते]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''छत्रपती महाराणी ताराबाई भोसले''' ([[इ.स. १६७५|१६७५]] - [[इ.स. १७६१|१७६१]]) ह्या [[छत्रपती राजाराम महाराज]] यांच्या पत्‍नी होत्या. या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांचे सरसेनापती [[हंबीरराव मोहिते]] यांची [[कन्या]] होती. ताराबाईंचे लग्न छत्रपती राजाराम महाराजांशी १६८७ च्या सुमारास झाले. २५ मार्च १६८९ रोजी [[मुघल साम्राज्य|मोगलांनी]] [[रायगड (किल्ला)|रायगडास]] वेढा घातला असता त्या छत्रपती राजाराम यांच्यासह रायगडावरून निसटून गेल्या. छत्रपती राजाराम [[जिंजी]]ला गेल्यानंतर महाराणी ताराबाई, [[राजसबाई भोसले|राजसबाई]] व [[अंबिकाबाई भोसले|अंबिकाबाई]] या [[विशाळगड]] येथे राहिल्या. [[रामचंद्रपंत अमात्य]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी विशाळगड येथे लष्करी व मुलकी व्यवहाराची माहिती घेतली. १६९४ साली त्या तिघी जिंजीला पोहचल्या. ९ जून १६९६ रोजी महाराणी ताराबाईंना [[शिवाजी द्वितीय]] हा पुत्र झाला. राजाराम महाराजांच्या निधनानंतर राज्यकारभाराची सर्व सूत्रे हाती घेउन ताराबाईंनी मोगली फौजांना मागे सारण्यासाठी आक्रमक भूमिका घेतली. त्यांनी मराठेशाहीतील मुत्सद्यांना काळाचे गांभीर्य समजावून देऊन शेवटपर्यंत या सगळ्यांबरोबर एकजुटीने राहून शत्रू थोपवून धरला. त्या स्वतः लष्करापुढे येउन लष्कराचा आत्मविश्वास वाढवित. मराठ्यांची खालावलेली आर्थिक परिस्थिती उंचावण्यासाठी त्यांनी मोगली मुलुखावर स्वाऱ्या करून [[चौथाई आणि सरदेशमुखी]] गोळा करून आर्थिक बळ वाढवले. ताराबाईंनी [[कोल्हापूर संस्थान|करवीर राज्याची]] म्हणजे कोल्हापूरच्या राजगादीची त्यांनी स्थापना केली. [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] आणि [[छत्रपती संभाजी महाराज]] यांच्यामागे त्यांनी समर्थपणे राज्याची धुरा सांभाळली. सरसेनापती [[संताजी घोरपडे]] आणि [[धनाजी जाधव]] यांना बरोबर घेऊन त्यांनी मोगलांना सळो की पळो करून सोडले. <Poem> दिल्ली झाली दीनवाणी| दिल्लीशाचे गेले पाणी | ताराबाई रामराणी | भद्रकाली कोपली || ताराबाईच्या बखते | दिल्लीपतीची तखते | खचो लागली तेवि मते | कुराणेही खंडली || रामराणी भद्रकाली | रणरंगी कृद्ध झाली | प्रलयाची वेळ आली | मुगलहो सांभाळा || " </Poem> असे तत्कालीन कवि गोविंद यांनी ताराबाईचे वर्णन केले आहे. ताराबाई औरंगजेबाच्या प्रचंड मुघल सैन्याविरुद्ध उभ्या ठाकल्या असताना केवळ २४ ते २५ वर्षांच्या होत्या. त्यांनी औरंगजेबासारख्या मुत्सदी, नृशंस व कपटी सम्राटाशी सलग साडेसात वर्षे लढा दिला. [[File:Maharani Tarabai of Kolhapur.jpg|राजमाता ताराबाई राणीसाहेब|thumb]] == जीवन == सन १७०० साली [[छत्रपती राजाराम]] महाराजांच्या मृत्यूनंतर मराठा साम्राज्याचे उत्तराधिकार [[छत्रपती शाहू]] महाराजांकडे वारसाहक्काने जायला हवे होते. त्यावेळी शाहूराजे त्यावेळी वयाने खूपच लहान होते आणि नंतरच्या काळात मोगलांच्या कैदेत होते. ताराबाईंनी आपला मुलगा [[शिवाजी दुसरा|शिवाजी]] ह्याला गादीवर बसवले, आणि [[रामचंद्रपंत अमात्य]] यांच्या सल्ल्याने मराठा राज्याचा कारभार पाहण्यास सुरुवात केली. औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर संभाजी राजांचे पुत्र शाहू यांची मोगलांनी सुटका करताना महाराष्ट्रात दुहीचे बीज पेरले. शाहू हेच मराठा राज्याचे उत्तराधिकारी असल्याचे अनेक सरदार, सेनानी यांना वाटू लागले. दोन्ही बाजूंनी छत्रपतीपदाच्या वारसा हक्कावरून संघर्ष सुरू झाला. या काळात ताराबाईच्या पक्षातले [[खंडो बल्लाळ]], [[बाळाजी विश्वनाथ]], [[धनाजी जाधव]] यांसारखे सेनानी आणि मुत्सद्दी शाहूंच्या पक्षात गेले. शाहूराजांनी महाराणी ताराबाई आणि त्यांचा पुत्र शिवाजी दुसरा यांच्याविरुद्ध युद्ध पुकारले. १७०७ साली [[खेड शिवापूर|खेड]] येथे झालेल्या लढाईत [[बाळाजी विश्वनाथ]] ह्या पेशव्याच्या कुशल नेतृत्वाखाली शाहूराजांची सरशी झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-MAR-AUR-LCL-story-about-maharani-tarabai-5890637-NOR.html|title=स्वराज्याची अस्मिता होत्या महाराणी ताराबाई; तब्बल ७ वर्षे दिली औरंगजेबाशी यशस्वी झुंज|दिनांक=2018-06-09|संकेतस्थळ=divyamarathi|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-12}}</ref> ताराबाईंनी जिंकलेले सर्व किल्ले शाहूला मिळाले. शाहूच्या पक्षात गेलेले [[बाळाजी विश्वनाथ]] यांनी ताराराणीच्या पक्षातील उदाजी चव्हाण, चंद्रसेन जाधव, [[कान्होजी आंग्रे]] , पिलाजी गोळे आदी सेनानींना शाहूच्या बाजूला वळवून घेतले. त्यामुळे शाहूचा पक्ष बळकट झाला. शाहूंनी [[सातारा|साताऱ्याला]] गादीची स्थापना केली आणि ताराबाईंनी साताऱ्याहून माघार घेऊन, [[कोल्हापूर]] येथे वेगळी गादी स्थापन केली. परंतु १७१४ मध्ये राजारामची दुसरी विधवा, राजसाबाई यांनी ताराबाई पदच्युत करून स्वतःचा मुलगा [[संभाजी (दुसरा)]] याला गादीवर बसवले. ताराबाई आणि तिच्या मुलाला दुसऱ्या संभाजीने कैद केले. शिवाजी (दुसरा) १७२६ मध्ये मरण पावला. ताराबाई नंतर १७३० मध्ये छत्रपती शाहूंशी समेट करून कोणताही राजकीय अधिकार न ठेवता सातारा येथे राहायला गेल्या. <ref name="Sarkar2000">{{cite book|author=Sumit Sarkar|title=Issues in Modern Indian History: For Sumit Sarkar|url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PR9|year=2000|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-658-9|page=30}}</ref> == राजकीय परिस्थिती == सन १७०० साली [[जिंजी]] मोगलांच्या ताब्यात आली. पण तत्पूर्वी राजाराम जिंजीहून निसटून महाराष्ट्रात परतले. ताराबाई व इतर लोक मात्र मोगलांचा सेनापती जुल्फिखारखान यांच्या तावडीत सापडले. पण जुल्फिखारखानने सर्वांची मुक्तता केली. ३ मार्च १७०० रोजी छत्रपती राजाराम यांचा सिंहगड किल्ल्यावर मृत्यू झाल्यानंतर मराठी साम्राज्याची सूत्रे ताराबाईंच्या हाती आली. त्यांच्या सैन्यामध्ये [[बाळाजी विश्वनाथ]], उदाजी चव्हाण, चंद्रसेन जाधव, [[कान्होजी आंग्रे]], मानाजी मोरे, पिलाजी गोळे, गिरजोजी यादव आदी मातबर सेनानी होते. त्यांनी मोगलांची पळता भुई थोडी अशी अवस्था केली. सन १७०५ साली त्यांनी मोगलांच्या ताब्यातील पन्हाळा किल्ला जिंकून [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर]] ही राजधानी बनविली. राज्याला, गादीला आणि समाजाला खंबीर नेतृत्व दिले, सर्वाचे नीतिधैर्य टिकवून ठेवले. वयाच्या ८६व्या वर्षी ताराबाईचे सिंहगडावर निधन झाले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=१०१ कर्तृत्त्ववान स्त्रिया|last=कर्वे|first=स्वाती|publisher=उत्कर्ष|year=2014|isbn=978-81-7425-310-1|location=पुणे|pages=३१}}</ref> मराठ्यांच्या इतिहासात महाराणी ताराबाई हे एक ज्वलंत पर्व आहे. या काळात त्यांनी मुघल सत्तेच्या विरुद्ध लढे देऊन मराठी राज्याला नेतृत्व बहाल करण्याचे काम केले, व आपले कार्य आणि कर्तृत्त्व निर्विवादपणे सिद्ध केले. राजारामांनतर मराठी राज्याला नेतृत्व नसताना, ताराबाई यांनी मराठी राज्य टिकवूना ठेवले. मराठी राज्य जिंकण्यासाठी आलेल्या औरंगजेबाच्या देहाची आणि कीर्तीची कबर महाराष्ट्राच्या भूमीतच खोदली गेली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=मराठी सत्तेचा विकास व -हास|last=गायकवाड, थोरात आणि|first=चव्हाण|publisher=मेहाता पब्लिशिंग हाउस|isbn=81-7161-040-4|location=पुणे|pages=१४}}</ref> == राजाराम == सन १७०७ साली औरंगजेबाचा [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] मृत्यू झाला. त्यानंतर मोगलांनी मराठी राज्यात भाऊबंदकी सुरू व्हावी म्हणून शाहूंची सुटका केली आणि त्यांच्या डोक्यात ह्या उत्तराधिकाराचे बीज पेरले. परिणामी, ताराबाई व शाहू यांच्यात वारसाहक्कासाठी संघर्ष सुरू झाला. १२ ऑक्टोबर १७०७ रोजी ताराराणी व शाहू यांच्यात [[खेड]]-कडूस येथे लढाई झाली त्यात शाहूंचा विजय झाला. महाराणी ताराबाईंनी साताऱ्याहून माघार घेऊन, [[कोल्हापूर]] येथे वेगळी गादी स्थापन केली. त्यानंतर वारणेला झालेल्या दिलजमाईनुसार शाहूराजांनी कोल्हापूरच्या गादीला संमती दिली आणि मराठी साम्राज्यात सातारा व कोल्हापूर अशा दोन स्वतंत्र गाद्या निर्माण झाल्या. पुढे शाहूच्या मध्यस्थीने ताराबाईंची कैदेतून सुटका झाली. त्यानंतर त्या सातारा येथे राहावयास गेल्या. शाहूंना पुत्र नसल्यामुळे त्यांनी ताराबाईंचा नातू रामराजा यांस दत्तक घेतले. ताराबाईंचे निधन ९ डिसेंबर १७६१ रोजी साताऱ्यातील अजिंक्यतारा किल्ल्यावर झाले. त्यांची समाधी क्षेत्र माहुली, ता. सातारा येथे कृष्णेच्या काठावर असून पावसाळ्यात ही समाधी नदीच्या प्रवाहात पाण्याखाली असते. संभाजीनंतर कोल्हापूरच्या गादीवर शिवाजी द्वितीय (कोल्हापूर) या दत्तक पुत्राची कारकीर्द इ.स. १७६२ ते १८१३ अशी झाली. याच्या कारकिर्दीत १ ऑक्टोबर १८१२ रोजी कोल्हापूर संस्थानाचा ईस्ट इंडिया कंपनी सरकारबरोबर संरक्षणात्मक करार होऊन ते ब्रिटिशांच्या आधिपत्याखाली आले. त्यानंतर १८१३ मध्ये शिवाजी महाराज द्वितीय (कोल्हापूर) यांचे निधन झाले. ==बालाजी बाजीराव पेशव्याशी संघर्ष== पुढे शाहूच्या मध्यस्थीने ताराबाईंची कैदेतून सुटका झाली. त्यानंतर त्या सातारा येथे राहावयास गेल्या. १७४० च्या दशकात शाहूच्या आयुष्याच्या शेवटच्या वर्षांत ताराबाईंनी त्यांच्याकडे एक मूल आणले: राजाराम दुसरा (ज्याला रामराजा देखील म्हणले जाते). तिने मुलाला आपला नातू आणि शिवाजी महाराजांचा थेट वंशज म्हणून सादर केले तिने असा दावा केला की त्याच्या संरक्षणासाठी तो जन्मल्यानंतर लपविला गेला होता आणि एका राजपूत सैनिकाच्या पत्नीने त्याला वाढवले ​​होते.<ref name="BP_2000">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PA30 |title=Issues in Modern Indian History |editor=Biswamoy Pati |isbn=9788171546589 |publisher=Popular |year=2000 |page=30 }}</ref> ह्या मुलाला शाहूने दत्तक घेतले कारण त्याला स्वतःचा मुलगा नव्हता.. १७४९ मध्ये शाहूच्या मृत्यूनंतर, राजाराम द्वितीय त्याच्यानंतर छत्रपती झाला. जेव्हा पेशवा बालाजी बाजीराव मुघल सरहद्दीवर रवाना झाले तेव्हा ताराबाईंनी राजाराम द्वितीयला बालाजी बाजीराव यांना पेशव्याच्या पदावरून काढून टाकण्यास उद्युक्त केले. जेव्हा राजाराम यांनी नकार दिला, तेव्हा 24 नोव्हेंबर 1750 रोजी तिने त्याला सातारा येथील अंधारकोठडीत कैद केले. तिने दावा केला की तो एक ढोंगी आहे आणि तिने शाहूसमोर राजाराम आपला आपला नातू म्हणून खोटी साक्ष दिली होती..<ref name="G.S.Chhabra2005">{{cite book|author=G.S.Chhabra|title=Advance Study in the History of Modern India (Volume-1: 1707-1803)|url=https://books.google.com/books?id=UkDi6rVbckoC&pg=PA19|year=2005|publisher=Lotus Press|isbn=978-81-89093-06-8|pages=29–30}}</ref> यापूर्वी, ऑक्टोबर १ 1750० मध्ये ताराबाईंनी पेशवाविरोधी, उमाबाई दाभाडे यांची भेट घेतली होती. उमाबाईंनी ताराबाईंच्या समर्थनार्थ दामाजीराव गायकवाड यांच्या नेतृत्वात १५,००० सैन्य पाठवले. गायकवाड यांनी साताऱ्याच्या उत्तरेस निंब येथे एका लहानशा गावात पेशवाईचा निष्ठावंत त्र्यंबकराव पुरंदरे यांच्या नेतृत्वात असलेल्या २०,००० बलाढ्य सैन्याचा पराभव केला. त्यानंतर त्यांनी साताऱ्याला कूच केले, जिथे त्यांचे ताराबाईंनी स्वागत केले. तथापि, त्र्यंबकरावांनी पुन्हा आपले सैन्य स्थापन केले आणि १ मार्च रोजी वेण्णा नदीच्या काठावर असलेल्या गायकवाडच्या सैन्यावर हल्ला केला. या युद्धात गायकवाड यांचा पराभव झाला व त्याला मोठ्या प्रमाणात नुकसान सोसावे लागले..<ref name="BondWright2006">{{cite book|author1=J. W. Bond|author2=Arnold Wright|title=Indian States: A Biographical, Historical, and Administrative Survey|url=https://books.google.com/books?id=47sfj8DUwNgC&pg=PA230|year=2006|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-1965-4|page=10}}</ref> दरम्यान, पेशवे मोगल सीमेवरून परत आले आणि २४ एप्रिल रोजी सातारा येथे पोहोचले. त्यांनी ताराबाईच्या सैन्यांचा पराभव करीत सातारा येथील यवतेश्वरच्या चौकीवर हल्ला केला. त्यांनी सातारा किल्ला घेरला, आणि ताराबाईंना छत्रपती राजारामला सोडण्यास सांगितले. त्यावेळी राजारामाची शारीरिक व मानसिक स्थिती खूपच खालावली होती. ताराबाईंनी नकार दिला आणि पेशवे पुण्याला निघून गेले कारण सुसज्ज आणि मजबूत सातारा किल्ला घेण्यास सोपा होणार नव्हता. दरम्यान, पेशवाईच्या माणसांनी दामाजी गायकवाड, उमाबाई दाभाडे आणि त्यांच्या नातेवाईकांना अटक केली. त्याचवेळी सातारा सैन्याच्या तुकडीने तिच्याविरुद्ध बंड केले. तिने बंडखोरांचे नेते आनंदराव जाधव यांचा शिरच्छेद केला. तथापि, तिला समजले की ती पेशव्यांविरुद्ध लढू शकणार नाही आणि शांततेच्या करारासाठी पुण्यात भेटण्याची तयारी दर्शविली. पेशव्यांचा प्रतिस्पर्धी जानोजी भोसले हा पुष्कळ सैन्य घेऊन पुण्याजवळ होता आणि त्यामुळे पेशव्यानी तिचे संरक्षण करण्याचे मान्य केले. पुण्यात पेशवे तिच्याशी आदराने वागले आणि, काही नाखुषीनंतर ताराबाईंनी पेशव्याचे श्रेष्ठत्व स्वीकारले. पेशवे यांना नापसंत करणारे सरदार जाधव यांना काढून टाकण्याचे तिने मान्य केले. त्या बदल्यात पेशवाईने तिला माफ केले. १ सप्टेंबर १७५२ रोजी दोघांनी परस्पर शांततेचे वचन देऊन जेजुरीतील खंडोबा मंदिरात शपथ घेतली. या शपथविधीत ताराबाईंनीही शपथ घेतली की राजाराम दुसरा तिचा नातू नाही. तथापि, पेशव्यांनी राजारामला एक शक्तीहीन छत्रपती म्हणून कायम ठेवले.<ref name="BP_2000"/><ref name="Sarkar2000">{{cite book|author=Sumit Sarkar|title=Issues in Modern Indian History: For Sumit Sarkar|url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PR9|year=2000|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-658-9|page=30}}</ref> ==साहित्यात ताराबाई== कवी गोविंद यांनी सेनानी महाराणी ताराबाईंच्या पराक्रमाचे वर्णन पुढीप्रमाणे केले आहे. दिल्ली झाली दीनवाणी। दिल्लीशाचे गेले पाणी।<br /> ताराबाई रामराणी। भद्रकाली कोपली।।<br /> रामराणी भद्रकाली। रणरंगी क्रुद्ध झाली।<br /> प्रलयाची वेळ आली। मुगल हो सांभाळ।। डॉ. जयसिंगराव पवार, डॉ. सुवर्णा नाईक निंबाळकर, डॉ. आप्पासाहेब पवार आणि डॉ. सदाशिव शिवदे अशा अनेक लेखकांनी महाराणी ताराबाईंवर ग्रंथ लिहिले आहेत. == हे सुद्धा पहा == * [[ताराबाई भोसले यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]] == पुस्तके == * महाराणी ताराऊसाहेब (अशोकराव शिंदे सरकार) * क्षेत्राणी शिवस्नुषा ताराराणी (रमेश शांतिनाथ भिवरे) * मोगल मर्दिनी महाराणी ताराबाई (डॉ. जयसिंगराव पवार) * रणरागिणी ताराराणी (सदाशिव शिवदे) * भद्रकाली ताराराणी (डॉ. सुवर्णा नाईक निंबाळकर) * Tara Bai and her times ( डॉ ब्रिज किशोर) * छत्रपती राजाराम ताराराणी (सदाशिव शिवदे) *रामराणी ताराबाई (नयनतारा देसाई) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.bbc.com/marathi/india-59385289.amp ताराबाईः ताराराणी कोण होत्या? मराठा साम्राज्य त्यांनी कसं सांभाळलं होतं?] {{मराठा साम्राज्य}} [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:भारतीय राजघराण्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:इ.स. १६७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १७६१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:हिंदू साम्राज्ये]] [[वर्ग:हिंदू योद्धे]] 7kuiv799wro48y7snxdt7mm6tdh17hy 0 76914 2677177 2671715 2026-04-03T14:14:37Z ~2026-20616-54 181736 2677177 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट हिंदू मंदिर | name = दख्खनचा राजा श्री ज्योतिबा मंदिर वाडी रत्नागिरी कोल्हापूर | image = Jyotiba1.jpg | image_size = | caption =दख्खनचा राजा श्री ज्योतिबा मंदिर वाडी रत्नागिरी कोल्हापूर | pushpin_map = महाराष्ट्र | map_caption = महाराष्ट्राच्या नकाशातील स्थान | map_size = | latd = 16 | latm = 42 | lats = 00 | latNS = N | longd = 74 | longm = 14 | longs = 00 | longEW = E | coordinates_region = IN | coordinates_display= | devanagari = ज्योतिबा | sanskrit_translit = | tamil = ஜோடிபா | marathi = ज्योतिबा | bengali = | country = [[भारत]] | state/province = [[महाराष्ट्र]] | district = [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] | locale = [[कोल्हापूर|ज्योतिबा]] | elevation_m = | primary_deity = | important_festivals= | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | temple_board = | website = }} '''ज्योतिबा मंदिर ''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्र राज्या]]तील [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] जिल्ह्यातील मंदिर आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://prahaar.in/jyotiba-temple-in-kolhapur/|title=कोल्हापूरचा ज्योतिबा {{!}}|last=Gaikwad|first=Priyanka|language=en-US|access-date=2022-04-14|archive-date=2023-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405061128/https://prahaar.in/jyotiba-temple-in-kolhapur/|url-status=dead}}</ref> ज्योतिबा या देवतेला [[ज्योतिर्लिंग]], केदारलिंग, [[रवळनाथ]], सौदागर अशा विविध नावांनीही उल्लेखतात. ज्योतिबा हे ब्रम्हा विष्णू महेश, जमदग्नी ऋषी आणि १२ सुर्य यांचा तेजःपुंज अवतार आहे. ==भौगोलिक स्थान== [[कोल्हापूर]]च्या वायव्येस १४.४८ किलोमीटर अंतरावर [[ज्योतिबाचा डोंगर]] आहे. या डोंगरावर [[ज्योतिबा]]चे मंदिर आहे. ज्योतिबाला केदारेश्वर-केदारलिंग असेही म्हणतात. सपाट प्रदेशात एक हजार फूट उंचीवर, शंखाकृती, हत्तीच्या ‘सोंडे’सारख्या पसरलेल्या ज्योतिबाच्या डोंगराला वाडी रत्‍नागिरी म्हणतात. हा डोंगर [[पन्हाळा|पन्हाळय़ापासून]] [[कृष्णा नदी|कृष्णेकडे]] गेलेल्या [[सह्याद्री]]च्या फाटय़ाचाच भाग आहे. या डोंगरावरील पठारी भागात ज्योतिबा मंदिर व गाव आहे. ==इतिहास आणि माहात्म्य== ज्योतिबा किंवा केदार या दैवताचा उल्लेख यादवपूर्व काळातही आढळतो. महानुभावाच्या पोथ्यांमध्ये पैठण व जळगाव येथील केदारेश्वर मंदिरांचा उल्लेख आहे. खोलेश्वराच्या शिलालेखातही केदारेश्वराचा उल्लेख आहे. अग्नी, तेज व ज्ञानाचे प्रतीक असलेला ज्योतिबा भक्तांना आपलासा वाटतो. ग्रामीण लोकगीतांतून व ओव्यांतून ज्योतिबाला मानाचे स्थान प्राप्त झालेले आहे. "देवामंदी देव ज्योतिबा लई मोठा, चैत्याच्या मईन्यात त्याच्या फुलल्या चारी वाटा". ज्योतिबा डोंगरावर तीन प्रमुख देवळे आहेत. ती ज्योतिबाचा अवतार असलेल्या केदारलिंग, केदारेश्वर व रामलिंगाची आहेत. श्री ज्योतिबा अथवा केदारेश्वर हे बद्रिकेदारचेचे रूप आहे. [[ब्रह्मा]], [[विष्णू]], [[शिव|महेश]] आणि [[जमदग्नी]] या सर्वाचा मिळून एक तेजःपुंज अवतार म्हणजेच ज्योतिबा किंवा केदारनाथ ! ज्योतिबा या नावाची उत्पत्ती ज्योत या शब्दापासून झाली असून ज्योत म्हणजे तेज, प्रकाश ! वायू, तेज, आप (पाणी) आकाश व पृथ्वी या पंचमहाभूतांपैकी तेजाचे शक्तीदैवत म्हणजेच वाडी रत्नगिरीचा ज्योतिबा! [[पौगंड ऋषी|पौगंड ऋषीच्या]] वंशाला दिवा नव्हता.त्यांनी तपश्चर्या करून [[ब्रदिनाथांना]] संतुष्ट केले.ब्रदिनाथांनी ऋषी व त्यांची पत्नी विमलांबुजा यांच्या पोटी जन्माला येण्याचे वचन दिले त्याप्रमाणे चैत्र शुद्ध पष्ठीच्या मुहूर्तावर स्वता आठ वर्षांची बालमुर्ती होऊन ब्रदिनाथ हे ऋषी दांपत्यासमोर अवतरले ही बालमुर्ती ब्रदिनाथांची प्राणज्योती । म्हणून त्यांचे नाव जोतिबा असे ठेवले.आपला पुत्र हा जगाचा तारणकर्ता व गरिबांचा कैवारी असावा अशी विमलांबुजाची तीव्र इच्छा होती,त्याप्रमाणे तिच्या ओंजळीत केदारनाथांची प्राणज्योत प्रकट झाली,तेच जोतिबाचे रूप होय.श्री जोतिबाला गुलाल,दवणा,खोबरे व खारका प्रिय। त्याच्या दवण्याला गंध हा सत्त्व,रज,तम गुणयुक्त आहे. आजच्या ज्योतिबा मोठ्या मंदिराच्या जागी एक लहान मंदिर होते. ज्योतिबा मंदिर समुद्रसपाटीपासून ३१२४ फूट उंचीवर आहे आणि ते ज्योतिबाला समर्पित आहे. हे मंदिर कोल्हापूरच्या वायव्येस १८ किमी अंतरावर आहे.[1] परंपरेनुसार, मूळ केदारेश्वर मंदिर कराडजवळील किवल गावातील नवजी सयाजी, ज्यांना केदार बाबा म्हणूनही ओळखले जाते, यांनी बांधले होते. १७३० मध्ये राणोजी शिंदे यांनी त्या जागी सध्याचे ज्योतिबा मंदिर बांधले. हे मंदिर केदार म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या कारागिरांनी बांधले होते जे त्यांच्या शिल्पांसाठी प्रसिद्ध होते (हेमाडपंती). शास्त्रांनुसार बारीक काळ्या बेसाल्ट दगडांचा वापर करण्यात आला होता. केदार कारागीर (आचार्य) हे आचार्यांचे वंशज असल्याचे मानले जात होते ज्यांनी ८ व्या शतकात आदि शंकराचार्यांच्या मार्गदर्शनाखाली केदारनाथ मंदिराची पुनर्बांधणी केली, नंतर त्यांना केदारांचे म्हणून ओळखले जाऊ लागले. केदार कारागिरांनी मार्तंड भैर (जेजुरी खंडोबा मंदिर), तुळजापूरचे तुळजा भवानी मंदिर आणि हरिश्चंद्रगडाचे केदारेश्वर मंदिर देखील बांधले. ज्योतिबा येथील मंदिर ५७ फूट x ३७ फूट x ७७ फूट उंच आहे ज्यामध्ये शिखराचा समावेश आहे. केदारेश्वराचे दुसरे मंदिर ४९ फूट x २२ फूट x ८९ फूट उंच आहे. हे मंदिर १८०८ मध्ये दौलतराव शिंदे यांनी बांधले होते. रामलिंगचे तिसरे मंदिर त्याच्या घुमटासह १३ फूट x १३ फूट x ४० फूट उंच आहे. हे मंदिर १७८० च्या सुमारास मालजी निलम पन्हाळकर यांनी बांधले होते. [2] मंदिराचा आतील भाग प्राचीन आहे. परिसरात इतर मंदिरे आणि प्रकाश बुरुज आहेत. ==कथा/आख्यायिका == ज्योतिबासंदर्भात एक कथा आहे. प्राचीन काळात कोल्हापूर परिसरात दैत्यांनी हाहाकार माजवला होता. येथील जनता त्यांच्या छळाला कंटाळून गेली होती. कोल्हापूरच्या करवीर निवासिनी महालक्ष्मी [[महालक्ष्मी|अंबाबाईलाही]] या दैत्यांनी त्रास द्यायला सुरुवात केली. या राक्षसांच्या छळापासून लोकांची मुक्तता करण्याकरिता महालक्ष्मी अंबाबाईने तपश्चर्या करून केदारेश्वराला या दैत्याचा संहार करण्याची विनंती केली. केदारेश्वराने राक्षसांशी युद्ध करून प्रमुख राक्षस रत्नासुराचा वध या डोंगरावर केला म्हणून या डोंगराचे नाव वाडी रत्‍नागिरी पडले. रत्नासुराच्या वधानंतर महालक्ष्मी अंबाबाईने अशी प्रार्थना केली, की ‘पुन्हा असे संकट येऊ नये म्हणून तुझी दृष्टी सदोदित माझ्यावर असू दे’ म्हणून महालक्ष्मी अंबाबाईच्या रक्षणाकरिता ज्योतिबाचे मंदिर कोल्हापूरच्या दिशेला दक्षिणाभिमुख आहे. ==ज्योतिबाच्या मंदिराची रचना== देवळांकडे जाताना प्रथम मराठाशैलीतील भव्य दगडी प्रवेशद्वार लागते. या प्रवेशद्वारातून प्रवेश केल्यानंतर पायऱ्या उतरताच तीन देवळांचा समूह दृष्टीस पडतो. या तीन देवळांच्या मध्यभागी केदारलिंगाचे मुख्य देवालय आहे. या मूळ देवालयाचे बांधकाम जोतिबा भक्त [[किवळ]] गावच्या नावजी साळुंखे पाटलांनी ([[संत नावजीनाथ]]) केलेले आहे असे म्हणतात. १७३० मध्ये राणोजीराव शिंदे यांनी या जागी हल्लीचे देवालय बांधले. हे देऊळ ५७ फूट लांब, ३७ फूट रुंद असून त्याच्या शिखराची उंची ७७ फूट आहे. या देवळाशेजारी केदारेश्वराचे देवालय आहे. या देवालयाचे बांधकाम १८०८ मध्ये दौलतराव शिंदे यांनी केलेले आहे. या देवळाची लांबी ४८ फूट असून रुंदी २२ फूट आहे. शिखर ८९ फूट उंच आहे. केदारेश्वर देवळासमोर दोन पाषाणाचे नंदी आहेत. येथे असलेल्या रामलिंग मंदिराचे बांधकाम १७८० मध्ये मालजी निकम पन्हाळकर यांनी केलेले आहे. या मंदिराची लांबी १३ फूट, रुंदी १३ फूट असून शिखर ४० फूट उंच आहे. या देवळाजवळ चोपडाई देवीचे मंदिर असून या मंदिराचे बांधकाम १७५० मध्ये प्रीतिराव चव्हाण हिम्मतबहादूर यांनी केलेले आहे. या देवळांपासून थोडय़ा अंतरावर यमाईदेवीचे मंदिर आहे. या मंदिराचे बांधकाम १७५० मध्ये राणोजीराव शिंदे यांनी केले. या मंदिरासमोर पाण्याची दोन तीर्थ असून जवळच सहा कुंड व दोन विहिरी आहेत. कोल्हापूर परिसरातील मंदिराच्या शिखरांप्रमाणेच येथील मंदिरांच्या शिखरांची रचना आहे. यादवकालीन वास्तुशैलीत थोडा फरक करून मराठा कारागिरांनी या शिखरांचे बांधकाम केले. या शिखरांवर तळापासून वपर्यंत ‘रथपट्ट’ पद्धतीची साधी नक्षी आहे. येथील मंदिर हेमाडपंती पद्धतीची असून तत्कालीन मराठा वास्तुशैलीचा प्रभाव येथे आढळतो. या मंदिराच्या बांधकामाकरिता याच डोंगरात सापडणाऱ्या काळय़ा बेसॉल्ट दगडांचा वापर करण्यात आलेला आहे. या देवालयाच्या प्रांगणात पारंपरिक दगडी दीपमाळ आहेत. ==ज्योतिबाची मूर्ती== ज्योतिबाची मूर्ती काळ्या घोटीव पाषाणात घडविलेल्या या चर्तुर्भुज मूर्तीच्या हातात खड्ग, पानपात्र, डमरू व त्रिशूळ आहे. शेजारीच ज्योतिबाचे उपवाहन शेष आहे. ज्योतिबाचा शरीररक्षक काळभैरव बाहेरच्या बाजूस असून तेथे मूळ ज्योत तेवत असते. ज्योतिबाचे दर्शन घेण्याअगोदर काळभैरव व ज्योतीचे दर्शन घेण्याची प्रथा आहे. चंपक बनातील यमाई देवी हिची मूर्ती दगडाची असून या मूर्तीला शेंदूर लेपलेला असतो. येथील वाडी रत्‍नागिरी गावात पुजारी व दुकानदारांची घरे आहेत. == यमाईदेवी == [[चित्र:Yamai devi wadi ratnagiri.jpg|इवलेसे|जोतिबा वाडी रत्‍नागिरी वरील, चाफेबनातील श्री यमाई देवी ]] मूळमाया यमाई देवीच्या पदस्पर्शाने जोतिबा परिसर पावन झाला असून पूर्वी दक्षिण मोहिमेत केदारनाथ व औंदासुर राक्षसाची समोरासमोर भेट झाली. तब्बल सात दिवस सात रात्री त्यांचे निकराचे युद्ध झाले; परंतु पूर्ण शक्ती पणास लावून सुद्धा औंदासुर तसूभर देखील मागे हटत नव्हता. दिव्यस्मरण करताच औंदासुराचा वध यमाई देवीच्या हस्ते असल्याचे नाथांस उमगल्यावर त्यांनी तिला "ये माई<nowiki>''</nowiki> ये - (यावे)  माई - (आई), अशी आर्त साद घातली. तेव्हापासून तिचे नाव "[[यमाई देवी मंदिर (औंध)|यमाई]]" असे रूढ झाले. जोतिबांनी घातलेली साद ऐकताच शिवशक्तीस्वरुपिनी पार्वती अर्थात आदिमाया आदिशक्ती रेणुका मातेने यमाईदेवीचा अवतार धारण केला. श्री यमाई देवीने औंदासुराचा वध करून केदारनाथांचा दक्षिणेकडील मार्ग निष्कलंक केला. हे सर्व सातारा जिल्ह्यातील [[औंध संस्थान|औंध]] या गावी घडले. औंधच्या कंठगिरी या डोंगरावर मूळ माया यमाईदेवी औंधासुराचा निःपात करण्यासाठी या ठिकाणी प्रगट झाली म्हणून या कंठगिरीचे नाव मूळगिरी झाले. पौष पौर्णिमेच्या मध्यरात्री देवीने महाभयंकर दानवाचा वध केला. या विजयाने आनंदित होऊन सर्व देवगण आणि भक्तगणांनी देवीचा विजयोत्सव साजरा केला. आजही औंध गावी यमाई देवीच्या विजयाप्रीत्यर्थ पौष पौर्णिमेला भव्य यात्रेचे आयोजन केले जाते. देवींच्या या अलौकिक पराक्रमावर प्रसन्न होऊन केदारनाथांनी औंध क्षेत्री यमाई देवींचा पट्टाभिषेक करून देवींना औंधच्या गादीवर बसवले. केदारनाथांची दक्षिण मोहीम पार पडल्यानंतर ते परत हिमालयाकडे जाण्यास निघाले. त्यावेळी अंबाबाई महालक्ष्मीने विनवणी करून वाडी रत्‍नागिरी डोंगरावर गादी स्थापन करून त्यांचा राज्याभिषेक केला; परंतु या भव्य दिव्य सोहळ्याच्या गडबडीत महालक्ष्मी अंबाबाई यमाई देवींना राज्याभिषेकास आमंत्रण देण्यास विसरल्या. याची जाणीव चोपडाई देवीने केदारनाथांना करून दिली. त्वरित केदारनाथांनी औंध गावी प्रस्थान करून यमाई देवींचा रुसवा काढला. देवींच्या भेटीसाठी केदारनाथ दरवर्षी वाडी रत्‍नागिरी ते औंध असा भक्तगणांसोबत पायी प्रवास करायचे. काही वर्ष उलटल्यानंतर यमाई देवींस वाईट वाटले. त्या केदारनाथांना म्हणाल्या, तुम्ही आता औंधकडे येऊ नका, मीच वाडी रत्‍नागिरी येथे चाफे वनात प्रकट होईन. त्याप्रमाणे यमाईदेवी चैत्र महिन्यात वसंत ऋतूत या डोंगरावरील उत्तरेकडील चंपक वनात प्रकट झाल्या. यमाई चाफेबनात प्रकट झाल्याची वार्ता ऐकताच आनंदित झालेल्या केदारनाथांनी देवींच्या आगमनानाप्रीत्यर्थ गुरुमाता रेणुका अर्थात आई यमाई आणि ऋषी जमदग्नी यांचा भव्य असा विवाह सोहळा आयोजित केला; जो आज चैत्र यात्रेचा सोहळा म्हणून जगभरात सुप्रसिद्ध आहे. पुढे केदारनाथ चैत्र शुद्ध पौर्णिमेच्या यात्रेत नित्याप्रमाणे लवाजम्यासह यमाईदेवीस भेटण्यास गेले. कृत युगात जमदग्नीच्या हातून रेणुका देवीचा वाढ झाला. त्यावेळी जमदग्नीने पूर्ण ब्र्हम सनातन ज्योतिस्वरुपाकडे रेणुका व आपले मीलन घडवण्याची इच्छा वरतून मागितली होती. ते नाथांना आठवून आपल्या स्वरूपातील जमदग्नीस वेगळा करून त्या जमदग्नीचा व पूर्वजन्मीची रेणुका म्हणजे श्री यमाई देवी या दोघांचा विवाह नाथांनी लावला. याप्रकारे जमदग्नी व यमाईचे पुनर्मीलन घडवून आणले. आजही चैत्र यात्रेदिवशी सासनकाठी व पालखी सोहळा मिरवणूक सर्व लवाजम्यासह यमाई देवीच्या भेटीस जाते. विवाहाचा मानाचा आहेर यमाईस अर्पण करून केदारनाथ सदरेवर बसतात आणि यमाई देवी अर्थात माता रेणुका आणि देवांच्या शिक्केकट्यारीत वास असलेल्या क्रोधांशरूपी ऋषी जमदग्नींचा विवाह सोहळा दरवर्षी थाटात पार पडतो. [[चित्र:Yamai.jpg|इवलेसे|श्री यमाई देवी मुळस्थान औंध (मुळपीठ)]] यमाई देवीचे मुळस्थान सातारा जिल्ह्यातील औंध येथे आहे. जोतिबाच्या आग्रहाखातर चैत्र महिन्यात देवीचे वास्तव्य जोतिबा डोंगरावर असते. चैत्र यात्रेच्या मुख्य दिवशी यमाई जोतीबा भेट दरवर्षी थाटात पार पाडला जातो. चैत्र यात्रेदिवशी सासनकाठी व पालखी सोहळा सर्व लवाजमा यमाईदेवीच्या भेटीस जातो. देवीस मीठ-पीठ वाहण्याची पुर्वापार परंपरा आहे. नवीन लग्न झालेले दांपत्य मंदिरासमोर दगडांच्या व खापरांच्या उतरंडी लावतात. ही उतरंड म्हणजे चौदा चौक कड्या व सात समुद्ररूपी विश्‍वाचे प्रतीक. "आम्ही नवजीवनाची सुरुवात तुझ्या दारातून करतो, तेव्हा आमचा संसार सुखी कर' असे साकडे घालून भाविक देवीस मीठ-पीठ अर्पण करतात. यमाईदेवीच्या मंदिरावरील मूळ भिंतीवर काही आकर्षक शिल्पे आहेत. ही शिल्पे माणसाने, माणसाशी माणसासारखे वागावे ही शिकवण देतात. बहीण भावाचे, अर्धपशूचे, कृष्ण व दुधाचे माठ घेऊन जाणाऱ्या गवळणी, रामायणातील वनवासाचा एक प्रसंग अशी शिल्पे आहेत. श्री जोतिबांचे दर्शन घेतल्यानंतर चाफेबनातील यमाई देवींचे दर्शन करण्याचा दंडकच येथे आहे. यमाईच्या दर्शनाविना जोतिबाची वारी पूर्ण होत नाही; अशी मान्यता भाविकांमध्ये प्रामुख्याने दिसून येते. == यात्रा - उत्सव == श्री क्षेत्र जोतिबा डोंगरावरील प्रमुख आकर्षण म्हणजे येथील यात्रा व उत्सव! परंतु सर्वात आश्यर्याची बाब म्हणजे यातील एकही यात्रा श्री ज्योतिबादेवांस समर्पित किंवा खास त्यांच्यासाठी भरवली जात नाही. ब्रह्म, विष्णू, महेश, ऋषी जमदग्नी यांचा क्रोधांश आणि कोटी सूर्याचे तेज धारण केलेला तेजःपुंज अवतार असलेला ज्योतिबा अवतार हा मुळात बटु स्वरूप असून शिवरूपी वैराग्य धारण केले असल्याने ते मोहमायेपासून आलिप्त आहेत. त्यामुळे अगदी नारळ वाढवण्याचा व कौल लावण्याचा मान देखील हा तिथल्या क्षेत्रपाल दैवत श्री कालभैरवांना दिला असून मुख्य यात्रा व इतर यात्रांचा मान देखील ज्योतीबांनी त्यांच्या परिवार देवतांना दिला आहे.    '''चैत्र यात्रा ( मुख्य यात्रा ) :-''' श्री क्षेत्र जोतिबा डोंगरावर प्रमुख चार यात्रा पार पडतात. त्यातील मुख्य व सर्वाधिक लोकप्रिय असलेली चैत्र यात्रा ही श्री यमाई देवीस समर्पित आहे. ही यात्रा यमाई म्हणजेच रेणुका आणि कट्यारस्वरूपी ऋषी जमदग्नी यांच्या विवाहाप्रित्यर्थ भरवली जाते. चैत्र पौर्णिमेस दरवर्षी एप्रिल मध्ये जोतिबा डोंगरावर विराट जत्रा भरते. महाराष्ट्राच्या विविध जिल्ह्यातून व परप्रांतातून सुमारे सहा-सात लाख भाविक या यात्रेसाठी येतात. या वेळी भक्तांचा विराट जनसागर आपले संपूर्ण देहभान हरपून, 'चां S S ग भलं' च्या एकच जयघोषात जोतिबाच्या नावाचा गजर करतात आणि अवघा डोंगर या एकच जयघोषाने दुमदुमून जातो. गुलालाची उधळण, खोबऱ्याची पाखरण, पालखीवर फेकली जाणारी बंदी नाणी हे सारे 'उत्सव दृश्य' अगदीच अनोखे असते. या दिवशी श्रींचा शासकीय महाभिषेक पहाटे ५ ते ६ या वेळेत होतो व महावस्त्रासह महापूजा ७ ते ८ या वेळेत होते. तसेच सकाळी १० ते १२ या वेळेत धुपारतीसह पंचारती होते. दुपारी एकच्या सुमारास मान्यवरांच्या हस्ते सासनकाठी मिरवणुकीस प्रारंभ होतो. यावेळी सासनकाठ्या हलगी, पिपाणी, सनईच्या सुरांवर नाचविल्या जातात. सासनकाठी म्हणजे शेंड्याला तुरा व ध्वजपताका असलेला सुमारे तीस ते पन्नास फूट उंचीचा वजनदार वेळू! त्यावर तळामध्ये जोतिबाचे वाहन 'घोडा' बसवलेला असतो. जोतिबावर मनाच्या ९६ सासनकाठ्या असून त्या यात्रेच्या आदल्या दिवशी डोंगरावर येतात. सासनकाठ्यांशिवाय हात्ती, उंट, तोफागाडी, व भालदार, चोपदारांचा लवाजमा हे या यात्रेच्या वैभवात मोलाची भर घालतात. त्यानंतर पाठोपाठ सायंकाळी पाचच्या सुमारास विधिपूर्वक पूजाविधी झाल्यावर श्री जोतिबाची उत्सवमूर्ती पालखीत बसून यमाई मंदिराकडे मार्गस्थ होते. यमाई देवी ही जोतिबाची गुरुमाता अर्थात आई! याच दिवशी सूर्यास्तानंतर, यमाई देवी शिक्के-कट्यारशी (जमदग्नीशी) विवाहबद्ध होते. हा विवाह समारंभ यमाई मंदिरातच पार पडतो. यानिमित्त श्री जोतिबा पालखीतून यमाईसाठी आहेर घेऊन जातात व विवाहानंतर माघारी परत येतात. यावेळी विविध धार्मिक विधी होतात व नयनरम्य आतषबाजी करण्यात येते. चैत्र पौर्णिमेची यात्रा ही सुमारे महिनाभर म्हणजे पाखाळणीपर्यंत चालते. चैत्र यात्रेनंतर पाच रविवार जी यात्रा भरते त्या यात्रेस 'पाखाळणी' असे म्हणतात. ज्यांना चैत्र यात्रेस येण्यास मिळाले नाही ते पाखाळणीस येऊन पालखी व शिखरांवर गुलाल-खोबरे टाकून दर्शन घेऊन परतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.shreejyotiba.com/festchitra.php|title=Shree Jyotirling Devasthan|website=www.shreejyotiba.com|access-date=2026-03-13}}</ref> '''श्रावण षष्टी यात्रा :-''' श्रावण षष्टी यात्रा ही श्री चोपडाई देवीस समर्पित असून  श्रावण शुद्ध षष्ठीला चरपट अंबाने रत्नासुर राक्षसाचा वध केला. असुराच्या रक्तातील तामसिक गुणांमुळे  देवीच्या अंगाचा दाह होत होता, त्यामुळे केदारनाथसह सर्व देवांनी लिंबू, दुर्वा, बेल आणि वल याने देवीची पूजा केली. तेव्हापासून श्रावण शुद्ध षष्ठीला रात्री लिंबू, बेल आणि फुलांची विशेष पूजा केली जाते. या उत्सवाचे वैशिष्ट्य म्हणजे पावसाळ्यात लाखो भाविक देवीच्या दर्शनासाठी येतात. या उत्सवात फक्त धुपारती होते आणि हा रात्रीचा उत्सव असतो. संपूर्ण रात्र देवीचा जागर असतो. दुसऱ्या दिवशी पहाटे धुपारतीने उत्सव संपतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.shreejyotiba.com/festshravan.php|title=Shree Jyotirling Devasthan|website=www.shreejyotiba.com|access-date=2026-03-13}}</ref> '''खेटे यात्रा :-''' माघ महिन्यात पाच रविवार जी यात्रा भरते त्या यात्रेस जोतिबाचे खेटे असे म्हणतात. ही यात्रा करवीरनिवासिनी श्री महालक्ष्मीस समर्पित असून देवीनेच या यात्रेचा प्रघात पाडला. या खेट्याचं वैशिष्ट्य असे आहे की, फक्त्त कोल्हापूरचेच भाविक हे खेटे घालतात. या बाबतची आख्यायिका अशी, पूर्वी केदारनाथ आपली दक्षिणेकडील मोहीम संपवून हिमालयातकडे परत निघाले. हे करवीर निवासिनी श्री महालक्ष्मीला कळताच ती कोल्हापूरहून अनवाणी पायाने पळत आली व केदारनाथला न जाण्याविषयी विनवणी केली. तेंव्हा केदारनाथाने जोतिबावर राहण्याचे मान्य केले. तेंव्हापासून कोल्हापूर ते जोतिबा डोंगराकडे पायी चालत खेटे घालण्याची प्रथा आजतागायत सुरू आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.shreejyotiba.com/festkhete.php|title=Shree Jyotirling Devasthan|website=www.shreejyotiba.com|access-date=2026-03-13}}</ref> ज्योतिबाच्या जन्मदिवशी रविवारी व श्रावणशुद्ध षष्ठीला येथे भाविकांची मोठी गर्दी होते. रत्नासुरावर मिळविलेल्या विजयाप्रीत्यर्थ चैत्री पौर्णिमेस येथे भव्य जत्रा भरते. कर्नाटक, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र व देशाच्या इतर भागांतूनही लाखो भाविक येथे गोळा होतात. ज्योतिबाचा डोंगर माणसांनी अक्षरशः फुलून जातो. येथे धान्य, कापड, तांब्या-पितळेची भांडी, पूजासाहित्य व मेवामिठाई इत्यादी साहित्याची दुकाने थाटली जातात. चैत्री पौर्णिमेच्या दिवशी ज्योतिबाच्या मूर्तीची प्रदक्षिणा देवळाभोवती घातली जाते. नंतर ज्योतिबाच्या चांदीच्या मूर्तीची मिरवणूक पालखीतून वाजत गाजत यमाईदेवीच्या मंदिराकडे निघते. या मिरवणुकीत अनेक सासणकाठय़ा नाचवत नेल्या जातात. ज्योतिबाच्या यात्रेत पन्नासहून अधिक छोटया मोठ्या सासन काठ्या असतात. पहिला सासनकाठीचा मान सातारा तालुक्यातील तीर्थक्षेत्र पाडळी गावाचा आहे (छत्रपती शाहू महाराज कोल्हापूर यांनी १८९६ साली हा माण पडाळी या गावला दिला त्या आधी सातारा जिल्ह्यातील खटाव तालुक्यातील सिद्धेश्वर कुरोली या गावाकडे हा मान होता). गडद गुलाबी आणि पांढऱ्या रंगाचे उच्य रेश्मी वस्त्र, धवळ रंगाचे गंगवान ,सूती तोरण्या, आणि बसण्यावर सुर्वण पादुका, असा साज असतो. या सासनकाठीला १८ देवसेवक आहेत, तीर्थक्षेत्र पाडळी गावाचे गावाचे भक्त १२० कीलो मीटर हून जास्त अंतर म्हणजे ते वाडी रत्‍नागिरी येथे ४ दिवसांमध्ये सासनकाठी पायी उचलुन नेतात.परतीचा प्रवास मिळून हा प्रवास ८ दिवसांचा असतो. सासनकाठीचा प्रवास सुरू असतांना सासन काठीचे वजन ३०० किलोहून जास्त असते.(सासनकाठी आणि श्रीफळाची तोरणे,धन,हारतुरे इत्यादी) सासणकाठी म्हणजे ४५ ते ५० फूट उंचीच्या वेळूला पांढरी व तांबडी पागोटी एकाआड एक तिरपी गुंडाळलेली असतात. काठीच्या टोकाला गंगावनाचे काळे किंवा पांढरे झुपके बांधतात. या बांबूच्या तळापासून चार ते पाच फूट उंचीवर आडवी फळी घट्ट बांधलेली असते. ही फळी खांद्यावर घेऊन भक्तगण काठी नाचवतात. या काठीचा तोल जाऊ नये म्हणून काठीला बांधलेले दोर ताणून लोक उभे असतात. या फळीवर घोडय़ाची व देवाची प्रतिमा ठेवलेली असते. यातील काही काठय़ा पूर्वापार मानाच्या असतात. ढोलताशाच्या तालावर भक्तगण देहभान विसरून काठय़ा नाचवत असतात. निळसर गुलाबी गुलालाच्या धुराळय़ात या रंगबिरंगी काठय़ांची शोभा अवर्णनीय असते. या वेळी भाविक चांगभलेचा गजर करीत असतात. इतर काही महत्त्वाच्या मानाच्या शासनकाठ्या मध्ये मौजे विहे(पाटण),नावजीबाब किवळ,हिम्मत बहादूर चव्हाण, [[वाळवा तालुका|वाळवा]] तालुक्यातील करंजवडे गावातून येणारी [[ग्वाल्हेर]]<nowiki/>च्या शिंदे सरकारांची सासनकाठी , कोल्हापूर छत्रपती या काठ्यांचा समावेश होतो.मानाच्या अठरा व एकूण शहाण्णव सासनकाठ्या उत्सवात सहभागी होतात.पूर्वी ज्योतिबा देवस्थानास शिंदे सरकारांकडून अनुदान मिळत असे. सध्या इनामी गावांच्या उत्पन्नातून देवस्थानचा खर्च भागविण्यात येतो. == श्री ज्योतिबाची महाराष्ट्रातील अन्य देवळे == ''' * श्री ज्योतिबा मंदिर गिरजवडे (ता. शिराळा, जि. सांगली) येथे ज्योतीबाचे प्रसिद्ध ठिकाण असून, याला थोरला ज्योतिबा असे म्हणतात. प्रतीवर्षी चैत्र पौर्णिमेला मोठी यात्रा भरते. * श्री ज्योतिबा मंदिर जळव * कापशी (ता. आष्टी, जिल्हा बीड) येथे मराठवाड्यातील प्रसिद्ध देवस्थान आहे . प्रती चैत्रपौर्णिमेला यात्रा उत्सव साजरा केला जातो * तीर्थक्षेत्र पाडळी (ता.जि.सातारा) सासनकाठी क्र.१ * विहे (ता. पाटण ) * किवळ (ता. कराड ) * श्री ज्योतिबा मंदिर कासेगाव (ता.वाळवा) * श्री क्षेत्र निनाम (ता. जि. सातारा) * श्री तीर्थक्षेत्र कुसवडे जोतिबा मंदिर कुसवडे ता जि सातारा * रेठरे बुद्रुक (ता. कराड ) * कुमठे (कोरेगाव) * मुळगाव (ता. पाटण.) येथे यमाई जोतिबा दोन्ही मंदिरे आहेत * गुंधा(वडगाव)(ता.बीड जि.बीड) येथे यमाई जोतिबा दोन्ही मंदिरे आहेत. * तसेच संपूर्ण महाराष्ट्राभर गावोगावी श्री ज्योतिबाची अनेक मंदिरे आहेत. ==चित्रदालन== <gallery> चित्र:Jyotiba1.jpg चित्र:Jyotiba2.jpg चित्र:Jyotiba3.jpg चित्र:Jyotiba4.jpg </gallery> ==हेसुद्धा पहा== *[[ज्योतिबाचा डोंगर]] *[[ज्योतिबा]] *[[यमाई देवी मंदिर (औंध)|यमाई देवी]] ==संदर्भ== *१) बॉम्बे गॅझिटियर कोल्हापूर डिस्ट्रिक्ट *२) Temples of Maharashtra - G. K. Kanhere *३) कुलदैवत - महाराष्ट्र राज्य शिक्षण विभाग प्रकाशन - १९७४ ==बाह्य दुवे== *[http://www.maharashtratourism.gov.in/mtdc/HTML/MaharashtraTourism/TouristDelight/Shrines/Shrines.aspx?strpage=Shrines_MahalaxmiKolhapur.html महाराष्ट्र राज्य पर्यटन मंडळाच्या इंग्रजी व जापानी संकेतस्थळावरील माहीती.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206061041/http://www.maharashtratourism.gov.in/mtdc/HTML/MaharashtraTourism/TouristDelight/Shrines/Shrines.aspx?strpage=Shrines_MahalaxmiKolhapur.html |date=2011-12-06 }} [[वर्ग:कोल्हापूर जिल्हा]] [[वर्ग:हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] krj1nek05r7145zd04o2qv2d89yeopd 0 76932 2677168 2673421 2026-04-03T14:04:13Z ~2026-20616-54 181736 2677168 wikitext text/x-wiki {{अशुद्धलेखन}} कोल्हापूर येथील श्री ज्योतिबा देवस्थान महाराष्ट्राचे कुलदैवत , [[लोकदैवत]] म्हणून प्रसिद्ध आहे. ==स्थान== समुद्रसपाटीपासून सुमारे ३१०० फूट उंचीवरील या '''ज्योतिबा''' डोंगराचा परिसर हा निसर्गसौंदर्याने नटलेला आहे. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर जिल्ह्याच्या]] वैभवात तसेच भोतिक व ऐहिक ऐश्वर्यात मोलाची भर घालणाऱ्या या तीर्थक्षेत्रीय परिसराचा सर्वागीण विकास करण्याची योजना कार्यान्वित झाली आहे. वाडी रत्‍नागिरी या नावाने परिचित असलेले जोतिबा देवस्थान हे कोल्हापूरच्या वायव्येस साडेसतरा कि. मी. वर आहे. सह्याद्रीचा जो फाटा [[पन्हाळगड]], पावनगड असा गेला आहे. त्याच्यापुढे सोंडेसारखा शंखाकृती भाग जो वर गेलेला दिसतो, तोच ज्योतिबाचा डोंगर ! या डोंगरावर प्राचीन काळापासून प्रसिद्ध असलेले हे ज्योतिबाचे पुरातन मंदिर आहे. पहाटे येथील वातावरण खुप प्रसन्न असते. ==महत्त्व== दक्षिण काशी म्हणून भारतभर ख्यातकिर्त असलेल्या करवीरपीठास धर्म शास्त्रात अनन्य साधारण महत्त्व आहे.दख्खनचा राजा श्री.जोतिबा श्री जोतिबा ,श्री कात्यायनी देवी ,[[नृसिंहवाडी]] येथील [[श्रीक्षेत्र दत्तात्रय मंदीर]], [[बाहुबली]] येथील जैन धर्मियांचे पवित्र क्षेत्र त्याचप्रमाणे [[विशाळगड]] आदि धर्मस्थळांमुळे कोल्हापूरचा लौकिक त्रिखंडात झाला आहे.त्यामुळे कोल्हापूरास अलौकिक स्थान महात्म्य प्राप्त झाले आहे.या धर्मस्थळांपैकी [[वाडी रत्‍नागिरी]] येथील [[श्री जोतिबा देवस्थान]] महाराष्ट्राचे लोकदैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे.समुद्रसपाटीपासुन सुमारे ३१०० फूट उंचीवरील या [[जोतिबा]] डोंगराचा परिसर हा निसर्गसौंदर्याने नटलेला आहे.कोल्हापूर जिल्ह्याच्या वैभवात तसेच भौतिक व एतहासिक एश्वर्यात मोलाची भर घालणाऱ्या या तीर्थक्षेत्रीय परिसराचा सर्वांगीण विकास करण्याची योजना कार्यान्वित झाली आ स्थान माहात्म्य व पूर्वपीठिका . डोंगरावरील उंच-सखल भागात वाडी रत्‍नागिरीचे गावठाण वसले असून , सुमारे ५ हजार लोकवस्तीच्या या गावात ९९‍ लोक गुरव समाजाचे आहे.देवताकृत्य तसेच नारळ,गुलाल व मेवामिठाई दुकाने यावरच त्यांची गुजराण होते. वाडी रत्‍नागिरी या नावाने परिचित असलेले जोतिबा देवस्थान हे कोल्हापूरच्या वायव्येस साडेसतरा कि.मी.वर आहे.सह्याद्रीचा जो फाटा [[पन्हाळगड]], [[पावनगड]] असा गेला आहे.त्याच्यापुढे सोंडेसारखा शंखाकृती भाग जो वर गेलेला दिसतो,तोच जोतिबाचा डोंगर या डोंगरावर प्राचीन काळापूसन प्रसिद्ध असलेले हे जोतिबाचे पुरातन मंदिर आहे. श्री ज्योतिबा अथवा केदारेश्वर हे बद्रिकेदारचेचे रूप आहे. [[ब्रह्मा]], [[विष्णू]], [[शिव|महेश]] आणि [[जमदग्नी]] या सर्वाचा मिळून एक तेजःपुंज अवतार म्हणजेच ज्योतिबा किंवा केदारनाथ ! ज्योतिबा या नावाची उत्पत्ती ज्योत या शब्दापासून झाली असून ज्योत म्हणजे तेज, प्रकाश ! वायू, तेज, आप (पाणी) आकाश व पृथ्वी या पंचमहाभूतांपैकी तेजाचे शक्तीदैवत म्हणजेच वाडी रत्नगिरीचा ज्योतिबा ! [[पौगंड ऋषी]]च्या वंशाला दिवा नव्हता.त्यांनी तपश्चर्या करून [[ब्रदिनाथांना]] संतुष्ट केले.ब्रदिनाथांनी ऋषी व त्यांची पत्नी विमलांबुजा यांच्या पोटी जन्माला येण्याचे वचन दिले त्याप्रमाणे चैत्र शुद्ध पष्ठीच्या मुहूर्तावर स्वता आठ वर्षांची बालमुर्ती होऊन ब्रदिनाथ हे ऋषी दांपत्यासमोर अवतरले ही बालमुर्ती ब्रदिनाथांची प्राणज्योती । म्हणून त्यांचे नाव जोतिबा असे ठेवले.आपला पुत्र हा जगाचा तारणकर्ता व गरिबांचा कैवारी असावा अशी विमलांबुजाची तीव्र इच्छा होती,त्याप्रमाणे तिच्या ओंजळीत केदारनाथांची प्राणज्योत प्रकट झाली,तेच जोतिबाचे रूप होय.श्री जोतिबाला गुलाल,दवणा,खोबरे व खारका प्रिय। त्याच्या दवण्याला गंध हा सत्त्व,रज,तम गुणयुक्त आहे. ==पुजा== ==== मूर्ती ==== ज्योतिबाची मूर्ती ज्योतिबाची मूर्ती काळ्या घोटीव पाषाणात घडविलेल्या या चर्तुर्भुज मूर्तीच्या हातात खड्ग, पानपात्र, डमरू व त्रिशूळ आहे. शेजारीच ज्योतिबाचे उपवाहन शेष आहे. ज्योतिबाचा शरीररक्षक काळभैरव बाहेरच्या बाजूस असून तेथे मूळ ज्योत तेवत असते. ज्योतिबाचे दर्शन घेण्याअगोदर काळभैरव व ज्योतीचे दर्शन घेण्याची प्रथा आहे. ज्योतिबाची बहिण यमाई हिची मूर्ती दगडाची असून या मूर्तीला शेंदूर लेपलेला आहे. अगस्ती मुनी जेव्हा दक्षिणेकडे आले तेंव्हा काही काळ रत्‍नागिरी डोंगरावर वास्तव्यास राहून तपश्चर्या केली आहे त्यावेळी त्यांनी बारा ज्योतिर्लिंग स्थापन केली आहेत त्यापैकी केदारनाथाचे मुख्य मंदिर होय. जोतिबा या नावाची उत्पत्ती ज्योत या शब्दापासून झाली आहे.ज्योतिर्लिंग या शब्दाचा अपभ्रंश गावठी भाषेत जोतिबा झाले आहे. हे [[बद्रिकेदार|केदारनाथाचे]] रूप. [[ब्रह्मा]], [[विष्णू]], [[महेश]] आणि [[जमदग्नी]] या सर्वांचा मिळून एक तेजःपुंज अवतार म्हणजेच जोतिबा होय. जोतिबा देव दख्खनचा राजा, केदारलिंंग, सौदागर, रवळनाथ या नावांनीही ओळखला जातो. जोतिबा देवाची मूर्ती स्वयंभू असून साधारणपणे ती साडेचार फूट उंचीची आहे. मूर्ती बटू भैरवनाथाच्या अवतारातील असून चतुर्भुज आहे. मूर्तीच्या हाती [[खड्‌ग]], [[त्रिशूल]], [[डमरू]] असून त्यांचे वाहन [[घोडा]] आहे. जोतिबा देवाची रोज तीन वेळा पूजा बांधली जाते. पहिली साधी पूजा सकाळच्या महाभिषेकापूर्वी, दुसरी खडी पूजा अभिषेकानंतर तर तिसरी पूजा बैठी असते. ती दुपारनंतर बांधण्यात येते. दर [[शनिवार|शनिवारी]] "श्रीं'ची दुपारी बारा ते तीन वेळेत घोड्यावर बसलेली पूजा बांधली जाते. सर्व पूजा डोळ्यांचे पारणे फेडणाऱ्या असतात. == यमाई देवी == [[चित्र:Yamai devi wadi ratnagiri.jpg|इवलेसे|जोतिबा वाडी रत्‍नागिरी वरील, चाफेबनातील यमाई देवी]] मूळमाया यमाई देवीच्या पदस्पर्शाने जोतिबा परिसर पावन झाला असून पूर्वी दक्षिण मोहिमेत केदारनाथ व औंदासुर राक्षसाची समोरासमोर भेट झाली. तब्बल सात दिवस सात रात्री त्यांचे निकराचे युद्ध झाले; परंतु पूर्ण शक्ती पणास लावून सुद्धा औंदासुर तसूभर देखील मागे हटत नव्हता. दिव्यस्मरण करताच औंदासुराचा वध यमाई देवीच्या हस्ते असल्याचे नाथांस उमगल्यावर त्यांनी तिला "ये माई<nowiki>''</nowiki> ये - (यावे)  माई - (आई), अशी आर्त साद घातली. तेव्हापासून तिचे नाव "यमाई" असे रूढ झाले. जोतिबांनी घातलेली साद ऐकताच शिवशक्तीस्वरुपिनी पार्वती अर्थात आदिमाया आदिशक्ती रेणुका मातेने यमाईदेवीचा अवतार धारण केला. श्री यमाई देवीने औंदासुराचा वध करून केदारनाथांचा दक्षिणेकडील मार्ग निष्कलंक केला. हे सर्व सातारा जिल्ह्यातील औंध या गावी घडले. औंधच्या कंठगिरी या डोंगरावर मूळ माया यमाईदेवी औंधासुराचा निःपात करण्यासाठी या ठिकाणी प्रगट झाली म्हणून या कंठगिरीचे नाव मूळगिरी झाले. पौष पौर्णिमेच्या मध्यरात्री देवीने महाभयंकर दानवाचा वध केला. या विजयाने आनंदित होऊन सर्व देवगण आणि भक्तगणांनी देवीचा विजयोत्सव साजरा केला. आजही औंध गावी यमाई देवीच्या विजयाप्रीत्यर्थ पौष पौर्णिमेला भव्य यात्रेचे आयोजन केले जाते. देवींच्या या अलौकिक पराक्रमावर प्रसन्न होऊन केदारनाथांनी औंध क्षेत्री यमाई देवींचा पट्टाभिषेक करून देवींना औंधच्या गादीवर बसवले. केदारनाथांची दक्षिण मोहीम पार पडल्यानंतर ते परत हिमालयाकडे जाण्यास निघाले. त्यावेळी महालक्ष्मीने विनवणी करून वाडी रत्‍नागिरी डोंगरावर गादी स्थापन करून त्यांचा राज्याभिषेक केला; परंतु या भव्य दिव्य सोहळ्याच्या गडबडीत महालक्ष्मी यमाई देवींना राज्याभिषेकास आमंत्रण देण्यास विसरल्या. याची जाणीव चोपडाई देवीने केदारनाथांना करून दिली. त्वरित केदारनाथांनी औंध गावी प्रस्थान करून यमाई देवींचा रुसवा काढला. देवींच्या भेटीसाठी केदारनाथ दरवर्षी वाडी रत्‍नागिरी ते औंध असा भक्तगणांसोबत पायी प्रवास करायचे. काही वर्ष उलटल्यानंतर यमाई देवींस वाईट वाटले. त्या केदारनाथांना म्हणाल्या, तुम्ही आता औंधकडे येऊ नका, मीच वाडी रत्‍नागिरी येथे चाफे वनात प्रकट होईन. त्याप्रमाणे यमाईदेवी चैत्र महिन्यात वसंत ऋतूत या डोंगरावरील उत्तरेकडील चंपक वनात प्रकट झाल्या. यमाई चाफेबनात प्रकट झाल्याची वार्ता ऐकताच आनंदित झालेल्या केदारनाथांनी देवींच्या आगमनानाप्रीत्यर्थ गुरुमाता रेणुका अर्थात आई यमाई आणि ऋषी जमदग्नी यांचा भव्य असा विवाह सोहळा आयोजित केला; जो आज चैत्र यात्रेचा सोहळा म्हणून जगभरात सुप्रसिद्ध आहे. पुढे केदारनाथ चैत्र शुद्ध पौर्णिमेच्या यात्रेत नित्याप्रमाणे लवाजम्यासह यमाईदेवीस भेटण्यास गेले. कृत युगात जमदग्नीच्या हातून रेणुका देवीचा वाढ झाला. त्यावेळी जमदग्नीने पूर्ण ब्र्हम सनातन ज्योतिस्वरुपाकडे रेणुका व आपले मीलन घडवण्याची इच्छा वरतून मागितली होती. ते नाथांना आठवून आपल्या स्वरूपातील जमदग्नीस वेगळा करून त्या जमदग्नीचा व पूर्वजन्मीची रेणुका म्हणजे श्री यमाई देवी या दोघांचा विवाह नाथांनी लावला. याप्रकारे जमदग्नी व यमाईचे पुनर्मीलन घडवून आणले. आजही चैत्र यात्रेदिवशी सासनकाठी व पालखी सोहळा मिरवणूक सर्व लवाजम्यासह यमाई देवीच्या भेटीस जाते. विवाहाचा मानाचा आहेर यमाईस अर्पण करून केदारनाथ सदरेवर बसतात आणि यमाई देवी अर्थात माता रेणुका आणि देवांच्या शिक्केकट्यारीत वास असलेल्या क्रोधांशरूपी ऋषी जमदग्नींचा विवाह सोहळा दरवर्षी थाटात पार पडतो. [[चित्र:Yamai.jpg|इवलेसे|यमाई देवी मुळस्थान औंध (मुळपीठ)]] यमाई देवीचे मुळस्थान सातारा जिल्ह्यातील औंध येथे आहे. जोतिबाच्या आग्रहाखातर चैत्र महिन्यात देवीचे वास्तव्य जोतिबा डोंगरावर असते. चैत्र यात्रेच्या मुख्य दिवशी यमाई म्हणजेच कृतयुगातील रेणुका आणि कट्याररुपी ऋषी जमदग्नी यांचा विवाहसोहळा दरवर्षी थाटात पार पाडला जातो. चैत्र यात्रेदिवशी सासनकाठी व पालखी सोहळा सर्व लवाजमा यमाईदेवीच्या भेटीस जातो. देवीस मीठ-पीठ वाहण्याची पुर्वापार परंपरा आहे. नवीन लग्न झालेले दांपत्य मंदिरासमोर दगडांच्या व खापरांच्या उतरंडी लावतात. ही उतरंड म्हणजे चौदा चौक कड्या व सात समुद्ररूपी विश्‍वाचे प्रतीक. "आम्ही नवजीवनाची सुरुवात तुझ्या दारातून करतो, तेव्हा आमचा संसार सुखी कर' असे साकडे घालून भाविक देवीस मीठ-पीठ अर्पण करतात. यमाईदेवीच्या मंदिरावरील मूळ भिंतीवर काही आकर्षक शिल्पे आहेत. ही शिल्पे माणसाने, माणसाशी माणसासारखे वागावे ही शिकवण देतात. बहीण भावाचे, अर्धपशूचे, कृष्ण व दुधाचे माठ घेऊन जाणाऱ्या गवळणी, रामायणातील वनवासाचा एक प्रसंग अशी शिल्पे आहेत. श्री जोतिबांचे दर्शन घेतल्यानंतर चाफेबनातील यमाई देवींचे दर्शन करण्याचा दंडकच येथे आहे. यमाईच्या दर्शनाविना जोतिबाची वारी पूर्ण होत नाही; अशी मान्यता भाविकांमध्ये प्रामुख्याने दिसून येते. ==सासनकाठी मिरवणुक== [[रत्नासुर]] व [[कोल्हासुर]] या राक्षसांनी अत्याचार सुरू केला होता. तेव्हा [[करवीर]] निवासनी श्री [[महालक्ष्मी]]ने केदारनाथांचा (जोतिबा) धावा केला. तेव्हा जोतिबा देवाने राक्षसांचा संहार केला. हे राक्षस मारल्यानंतर श्री महालक्ष्मी देवीचा राज्याभिषेक केदारनाथांनी केला व ते परत हिमालयाकडे जाण्यास निघाले, तेव्हा [[महालक्ष्मी]] व [[चोपडाई देवी]]ने त्यांना वाडी रत्‍नागिरीवर परत आणले व त्यांचा राज्याभिषेक केला. सोहळ्यास यमाई देवीस निमंत्रण देण्याचे विसरल्याने त्या रुसल्या. त्यांचा रुसवा काढण्यासाठी पूर्वी केदारनाथ औंध गावी जात होते. त्यावेळी यमाई देवीने केदारनाथांना सांगितले की तुम्ही आता मूळ पीठाकडे येऊ नका, मीच वाडी रत्‍नागिरीवरील चाफेबनात येते. तेव्हापासून केदारनाथ [[चैत्र]] पौर्णिमेस श्री यमाई देवीची भेट घेण्यासाठी सासनकाठी लवाजम्यासह जातात. हीच चैत्र यात्रा होय. चैत्र यात्रेत [[गुलाल]]-[[खोबरे]], बंदी नाणी यांची पालखीवर होणारी उधळण अनोखी असते. . सासनकाठ्या चाळीस फूट उंचीच्या असतात. रंगीबेरंगी कपड्यांनी सजविलेल्या सासनकाठ्या आकर्षक व सुंदर दिसतात. काही काठ्यांना नोटांच्या माळा, फुलांच्या माळा असतात. [[हलगी]], [[पिपाणी]], [[तुतारी]], [[सनई]]च्या तालावर काठ्या विशिष्ट पद्धतीने नाचविल्या जातात. भर उन्हात तरुण वर्ग, गुलालात चिंब होऊन नाचतो. सर्वांच्या मुखात जोतिबाच्या नावानं चांगभलचा अखंड गजर असतो. हस्त नक्षत्रावर दुपारी दीड वाजता सासनकाठीच्या मिरवणुकीस प्रारंभ होतो,त्यावेळेस देवस्थान कमिटीचे भालदार चोपदार पालक मंत्री , तीर्थक्षेत्र [[पाडळी ]] (निनाम)'''''सासन काठी १ चे पूजन करून [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|संत नावजीनाथच्या]] [[किवळ]] काठीस पानाचा विडा देऊन आमंत्रण् देतात आणि तोफेच्या सलामीने मिरवणुकीस प्रारंभ होतो. या मिरवणुकीमध्ये क्रमवारे पहिला मान तीर्थक्षेत्र पाडळी (निनाम ) ता. जि .[[सातारा]] )या सासनकाठीचा (छत्रपती शाहू कोल्हापूर यांनी १८९६ साली हा मान या गावला दिला त्याआधी प्रथम क्रमांकाचा मान हा सातारा जिल्यातील खटाव तालुक्यातील सिद्धेश्वर कुरोली या गावाचा होता ),त्यानंतर मौजे [[विहे]] (ता.[[पाटण]]), करवीर कोल्हापूरची हिंमत बहादूर चव्हाण, [[वाळवा]] [[तालुक्यातील]] '''करंजवडे''' [[ता]].[[वाळवा]] [[जि]].[[सांगली]] गावातून येणारी [[मध्यप्रदेश]] येथील [[ग्वाल्हेरच्या]] [[शिंदे]] उर्फ [[सिंधिया]] [[सरकार]], कोल्हापूर छत्रपती, [[कसबा डिग्रज]] (ता.[[मिरज]]), [[कसबा सांगाव]] (ता.[[कागल]]), '''जोतिबा भक्त [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|संत नावजीनाथ]] [[किवळ]] ता- कराड (जि. [[सातारा]]),''' [[कवठेएकंद]] (जि. [[सांगली]]), रेठरे बुद्रुक साळुंखे (ता.कराड) यांच्या मानाच्या १८ सासनकाठ्या सहभागी होतात. मान नसलेल्या ५७ आणि इतर २९ अशा एकूण ९६ सासनकाठ्या सहभागी असतात. या मिरवणुकीमध्ये २० फुटांपासून ते ७० ते ८० फुटांच्या उंचच उंच सासनकाठ्या सहभागी असतात. हस्त नक्षत्रावर दुपारी दीड वाजता सासनकाठ्यांच्या मिरवणुकीस प्रारंभ होतो. यावेळी तोफेच्या सलामीने जोतिबा मंदिरातून यमाई मंदिराकडे पालखी मार्गस्थ होते.फक्त [[संत नावजीनाथ]] [[किवळ]] (जि. सातारा) याच सासनकाठीला यमाई मंदिराच्या दारात उभे राहण्याचा मान आहे.सायंकाळी साडेसहा वाजता यमाई मंदिरात [[यमाईदेवी]] व [[जमदग्नी]] यांच्या विवाह सोहळ्याचा धार्मिक विधी होतो. त्यानंतर 'श्रीं'ची पालखी व संत नावजीनाथांची सासन काठी परत श्री जोतिबा मंदिरात येऊन तोफेच्या सलामीने रात्री दहा वाजता पालखी सोहळ्याची सांगता होते. ==मंदिर== [[चित्र:Z18m97pl.jpg‎|right|thumb|मंदिर]] श्री जोतिबाचे आज जे मोठे मंदिर दिसते आहे त्या ठिकाणी पूर्वी छोटेसे देवालय होते.मूळ मंदिर [[कऱ्हाड|कराड]]जवळच्या [[किवळ]] येथील [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर]] ([[संत नावजीनाथ]]) नामक भक्ताने बांधले व त्याचे नंतर आजचे देवालय आहे ते इ.स.१७३० मध्ये [[ग्वाल्हेर]]चे महाराज [[राणोजीराव शिंदे]] यांनी मुळच्या ठिकाणी भव्य स्वरूपात पुनर्रचित करून बांधले.मंदिराचे बांधकाम उत्तम प्रतीच्या [[वेसाल्ट]] दगडात करण्यात आले आहे. कोल्हापूरच्या वायव्य दिशेस साडेसतरा किलोमीटर अंतरावर [[वाडीरत्‍नागिरी]] येथे दख्खनचा राजा जोतिबाचे भव्य पुरातन असे मंदिर आहे. हे तीर्थ ज्या पर्वतावर वसलेले आहे, त्या डोंगराचे मूळ नाव [[मौनागिरी]]. डोंगरावर उत्तरेकडील बाजूस खोलगट भागामध्ये जोतिबाचे मंदिर आहे. मंदिर [[हेमाडपंती स्थापत्यशैली]] शैलीतील असून, या ठिकाणी तीन मंदिरांचा समूह आहे. मुख्य मंदिर हे प्राचीन असून उर्वरित दोन मंदिरे ही अठराव्या शतकात बांधल्याचा उल्लेख आढळतो. प्रत्येक मंदिराचे खास वैशिष्ट्य आहे. जोतिबा मंदिर हे अतिप्राचीन असून ते महालक्ष्मी मंदिराच्या बरोबरीचे आहे. पन्हाळा राजधानी असलेल्या शिलाहार या राजाने ते बांधल्याची आख्यायिका आहे. जोतिबाचे परमभक्त नावजी यांनी मंदिर बांधल्याचा उल्लेखही आढळतो. आजचे देवालय हे [[1730]] मध्ये ग्वाल्हेरचे महाराज राणोजीराव शिंदे यांनी मूळ ठिकाणी भव्य रूपात पुर्नचित करून बांधले. मंदिर उत्कृष्ट स्थापत्यकलेचा नमुना आहे. मंदिराचा दगड मंदिरातील तापमान संतुलित राखण्याचे काम करतो. त्यामुळेच उन्हाळ्यामध्ये गाभाऱ्याबरोबरच मंदिराच्या बाहेर व मंडपात भाविकांना गारव्याचा अनुभव घेता येतो. जोतिबावरील नंदीचे दक्षिणाभिमुख मंदिर वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. असे मंदिर क्वचित आढळते. दुसरे वैशिष्ट्य म्हणजे या ठिकाणी एकाऐवजी दोन नंदी आहेत. हे दोन्ही नंदी म्हणजे ईश्‍वराच्या सगुण, निर्गुणाच्या भक्तीचे प्रतीक होय. या मंदिरासमोरील महादेव मंदिराला जोडूनच आदीमाया चोपडाईदेवीचे मंदिर आहे. या मंदिराभोवती अष्टप्रधानांची स्थापना केलेली आहे. या शिवाय [[गोरक्षनाथ]] (आदिनाथ), [[रामेश्‍वर]], [[शंखभैरव]], [[हरिनारायण मंदिर]], [[दत्त]] मंदिर आहेत. दुसरे केदारेश्वराचे देवालय.विशेष म्हणजे ते खांबाच्या आधाराशिवाय उभे आहे.हे मंदिर इ.स.१८०८ मध्ये [[दौलतराव शिंदे]] यांनी बांधले.केदारलिंग व केदारेश्वर यामध्ये चर्पंटावा म्हणजे चोपडाई देवालय आहे.इ.स.१७५० मध्ये प्रीतीराव चव्हाण (हिम्मतबहादूर) यांनी बांधले. यी तीन देवळांचा एक गट होतो.चौथे सामाश्वरीचे देवालय हे इ.स.१७८० मध्ये मालजी निकम पन्हाळकर यांनी बांधले. == सण उत्त्सव== जोतिबावर सरता रविवार, लळित सोहळा, नगरप्रदक्षिणा, अकरा मारुती दिंडी, नवरात्रोत्सव, पालखी सोहळे, श्रावण षष्ठी यात्रा असे अनेक सण-उत्सव साजरे केले जातात. जोतिबाचे मंदिर हे ठराविक दिवसांसाठीच रात्रंदिवस खुले असते. चैत्र यात्राकाळात तीन दिवस, श्रावण षष्ठी यात्रेत, चैत्र षष्ठीस, लळित सोहळ्यास, विजयादशमीचा जागर या दिवशी ते रात्रंदिवस खुले असते. == भक्त== जोतिबाच्या दक्षिणद्वारी कापूर-अगरबत्ती जेथे लावली जाते, त्या पायरीला लागून आडवी मूर्ती आणि ज्यावर भक्तिभावाने [[गुलाल]]-फुले वाहिली जातात त्या [[पादुका]] परमभक्त [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|नावजी बुवांच्या]]. देवाच्या दारी पायरीजवळ अजरामर होऊन राहण्याचा मान [[किवळ]] (ता. कराड) येथील [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|नावजी ससे (पाटील)]] यांना लाभला आहे. या पायरीवर दक्षिण बाजूलाच देवालयाच्या शिखरावर [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|नावजींचा]] बैठ्या स्वरूपातील [[पुतळा]] आहे. ==चित्रदालन== <gallery> चित्र:Jyotiba1.jpg|ज्योतिबा मंदिर चित्र:Jyotiba2.jpg|मंदिरात भरलेली यात्रा चित्र:Jyotiba3.jpg|ज्योतिबा मंदिर असलेला डोंगर-१ चित्र:Jyotiba4.jpg|ज्योतिबा मंदिर असलेला डोंगर-२ चित्र:Jyotiba5.jpg|ज्योतिबा मंदिर असलेला डोंगर-३ </gallery> ==बाह्य दुवे== *[http://www.mymarathi.com/index.php?option=com_content&task=view&id=65&Itemid=46 माय मराठी वरील माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406065639/http://www.mymarathi.com/index.php?option=com_content&task=view&id=65&Itemid=46 |date=2023-04-06 }} ==हे सुद्धा पहा== *[[ज्योतिबाचा डोंगर]] *[[ज्योतिबा मंदिर]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] 480yhzn0wfqf9icvbw8qulz5xqcuk7j 2677175 2677168 2026-04-03T14:08:42Z ~2026-20616-54 181736 2677175 wikitext text/x-wiki {{अशुद्धलेखन}} कोल्हापूर येथील श्री ज्योतिबा देवस्थान महाराष्ट्राचे कुलदैवत , [[लोकदैवत]] म्हणून प्रसिद्ध आहे. ==स्थान== समुद्रसपाटीपासून सुमारे ३१०० फूट उंचीवरील या '''ज्योतिबा''' डोंगराचा परिसर हा निसर्गसौंदर्याने नटलेला आहे. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर जिल्ह्याच्या]] वैभवात तसेच भोतिक व ऐहिक ऐश्वर्यात मोलाची भर घालणाऱ्या या तीर्थक्षेत्रीय परिसराचा सर्वागीण विकास करण्याची योजना कार्यान्वित झाली आहे. वाडी रत्‍नागिरी या नावाने परिचित असलेले जोतिबा देवस्थान हे कोल्हापूरच्या वायव्येस साडेसतरा कि. मी. वर आहे. सह्याद्रीचा जो फाटा [[पन्हाळगड]], पावनगड असा गेला आहे. त्याच्यापुढे सोंडेसारखा शंखाकृती भाग जो वर गेलेला दिसतो, तोच ज्योतिबाचा डोंगर ! या डोंगरावर प्राचीन काळापासून प्रसिद्ध असलेले हे ज्योतिबाचे पुरातन मंदिर आहे. पहाटे येथील वातावरण खुप प्रसन्न असते. ==महत्त्व== दक्षिण काशी म्हणून भारतभर ख्यातकिर्त असलेल्या करवीरपीठास धर्म शास्त्रात अनन्य साधारण महत्त्व आहे.दख्खनचा राजा श्री.जोतिबा श्री जोतिबा ,श्री कात्यायनी देवी ,[[नृसिंहवाडी]] येथील [[श्रीक्षेत्र दत्तात्रय मंदीर]], [[बाहुबली]] येथील जैन धर्मियांचे पवित्र क्षेत्र त्याचप्रमाणे [[विशाळगड]] आदि धर्मस्थळांमुळे कोल्हापूरचा लौकिक त्रिखंडात झाला आहे.त्यामुळे कोल्हापूरास अलौकिक स्थान महात्म्य प्राप्त झाले आहे.या धर्मस्थळांपैकी [[वाडी रत्‍नागिरी]] येथील [[श्री जोतिबा देवस्थान]] महाराष्ट्राचे लोकदैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे.समुद्रसपाटीपासुन सुमारे ३१०० फूट उंचीवरील या [[जोतिबा]] डोंगराचा परिसर हा निसर्गसौंदर्याने नटलेला आहे.कोल्हापूर जिल्ह्याच्या वैभवात तसेच भौतिक व एतहासिक एश्वर्यात मोलाची भर घालणाऱ्या या तीर्थक्षेत्रीय परिसराचा सर्वांगीण विकास करण्याची योजना कार्यान्वित झाली आ स्थान माहात्म्य व पूर्वपीठिका . डोंगरावरील उंच-सखल भागात वाडी रत्‍नागिरीचे गावठाण वसले असून , सुमारे ५ हजार लोकवस्तीच्या या गावात ९९‍ लोक गुरव समाजाचे आहे.देवताकृत्य तसेच नारळ,गुलाल व मेवामिठाई दुकाने यावरच त्यांची गुजराण होते. वाडी रत्‍नागिरी या नावाने परिचित असलेले जोतिबा देवस्थान हे कोल्हापूरच्या वायव्येस साडेसतरा कि.मी.वर आहे.सह्याद्रीचा जो फाटा [[पन्हाळगड]], [[पावनगड]] असा गेला आहे.त्याच्यापुढे सोंडेसारखा शंखाकृती भाग जो वर गेलेला दिसतो,तोच जोतिबाचा डोंगर या डोंगरावर प्राचीन काळापूसन प्रसिद्ध असलेले हे जोतिबाचे पुरातन मंदिर आहे. श्री ज्योतिबा अथवा केदारेश्वर हे बद्रिकेदारचेचे रूप आहे. [[ब्रह्मा]], [[विष्णू]], [[शिव|महेश]] आणि [[जमदग्नी]] या सर्वाचा मिळून एक तेजःपुंज अवतार म्हणजेच ज्योतिबा किंवा केदारनाथ ! ज्योतिबा या नावाची उत्पत्ती ज्योत या शब्दापासून झाली असून ज्योत म्हणजे तेज, प्रकाश ! वायू, तेज, आप (पाणी) आकाश व पृथ्वी या पंचमहाभूतांपैकी तेजाचे शक्तीदैवत म्हणजेच वाडी रत्नगिरीचा ज्योतिबा ! [[पौगंड ऋषी]]च्या वंशाला दिवा नव्हता.त्यांनी तपश्चर्या करून [[ब्रदिनाथांना]] संतुष्ट केले.ब्रदिनाथांनी ऋषी व त्यांची पत्नी विमलांबुजा यांच्या पोटी जन्माला येण्याचे वचन दिले त्याप्रमाणे चैत्र शुद्ध पष्ठीच्या मुहूर्तावर स्वता आठ वर्षांची बालमुर्ती होऊन ब्रदिनाथ हे ऋषी दांपत्यासमोर अवतरले ही बालमुर्ती ब्रदिनाथांची प्राणज्योती । म्हणून त्यांचे नाव जोतिबा असे ठेवले.आपला पुत्र हा जगाचा तारणकर्ता व गरिबांचा कैवारी असावा अशी विमलांबुजाची तीव्र इच्छा होती,त्याप्रमाणे तिच्या ओंजळीत केदारनाथांची प्राणज्योत प्रकट झाली,तेच जोतिबाचे रूप होय.श्री जोतिबाला गुलाल,दवणा,खोबरे व खारका प्रिय। त्याच्या दवण्याला गंध हा सत्त्व,रज,तम गुणयुक्त आहे. ==पुजा== ==== मूर्ती ==== ज्योतिबाची मूर्ती ज्योतिबाची मूर्ती काळ्या घोटीव पाषाणात घडविलेल्या या चर्तुर्भुज मूर्तीच्या हातात खड्ग, पानपात्र, डमरू व त्रिशूळ आहे. शेजारीच ज्योतिबाचे उपवाहन शेष आहे. ज्योतिबाचा शरीररक्षक काळभैरव बाहेरच्या बाजूस असून तेथे मूळ ज्योत तेवत असते. ज्योतिबाचे दर्शन घेण्याअगोदर काळभैरव व ज्योतीचे दर्शन घेण्याची प्रथा आहे. ज्योतिबाची बहिण यमाई हिची मूर्ती दगडाची असून या मूर्तीला शेंदूर लेपलेला आहे. अगस्ती मुनी जेव्हा दक्षिणेकडे आले तेंव्हा काही काळ रत्‍नागिरी डोंगरावर वास्तव्यास राहून तपश्चर्या केली आहे त्यावेळी त्यांनी बारा ज्योतिर्लिंग स्थापन केली आहेत त्यापैकी केदारनाथाचे मुख्य मंदिर होय. जोतिबा या नावाची उत्पत्ती ज्योत या शब्दापासून झाली आहे.ज्योतिर्लिंग या शब्दाचा अपभ्रंश गावठी भाषेत जोतिबा झाले आहे. हे [[बद्रिकेदार|केदारनाथाचे]] रूप. [[ब्रह्मा]], [[विष्णू]], [[महेश]] आणि [[जमदग्नी]] या सर्वांचा मिळून एक तेजःपुंज अवतार म्हणजेच जोतिबा होय. जोतिबा देव दख्खनचा राजा, केदारलिंंग, सौदागर, रवळनाथ या नावांनीही ओळखला जातो. जोतिबा देवाची मूर्ती स्वयंभू असून साधारणपणे ती साडेचार फूट उंचीची आहे. मूर्ती बटू भैरवनाथाच्या अवतारातील असून चतुर्भुज आहे. मूर्तीच्या हाती [[खड्‌ग]], [[त्रिशूल]], [[डमरू]] असून त्यांचे वाहन [[घोडा]] आहे. जोतिबा देवाची रोज तीन वेळा पूजा बांधली जाते. पहिली साधी पूजा सकाळच्या महाभिषेकापूर्वी, दुसरी खडी पूजा अभिषेकानंतर तर तिसरी पूजा बैठी असते. ती दुपारनंतर बांधण्यात येते. दर [[शनिवार|शनिवारी]] "श्रीं'ची दुपारी बारा ते तीन वेळेत घोड्यावर बसलेली पूजा बांधली जाते. सर्व पूजा डोळ्यांचे पारणे फेडणाऱ्या असतात. == यमाई देवी == [[चित्र:Yamai devi wadi ratnagiri.jpg|इवलेसे|जोतिबा वाडी रत्‍नागिरी वरील, चाफेबनातील यमाई देवी]] मूळमाया यमाई देवीच्या पदस्पर्शाने जोतिबा परिसर पावन झाला असून पूर्वी दक्षिण मोहिमेत केदारनाथ व औंदासुर राक्षसाची समोरासमोर भेट झाली. तब्बल सात दिवस सात रात्री त्यांचे निकराचे युद्ध झाले; परंतु पूर्ण शक्ती पणास लावून सुद्धा औंदासुर तसूभर देखील मागे हटत नव्हता. दिव्यस्मरण करताच औंदासुराचा वध यमाई देवीच्या हस्ते असल्याचे नाथांस उमगल्यावर त्यांनी तिला "ये माई<nowiki>''</nowiki> ये - (यावे)  माई - (आई), अशी आर्त साद घातली. तेव्हापासून तिचे नाव "यमाई" असे रूढ झाले. जोतिबांनी घातलेली साद ऐकताच शिवशक्तीस्वरुपिनी पार्वती अर्थात आदिमाया आदिशक्ती रेणुका मातेने यमाईदेवीचा अवतार धारण केला. श्री यमाई देवीने औंदासुराचा वध करून केदारनाथांचा दक्षिणेकडील मार्ग निष्कलंक केला. हे सर्व सातारा जिल्ह्यातील औंध या गावी घडले. औंधच्या कंठगिरी या डोंगरावर मूळ माया यमाईदेवी औंधासुराचा निःपात करण्यासाठी या ठिकाणी प्रगट झाली म्हणून या कंठगिरीचे नाव मूळगिरी झाले. पौष पौर्णिमेच्या मध्यरात्री देवीने महाभयंकर दानवाचा वध केला. या विजयाने आनंदित होऊन सर्व देवगण आणि भक्तगणांनी देवीचा विजयोत्सव साजरा केला. आजही औंध गावी यमाई देवीच्या विजयाप्रीत्यर्थ पौष पौर्णिमेला भव्य यात्रेचे आयोजन केले जाते. देवींच्या या अलौकिक पराक्रमावर प्रसन्न होऊन केदारनाथांनी औंध क्षेत्री यमाई देवींचा पट्टाभिषेक करून देवींना औंधच्या गादीवर बसवले. केदारनाथांची दक्षिण मोहीम पार पडल्यानंतर ते परत हिमालयाकडे जाण्यास निघाले. त्यावेळी महालक्ष्मीने विनवणी करून वाडी रत्‍नागिरी डोंगरावर गादी स्थापन करून त्यांचा राज्याभिषेक केला; परंतु या भव्य दिव्य सोहळ्याच्या गडबडीत महालक्ष्मी यमाई देवींना राज्याभिषेकास आमंत्रण देण्यास विसरल्या. याची जाणीव चोपडाई देवीने केदारनाथांना करून दिली. त्वरित केदारनाथांनी औंध गावी प्रस्थान करून यमाई देवींचा रुसवा काढला. देवींच्या भेटीसाठी केदारनाथ दरवर्षी वाडी रत्‍नागिरी ते औंध असा भक्तगणांसोबत पायी प्रवास करायचे. काही वर्ष उलटल्यानंतर यमाई देवींस वाईट वाटले. त्या केदारनाथांना म्हणाल्या, तुम्ही आता औंधकडे येऊ नका, मीच वाडी रत्‍नागिरी येथे चाफे वनात प्रकट होईन. त्याप्रमाणे यमाईदेवी चैत्र महिन्यात वसंत ऋतूत या डोंगरावरील उत्तरेकडील चंपक वनात प्रकट झाल्या. यमाई चाफेबनात प्रकट झाल्याची वार्ता ऐकताच आनंदित झालेल्या केदारनाथांनी देवींच्या आगमनानाप्रीत्यर्थ गुरुमाता रेणुका अर्थात आई यमाई आणि ऋषी जमदग्नी यांचा भव्य असा विवाह सोहळा आयोजित केला; जो आज चैत्र यात्रेचा सोहळा म्हणून जगभरात सुप्रसिद्ध आहे. पुढे केदारनाथ चैत्र शुद्ध पौर्णिमेच्या यात्रेत नित्याप्रमाणे लवाजम्यासह यमाईदेवीस भेटण्यास गेले. कृत युगात जमदग्नीच्या हातून रेणुका देवीचा वाढ झाला. त्यावेळी जमदग्नीने पूर्ण ब्र्हम सनातन ज्योतिस्वरुपाकडे रेणुका व आपले मीलन घडवण्याची इच्छा वरतून मागितली होती. ते नाथांना आठवून आपल्या स्वरूपातील जमदग्नीस वेगळा करून त्या जमदग्नीचा व पूर्वजन्मीची रेणुका म्हणजे श्री यमाई देवी या दोघांचा विवाह नाथांनी लावला. याप्रकारे जमदग्नी व यमाईचे पुनर्मीलन घडवून आणले. आजही चैत्र यात्रेदिवशी सासनकाठी व पालखी सोहळा मिरवणूक सर्व लवाजम्यासह यमाई देवीच्या भेटीस जाते. विवाहाचा मानाचा आहेर यमाईस अर्पण करून केदारनाथ सदरेवर बसतात आणि यमाई देवी अर्थात माता रेणुका आणि देवांच्या शिक्केकट्यारीत वास असलेल्या क्रोधांशरूपी ऋषी जमदग्नींचा विवाह सोहळा दरवर्षी थाटात पार पडतो. [[चित्र:Yamai.jpg|इवलेसे|यमाई देवी मुळस्थान औंध (मुळपीठ)]] यमाई देवीचे मुळस्थान सातारा जिल्ह्यातील औंध येथे आहे. जोतिबाच्या आग्रहाखातर चैत्र महिन्यात देवीचे वास्तव्य जोतिबा डोंगरावर असते. चैत्र यात्रेच्या मुख्य दिवशी यमाई म्हणजेच कृतयुगातील रेणुका आणि कट्याररुपी ऋषी जमदग्नी यांचा विवाहसोहळा दरवर्षी थाटात पार पाडला जातो. चैत्र यात्रेदिवशी सासनकाठी व पालखी सोहळा सर्व लवाजमा यमाईदेवीच्या भेटीस जातो. देवीस मीठ-पीठ वाहण्याची पुर्वापार परंपरा आहे. नवीन लग्न झालेले दांपत्य मंदिरासमोर दगडांच्या व खापरांच्या उतरंडी लावतात. ही उतरंड म्हणजे चौदा चौक कड्या व सात समुद्ररूपी विश्‍वाचे प्रतीक. "आम्ही नवजीवनाची सुरुवात तुझ्या दारातून करतो, तेव्हा आमचा संसार सुखी कर' असे साकडे घालून भाविक देवीस मीठ-पीठ अर्पण करतात. यमाईदेवीच्या मंदिरावरील मूळ भिंतीवर काही आकर्षक शिल्पे आहेत. ही शिल्पे माणसाने, माणसाशी माणसासारखे वागावे ही शिकवण देतात. बहीण भावाचे, अर्धपशूचे, कृष्ण व दुधाचे माठ घेऊन जाणाऱ्या गवळणी, रामायणातील वनवासाचा एक प्रसंग अशी शिल्पे आहेत. श्री जोतिबांचे दर्शन घेतल्यानंतर चाफेबनातील यमाई देवींचे दर्शन करण्याचा दंडकच येथे आहे. यमाईच्या दर्शनाविना जोतिबाची वारी पूर्ण होत नाही; अशी मान्यता भाविकांमध्ये प्रामुख्याने दिसून येते. ==सासनकाठी मिरवणुक== [[रत्नासुर]] व [[कोल्हासुर]] या राक्षसांनी अत्याचार सुरू केला होता. तेव्हा [[करवीर]] निवासनी श्री [[महालक्ष्मी]]ने केदारनाथांचा (जोतिबा) धावा केला. तेव्हा जोतिबा देवाने राक्षसांचा संहार केला. हे राक्षस मारल्यानंतर श्री महालक्ष्मी देवीचा राज्याभिषेक केदारनाथांनी केला व ते परत हिमालयाकडे जाण्यास निघाले, तेव्हा [[महालक्ष्मी]] व [[चोपडाई देवी]]ने त्यांना वाडी रत्‍नागिरीवर परत आणले व त्यांचा राज्याभिषेक केला. सोहळ्यास यमाई देवीस निमंत्रण देण्याचे विसरल्याने त्या रुसल्या. त्यांचा रुसवा काढण्यासाठी पूर्वी केदारनाथ औंध गावी जात होते. त्यावेळी यमाई देवीने केदारनाथांना सांगितले की तुम्ही आता मूळ पीठाकडे येऊ नका, मीच वाडी रत्‍नागिरीवरील चाफेबनात येते. तेव्हापासून केदारनाथ [[चैत्र]] पौर्णिमेस श्री यमाई देवीची भेट घेण्यासाठी सासनकाठी लवाजम्यासह जातात. हीच चैत्र यात्रा होय. चैत्र यात्रेत [[गुलाल]]-[[खोबरे]], बंदी नाणी यांची पालखीवर होणारी उधळण अनोखी असते. . सासनकाठ्या चाळीस फूट उंचीच्या असतात. रंगीबेरंगी कपड्यांनी सजविलेल्या सासनकाठ्या आकर्षक व सुंदर दिसतात. काही काठ्यांना नोटांच्या माळा, फुलांच्या माळा असतात. [[हलगी]], [[पिपाणी]], [[तुतारी]], [[सनई]]च्या तालावर काठ्या विशिष्ट पद्धतीने नाचविल्या जातात. भर उन्हात तरुण वर्ग, गुलालात चिंब होऊन नाचतो. सर्वांच्या मुखात जोतिबाच्या नावानं चांगभलचा अखंड गजर असतो. हस्त नक्षत्रावर दुपारी दीड वाजता सासनकाठीच्या मिरवणुकीस प्रारंभ होतो,त्यावेळेस देवस्थान कमिटीचे भालदार चोपदार पालक मंत्री , तीर्थक्षेत्र [[पाडळी ]] (निनाम)'''''सासन काठी १ चे पूजन करून [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|संत नावजीनाथच्या]] [[किवळ]] काठीस पानाचा विडा देऊन आमंत्रण् देतात आणि तोफेच्या सलामीने मिरवणुकीस प्रारंभ होतो. या मिरवणुकीमध्ये क्रमवारे पहिला मान तीर्थक्षेत्र पाडळी (निनाम ) ता. जि .[[सातारा]] )या सासनकाठीचा (छत्रपती शाहू कोल्हापूर यांनी १८९६ साली हा मान या गावला दिला त्याआधी प्रथम क्रमांकाचा मान हा सातारा जिल्यातील खटाव तालुक्यातील सिद्धेश्वर कुरोली होता ),त्यानंतर मौजे [[विहे]] (ता.[[पाटण]]), करवीर कोल्हापूरची हिंमत बहादूर चव्हाण, [[वाळवा]] [[तालुक्यातील]] '''करंजवडे''' [[ता]].[[वाळवा]] [[जि]].[[सांगली]] गावातून येणारी [[मध्यप्रदेश]] येथील [[ग्वाल्हेरच्या]] [[शिंदे]] उर्फ [[सिंधिया]] [[सरकार]], कोल्हापूर छत्रपती, [[कसबा डिग्रज]] (ता.[[मिरज]]), [[कसबा सांगाव]] (ता.[[कागल]]), '''जोतिबा भक्त [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|संत नावजीनाथ]] [[किवळ]] ता- कराड (जि. [[सातारा]]),''' [[कवठेएकंद]] (जि. [[सांगली]]), रेठरे बुद्रुक साळुंखे (ता.कराड) यांच्या मानाच्या १८ सासनकाठ्या सहभागी होतात. मान नसलेल्या ५७ आणि इतर २९ अशा एकूण ९६ सासनकाठ्या सहभागी असतात. या मिरवणुकीमध्ये २० फुटांपासून ते ७० ते ८० फुटांच्या उंचच उंच सासनकाठ्या सहभागी असतात. हस्त नक्षत्रावर दुपारी दीड वाजता सासनकाठ्यांच्या मिरवणुकीस प्रारंभ होतो. यावेळी तोफेच्या सलामीने जोतिबा मंदिरातून यमाई मंदिराकडे पालखी मार्गस्थ होते.फक्त [[संत नावजीनाथ]] [[किवळ]] (जि. सातारा) याच सासनकाठीला यमाई मंदिराच्या दारात उभे राहण्याचा मान आहे.सायंकाळी साडेसहा वाजता यमाई मंदिरात [[यमाईदेवी]] व [[जमदग्नी]] यांच्या विवाह सोहळ्याचा धार्मिक विधी होतो. त्यानंतर 'श्रीं'ची पालखी व संत नावजीनाथांची सासन काठी परत श्री जोतिबा मंदिरात येऊन तोफेच्या सलामीने रात्री दहा वाजता पालखी सोहळ्याची सांगता होते. ==मंदिर== [[चित्र:Z18m97pl.jpg‎|right|thumb|मंदिर]] श्री जोतिबाचे आज जे मोठे मंदिर दिसते आहे त्या ठिकाणी पूर्वी छोटेसे देवालय होते.मूळ मंदिर [[कऱ्हाड|कराड]]जवळच्या [[किवळ]] येथील [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर]] ([[संत नावजीनाथ]]) नामक भक्ताने बांधले व त्याचे नंतर आजचे देवालय आहे ते इ.स.१७३० मध्ये [[ग्वाल्हेर]]चे महाराज [[राणोजीराव शिंदे]] यांनी मुळच्या ठिकाणी भव्य स्वरूपात पुनर्रचित करून बांधले.मंदिराचे बांधकाम उत्तम प्रतीच्या [[वेसाल्ट]] दगडात करण्यात आले आहे. कोल्हापूरच्या वायव्य दिशेस साडेसतरा किलोमीटर अंतरावर [[वाडीरत्‍नागिरी]] येथे दख्खनचा राजा जोतिबाचे भव्य पुरातन असे मंदिर आहे. हे तीर्थ ज्या पर्वतावर वसलेले आहे, त्या डोंगराचे मूळ नाव [[मौनागिरी]]. डोंगरावर उत्तरेकडील बाजूस खोलगट भागामध्ये जोतिबाचे मंदिर आहे. मंदिर [[हेमाडपंती स्थापत्यशैली]] शैलीतील असून, या ठिकाणी तीन मंदिरांचा समूह आहे. मुख्य मंदिर हे प्राचीन असून उर्वरित दोन मंदिरे ही अठराव्या शतकात बांधल्याचा उल्लेख आढळतो. प्रत्येक मंदिराचे खास वैशिष्ट्य आहे. जोतिबा मंदिर हे अतिप्राचीन असून ते महालक्ष्मी मंदिराच्या बरोबरीचे आहे. पन्हाळा राजधानी असलेल्या शिलाहार या राजाने ते बांधल्याची आख्यायिका आहे. जोतिबाचे परमभक्त नावजी यांनी मंदिर बांधल्याचा उल्लेखही आढळतो. आजचे देवालय हे [[1730]] मध्ये ग्वाल्हेरचे महाराज राणोजीराव शिंदे यांनी मूळ ठिकाणी भव्य रूपात पुर्नचित करून बांधले. मंदिर उत्कृष्ट स्थापत्यकलेचा नमुना आहे. मंदिराचा दगड मंदिरातील तापमान संतुलित राखण्याचे काम करतो. त्यामुळेच उन्हाळ्यामध्ये गाभाऱ्याबरोबरच मंदिराच्या बाहेर व मंडपात भाविकांना गारव्याचा अनुभव घेता येतो. जोतिबावरील नंदीचे दक्षिणाभिमुख मंदिर वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. असे मंदिर क्वचित आढळते. दुसरे वैशिष्ट्य म्हणजे या ठिकाणी एकाऐवजी दोन नंदी आहेत. हे दोन्ही नंदी म्हणजे ईश्‍वराच्या सगुण, निर्गुणाच्या भक्तीचे प्रतीक होय. या मंदिरासमोरील महादेव मंदिराला जोडूनच आदीमाया चोपडाईदेवीचे मंदिर आहे. या मंदिराभोवती अष्टप्रधानांची स्थापना केलेली आहे. या शिवाय [[गोरक्षनाथ]] (आदिनाथ), [[रामेश्‍वर]], [[शंखभैरव]], [[हरिनारायण मंदिर]], [[दत्त]] मंदिर आहेत. दुसरे केदारेश्वराचे देवालय.विशेष म्हणजे ते खांबाच्या आधाराशिवाय उभे आहे.हे मंदिर इ.स.१८०८ मध्ये [[दौलतराव शिंदे]] यांनी बांधले.केदारलिंग व केदारेश्वर यामध्ये चर्पंटावा म्हणजे चोपडाई देवालय आहे.इ.स.१७५० मध्ये प्रीतीराव चव्हाण (हिम्मतबहादूर) यांनी बांधले. यी तीन देवळांचा एक गट होतो.चौथे सामाश्वरीचे देवालय हे इ.स.१७८० मध्ये मालजी निकम पन्हाळकर यांनी बांधले. == सण उत्त्सव== जोतिबावर सरता रविवार, लळित सोहळा, नगरप्रदक्षिणा, अकरा मारुती दिंडी, नवरात्रोत्सव, पालखी सोहळे, श्रावण षष्ठी यात्रा असे अनेक सण-उत्सव साजरे केले जातात. जोतिबाचे मंदिर हे ठराविक दिवसांसाठीच रात्रंदिवस खुले असते. चैत्र यात्राकाळात तीन दिवस, श्रावण षष्ठी यात्रेत, चैत्र षष्ठीस, लळित सोहळ्यास, विजयादशमीचा जागर या दिवशी ते रात्रंदिवस खुले असते. == भक्त== जोतिबाच्या दक्षिणद्वारी कापूर-अगरबत्ती जेथे लावली जाते, त्या पायरीला लागून आडवी मूर्ती आणि ज्यावर भक्तिभावाने [[गुलाल]]-फुले वाहिली जातात त्या [[पादुका]] परमभक्त [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|नावजी बुवांच्या]]. देवाच्या दारी पायरीजवळ अजरामर होऊन राहण्याचा मान [[किवळ]] (ता. कराड) येथील [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|नावजी ससे (पाटील)]] यांना लाभला आहे. या पायरीवर दक्षिण बाजूलाच देवालयाच्या शिखरावर [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|नावजींचा]] बैठ्या स्वरूपातील [[पुतळा]] आहे. ==चित्रदालन== <gallery> चित्र:Jyotiba1.jpg|ज्योतिबा मंदिर चित्र:Jyotiba2.jpg|मंदिरात भरलेली यात्रा चित्र:Jyotiba3.jpg|ज्योतिबा मंदिर असलेला डोंगर-१ चित्र:Jyotiba4.jpg|ज्योतिबा मंदिर असलेला डोंगर-२ चित्र:Jyotiba5.jpg|ज्योतिबा मंदिर असलेला डोंगर-३ </gallery> ==बाह्य दुवे== *[http://www.mymarathi.com/index.php?option=com_content&task=view&id=65&Itemid=46 माय मराठी वरील माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406065639/http://www.mymarathi.com/index.php?option=com_content&task=view&id=65&Itemid=46 |date=2023-04-06 }} ==हे सुद्धा पहा== *[[ज्योतिबाचा डोंगर]] *[[ज्योतिबा मंदिर]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] j9pdr76gvnzxr5q2ilx4o6f0jlnpmt7 2677362 2677175 2026-04-04T02:50:37Z ~2026-20699-68 181758 2677362 wikitext text/x-wiki {{अशुद्धलेखन}} कोल्हापूर येथील श्री ज्योतिबा देवस्थान महाराष्ट्राचे कुलदैवत , [[लोकदैवत]] म्हणून प्रसिद्ध आहे. ==स्थान== समुद्रसपाटीपासून सुमारे ३१०० फूट उंचीवरील या '''ज्योतिबा''' डोंगराचा परिसर हा निसर्गसौंदर्याने नटलेला आहे. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर जिल्ह्याच्या]] वैभवात तसेच भोतिक व ऐहिक ऐश्वर्यात मोलाची भर घालणाऱ्या या तीर्थक्षेत्रीय परिसराचा सर्वागीण विकास करण्याची योजना कार्यान्वित झाली आहे. वाडी रत्‍नागिरी या नावाने परिचित असलेले जोतिबा देवस्थान हे कोल्हापूरच्या वायव्येस साडेसतरा कि. मी. वर आहे. सह्याद्रीचा जो फाटा [[पन्हाळगड]], पावनगड असा गेला आहे. त्याच्यापुढे सोंडेसारखा शंखाकृती भाग जो वर गेलेला दिसतो, तोच ज्योतिबाचा डोंगर ! या डोंगरावर प्राचीन काळापासून प्रसिद्ध असलेले हे ज्योतिबाचे पुरातन मंदिर आहे. पहाटे येथील वातावरण खुप प्रसन्न असते. ==महत्त्व== दक्षिण काशी म्हणून भारतभर ख्यातकिर्त असलेल्या करवीरपीठास धर्म शास्त्रात अनन्य साधारण महत्त्व आहे.दख्खनचा राजा श्री.जोतिबा श्री जोतिबा ,श्री कात्यायनी देवी ,[[नृसिंहवाडी]] येथील [[श्रीक्षेत्र दत्तात्रय मंदीर]], [[बाहुबली]] येथील जैन धर्मियांचे पवित्र क्षेत्र त्याचप्रमाणे [[विशाळगड]] आदि धर्मस्थळांमुळे कोल्हापूरचा लौकिक त्रिखंडात झाला आहे.त्यामुळे कोल्हापूरास अलौकिक स्थान महात्म्य प्राप्त झाले आहे.या धर्मस्थळांपैकी [[वाडी रत्‍नागिरी]] येथील [[श्री जोतिबा देवस्थान]] महाराष्ट्राचे लोकदैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे.समुद्रसपाटीपासुन सुमारे ३१०० फूट उंचीवरील या [[जोतिबा]] डोंगराचा परिसर हा निसर्गसौंदर्याने नटलेला आहे.कोल्हापूर जिल्ह्याच्या वैभवात तसेच भौतिक व एतहासिक एश्वर्यात मोलाची भर घालणाऱ्या या तीर्थक्षेत्रीय परिसराचा सर्वांगीण विकास करण्याची योजना कार्यान्वित झाली आ स्थान माहात्म्य व पूर्वपीठिका . डोंगरावरील उंच-सखल भागात वाडी रत्‍नागिरीचे गावठाण वसले असून , सुमारे ५ हजार लोकवस्तीच्या या गावात ९९‍ लोक गुरव समाजाचे आहे.देवताकृत्य तसेच नारळ,गुलाल व मेवामिठाई दुकाने यावरच त्यांची गुजराण होते. वाडी रत्‍नागिरी या नावाने परिचित असलेले जोतिबा देवस्थान हे कोल्हापूरच्या वायव्येस साडेसतरा कि.मी.वर आहे.सह्याद्रीचा जो फाटा [[पन्हाळगड]], [[पावनगड]] असा गेला आहे.त्याच्यापुढे सोंडेसारखा शंखाकृती भाग जो वर गेलेला दिसतो,तोच जोतिबाचा डोंगर या डोंगरावर प्राचीन काळापूसन प्रसिद्ध असलेले हे जोतिबाचे पुरातन मंदिर आहे. श्री ज्योतिबा अथवा केदारेश्वर हे बद्रिकेदारचेचे रूप आहे. [[ब्रह्मा]], [[विष्णू]], [[शिव|महेश]] आणि [[जमदग्नी]] या सर्वाचा मिळून एक तेजःपुंज अवतार म्हणजेच ज्योतिबा किंवा केदारनाथ ! ज्योतिबा या नावाची उत्पत्ती ज्योत या शब्दापासून झाली असून ज्योत म्हणजे तेज, प्रकाश ! वायू, तेज, आप (पाणी) आकाश व पृथ्वी या पंचमहाभूतांपैकी तेजाचे शक्तीदैवत म्हणजेच वाडी रत्नगिरीचा ज्योतिबा ! [[पौगंड ऋषी]]च्या वंशाला दिवा नव्हता.त्यांनी तपश्चर्या करून [[ब्रदिनाथांना]] संतुष्ट केले.ब्रदिनाथांनी ऋषी व त्यांची पत्नी विमलांबुजा यांच्या पोटी जन्माला येण्याचे वचन दिले त्याप्रमाणे चैत्र शुद्ध पष्ठीच्या मुहूर्तावर स्वता आठ वर्षांची बालमुर्ती होऊन ब्रदिनाथ हे ऋषी दांपत्यासमोर अवतरले ही बालमुर्ती ब्रदिनाथांची प्राणज्योती । म्हणून त्यांचे नाव जोतिबा असे ठेवले.आपला पुत्र हा जगाचा तारणकर्ता व गरिबांचा कैवारी असावा अशी विमलांबुजाची तीव्र इच्छा होती,त्याप्रमाणे तिच्या ओंजळीत केदारनाथांची प्राणज्योत प्रकट झाली,तेच जोतिबाचे रूप होय.श्री जोतिबाला गुलाल,दवणा,खोबरे व खारका प्रिय। त्याच्या दवण्याला गंध हा सत्त्व,रज,तम गुणयुक्त आहे. ==पुजा== ==== मूर्ती ==== ज्योतिबाची मूर्ती ज्योतिबाची मूर्ती काळ्या घोटीव पाषाणात घडविलेल्या या चर्तुर्भुज मूर्तीच्या हातात खड्ग, पानपात्र, डमरू व त्रिशूळ आहे. शेजारीच ज्योतिबाचे उपवाहन शेष आहे. ज्योतिबाचा शरीररक्षक काळभैरव बाहेरच्या बाजूस असून तेथे मूळ ज्योत तेवत असते. ज्योतिबाचे दर्शन घेण्याअगोदर काळभैरव व ज्योतीचे दर्शन घेण्याची प्रथा आहे. ज्योतिबाची बहिण यमाई हिची मूर्ती दगडाची असून या मूर्तीला शेंदूर लेपलेला आहे. अगस्ती मुनी जेव्हा दक्षिणेकडे आले तेंव्हा काही काळ रत्‍नागिरी डोंगरावर वास्तव्यास राहून तपश्चर्या केली आहे त्यावेळी त्यांनी बारा ज्योतिर्लिंग स्थापन केली आहेत त्यापैकी केदारनाथाचे मुख्य मंदिर होय. जोतिबा या नावाची उत्पत्ती ज्योत या शब्दापासून झाली आहे.ज्योतिर्लिंग या शब्दाचा अपभ्रंश गावठी भाषेत जोतिबा झाले आहे. हे [[बद्रिकेदार|केदारनाथाचे]] रूप. [[ब्रह्मा]], [[विष्णू]], [[महेश]] आणि [[जमदग्नी]] या सर्वांचा मिळून एक तेजःपुंज अवतार म्हणजेच जोतिबा होय. जोतिबा देव दख्खनचा राजा, केदारलिंंग, सौदागर, रवळनाथ या नावांनीही ओळखला जातो. जोतिबा देवाची मूर्ती स्वयंभू असून साधारणपणे ती साडेचार फूट उंचीची आहे. मूर्ती बटू भैरवनाथाच्या अवतारातील असून चतुर्भुज आहे. मूर्तीच्या हाती [[खड्‌ग]], [[त्रिशूल]], [[डमरू]] असून त्यांचे वाहन [[घोडा]] आहे. जोतिबा देवाची रोज तीन वेळा पूजा बांधली जाते. पहिली साधी पूजा सकाळच्या महाभिषेकापूर्वी, दुसरी खडी पूजा अभिषेकानंतर तर तिसरी पूजा बैठी असते. ती दुपारनंतर बांधण्यात येते. दर [[शनिवार|शनिवारी]] "श्रीं'ची दुपारी बारा ते तीन वेळेत घोड्यावर बसलेली पूजा बांधली जाते. सर्व पूजा डोळ्यांचे पारणे फेडणाऱ्या असतात. == यमाई देवी == [[चित्र:Yamai devi wadi ratnagiri.jpg|इवलेसे|जोतिबा वाडी रत्‍नागिरी वरील, चाफेबनातील यमाई देवी]] मूळमाया यमाई देवीच्या पदस्पर्शाने जोतिबा परिसर पावन झाला असून पूर्वी दक्षिण मोहिमेत केदारनाथ व औंदासुर राक्षसाची समोरासमोर भेट झाली. तब्बल सात दिवस सात रात्री त्यांचे निकराचे युद्ध झाले; परंतु पूर्ण शक्ती पणास लावून सुद्धा औंदासुर तसूभर देखील मागे हटत नव्हता. दिव्यस्मरण करताच औंदासुराचा वध यमाई देवीच्या हस्ते असल्याचे नाथांस उमगल्यावर त्यांनी तिला "ये माई<nowiki>''</nowiki> ये - (यावे)  माई - (आई), अशी आर्त साद घातली. तेव्हापासून तिचे नाव "यमाई" असे रूढ झाले. जोतिबांनी घातलेली साद ऐकताच शिवशक्तीस्वरुपिनी पार्वती अर्थात आदिमाया आदिशक्ती रेणुका मातेने यमाईदेवीचा अवतार धारण केला. श्री यमाई देवीने औंदासुराचा वध करून केदारनाथांचा दक्षिणेकडील मार्ग निष्कलंक केला. हे सर्व सातारा जिल्ह्यातील औंध या गावी घडले. औंधच्या कंठगिरी या डोंगरावर मूळ माया यमाईदेवी औंधासुराचा निःपात करण्यासाठी या ठिकाणी प्रगट झाली म्हणून या कंठगिरीचे नाव मूळगिरी झाले. पौष पौर्णिमेच्या मध्यरात्री देवीने महाभयंकर दानवाचा वध केला. या विजयाने आनंदित होऊन सर्व देवगण आणि भक्तगणांनी देवीचा विजयोत्सव साजरा केला. आजही औंध गावी यमाई देवीच्या विजयाप्रीत्यर्थ पौष पौर्णिमेला भव्य यात्रेचे आयोजन केले जाते. देवींच्या या अलौकिक पराक्रमावर प्रसन्न होऊन केदारनाथांनी औंध क्षेत्री यमाई देवींचा पट्टाभिषेक करून देवींना औंधच्या गादीवर बसवले. केदारनाथांची दक्षिण मोहीम पार पडल्यानंतर ते परत हिमालयाकडे जाण्यास निघाले. त्यावेळी महालक्ष्मीने विनवणी करून वाडी रत्‍नागिरी डोंगरावर गादी स्थापन करून त्यांचा राज्याभिषेक केला; परंतु या भव्य दिव्य सोहळ्याच्या गडबडीत महालक्ष्मी यमाई देवींना राज्याभिषेकास आमंत्रण देण्यास विसरल्या. याची जाणीव चोपडाई देवीने केदारनाथांना करून दिली. त्वरित केदारनाथांनी औंध गावी प्रस्थान करून यमाई देवींचा रुसवा काढला. देवींच्या भेटीसाठी केदारनाथ दरवर्षी वाडी रत्‍नागिरी ते औंध असा भक्तगणांसोबत पायी प्रवास करायचे. काही वर्ष उलटल्यानंतर यमाई देवींस वाईट वाटले. त्या केदारनाथांना म्हणाल्या, तुम्ही आता औंधकडे येऊ नका, मीच वाडी रत्‍नागिरी येथे चाफे वनात प्रकट होईन. त्याप्रमाणे यमाईदेवी चैत्र महिन्यात वसंत ऋतूत या डोंगरावरील उत्तरेकडील चंपक वनात प्रकट झाल्या. यमाई चाफेबनात प्रकट झाल्याची वार्ता ऐकताच आनंदित झालेल्या केदारनाथांनी देवींच्या आगमनानाप्रीत्यर्थ गुरुमाता रेणुका अर्थात आई यमाई आणि ऋषी जमदग्नी यांचा भव्य असा विवाह सोहळा आयोजित केला; जो आज चैत्र यात्रेचा सोहळा म्हणून जगभरात सुप्रसिद्ध आहे. पुढे केदारनाथ चैत्र शुद्ध पौर्णिमेच्या यात्रेत नित्याप्रमाणे लवाजम्यासह यमाईदेवीस भेटण्यास गेले. कृत युगात जमदग्नीच्या हातून रेणुका देवीचा वाढ झाला. त्यावेळी जमदग्नीने पूर्ण ब्र्हम सनातन ज्योतिस्वरुपाकडे रेणुका व आपले मीलन घडवण्याची इच्छा वरतून मागितली होती. ते नाथांना आठवून आपल्या स्वरूपातील जमदग्नीस वेगळा करून त्या जमदग्नीचा व पूर्वजन्मीची रेणुका म्हणजे श्री यमाई देवी या दोघांचा विवाह नाथांनी लावला. याप्रकारे जमदग्नी व यमाईचे पुनर्मीलन घडवून आणले. आजही चैत्र यात्रेदिवशी सासनकाठी व पालखी सोहळा मिरवणूक सर्व लवाजम्यासह यमाई देवीच्या भेटीस जाते. विवाहाचा मानाचा आहेर यमाईस अर्पण करून केदारनाथ सदरेवर बसतात आणि यमाई देवी अर्थात माता रेणुका आणि देवांच्या शिक्केकट्यारीत वास असलेल्या क्रोधांशरूपी ऋषी जमदग्नींचा विवाह सोहळा दरवर्षी थाटात पार पडतो. [[चित्र:Yamai.jpg|इवलेसे|यमाई देवी मुळस्थान औंध (मुळपीठ)]] यमाई देवीचे मुळस्थान सातारा जिल्ह्यातील औंध येथे आहे. जोतिबाच्या आग्रहाखातर चैत्र महिन्यात देवीचे वास्तव्य जोतिबा डोंगरावर असते. चैत्र यात्रेच्या मुख्य दिवशी यमाई म्हणजेच कृतयुगातील रेणुका आणि कट्याररुपी ऋषी जमदग्नी यांचा विवाहसोहळा दरवर्षी थाटात पार पाडला जातो. चैत्र यात्रेदिवशी सासनकाठी व पालखी सोहळा सर्व लवाजमा यमाईदेवीच्या भेटीस जातो. देवीस मीठ-पीठ वाहण्याची पुर्वापार परंपरा आहे. नवीन लग्न झालेले दांपत्य मंदिरासमोर दगडांच्या व खापरांच्या उतरंडी लावतात. ही उतरंड म्हणजे चौदा चौक कड्या व सात समुद्ररूपी विश्‍वाचे प्रतीक. "आम्ही नवजीवनाची सुरुवात तुझ्या दारातून करतो, तेव्हा आमचा संसार सुखी कर' असे साकडे घालून भाविक देवीस मीठ-पीठ अर्पण करतात. यमाईदेवीच्या मंदिरावरील मूळ भिंतीवर काही आकर्षक शिल्पे आहेत. ही शिल्पे माणसाने, माणसाशी माणसासारखे वागावे ही शिकवण देतात. बहीण भावाचे, अर्धपशूचे, कृष्ण व दुधाचे माठ घेऊन जाणाऱ्या गवळणी, रामायणातील वनवासाचा एक प्रसंग अशी शिल्पे आहेत. श्री जोतिबांचे दर्शन घेतल्यानंतर चाफेबनातील यमाई देवींचे दर्शन करण्याचा दंडकच येथे आहे. यमाईच्या दर्शनाविना जोतिबाची वारी पूर्ण होत नाही; अशी मान्यता भाविकांमध्ये प्रामुख्याने दिसून येते. ==सासनकाठी मिरवणुक== [[रत्नासुर]] व [[कोल्हासुर]] या राक्षसांनी अत्याचार सुरू केला होता. तेव्हा [[करवीर]] निवासनी श्री [[महालक्ष्मी]]ने केदारनाथांचा (जोतिबा) धावा केला. तेव्हा जोतिबा देवाने राक्षसांचा संहार केला. हे राक्षस मारल्यानंतर श्री महालक्ष्मी देवीचा राज्याभिषेक केदारनाथांनी केला व ते परत हिमालयाकडे जाण्यास निघाले, तेव्हा [[महालक्ष्मी]] व [[चोपडाई देवी]]ने त्यांना वाडी रत्‍नागिरीवर परत आणले व त्यांचा राज्याभिषेक केला. सोहळ्यास यमाई देवीस निमंत्रण देण्याचे विसरल्याने त्या रुसल्या. त्यांचा रुसवा काढण्यासाठी पूर्वी केदारनाथ औंध गावी जात होते. त्यावेळी यमाई देवीने केदारनाथांना सांगितले की तुम्ही आता मूळ पीठाकडे येऊ नका, मीच वाडी रत्‍नागिरीवरील चाफेबनात येते. तेव्हापासून केदारनाथ [[चैत्र]] पौर्णिमेस श्री यमाई देवीची भेट घेण्यासाठी सासनकाठी लवाजम्यासह जातात. हीच चैत्र यात्रा होय. चैत्र यात्रेत [[गुलाल]]-[[खोबरे]], बंदी नाणी यांची पालखीवर होणारी उधळण अनोखी असते. . सासनकाठ्या चाळीस फूट उंचीच्या असतात. रंगीबेरंगी कपड्यांनी सजविलेल्या सासनकाठ्या आकर्षक व सुंदर दिसतात. काही काठ्यांना नोटांच्या माळा, फुलांच्या माळा असतात. [[हलगी]], [[पिपाणी]], [[तुतारी]], [[सनई]]च्या तालावर काठ्या विशिष्ट पद्धतीने नाचविल्या जातात. भर उन्हात तरुण वर्ग, गुलालात चिंब होऊन नाचतो. सर्वांच्या मुखात जोतिबाच्या नावानं चांगभलचा अखंड गजर असतो. हस्त नक्षत्रावर दुपारी दीड वाजता सासनकाठीच्या मिरवणुकीस प्रारंभ होतो,त्यावेळेस देवस्थान कमिटीचे भालदार चोपदार पालक मंत्री , तीर्थक्षेत्र [[पाडळी ]] (निनाम)'''''सासन काठी १ चे पूजन करून [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|संत नावजीनाथच्या]] [[किवळ]] काठीस पानाचा विडा देऊन आमंत्रण् देतात आणि तोफेच्या सलामीने मिरवणुकीस प्रारंभ होतो. या मिरवणुकीमध्ये क्रमवारे पहिला मान तीर्थक्षेत्र पाडळी (निनाम ) ता. जि .[[सातारा]] )या सासनकाठीचा (छत्रपती शाहू कोल्हापूर यांनी १८९६ साली हा मान या गावला दिला त्याआधी प्रथम क्रमांकाचा मान हा सातारा जिल्यातील खटाव तालुक्यातील सिद्धेश्वर कुरोली या गावाकडे होता ),त्यानंतर मौजे [[विहे]] (ता.[[पाटण]]), करवीर कोल्हापूरची हिंमत बहादूर चव्हाण, [[वाळवा]] [[तालुक्यातील]] '''करंजवडे''' [[ता]].[[वाळवा]] [[जि]].[[सांगली]] गावातून येणारी [[मध्यप्रदेश]] येथील [[ग्वाल्हेरच्या]] [[शिंदे]] उर्फ [[सिंधिया]] [[सरकार]], कोल्हापूर छत्रपती, [[कसबा डिग्रज]] (ता.[[मिरज]]), [[कसबा सांगाव]] (ता.[[कागल]]), '''जोतिबा भक्त [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|संत नावजीनाथ]] [[किवळ]] ता- कराड (जि. [[सातारा]]),''' [[कवठेएकंद]] (जि. [[सांगली]]), रेठरे बुद्रुक साळुंखे (ता.कराड) यांच्या मानाच्या १८ सासनकाठ्या सहभागी होतात. मान नसलेल्या ५७ आणि इतर २९ अशा एकूण ९६ सासनकाठ्या सहभागी असतात. या मिरवणुकीमध्ये २० फुटांपासून ते ७० ते ८० फुटांच्या उंचच उंच सासनकाठ्या सहभागी असतात. हस्त नक्षत्रावर दुपारी दीड वाजता सासनकाठ्यांच्या मिरवणुकीस प्रारंभ होतो. यावेळी तोफेच्या सलामीने जोतिबा मंदिरातून यमाई मंदिराकडे पालखी मार्गस्थ होते.फक्त [[संत नावजीनाथ]] [[किवळ]] (जि. सातारा) याच सासनकाठीला यमाई मंदिराच्या दारात उभे राहण्याचा मान आहे.सायंकाळी साडेसहा वाजता यमाई मंदिरात [[यमाईदेवी]] व [[जमदग्नी]] यांच्या विवाह सोहळ्याचा धार्मिक विधी होतो. त्यानंतर 'श्रीं'ची पालखी व संत नावजीनाथांची सासन काठी परत श्री जोतिबा मंदिरात येऊन तोफेच्या सलामीने रात्री दहा वाजता पालखी सोहळ्याची सांगता होते. ==मंदिर== [[चित्र:Z18m97pl.jpg‎|right|thumb|मंदिर]] श्री जोतिबाचे आज जे मोठे मंदिर दिसते आहे त्या ठिकाणी पूर्वी छोटेसे देवालय होते.मूळ मंदिर [[कऱ्हाड|कराड]]जवळच्या [[किवळ]] येथील [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर]] ([[संत नावजीनाथ]]) नामक भक्ताने बांधले व त्याचे नंतर आजचे देवालय आहे ते इ.स.१७३० मध्ये [[ग्वाल्हेर]]चे महाराज [[राणोजीराव शिंदे]] यांनी मुळच्या ठिकाणी भव्य स्वरूपात पुनर्रचित करून बांधले.मंदिराचे बांधकाम उत्तम प्रतीच्या [[वेसाल्ट]] दगडात करण्यात आले आहे. कोल्हापूरच्या वायव्य दिशेस साडेसतरा किलोमीटर अंतरावर [[वाडीरत्‍नागिरी]] येथे दख्खनचा राजा जोतिबाचे भव्य पुरातन असे मंदिर आहे. हे तीर्थ ज्या पर्वतावर वसलेले आहे, त्या डोंगराचे मूळ नाव [[मौनागिरी]]. डोंगरावर उत्तरेकडील बाजूस खोलगट भागामध्ये जोतिबाचे मंदिर आहे. मंदिर [[हेमाडपंती स्थापत्यशैली]] शैलीतील असून, या ठिकाणी तीन मंदिरांचा समूह आहे. मुख्य मंदिर हे प्राचीन असून उर्वरित दोन मंदिरे ही अठराव्या शतकात बांधल्याचा उल्लेख आढळतो. प्रत्येक मंदिराचे खास वैशिष्ट्य आहे. जोतिबा मंदिर हे अतिप्राचीन असून ते महालक्ष्मी मंदिराच्या बरोबरीचे आहे. पन्हाळा राजधानी असलेल्या शिलाहार या राजाने ते बांधल्याची आख्यायिका आहे. जोतिबाचे परमभक्त नावजी यांनी मंदिर बांधल्याचा उल्लेखही आढळतो. आजचे देवालय हे [[1730]] मध्ये ग्वाल्हेरचे महाराज राणोजीराव शिंदे यांनी मूळ ठिकाणी भव्य रूपात पुर्नचित करून बांधले. मंदिर उत्कृष्ट स्थापत्यकलेचा नमुना आहे. मंदिराचा दगड मंदिरातील तापमान संतुलित राखण्याचे काम करतो. त्यामुळेच उन्हाळ्यामध्ये गाभाऱ्याबरोबरच मंदिराच्या बाहेर व मंडपात भाविकांना गारव्याचा अनुभव घेता येतो. जोतिबावरील नंदीचे दक्षिणाभिमुख मंदिर वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. असे मंदिर क्वचित आढळते. दुसरे वैशिष्ट्य म्हणजे या ठिकाणी एकाऐवजी दोन नंदी आहेत. हे दोन्ही नंदी म्हणजे ईश्‍वराच्या सगुण, निर्गुणाच्या भक्तीचे प्रतीक होय. या मंदिरासमोरील महादेव मंदिराला जोडूनच आदीमाया चोपडाईदेवीचे मंदिर आहे. या मंदिराभोवती अष्टप्रधानांची स्थापना केलेली आहे. या शिवाय [[गोरक्षनाथ]] (आदिनाथ), [[रामेश्‍वर]], [[शंखभैरव]], [[हरिनारायण मंदिर]], [[दत्त]] मंदिर आहेत. दुसरे केदारेश्वराचे देवालय.विशेष म्हणजे ते खांबाच्या आधाराशिवाय उभे आहे.हे मंदिर इ.स.१८०८ मध्ये [[दौलतराव शिंदे]] यांनी बांधले.केदारलिंग व केदारेश्वर यामध्ये चर्पंटावा म्हणजे चोपडाई देवालय आहे.इ.स.१७५० मध्ये प्रीतीराव चव्हाण (हिम्मतबहादूर) यांनी बांधले. यी तीन देवळांचा एक गट होतो.चौथे सामाश्वरीचे देवालय हे इ.स.१७८० मध्ये मालजी निकम पन्हाळकर यांनी बांधले. == सण उत्त्सव== जोतिबावर सरता रविवार, लळित सोहळा, नगरप्रदक्षिणा, अकरा मारुती दिंडी, नवरात्रोत्सव, पालखी सोहळे, श्रावण षष्ठी यात्रा असे अनेक सण-उत्सव साजरे केले जातात. जोतिबाचे मंदिर हे ठराविक दिवसांसाठीच रात्रंदिवस खुले असते. चैत्र यात्राकाळात तीन दिवस, श्रावण षष्ठी यात्रेत, चैत्र षष्ठीस, लळित सोहळ्यास, विजयादशमीचा जागर या दिवशी ते रात्रंदिवस खुले असते. == भक्त== जोतिबाच्या दक्षिणद्वारी कापूर-अगरबत्ती जेथे लावली जाते, त्या पायरीला लागून आडवी मूर्ती आणि ज्यावर भक्तिभावाने [[गुलाल]]-फुले वाहिली जातात त्या [[पादुका]] परमभक्त [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|नावजी बुवांच्या]]. देवाच्या दारी पायरीजवळ अजरामर होऊन राहण्याचा मान [[किवळ]] (ता. कराड) येथील [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|नावजी ससे (पाटील)]] यांना लाभला आहे. या पायरीवर दक्षिण बाजूलाच देवालयाच्या शिखरावर [[नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर|नावजींचा]] बैठ्या स्वरूपातील [[पुतळा]] आहे. ==चित्रदालन== <gallery> चित्र:Jyotiba1.jpg|ज्योतिबा मंदिर चित्र:Jyotiba2.jpg|मंदिरात भरलेली यात्रा चित्र:Jyotiba3.jpg|ज्योतिबा मंदिर असलेला डोंगर-१ चित्र:Jyotiba4.jpg|ज्योतिबा मंदिर असलेला डोंगर-२ चित्र:Jyotiba5.jpg|ज्योतिबा मंदिर असलेला डोंगर-३ </gallery> ==बाह्य दुवे== *[http://www.mymarathi.com/index.php?option=com_content&task=view&id=65&Itemid=46 माय मराठी वरील माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406065639/http://www.mymarathi.com/index.php?option=com_content&task=view&id=65&Itemid=46 |date=2023-04-06 }} ==हे सुद्धा पहा== *[[ज्योतिबाचा डोंगर]] *[[ज्योतिबा मंदिर]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] 5f34uzzgy4z0s83g7uxzi96wzg4xvoj 0 77140 2677244 2676900 2026-04-03T17:42:17Z ~2026-20597-47 181745 2677244 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी येसूबाई राणीसाहेब छत्रपती | पदवी = महाराणी कुलमुखत्यार | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८१|१६८१]] - [[इ.स. १६८९|१६८९]] | राज्यारोहण = पट्टराणी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[१६ जानेवारी]] [[इ.स. १६८१|१६८१]] | राज्यव्याप्ती = [[पश्चिम महाराष्ट्र]], [[कोकण]],<br /> [[सह्याद्री]] डॊंगररांगांपासून [[नागपूर]]पर्यंत <br />आणि<br /> [[उत्तर महाराष्ट्र]], [[खानदेश]]ापासून ते <br />[[दक्षिण भारत]]ात [[तंजावर]] पर्यंत | राजधानी = [[रायगड]] | पूर्ण_नाव = येसूबाई संभाजीराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]], [[कुलमुखत्यार]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६५८|१६५८]] | जन्म_स्थान = [[शृंगारपूर]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १७३०|१७३०]] | मृत्यू_स्थान = [[सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[सोयराबाई|महाराणी सोयराबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[ताराबाई|महाराणी ताराबाई]] | वडील = [[पिलाजीराव शिर्के]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती संभाजी महाराज]] | संतती = [[भवानीबाई भोसले महाडीक|भवानीबाई]]<br>[[शाहू पहिले]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = श्री सखी राज्ञी जयति | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी येसूबाई राणीसाहेब''' ह्या [[छत्रपती संभाजी महाराज]] यांच्या [[पत्नी]] होत्या. त्या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] द्वितीय अभिषिक्त महाराणी होत्या. या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचे]](स्वराज्याचे) संस्थापक [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या सूनबाई होत्या. त्यांचे माहेर [[शृंगारपूर]] हे होते. त्यांचे माहेरचे आडनांव शिर्के होते. त्यांचे लग्नापूर्वीचे नाव राजाऊ होते. महाराणी येसूबाई साहेब या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचे]] पाचवे [[शाहू पहिले|छत्रपती सम्राट शाहू महाराज]] यांच्या मातोश्री होत्या. त्यांना [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांनी]] स्वराज्याच्या कुलमुखत्यार पदाची शिक्के कट्यार प्रधान केले होते. त्या स्वराज्याच्या पहिल्या कुलमुखत्यार होत्या. [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांची]] ज्येष्ठ सूनबाई, [[संभाजी महाराज|छत्रपती संभाजी महाराजांची]] महाराणी आणि प्रजाजनांचे आदरस्थान, अशा महाराणी येसूबाईसाहेबांच्या जीवनात जेवढी संकटे आली तेवढी राजघराण्यातील कोणत्याही स्त्रीवर आली नसावीत. एवढे सर्व राजवैभव असूनही आयुष्यात दुर्दैव त्यांच्या पाठीशी लागले आणि सुमारे तीस वर्षे मराठयांच्या या महाराणीला शत्रूच्या बंदिवासात जीवन कंठावे लागले. पण महाराणी येसूबाईसाहेबांनी ज्या धैर्याने आणि कणखर वृत्तीने त्या खडतर जीवनाला तोंड दिले, त्याला इतिहासात तोड नाही. राजेभोसले घराण्यात सून शोभेल असेच त्या शेवटपर्यंत वागल्या. महाराणी येसूबाईसाहेबांची मान्यता मोठी होती या थोर स्त्रीबाबत मराठेमंडळींत मोठा पूज्यभाव होता. [[४ जुलै]] [[इ.स. १७१९|१७१९]] ला राजमाता येसूबाईसाहेब मोगलांच्या कैदेतून [[दिल्ली|दिल्लीहून]] दक्षिणेत परत आल्या. त्यांचा मृत्यू सुमारे १७३१ च्या सुमारास झाला असावा. राजमाता येसूबाईंच्या निधनानंतर त्यांचे प्रतिनिधी हे पद मराठा राजमंडळात पंतप्रतिनिधी या नावाने कायम झाले. == कुटुंब == पिलाजीराव शिर्के हे महाराणी येसूबाई यांचे वडील होते. ते मराठा साम्राज्याचे सेनानी होते. ==चरित्रे== * जिद्दीने राज्य राखिले (संभाजीची पत्नी महाराणी येसूबाई हिच्या आयु़्ष्यावरील कादंबरी, लेखिका - [[नयनतारा देसाई]]) * महाराणी येसूबाई (डॉ. मीना मिराशी) * महाराज्ञी येसूबाई (डॉ. सदाशिव शिवदे) *महाराणी येसूबाई (सुवर्णा नाईक निंबाळकर) ==चित्रपट== * महाराणी येसूबाई (१९५४). प्रमुख भूमिका : [[सुलोचना]], [[रमेश देव]]; दिग्दर्शक : [[भालजी पेंढारकर]] {{मराठा साम्राज्य}} {{DEFAULTSORT:भोसले, येसूबाई}} [[वर्ग:भोसले घराणे]] [[वर्ग:संभाजी महाराज]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] qy30oww14wuj97hfmfn2xca02rbayi0 2677245 2677244 2026-04-03T17:42:45Z ~2026-20597-47 181745 2677245 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = राजमाता श्रीमंत महाराणी येसूबाई राणीसाहेब छत्रपती | पदवी = महाराणी कुलमुखत्यार | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८१|१६८१]] - [[इ.स. १६८९|१६८९]] | राज्यारोहण = पट्टराणी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[१६ जानेवारी]] [[इ.स. १६८१|१६८१]] | राज्यव्याप्ती = [[पश्चिम महाराष्ट्र]], [[कोकण]],<br /> [[सह्याद्री]] डॊंगररांगांपासून [[नागपूर]]पर्यंत <br />आणि<br /> [[उत्तर महाराष्ट्र]], [[खानदेश]]ापासून ते <br />[[दक्षिण भारत]]ात [[तंजावर]] पर्यंत | राजधानी = [[रायगड]] | पूर्ण_नाव = येसूबाई संभाजीराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]], [[कुलमुखत्यार]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६५८|१६५८]] | जन्म_स्थान = [[शृंगारपूर]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १७३०|१७३०]] | मृत्यू_स्थान = [[सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[सोयराबाई|महाराणी सोयराबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[ताराबाई|महाराणी ताराबाई]] | वडील = [[पिलाजीराव शिर्के]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती संभाजी महाराज]] | संतती = [[भवानीबाई भोसले महाडीक|भवानीबाई]]<br>[[शाहू पहिले]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = श्री सखी राज्ञी जयति | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी येसूबाई राणीसाहेब''' ह्या [[छत्रपती संभाजी महाराज]] यांच्या [[पत्नी]] होत्या. त्या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] द्वितीय अभिषिक्त महाराणी होत्या. या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचे]](स्वराज्याचे) संस्थापक [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या सूनबाई होत्या. त्यांचे माहेर [[शृंगारपूर]] हे होते. त्यांचे माहेरचे आडनांव शिर्के होते. त्यांचे लग्नापूर्वीचे नाव राजाऊ होते. महाराणी येसूबाई साहेब या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचे]] पाचवे [[शाहू पहिले|छत्रपती सम्राट शाहू महाराज]] यांच्या मातोश्री होत्या. त्यांना [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांनी]] स्वराज्याच्या कुलमुखत्यार पदाची शिक्के कट्यार प्रधान केले होते. त्या स्वराज्याच्या पहिल्या कुलमुखत्यार होत्या. [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांची]] ज्येष्ठ सूनबाई, [[संभाजी महाराज|छत्रपती संभाजी महाराजांची]] महाराणी आणि प्रजाजनांचे आदरस्थान, अशा महाराणी येसूबाईसाहेबांच्या जीवनात जेवढी संकटे आली तेवढी राजघराण्यातील कोणत्याही स्त्रीवर आली नसावीत. एवढे सर्व राजवैभव असूनही आयुष्यात दुर्दैव त्यांच्या पाठीशी लागले आणि सुमारे तीस वर्षे मराठयांच्या या महाराणीला शत्रूच्या बंदिवासात जीवन कंठावे लागले. पण महाराणी येसूबाईसाहेबांनी ज्या धैर्याने आणि कणखर वृत्तीने त्या खडतर जीवनाला तोंड दिले, त्याला इतिहासात तोड नाही. राजेभोसले घराण्यात सून शोभेल असेच त्या शेवटपर्यंत वागल्या. महाराणी येसूबाईसाहेबांची मान्यता मोठी होती या थोर स्त्रीबाबत मराठेमंडळींत मोठा पूज्यभाव होता. [[४ जुलै]] [[इ.स. १७१९|१७१९]] ला राजमाता येसूबाईसाहेब मोगलांच्या कैदेतून [[दिल्ली|दिल्लीहून]] दक्षिणेत परत आल्या. त्यांचा मृत्यू सुमारे १७३१ च्या सुमारास झाला असावा. राजमाता येसूबाईंच्या निधनानंतर त्यांचे प्रतिनिधी हे पद मराठा राजमंडळात पंतप्रतिनिधी या नावाने कायम झाले. == कुटुंब == पिलाजीराव शिर्के हे महाराणी येसूबाई यांचे वडील होते. ते मराठा साम्राज्याचे सेनानी होते. ==चरित्रे== * जिद्दीने राज्य राखिले (संभाजीची पत्नी महाराणी येसूबाई हिच्या आयु़्ष्यावरील कादंबरी, लेखिका - [[नयनतारा देसाई]]) * महाराणी येसूबाई (डॉ. मीना मिराशी) * महाराज्ञी येसूबाई (डॉ. सदाशिव शिवदे) *महाराणी येसूबाई (सुवर्णा नाईक निंबाळकर) ==चित्रपट== * महाराणी येसूबाई (१९५४). प्रमुख भूमिका : [[सुलोचना]], [[रमेश देव]]; दिग्दर्शक : [[भालजी पेंढारकर]] {{मराठा साम्राज्य}} {{DEFAULTSORT:भोसले, येसूबाई}} [[वर्ग:भोसले घराणे]] [[वर्ग:संभाजी महाराज]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] 7dfa2s121g6aslj1dows725e9290mdk 2677345 2677245 2026-04-04T02:23:19Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2624639 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी येसूबाई भोसले | पदवी = महाराणी | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८१|१६८१]] - [[इ.स. १६८९|१६८९]] | राज्यारोहण = पट्टराणी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[१६ जानेवारी]] [[इ.स. १६८१|१६८१]] | राज्यव्याप्ती = [[पश्चिम महाराष्ट्र]], [[कोकण]],<br /> [[सह्याद्री]] डॊंगररांगांपासून [[नागपूर]]पर्यंत <br />आणि<br /> [[उत्तर महाराष्ट्र]], [[खानदेश]]ापासून ते <br />[[दक्षिण भारत]]ात [[तंजावर]] पर्यंत | राजधानी = [[रायगड]] | पूर्ण_नाव = येसूबाई संभाजीराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]], [[कुलमुखत्यार]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६५८|१६५८]] | जन्म_स्थान = [[शृंगारपूर]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १७३०|१७३०]] | मृत्यू_स्थान = [[सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[सोयराबाई|महाराणी सोयराबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[ताराबाई|महाराणी ताराबाई]] | वडील = [[पिलाजीराव शिर्के]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती संभाजी महाराज]] | संतती = [[भवानीबाई भोसले महाडीक|भवानीबाई]]<br>[[शाहू पहिले]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = श्री सखी राज्ञी जयति | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी येसूबाई''' ह्या [[छत्रपती संभाजी महाराज]] यांच्या [[पत्नी]] होत्या. त्या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] द्वितीय अभिषिक्त महाराणी होत्या. या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचे]](स्वराज्याचे) संस्थापक [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या सूनबाई होत्या. त्यांचे माहेर [[शृंगारपूर]] हे होते. त्यांचे माहेरचे आडनांव शिर्के होते. त्यांचे लग्नापूर्वीचे नाव राजाऊ होते. महाराणी येसूबाई साहेब या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचे]] पाचवे [[शाहू पहिले|छत्रपती सम्राट शाहू महाराज]] यांच्या मातोश्री होत्या. त्यांना [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांनी]] स्वराज्याच्या कुलमुखत्यार पदाची शिक्के कट्यार प्रधान केले होते. त्या स्वराज्याच्या पहिल्या कुलमुखत्यार होत्या. [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांची]] ज्येष्ठ सूनबाई, [[संभाजी महाराज|छत्रपती संभाजी महाराजांची]] महाराणी आणि प्रजाजनांचे आदरस्थान, अशा महाराणी येसूबाईसाहेबांच्या जीवनात जेवढी संकटे आली तेवढी राजघराण्यातील कोणत्याही स्त्रीवर आली नसावीत. एवढे सर्व राजवैभव असूनही आयुष्यात दुर्दैव त्यांच्या पाठीशी लागले आणि सुमारे तीस वर्षे मराठयांच्या या महाराणीला शत्रूच्या बंदिवासात जीवन कंठावे लागले. पण महाराणी येसूबाईसाहेबांनी ज्या धैर्याने आणि कणखर वृत्तीने त्या खडतर जीवनाला तोंड दिले, त्याला इतिहासात तोड नाही. राजेभोसले घराण्यात सून शोभेल असेच त्या शेवटपर्यंत वागल्या. महाराणी येसूबाईसाहेबांची मान्यता मोठी होती या थोर स्त्रीबाबत मराठेमंडळींत मोठा पूज्यभाव होता. [[४ जुलै]] [[इ.स. १७१९|१७१९]] ला राजमाता येसूबाईसाहेब मोगलांच्या कैदेतून [[दिल्ली|दिल्लीहून]] दक्षिणेत परत आल्या. त्यांचा मृत्यू सुमारे १७३१ च्या सुमारास झाला असावा. राजमाता येसूबाईंच्या निधनानंतर त्यांचे प्रतिनिधी हे पद मराठा राजमंडळात पंतप्रतिनिधी या नावाने कायम झाले. == कुटुंब == पिलाजीराव शिर्के हे महाराणी येसूबाई यांचे वडील होते. ते मराठा साम्राज्याचे सेनानी होते. ==चरित्रे== * जिद्दीने राज्य राखिले (संभाजीची पत्नी महाराणी येसूबाई हिच्या आयु़्ष्यावरील कादंबरी, लेखिका - [[नयनतारा देसाई]]) * महाराणी येसूबाई (डॉ. मीना मिराशी) * महाराज्ञी येसूबाई (डॉ. सदाशिव शिवदे) *महाराणी येसूबाई (सुवर्णा नाईक निंबाळकर) ==चित्रपट== * महाराणी येसूबाई (१९५४). प्रमुख भूमिका : [[सुलोचना]], [[रमेश देव]]; दिग्दर्शक : [[भालजी पेंढारकर]] {{मराठा साम्राज्य}} {{DEFAULTSORT:भोसले, येसूबाई}} [[वर्ग:भोसले घराणे]] [[वर्ग:संभाजी महाराज]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] 5qjne29oaojflpo611hk4n9nmcsky9z 0 79486 2677256 2371877 2026-04-03T17:58:23Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677256 wikitext text/x-wiki '''इद्रिस कार्लोस कामेनी''' ([[१८ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९८४]] - ) हा {{fb|CAM}}कडून आंतरराष्ट्रीय [[फुटबॉल]] खेळणारा खेळाडू आहे. हा [[मालागा सी.एफ.]]कडून व्यावसायिक फुटबॉल खेळतो. {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:कामेनी, इद्रिस कार्लोस}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] qu0si2yjp97k0p0ogkxqhqivm30qclp 0 79487 2677270 2396712 2026-04-03T17:59:07Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677270 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म]] eudxu5sbj5ul1s48xdrmd2ruov0thi0 0 79488 2677258 2413107 2026-04-03T17:58:29Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677258 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] hldajx16cn7atruavx8u8kkw48v7qsq 0 79489 2677273 2023479 2026-04-03T17:59:16Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677273 wikitext text/x-wiki '''रिगोबेर्ट सॉंग बहानाग''' ([[१ जुलै]], [[इ.स. १९७६]] - ) हा {{fb|CMR}}कडून आंतरराष्ट्रीय [[फुटबॉल]] खेळलेला खेळाडू आहे. १९९३ ते २०१०पर्यंत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खेळलेला सॉंग आता दूरचित्रवाणीवर खेळाचे समालोचन करतो. कॅमेरून राष्ट्रीय संघाचे प्रशिक्षक, अध्यक्ष पॉल बिया यांच्या सूचनेनुसार 28 फेब्रुवारी 2022 रोजी त्यांची नियुक्ती करण्यात आली. {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:सॉंग, रिगोबेर्ट}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] kuabf93w79huiqsdiwaf2ijil9qlvux 0 79490 2677259 2413106 2026-04-03T17:58:32Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677259 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] mu2aymxkfkqwmz9g50750pw0ku7ieyi 0 79491 2677274 2412026 2026-04-03T17:59:19Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677274 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] hldajx16cn7atruavx8u8kkw48v7qsq 0 79492 2677269 2025830 2026-04-03T17:59:04Z सांगकाम्या 6385 /* बाह्य दुवे */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677269 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Chedjou_2014-15.JPG|250 px|इवलेसे|{{लेखनाव}}]] '''ओरेलियां शेद्जू''' ({{lang-fr|Aurélien Chedjou}}; {{जन्म दिनांक|1986|6|20}}, [[दौआला]], [[कामेरून]]) हा [[कामेरून]]चा एक [[फुटबॉल]]पटू आहे. २००९ सालापासून {{fbname|कामेरून}} संघाचा भाग असलेला शेद्जू आजवर [[२०१० फिफा विश्वचषक|२०१०]] व [[२०१४ फिफा विश्वचषक|२०१४]] ह्या विश्वचषक स्पर्धा तसेच २०१० व २०१५ [[आफ्रिकन देशांचा चषक]] स्पर्धांमध्ये कामेरूनसाठी खेळला आहे. क्लब पातळीवर शेद्जू २०१३ पासून [[तुर्कस्तान]]च्या [[गालातसराय एस.के.]] ह्या क्लबासाठी खेळत आहे. == बाह्य दुवे == * [http://www.national-football-teams.com/player/31583.html माहिती] {{DEFAULTSORT:शेद्जू, ओरेलियां}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] pc7eaeo65ivftv7co7uranpxhdan1ml 0 79493 2677262 2521011 2026-04-03T17:58:42Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677262 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''निकोलस अलेक्सिस जुलियो न्कूलो न्डूबेना''' ([[मार्च २७]], [[इ.स. १९९०]] - ) हा [[कामेरून]]चा फुटबॉल खेळाडू आहे. न्कूलो सध्या [[ऑलिंपिक दे मार्सेल]] या क्लबकडून खेळतो. {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:न्कूलो निकोलस}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] r637wt0r4uj5vt2vumt3fa86w4womkk 0 79494 2677265 2404288 2026-04-03T17:58:53Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677265 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म]] 7t8ogvbzzfz1xdkvnx3bkaoz6erm46p 0 79495 2677272 2398317 2026-04-03T17:59:13Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677272 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] hldajx16cn7atruavx8u8kkw48v7qsq 0 79496 2677257 2412025 2026-04-03T17:58:26Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677257 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]] 78nkcivg6pc2uohrsuzxt0uj8z14rdq 0 79497 2677261 2411062 2026-04-03T17:58:39Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677261 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म]] 9ri8vn946qqbwfoq0r6xy77t9terrxm 0 79498 2677275 2178612 2026-04-03T17:59:22Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677275 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} '''अलेक्झांडर दिमित्री सॉंग बिलॉंग''' तथा अलेक्झांडर सॉंग ज्यास, अलेक्स सॉंग असेही म्हणतात,( [[९ सप्टेंबर]] [[इ.स. १९८७|१९८७]]) हा कामेरूनचा व्यावसायिक फुटबॉल खेळाडू आहे. तो [[रुबिन कझन]] मार्फत खेळतो.तो सेंटर अथवा डिफेंसिव्ह मिडफिल्डर{{मराठी शब्द सुचवा}} म्हणून खेळतो. तो सेंट्रल डिफेंडर{{मराठी शब्द सुचवा}} म्हणूनही खेळू शकतो. मुळात, बदली खेळाडू म्हणून खेळणारा हा खेळाडू, नंतर लवकरच संघाचा एक प्रमुख भाग झाला. [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] dqm18l8n84eun9g7ex0km3s8g7dygqj 0 79499 2677263 2435777 2026-04-03T17:58:46Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677263 wikitext text/x-wiki '''लँड्री ज्योएल त्साफाक न्गुएमो''' ([[२८ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९८५|१९८५]]:[[याओउंडे]], [[कामेरून]] - २७ जून २०२४) हा {{fb|CAM}}कडून आंतरराष्ट्रीय [[फुटबॉल]] खेळणारा खेळाडू आहे. हा मुख्यत्वे [[फ्रांस]]मध्ये क्लब फुटबॉल खेळतो. {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:न्गुएमो, लँड्री}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] sswfiqkzuj2wy4jlqbqkvyy6xwrlvfr 0 79500 2677253 2509754 2026-04-03T17:58:13Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677253 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''इयाँग तरकाँग एनोह''' ([[२३ मार्च]], [[इ.स. १९८६|१९८६]]:[[कुम्बा, कामेरुन]] -- ) हा {{fb|CAM}}कडून आंतरराष्ट्रीय [[फुटबॉल]] खेळलेला खेळाडू आहे. हा सहसा मधल्या फळीत खेळत असे. {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:एनोह, इयाँग}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] t1wrd78bzudy6n350lcqrivha0tyi3y 0 79501 2677260 2413140 2026-04-03T17:58:36Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677260 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]] 78nkcivg6pc2uohrsuzxt0uj8z14rdq 0 79502 2677266 2025442 2026-04-03T17:58:55Z सांगकाम्या 6385 /* बाह्य दुवे */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677266 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Joel_Matip_2011-08-03-2.jpg|250 px|इवलेसे|ज्योएल मतीप]] '''जेब ज्योएल आंद्रे मतीप''' (Job Joël Andre Matip; {{जन्म_दिनांक|1991|8|8}}, [[बोखुम]], [[जर्मनी]]) हा [[कामेरून]] देशाचा एक [[फुटबॉल]]पटू आहे. २०१० पासून {{fbname|कामेरून}} राष्ट्रीय संघाचा भाग असलेला मतीप [[२०१० फिफा विश्वचषक|२०१०]] व [[२०१४ फिफा विश्वचषक]] स्पर्धांमध्ये कामेरूनकडून खेळला आहे. क्लब पातळीवर मतीप २००९ पासून [[बुंडेसलीगा]]मधील [[एफ.से. शाल्क ०४]] ह्या क्लबासाठी खेळत आहे. ==बाह्य दुवे== *[http://www.fussballdaten.de/spieler/matipjoel/ माहिती] {{DEFAULTSORT:मतीप, ज्योएल}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 30luei4ldzmdpii0v8y33vgsjmgeu6s 0 79503 2677271 2543678 2026-04-03T17:59:10Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677271 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} '''सॅम्युअल इटो'ओ फिल्स''' (जन्म १० मार्च १९८१, डुआला येथे) हा कॅमेरूनचा फुटबॉलपटू आहे. तो कॅमेरून राष्ट्रीय फुटबॉल संघाकडून खेळला. त्याच्या कारकिर्दीत तो स्ट्रायकर म्हणून खेळला. २००७ पासून त्याच्याकडे स्पॅनिश नागरिकत्व देखील आहे. ते डिसेंबर २०२१ पासून कॅमेरून फुटबॉल फेडरेशन (FECAFOOT) चे अध्यक्ष आहेत. [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म]] cag1ywmbkuz0js4nn4rb4b89pfcg1b9 0 79504 2677264 2101755 2026-04-03T17:58:49Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677264 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म]] m3r64ipkd31vxi574zwl27f77ge0osu 0 79505 2677254 2363483 2026-04-03T17:58:17Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677254 wikitext text/x-wiki '''अकिल एमाना एडझिंबी''' तथा '''एमाना''' ([[५ जून]], [[इ.स. १९८२|१९८२]] - ) हा {{fb|CMR}}चा फुटबॉल खेळाडू आहे. हा [[कामेरून]]कडून ४२ आंतरराष्ट्रीय सामन्यांत खेळला. एमाना [[फ्रांस]], [[स्पेन]], [[मेक्सिको]], [[जपान]], [[भारत]] आणि अरबी देशांमध्ये क्लब फुटबॉल खेळला. {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:एमाना, अकिल}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 9ayi7qp9rfpdjwsyaue2hjhf0f0swzp 0 79506 2677267 2411609 2026-04-03T17:58:58Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677267 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८० मधील जन्म]] 0o0vc22tp697rkybep8tcrnrfuoxo9o 0 79507 2677268 2326484 2026-04-03T17:59:01Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677268 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म]] dr5retz1cw5rsfbhz8y81rrzgvqagvq 0 79508 2677255 2406963 2026-04-03T17:58:20Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677255 wikitext text/x-wiki {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:रिकामी पाने]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील जन्म]] qzuzqu5wrl52m67dmerixgvb57kd7e2 14 79509 2677284 1456343 2026-04-03T18:10:14Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677284 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:कामेरूनी फुटबॉल खेळाडू]] 70qirgo3ulh6c6542nyv1d9ds64t7bo 0 80739 2677201 2327975 2026-04-03T14:43:05Z Khirid Harshad 138639 removed [[Category:याद्या]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677201 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{भाषांतर}} As of 30 Mar 2017 the total fleet size of commercial airlines in India is 439. In 1994 the Air Corporation Act of 1953 was repealed with a view to remove monopoly of air corporations on scheduled services, enable private airlines to operate scheduled service, convert Indian Airlines and Air India to limited company and enable private participation in the national carriers.<ref name=http://dgca.nic.in>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://dgca.nic.in/cars/D3C-C2.pdf |title="MINIMUM REQUIREMENTS FOR GRANT OF PERMIT TO OPERATE SCHEDULED PASSENGER AIR TRANSPORT SERVICES" |access-date=2010-07-02 |archive-date=2010-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100920165528/http://dgca.nic.in/cars/d3c-c2.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=http://civilaviation.nic.in>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://civilaviation.nic.in/jdg_pres.PPT |title="Airline Operations Regulatory Issues in India" |access-date=2010-07-02 |archive-date=2009-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920101343/http://civilaviation.nic.in/jdg_pres.PPT |url-status=dead }}</ref> However, beginning 1990 private airline companies were allowed to operate air taxi services, resulting in the establishment of [[Jet Airways]] and [[Air Sahara]]. These changes in the Indian aviation policies resulted in the increase of the share of private airline operators in domestic passenger carriage to 68.5% in 2005 from 0.4 of 1991.<ref name="http://civilaviation.nic.in"/> == Market share == Current market share of Indian carriers in the domestic aviation market is shown below:<ref name= http://dgca.nic.in/reports/MARKET.pdf> [http://dgca.nic.in/reports/MARKET.pdf "DOMESTIC PASSENGERS CARRIED IN LAKHS" ]</ref> {| | [[जेट एरवेझ]] व [[जेट लाइट]] || 25.9% |- | [[एर इंडिया]] || 21.4% |- | [[NACIL]] || 18.2% |- | [[इंडिगो]] || 15.7% |- | [[स्पाईसजेट]] || 12.6% |- | [[गोएर]] || 5.9% |- |} == कार्यरत विमानसेवा == {| border=0 cellpadding=2 cellspacing=3 class="wikitable sortable" |- valign="middle" ! विमानसेवा ! [[ICAO airline code|ICAO]] ! [[IATA]] ! कॉलसाइन ! चित्र ! पदार्पण<br />OPERATIONS ! मुख्यालय |- | [[जेट लाइट|जेट एयरवेस]] || JAI || 9W || JET AIRWAYS || [[चित्र:Jet Airways.jpg|300px]] || May 1993 || [[मुंबई]] |- | [[जेट लाइट]] || JLL || S2 || LITEJET|| [[चित्र:Jet Airways.jpg|300px]] || April 2007 || [[मुंबई]] |- | [[इंडिगो]] || IGO || 6E || IFLY || [[चित्र:IndiGo Airbus A320 Vyas.jpg|300px]] || May 2006 || [[मुंबई]] |- | [[विस्तारा]] || VTI || UK || VISTARA || [[चित्र:Vistara Airbus A320-232 at Delhi Airport.jpg|300px]] || August 2015 || [[मुंबई]] |- | [[एलाइंस एर]] (२०१७) || LLR || 9I || ALLIED |||| 2017 || [[दिल्ली]]] |- | [[एर इंडिया]] || AIC || AI || AIRINDIA || [[चित्र:Air India 777-300ER VT-ALS YYZ.jpg|300px]] || October 1932 || [[मुंबई]] |- | [[एर इंडिया|एर इंडिया इक्स्प्रेस]] || AXB || IX || EXPRESS INDIA || [[चित्र:Air India Express Boeing 737-800 Vyas-1.jpg|300px]] || April 2005 || [[मुंबई]] |- | [[गो एर]] || GOW || G8 || GOAIR || [[चित्र:GoAir Airbus A320 Vyas.jpg|300px]] || June 2004 || [[मुंबई]] |- |[[एर कोस्टा|फ़्लाई ईज़ी]] || FEY || N5 || FLYEASY || [[चित्र:AirCosta 1.jpg|300px]] || January 2017|| [[दिल्ली]] |- | [[एर कोस्टा|एर एज़ा इंडिया]] || IAD || I5 || RED KNIGHT || [[चित्र:VT-APJ at IGIA.jpg|300px]] || April 2014 || [[बैंगलोर]] |- | [[स्पाइसजेट]] || SEJ || SG || SPICEJET || [[चित्र:SpiceJet Boeing 737-800 Vyas-1.jpg|300px]] || May 2005 || [[दिल्ली]] |- | [[एर कोस्टा|जॅग्सन ऐर्लिनेस]] || - || - || - || [[चित्र:Jagson Airlines.jpg|300px]] || November 1991 || [[दिल्ली]] |- | [[झूम एर]] || ZAL || ZO || ZOOM AIRLINES |||| 2016 || [[दिल्ली]] |} == अ-कार्यरत विमानसेवा == ही [[भारत]]ातील अकार्यरत/अक्रिय विमानसेवांची यादी आहे: {| border=0 cellpadding=2 cellspacing=3 class="wikitable sortable" |- valign="middle" ! AIRLINE ! COMMENCED<br />OPERATIONS ! CEASED<br />OPERATIONS |- | Air Services of India || 1936 || 1953 |- | Airways (India) Limited || 1945 || |- | [[Archana Airways]] || 1991 || 1999 |- | [[Alliance Air]] || 1996 || 2007 |- | Ambica Airlines || 1947 || 1949 |- | Bharat Airways || 1945 || 1984 |- | [[Crescent Air Cargo]] || 2000 || 2006 |- | Damania Airways || || |- | [[Darbhanga Aviations]] || 1950 || 1962 |- | [[Deccan 360]] || 2009 || 2011 |- | [[East-West Airlines (India)|East-West Airlines]] || 1992 || ~1995 |- | Gujarat Airways || || |- | Himalayan Air Transport & Survey Limited || 1934 || 1935 |- | [[Himalayan Aviation]] ||1948 || 1953 |- | [[Indian Airlines]] || 1952 || 2011<ref>Merged into Air India</ref> |- | Indian National Airways || 1933 || 1945 |- | Indian Overseas Airlines || 1947 || 1950 |- | Indian State Air Service (ISAS) || 1929 || 1931 |- | Indian Transcontinental Airlines || 1933 || |- | [[Indus Airways]] || 2006 || 2007 |- | Irwaddy Flotilla & Airways || 1934 || 1939 |- | Jupiter Airways || 1948 || 1949 |- | [[Kalinga Airlines]] || 1946 || 1953 |- | [[Kingfisher Airlines]] || 1993 || 2012 |- | Madras Air Taxi Service || 1933 || 1934 |- | [[ModiLuft]] || 1994 || 1996 |- | MDLR || 1994 || 2009 |- | [[Paramount Airways]] || 2004 || 2010 |- | [[Simplify Deccan]] || 2003 || 2008 |- | Skyline NEPC/NEPC Airlines || || |- | Orient Airways || 1946 || 1953 |- | [[Tata Airlines]] || 15 October 1932 || 29 July 1946 |- | [[Vayudoot]] || || |- | Vijay Airlines || || |- |} == हे सुद्धा पहा == * [[:वर्ग:Planned airlines of India]] * [[List of airlines]] * [[List of defunct airlines]] * [[भारतातील विमानतळांची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} <!-- साचे --> {{भारतामधील विमानवाहतूक कंपन्या}} {{Asia topic|List of airlines of}} {{Transport in India}} [[वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:देशानुसार विमानवाहतूक कंपन्या]] mlbaszattf78d4dweozf2y1850c0va2 2677202 2677201 2026-04-03T14:43:37Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[भारतातील विमानवाहतूक कंपन्यांची यादी]] वरुन [[भारतामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] ला हलविला 2677201 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{भाषांतर}} As of 30 Mar 2017 the total fleet size of commercial airlines in India is 439. In 1994 the Air Corporation Act of 1953 was repealed with a view to remove monopoly of air corporations on scheduled services, enable private airlines to operate scheduled service, convert Indian Airlines and Air India to limited company and enable private participation in the national carriers.<ref name=http://dgca.nic.in>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://dgca.nic.in/cars/D3C-C2.pdf |title="MINIMUM REQUIREMENTS FOR GRANT OF PERMIT TO OPERATE SCHEDULED PASSENGER AIR TRANSPORT SERVICES" |access-date=2010-07-02 |archive-date=2010-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100920165528/http://dgca.nic.in/cars/d3c-c2.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=http://civilaviation.nic.in>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://civilaviation.nic.in/jdg_pres.PPT |title="Airline Operations Regulatory Issues in India" |access-date=2010-07-02 |archive-date=2009-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090920101343/http://civilaviation.nic.in/jdg_pres.PPT |url-status=dead }}</ref> However, beginning 1990 private airline companies were allowed to operate air taxi services, resulting in the establishment of [[Jet Airways]] and [[Air Sahara]]. These changes in the Indian aviation policies resulted in the increase of the share of private airline operators in domestic passenger carriage to 68.5% in 2005 from 0.4 of 1991.<ref name="http://civilaviation.nic.in"/> == Market share == Current market share of Indian carriers in the domestic aviation market is shown below:<ref name= http://dgca.nic.in/reports/MARKET.pdf> [http://dgca.nic.in/reports/MARKET.pdf "DOMESTIC PASSENGERS CARRIED IN LAKHS" ]</ref> {| | [[जेट एरवेझ]] व [[जेट लाइट]] || 25.9% |- | [[एर इंडिया]] || 21.4% |- | [[NACIL]] || 18.2% |- | [[इंडिगो]] || 15.7% |- | [[स्पाईसजेट]] || 12.6% |- | [[गोएर]] || 5.9% |- |} == कार्यरत विमानसेवा == {| border=0 cellpadding=2 cellspacing=3 class="wikitable sortable" |- valign="middle" ! विमानसेवा ! [[ICAO airline code|ICAO]] ! [[IATA]] ! कॉलसाइन ! चित्र ! पदार्पण<br />OPERATIONS ! मुख्यालय |- | [[जेट लाइट|जेट एयरवेस]] || JAI || 9W || JET AIRWAYS || [[चित्र:Jet Airways.jpg|300px]] || May 1993 || [[मुंबई]] |- | [[जेट लाइट]] || JLL || S2 || LITEJET|| [[चित्र:Jet Airways.jpg|300px]] || April 2007 || [[मुंबई]] |- | [[इंडिगो]] || IGO || 6E || IFLY || [[चित्र:IndiGo Airbus A320 Vyas.jpg|300px]] || May 2006 || [[मुंबई]] |- | [[विस्तारा]] || VTI || UK || VISTARA || [[चित्र:Vistara Airbus A320-232 at Delhi Airport.jpg|300px]] || August 2015 || [[मुंबई]] |- | [[एलाइंस एर]] (२०१७) || LLR || 9I || ALLIED |||| 2017 || [[दिल्ली]]] |- | [[एर इंडिया]] || AIC || AI || AIRINDIA || [[चित्र:Air India 777-300ER VT-ALS YYZ.jpg|300px]] || October 1932 || [[मुंबई]] |- | [[एर इंडिया|एर इंडिया इक्स्प्रेस]] || AXB || IX || EXPRESS INDIA || [[चित्र:Air India Express Boeing 737-800 Vyas-1.jpg|300px]] || April 2005 || [[मुंबई]] |- | [[गो एर]] || GOW || G8 || GOAIR || [[चित्र:GoAir Airbus A320 Vyas.jpg|300px]] || June 2004 || [[मुंबई]] |- |[[एर कोस्टा|फ़्लाई ईज़ी]] || FEY || N5 || FLYEASY || [[चित्र:AirCosta 1.jpg|300px]] || January 2017|| [[दिल्ली]] |- | [[एर कोस्टा|एर एज़ा इंडिया]] || IAD || I5 || RED KNIGHT || [[चित्र:VT-APJ at IGIA.jpg|300px]] || April 2014 || [[बैंगलोर]] |- | [[स्पाइसजेट]] || SEJ || SG || SPICEJET || [[चित्र:SpiceJet Boeing 737-800 Vyas-1.jpg|300px]] || May 2005 || [[दिल्ली]] |- | [[एर कोस्टा|जॅग्सन ऐर्लिनेस]] || - || - || - || [[चित्र:Jagson Airlines.jpg|300px]] || November 1991 || [[दिल्ली]] |- | [[झूम एर]] || ZAL || ZO || ZOOM AIRLINES |||| 2016 || [[दिल्ली]] |} == अ-कार्यरत विमानसेवा == ही [[भारत]]ातील अकार्यरत/अक्रिय विमानसेवांची यादी आहे: {| border=0 cellpadding=2 cellspacing=3 class="wikitable sortable" |- valign="middle" ! AIRLINE ! COMMENCED<br />OPERATIONS ! CEASED<br />OPERATIONS |- | Air Services of India || 1936 || 1953 |- | Airways (India) Limited || 1945 || |- | [[Archana Airways]] || 1991 || 1999 |- | [[Alliance Air]] || 1996 || 2007 |- | Ambica Airlines || 1947 || 1949 |- | Bharat Airways || 1945 || 1984 |- | [[Crescent Air Cargo]] || 2000 || 2006 |- | Damania Airways || || |- | [[Darbhanga Aviations]] || 1950 || 1962 |- | [[Deccan 360]] || 2009 || 2011 |- | [[East-West Airlines (India)|East-West Airlines]] || 1992 || ~1995 |- | Gujarat Airways || || |- | Himalayan Air Transport & Survey Limited || 1934 || 1935 |- | [[Himalayan Aviation]] ||1948 || 1953 |- | [[Indian Airlines]] || 1952 || 2011<ref>Merged into Air India</ref> |- | Indian National Airways || 1933 || 1945 |- | Indian Overseas Airlines || 1947 || 1950 |- | Indian State Air Service (ISAS) || 1929 || 1931 |- | Indian Transcontinental Airlines || 1933 || |- | [[Indus Airways]] || 2006 || 2007 |- | Irwaddy Flotilla & Airways || 1934 || 1939 |- | Jupiter Airways || 1948 || 1949 |- | [[Kalinga Airlines]] || 1946 || 1953 |- | [[Kingfisher Airlines]] || 1993 || 2012 |- | Madras Air Taxi Service || 1933 || 1934 |- | [[ModiLuft]] || 1994 || 1996 |- | MDLR || 1994 || 2009 |- | [[Paramount Airways]] || 2004 || 2010 |- | [[Simplify Deccan]] || 2003 || 2008 |- | Skyline NEPC/NEPC Airlines || || |- | Orient Airways || 1946 || 1953 |- | [[Tata Airlines]] || 15 October 1932 || 29 July 1946 |- | [[Vayudoot]] || || |- | Vijay Airlines || || |- |} == हे सुद्धा पहा == * [[:वर्ग:Planned airlines of India]] * [[List of airlines]] * [[List of defunct airlines]] * [[भारतातील विमानतळांची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} <!-- साचे --> {{भारतामधील विमानवाहतूक कंपन्या}} {{Asia topic|List of airlines of}} {{Transport in India}} [[वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:देशानुसार विमानवाहतूक कंपन्या]] mlbaszattf78d4dweozf2y1850c0va2 0 81293 2677188 2204711 2026-04-03T14:28:18Z Khirid Harshad 138639 2677188 wikitext text/x-wiki '''होएल आंतोनियो अग्विलार चिकास''' {{lang-es|Joel Antonio Aguilar Chicas}}; {{जन्म_दिनांक|1975|7|2}}) हा [[एल साल्वादोर]] देशाचा एक [[फुटबॉल]] [[पंच (फुटबॉल)|पंच]] आहे. तो २००१ सालापासून [[फिफा]] नियुक्त आंतरराष्ट्रीय पंच म्हणून काम पाहत आहे. त्याने आजवर [[२०१० फिफा विश्वचषक|२०१०]] व [[२०१४ फिफा विश्वचषक]] स्पर्धा, २०१३ [[फिफा कॉन्फेडरेशन्स चषक|कॉन्फेडरेशन्स चषक]] व इतर अनेक आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमधील सामन्यांमध्ये प्रमुख पंचाचे काम केले आहे. ==बाह्य दुवे== *[http://www.fifa.com/u20worldcup/referees/referee=187317/index.html फिफावरील माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140702185802/http://www.fifa.com/u20worldcup/referees/referee=187317/index.html |date=2014-07-02 }} {{२०१० फिफा विश्वचषक सामना अधिकारी}} {{DEFAULTSORT:अग्विलार, होएल}} [[वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक सामना अधिकारी]] [[वर्ग:२०१४ फिफा विश्वचषक सामना अधिकारी]] [[वर्ग:साल्वादोरन व्यक्ती]] pfmihwx6wmx54omgam7nw36zyttl9d3 4 81480 2677233 2673883 2026-04-03T17:09:42Z MediaWiki message delivery 38883 /* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ नवीन विभाग 2677233 wikitext text/x-wiki विषयांतर करणारे प्रतिसाद टाळण्याकरिता हे पान तात्पुरते अर्धसुरक्षीत केलेले आहे. अनामिक आणि नवीन सदस्यांनी आपले प्रतिसाद देण्याकरिता येते काही दिवस या पानाच्या चर्चा पानावर आपले प्रतिसाद द्यावेत . {{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes| <center>[[विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/जुनी चर्चा १|१]] [[विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/जुनी चर्चा २|२]] [[विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/जुनी चर्चा ३|३]] </center>}} {{सुचालन चावडी}} {{विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/उपयोग धोरण}} == Technical maintenance planed‬ == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''A maintenance operation will be performed tomorrow morning UTC time (Wednesday 17th at 07:00 AM UTC).''' It will impact all wikis and is supposed to last up to one minute. During this time, new translations may fail, and Notifications may not be delivered. For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T273762|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Thank you, [[user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] २३:१५, १६ फेब्रुवारी २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=21037579 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Wikimania 2021: Individual Program Submissions == [[File:Wikimania logo with text 2.svg|right|200px]] Dear all, Wikimania 2021 will be [[:wikimania:2021:Save the date and the Core Organizing Team|hosted virtually]] for the first time in the event's 15-year history. Since there is no in-person host, the event is being organized by a diverse group of Wikimedia volunteers that form the [[:wikimania:2021:Organizers|Core Organizing Team]] (COT) for Wikimania 2021. '''Event Program''' - Individuals or a group of individuals can submit their session proposals to be a part of the program. There will be translation support for sessions provided in a number of languages. See more information [[:wikimania:2021:Submissions/Guidelines#Language Accessibility|here]]. Below are some links to guide you through; * [[:wikimania:2021:Submissions|Program Submissions]] * [[:wikimania:2021:Submissions/Guidelines|Session Submission Guidelines]] * [[:wikimania:2021:FAQ|FAQ]] Please note that the deadline for submission is 18th June 2021. '''Announcements'''- To keep up to date with the developments around Wikimania, the COT sends out weekly updates. You can view them in the Announcement section [[:wikimania:2021:Announcements|here]]. '''Office Hour''' - If you are left with questions, the COT will be hosting some office hours (in multiple languages), in multiple time-zones, to answer any programming questions that you might have. Details can be found [[:wikimania:2021:Organizers#Office hours schedule|here.]] Best regards, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०९:४८, १६ जून २०२१ (IST) On behalf of Wikimania 2021 Core Organizing Team <!-- सदस्य:Bodhisattwa@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=21597568 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Editing news 2021 #2 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="mr" dir="ltr"> <em>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2021/June|इतर भाषेत वाचा]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|या बहुभाषीक वार्तापत्रासाठीची वर्गणीदारांची यादी]]</em> [[File:Reply Tool A-B test comment completion.png|alt=सर्व सहभागी विकिपीडियांवरील नवीन सदस्यांचा टिप्पणी पूर्ण करण्याचा दर|thumb|296x296px|जेव्हा नवीन सदस्यांना प्रत्युत्तराचे साधन होते आणि त्यांनी चर्चा पृष्ठावर लिहण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा ते अधिक यशस्वी झाले. ([https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ स्त्रोत])]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Earlier this year, the Editing team ran a large study of [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply Tool]]. The main goal was to find out whether the Reply Tool helped [[mw:Talk pages project/Glossary|newer editors]] communicate on wiki. The second goal was to see whether the comments that newer editors made using the tool needed to be reverted more frequently than comments newer editors made with the existing wikitext page editor.</span> याचे मुख्य परिणाम होते: * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Newer editors who had automatic ("default on") access to the Reply tool were [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ more likely] to post a comment on a talk page.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The comments that newer editors made with the Reply Tool were also [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ less likely] to be reverted than the comments that newer editors made with page editing.</span> हे परिणाम संपादन कार्यसंघाला आत्मविश्वास देतात की हे साधन उपयुक्त आहे. <strong>पुढे पहाता</strong> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The team is planning to make the Reply tool available to everyone as an opt-out preference in the coming months. This has already happened at the Arabic, Czech, and Hungarian Wikipedias.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The next step is to [[phab:T280599|resolve a technical challenge]]. Then, they will deploy the Reply tool first to the [[phab:T267379|Wikipedias that participated in the study]]. After that, they will deploy it, in stages, to the other Wikipedias and all WMF-hosted wikis.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can turn on "{{int:discussiontools-preference-label}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|in Beta Features]] now. After you get the Reply tool, you can change your preferences at any time in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]].</span> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|चर्चा]]) </div> १९:४४, २४ जून २०२१ (IST) <!-- सदस्य:Elitre (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=21624491 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == [please test] Growth team features == <div dir="ltr" lang="en"> Hello! Sorry to use English. {{Int:please-translate}}. I'm [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. I work as a community relations specialist for the Wikimedia Foundation. I'm here to share a message from the [[mw:Growth|Growth team]]. As you may already know, the Growth team's goal is to create features that would help newcomers. Our goal is to help newcomers when they edit for the first time and also to increase the retention of new editors. [[mw:Growth#deploymentstable|Several wikis already have these features]] since a long time now. Working with these wikis, [[mw:NEWTEA|the Growth team found evidence of the efficiency of these new features]]. These features will be available for all new accounts on your Wikipedia '''starting on the week of August 23''', 2021. This way your Wikipedia will offer more options for newcomers to make good first edits and become community members. === Which features? === [[File:Screenshot of newcomer homepage variant D 2020-10-23.png|thumb|The newcomer homepage (here on Portuguese Wikipedia, displayed in English)]] We have [[mw:Growth/Feature summary|created several features]] to help them, and also to help community members who help them : * [[mw:Growth/Feature summary#Newcomer homepage|'''Newcomer homepage''']]: a new special page, the best place for a newcomer to get started. Please visit it at [[Special:Homepage]] It includes: ** [[mw:Growth/Feature summary#Newcomer tasks|'''Newcomer tasks''']]: a feed of task suggestions that help newcomers learn to edit. Newcomers have been making [[mw:NEWTEA|productive edits]] through this feed! [[mw:Help:Growth/Tools/Suggested edits|Know more about this tool]]. ** '''Mentorship module''' [optional]: each newcomers has a direct link to an experienced user (see below). This way, they can ask questions about editing Wikipedia, less the need to find where to ask for assistance. ** '''Impact module''': the user sees how many pages views articles they edit received. Have a look at [[Special:Impact]] for yours! * [[mw:Growth/Feature summary#Help panel|'''Help panel''']]: a platform to provide resources to newcomers while they are editing. If they do some suggested tasks, they are guided step-by-step on the process of editing. * '''Welcome Survey''': communities can know why newcomers create an account on Wikipedia. You can see it at [[Special:WelcomeSurvey]]. The features available right now in your preferences ([[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-homepage|here]] and [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|there]]) so that you can try them. ''They are'' not ''yet visible to newcomers''. === How to help? === First, we need help to '''translate the features'''. At the moment, most of the messages newcomers will see on your Wikipedia are in English, some of them have been translated using machine translation. Please help '''[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments&language=&filter=&action=translate translate the interface]''' (done on [[translatewiki.net]]. It needs a specific account). Also, I need your help checking on the configuration the team setups as default. '''Please try the features''' and let us know if something questions you. Newcomers tasks are based on templates to suggest edits to newcomers. You can check the templates used on [[MediaWiki:NewcomerTasks.json]]. You can also change the templates and the help links defined there. Several templates can be added for the same task. It you are familiar with Phabricator, '''[[phab:T275069|here is the ticket about this deployment]]'''. Please find your wiki in the list to access all the information we used for the deployment. Please have a look at it. You can suggest changes by replying to this message. If you wish to, you can create a list of mentors. This will activate the optional Mentorship module. Please [[mw:Growth/Communities/How to introduce yourself as a mentor|format the list following the guidance]]. You need at least one mentor for each 500 new accounts created monthly on your wiki (3 mentors minimum). Are you hesitant to become a mentor? Please check [[mw:Growth/Communities/How to interact with newcomers|the resources we have written]] based on other mentors' experiences. Please tell us if you are interested by creating a mentor list! Let me know if you have any question about this deployment, please ping me! Of course, if this message is not at the right place, please move or share it (and let me know). All the best, [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], २१:०३, ४ ऑगस्ट २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=21840649 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Coolest Tool Award 2021: Call for nominations == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Coolest Tool Award 2021 square_logo.svg|thumb|193x193px]] The third edition of the [[m:Coolest Tool Award]] is looking for nominations! Tools play an essential role for the Wikimedia projects, and so do the many volunteer developers who experiment with new ideas and develop and maintain local and global solutions to support the Wikimedia communities. The Coolest Tool Award aims to recognize and celebrate the coolest tools in a variety of categories. The awarded projects will be announced and showcased in a virtual ceremony in December. Deadline to submit nominations is October 27. More information: [[m:Coolest Tool Award]]. Thanks for your recommendations! -- [[User:SSethi (WMF)|SSethi (WMF)]] for the [[m:Coolest Tool Award#Coolest Tool Award 2021|2021 Coolest Tool Academy team]] ११:२६, १९ ऑक्टोबर २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22003007 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==bot task details== {{ping|अभय नातू|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} नमस्कार. काही तासांपूर्वी मला बॉटफ्लॅग मिळाला. त्यानंतर मी राहिलेली एडिट्स पूर्ण केले. त्याची थोडक्यात माहिती [[सदस्य:KiranBOT/Task 1]] इथे नमूद केलेली आहे. मी प्रत्येक task/प्रकल्पाची अशाच प्रकारे माझ्या userspace मधे नोंद ठेवत जाईल. प्रत्येक वेळी चावडीवर अद्यावतन करणे बरे राहणार नाही. पण आता पुढे काय संपादन करावं हे मला सुचत नाहीये. जर तुम्हाला काही सुचत असेल, किंवा bot ची गरज असेल तर मला कळवावे. धन्यवाद. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:०२, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) :वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील गावे या वर्गात जवळपास १८१८ पाने आणि काही उपवर्ग आहेत ते वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे मध्ये हलवावे. :''' कारण-''' मराठी विकिपीडियावर वर्ग लिहिण्याची विशिष्ट पद्धत. [[सदस्य : नरेश सावे|नरेश सावे]] यांनी निर्माण केलेले नवीन वर्ग तपासावेत. त्यांनी खूप मोठे काम केले आहे. त्यात असे काही चूक वर्ग आहेत-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३९, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) :पुणे जिल्ह्याबरोबरच इतरही काही जिल्ह्यांच्या गावांचे वर्गही या प्रकारात असण्याची शक्यता आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:३५, १४ डिसेंबर २०२१ (IST) *{{ping|‎Vikrantkorde|अभय नातू|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} "वर्ग:रत्नागिरी जिल्ह्यामधील गावे‎" व इतर काही वर्ग आहेत. मी "वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे" मधील काही वर्गांची फेर-रचना केली. मला लक्षात आलेल्या काही बाबी पुढीलप्रमाणे आहेत:{{pb}}"वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे" infobox मधून आपोआप येतो. "वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील गावे" हा अस्तित्वात नसायला हवा. "वर्ग:पुणे जिल्हा" मध्ये "वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके" आणि त्यामध्ये "वर्ग:XYZ तालुक्यातील गावे" अशी क्रमवारी असायला हवी. ज्या शहरांमध्ये रेल्वे स्थानक, प्रेक्षणीय स्थळे किंवा इतर गोष्टी असतील त्यासाठी "वर्ग:पुणे शहर" व इतर शहरांच्या नावाने वर्ग असावेत, व ते व्यवस्थित वर्गवारीने असावेत. उदा. "वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके" → "वर्ग:बारामती तालुक्यातील गावे‎" → "वर्ग:बारामती" व लेख "बारामती". —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १०:३८, १५ डिसेंबर २०२१ (IST) :[[User:KiranBOT/Task 2]]. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:५८, १५ डिसेंबर २०२१ (IST) ::{{ping|‎Vikrantkorde|Usernamekiran|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} ::गावांची वर्गवारी करताना तालुक्याच्या स्तरावर करण्यास हरकत नाही परंतु शहरांची वर्गवारी जिल्हा आणि तालुका स्तरावर करावी, उदा. पुणे जिल्ह्यामधील गावेमध्ये सगळी गावे (आणि शहरे) असावीत आणि पुणे जिल्ह्यामधील शहरे मध्ये मोठी शहरे असावीत. ::वर्गांची क्रमवारी अशी असावी -- <blockquote> "वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे" → "वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील राज्यातील शहरे" → ''वर्ग:बारामती'' → लेख "बारामती"<br> → → → → → → → → → → → → → → → "वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके" → "वर्ग:बारामती तालुक्यातील गावे‎" → लेख "बारामती" <br> → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → "वर्ग:बारामती" → लेख "बारामती" <br> </blockquote> ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:०८, १६ डिसेंबर २०२१ (IST) *{{ping|‎Vikrantkorde|अभय नातू|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} वरील काम पूर्ण झाले. त्याची थोडक्यात माहिती [[User:KiranBOT/Task 2]] वर उपलब्धआहे. मी सर्वांना [[:वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे]] वर एक नजर फिरवण्याची विनंती करतो. जर काही त्रुटी किंवा अजून बदल करायची असेल तर आपल्याला लक्षात येईल.{{pb}}मी [[User:Usernamekiran/typos]] मध्ये काही नेहमी आढळणाऱ्या शुद्धलेखन चुकांची यादी तयार केली आहे. त्यामध्ये कृपया तुमच्या माहितीनुसार नेहमी होणाऱ्या चुकांची भर घालावी. जेणेकरून आपल्याकडे एक चांगली यादी तयार होईल, व पुढे चालून कोणालाही/कधीही वापरता येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:०८, २७ डिसेंबर २०२१ (IST) ::नमस्कार, मी आत्ताच '''वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे''' ला '''वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे''' वर्ग म्हणून जोडले आहे. मला वाटतं अशा प्रकारे सर्व जिल्ह्यातील वर्गात हा मुख्य वर्ग म्हणून जोडावा. तसेच सर्व जिल्ह्याच्या वर्गात एक बदल सुचवू इच्छितो, '''जिल्ह्यामधील''' चे '''जिल्ह्यातील''' असे नामांतर करावे. ::याशिवाय '''गायीच्या प्रजाती''' मधील सर्व लेखास '''भारतीय गायीच्या प्रजाती''' मध्ये स्थानांतरित करावे. थोडक्यात 'गायीच्या प्रजाती' हा मुख्य वर्ग तर 'भारतीय गायीच्या प्रजाती' आणि 'युरोपियन गायीच्या प्रजाती' हे त्यातील उपवर्ग राहातील. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:४०, २७ डिसेंबर २०२१ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} मी '''जिल्ह्यामधील''' जेवढे शोधू शकलो, तेवढ्यांचे '''जिल्ह्यातील'''मधे बदल केले. उद्या किंवा परवा मी सगळ्याच जिल्ह्यांचे वर्ग शोधून / तयार करून त्यांची वर्गवारी करेन, व [[User:KiranBOT/Task 2]] त्याची माहिती टाकेल. येत्या एक-दोन दिवसांत मी गायींच्या वर्गावर काम करेल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०१:२६, २८ डिसेंबर २०२१ (IST) ::::{{साद|Usernamekiran}} ठीक आहे. गायींच्या वर्गाचं खूप छोटे काम आहे. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:१९, २८ डिसेंबर २०२१ (IST) :::::{{ping|संतोष गोरे}} नमस्कार. मी [[सदस्य:KiranBOT/Task 3]] तयार केले. त्यावर कृपया एकदा नजर टाकावी. "वर्ग:भारतीय गायीच्या प्रजाती", व "वर्ग:युरोपियन गायीच्या प्रजाती" अस्तित्वात नसल्याने मी थोडा गोंधळलो. [[सदस्य:KiranBOT/Task 3]] मध्ये नमूद केल्याप्रमाणे पुढील संपादने सुरु करू का? :::::: नमस्कार, नवीन वर्ग निर्माण केलेत. सध्या युरोपियन गायींवर लेख नाहीयेत. जेवढे लेख '''वर्ग:गायीच्या प्रजाती''' मध्ये आहेत, कृपया ते सर्व '''वर्ग:भारतीय गायीच्या प्रजाती''' मध्ये स्थलांतरित करावेत ही विनंती. आणि हो cattle breeds हा इन्फोबॉक्स जोडला की आपोआप निर्माण होणारा वर्ग आहे. तो आहे तसाच राहू द्यावा.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१२, २९ डिसेंबर २०२१ (IST) :::::::{{ping|संतोष गोरे}} मी तुमच्या म्हणण्याप्रमाणे सर्व लेख हलवले. आणि infobox सुद्धा edit केला, आता infobox सोबत cattle breed ऐवजी "गायीच्या प्रजाती" हा वर्ग येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:२३, २९ डिसेंबर २०२१ (IST) ::::::::होय, पाहिले. Infobox मध्ये वर्ग बदलण्याचे माझ्या लक्षात आले नव्हते. खूप छान.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:५४, ३० डिसेंबर २०२१ (IST) ::::::::{{साद|Usernamekiran}} नमस्कार, मी '''भारतीय गाय''' मधील मोठा मजकूर वेगळा करून त्याचे स्वतंत्र पान '''भारतीय गायीच्या विविध जाती''' बनवले आहे. त्यामुळे पुढील बदल देखील करावा लागेल # <nowiki>[[भारतीय गाय#भारतीय गायीच्या विविध जाती|भारतीय गायीच्या विविध जाती]] →→→ [[भारतीय गायीच्या विविध जाती]]</nowiki>. # <nowiki>[[भारतीय गाय#भारतीय गायीच्या प्रजाती|भारतीय गायीच्या इतर प्रजाती]] →→→ [[भारतीय गायीच्या विविध जाती]]</nowiki> ::::::::कृपया हे दोन बदल बॉट द्वारे करावेत ही विनंती.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:२७, ७ जानेवारी २०२२ (IST) ::::::::{{साद|Usernamekiran}} सौम्य स्मरण-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:५३, १९ जानेवारी २०२२ (IST) :{{ping|संतोष गोरे|अभय नातू}} नमस्कार. नेमके काय बदल करायचे आहेत ते मला कळालं नाही. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १२:१६, २२ जानेवारी २०२२ (IST) ::{{साद|Usernamekiran}} हरकत नाही, हे समजावून सांगणे थोडे अवघड आहे. असो, मी बदल करून घेतो.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:३७, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} एक एडिट करून दाखवलं तर मला लक्षात येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:४७, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::[[special:diff/2008570]] असं एडिट करता येईल. पण कोणत्या लेखांमध्ये बदल करायचे? वर्ग:गायीच्या प्रजाती? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:५१, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} बदल बघितले. आज रात्री किंवा उद्या सगळे बदल करतो :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:१९, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::{{done}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:५५, २२ जानेवारी २०२२ (IST) == Community Wishlist Survey 2022 is coming. Help us! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The [[m:Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] starts in less than two weeks ([https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20220110T1800 Monday 10 January 2022, 18:00 UTC]). We, the team organizing the Survey, need your help. {| width=80% style="text-align:center; margin:auto;" class=plainlinks |- valign=top |width=50%| '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=agg-Community_Wishlist_Survey&action=page&filter= <span class="mw-ui-button">Translate important messages</span>]''' | [[Community Wishlist Survey/Help us|<span class="mw-ui-button>Promote the Survey</span>]] Among anyone and everyone you know who has an account on wiki. Promote the Survey on social media, via instant messaging apps, in other groups and chats, in your WikiProject, Wikimedia affiliate - wherever contributors with registered accounts may be. |} '''Only you can make the difference''' How many people will hear and read about the Survey in their language? How many will decide to participate? Will there be enough of you to vote for a change you would like to see? It all depends on you, volunteers. '''Why are we asking?''' * [[m:Community Wishlist Survey/FAQ|We have improved the documentation]]. It's friendlier and easier to use. This will mean little if it's only in English. * Thousands of volunteers haven't participated in the Survey yet. We'd like to improve that, too. Three years ago, 1387 people participated. Last year, there were 1773 of them. We hope that in the upcoming edition, there will be even more. You are better than us in contacting Wikimedians outside of wikis. We have prepared some images to share. More to come. '''What is the Community Wishlist Survey?''' [[File:Community Wishlist Survey banner - translatable.svg|350px|thumb]] It's an annual survey that allows contributors to the Wikimedia projects to propose and vote for tools and platform improvements. Long years of experience in editing or technical skills are not required. Thanks, and be safe and successful in 2022! [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) ०८:४५, २९ डिसेंबर २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22319964 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Save the Date: Coolest Tool Award 2021: this Friday, 17:00 UTC == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <languages /> Hello all, The ceremony of the 2021 [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will take place virtually on [https://zonestamp.toolforge.org/1642179615 Friday 14 January 2022, 17:00 UTC]. This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! [[m:User:AKlapper (WMF)|andre]] ([[m:User talk:AKlapper (WMF)|talk]]) -08:02, 6 January 2022 (UTC) </div> <!-- सदस्य:SSethi (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22528634 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Last two days for submitting proposals == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Community Wishlist Survey Lamp.svg|150px|right]] '''Tomorrow is the last day''' for [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|submitting proposals for the Community Wishlist Survey 2022]]. Also, everyone is welcome to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Help us|translate, promote]], and discuss proposals. [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) २०:१५, २२ जानेवारी २०२२ (IST) </div> <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==वर्गांचे स्थानांतरण== Khirid Harshad ह्यांनी मला [[:वर्ग:जूने चित्र-वाक्यविन्यास वापरणारी पाने]] यास जोडण्यात आलेली पाने [[:वर्ग:जुने चित्र वाक्यविन्यास वापरणारी पाने]] येथे जोडण्याची विनंती केली. "वर्ग:जूने चित्र-वाक्यविन्यास वापरणारी पाने" हि hidden category /छुपा वर्ग आहे. तो लेखामध्ये नसतो, [[Module:InfoboxImage]] मधून आपोआप येतो. जर वरील स्थानांतरण/जोडणी योग्य असेल तर मी module मध्ये बदल करू शकतो. पण हे बदल थेट/परस्पर करण्यापेक्षा मला इथे आधी चर्चा करणे योग्य वाटले. जर कोणाला काही आक्षेप असेल किंवा अजून काही सूचवायचे असेल तर येथे कळवण्याची विनंती करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २०:५३, २६ जानेवारी २०२२ (IST) :{{done}} {{ping|Khirid Harshad}} [[Module:InfoboxImage]] मध्ये "वर्ग:जुने चित्र वाक्यविन्यास वापरणारी पाने" → "वर्ग:जूने चित्र वाक्यविन्यास वापरणारी पाने" असा बदल करण्यात आला, व काही लेखातील वर्ग प्रत्यक्षात बदलले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:३३, ५ फेब्रुवारी २०२२ (IST) == Rollout of the new audio and video player == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} Hello, Over the next months we will gradually change the audio and video player of Wikis from Kultura to Video.js and with that, the old player won’t be accessible anymore. The new player has been active as a beta feature since May 2017. The new player has many advantages, including better design, consistent look with the rest of our interface, better compatibility with browsers, ability to work on mobile which means our multimedia will be properly accessible on iPhone, better accessibility and many more. The old player has been unmaintained for eight years now and is home-brewn (unlike the new player which is a widely used open source project) and uses deprecated and abandoned frameworks such as jQuery UI. Removing the old player’s code also improves performance of the Wikis for anyone visiting any page (by significantly reducing complexity of the dependency graph of our ResourceLoader modules. See [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/175/wikipedia_s_javascript_initialisation_on_a_budget/ this blog post.]). The old player has many open bugs that we will be able to close as resolved after this migration. The new player will solve a lot of old and outstanding issues but also it will have its own bugs. All important ones have been fixed but there will be some small ones to tackle in the future and after the rollout. What we are asking now is to turn on the beta feature for the new player and let us know about any issues. You can track the work in [[phab:T100106|T100106]] Thank you, [[User:Ladsgroup|Amir]] २३:२९, १७ फेब्रुवारी २०२२ (IST) </div> <!-- सदस्य:Ladsgroup@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==KiranBOT II== {{ping|अभय नातू|Shantanuo|Khirid Harshad|‎संतोष गोरे|‎Nitin.kunjir}} नमस्कार. bot च्या जवळपास पूर्ण चाचण्या झाल्या आहेत, काही बाकी आहेत. पण मला {PAGENAME} बद्दल सल्ला हवा आहे. माझा प्रश्न असा आहे कि, {PAGENAME} चे रूपांतरण लेखाच्या नावामध्ये करावे का? कृपया [[User:KiranBOT II/PAGENAME]] बघावे, त्यावर अधिक माहिती आहे. तसेच [[User:KiranBOT II/typos]], व [[User talk:KiranBOT II/typos]] वर एकदा नजर टाकावी अशी विनंती. <p>मी [[साचा:Bots]] व [[साचा:Nobots]] तयार केले आहेत. मी त्याबद्दल लवकरच माहिती टाकेल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:०५, ३ मार्च २०२२ (IST) :''वरील कारणांमुळे जर KiranBOT II ला एखाद्या लेखात PAGENAME हा शब्द आढळला तर तो त्याचे लेखाच्या मूळ नावात रूपांतर करतो.'' ::सहमत. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५८, ४ मार्च २०२२ (IST) :{PAGENAME} चे रूपांतरण लेखाच्या नावामध्ये करावे का? - उत्तर: हो काही हरकत नाही. पण हे रूपांतरण लेख पानात व्हावे, साचा किंवा इतर ठिकाणी होऊ नये इतकंच अपेक्षित.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४३, ४ मार्च २०२२ (IST) :::संतोष गोरेंच्या मताशी मी सहमत आहे. <nowiki>~~~~ </nowiki> [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) ११:५६, ४ मार्च २०२२ (IST) :सहमत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:३९, ४ मार्च २०२२ (IST) * हो. फक्त "लेख नामविश्वात" बदल करायचे आहेत. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १८:४६, ५ मार्च २०२२ (IST) *{{ping|Shantanuo|Khirid Harshad|‎संतोष गोरे|‎Nitin.kunjir}} नमस्कार. bot च्या पूर्ण चाचण्या झाल्या आहेत. काही वेळापूर्वी [[user:KiranBOT II]] वर काही माहिती टाकली आहे. त्यावर एकदा नजर टाकावी अशी विनंती. तसेच मी संपूर्ण लेखांमधील ८ शब्दांची दुरुस्ती केली, त्याचे एकूण १२९० edits झाले. हे एडिट्स पूर्णपणे स्वयंचलीत होते. एडिट्स तपासून बघितले असता मला काही चुका आढळल्या नाही. मी उद्यापासून रोज एक नवीन शब्द वाढवण्याचा विचार करतोय. पण त्यापूर्वी चर्चा केलेली योग्य राहील. शब्दांची यादी: [[User:KiranBOT II/typos]] धन्यवाद. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:५७, १८ मार्च २०२२ (IST) *:Shantanuo ह्यांनी [[सदस्य चर्चा:KiranBOT II/typos]] वर भरपूर बदल सुचवले आहेत. पण काही शब्दांबद्दल आम्हा दोघांना खात्री नाहीये. व्याकरणाच्या जाणकार व्यक्तीची आवश्यकता आहे. फक्त एवढच नक्की ठरलय की unicode वापरण्यात यावा. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:०४, १८ मार्च २०२२ (IST) :::To be discussed विभागात माझी मते नोंदवली आहेत. :::''unicode वापरण्यात यावा'' -- १००% सहमत. :::-- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:५८, १८ मार्च २०२२ (IST) :: [[User:Usernamekiran|Usernamekiran]] नमस्कार, तुमची संपादने योग्य आहेत. सहसा स्थानिक भाषिक विकिपीडियावर कुणी फारसे बारकावे पहात नाहीत. तुम्ही त्यात उत्तम प्रकारे लक्ष घालत आहात. तसेच मराठी शुद्धलेखनासाठी शिक्षण क्षेत्रातील पारंगत व्यक्ती तुम्हाला योग्य तो सल्ला देऊ शकतो. यासाठी वेळ पडल्यास तुम्ही विकिपीडिया बाहेरील व्यक्ती कडून पण अचूक शब्द समजावून घेऊ शकता. पु. ले. शु.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:०९, १९ मार्च २०२२ (IST) :::{{साद|Shantanuo|Usernamekiran}} नमस्कार, बॉट च्या संपदनां नंतर माझ्या निदर्शनास दोन चुका आढळून आल्या आहेत. # 'विष्णु' चे 'विष्णू' केल्याने '''वर्ग:विष्णु''' हा वर्ग रिकामा झाला आणि एकूण सोळा पाने या वर्गातून बाहेर गेलीत. # '''सुरुवात''' हा शब्द '''सुरूवात''' असा केल्या गेल्याने अनेक पानांवरील महितीचौकटीत बदल झाला, जसेकी '''राष्ट्रकूट राजघराणे''' या पानावर बॉट संपदनापूर्वी '''७५३''' हे सुरुवात वर्ष दिसत होते, [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%82%E0%A4%9F_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%98%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%87&direction=prev&oldid=2043868 कृपया हे पहा]. परंतु संपादन झाल्यावर '''७५३''' गायब होऊन [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%82%E0%A4%9F_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%98%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%87&oldid=2043868 बॉट संपदाना नंतर] त्याजागी {{{सुरुवात_वर्ष}}} असे दिसू लागले. मला वाटते असे माहितीचौकटीतील आणि वर्गातील झालेले बदल यांनी आपल्यासाठी एक नवीन काम वाढवून ठेवले आहे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:२५, २५ मार्च २०२२ (IST) ::::{{ping|संतोष गोरे}} नमस्कार. "सुरुवात" आणि "सुरूवात" यापैकी जे योग्य असेल ते आपण ठेवू. जर "सुरूवात" योग्य असेल, तर साच्यामध्ये तसे बदल करावे लागतील. केवळ एक बदल केला, तर साच्यासंदर्भात सगळं व्यवस्थित होईल. [[:वर्ग:विष्णू]] तयार केल्याने सगळं व्यवस्थित झालं :-) सुरुवातीचे काही दिवस आपल्याला असे छोटे-मोठे संपादने करावे लागतील. नंतर सगळं आपोआप सुरळीत चालायला लागेल. विष्णु लेख admin ला हलवावा लागेल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:०५, २५ मार्च २०२२ (IST) :::ठीक आहे, मग 'सुरुवात' किंवा 'सुरूवात' यापैकी जो शब्द योग्य आहे तो साचा मध्ये पण बदलावा. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] कृपया आपले मत काय आहे ते मांडावे. तसेच विष्णु ――> विष्णू असा योग्य त्या लेखनावात बदल करावा. [[विष्णुसहस्रनाम]] हे मूळ संस्कृत असल्याने आपण ते असेच ऱ्हस्व केले आहे. कृपया [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE#%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE ही चर्चा] पहावी. त्यामुळे या लेखनावात बदल करूनये असे मला वाटते.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:१०, २६ मार्च २०२२ (IST) :''सुरुवात'' हे शुद्धलेखन बरोबर आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:४८, २६ मार्च २०२२ (IST) *{{ping|अभय नातू|संतोष गोरे}} [[सदस्य चर्चा:KiranBOT II/typos]] येथे शुद्धलेखनावर विस्तृत चर्चा सुरु आहे, पण ती जास्तकरून तांत्रिक दृष्ट्या आहे. "विष्णू" व "विष्णुसहस्रनाम" चा मुद्दा {{ping|Shantanuo}} ह्यांनी [[special:diff/2056671]] या टिप्पणीमध्ये व्यस्थितरीत्या सांगितला आहे. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:०४, २६ मार्च २०२२ (IST) === तांत्रिक माहिती === पूर्वी bot फक्त संदर्भात (<code><nowiki><ref>संदर्भ</ref></nowiki></code> व तत्सम साचे) बदल करत नसायचा. मी आता त्याच्या अटी व नियम थोड्या वाढवल्या आहेत. तो आता comment (<code><nowiki> <!-- comment/टिप्पणी --></nowiki></code>), wikilink (<code><nowiki>[[लेखाचे नाव]]</nowiki></code>), hyperlink (कोणत्याही प्रकारची website ची लिंक), व लेखामधील साचे ह्यामध्ये बदल करणार नाही. तसेच तो वर्ग, आणि चित्रांच्या नावामध्ये बदल करणार नाही. थोडक्यात सांगायचे झाले तर, तो <code><nowiki>[[ ]]</nowiki></code> च्या मध्ये येणारा कोणताच मजकूर बदलणार नाही. ह्या सर्व अटींमुळे कोणतेच दुवे तुटणार नाही. ह्या अटी काही दिवसांपुरत्याच राहणार आहेत (जोपर्यंत सर्व शुद्धलेखन संपत नाही तोपर्यंत) (संदर्भ, <s>wikilink</s>, व hyperlink मधील मथळा कधीच बदलण्यात येणार नाही). त्यानंतर प्रत्येक आठवड्यात एक अट काढत संपादने करता येतील, अशाने संपादने जास्त होणार नाहीत, जेणेकरून मला bot ची प्रत्येक संपादने पडताळून तुटलेले दुवे दुरुस्त करता येतील. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:१७, २८ मार्च २०२२ (IST) :pinging {{ping|Shantanuo}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:१४, २९ मार्च २०२२ (IST) ==forgotten articles== {{ping|संतोष गोरे|‎Aditya tamhankar|‎Vikrantkorde|‎अभय नातू|Khirid Harshad|‎Omega45|Shantanuo}} नमस्कार. गेल्या काही दिवसात मला असे लक्षात आले कि मराठी विकिपीडियावर एक-दोन ओळींचे, आणि/किंवा वर्ग नसलेले भरपूर लेख आहेत. KiranBOT II नी आत्तापर्यंत जवळपास ६७,००० संपादने केलीत, पण ती फक्त ३२,५०० पानांवरच (लेख) झालीत. एकूण लेख जवळपास ८४,००० आहेत - म्हणजे जवळपास ५१,५०० लेखांवर bot नी संपादने नाही केलीत.<p>इंग्रजी विकिपीडियावर एक bot आहे जो भरपूर दिवसांमध्ये संपादन न झालेल्या लेखांची यादी तयार करतो. इंग्रजी विकिपीडियावर हा bot सध्या संपादन न झालेल्या ५०० लेखांची यादी [[:en:Wikipedia:Database reports/Forgotten articles|Wikipedia:Database reports/Forgotten articles]] इथे प्रत्येक महिन्याला तयार करतो.<p>जर इथे अशी यादी तयार करण्यात येत असेल तर आपल्याला त्याचा खूप फायदा होईल असे मला वाटते. मी ह्यासंदर्भात विकिपीडिया/विकीमीडियाच्या इंजिनिअरला संपर्क केला, तर ते म्हटले हे सहज शक्य आहे. त्यांनी मला काही बाबींचे भाषांतर मागितले आहे. पुढील सारणीमध्ये "मराठी मजकूर" रकान्यामध्ये मला सुचल्याप्रमाणे मी भाषांतर केले आहे. भाषांतर, report bot ची कार्यप्रणालीबद्दल काही शंका असतील, किंवा भाषांतर/कार्यप्रणाली मध्ये काही बदल सुचवायचे असतील, तर इथे कळवावे हि विनंती. नेहमी सक्रिय असणाऱ्या संपादकांना साद घालतोय, जर कोणी राहून गेले असेल तर त्यांनापण साद घालण्याची विनंती करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:२२, २ मे २०२२ (IST) {| class="wikitable" |- ! तांत्रिक मजकूर !! इंग्रजी विकिपीडियावरील मजकूर !! टिप्पणी !! मराठी मजकूर |- | reports_base_url || Wikipedia:Database reports/Forgotten articles || पानाचा पत्ता || विकिपीडिया:डेटाबेस अहवाल/विस्मरणातील लेख |- | summary || Bot: Updating report || बदलांचा आढावा || अहवाल अद्ययावत केला. |- | forgotten-articles-desc || List of 500 articles that have not been edited in the longest time, ignoring redirects and disambiguation pages. || हे वाक्य यादी/सारणीच्या वर असते. || अत्याधिक काळ संपादने न झालेली ५०० पाने (पुनर्निर्देशन, व निःसंदिग्धीकरण पाने सोडून) <s>पुनर्निर्देशन, व निःसंदिग्धीकरण पाने सोडून प्रदीर्घ कालावधीत संपादित न झालेल्या ५०० लेखांची यादी.</s> |- | forgotten-articles-title || Title || || लेखनाव </s>लेखाचे नाव</s> |- | forgotten-articles-last-edited || Last edited || || शेवटचे संपादन |- | forgotten-articles-editcount || Number of edits || || संपादनांची संख्या |- |} *{{ping|संतोष गोरे|‎Aditya tamhankar|‎Vikrantkorde}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:३६, २ मे २०२२ (IST) *{{ping|अभय नातू|Khirid Harshad|‎Omega45|Shantanuo}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:३७, २ मे २०२२ (IST) :[https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%85%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%80%E0%A4%A4_%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87 लक्ष नसलेली पाने] या यादीपेक्षा हे वेगळे आहे का? :भाषांतरात बदल सुचविले आहेत. forgotten-articles-editcount हे प्रत्येक पानावरील एकूण संपादने दाखवेल का? तसे असल्यास ते स्पष्ट करावे, उदा - या पानावरील एकूण संपादने :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:२२, २ मे २०२२ (IST) :: तुम्ही दिलेल्या लिंक वर गेलो असता "''परवानगी त्रुटी. तुम्हाला पहारा न दिलेल्या पानांची यादी पहा क्रियेची परवानगी नाही, खालील कारणासाठी: आपण विनीत केलेली कृती खालील समूहासाठी मर्यादित आहे: प्रचालक.''" असा error येतो. यादीत तीन रकाने असतात. उदाहरणापूरती आकडेवारी मनानी टाकली: :येथे साधारण हीच माहिती आहे. ही माहिती या टास्कद्वारे इतर गटांनाही दिसत असेल तर असे करण्यास हरकत नाही. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५०, २ मे २०२२ (IST) ::{| class="wikitable" |- ! लेख !! शेवटचे संपादन !! संपादनांची संख्या |- | [[हत्ती]] || २०१०-०४-३० १२:०८:०७ || १७ |- | [[चिचिबु, सैतामा]] || २०१०-०५-११ ११:२०:३४ || १३ |} :: "संपादनांची संख्या" रकान्यामध्ये असलेला आकडा हा त्या लेखावर झालेल्या एकूण संपादनांची संख्या आहे. मला वाटते "लेखनाव" पेक्षा केवळ "लेख" सुटसुटीत व बरे राहील. {{ping|अभय नातू}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:१७, २ मे २०२२ (IST) ::: mala vatate "लक्ष नसलेली पाने" mhanje konachyach watchlist madhe nasleli paane asavit. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:२७, २ मे २०२२ (IST) :ठीक. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५०, २ मे २०२२ (IST) ::::पहिला प्रश्न, हे टास्क नक्की काय करणार आहे? [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]] किंवा [[विशेष:अवर्गीकृत पाने|अवर्गीकृत पाने]] शोधणार, का [[विशेष:कमीत कमी आवर्तने|सगळ्यात कमी बदल असलेले लेख]] / बऱ्याच काळापासून संपादने नसलेली पाने शोधणार, का सगळ्यात कमी भेटी दिल्या गेलेली पाने शोधणार? ::::त्यानंतर यावर आपण नक्की काय उपाययोजना करणार आहोत? (मी इंग्रजी विकिपीडियावर फारसा फिरत नसल्याने तिथे हे टास्क कसे काम करते हे मला माहित नाही)-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:४६, २ मे २०२२ (IST) :: अशा पानांची यादी केल्यावर त्या पानांचं नक्की काय करता येईल? म्हणजे त्या पानांमध्ये भर घालायची का की यामुळे त्या पानांवर बॉटने शुद्धलेखन अथवा सुधारणा करण्यात येतील? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:१३, २ मे २०२२ (IST) *हा बाॅट एकच काम करणार आहे. जे लेख सर्वात पूर्वी संपादीत झाले होते, अशा लेखांची यादी बनवेल. ह्या यादितील लेखांवर भर घालणे, वर्ग घालणे, अनावश्यक लेख/उल्लेखनीय नसलेले लेख वगळणे, असं बरच काही करता येईल. उदा. [[वालुका शिल्प]], ह्या लेखावर गेल्या ८ वर्षांपासून एकही संपादन नाही, व लेख पूर्णपणे रिकामा आहे. नेहमीप्रमाणे, विकिपीडियावर कोणालाच कोणतेच काम बंधनकारक नाही. ज्याला जे काम करावं वाटते, ते काम करावं. :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:२८, २ मे २०२२ (IST) : {{साद|Usernamekiran}} विशेष पृष्ठे मध्ये [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%80_%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87 जुने लेख] आणि [[विकिपीडिया:डेटाबेस अहवाल/विस्मरणातील लेख]] दोन्ही सारखे आहेत. मग ही वेगळी यादी बनवण्यामागे नक्की हेतू काय? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:०८, १५ जुलै २०२२ (IST) ::{{ping|Khirid Harshad}} प्रथमदर्शनी काही फरक दिसत नाहीये. बॉट दर शुक्रवारी यादी अद्ययावत करतो. ३-४ वेळा यादी अद्ययावत झाल्यावर फरक लक्षात येऊ शकेल. जर फरक नसेलच, तर यादीचा फायदा असा आहे कि आपल्याला त्याचा इतिहास बघता येतो, आणि "विशेष पानांचा" इतिहास बघता येत नसतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:२४, १५ जुलै २०२२ (IST) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Editing news 2022 #1</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[metawiki:VisualEditor/Newsletter/2022/April|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</i> [[File:Junior Contributor New Topic Tool Completion Rate.png|thumb|New editors were more successful with this new tool.]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New discussion tool|New topic tool]] helps editors create new ==Sections== on discussion pages. New editors are more successful with this new tool. You can [[mw:Talk pages project/New topic#21 April 2022|read the report]]. Soon, the Editing team will offer this to all editors at the 20 Wikipedias that participated in the test. You will be able to turn it off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]].<section end="message"/> </div> [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ००:२५, ३ मे २०२२ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=22019984 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Coolest Tool Award 2022: Call for nominations</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]] welcomes your nominations! What is your favorite Wikimedia related software tool? Please [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|submit your favorite tools]] by October 12, 2022! The awarded projects will be announced and showcased in a virtual ceremony in December. <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:००, ४ ऑक्टोबर २०२२ (IST) <!-- सदस्य:SSethi (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Join the Coolest Tool Award 2022: Friday, Dec 16th, 17:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210028 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! -[[m:User:SSapaty (WMF)|Komla]] <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:२३, ६ डिसेंबर २०२२ (IST) <!-- सदस्य:SSethi (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24059435 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Editing news 2023 #1 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2023/February|Read this in another language]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</i> This newsletter includes two key updates about the [[mw:Special:MyLanguage/Editing team|Editing]] team's work: # The Editing team will finish adding new features to the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Talk pages project]] and deploy it. # They are beginning a new project, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]]. <strong>Talk pages project</strong> [[File:Page Frame Features on desktop.png|alt=Screenshot showing the talk page design changes that are currently available as beta features at all Wikimedia wikis. These features include information about the number of people and comments within each discussion.|thumb|300px|Some of the upcoming changes]] The Editing team is nearly finished with this first phase of the [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project|Talk pages project]]. Nearly all [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|new features]] are available now in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature for {{int:discussiontools-preference-label}}]]. It will show information about how active a discussion is, such as the date of the most recent comment. There will soon be a new "{{int:skin-action-addsection}}" button. You will be able to turn them off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. Please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Talk_pages_project/Usability#c-PPelberg_(WMF)-20230215001000-Feedback:_Proposed_Revisions_to_%22Add_topic%22_button|tell them what you think]]. [[File:Daily edit completion rates mobile talk pages.png|thumb|300px|Daily edit completion rate by test group: DiscussionTools (test group) and MobileFrontend overlay (control group)]] An A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|{{int:discussiontools-preference-label}} on the mobile site]] has finished. Editors were [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|more successful with {{int:discussiontools-preference-label}}]]. The Editing team is enabling these features for all editors on the mobile site. <strong>New Project: Edit Check</strong> The Editing team is beginning [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|a project to help new editors of Wikipedia]]. It will help people identify some problems before they click "{{int:publishchanges}}". The first tool will encourage people to add references when they add new content. Please [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist|watch]] that page for more information. You can [[mw:Special:MyLanguage/Editing_team/Community_Conversations#20230303|join a conference call on 3&nbsp;March&nbsp;2023]] to learn more.<section end="message"/> </div> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) ०४:५४, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=24611966 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Graph extension disabled</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" />Yesterday the [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|Wikimedia Foundation noted]] that in the interests of the security of our users, the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]] was disabled. This means that pages that were formerly displaying graphs will now display a small blank area. To help readers understand this situation, communities can now define a brief message that can be displayed to readers in place of each graph until this is resolved. That message can be defined on each wiki at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Graph-disabled]]</bdi>. Wikimedia Foundation staff are looking at options available and expected timelines. For updates, follow the public Phabricator task for this issue: [[phab:T334940|T334940]]<section end="message" /> </div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २३:०६, १९ एप्रिल २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Elitre (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24483197 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" /> Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help. We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available. You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them. [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" /> </div> [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०१:१५, १२ मे २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Elitre (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Temporary accounts for unregistered editors</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="body" /> ''[[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/Updates/2023-09|Read this in your language]] • <span class=plainlinks>[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=&action=page&filter= {{Int:please-translate}}]</span> • Please tell other users about these changes'' [[File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 en.gif|alt=Mock up of history page showing old and new username styles. The IP address 172.0.0.1 changes to the temporary account ~2024-23126-086, with an icon for revealing the underlying IP address|thumb|400px|Next year, unregistered editors will start using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]].]] In 2024, editors who have not [[Special:CreateAccount|registered an account]] will automatically begin using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]]. These editors are sometimes called "IP editors" because the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/Glossary_of_key_terms#ip-address|IP address]] is displayed in the page history. The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] gave a presentation at Wikimania about this change. You can [https://www.youtube.com/live/3ygRnVXTAPM?si=lAkJEcvgPl1sV6JO&t=22290 watch it on YouTube]. There is more information at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation]].<section end="body" /> </div> <span dir=ltr>[[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]])</span> ०७:३५, ३० सप्टेंबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636618 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == लवकरच येत आहे: एक नवीन उप-संदर्भ वैशिष्ट्य – वापरून पहा! == <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] नमस्कार. बऱ्याच वर्षांपासून, समुदाय सदस्यांनी वेगवेगळ्या तपशीलांसह संदर्भ पुन्हा वापरण्याचा सोपा मार्ग विनंती केली आहे. आता, एक मिडीया विकी उपाय येत आहे: नवीन उप-संदर्भ वैशिष्ट्य विकिटेक्स्ट आणि व्हिज्युअल एडिटरसाठी कार्य करेल आणि विद्यमान संदर्भ प्रणाली सुधारेल. तुम्ही संदर्भाचे वेगवेगळे मार्ग वापरणे सुरू ठेवू शकता, परंतु तुम्हाला कदाचित इतर वापरकर्त्यांनी लिहिलेल्या लेखांमध्ये उप-संदर्भ आढळतील. [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|प्रकल्प पृष्ठ]] वर अधिक माहिती. हे वैशिष्ट्य तुमच्यासाठी चांगले काम करते याची खात्री करण्यासाठी '''आम्हाला तुमचा अभिप्राय हवा आहे'': * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|कृपया प्रयत्न करा]] बीटा विकीवरील विकासाची सद्यस्थिती आणि [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|तुम्हाला काय वाटते ते आम्हाला कळवा]]. * अपडेट्स आणि/किंवा वापरकर्ता संशोधन क्रियाकलापांमध्ये सहभागी होण्यासाठी आमंत्रित करण्यासाठी [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|येथे साइन अप करा]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|विकीमिडीया ड्यूशलँड]] ची [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|तांत्रिक शुभेच्छा]] टीम या वर्षाच्या अखेरीस विकिमीडिया विकीवर हे वैशिष्ट्य आणण्याचा विचार करत आहे. आम्ही संदर्भांशी संबंधित साधने आणि टेम्पलेट्सचे निर्माते/ देखभाल करणाऱ्यांपर्यंत आधीच पोहोचू. कृपया आम्हाला माहिती पसरविण्यात मदत करा. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> <!-- सदस्य:Johannes Richter (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:२८, २८ सप्टेंबर २०२४ (IST) </div> <!-- सदस्य:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] १७:००, २२ ऑक्टोबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> २०:३४, २८ एप्रिल २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Johannes Richter (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) २०:३७, ६ मे २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Sannita (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०३:२३, १९ मे २०२५ (IST) <!-- सदस्य:T Cells@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:१५, १४ जुलै २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|चर्चा]])</bdi> १६:४५, १९ मार्च २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Johannes Richter (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २२:३९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:ZI Jony@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> n6nql54n8r47g1ul2vkp2iq0f6q5oml 14 85579 2677295 2172625 2026-04-03T18:36:48Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677295 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:आर्जेन्टिनी व्यक्ती]] a54x06pcz09ssffbxxma9ak5y3h3h20 14 89905 2677315 2213201 2026-04-03T23:55:42Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677315 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:इजिप्ती व्यक्ती|उ]] 3u7r970r0gfatg9t4ard4soj0h3w5vu 0 93697 2677375 2642957 2026-04-04T03:14:46Z संतोष गोरे 135680 2677375 wikitext text/x-wiki '''ॲंजेला सोनटक्के''' ऊर्फ राही ऊर्फ इशाराका (जन्म : इ.स. १९७४) ही [[पुणे|पुण्याजवळ]] लवासा रोड, पिरंगुट येथे सुषमा हेमंत रामटेके ऊर्फ श्रद्धा गुरव ऊर्फ भारती (जन्म : इ.स. १९८४) या तिच्या साहाय्यकाबरोबर २७ एप्रिल २०११ रोजी पकडली गेली. हे घर गोल्डन कॉरिडॉर कमिटीचे महाराष्ट्रातील मुख्यालय आहे. राज्याच्या माओवादी चळवळीच्या ’थिंक टॅंक’ची सभासद असलेली ॲंजेला, विद्यार्थी, सुशिक्षित तरुण, औद्योगिक वसाहतीत काम करणारे सामान्य कामगार आणि शहरी भागातील झोपडपट्ट्यांत राहणारे गरीब लोक यांच्यात माओवादाचा प्रसार करत होती. ती ’मोस्ट वॉन्टेड’ माओवादी [[मिलिंद तेलतुंबडे]] याची पत्‍नी आहे. तिच्यावर २७-४-२०११ पर्यंत, खुनाच्या गुन्ह्यासकट सुमारे २० गुन्ह्यांची नोंद होती. १ फेब्रुवारी २००९ ला ग्याराबत्ती आणि मरकेगांव येथे माओवाद्यांनी केलेल्या बेछूट गोळीबारात एका पोलीस उपनिरीक्षकासह १४ पोलिसांचे बळी गेले होते. या गोळीबाराचा कट ॲंजेला हिनेच आखला होता असा आरोप तिच्यावर केला गेला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=The land of Chup|दुवा=https://kractivist.org/the-land-of-chup-2/|संकेतस्थळ=Kractivism|अॅक्सेसदिनांक=24 मे 2020|दिनांक=25 ऑगस्ट 2012|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126204700/https://www.kractivist.org/the-land-of-chup-2/|url-status=dead}}</ref> ॲंजेला ही बी.एस्‌सी.(मायक्रोबायॉलॉजी), एम्‌एस्‌सी.(झुऑलॉजी), एम्‌ए.(सोशॉलॉजी) व बी.एड. अशा शैक्षणिक पदव्या मिळवलेली असून मुंबई विद्यापीठात अभ्यास करत होती. तिला मराठी, हिंदी, इंग्रजी, फ्रेंच यांसोबत [[गडचिरोली]] आणि [[गोंदिया]]त सर्रास बोलल्या जाणाऱ्या [[माडिया]] आणि [[गोंडी]] या भाषा उत्तम प्रकारे बोलता येतात. मूळची [[चंद्रपूर]]ची असलेली ॲंजेला ही, [[माओवादी चळवळ|माओवादी चळवळीत]] असलेल्या गुन्हेगारांना आश्रय देणे, त्यांना आर्थिक मदत करणे त्यांची शस्त्रे लपवून ठेवणे आणि त्यांच्यासाठी वेगवेगळी उपकरणे खरेदी करणे वगैरे कामे करीत होती. [[कार्ल मार्क्स]]ने ग्रंथबद्ध केलेले [[साम्यवादी तत्त्वज्ञान]] पुढे [[लेनिन]]ने अंमलात आणले. [[रशिया]]त आणि [[रशिया]]ला लागून असलेल्या देशांत साम्यवादी राज्ये अस्तित्वात आली. [[चीन]]नेही थोड्या वेगळ्या स्वरूपात साम्यवादाचा स्वीकार केला. [[नेपाळ]]मध्ये, [[उत्तर कोरिया]]त आणि उत्तर [[व्हिएटनाम]]मध्ये साम्यवादी सत्ता आल्या. भारतातही केरळ आणि पश्चिम बंगाल ही साम्यवादी राज्ये आहेत (सन २०११). मूळच्या साम्यवादात अनेक स्थित्यंतरे घडून आली. त्यांतूनच रशियन साम्यवाद, चिनी साम्यवाद, [[नक्षलवाद]] असे भेद निर्माण झाले. मुळात [[पश्चिम बंगाल]]मधून सुरू झालेला [[नक्षलवाद]] भारताच्या अनेक राज्यात पसरला. त्याला [[माओवादी चळवळ]] म्हणून संबोधण्यात येऊ लागले. ॲंजेला सोनटक्के ऊर्फ राही ऊर्फ इशाराका (इस्कारा) ऊर्फ सविता ऊर्फ कविता ऊर्फ सुनीता पाटील ऊर्फ सौ. तेलतुंबडे ही माओवाद्यांच्या केंद्रीय समितीने तयार केलेल्या तथाकथित ’गोल्डन कॉरिडॉर कमिटीच्या’ प्रमुख सूत्रधारांपैकी एक आहे. == जामिनावर सुटका == दहशतवाद विरोधी पथकाने (एटीएस) पौड परिसरातून अटक केलेल्या नक्षलवादी ॲंजेला सोनटक्के (ॲंजेला मिलिंद तेलतुंबडे) हिला ४ मे २०१६ रोजी सुप्रीम कोर्टाने जामीन मंजूर केला. ती पाच वर्षांपासून जेलमध्ये होती. ॲंजेलासोबत पुण्यातील कबीर कला मंचच्या काही सदस्यांवर अटकेची कारवाई झाली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|title=PressReader.com - Your favorite newspapers and magazines.|दुवा=https://www.pressreader.com/india/the-times-of-india-mumbai-edition/20111009/282093453491930|अॅक्सेसदिनांक=२४ मे २०२०|काम=www.pressreader.com}}</ref> ''एटीएस'ने त्यावेळी दाखल केलेल्या गुन्ह्यांमध्ये कबीर कला मंचच्या सहा सदस्यांवर कारवाई करण्यात आली होती. त्यातील तिघांना कोर्टाने जामीन मंजूर केला आहे तर इतर तिघे जेलमध्ये आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|last1=Apr 27|first1=TNN | Updated:|title=Top woman Naxal cadre picked up from Thane {{!}} Nagpur News - टाइम्स ऑफ इंडिया|दुवा=https://timesofindia.com/city/nagpur/Top-woman-Naxal-cadre-picked-up-from-Thane/articleshow/8094312.cms|अॅक्सेसदिनांक=२४ मे २०२०|काम=द टाइम्स ऑफ इंडिया|भाषा=en}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|title=ATS arrests Naxal queen bee|दुवा=https://m.mid-day.com/amp/articles/ats-arrests-naxal-queen-bee/120147|अॅक्सेसदिनांक=२४ मे २०२०|काम=Mid-day|दिनांक=28 एप्रिल 2011|भाषा=en}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{विस्तार}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:सोनटक्के,ॲंजेला}} [[वर्ग:नक्षलवादी चळवळ]] [[वर्ग:मराठी महिला]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म]] p0vo4w1sm7s3v53fcqk2ysoc9jjgac6 2677401 2677375 2026-04-04T05:01:54Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:नक्षलवादी चळवळ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677401 wikitext text/x-wiki '''ॲंजेला सोनटक्के''' ऊर्फ राही ऊर्फ इशाराका (जन्म : इ.स. १९७४) ही [[पुणे|पुण्याजवळ]] लवासा रोड, पिरंगुट येथे सुषमा हेमंत रामटेके ऊर्फ श्रद्धा गुरव ऊर्फ भारती (जन्म : इ.स. १९८४) या तिच्या साहाय्यकाबरोबर २७ एप्रिल २०११ रोजी पकडली गेली. हे घर गोल्डन कॉरिडॉर कमिटीचे महाराष्ट्रातील मुख्यालय आहे. राज्याच्या माओवादी चळवळीच्या ’थिंक टॅंक’ची सभासद असलेली ॲंजेला, विद्यार्थी, सुशिक्षित तरुण, औद्योगिक वसाहतीत काम करणारे सामान्य कामगार आणि शहरी भागातील झोपडपट्ट्यांत राहणारे गरीब लोक यांच्यात माओवादाचा प्रसार करत होती. ती ’मोस्ट वॉन्टेड’ माओवादी [[मिलिंद तेलतुंबडे]] याची पत्‍नी आहे. तिच्यावर २७-४-२०११ पर्यंत, खुनाच्या गुन्ह्यासकट सुमारे २० गुन्ह्यांची नोंद होती. १ फेब्रुवारी २००९ ला ग्याराबत्ती आणि मरकेगांव येथे माओवाद्यांनी केलेल्या बेछूट गोळीबारात एका पोलीस उपनिरीक्षकासह १४ पोलिसांचे बळी गेले होते. या गोळीबाराचा कट ॲंजेला हिनेच आखला होता असा आरोप तिच्यावर केला गेला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=The land of Chup|दुवा=https://kractivist.org/the-land-of-chup-2/|संकेतस्थळ=Kractivism|अॅक्सेसदिनांक=24 मे 2020|दिनांक=25 ऑगस्ट 2012|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126204700/https://www.kractivist.org/the-land-of-chup-2/|url-status=dead}}</ref> ॲंजेला ही बी.एस्‌सी.(मायक्रोबायॉलॉजी), एम्‌एस्‌सी.(झुऑलॉजी), एम्‌ए.(सोशॉलॉजी) व बी.एड. अशा शैक्षणिक पदव्या मिळवलेली असून मुंबई विद्यापीठात अभ्यास करत होती. तिला मराठी, हिंदी, इंग्रजी, फ्रेंच यांसोबत [[गडचिरोली]] आणि [[गोंदिया]]त सर्रास बोलल्या जाणाऱ्या [[माडिया]] आणि [[गोंडी]] या भाषा उत्तम प्रकारे बोलता येतात. मूळची [[चंद्रपूर]]ची असलेली ॲंजेला ही, [[माओवादी चळवळ|माओवादी चळवळीत]] असलेल्या गुन्हेगारांना आश्रय देणे, त्यांना आर्थिक मदत करणे त्यांची शस्त्रे लपवून ठेवणे आणि त्यांच्यासाठी वेगवेगळी उपकरणे खरेदी करणे वगैरे कामे करीत होती. [[कार्ल मार्क्स]]ने ग्रंथबद्ध केलेले [[साम्यवादी तत्त्वज्ञान]] पुढे [[लेनिन]]ने अंमलात आणले. [[रशिया]]त आणि [[रशिया]]ला लागून असलेल्या देशांत साम्यवादी राज्ये अस्तित्वात आली. [[चीन]]नेही थोड्या वेगळ्या स्वरूपात साम्यवादाचा स्वीकार केला. [[नेपाळ]]मध्ये, [[उत्तर कोरिया]]त आणि उत्तर [[व्हिएटनाम]]मध्ये साम्यवादी सत्ता आल्या. भारतातही केरळ आणि पश्चिम बंगाल ही साम्यवादी राज्ये आहेत (सन २०११). मूळच्या साम्यवादात अनेक स्थित्यंतरे घडून आली. त्यांतूनच रशियन साम्यवाद, चिनी साम्यवाद, [[नक्षलवाद]] असे भेद निर्माण झाले. मुळात [[पश्चिम बंगाल]]मधून सुरू झालेला [[नक्षलवाद]] भारताच्या अनेक राज्यात पसरला. त्याला [[माओवादी चळवळ]] म्हणून संबोधण्यात येऊ लागले. ॲंजेला सोनटक्के ऊर्फ राही ऊर्फ इशाराका (इस्कारा) ऊर्फ सविता ऊर्फ कविता ऊर्फ सुनीता पाटील ऊर्फ सौ. तेलतुंबडे ही माओवाद्यांच्या केंद्रीय समितीने तयार केलेल्या तथाकथित ’गोल्डन कॉरिडॉर कमिटीच्या’ प्रमुख सूत्रधारांपैकी एक आहे. == जामिनावर सुटका == दहशतवाद विरोधी पथकाने (एटीएस) पौड परिसरातून अटक केलेल्या नक्षलवादी ॲंजेला सोनटक्के (ॲंजेला मिलिंद तेलतुंबडे) हिला ४ मे २०१६ रोजी सुप्रीम कोर्टाने जामीन मंजूर केला. ती पाच वर्षांपासून जेलमध्ये होती. ॲंजेलासोबत पुण्यातील कबीर कला मंचच्या काही सदस्यांवर अटकेची कारवाई झाली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|title=PressReader.com - Your favorite newspapers and magazines.|दुवा=https://www.pressreader.com/india/the-times-of-india-mumbai-edition/20111009/282093453491930|अॅक्सेसदिनांक=२४ मे २०२०|काम=www.pressreader.com}}</ref> ''एटीएस'ने त्यावेळी दाखल केलेल्या गुन्ह्यांमध्ये कबीर कला मंचच्या सहा सदस्यांवर कारवाई करण्यात आली होती. त्यातील तिघांना कोर्टाने जामीन मंजूर केला आहे तर इतर तिघे जेलमध्ये आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|last1=Apr 27|first1=TNN | Updated:|title=Top woman Naxal cadre picked up from Thane {{!}} Nagpur News - टाइम्स ऑफ इंडिया|दुवा=https://timesofindia.com/city/nagpur/Top-woman-Naxal-cadre-picked-up-from-Thane/articleshow/8094312.cms|अॅक्सेसदिनांक=२४ मे २०२०|काम=द टाइम्स ऑफ इंडिया|भाषा=en}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|title=ATS arrests Naxal queen bee|दुवा=https://m.mid-day.com/amp/articles/ats-arrests-naxal-queen-bee/120147|अॅक्सेसदिनांक=२४ मे २०२०|काम=Mid-day|दिनांक=28 एप्रिल 2011|भाषा=en}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{विस्तार}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:सोनटक्के,ॲंजेला}} [[वर्ग:नक्षलवादी]] [[वर्ग:मराठी महिला]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म]] 6lwgye2znnuovnmkzm7cgk0ad1dwwtn 0 103948 2677400 2442164 2026-04-04T05:01:28Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:नक्षलवादी चळवळ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677400 wikitext text/x-wiki मुळनाव मल्लाजुल्ला कोटेश्वर राव , (जन्म १० ऑक्टोबर १९५३ मृत्यु २४ नोव्हेंबर २०११) '''किशनजी''' याच नावाने जास्त परिचित असलेला हा जहाल नक्षलवादी नेता होता. नक्षलवादी चळवळीच्या सुरुवातीच्या काळापासून कार्यरत असलेला व जेष्ठ तसेच संघटनेच्या ५ प्रमुख नेत्यांपैकी एक मानला जात असे. २४ नोव्हेंबर २०११ रोजी पश्चिम बंगाल राज्यात पोलिसांसोबत झालेल्या चकमकीत मारला गेला. ==सुरुवातीचे आयुष्य व शिक्षण== कोटेश्वरचा जन्म पेद्दापल्ली गावात ( जिल्हा करीमनगर, राज्य [[आंध्र प्रदेश]]) ब्राम्हण कुटुंबात झाला. कोटेश्वरचे वडील हे स्वातंत्र सैनिक होते. करीमनगरमध्ये त्याने पदवी पर्यंतचे शिक्षण १९७३ साली पूर्ण केले. यानंतर कोटेश्वरने कायद्याची पदवी घेण्यासाठी हैदराबादच्या उस्मानिया विद्यालयात प्रवेश घेतला. ==नक्षलवादी चळवळीत प्रवेश== [[हैदराबाद]] येथे आल्यावर मात्र त्याचे लक्ष तेव्हा तेलंगणात सुरू असलेल्या जमीनदारीविरोधातील चळवळीकडे गेले. या चळवळीत विद्यार्थ्यांनी उतरले पाहिजे, या भुमिकेतुन कोटेश्वररावने १९७३ सालीच शिक्षण सोडून क्रांतिकारी विद्यार्थी संघटना (Radical Students Union (RSU) ) स्थापन केली. याच चळवळीत त्याची ओळख [[कोंडापल्ली सीतारामय्या]] सोबत झाली. हे दोघे पुढे एकत्र आले व त्यांनी सशस्त्र क्रांतीची भाषा सुरू केली. १९७५ला सीतारामय्याने [[पीडब्ल्यूजीची]] ( पीपल्स वॉर ग्रुप) घोषणा केली. याच दरम्यान भारतात आणीबाणी घोषित झाली होती. सरकारनेही चळवळ दडपण्याचा प्रयत्न करताच सीतारामय्या व कोटेश्वरराव दोघेही भूमिगत झाले. ==नक्षलवादी चळवळीतील आयुष्य== आणीबाणी संपल्यानंतर १९७७ मध्ये सीतारामय्याने जगीत्याल (जिल्हा करीमनगर, राज्य [[आंध्र प्रदेश]]) या गावात भांडवलशाहीच्या विरोधात ‘जैत्रा यात्रा’ म्हणजेच एक जनसभा आयोजित केली होती. यासभेसाठी कोटेश्वररावने फार मेहनत घेतली. या सभेला साधारण ७५ हजार लोक हजर होते. याघटनेतुन कोटेश्वरराव नक्षलवादी चळवळतील प्रमुख घटक झाला. यानंतर सीतारामय्याने रयतकुली संगमची जबाबदारी कोटेश्वरवर सोपवली. या माध्यमातून कोटेश्वररावने संपूर्ण तेलंगणात ( आंध्रप्रदेशमधील भाग) संघटना उभारण्याचे काम केले. १९७९ मध्ये निझामाबाद पोलिसांनी त्याला अटक केली व कारावासाची शिक्षा झाली. एक वर्ष वरंगलच्या केंद्रीय कारागृहात काढल्यानंतर त्याची सुटका झाली. यानंतर मात्र कोटेश्वर 'किशनजी' असे नाव धारण करून पीपल्स वॉर ग्रुपच्या कामात सक्रिय झाला. नंतर वेगवेगळय़ा राज्यात प्रदीप, प्रल्हाद, मुरली, रामजी, विमल रेड्डी या नावाने किशनजी वावरत राहिला. सीतारामय्याने किशनजीला प्रांत आंध्र प्रदेशाची संघटनात्मक जबाबदारी दिली. तीन वर्षे राज्यात सतत संघटनेचा विस्तार केल्यानंतर किशनजीला [[छत्तीसगड]], [[महाराष्ट्र]] व ओडिशा या तीन राज्यांची संघटनात्मक जबाबदारी देण्यात आली. दंडकारण्य भागात चळवळीला किशनजीने अतिशय मजबुत स्वरूप प्राप्त करून दिले. देशभरात वेगवेगळय़ा नक्षलवादी गटांचे एकत्रीकरण करण्यात , तसेच पीपल्स वॉर ग्रुप व माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर (एमसीसी) यांचे एकत्रीकरण करून [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] किंवा भाकप (माओवादी) हा पक्ष स्थापण्यात किशनजीने महत्त्वाची भूमिका बजावली. साधारण २० वर्षे छत्तीसगड, महाराष्ट्र भागात काम केल्यानंतर किशनजी [[पश्चिम बंगाल]] मध्ये गेला व त्यानंतर किशनजी ने पुर्व भारतात संघटनेचा प्रसार केला दरम्यानच्या काळात नक्षलवादी चळवळतीलच सहकारिणीशी विवाह केला. ==मृत्यु== २२ नोव्हेंबर २०११ पासून २०७ कोब्रा बटालियन (207 Combat Battalion for Resolute Action (CoBRA) Battalion)चे जवान व १६७ व १८४ केंद्रीय राखीव पोलीस दल ( सी आर पी एफ Central Reserve Police Force ) बटालियनचे जवान व पश्चिम बंगाल पोलिसांचे Counter Insurgency Force (CIF),यांनी कुसबानीच्या जंगलात मिळालेल्या माहितीच्या आधारे शोधमोहिम हाती घेतली. {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:राव,कोटेश्वर}} [[वर्ग:तेलुगू व्यक्ती]] [[वर्ग:नक्षलवादी]] [[वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू]] hq1m3371zwqt4uo3351uqfm8hl4elve 14 103988 2677190 864275 2026-04-03T14:29:48Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वर्ग:सौदी अरब व्यक्ती]] वरुन [[वर्ग:सौदी अरेबियन व्यक्ती]] ला हलविला 864275 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती|सौदी अरेबिया]] [[वर्ग:सौदी अरेबिया|व्यक्ती]] mpzkrmkcpt372yv73nyefuoount05vx 0 123205 2677396 2434154 2026-04-04T05:00:09Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:नक्षलवादी चळवळ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677396 wikitext text/x-wiki '''कोबाड गांधी''' हे [[नक्षलवाद|नक्षलवादी]] चळवळीचे महत्त्वाचे नेते आहेत. त्यांचा जन्म पारशी कुटुंबात झाला. देहरादून येथील शाळेत शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर सेंट झेव्हियर्स महाविद्यालयातून त्यांनी शिक्षण घेतले. त्यानंतर [[लंडन]] येथेन चार्टर्ड अकाउंटंटचा कोर्स पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी काही काळ इंग्लंडमधील विविध कंपन्यांमध्येही काम केले.<ref>[http://marathi.webdunia.com/newsworld/news/naxalite/1004/08/1100408032_1.htm नक्षलवादी नेते कोबाड गांधी ] वेबदुनिया</ref><ref>[http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/12462537.cms श्रीमंत घरातील नक्षलवादी!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331063041/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/12462537.cms |date=2012-03-31 }} म्. टा. 30 Mar 2012</ref> कोबाड गांधी हे [[कानू सन्याल]] यांच्यानंतर नक्षलवादी गटांना वैचारिक खतपाणी देणारे व आपले आयुष्य नक्षलवाद्यांसाठी समर्पित केलेले नेते आहेत. ते [[माओ त्झ-तोंग|माओवाद्यांच्या]] पॉलिट ब्युरोचे सदस्यही आहेत. देशात नक्षलवादी जाळे पसरविण्याच्या आरोपाखाली कोबाड गांधी यांना दिल्ली पोलिसांनी २००९ साली अटक केली.<ref>[http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/12444283.cms कोबाड गांधी यांच्यावरील आरोप निश्चित]{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} म्. टा 29 Mar 2012</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:गांधी,कोबाड}} [[वर्ग:भारतीय व्यक्ती]] [[वर्ग:नक्षलवादी]] 0ezr6rxz29arom2voyqf2u4cyui9w4k 14 130247 2677330 1787453 2026-04-04T00:18:39Z अभय नातू 206 removed [[Category:गयानीज व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677330 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:गयानी व्यक्ती|रा]] [[वर्ग:देशानुसार राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:गयाना|राष्ट्राध्यक्ष]] jf6fk5a63hkvroyjoscc56xmzoplewl 14 130248 2677329 1455823 2026-04-04T00:18:28Z अभय नातू 206 removed [[Category:गयानीज व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677329 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:गयानी व्यक्ती|पं]] [[वर्ग:देशानुसार पंतप्रधान]] nu8z5f3nwq1wxq18q1lt9pwba3dswmp 14 130249 2677326 1455819 2026-04-04T00:17:29Z अभय नातू 206 वर्ग 2677326 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:गयानीज व्यक्ती]] bn2m86bj11n9dh0mgyr3jyk9g0koecr 2677327 2677326 2026-04-04T00:17:47Z अभय नातू 206 दुवा 2677327 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:गयानी व्यक्ती]] g5mpp42nth1zl41kd6gini5gdq2hzjf 0 132580 2677402 2557706 2026-04-04T05:05:47Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677402 wikitext text/x-wiki {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट हिंदू संत | नाव = गगनगिरी महाराज | चित्र = GaganagiriMaharaj 014.jpg | जन्म_दिनांक = ३० नोव्हेंबर १९०६ ([[दत्त जयंती]]) | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू_दिनांक आणि वय|2008|2|4|1906|11|30}} | भाषा = [[मराठी]] | संबंधित_तीर्थक्षेत्रे = [[खोपोली]], किल्ले [[गगनगड]], [[दाजीपूर]], नागार्जुनसागर, मनोरी तीर्थक्षेत्र, राजापूर, सोलगाव, आंबोळगड |समाधिमंदिर=खोपोली |पंथ=नाथ |कार्यक्षेत्र=भारत |चित्र_शीर्षक=गगनगिरी महाराज समाधी खोपोली }} '''स्वामी गगनगिरी महाराज''' हे भारतातील आधुनिक योगी व संत होते. महाराज हे नाथपंथिय हठयोगी व जलतपस्वि म्हणून देशभरातील साधू संतांमध्ये विख्यात होते. स्वामी गगनगिरी महाराज हे दत्तावतारी संत मानले जातात. ==जीवन== गगनगिरी महाराज हे [[चालुक्य]] सम्राट पहिल्या पुलकेशीन ह्यांच्या घराण्यातील होते. 'श्रीपाद गणपतराव पाटणकर' (साळुंखे) हे त्यांचे मूळ नाव. त्यांचा जन्म सातारा जिल्ह्यातील [[पाटण]] तालुक्यात असलेल्या 'मणदुरे' या ग्रामी १९०६ मध्ये झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtranayak.in/paatanakara-saraipaada-ganapata|title=पाटणकर, श्रीपाद गणपत|website=महाराष्ट्र नायक|language=en|access-date=2023-04-05}}{{मृत दुवा|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांच्या वडिलांचे नाव गणपतराव व आईचे नाव विठाबाई. महाराजांचे वय तीन वर्षे असतानाच त्यांचे आईचे व पाच वर्षाचे असतानाच वडिलांचे निधन झाले. लहानपणापासूनच त्यांना ईश्वरप्राप्तीची ओढ होती. वयाच्या सहाव्या वर्षी त्यांनी घर सोडले. सुरुवातीपासूनच ते नाथ संप्रदायाच्या संपर्कात आले, नाथसंप्रदायींबरोबर ते बत्तीसशिराळा येथे आले. तेथे वयाच्या सातव्या वर्षी नाथसंप्रदायाची दीक्षा मिळाली. पुढे चित्रकूट पर्वतावर त्यांची 'चित्रानंदस्वामी' यांची भेट झाली. तद्नंतर त्यांनी पायी भारत भ्रमण सुरू केले। काश्मीर. लडाख येथील हिमालयातून ते सिंधु नदीच्या खोऱ्यातून भ्रमण करीत करीत हिमाचल प्रदेश ओलांडून बद्रीनाथला आले. एकदा बद्रीनाथजवळील व्यासगुंफेत महाराज अतिशय दमूनभागून पहुडले होते. तेव्हा पर्वतावरून एक कफनीधारी साधू आले. साधूंनी त्यांच्या कमंडलूतील पाणी श्रीपाद यांच्या तोंडावर शिंपडले व कमंडलूतील हिरवेगार कोथिंबिरीसारखे गवत खायला दिले. त्या साधूंनी श्रीपाद यांना सांगितले आजपासून तुला सर्वसिद्धावस्था प्राप्त होईल. सर्व मानवांचे कल्याण तुझ्या हातून होईल. तू आता दक्षिणेकडे चालत रहावे. त्याप्रमाणे श्रीपाद हे त्या खोऱ्यातून चालत हालअपेष्टा भोगत भोगत ऋषीकेशला येऊन पोहोचले. नंतर त्यांनी सर्व भारतभर एकट्यानेच फिरण्याचे ठरवले त्याप्रमाणे त्यांनी प्रवास सुरू केला. थोड्याच दिवसांत श्रीपाद यांना लोक स्वामी किंवा महाराज या नावांनी ओळखू लागले. महाराज हरिद्वारपासून दिल्लीपर्यंत पायी प्रवास करत आले. तसेच ते पुढे भोपाळपर्यंत पायी गेले. तेथे एका तलावाच्या काठी स्नान करून स्थिर बसले होते. त्या वेळी त्यांच्याजवळच कोल्हापूरचे राजे व काही सरदार सहज येऊन थांबले होते. त्यांची मायबोली [[मराठी]] असल्याने हे बालयोगी (गगनगिरी महाराज) त्यांच्याशी मराठीत बोलू लागले. महाराजांच्या तेजाने प्रभावित होऊन [[कोल्हापूर]]चे महाराज बालयोगी (गगनगिरी महाराज) यांना कोल्हापूरला घेऊन आले. पुढे त्यांनी [[दाजीपूर]] येथे अनेक वर्षे तप केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bolbhidu.com/about-gagangiri-maharaj/|title=पाण्यात उभा राहून ध्यान करणाऱ्या गगनगिरी महाराजांचे पाय माशांनी कुरतडले होते?|date=2020-03-11|language=en-US|access-date=2023-04-05}}</ref> सुरुवातीला महाराज एका धनगरवाड्याच्या कडेला थोड्या अंतरावर झोपडी बांधून राहिले. त्या अरण्यात कंदमुळे, झाडपाला, वनस्पती भरपूर असल्याने त्यांचे मन तेथे रमले. पुढे-पुढे ते झाडांच्या ढोलीत राहून तप करू लागले. भूतविद्या, जारण-मारण-उच्चाटन विद्या, बहुरंगी विद्या अशा नाना प्रकारच्या विद्यांचे शोध व तप करू लागले. या तपात त्यांनी झोपण्यासाठी जी गवताची गादी केली होती, ती गादी झाडासारखी वाढू लागली व त्याला अंकुर येऊ लागले; त्यामुळे त्यांना विद्या पक्क्या झाल्याचा अनुभव येऊ लागला. त्या ठिकाणी पुन्हा पुन्हा कायाकल्प करून ते निरनिराळया विद्यांचे शोध लावू लागले व ते सिद्ध होऊ लागले. महाराज त्या जंगलातच एका झाडाच्या ढोलीत निवारा बांधून रहात. पाऊस पडण्याअगोदर अंगावर वस्त्र निर्माण करण्यासाठी कुंभ्याच्या सालीचा वाक, आपट्याच्या झाडाच्या सालीचा वाक व पळसाच्या पानाचे इरले करून पावसापासून बचावासाठी डोक्यावर चालते घर तयार करीत असत. वरील झाडांच्या वाकापासून लंगोट्या, टॉवेल, अंगावर घेण्याच्या शाली, अंथरुण, पांघरूण अशा प्रकारची नवीन नवीन वल्कले धारण करून पावसाळयाच्या दिवसांत या इरल्याखाली रहायचे आणि तप करायचे. असे जीवन जगणे त्यांना आवडत होते. पुढे भ्रमण करीत करीत महाराज गगनगडावर पोहोचले. तिथे त्यांनी जलतपश्चर्या केली. नाथ संप्रदायातील महंताबरोबर ते संपूण भारतभर फिरले, [[नेपाळ]], [[भूतान]],मानससरोवर, गौरीशंकर, गोरखदरबार, [[गोरखपूर]], पशुपतीनाथ येथून ते अल्मोडा येथे गेले. [[गंगा]] नदीच्या खोरे, [[हिमाचल प्रदेश]] येथूनही त्यानी आध्यात्मिक ज्ञान संपादण्यासाठी प्रवास केला. महाराजांनी अनेक वर्ष व्यसनमुक्ति साठी सामान्य जनमानसात प्रबोधन व मार्गदर्शन केले. निसर्गाबद्दल अत्यंत प्रेम असलेले महाराज नेहमी निसर्ग संवर्धन व संगोपना चा उपदेश देत असत या स्वतः वृक्षारोपण, वृक्ष संवर्धन आदि उपक्रम करून स्वतः भक्तांपुढे निसर्गसंवर्धनासाठी आदर्श घालून देत। महाराजांची शिकवण नेहमी हेच सांगत की मानवाने निसर्गाचा आदर राखून त्याच्याशी समतोल साधत जीवन जगले पाहिजे. "जगा आणि जगू द्या" हा संदेश महाराजांनी कायम प्रसारित केला. गगनगिरी महाराजांना विश्व धर्म संसद शिकागो ह्यांच्या वतीने 'विश्वगौरव विभूषण पुरस्कार' अर्पण करण्यात आला. == तपसाधना == महायोगी गगनगिरी महाराजांची इतर वैशिष्ट्ये सध्याच्या कलीयुगामध्येही योगशास्त्रातील अनेकविध अवघड सिद्धी व चमत्कार प्रत्यक्ष आत्मसात केलेले असे ते महायोगी होते. योगशास्त्रातील विमलज्ञान, शिवयोग, उन्मनी विद्या, गोरक्षनाथी विद्या अशा अनेक विद्या त्यांना आत्मसात होत्या. निसर्गाच्या सान्निध्यात अनेक प्रकारची खडतर तपे करून त्यांनी हे अत्यंत अवघड व वैशिष्ट्यपूर्ण ज्ञान आत्मसात केले होते. प.पू. महाराजांनी [[योग]]सामर्थ्यांचा संदेश सर्वत्र पोहोचवला. प.पू. महाराजांनी हिमालय व गंगेचे खोरे येथेही तपश्चर्या केली. १९३२ ते १९४० सालापर्यंत महाराजांनी 'दाजीपूर येथील पाटाचा डंक' या भागात राहून अरण्यनिवासी तप केले. १९६५ पासून त्यांची कीर्ती जगभर पसरली. निर्मनुष्य व अनेक हिंस्त्र श्वापदे असणाऱ्या गगनगडावरील ५२ कु़न्डे व सांगलीतील वाटार येथील ५ ते ६ डोहांत त्यांनी दीर्घकाळ जलतपश्चर्या केली. त्यासाठी ते पाण्याच्या तळाशी जाऊन योगिक क्रियांच्या साहाय्याने तेथे ध्यान लावून कित्येक तास बसत असत. == अनुयायी == गगनगिरी महाराजांचे भक्त व अनुयायी [[महाराष्ट्र]], [[आंध्रप्रदेश]], [[मध्यप्रदेश]], [[गुजरात]], [[कर्नाटक]] अशा अनेक राज्यांमध्ये पसरले आहेत. संपूर्ण देशभरात, तसेच जगातही ठिकठिकाणी त्यांचे शिष्य व अनुयायी मोठ्या प्रमाणात आहेत. सांसारिक श्रावकांबरोबरच अनेक साधू, तपस्वी या संन्यासी देखील गगनगिरी महाराजांचे शिष्य होते. हिंदू धर्मातील सर्वात मोठा दशनामी संप्रदाय हा त्यांना प्रामुख्याने मानत. महाराज ह्यांना सर्वच अखाड्यातील साधू संत खूप मानीत असत. चतुःसंप्रदायात त्यांचे विशेष जिव्हाळ्याचे संबंध होते. त्याशिवाय [[बाळासाहेब ठाकरे]], [[पतंगराव कदम]], [[बाळासाहेब थोरात]] या अनेक राजकारणी देखील त्यांचे अनुयायी होते. == समाधी == सिद्धयोगी गगनगिरी महाराज यांनी [[रायगड]] जिल्ह्यातील [[खोपोली]] येथील गगनगिरी महाराज योगाश्रम पाताळगंगा तीर्थक्षेत्र' आश्रमातील पर्णकुटीत ४ फेब्रुवारी २००८ रोजी पहाटे ३.३० वाजता देह ठेवला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/gagangiri-maharaj-dead/articleshow/2756979.cms|title=Gagangiri Maharaj dead|date=2008-02-05|issn=0971-8257}}</ref><ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/-/articleshow/2754735.cms|title=अध्यात्मिक गुरू गगनगिरी महाराज यांचे निधन|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2023-04-05}}</ref> == मठ == [[पुणे|पुण्यामध्ये]] धनकवडी येथे, तळवडे रोडवर आणि त्र्यंबकेश्वरला असे महाराजांच्या नावाचे तीन गगनगिरी महाराज मठ आहेत. कोल्हापूर मधील गगनबावडा येथे गगनगिरी महाराजांचा आश्रम आहे.<ref name=":0" /> मुंबई मध्ये मनोरी येथेही गगनगिरी महाराजांचा आश्रम आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://gagangirimaharajmanori.org/|title=Homepage - Gagangiri Maharaj Manori Ashram|language=en-US|access-date=2023-04-05|archive-date=2023-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405101717/https://gagangirimaharajmanori.org/|url-status=dead|आर्काईव्ह दिनांक=2023-04-05|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20230405101717/https://gagangirimaharajmanori.org/}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/gagangiri-maharaj-charitable-trust-land-rent-renovation/|title=गगनगिरी महाराज चॅरिटेबल ट्रस्टच्या जमिनीच्या भाडेपट्ट्याचे नुतनीकरण {{!}} Saamana (सामना)|last=ऑनलाईन|first=सामना|language=en-US|access-date=2023-04-05|archive-date=2023-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405101725/https://www.saamana.com/gagangiri-maharaj-charitable-trust-land-rent-renovation/|url-status=dead|आर्काईव्ह दिनांक=2023-04-05|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20230405101725/https://www.saamana.com/gagangiri-maharaj-charitable-trust-land-rent-renovation/}}</ref>संगमनेर तालुक्यातील निंमगावजाळी दुधेश्वरगड येथे गगनगिरी महाराजांचा अश्व आश्रम आहे. संगमनेर तालुक्यातील पिंपरणे या गावी गगनगिरी महाराज यांच्या नावाने शाळा व महाविद्यालय आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schools.org.in/ahmadnagar/27261211103/p-p-gagangiri-maharaj-vidyalaya-pimparne.html|title=P.P.GAGANGIRI MAHARAJ VIDYALAYA PIMPARNE - Pimparne, District Ahmadnagar (Maharashtra)|website=schools.org.in|language=en|access-date=2023-04-05}}</ref> == उत्सव == गगनगिरी महाराजांच्या खोपोली आश्रमात अनेक धार्मिक विधी साजरे केले जातात. गुरुपौर्णिमेला लाखो भाविक खोपोली येथे येतात. कोजागिरी पौर्णिमेला मनोरी आश्रम येथे दरवर्षी लक्षदीप सोहळ्याचे आयोजन केले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/mumbai/organizing-laxdeep-swami-gagangiri-maharaj-manori-ashram/|title=स्वामी गगनगिरी महाराज मनोरी आश्रम येथे लक्षदीप सोहळ्याचं आयोजन|last=author/online-lokmat|date=2018-10-23|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2023-04-05}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/photos/mumbai-news/bright-and-beautiful-mumbai-lit-up-on-kojagiri-purnima/photo-Fo1HaNyOnhrmVlCJ5jpkSI.html|title=Bright and beautiful: Mumbai lit up on Kojagiri Purnima|date=2017-10-06|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2023-04-05}}</ref> दत्त जयंती उत्सव हा खोपोली व गगनगड आश्रमात मोठ्या उत्साहात पर पडतो. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [http://www.gagangiri.org अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210144523/http://www.gagangiri.org/ |date=2012-02-10 }} * [https://sites.google.com/site/swamigagangirimaharaj स्वामी गगनगिरी महाराज] - बोधवचने ,श्लोक आणि स्तोत्रे, आरत्या आणि श्रीगुरू सप्तशती. * http://www.lifepositive.com/spirit/masters/gagangiri/saint-gagangiri.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004170945/http://www.lifepositive.com/spirit/masters/gagangiri/saint-gagangiri.asp |date=2012-10-04 }} - Gurus-Extreme postures by Life Positive लेख * [http://www.gurusfeet.com/guru/shri-mahayogi-gagangiri-maharaj http://www.gurusfeet.com/guru/shri-mahayogi-gagangiri-maharaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106050458/http://www.gurusfeet.com/guru/shri-mahayogi-gagangiri-maharaj |date=2011-01-06 }} Gurusfeet.com लेख {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:हिंदू साधू]] [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 4ln6sx4pfnf57rf8zno0b8nvma6qsqt 0 145199 2677127 2623588 2026-04-03T13:00:36Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677127 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव =सुगताकुमारी | चित्र =Sugathakumari.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक =सुगताकुमारी | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1934|1|3|df=yes}} | जन्म_स्थान =[[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | कार्यक्षेत्र = | राष्ट्रीयत्व =[[भारतीय]] | भाषा = [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार =काव्य | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = ‘मनालेधुतू’</br>‘मुतुचिप्पी’</br>‘रातरीमाझा’</br>‘अंबालमणी’</br>‘दधायेविदे’ | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार =[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] (इ.स. २००६)</br>[[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] (इ.स. १९७८) | वडील_नाव =बोधेश्वरन | आई_नाव =व्ही.के. कार्तियायिनी | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''सुगताकुमारी''' (३ जानेवारी, इ.स. १९३४ - हयात) या मल्याळम भाषेत काव्यलेखन करणाऱ्या कवियित्री व लेखिका आहेत. त्यांचे आत्तापर्यंत पंधरा कवितासंग्रह व सहा कथासंग्रह प्रसिद्ध झालेले आहेत. त्यांना पर्यावरणवादी लेखिका म्हणूनही ओळखले जाते. == जीवन == सुगताकुमारींना सुशिक्षित, सुसंस्कृत आईवडील लाभले. त्यांचे वडील बोधेश्वरन ह्यांनी स्वातंत्र्य चळवळीत भाग घेतला होता. शिवाय ते कवी होते. आई व्ही.के. कार्तियायिनी या संस्कृत विद्वान होत्या. प्राध्यापिका आई आणि कवी असलेले वडील, असेअसल्याने, घरात साहित्यिक चर्चा नित्यनेमाने घडायच्या. त्यामुळे लहानपणीच सुगताकुमारी यांनी कवितालेखनाला सुरुवात केली, पण ती टोपणनावाने. त्यांच्या घरी शिक्षणानिमित्ताने श्रीकुमार नावाचा एक चुलतभाऊ राहत असे. त्याचे नाव धारण करून सुगताकुमारी लिहू लागल्या. त्यांच्या कविता वृत्तपत्रांत छापल्याही जाऊ लागल्या. आपण कविता करतो हे मैत्रिणींना समजले तर त्या आपल्यापासून दूर जातील आणि आपण एकट्या पडू, या भीतीमुळे त्यांनी त्या काळात स्वतःचे खरे नाव प्रकट केले नाही. == कार्य == स्त्रियांच्या मदतीसाठी व विकासासाठी सुगताकुमारी त्यांनी ‘अभयग्राम’ नावाची संस्था स्थापन केली. ‘सायलेंट व्हॅली बचाव’ आंदोलनात त्यांनी नेतृत्व केले होते. केरळ राज्य महिला आयोगाच्या प्रमुखपदीही त्या राहिलेल्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.hindu.com/2000/11/03/stories/0403404f.htm | title=Status of women declining: Sugathakumari | publisher=द हिंदू | date=३ नोव्हेंबर, इ.स. २००० | accessdate=१ सप्टेंबर, इ.स. २०१३ | language=इंग्रजी | archive-date=2002-01-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20020129215035/http://www.hindu.com/2000/11/03/stories/0403404f.htm | url-status=dead }}</ref> ‘तालिरू’ या नियतकालिकाचे संपादनही त्यांनी बराच काळ केले. == पुरस्कार == * के.के. बिर्ला फाउंडेशनचा सरस्वती सन्मान (इ.स. २०१२) - मनालेधुतू (वाळूवरील लेखन) या काव्यसंग्रहासाठी.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=33585 | title=Saraswati Samman for Sugathakumari | प्रकाशक=कौमुदी | दिनांक=१८ मार्च, इ.स. २०१३ | ॲक्सेसदिनांक=१ सप्टेंबर, इ.स. २०१३ | भाषा=इंग्लिश | archive-date=2014-07-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140714223646/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=33585 | url-status=dead }}</ref> * [[पद्मश्री पुरस्कार]] (इ.स. २००६)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.hindu.com/2006/01/27/stories/2006012719490300.htm | title=A pleasant surprise | प्रकाशक=द हिंदू | दिनांक=२७ जानेवारी, इ.स. २००६ | ॲक्सेसदिनांक=१ सप्टेंबर, इ.स. २०१३ | भाषा=इंग्लिश | archive-date=2006-09-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060906090939/http://www.hindu.com/2006/01/27/stories/2006012719490300.htm | url-status=dead }}</ref> * [[साहित्य अकादमी पुरस्कार]] (इ.स. १९७८) - रातरीमाझा या काव्यसंग्रहासाठी == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == *[http://www.abhaya.org/ अभय] *[http://ksicl.org/ ‘तालिरू’ नियतकालिक] *[http://samyukta.info/site/book/export/html/336 Sugathakumari excerpts from an Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304113756/http://samyukta.info/site/book/export/html/336 |date=2016-03-04 }} [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:मल्याळम साहित्यिक]] [[वर्ग:पर्यावरणवादी]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] isqsfohjch9p5dd068hvxatkeckwmy4 2677129 2677127 2026-04-03T13:01:07Z संतोष गोरे 135680 2677129 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव =सुगताकुमारी | चित्र =Sugathakumari.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक =सुगताकुमारी | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1934|1|3|df=yes}} | जन्म_स्थान =[[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | कार्यक्षेत्र = | राष्ट्रीयत्व =[[भारतीय]] | भाषा = [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार =काव्य | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = ‘मनालेधुतू’</br>‘मुतुचिप्पी’</br>‘रातरीमाझा’</br>‘अंबालमणी’</br>‘दधायेविदे’ | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार =[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] (इ.स. २००६)</br>[[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी]] (इ.स. १९७८) | वडील_नाव =बोधेश्वरन | आई_नाव =व्ही.के. कार्तियायिनी | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''सुगताकुमारी''' (३ जानेवारी, इ.स. १९३४ - हयात) या मल्याळम भाषेत काव्यलेखन करणाऱ्या कवियित्री व लेखिका आहेत. त्यांचे आत्तापर्यंत पंधरा कवितासंग्रह व सहा कथासंग्रह प्रसिद्ध झालेले आहेत. त्यांना पर्यावरणवादी लेखिका म्हणूनही ओळखले जाते. == जीवन == सुगताकुमारींना सुशिक्षित, सुसंस्कृत आईवडील लाभले. त्यांचे वडील बोधेश्वरन ह्यांनी स्वातंत्र्य चळवळीत भाग घेतला होता. शिवाय ते कवी होते. आई व्ही.के. कार्तियायिनी या संस्कृत विद्वान होत्या. प्राध्यापिका आई आणि कवी असलेले वडील, असेअसल्याने, घरात साहित्यिक चर्चा नित्यनेमाने घडायच्या. त्यामुळे लहानपणीच सुगताकुमारी यांनी कवितालेखनाला सुरुवात केली, पण ती टोपणनावाने. त्यांच्या घरी शिक्षणानिमित्ताने श्रीकुमार नावाचा एक चुलतभाऊ राहत असे. त्याचे नाव धारण करून सुगताकुमारी लिहू लागल्या. त्यांच्या कविता वृत्तपत्रांत छापल्याही जाऊ लागल्या. आपण कविता करतो हे मैत्रिणींना समजले तर त्या आपल्यापासून दूर जातील आणि आपण एकट्या पडू, या भीतीमुळे त्यांनी त्या काळात स्वतःचे खरे नाव प्रकट केले नाही. == कार्य == स्त्रियांच्या मदतीसाठी व विकासासाठी सुगताकुमारी त्यांनी ‘अभयग्राम’ नावाची संस्था स्थापन केली. ‘सायलेंट व्हॅली बचाव’ आंदोलनात त्यांनी नेतृत्व केले होते. केरळ राज्य महिला आयोगाच्या प्रमुखपदीही त्या राहिलेल्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.hindu.com/2000/11/03/stories/0403404f.htm | title=Status of women declining: Sugathakumari | publisher=द हिंदू | date=३ नोव्हेंबर, इ.स. २००० | accessdate=१ सप्टेंबर, इ.स. २०१३ | language=इंग्रजी | archive-date=2002-01-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20020129215035/http://www.hindu.com/2000/11/03/stories/0403404f.htm | url-status=dead }}</ref> ‘तालिरू’ या नियतकालिकाचे संपादनही त्यांनी बराच काळ केले. == पुरस्कार == * के.के. बिर्ला फाउंडेशनचा सरस्वती सन्मान (इ.स. २०१२) - मनालेधुतू (वाळूवरील लेखन) या काव्यसंग्रहासाठी.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=33585 | title=Saraswati Samman for Sugathakumari | प्रकाशक=कौमुदी | दिनांक=१८ मार्च, इ.स. २०१३ | ॲक्सेसदिनांक=१ सप्टेंबर, इ.स. २०१३ | भाषा=इंग्लिश | archive-date=2014-07-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140714223646/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=33585 | url-status=dead }}</ref> * [[पद्मश्री पुरस्कार]] (इ.स. २००६)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.hindu.com/2006/01/27/stories/2006012719490300.htm | title=A pleasant surprise | प्रकाशक=द हिंदू | दिनांक=२७ जानेवारी, इ.स. २००६ | ॲक्सेसदिनांक=१ सप्टेंबर, इ.स. २०१३ | भाषा=इंग्लिश | archive-date=2006-09-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060906090939/http://www.hindu.com/2006/01/27/stories/2006012719490300.htm | url-status=dead }}</ref> * [[साहित्य अकादमी पुरस्कार]] (इ.स. १९७८) - रातरीमाझा या काव्यसंग्रहासाठी == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == *[http://www.abhaya.org/ अभय] *[http://ksicl.org/ ‘तालिरू’ नियतकालिक] *[http://samyukta.info/site/book/export/html/336 Sugathakumari excerpts from an Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304113756/http://samyukta.info/site/book/export/html/336 |date=2016-03-04 }} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:मल्याळम साहित्यिक]] [[वर्ग:पर्यावरणवादी]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 19nhi6eaj7q6pq84leka882bh352xk4 14 151280 2677321 1456028 2026-04-03T23:59:25Z अभय नातू 206 removed [[Category:कोस्टा रिकन व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677321 wikitext text/x-wiki {{कॉमन्स वर्ग|Presidents of Costa Rica|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:देशानुसार राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:कोस्टा रिकी व्यक्ती|रा]] j1anegtxkif6c12fq56jx5qjgptra1m 14 151281 2677319 1456030 2026-04-03T23:59:01Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677319 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:कोस्टा रिकी व्यक्ती]] 0x41nrxf4a2kcnslgs1384hy6wt6srd 14 151362 2677357 1455475 2026-04-04T02:44:21Z अभय नातू 206 removed [[Category:ग्वातेमालन व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677357 wikitext text/x-wiki {{कॉमन्स वर्ग|Presidents of Guatemala|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:ग्वातेमाली व्यक्ती|राष्ट्राध्यक्ष]] [[वर्ग:देशानुसार राष्ट्राध्यक्ष]] kkkjnnbq5uiqbu1rkkv3ttcl20vjddu 14 159557 2677185 1430822 2026-04-03T14:27:50Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वर्ग:साल्व्हाडोरन व्यक्ती]] वरुन [[वर्ग:साल्वादोरन व्यक्ती]] ला हलविला 1430822 wikitext text/x-wiki {{कॉमन्स वर्ग|People of El Salvador|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:एल साल्वादोर|व्यक्ती]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] atil7ov6ra9sjgjilrpgdktkqu5rij2 14 159795 2677286 1456341 2026-04-03T18:16:47Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677286 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:कामेरूनी व्यक्ती]] l2389ezf4cwpum7nttyir4bu79zyjp4 14 163371 2677318 2213199 2026-04-03T23:55:53Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677318 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:इजिप्ती व्यक्ती]] 10l0uo755wzmuw6mw3x2cr9rq9s7jlh 0 163395 2677097 2545999 2026-04-03T12:38:40Z संतोष गोरे 135680 2677097 wikitext text/x-wiki '''सानिया ''' या मराठीतील एक कथालेखिका आहेत. कथा, दीर्घकथा, कादंबरी असे साहित्यप्रकार हाताळत आशयघन आणि प्रयोगशील असे लेखन त्यांनी केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathivishwakosh.org/30726/ |title=सानिया (Sania) |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी विश्वकोश |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==पूर्वायुष्य== सानिया (जन्म : [[सांगली]], १० नोव्हेंबर १९५२) यांचे पूर्ण नाव सुनंदा कुलकर्णी. वडलांच्या सतत बदल्या होत असल्याने त्यांचे शिक्षण [[अमरावती]], [[नागपूर]], [[नाशिक]], [[पुणे]] आणि [[मुंबई]] येथील सहा शाळा आणि तीन काॅलेजांतून झाले. त्यांनी पुणे विद्यापीठातून बी.काॅम.ची पदवी १९७२ साली, तर एम.काॅम.ची पदवी मुंबई विद्यापीठातून १९७४ साली घेतली. शिक्षण संपल्यावर सुनंदा कुलकर्णी यांनी मुंबईतील व्होल्टास कंपनीत (?) काहीकाळ नोकरी केली, त्यावेळी त्यांची ओळख बलरामन यांच्याशी झाली. लग्नानंतर सुनंदा कुलकर्णी सुनंदा बलरामन झाल्या. नवऱ्याच्या नोकरीच्या निमित्ताने सानिया ह्यांचे [[मद्रास]], [[बेंगलोर]], [[भुवनेश्वर]] आदी शहरांत वास्तव्य झाले. सानिया यांनी [[अमेरिका]], [[इटली]], [[चीन]], [[जपान]], [[जर्मनी]], [[पाकिस्तान]], [[फ्रान्स]] आदी देशांचाही प्रवास केला आहे. या सर्व अनुभवांचा प्रत्यक्ष प्रत्यय त्यांच्या लेखनात दिसून येतो. ==लेखन== १९६८ साली ’हरवलेली पाऊलवाट’ ही त्यांची पहिली [[कथा]] ’श्री’ साप्ताहिकात प्रसिद्ध झाली. त्यानंतर त्यांनी सातत्याने कथालेखन केले. १९६८ ते१९७५ या काळात सानियांच्या [[कथा]] ’स्त्री’, ’मनोहर’, ’किर्लोस्कर’, ’युगवाणी’ आदी नियतकालिकांत प्रकाशित झाल्या. सन १९७५ नंतर ’सत्यकथा’, ’मौज’ या मासिकांतून केलेले त्यांचे कथालिखाण लक्षणीय ठरले. पुढे ’हंस’, ’दीपावली’, ’साप्ताहिक सकाळ’, ’मिळून साऱ्याजणी’, ’माहेर’, ’कालनिर्णय’, ’अक्षर, ’अनुभव’ आदी नियतकालिकांमधून सानियांच्या कथांना विशेष प्रसिद्धी मिळाली. इ.स. २०१४पर्यंत त्यांची १६ पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. ==सानिया यांची प्रकाशित पुस्तके== * अवकाश (कादंबरी) * अशी वेळ (कथासंग्रह-२०१४) * आवर्तन (कादंबरी) * ओमियागे (कथासंग्रह) * ओळख (कथासंग्रह) * खिडक्या (कथासंग्रह) * दिशा घरांच्या (कथासंग्रह) * परिणाम (कथासंग्रह) * पुन्हा एकदा (कथासंग्रह-२०१५) * प्रतीती (कथासंग्रह) * प्रवास (ललित लेखन) * प्रयाण (कथासंग्रह) * भूमिका (कथासंग्रह) * वलय (कथासंग्रह) * वाटा आणि मुक्काम (ललित लेखन-सहलेखक [[आशा बगे]], [[भारत सासणे]], [[मिलिंद बोकील]]) * शोध (कथासंग्रह-१९८०) * स्थलांतर (कादंबरी). डाॅ. [[अलका कुलकर्णी]] यांचे याच नावाचे एक पुस्तक आहे. ==संदर्भ== * सानिया, प्रवास (राजहंस प्रकाशन, २००९) * सानिया वाटा आणि मुक्काम (मौज प्रकाशन, २००९) [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] k6ts777c8gu5vovxqtcgyux0hyr90zu 2677098 2677097 2026-04-03T12:39:49Z संतोष गोरे 135680 /* सानिया यांची प्रकाशित पुस्तके[१] */ 2677098 wikitext text/x-wiki '''सानिया ''' या मराठीतील एक कथालेखिका आहेत. कथा, दीर्घकथा, कादंबरी असे साहित्यप्रकार हाताळत आशयघन आणि प्रयोगशील असे लेखन त्यांनी केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathivishwakosh.org/30726/ |title=सानिया (Sania) |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी विश्वकोश |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==पूर्वायुष्य== सानिया (जन्म : [[सांगली]], १० नोव्हेंबर १९५२) यांचे पूर्ण नाव सुनंदा कुलकर्णी. वडलांच्या सतत बदल्या होत असल्याने त्यांचे शिक्षण [[अमरावती]], [[नागपूर]], [[नाशिक]], [[पुणे]] आणि [[मुंबई]] येथील सहा शाळा आणि तीन काॅलेजांतून झाले. त्यांनी पुणे विद्यापीठातून बी.काॅम.ची पदवी १९७२ साली, तर एम.काॅम.ची पदवी मुंबई विद्यापीठातून १९७४ साली घेतली. शिक्षण संपल्यावर सुनंदा कुलकर्णी यांनी मुंबईतील व्होल्टास कंपनीत (?) काहीकाळ नोकरी केली, त्यावेळी त्यांची ओळख बलरामन यांच्याशी झाली. लग्नानंतर सुनंदा कुलकर्णी सुनंदा बलरामन झाल्या. नवऱ्याच्या नोकरीच्या निमित्ताने सानिया ह्यांचे [[मद्रास]], [[बेंगलोर]], [[भुवनेश्वर]] आदी शहरांत वास्तव्य झाले. सानिया यांनी [[अमेरिका]], [[इटली]], [[चीन]], [[जपान]], [[जर्मनी]], [[पाकिस्तान]], [[फ्रान्स]] आदी देशांचाही प्रवास केला आहे. या सर्व अनुभवांचा प्रत्यक्ष प्रत्यय त्यांच्या लेखनात दिसून येतो. ==लेखन== १९६८ साली ’हरवलेली पाऊलवाट’ ही त्यांची पहिली [[कथा]] ’श्री’ साप्ताहिकात प्रसिद्ध झाली. त्यानंतर त्यांनी सातत्याने कथालेखन केले. १९६८ ते१९७५ या काळात सानियांच्या [[कथा]] ’स्त्री’, ’मनोहर’, ’किर्लोस्कर’, ’युगवाणी’ आदी नियतकालिकांत प्रकाशित झाल्या. सन १९७५ नंतर ’सत्यकथा’, ’मौज’ या मासिकांतून केलेले त्यांचे कथालिखाण लक्षणीय ठरले. पुढे ’हंस’, ’दीपावली’, ’साप्ताहिक सकाळ’, ’मिळून साऱ्याजणी’, ’माहेर’, ’कालनिर्णय’, ’अक्षर, ’अनुभव’ आदी नियतकालिकांमधून सानियांच्या कथांना विशेष प्रसिद्धी मिळाली. इ.स. २०१४पर्यंत त्यांची १६ पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. ==सानिया यांची प्रकाशित पुस्तके<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.rajhansprakashan.com/authors-details/saniya-sanaya |title=Saniya {{!}} सानिया |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=राजहंस प्रकाशन |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref>== * अवकाश (कादंबरी) * अशी वेळ (कथासंग्रह-२०१४) * आवर्तन (कादंबरी) * ओमियागे (कथासंग्रह) * ओळख (कथासंग्रह) * खिडक्या (कथासंग्रह) * दिशा घरांच्या (कथासंग्रह) * परिणाम (कथासंग्रह) * पुन्हा एकदा (कथासंग्रह-२०१५) * प्रतीती (कथासंग्रह) * प्रवास (ललित लेखन) * प्रयाण (कथासंग्रह) * भूमिका (कथासंग्रह) * वलय (कथासंग्रह) * वाटा आणि मुक्काम (ललित लेखन-सहलेखक [[आशा बगे]], [[भारत सासणे]], [[मिलिंद बोकील]]) * शोध (कथासंग्रह-१९८०) * स्थलांतर (कादंबरी). डाॅ. [[अलका कुलकर्णी]] यांचे याच नावाचे एक पुस्तक आहे. ==संदर्भ== * सानिया, प्रवास (राजहंस प्रकाशन, २००९) * सानिया वाटा आणि मुक्काम (मौज प्रकाशन, २००९) [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] rura14lit0h5m3k4lpjnop60tjrjih1 2677099 2677098 2026-04-03T12:40:16Z संतोष गोरे 135680 2677099 wikitext text/x-wiki '''सानिया ''' या मराठीतील एक कथालेखिका आहेत. कथा, दीर्घकथा, कादंबरी असे साहित्यप्रकार हाताळत आशयघन आणि प्रयोगशील असे लेखन त्यांनी केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathivishwakosh.org/30726/ |title=सानिया (Sania) |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी विश्वकोश |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==पूर्वायुष्य== सानिया (जन्म : [[सांगली]], १० नोव्हेंबर १९५२) यांचे पूर्ण नाव सुनंदा कुलकर्णी. वडलांच्या सतत बदल्या होत असल्याने त्यांचे शिक्षण [[अमरावती]], [[नागपूर]], [[नाशिक]], [[पुणे]] आणि [[मुंबई]] येथील सहा शाळा आणि तीन काॅलेजांतून झाले. त्यांनी पुणे विद्यापीठातून बी.काॅम.ची पदवी १९७२ साली, तर एम.काॅम.ची पदवी मुंबई विद्यापीठातून १९७४ साली घेतली. शिक्षण संपल्यावर सुनंदा कुलकर्णी यांनी मुंबईतील व्होल्टास कंपनीत (?) काहीकाळ नोकरी केली, त्यावेळी त्यांची ओळख बलरामन यांच्याशी झाली. लग्नानंतर सुनंदा कुलकर्णी सुनंदा बलरामन झाल्या. नवऱ्याच्या नोकरीच्या निमित्ताने सानिया ह्यांचे [[मद्रास]], [[बेंगलोर]], [[भुवनेश्वर]] आदी शहरांत वास्तव्य झाले. सानिया यांनी [[अमेरिका]], [[इटली]], [[चीन]], [[जपान]], [[जर्मनी]], [[पाकिस्तान]], [[फ्रान्स]] आदी देशांचाही प्रवास केला आहे. या सर्व अनुभवांचा प्रत्यक्ष प्रत्यय त्यांच्या लेखनात दिसून येतो. ==लेखन== १९६८ साली ’हरवलेली पाऊलवाट’ ही त्यांची पहिली [[कथा]] ’श्री’ साप्ताहिकात प्रसिद्ध झाली. त्यानंतर त्यांनी सातत्याने कथालेखन केले. १९६८ ते१९७५ या काळात सानियांच्या [[कथा]] ’स्त्री’, ’मनोहर’, ’किर्लोस्कर’, ’युगवाणी’ आदी नियतकालिकांत प्रकाशित झाल्या. सन १९७५ नंतर ’सत्यकथा’, ’मौज’ या मासिकांतून केलेले त्यांचे कथालिखाण लक्षणीय ठरले. पुढे ’हंस’, ’दीपावली’, ’साप्ताहिक सकाळ’, ’मिळून साऱ्याजणी’, ’माहेर’, ’कालनिर्णय’, ’अक्षर, ’अनुभव’ आदी नियतकालिकांमधून सानियांच्या कथांना विशेष प्रसिद्धी मिळाली. इ.स. २०१४पर्यंत त्यांची १६ पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. ==सानिया यांची प्रकाशित पुस्तके<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.rajhansprakashan.com/authors-details/saniya-sanaya |title=Saniya {{!}} सानिया |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=राजहंस प्रकाशन |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref>== * अवकाश (कादंबरी) * अशी वेळ (कथासंग्रह-२०१४) * आवर्तन (कादंबरी) * ओमियागे (कथासंग्रह) * ओळख (कथासंग्रह) * खिडक्या (कथासंग्रह) * दिशा घरांच्या (कथासंग्रह) * परिणाम (कथासंग्रह) * पुन्हा एकदा (कथासंग्रह-२०१५) * प्रतीती (कथासंग्रह) * प्रवास (ललित लेखन) * प्रयाण (कथासंग्रह) * भूमिका (कथासंग्रह) * वलय (कथासंग्रह) * वाटा आणि मुक्काम (ललित लेखन-सहलेखक [[आशा बगे]], [[भारत सासणे]], [[मिलिंद बोकील]]) * शोध (कथासंग्रह-१९८०) * स्थलांतर (कादंबरी). डाॅ. [[अलका कुलकर्णी]] यांचे याच नावाचे एक पुस्तक आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * सानिया, प्रवास (राजहंस प्रकाशन, २००९) * सानिया वाटा आणि मुक्काम (मौज प्रकाशन, २००९) [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] a927z7c1bjy38r6w5vs5cgpmam5gqcx 2677100 2677099 2026-04-03T12:44:29Z संतोष गोरे 135680 2677100 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सानिया ''' या मराठीतील एक कथालेखिका आहेत. कथा, दीर्घकथा, कादंबरी असे साहित्यप्रकार हाताळत आशयघन आणि प्रयोगशील असे लेखन त्यांनी केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathivishwakosh.org/30726/ |title=सानिया (Sania) |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी विश्वकोश |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> ==पूर्वायुष्य== सानिया (जन्म : [[सांगली]], १० नोव्हेंबर १९५२) यांचे पूर्ण नाव सुनंदा कुलकर्णी. वडलांच्या सतत बदल्या होत असल्याने त्यांचे शिक्षण [[अमरावती]], [[नागपूर]], [[नाशिक]], [[पुणे]] आणि [[मुंबई]] येथील सहा शाळा आणि तीन काॅलेजांतून झाले. त्यांनी पुणे विद्यापीठातून बी.काॅम.ची पदवी १९७२ साली, तर एम.काॅम.ची पदवी मुंबई विद्यापीठातून १९७४ साली घेतली. शिक्षण संपल्यावर सुनंदा कुलकर्णी यांनी मुंबईतील व्होल्टास कंपनीत (?) काहीकाळ नोकरी केली, त्यावेळी त्यांची ओळख बलरामन यांच्याशी झाली. लग्नानंतर सुनंदा कुलकर्णी सुनंदा बलरामन झाल्या. नवऱ्याच्या नोकरीच्या निमित्ताने सानिया ह्यांचे [[मद्रास]], [[बेंगलोर]], [[भुवनेश्वर]] आदी शहरांत वास्तव्य झाले. सानिया यांनी [[अमेरिका]], [[इटली]], [[चीन]], [[जपान]], [[जर्मनी]], [[पाकिस्तान]], [[फ्रान्स]] आदी देशांचाही प्रवास केला आहे. या सर्व अनुभवांचा प्रत्यक्ष प्रत्यय त्यांच्या लेखनात दिसून येतो. ==लेखन== १९६८ साली ’हरवलेली पाऊलवाट’ ही त्यांची पहिली [[कथा]] ’श्री’ साप्ताहिकात प्रसिद्ध झाली. त्यानंतर त्यांनी सातत्याने कथालेखन केले. १९६८ ते१९७५ या काळात सानियांच्या [[कथा]] ’स्त्री’, ’मनोहर’, ’किर्लोस्कर’, ’युगवाणी’ आदी नियतकालिकांत प्रकाशित झाल्या. सन १९७५ नंतर ’सत्यकथा’, ’मौज’ या मासिकांतून केलेले त्यांचे कथालिखाण लक्षणीय ठरले. पुढे ’हंस’, ’दीपावली’, ’साप्ताहिक सकाळ’, ’मिळून साऱ्याजणी’, ’माहेर’, ’कालनिर्णय’, ’अक्षर, ’अनुभव’ आदी नियतकालिकांमधून सानियांच्या कथांना विशेष प्रसिद्धी मिळाली. इ.स. २०१४पर्यंत त्यांची १६ पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. ==सानिया यांची प्रकाशित पुस्तके<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.rajhansprakashan.com/authors-details/saniya-sanaya |title=Saniya {{!}} सानिया |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=राजहंस प्रकाशन |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref>== * अवकाश (कादंबरी) * अशी वेळ (कथासंग्रह-२०१४) * आवर्तन (कादंबरी) * ओमियागे (कथासंग्रह) * ओळख (कथासंग्रह) * खिडक्या (कथासंग्रह) * दिशा घरांच्या (कथासंग्रह) * परिणाम (कथासंग्रह) * पुन्हा एकदा (कथासंग्रह-२०१५) * प्रतीती (कथासंग्रह) * प्रवास (ललित लेखन) * प्रयाण (कथासंग्रह) * भूमिका (कथासंग्रह) * वलय (कथासंग्रह) * वाटा आणि मुक्काम (ललित लेखन-सहलेखक [[आशा बगे]], [[भारत सासणे]], [[मिलिंद बोकील]]) * शोध (कथासंग्रह-१९८०) * स्थलांतर (कादंबरी). डाॅ. [[अलका कुलकर्णी]] यांचे याच नावाचे एक पुस्तक आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * सानिया, प्रवास (राजहंस प्रकाशन, २००९) * सानिया वाटा आणि मुक्काम (मौज प्रकाशन, २००९) [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 8lgyynf9t6e6txbos382m148lrg46ff 0 167117 2677314 2472979 2026-04-03T23:55:39Z सांगकाम्या 6385 /* बाह्य दुवे */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677314 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Necip_Mahfuz.jpg|इवलेसे|नाग्विब महफूझ]] '''नाग्विब महफूझ''' ([[अरबी भाषा|अरबी]]: نجيب محفوظ; १० डिसेंबर १९११ - ३० ऑगस्ट २००६, [[कैरो]]) हा एक [[इजिप्त|इजिप्शियन]] लेखक होता. महफूझला १९८८ सालचे [[साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]] मिळाले होते. महफूझला अरबी साहित्यामधील एक आघाडीचा साहित्यिक मानले जाते. त्याच्या ७० वर्षांच्या दीर्घ कारकिर्दीदरम्यान त्याने ३४ कादंबऱ्या, ३५० लघुकथा व अनेक चित्रपटांच्या कथा लिहिल्या. त्यांचा जन्म कैरोच्या अल – जमलीय्या जिल्ह्यात एका सनदी अधिकाऱ्याच्या घरात झाला. मेहफूझ कुटुंब धर्माभिमानी मुस्लिम होते आणि त्याच्या आई वडिलांनी त्याच्यावर पारंपारिक संस्कार घडवले. १९१९ च्या इजिप्शियन क्रांतीचा महफूझवर प्रभाव होता. महफूझ लहानपणापासून एक उत्सुक वाचक होता आणि हाफिज नाजीब, ताहा हुसेन आणि सलमा मूसा अशा क्रांतिकारी व्यक्तिमत्त्वांचा त्याच्या विचारांवर आणि नंतर त्याच्या लिखाणावर प्रभाव होता. वयाच्या सतराव्या वर्षापासून महफूझने साहित्यिक लिखाण करण्यास सुरुवात केली. त्याने इजिप्शियन विद्यापीठातून (कैरो युनिव्हर्सिटी) तत्त्वज्ञान ह्या विषयात पदवी मिळविली (१९३४). १९३४ पासून ते १९७१ पर्यंत महफूझ आपल्या वडिलांप्रमाणेच सनदी सेवक म्हणून कार्यरत होता. प्रथम मॉर्टमेन एंडॉवमेंट्स मंत्रालयात नंतर ब्युरो ऑफ आर्टमध्ये अभ्यवेक्षण (सेन्सॉरशिप) संचालक म्हणून, त्यानंतर सिनेमाच्या समर्थनासाठी फाऊंडेशन संचालक म्हणून आणि शेवटी सांस्कृतिक मंत्रालयाचे सांस्कृतिक कार्य सल्लागार म्हणून तो कार्यरत होता. इजिप्शियन नोकरशाहीमधून निवृत्ती घेतल्यानंतरच्या काळातही त्याच्या साहित्यात बरीच प्रायोगिक सृजनशीलता दिसून आली. तीसहून अधिक कादंबऱ्या, शंभरहून अधिक लघुकथा आणि दोनशेहून अधिक लेख त्याने लिहिले. ''द चिल्ड्रेन ऑफ गेबेलावी  ''किंवा ''औलाद हारातिनी'' (१९५९) सह महफूझने एका नवीन दिशेने आपल्या लिखाणाची [[शेली|शैली]] सादर केली. ज्यातील रूपक आणि प्रतीकात्मक लिखाणात त्याने राजकीय विचार अध्याहृत केले. या कादंबरीवर इजिप्तमध्ये काही काळासाठी धर्मविवादास्पद चित्रणामुळे बंदी घालण्यात आली होती. या कादंबरीत मुहम्मद, मोशे आणि अन्य धार्मिक व्यक्तिमत्वांचा उल्लेख आहे. इतर साहित्यात देखील महफूझने समाजवाद, समलैंगिकता आणि इजिप्तमधील राजकारणासारख्या वादग्रस्त विषयांवर आपले मत मांडले. अशा काही विवादास्पद लिखाणामुळे त्याच्यावर जीवघेणे हल्लेही झाले. महफूजच्या इतर कादंबऱ्यांमध्ये ''अल-लिस-वा-अल-किलब'' (१९६१; द थीफ अंड द डॉग्स), ''अल-शहद'' (१९६५; द बेगर), आणि गमाल अब्देल नासेरच्या शासनाच्या काळात इजिप्शियन समाजाचे चित्रण असलेली ''मीरामार'' (१९६७), कैरो थिएटर कंपनीशी संबंधित ''अफ्री अल-कब्बा'' (१८९१; वेडिंग सॉंग) आणि रचनात्मक प्रयोग असलेली अशी ''हादिथ अल-साबा वा अल-मसा'' (१९८७) ही कादंबरी यांचा समावेश आहे. अरबी भाषिक जगात सर्वप्रथम मोठ्या प्रमाणात मान्यता मिळालेल्या त्यांच्या कादंबऱ्यांनी एकत्रितपणे [[अरबी भाषा|अरबी]] साहित्यामध्ये शैलीतील परिपक्वता आणली. महफूझ ह्यांची लघुकथा लेखक म्हणून कामगिरी ''दुन्य अल्लाह'' (१९६३ ; गॉड्स वर्ल्ड) सारख्या संग्रहात दिसून येते. ''द टाइम अँड द प्लेस, अँड अदर स्टोरीज'' (१९९१) व ''द सेव्हन्थ हेव्हन'' (२००५) हे इंग्रजी भाषांतरातील त्यांच्या कथांचे संग्रह आहेत. त्या शिवाय ''अद्दा-अल-सारा अल-धतीय्या'' (१९९६; एकोस ऑफ अन् ऑटोबायोग्राफी) हा उपदेशात्मक गोष्टी आणि म्हणींचा एक संग्रह आहे. महफूझचे साहित्य जुनी इजिप्शियन राजेशाही, [[ब्रिटिश]] वसाहतवाद आणि समकालीन इजिप्तवरील समालोचनासाठी प्रसिद्ध आहे. महफूझची नोंद अस्तित्त्ववादाच्या विषयांवर चर्चा करणाऱ्या अरबी साहित्यातील पहिल्या समकालीन साहित्यिकांपैकी एक म्हणून घेतली जाते. त्याच्या बऱ्याच उल्लेखनीय कादंबऱ्यांमध्ये महिला आणि राजकीय कैद्यांबद्दलच्या सामाजिक मुद्यांचा समावेश आहे. १९८८ मध्ये त्याला साहित्यासाठी [[नोबेल]] पुरस्काराने सन्मानित केले गेले. नोबेल पुरस्काराव्यतिरिक्त त्याला इजिप्त आणि इतर जगातल्या देशांमध्ये विविध पुरस्कार देण्यात आले. इजिप्शियन राज्य पुरस्काराचा तो दोन वेळा मानकरी ठरला. महफूझला १९८९ मध्ये कैरोमधील अमेरिकन विद्यापीठाकडून राष्ट्रपती पदक मिळाले आणि त्यांनी जून १९९५ मध्ये त्याला मानद डॉक्टरेट देखील प्रदान केले. १९९२ मध्ये महफूझची अमेरिकन अ‍ॅकॅडमी अंड इन्स्टिट्यूट ऑफ आर्टस् अंड लेटर्सचा मानद सदस्य म्हणून निवड झाली. १९९६ मध्ये अरबी लेखकांच्या सन्मानार्थ साहित्यिकांसाठी नाजीब महफूज पुरस्कार निर्माण करण्यात आला आहे. इजिप्तमध्ये महफूझच्या प्रत्येक नवीन प्रकाशनाला एक प्रमुख सांस्कृतिक कार्यक्रम म्हणून मानले जात. महफूजच्या कादंबऱ्यांवर आधारित अनेक चित्रपटांची निर्मिती झाली, जे आजही अरबी जगात प्रसारित आहेत. त्याच्या मृत्यूच्या पश्चात आजही जिब्राल्टर ते आखाती देशांमधील कोणत्याही साहित्यिक चर्चेत महफूझ ह्या नावाचा प्रथम उल्लेख केला जातो. काइरो येथे त्याचे निधन झाले. ==बाह्य दुवे== *[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/mahfouz-article.html व्यक्तिचित्र] {{कॉमन्स वर्ग|Naguib Mahfouz|{{लेखनाव}}}} {{DEFAULTSORT:महफूझ, नग्विब}} [[वर्ग:इ.स. १९११ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इजिप्ती व्यक्ती]] [[वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते]] [[वर्ग:अरबी लेखक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] sdejlh3rl8bpe7mddb6cyqlxsu5nd1c 0 175171 2677358 2207319 2026-04-04T02:44:35Z अभय नातू 206 removed [[Category:ग्वातेमालन व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677358 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = मिगेल आंगेल आस्तुरियास | चित्र = MiguelAngelAsturias.JPG | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक|1899|10|19}} | जन्म_स्थान = [[ग्वातेमाला सिटी]], [[ग्वातेमाला]] | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1974|6|9|1899|10|19}} | मृत्यू_स्थान = [[माद्रिद]], [[स्पेन]] | कार्यक्षेत्र = | राष्ट्रीयत्व = ग्वातेमालन | भाषा = [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = [[नोबेल पुरस्कार]] | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''मिगेल आंगेल आस्तुरियास''' ([[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]]: Miguel Ángel Asturias; १९ ऑक्टोबर १८९९ - ९ जून १९७४) हा एक [[ग्वातेमाला|ग्वातेमालन]] कवी, लेखक व पत्रकार होता. आस्तुरियासचे [[लॅटिन अमेरिका|लॅटिन अमेरिकन]] साहित्यामधील योगदान अमूल्य मानले जाते. आस्तुरियासला १९६७ सालचे [[साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]] मिळाले होते. ==बाह्य दुवे== *[http://www.literaturaguatemalteca.org/asturiasestudioscriticos.htm व्यक्तिचित्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060610105155/http://www.literaturaguatemalteca.org/ |date=2006-06-10 }} {{नोबेल साहित्य||1967/asturias.html}} {{s-start}} {{succession box| before = [[श्मुएल योसेफ अग्नोन]]<br />[[नेली साक्स]]| title = [[साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]] विजेते| years =१९६७| after = [[यासुनारी कावाबाता]] }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:आस्तुरियास, मिगेल}} [[वर्ग:ग्वातेमाली व्यक्ती]] [[वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते]] 113snnvh1vkd31l4e8lkurganvh68oe 2677360 2677358 2026-04-04T02:44:52Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677360 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = मिगेल आंगेल आस्तुरियास | चित्र = MiguelAngelAsturias.JPG | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक|1899|10|19}} | जन्म_स्थान = [[ग्वातेमाला सिटी]], [[ग्वातेमाला]] | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1974|6|9|1899|10|19}} | मृत्यू_स्थान = [[माद्रिद]], [[स्पेन]] | कार्यक्षेत्र = | राष्ट्रीयत्व = ग्वातेमालन | भाषा = [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = [[नोबेल पुरस्कार]] | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''मिगेल आंगेल आस्तुरियास''' ([[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]]: Miguel Ángel Asturias; १९ ऑक्टोबर १८९९ - ९ जून १९७४) हा एक [[ग्वातेमाला|ग्वातेमालन]] कवी, लेखक व पत्रकार होता. आस्तुरियासचे [[लॅटिन अमेरिका|लॅटिन अमेरिकन]] साहित्यामधील योगदान अमूल्य मानले जाते. आस्तुरियासला १९६७ सालचे [[साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]] मिळाले होते. ==बाह्य दुवे== *[http://www.literaturaguatemalteca.org/asturiasestudioscriticos.htm व्यक्तिचित्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060610105155/http://www.literaturaguatemalteca.org/ |date=2006-06-10 }} {{नोबेल साहित्य||1967/asturias.html}} {{s-start}} {{succession box| before = [[श्मुएल योसेफ अग्नोन]]<br />[[नेली साक्स]]| title = [[साहित्यातील नोबेल पारितोषिक]] विजेते| years =१९६७| after = [[यासुनारी कावाबाता]] }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:आस्तुरियास, मिगेल}} [[वर्ग:ग्वातेमाली व्यक्ती]] [[वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] memudbzfmr5nhivk5smrv5whgpu5eym 14 175172 2677355 1455477 2026-04-04T02:43:45Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677355 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:ग्वातेमाली व्यक्ती]] 9p7k1ypfg8x1ie72g9tbk184icozo62 0 176657 2677390 2344412 2026-04-04T04:47:49Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने पुनर्निर्देशन ठेउन लेख [[आयबेरिया (एरलाइन)]] वरुन [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] ला हलविला 2344412 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = आयबेरिया | चित्र = Iberia_(2013).svg | चित्र_आकारमान = 200 px | IATA = IB | ICAO = IBE | callsign = IBERIA | स्थापना = २८ जून १९२७ | सुरुवात = | बंद = | विमानतळ = [[अदोल्फो सुआरेझ माद्रिद–बाराहास विमानतळ]] ([[माद्रिद]]) | मुख्य_शहरे = [[बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ]] ([[बार्सिलोना]]) | फ्रिकवंट_फ्लायर = आयबेरिया प्लस | एलायंस = [[वनवर्ल्ड]] | उपकंपन्या = [[एर नॉस्ट्रम]] | विमान संख्या = १२८ | गंतव्यस्थाने = १०० | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''¿Y mañana, te imaginas?'' | मुख्यालय = [[माद्रिद]], [[माद्रिद (संघ)|माद्रिद]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = [http://www.aireuropa.com/ www.aireuropa.com] }} [[चित्र:IBERIA Airbus A340-600; EC-LCZ@MIA;17.10.2011 626no (6733034051).jpg|250 px|इवलेसे|[[मायामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावरून उड्डाण करणारे आयबेरियाचे [[एरबस ए३४०]] विमान]] '''आयबेरिया''' ({{lang-es|Iberia, Líneas Aéreas de España, S.A. Operadora, Sociedad Unipersonal}}) ही [[स्पेन]] देशामधील सर्वात मोठी व राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. मद्रिद मुख्यालय असलेली आयबेरिया प्रामुख्याने [[युरोप]], [[उत्तर अमेरिका]], [[दक्षिण अमेरिका]], [[कॅरिबियन]] व [[कॅनरी द्वीपसमूह]] येथे प्रवासी विमानसेवा पुरवते. २००७ सालापासून आयबेरिया [[वनवर्ल्ड]] समूहाचा सदस्य आहे. == ताफा == आयबेरियाच्या विमान ताफ्यामधील सर्व विमाने [[एरबस]] कंपनीने बनवलेली आहेत. <center> {| class="toccolours" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse:collapse;text-align:center" |- style="background:#d71f29; color:#fff;" ! rowspan="2" style="width:125px;" |विमान ! rowspan="2" style="width:80px;" |वापरात ! rowspan="2" style="width:40px;" |ऑर्डरी ! rowspan="2" style="width:40px;" |तरतूदी ! colspan="3" |प्रवासी |- style="background:#d71f29; color:#fff;" ! style="width:25px;" | <abbr title="बिझनेस क्लास">P</abbr> ! style="width:25px;" | <abbr title="इकॉनॉमी क्लास">Y</abbr> ! style="width:29px;" | एकूण |- |[[एरबस ए३१९]]-१०० |13 |2 |— |44 |78 |122 |- |[[एरबस ए३२०]]-२०० |13 |7 |— |18 |162 |180 |- |[[एरबस ए३२१]]-२०० |17 |2 |— |46 |154 |200 |- |[[एरबस ए३३०]]-२०० |— |8<ref>[http://grupo.iberia.es/portal/site/WebCorporativa/menuitem.abb717cb888166100cd0cbfdf34e51ca?ib_contentId=712feccf30097410VgnVCM1000005ffe15acRCRD#.U9-aVON_uSo New longhaul aircraft for Iberia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304111608/http://grupo.iberia.es/portal/site/WebCorporativa/menuitem.abb717cb888166100cd0cbfdf34e51ca?ib_contentId=712feccf30097410VgnVCM1000005ffe15acRCRD#.U9-aVON_uSo |date=2016-03-04 }} (in english). Iberia. August 01, 2014</ref> |— |colspan="3"|<abbr title="To Be Announced">TBA</abbr> |- |[[एरबस ए३३०]]-३०० |8 |— |— |36 |241 |277 |- |[[एरबस ए३४०]]-३०० |7 |— |— |36 |218 |254 |- |[[एरबस ए३४०]]-६०० |17 |— |— |42 |300 |342 |- |[[एरबस ए३५०]]-९०० |— |8<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.airbus.com/newsevents/news-events-single/detail/iag-firms-up-for-8-airbus-a350-900/|title=News & Events single - Airbus, a leading aircraft manufacturer|publisher=|accessdate=24 April 2015|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402150213/http://www.airbus.com/newsevents/news-events-single/detail/iag-firms-up-for-8-airbus-a350-900/|url-status=dead}}</ref> |8 |colspan="3"|<abbr title="ठरायचे आहे">TBA</abbr> |- !एकूण !75 !27 !8 !colspan="3" class="unsortable"| |} </center> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.iberia.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स|Iberia|आयबेरिया}} [[वर्ग:स्पेनमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:वनवर्ल्ड]] pjokx2loo9k1gwj5lrt7wx1qd9xe89z 14 178109 2677350 1455707 2026-04-04T02:41:56Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677350 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:गॅबनी व्यक्ती]] 4xbl0tffzxiutc66wtatd58lz2g3zbt 4 179533 2677389 2676052 2026-04-04T04:38:33Z संतोष गोरे 135680 2677389 wikitext text/x-wiki '''[[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू|अलीकडील मृत्यू]]''' : {{*}} [[अली खामेनेई]] (२८ फेब्रुवारी २०२६), {{*}} [[महमूद अहमदिनेजाद]] (२८ फेब्रुवारी २०२६), {{*}} [[मधू मल्होत्रा]] (१३ मार्च २०२६), {{*}} [[मधुमिता राऊत]] (२१ मार्च २०२६), {{*}} [[दत्ता मेघे]] (२२ मार्च २०२६), {{*}} [[जयसिंगराव पवार]] (२६ मार्च २०२६), {{*}} [[विजयपत सिंघानिया]] (२८ मार्च २०२६), {{*}} [[प्रशांत बोस]] (३ एप्रिल २०२६) <noinclude> [[वर्ग:विकिपीडिया निर्वाह]] [[वर्ग:मुखपृष्ठ]] </noinclude> qq6ubghh0ayxadsu33siqblnswv6uc6 0 180260 2677154 1749267 2026-04-03T13:30:14Z Dharmadhyaksha 28394 {{विकिडेटा माहितीचौकट}} 2677154 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''डार्थ व्हेडर''' हे ''[[स्टार वॉर्स]]'' चित्रपट व पुस्तकमालिकेतील महत्त्वाचे पात्र आहे. [[वर्ग:स्टार वॉर्स]] hskmwb1u491pxiblifuhppfm17vqhpd 2677155 2677154 2026-04-03T13:34:52Z Dharmadhyaksha 28394 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677155 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''डार्थ व्हेडर''' हे ''[[स्टार वॉर्स]]'' चित्रपट व पुस्तकमालिकेतील महत्त्वाचे पात्र आहे. [[वर्ग:स्टार वॉर्स]] [[वर्ग:काल्पनिक व्यक्ती]] mnth0rwcbj00zkfe1e872hp7v3x5aol 0 194050 2677102 2606746 2026-04-03T12:48:18Z ~2026-20262-76 181729 2677102 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = वेस्ट इंडीज | image = | alt = मथळा पहा | caption = | nickname = विंडीज | association = [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] | captain = [[हेली मॅथ्यूज]] | coach = [[कोर्टनी वॉल्श]]<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/30018463/west-indies-cricket-courtney-walsh-named-west-indies-women-coach|title=Courtney Walsh named West Indies women's coach|work=ESPN Cricinfo|access-date=2 October 2020}}</ref> | icc_status = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेच्या सदस्यांची यादी|पूर्ण सदस्य]] | icc_member_year = १९२६ | icc_region = [[आयसीसी अमेरिका|अमेरिका]] | wodi_rank = ६वा | wt20i_rank = ६वा | wodi_rank_best = ५वा (१ ऑक्टो २०१५) <!-- तिचा संघ प्रथमच सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | wt20i_rank_best = ५वा | first_wtest = वि {{crw|AUS}} [[जॅरेट पार्क]], [[मॉन्टेगो बे]] येथे; ७-९ मे १९७६ | most_recent_wtest = वि {{crw|PAK}} [[नॅशनल बँक क्रिकेट एरिना, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]]; १५-१८ मार्च २००४ | num_wtests = १२ | num_wtests_this_year = ० | wtest_record = १/३<br />(८ अनिर्णित) | wtest_record_this_year = ०/० (० अनिर्णित) | first_wodi = वि {{crw|ENG}} [[लेन्सबरी स्पोर्ट्स ग्राउंड]], [[लंडन]] येथे; ६ जून १९७९ | most_recent_wodi = वि {{crw|PAK}} [[नॅशनल बँक क्रिकेट एरिना, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]]; २३ एप्रिल २०२४ | num_wodis = २१८ | num_wodis_this_year = ३ | wodi_record = ९६/११०<br />(३ बरोबरीत, ९ निकाल नाही) | wodi_record_this_year = ३/०<br />(० बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wwc_apps = ६ | wwc_first = [[१९९३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९३]] | wwc_best = उपविजेते ([[२०१३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०१३]]) | wwcq_apps = २ | wwcq_first = [[२००३ आयडब्ल्यूसीसी ट्रॉफी|२००३]] | wwcq_best = चॅम्पियन्स ([[२०११ महिला क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०११]]) | first_wt20i = वि {{crw|IRE}} [[केनुरे]], [[डब्लिन]] येथे; २७ जून २००८ | most_recent_wt20i = वि {{crw|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]]; ३ मे २०२४ | num_wt20is = १६९ | num_wt20is_this_year = ४ | wt20i_record = ८४/७६<br />(६ बरोबरीत, ३ निकाल नाही) | wt20i_record_this_year = ३/१<br />(० बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wwt20_apps = ८ | wwt20_first = [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] | wwt20_best = चॅम्पियन्स ([[२०१६ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२०१६]]) | h_pattern_la = | h_pattern_b = _Spikesonwhite | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFFF | h_body = 720524 | h_rightarm = FFFFFF | h_pants = FFFFFF | a_pattern_la = _yellowborder | a_pattern_b = | a_pattern_ra = _yellowborder | a_pattern_pants = _goldsides | a_leftarm = 720524 | a_body = 720524 | a_rightarm = 720524 | a_pants = 720524 | t_pattern_la = _yellow_thin_border | t_pattern_b = _win_t20wc26 | t_pattern_ra = _yellow_thin_border | t_pattern_pants = _goldsides | t_leftarm = 720524 | t_body = 720524 | t_rightarm = 720524 | t_pants = 720524 | asofdate = २ मे २०२४ }} '''वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ''', ज्याला '''विंडीज''' टोपणनाव आहे, हा कॅरिबियनमधील विविध देशांतील खेळाडूंचा एकत्रित संघ आहे जो आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये भाग घेतो. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वेस्ट इंडीजमधील क्रिकेट|महिला क्रिकेट संघ]] [[वर्ग:राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]] osghk50an9c12tasgirpj5utx4fs1y1 0 198471 2677413 2250963 2026-04-04T05:55:24Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[आयबेरिया (एरलाइन)]] to [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] 2677413 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] itae1iacp3qls24se8l1sjx9mtu2boh 0 200452 2677276 2637750 2026-04-03T18:00:53Z ~2026-20597-47 181745 2677276 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = अखंड सौभाग्यवती श्रीमंत महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती | पदवी = महाराणी | चित्र = Idols of Sambhaji I of Kolhapur with Queen Jijabai (cropped).jpg | चित्र_शीर्षक = महाराणी जिजाबाई सोबत छत्रपती संभाजी द्वितीय | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१४|१७१४]] - [[इ.स. १७६०|१७६०]] | राज्यारोहण = पट्टराणी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = जिजाबाई संभाजीराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[करवीरकर भवानीबाई|महाराणी भवानीबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती''' ह्या [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या [[पत्नी]] होत्या. [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर संस्थानाच्या]] त्या [[महाराणी]] होत्या. == परिचय == शिवपुत्र [[छत्रपती राजाराम महाराज]] आणि [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] ह्यांच्या सूनबाई तसेच करवीर राज्याचे [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या पत्नी म्हणजेच महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती होय. महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्या तोगलकर शिंधांच्या घराण्यातील नरसोजीराव शिंदे यांच्या कन्या होत्या. छत्रपती संभाजी महाराज ह्यांना एकूण ८ पत्नी होत्या. जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्या संभाजीराजांच्या चौथ्या पत्नी. महाराणी जिजाबाई साहेब ह्यांचा विवाह [[इ.स. १७२६]] रोजी झाला. त्यांचा लग्नासाठी अंदाजे ३ लाख रुपये खर्च आला. == राज्यकारभार == महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांनी प्रत्यक्ष कारभारात सहभाग हा १७५०-५१ (छत्रपती संभाजी महाराज ह्यांचा मृत्यूच्या किमान १० वर्ष आधी) पासून घेतला असावा कारण अनेक पत्र त्यांचा नावाने लिहली गेलेली आहेत. [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] ह्यांच्या मृत्यूनंतर (२० डिसेंबर १७६०) राज्यावर अनेक संकट आली पण महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती न डगमगता आपल्या बुद्धी चातुयनि सामोरे गेल्या. १७६१-१७७३ हा बारा वर्षांचा कार्यकाळ महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांचा राज्यकारभाराचा कार्यकाळ होय. == राजकारण == छत्रपती संभाजीराजे ह्यांना पुत्र नव्हते. त्यांच्या मृत्युनंतर नानासाहेब पेशव्यांनी "महादजी भोसले- मुंगीकर यांचा धाकटा भाऊ उमाजी त्यास बरोबर धावा आणि तेथे जाऊन त्यास राजा करावा. कारभार जिजाबाईंनी करावा." असे पत्र जिजाबाई साहेब छत्रपतींना पाठवले. असा बेत आखला पण महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांना हा बेत मान्य नव्हता. त्यामुळे नानासाहेब पेशव्यांनी विसाजी नारायण, सदाशिव अवधूत आणि महादजी भोसले ह्यांना फौजेसह रवाना केले. महाराणी पेशव्यांबरोबर वाटाघाटी करायचे प्रयत्न करत असताना युद्धाची देखील तयारी करत होते. अचानक एक दिवशी महाराणी जिजाबाईंच्या फौजेने हल्ला करून नानासाहेब पेशव्यांचा पराभव केला. महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपतींच्या मुत्सद्देगिरीची आणि पराक्रमाची कल्पना या प्रसंगाने सर्वानाच आणून दिली. २३ जून १७६१ रोजी नानासाहेब पेशव्यांचा मृत्यू झाला आणि माधवराव पेशवे गादीवर बसले. शरीफजीच्या वंशातील शाहजीराजे भोसले (खानवरकर) इंदापूर परगण्यात राहत होते. त्यांचा मुलगा माणकोजी यास दत्तक घ्यावा अशी छत्रपती संभाजीराजेंची मृत्यूपूर्वी इच्छा होती. हीच इच्छा आदेश मानून जिजाबाईसाहेब छत्रपतींनी माणकोजींना कोल्हापूर गादीवर बसवले आणि त्यांचं नामकरण शिवाजी असे केले. माधवराव पेशव्यांनी सुद्धा या निर्णयाला पाठिंबा दिला. अशा प्रकारे महाराणी जिजाबाई ह्यांनी एक मोठा वारसाहक्काचा तिढा सोडवला. == दूरदृष्टी == इंग्रजांचे समराज्य आणि सामर्थ्य मध्ये सुद्धा ह्या काळात वाढ होऊ लागली आणि त्यांचा उपद्रव मराठ्यांचा सत्तेला होऊ लागला. हे परकीय सामर्थ्य वेळीच नष्ट नाही केले तर त्याचे परिणाम वाईट होतील अशी कल्पना त्यांना आधीच आली होती. सावंतवाडीच्या दिवनाला १२ मार्च १७६५ रोजी लिहिलेल्या पत्रात असे म्हणले आहे की "कोवळा मोड आहे तो मोडिल्याने उत्तम. भारी जाहलेने सर्वांचे वाईट". ह्यावरून त्यांची दूरदृष्टी स्पष्ट होते. == इतिहास संशोधक == कोल्हापूर इतिहासाच्या संदर्भात असे म्हणता येईल की, हे राज्य महाराणी ताराबाई साहेब छत्रपती ह्यांनी स्थापन केले तर महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांनी त्याचे संरक्षण केले. दोन्ही महाराणी मध्ये एक गोष्ट साम्य देखील आहे की दोन्ही महाराणी प्रत्यक्ष युद्धात तलवार घेऊन भाग घेतला आहे. दोन्ही महाराणींच्या कर्तबगारीला विशेष महत्व आहे. युद्धात अनेक जय आणि पराजय आले पण त्यांनी राज्य रक्षिले हे विशेष. रियासतकार गो. स. सरदेसाई असे म्हणले आहे की, " जिजाबाई मोठी धोरणी होती. आपले व प्रतिपक्षाचे बलाबल ओळखून आणि प्रसंग पडेल त्याप्रमाणे वागून आपलाच हेका न चालिवता प्रसंगी पडते घेऊन ती आपले कार्य साधीत असे". == राजमुद्रा == महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांचा स्वतःचा शिक्का स्वंतत्र शिक्का ही होता. त्याचा मजकूर पुढील प्रमाणे, शंभुराजस्य भार्यां जिजादेव्या धरातले । बालेंदुरी वर्धिष्णुर्मुद्रा भद्राय राजते ॥ : [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 4u49j4jb0k91wkawzlrwal3rl9b4507 2677277 2677276 2026-04-03T18:01:20Z ~2026-20597-47 181745 2677277 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = अखंड सौभाग्यवती श्रीमंत महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती | पदवी = कोल्हापूर पहिल्या महाराणी | चित्र = Idols of Sambhaji I of Kolhapur with Queen Jijabai (cropped).jpg | चित्र_शीर्षक = महाराणी जिजाबाई सोबत छत्रपती संभाजी द्वितीय | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१४|१७१४]] - [[इ.स. १७६०|१७६०]] | राज्यारोहण = पट्टराणी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = जिजाबाई संभाजीराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[करवीरकर भवानीबाई|महाराणी भवानीबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती''' ह्या [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या [[पत्नी]] होत्या. [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर संस्थानाच्या]] त्या [[महाराणी]] होत्या. == परिचय == शिवपुत्र [[छत्रपती राजाराम महाराज]] आणि [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] ह्यांच्या सूनबाई तसेच करवीर राज्याचे [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या पत्नी म्हणजेच महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती होय. महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्या तोगलकर शिंधांच्या घराण्यातील नरसोजीराव शिंदे यांच्या कन्या होत्या. छत्रपती संभाजी महाराज ह्यांना एकूण ८ पत्नी होत्या. जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्या संभाजीराजांच्या चौथ्या पत्नी. महाराणी जिजाबाई साहेब ह्यांचा विवाह [[इ.स. १७२६]] रोजी झाला. त्यांचा लग्नासाठी अंदाजे ३ लाख रुपये खर्च आला. == राज्यकारभार == महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांनी प्रत्यक्ष कारभारात सहभाग हा १७५०-५१ (छत्रपती संभाजी महाराज ह्यांचा मृत्यूच्या किमान १० वर्ष आधी) पासून घेतला असावा कारण अनेक पत्र त्यांचा नावाने लिहली गेलेली आहेत. [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] ह्यांच्या मृत्यूनंतर (२० डिसेंबर १७६०) राज्यावर अनेक संकट आली पण महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती न डगमगता आपल्या बुद्धी चातुयनि सामोरे गेल्या. १७६१-१७७३ हा बारा वर्षांचा कार्यकाळ महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांचा राज्यकारभाराचा कार्यकाळ होय. == राजकारण == छत्रपती संभाजीराजे ह्यांना पुत्र नव्हते. त्यांच्या मृत्युनंतर नानासाहेब पेशव्यांनी "महादजी भोसले- मुंगीकर यांचा धाकटा भाऊ उमाजी त्यास बरोबर धावा आणि तेथे जाऊन त्यास राजा करावा. कारभार जिजाबाईंनी करावा." असे पत्र जिजाबाई साहेब छत्रपतींना पाठवले. असा बेत आखला पण महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांना हा बेत मान्य नव्हता. त्यामुळे नानासाहेब पेशव्यांनी विसाजी नारायण, सदाशिव अवधूत आणि महादजी भोसले ह्यांना फौजेसह रवाना केले. महाराणी पेशव्यांबरोबर वाटाघाटी करायचे प्रयत्न करत असताना युद्धाची देखील तयारी करत होते. अचानक एक दिवशी महाराणी जिजाबाईंच्या फौजेने हल्ला करून नानासाहेब पेशव्यांचा पराभव केला. महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपतींच्या मुत्सद्देगिरीची आणि पराक्रमाची कल्पना या प्रसंगाने सर्वानाच आणून दिली. २३ जून १७६१ रोजी नानासाहेब पेशव्यांचा मृत्यू झाला आणि माधवराव पेशवे गादीवर बसले. शरीफजीच्या वंशातील शाहजीराजे भोसले (खानवरकर) इंदापूर परगण्यात राहत होते. त्यांचा मुलगा माणकोजी यास दत्तक घ्यावा अशी छत्रपती संभाजीराजेंची मृत्यूपूर्वी इच्छा होती. हीच इच्छा आदेश मानून जिजाबाईसाहेब छत्रपतींनी माणकोजींना कोल्हापूर गादीवर बसवले आणि त्यांचं नामकरण शिवाजी असे केले. माधवराव पेशव्यांनी सुद्धा या निर्णयाला पाठिंबा दिला. अशा प्रकारे महाराणी जिजाबाई ह्यांनी एक मोठा वारसाहक्काचा तिढा सोडवला. == दूरदृष्टी == इंग्रजांचे समराज्य आणि सामर्थ्य मध्ये सुद्धा ह्या काळात वाढ होऊ लागली आणि त्यांचा उपद्रव मराठ्यांचा सत्तेला होऊ लागला. हे परकीय सामर्थ्य वेळीच नष्ट नाही केले तर त्याचे परिणाम वाईट होतील अशी कल्पना त्यांना आधीच आली होती. सावंतवाडीच्या दिवनाला १२ मार्च १७६५ रोजी लिहिलेल्या पत्रात असे म्हणले आहे की "कोवळा मोड आहे तो मोडिल्याने उत्तम. भारी जाहलेने सर्वांचे वाईट". ह्यावरून त्यांची दूरदृष्टी स्पष्ट होते. == इतिहास संशोधक == कोल्हापूर इतिहासाच्या संदर्भात असे म्हणता येईल की, हे राज्य महाराणी ताराबाई साहेब छत्रपती ह्यांनी स्थापन केले तर महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांनी त्याचे संरक्षण केले. दोन्ही महाराणी मध्ये एक गोष्ट साम्य देखील आहे की दोन्ही महाराणी प्रत्यक्ष युद्धात तलवार घेऊन भाग घेतला आहे. दोन्ही महाराणींच्या कर्तबगारीला विशेष महत्व आहे. युद्धात अनेक जय आणि पराजय आले पण त्यांनी राज्य रक्षिले हे विशेष. रियासतकार गो. स. सरदेसाई असे म्हणले आहे की, " जिजाबाई मोठी धोरणी होती. आपले व प्रतिपक्षाचे बलाबल ओळखून आणि प्रसंग पडेल त्याप्रमाणे वागून आपलाच हेका न चालिवता प्रसंगी पडते घेऊन ती आपले कार्य साधीत असे". == राजमुद्रा == महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांचा स्वतःचा शिक्का स्वंतत्र शिक्का ही होता. त्याचा मजकूर पुढील प्रमाणे, शंभुराजस्य भार्यां जिजादेव्या धरातले । बालेंदुरी वर्धिष्णुर्मुद्रा भद्राय राजते ॥ : [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 4eqfotlturpt2wvszxn4u8uo389e98a 2677280 2677277 2026-04-03T18:05:18Z ~2026-20597-47 181745 2677280 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = अखंड सौभाग्यवती श्रीमंत राजमाता जिजाबाई राणीसाहेब छत्रपती | पदवी = कोल्हापूर पहिल्या महाराणी | चित्र = Idols of Sambhaji I of Kolhapur with Queen Jijabai (cropped).jpg | चित्र_शीर्षक = महाराणी जिजाबाई सोबत छत्रपती संभाजी द्वितीय | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१४|१७१४]] - [[इ.स. १७६०|१७६०]] | राज्यारोहण = पट्टराणी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = जिजाबाई संभाजीराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[करवीरकर भवानीबाई|महाराणी भवानीबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती''' ह्या [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या [[पत्नी]] होत्या. [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर संस्थानाच्या]] त्या [[महाराणी]] होत्या. == परिचय == शिवपुत्र [[छत्रपती राजाराम महाराज]] आणि [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] ह्यांच्या सूनबाई तसेच करवीर राज्याचे [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या पत्नी म्हणजेच महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती होय. महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्या तोगलकर शिंधांच्या घराण्यातील नरसोजीराव शिंदे यांच्या कन्या होत्या. छत्रपती संभाजी महाराज ह्यांना एकूण ८ पत्नी होत्या. जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्या संभाजीराजांच्या चौथ्या पत्नी. महाराणी जिजाबाई साहेब ह्यांचा विवाह [[इ.स. १७२६]] रोजी झाला. त्यांचा लग्नासाठी अंदाजे ३ लाख रुपये खर्च आला. == राज्यकारभार == महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांनी प्रत्यक्ष कारभारात सहभाग हा १७५०-५१ (छत्रपती संभाजी महाराज ह्यांचा मृत्यूच्या किमान १० वर्ष आधी) पासून घेतला असावा कारण अनेक पत्र त्यांचा नावाने लिहली गेलेली आहेत. [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] ह्यांच्या मृत्यूनंतर (२० डिसेंबर १७६०) राज्यावर अनेक संकट आली पण महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती न डगमगता आपल्या बुद्धी चातुयनि सामोरे गेल्या. १७६१-१७७३ हा बारा वर्षांचा कार्यकाळ महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांचा राज्यकारभाराचा कार्यकाळ होय. == राजकारण == छत्रपती संभाजीराजे ह्यांना पुत्र नव्हते. त्यांच्या मृत्युनंतर नानासाहेब पेशव्यांनी "महादजी भोसले- मुंगीकर यांचा धाकटा भाऊ उमाजी त्यास बरोबर धावा आणि तेथे जाऊन त्यास राजा करावा. कारभार जिजाबाईंनी करावा." असे पत्र जिजाबाई साहेब छत्रपतींना पाठवले. असा बेत आखला पण महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांना हा बेत मान्य नव्हता. त्यामुळे नानासाहेब पेशव्यांनी विसाजी नारायण, सदाशिव अवधूत आणि महादजी भोसले ह्यांना फौजेसह रवाना केले. महाराणी पेशव्यांबरोबर वाटाघाटी करायचे प्रयत्न करत असताना युद्धाची देखील तयारी करत होते. अचानक एक दिवशी महाराणी जिजाबाईंच्या फौजेने हल्ला करून नानासाहेब पेशव्यांचा पराभव केला. महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपतींच्या मुत्सद्देगिरीची आणि पराक्रमाची कल्पना या प्रसंगाने सर्वानाच आणून दिली. २३ जून १७६१ रोजी नानासाहेब पेशव्यांचा मृत्यू झाला आणि माधवराव पेशवे गादीवर बसले. शरीफजीच्या वंशातील शाहजीराजे भोसले (खानवरकर) इंदापूर परगण्यात राहत होते. त्यांचा मुलगा माणकोजी यास दत्तक घ्यावा अशी छत्रपती संभाजीराजेंची मृत्यूपूर्वी इच्छा होती. हीच इच्छा आदेश मानून जिजाबाईसाहेब छत्रपतींनी माणकोजींना कोल्हापूर गादीवर बसवले आणि त्यांचं नामकरण शिवाजी असे केले. माधवराव पेशव्यांनी सुद्धा या निर्णयाला पाठिंबा दिला. अशा प्रकारे महाराणी जिजाबाई ह्यांनी एक मोठा वारसाहक्काचा तिढा सोडवला. == दूरदृष्टी == इंग्रजांचे समराज्य आणि सामर्थ्य मध्ये सुद्धा ह्या काळात वाढ होऊ लागली आणि त्यांचा उपद्रव मराठ्यांचा सत्तेला होऊ लागला. हे परकीय सामर्थ्य वेळीच नष्ट नाही केले तर त्याचे परिणाम वाईट होतील अशी कल्पना त्यांना आधीच आली होती. सावंतवाडीच्या दिवनाला १२ मार्च १७६५ रोजी लिहिलेल्या पत्रात असे म्हणले आहे की "कोवळा मोड आहे तो मोडिल्याने उत्तम. भारी जाहलेने सर्वांचे वाईट". ह्यावरून त्यांची दूरदृष्टी स्पष्ट होते. == इतिहास संशोधक == कोल्हापूर इतिहासाच्या संदर्भात असे म्हणता येईल की, हे राज्य महाराणी ताराबाई साहेब छत्रपती ह्यांनी स्थापन केले तर महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांनी त्याचे संरक्षण केले. दोन्ही महाराणी मध्ये एक गोष्ट साम्य देखील आहे की दोन्ही महाराणी प्रत्यक्ष युद्धात तलवार घेऊन भाग घेतला आहे. दोन्ही महाराणींच्या कर्तबगारीला विशेष महत्व आहे. युद्धात अनेक जय आणि पराजय आले पण त्यांनी राज्य रक्षिले हे विशेष. रियासतकार गो. स. सरदेसाई असे म्हणले आहे की, " जिजाबाई मोठी धोरणी होती. आपले व प्रतिपक्षाचे बलाबल ओळखून आणि प्रसंग पडेल त्याप्रमाणे वागून आपलाच हेका न चालिवता प्रसंगी पडते घेऊन ती आपले कार्य साधीत असे". == राजमुद्रा == महाराणी जिजाबाई साहेब छत्रपती ह्यांचा स्वतःचा शिक्का स्वंतत्र शिक्का ही होता. त्याचा मजकूर पुढील प्रमाणे, शंभुराजस्य भार्यां जिजादेव्या धरातले । बालेंदुरी वर्धिष्णुर्मुद्रा भद्राय राजते ॥ : [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] phrloc4lq9ltekzkl0xo03zju1t6teo 2677339 2677280 2026-04-04T02:22:11Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Aryan Bagkar|Aryan Bagkar]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2637750 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी जिजाबाई | पदवी = महाराणी | चित्र = Idols of Sambhaji I of Kolhapur with Queen Jijabai (cropped).jpg | चित्र_शीर्षक = महाराणी जिजाबाई सोबत छत्रपती संभाजी द्वितीय | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१४|१७१४]] - [[इ.स. १७६०|१७६०]] | राज्यारोहण = पट्टराणी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = जिजाबाई संभाजीराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[करवीरकर भवानीबाई|महाराणी भवानीबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी जिजाबाई भोसले''' ह्या [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या [[पत्नी]] होत्या. [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर संस्थानाच्या]] त्या [[महाराणी]] होत्या. == परिचय == शिवपुत्र [[छत्रपती राजाराम महाराज]] आणि [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] ह्यांच्या सूनबाई तसेच करवीर राज्याचे [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या पत्नी म्हणजेच महाराणी जिजाबाई होय. महाराणी जिजाबाई ह्या तोगलकर शिंधांच्या घराण्यातील नरसोजीराव शिंदे यांच्या कन्या होत्या. छत्रपती संभाजी महाराज ह्यांना एकूण ८ पत्नी होत्या. जिजाबाईसाहेब ह्या संभाजीराजांच्या चौथ्या पत्नी. महाराणी जिजाबाई ह्यांचा विवाह [[इ.स. १७२६]] रोजी झाला. त्यांचा लग्नासाठी अंदाजे ३ लाख रुपये खर्च आला. == राज्यकारभार == महाराणी जिजाबाई ह्यांनी प्रत्यक्ष कारभारात सहभाग हा १७५०-५१ (छत्रपती संभाजी महाराज ह्यांचा मृत्यूच्या किमान १० वर्ष आधी) पासून घेतला असावा कारण अनेक पत्र त्यांचा नावाने लिहली गेलेली आहेत. [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] ह्यांच्या मृत्यूनंतर (२० डिसेंबर १७६०) राज्यावर अनेक संकट आली पण महाराणी जिजाबाई न डगमगता आपल्या बुद्धी चातुयनि सामोरे गेल्या. १७६१-१७७३ हा बारा वर्षांचा कार्यकाळ महाराणी जिजाबाई ह्यांचा राज्यकारभाराचा कार्यकाळ होय. == राजकारण == छत्रपती संभाजीराजे ह्यांना पुत्र नव्हते. त्यांच्या मृत्युनंतर नानासाहेब पेशव्यांनी "महादजी भोसले- मुंगीकर यांचा धाकटा भाऊ उमाजी त्यास बरोबर धावा आणि तेथे जाऊन त्यास राजा करावा. कारभार जिजाबाईंनी करावा." असे पत्र जिजाबाईंना पाठवले. असा बेत आखला पण महाराणी जिजाबाई ह्यांना हा बेत मान्य नव्हता. त्यामुळे नानासाहेब पेशव्यांनी विसाजी नारायण, सदाशिव अवधूत आणि महादजी भोसले ह्यांना फौजेसह रवाना केले. महाराणी पेशव्यांबरोबर वाटाघाटी करायचे प्रयत्न करत असताना युद्धाची देखील तयारी करत होते. अचानक एक दिवशी महाराणी जिजाबाईंच्या फौजेने हल्ला करून नानासाहेब पेशव्यांचा पराभव केला. महाराणी जिजाबाईच्या मुत्सद्देगिरीची आणि पराक्रमाची कल्पना या प्रसंगाने सर्वानाच आणून दिली. २३ जून १७६१ रोजी नानासाहेब पेशव्यांचा मृत्यू झाला आणि माधवराव पेशवे गादीवर बसले. शरीफजीच्या वंशातील शाहजीराजे भोसले (खानवरकर) इंदापूर परगण्यात राहत होते. त्यांचा मुलगा माणकोजी यास दत्तक घ्यावा अशी छत्रपती संभाजीराजेंची मृत्यूपूर्वी इच्छा होती. हीच इच्छा आदेश मानून जिजाबाईसाहेबांनी माणकोजींना कोल्हापूर गादीवर बसवले आणि त्यांचं नामकरण शिवाजी असे केले. माधवराव पेशव्यांनी सुद्धा या निर्णयाला पाठिंबा दिला. अशा प्रकारे महाराणी जिजाबाई ह्यांनी एक मोठा वारसाहक्काचा तिढा सोडवला. == दूरदृष्टी == इंग्रजांचे समराज्य आणि सामर्थ्य मध्ये सुद्धा ह्या काळात वाढ होऊ लागली आणि त्यांचा उपद्रव मराठ्यांचा सत्तेला होऊ लागला. हे परकीय सामर्थ्य वेळीच नष्ट नाही केले तर त्याचे परिणाम वाईट होतील अशी कल्पना त्यांना आधीच आली होती. सावंतवाडीच्या दिवनाला १२ मार्च १७६५ रोजी लिहिलेल्या पत्रात असे म्हणले आहे की "कोवळा मोड आहे तो मोडिल्याने उत्तम. भारी जाहलेने सर्वांचे वाईट". ह्यावरून त्यांची दूरदृष्टी स्पष्ट होते. == इतिहास संशोधक == कोल्हापूर इतिहासाच्या संदर्भात असे म्हणता येईल की, हे राज्य महाराणी ताराबाईसाहेब ह्यांनी स्थापन केले तर महाराणी जिजाबाई ह्यांनी त्याचे संरक्षण केले. दोन्ही महाराणी मध्ये एक गोष्ट साम्य देखील आहे की दोन्ही महाराणी प्रत्यक्ष युद्धात तलवार घेऊन भाग घेतला आहे. दोन्ही महाराणींच्या कर्तबगारीला विशेष महत्व आहे. युद्धात अनेक जय आणि पराजय आले पण त्यांनी राज्य रक्षिले हे विशेष. रियासतकार गो. स. सरदेसाई असे म्हणले आहे की, " जिजाबाई मोठी धोरणी होती. आपले व प्रतिपक्षाचे बलाबल ओळखून आणि प्रसंग पडेल त्याप्रमाणे वागून आपलाच हेका न चालिवता प्रसंगी पडते घेऊन ती आपले कार्य साधीत असे". == राजमुद्रा == महाराणी जिजाबाई ह्यांचा स्वतःचा शिक्का स्वंतत्र शिक्का ही होता. त्याचा मजकूर पुढील प्रमाणे, शंभुराजस्य भार्यां जिजादेव्या धरातले । बालेंदुरी वर्धिष्णुर्मुद्रा भद्राय राजते ॥ : [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] dzoy131inbd0zyeudacq2edm68n7zgk 0 211361 2677278 2533592 2026-04-03T18:03:14Z ~2026-20597-47 181745 2677278 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = करवीर श्रीमंत संभाजी राजाराम छत्रपती महाराज | पदवी = [[छत्रपती]] | चित्र =Idols of Sambhaji I of Kolhapur with Queen Jijabai (cropped).jpg | चित्र_शीर्षक = छत्रपती संभाजी द्वितीय आणि महाराणी जिजाबाई | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य - कोल्हापूर संस्थान | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१४|१७१४]] - [[इ.स. १७६०|१७६०]] | राज्यारोहण = छत्रपती पदभिषेक | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = छत्रपती संभाजीराजे राजारामराजे भोसले | जन्म_दिनांक = [[२३ मे]] [[इ.स. १६९८|१६९८]] | जन्म_स्थान = [[राजगड| राजगड किल्ला]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[१८ डिसेंबर]] [[इ.स. १७६०|१७६०]] |मृत्यू_स्थान = [[पन्हाळा|पन्हाळा किल्ला]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[शिवाजी तृतीय]] | वडील = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] |आई = [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] |पत्नी = [[करवीरकर जिजाबाई|महाराणी जिजाबाई]] | संतति = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = |}} '''छत्रपती संभाजी द्वितीय'''(1698 - 18 डिसेंबर 1760) भोसले वंशजातीचा कोल्हापूरचा राजा होता. छत्रपती थोरले शिवाजी महाराजांचे नातु आणि छत्रपती पहीले राजाराम महाराजांचे द्वितीय पुत्र (थोरले राजाराम व महाराणी राजसबाई यांचे पुत्र) होते. दुसऱ्या सम्भाजींच्या सावत्र आई महाराणी ताराबाई यांनी थोरल्या शाहूच्या पराभवानन्तर कोल्हापूर येथे 1710 ते 1714 पर्यंत आपल्या पुत्र शिवाजी द्वितीयसह कोल्हापूरचे राज्य म्हणून कोल्हापूर राजगादीची स्थापना केली. त्या वेळी, राजसाबाईंनी ताराबाईंच्या विरोधात बण्ड केले आणि स्वतःचा पुत्र दुसऱ्या सम्भाजीला गादीवर बसवले. कोल्हापूरचे सिंहासनावर सम्भाजी द्वितीय ने 1714 ते 1760 पर्यंत राज्य केले. आपल्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीच्या काळात, सम्भाजींनी आपल्या चुलत भावाकडून म्हणजे थोरल्या शाहूकडून मराठा साम्राज्य प्रस्थापित करण्यास सहमती दर्शवली. 1731 मध्ये वारणेच्या तहात दोन्ही बाजूंनी स्वाक्षरी केली तेव्हा राज्याच्या वाटणीचा संघर्ष सम्पला. या करारानुसार दोन्ही बाजूंनी कृष्ण आणि तुंगभद्रा नद्यांमधील प्रदेश दुसरा सम्भाजी व थोरल्या शाहू महाराजांनी वाटून घेतला. दुसऱ्या सम्भाजी नन्तर गादीवर आलेल्या तिसऱ्या शिवाजीच्या काळात राजमाता म्हणून जिजीबाईंनी त्यांचे नेतृत्व केले. [[वर्ग:छत्रपती]] 8udczf4cfi1fll8auwz1peogvydhcrv 2677279 2677278 2026-04-03T18:04:44Z ~2026-20597-47 181745 2677279 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = करवीर श्रीमंत संभाजी राजाराम छत्रपती महाराज | पदवी = [[छत्रपती]] | चित्र =Idols of Sambhaji I of Kolhapur with Queen Jijabai (cropped).jpg | चित्र_शीर्षक = छत्रपती संभाजी द्वितीय आणि महाराणी जिजाबाई | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य - कोल्हापूर संस्थान | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१४|१७१४]] - [[इ.स. १७६०|१७६०]] | राज्यारोहण = छत्रपती पदभिषेक | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = छत्रपती संभाजीराजे राजारामराजे भोसले | जन्म_दिनांक = [[२३ मे]] [[इ.स. १६९८|१६९८]] | जन्म_स्थान = [[राजगड| राजगड किल्ला]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[१८ डिसेंबर]] [[इ.स. १७६०|१७६०]] |मृत्यू_स्थान = [[पन्हाळा|पन्हाळा किल्ला]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[शिवाजी तृतीय]] | वडील = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] |आई = [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] |पत्नी = [[करवीरकर जिजाबाई|महाराणी जिजाबाई]] | संतति = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = |}} '''संभाजी छत्रपती महाराज द्वितीय'''(1698 - 18 डिसेंबर 1760) भोसले वंशजातीचा कोल्हापूरचे राजा होते. छत्रपती थोरले शिवाजी महाराजांचे नातु आणि छत्रपती पहीले राजाराम महाराजांचे द्वितीय पुत्र (थोरले राजाराम व महाराणी राजसबाई यांचे पुत्र) होते. दुसऱ्या सम्भाजींच्या सावत्र आई महाराणी ताराबाई यांनी थोरल्या शाहूच्या पराभवानन्तर कोल्हापूर येथे 1710 ते 1714 पर्यंत आपल्या पुत्र शिवाजी द्वितीयसह कोल्हापूरचे राज्य म्हणून कोल्हापूर राजगादीची स्थापना केली. त्या वेळी, राजसाबाईंनी ताराबाईंच्या विरोधात बण्ड केले आणि स्वतःचा पुत्र दुसऱ्या सम्भाजीला गादीवर बसवले. कोल्हापूरचे सिंहासनावर सम्भाजी द्वितीय ने 1714 ते 1760 पर्यंत राज्य केले. आपल्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीच्या काळात, सम्भाजींनी आपल्या चुलत भावाकडून म्हणजे थोरल्या शाहूकडून मराठा साम्राज्य प्रस्थापित करण्यास सहमती दर्शवली. 1731 मध्ये वारणेच्या तहात दोन्ही बाजूंनी स्वाक्षरी केली तेव्हा राज्याच्या वाटणीचा संघर्ष सम्पला. या करारानुसार दोन्ही बाजूंनी कृष्ण आणि तुंगभद्रा नद्यांमधील प्रदेश दुसरा संभाजी व थोरल्या शाहू महाराजांनी वाटून घेतला. दुसऱ्या संभाजी नंतर गादीवर आलेल्या तिसऱ्या शिवाजीच्या काळात राजमाता म्हणून जिजीबाईंनी त्यांचे नेतृत्व केले. [[वर्ग:छत्रपती]] 68xy9lsi1uigfwwu60lb3qph3oitz6n 2677340 2677279 2026-04-04T02:22:16Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Aryan Bagkar|Aryan Bagkar]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2533592 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = छत्रपती संभाजीराजे राजारामराजे भोसले | पदवी = [[छत्रपती]] | चित्र =Idols of Sambhaji I of Kolhapur with Queen Jijabai (cropped).jpg | चित्र_शीर्षक = छत्रपती संभाजी द्वितीय आणि महाराणी जिजाबाई | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य - कोल्हापूर संस्थान | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१४|१७१४]] - [[इ.स. १७६०|१७६०]] | राज्यारोहण = छत्रपती पदभिषेक | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = छत्रपती संभाजीराजे राजारामराजे भोसले | जन्म_दिनांक = [[२३ मे]] [[इ.स. १६९८|१६९८]] | जन्म_स्थान = [[राजगड| राजगड किल्ला]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[१८ डिसेंबर]] [[इ.स. १७६०|१७६०]] |मृत्यू_स्थान = [[पन्हाळा|पन्हाळा किल्ला]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[शिवाजी तृतीय]] | वडील = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] |आई = [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] |पत्नी = [[करवीरकर जिजाबाई|महाराणी जिजाबाई]] | संतति = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = |}} '''छत्रपती संभाजी द्वितीय'''(1698 - 18 डिसेंबर 1760) भोसले वंशजातीचा कोल्हापूरचा राजा होता. छत्रपती थोरले शिवाजी महाराजांचे नातु आणि छत्रपती पहीले राजाराम महाराजांचे द्वितीय पुत्र (थोरले राजाराम व महाराणी राजसबाई यांचे पुत्र) होते. दुसऱ्या सम्भाजींच्या सावत्र आई महाराणी ताराबाई यांनी थोरल्या शाहूच्या पराभवानन्तर कोल्हापूर येथे 1710 ते 1714 पर्यंत आपल्या पुत्र शिवाजी द्वितीयसह कोल्हापूरचे राज्य म्हणून कोल्हापूर राजगादीची स्थापना केली. त्या वेळी, राजसाबाईंनी ताराबाईंच्या विरोधात बण्ड केले आणि स्वतःचा पुत्र दुसऱ्या सम्भाजीला गादीवर बसवले. कोल्हापूरचे सिंहासनावर सम्भाजी द्वितीय ने 1714 ते 1760 पर्यंत राज्य केले. आपल्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीच्या काळात, सम्भाजींनी आपल्या चुलत भावाकडून म्हणजे थोरल्या शाहूकडून मराठा साम्राज्य प्रस्थापित करण्यास सहमती दर्शवली. 1731 मध्ये वारणेच्या तहात दोन्ही बाजूंनी स्वाक्षरी केली तेव्हा राज्याच्या वाटणीचा संघर्ष सम्पला. या करारानुसार दोन्ही बाजूंनी कृष्ण आणि तुंगभद्रा नद्यांमधील प्रदेश दुसरा सम्भाजी व थोरल्या शाहू महाराजांनी वाटून घेतला. दुसऱ्या सम्भाजी नन्तर गादीवर आलेल्या तिसऱ्या शिवाजीच्या काळात राजमाता म्हणून जिजीबाईंनी त्यांचे नेतृत्व केले. [[वर्ग:छत्रपती]] gkvp9l3towslxk1r16n06kxez1uphvw 0 211364 2677282 2359669 2026-04-03T18:07:43Z ~2026-20597-47 181745 2677282 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{संदर्भहीन लेख}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = श्रीमंत शिवाजीराजे छत्रपती महाराज | पदवी = [[छत्रपती]] | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१०|१७१०]] - [[इ.स. १७१४|१७१४]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = [[२ सप्टेंबर]] [[इ.स. १७१०|१७१०]] | राज्यव्याप्ती = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = छत्रपती शिवाजीराजे राजारामराजे भोसले | जन्म_दिनांक = [[९ जून]] [[इ.स. १६९६|१६९६]] | जन्म_स्थान = [[जिंजी]], [[तामिळनाडू]] | मृत्यू_दिनांक = [[४ मार्च]] [[इ.स. १७२६|१७२६]] |मृत्यू_स्थान = [[कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = पद निर्माण | राजपद_वारस =[[ताराबाई भोसले]] | राजपद_वारस_प्रकार = राजमाता | उत्तराधिकारी = [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | वडील = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | आई = [[महाराणी ताराबाई]] | पत्नी = [[करवीरकर भवानीबाई|महाराणी भवानीबाई]] | संतती = [[राजाराम दुसरे|रामराजे छत्रपती]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = हर हर महादेव | राजचलन = | तळटिपा = |}} '''दुसरे शिवाजी''' किंवा '''शिवाजी राजाराम भोसले''' (जून ९, १६९६ - मार्च ४, १७२६) मराठ्यांचे छत्रपती थोरले राजाराम आणि त्यांची जेष्ठ पत्नी महाराणी ताराबाई यांचे पुत्र होते. थोरल्या राजाराम महाराजांचा मृत्यूनंतर, दुसऱ्या शिवाजी महाराजांना १७०० मध्ये त्यांची आई ताराबाईंनी राजमाता म्हणून कारभार पाहून मराठा साम्राज्याचे [[छत्रपती]] म्हणून स्थापित केले. त्यांचे चुलत भाऊ, छत्रपती थोरले शाहू हे १७०७ मध्ये मुघलांच्या तावडीतून सुटून आले तेव्हा ताराबाईंनी त्यांचा सिंहासनाचा वारसाचा हक्क धुडकावून आव्हान दिले. त्यामुळे मराठा साम्राज्याचे कोल्हापूर व सातारा असे दोन तुकडे झाले. शिवाजी द्वितीय ने १७१० ते १७१४ पर्यंत कोल्हापूरचा राजा म्हणून सेवा केली. त्या वेळी सावत्र आई राजासबाईने बंड केले आणि कोल्हापूर सिंहासनावर स्वतःचा पुत्र दुसऱ्या संभाजीला बसवले. [[वर्ग:छत्रपती]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] ltk8fhla6u3nf97jogee8kkthayhvhg 2677338 2677282 2026-04-04T02:22:06Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:103.181.217.27|103.181.217.27]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2359669 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{संदर्भहीन लेख}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = छत्रपती शिवाजीराजे राजारामराजे भोसले | पदवी = [[छत्रपती]] | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१०|१७१०]] - [[इ.स. १७१४|१७१४]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = [[२ सप्टेंबर]] [[इ.स. १७१०|१७१०]] | राज्यव्याप्ती = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = छत्रपती शिवाजीराजे राजारामराजे भोसले | जन्म_दिनांक = [[९ जून]] [[इ.स. १६९६|१६९६]] | जन्म_स्थान = [[जिंजी]], [[तामिळनाडू]] | मृत्यू_दिनांक = [[४ मार्च]] [[इ.स. १७२६|१७२६]] |मृत्यू_स्थान = [[कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = पद निर्माण | राजपद_वारस =[[ताराबाई भोसले]] | राजपद_वारस_प्रकार = राजमाता | उत्तराधिकारी = [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | वडील = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | आई = [[महाराणी ताराबाई]] | पत्नी = [[करवीरकर भवानीबाई|महाराणी भवानीबाई]] | संतती = [[राजाराम दुसरे|रामराजे छत्रपती]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = हर हर महादेव | राजचलन = | तळटिपा = |}} '''दुसरे शिवाजी''' किंवा '''शिवाजी राजाराम भोसले''' (जून ९, १६९६ - मार्च ४, १७२६) मराठ्यांचे छत्रपती थोरले राजाराम आणि त्यांची जेष्ठ पत्नी महाराणी ताराबाई यांचे पुत्र होते. थोरल्या राजाराम महाराजांचा मृत्यूनंतर, दुसऱ्या शिवाजी महाराजांना १७०० मध्ये त्यांची आई ताराबाईंनी राजमाता म्हणून कारभार पाहून मराठा साम्राज्याचे [[छत्रपती]] म्हणून स्थापित केले. त्यांचे चुलत भाऊ, छत्रपती थोरले शाहू हे १७०७ मध्ये मुघलांच्या तावडीतून सुटून आले तेव्हा ताराबाईंनी त्यांचा सिंहासनाचा वारसाचा हक्क धुडकावून आव्हान दिले. त्यामुळे मराठा साम्राज्याचे कोल्हापूर व सातारा असे दोन तुकडे झाले. शिवाजी द्वितीय ने १७१० ते १७१४ पर्यंत कोल्हापूरचा राजा म्हणून सेवा केली. त्या वेळी सावत्र आई राजासबाईने बंड केले आणि कोल्हापूर सिंहासनावर स्वतःचा पुत्र दुसऱ्या संभाजीला बसवले. [[वर्ग:छत्रपती]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] fy3ilc7tlvoxh7yx2zvqj64zwuczfah 0 212459 2677419 2250964 2026-04-04T05:56:31Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[आयबेरिया (एरलाइन)]] to [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] 2677419 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] itae1iacp3qls24se8l1sjx9mtu2boh 0 212798 2677281 2344902 2026-04-03T18:07:17Z ~2026-20262-76 181729 2677281 wikitext text/x-wiki '''कियाना जोसेफ''' ([[१ जानेवारी]], [[इ.स. २००१]] - [[ग्रॉस आयलेट]], [[सेंट लुसिया]]) ही {{crw|WIN}}कडून आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि डाव्या हाताने जलदगती गोलंदाजी करते.<ref>http://www.espncricinfo.com/wwc2009/content/player/769485.html</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:जोसेफ, कियाना}} [[वर्ग:वेस्ट इंडीजच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. २००१ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] p64htb015d6ug42fdocg7c9d240hbw7 0 214506 2677223 2478919 2026-04-03T16:16:51Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677223 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''लेसिया व्हिक्टोरिव्ना त्सुरेन्को''' (युक्रेनियन:Леся Вікторівна Цуренко;[[३० मे]], [[इ.स. १९८९|१९८९]]:[[वोलोडिमिरेट्स]], [[युक्रेन]] - ) ही युक्रेनची व्यावसायिक [[टेनिस]] खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फोरहँड तर दोन्ही हातांनी बॅकहँड फटका मारते. [[चित्र:Tsurenko WM19 (7) (48521711951).jpg|200px|इवलेसे|डावे|त्सुरेन्को]] {{DEFAULTSORT:त्सुरेन्को, लेसिया}} [[वर्ग:युक्रेनी महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] ibkb5x7kzegj86btfdmvqaoxjrykugw 0 214562 2677228 2478923 2026-04-03T16:17:11Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677228 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''एलिना मिखाइलोव्ना स्वितोलिना''' (युक्रेनियन:Еліна Михайлівна Світоліна;[[१२ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९९४|१९९४]]:[[ओडेसा]], [[युक्रेन]] - ) ही युक्रेनची व्यावसायिक [[टेनिस]] खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फोरहँड आणि दोन्ही हाताने बॅकहँड फटका मारते. {{DEFAULTSORT:स्वितोलिना एलिना}} [[वर्ग:युक्रेनी महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 8rnvncc2hwprvvx4bonltbr85zgot57 0 215252 2677163 2653991 2026-04-03T13:54:48Z ~2026-20428-68 181732 2677163 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Dr. Babasaheb Ambedkar .jpg|thumb|right|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] खालील गोष्टींना/संस्थांना [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांचे नाव दिलेले आहे. {{यादी विस्तार}} ==डॉ . बाबासाहेब आंबेडकर उद्यान , पणजी, गोवा== * [[आंबेडकर मेमोरियल पार्क]], लखनौ, उत्तर प्रदेश * भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर उद्यान, सावंतवाडी, सिंधुदुर्ग * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्टेडियम, बारामती, जि. पुणे * डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकर जन्म शताब्दी उद्यान, सिद्धार्थ काॅलनी, चेंबूर, मुंबई ४०० ०७१. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर उद्यान, ऑर्डनन्स फॅक्टरी, भुसावळ. *डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर उद्यान, न्यू बुधवार पेठ, सोलापूर. *डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर उद्यान,नेरूळ नवी मुंबई *भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर उद्यान,गौतमनगर मौजे - सुरेगांव ता.कोपरगांव जिल्हा -अहमदनगर 423602 *भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर वस्तिगृह कोपरगांव *भिमनगर माजलगाव,जिल्हा बिड. ==गावे, शहरे व स्थळे == * [[आंबेडकर नगर जिल्हा]], उत्तर प्रदेश. * [[डॉ. आंबेडकर नगर]] (महू), मध्य प्रदेश. * डॉ बाबासाहेब आंबेडकर नगर, नागपूर. *[[आंबेडकर नगर, जोधपूर जिल्हा]] * डॉ. आंबेडकर नगर, दक्षिण दिल्ली<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.onefivenine.com/india/villages/South-Delhi/South-Delhi/Dr.-Ambedkar-Nagar|title=Dr. Ambedkar Nagar, South Delhi|website=www.onefivenine.com|access-date=2018-05-14}}</ref> * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नगर, माणगाव, सिंधुदुर्ग. * भिमनगर, सुरत. * भिमनगर, धुळे. * विश्वभुषण डाॕ.बाबासाहेब आंबेडकर नगर, नरव्हाळ, ता.जि.धुळे. * विश्वरत्न डाॕ.बाबासाहेब आंबेडकर चौक दोंडाईचा, जिल्हा धुळे. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर इंटरनेशनल एअरपोर्ट नागपूर. * महान विद्याविषारद डाॕ.बाबासाहेब आंबेडकर नगर, साक्री, जिल्हा धुळे. * भिमनगर, ठाणे, महाराष्ट्र. * भिमनगर, धाराशिव, महाराष्ट्र. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मार्ग, किवळे, देहूरोड, पुणे महाराष्ट्र. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नगर, देहूरोड, पुणे ==कारखाने== * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर सहकारी साखर कारखाना, केशेगाव<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.loksatta.com/vruthanta-news/national-level-award-for-dr-ambedkar-factory-21464/|title=डॉ. आंबेडकर कारखान्यास देशपातळीवरील पुरस्कार जाहीर|date=2012-12-07|work=Loksatta|access-date=2018-05-14|language=mr-IN}}</ref> ==ग्रंथालय/वाचनालय== * भारतरत्न डॉ बाबासाहेब आंबेडकर सार्वजनिक वाचनालय, नागपूर * महान समाजसुधारक डाॕ.बाबासाहेब आंबेडकर सार्वाजनिक वाचनालय, चाळीसगाव,जिल्हा जळगाव. * डॉ बी आर आंबेडकर सेंट्रल लायब्ररी, जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय, नवी दिल्ली * विश्वरत्न डाॕ.बाबासाहेब आंबेडकर सभागृह वाचनालय लुंबिनी बुद्ध विहार परिसर,धुळे. == चित्रपट == {| class="wikitable sortable" |+ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यासंबंधी चित्रपट, नाटक, संस्था |- ! width="5%" | वर्ष ! width="25%" | चित्रपट ! width="6%" | भाषा ! width="15%" | दिग्दर्शक/निर्माता ! width="43%" | टीप ! width="6% | IMDB |- valign="top" | १९९० | '''[[भीम गर्जना]]''' | [[मराठी]] | | <ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.youtube.com/results?q=ambedkar+movies&sm=3|title=ambedkar movies - YouTube|website=m.youtube.com}}</ref> | |- valign="top" | १९९१ | '''[[बालक आंबेडकर (चित्रपट)|बालक आंबेडकर]]''' | [[कन्नड भाषा|कन्नड]] | | हिंदी भाषेतही डब <ref name="auto"/> | |- valign="top" | १९९३ | '''[[युगपुरुष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (चित्रपट)|युगपुरुष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]''' | मराठी | | <ref name="auto"/> | |- valign="top" | २००० | '''[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]''' | [[इंग्रजी]] | [[जब्बार पटेल]] | | |- valign="top" | २००५ | '''[[डॉ. बी.आर. आंबेडकर (चित्रपट)|डॉ. बी.आर. आंबेडकर]]''' | [[कन्नड]] | | | |- valign="top" | २०१० | '''[[रमाबाई भिमराव आंबेडकर (रमाई)]]''' | मूळ मराठी (हिंदीत डब) | | _{डॉ. आंबेडकरांच्या पत्नी रमाबाईंवर आधारित चित्रपट} | |- valign="top" | २०१० | '''[[शूद्रा: द राइझिंग]]''' | हिंदी | संजीव जायस्वाल | _{[[शूद्र]]ांच्या जीवनावर प्रकाश टाकणारा हा इ.स. २०१० चित्रपट बाबासाहेबांना समर्पित केला गेलेला आहे.} | |- valign="top" | २०१६ | '''[[रमाबाई (चित्रपट)|रमाबाई]]''' | कन्नड | | _{डॉ. आंबेडकरांच्या पत्नी रमाबाईंवर आधारित दुसरा चित्रपट} | |- valign="top" | २०१६ | '''[[बोले इंडिया जय भीम]]''' | मराठी (हिंदीतही डब) | | _{डॉ. आंबेडकरांचे कट्टर अनुयायी एन.एस. हरदास यांच्यावरील चित्रपट} | |- valign="top" | २०२१ | '''[[जय भीम (चित्रपट)|जय भीम]]''' | तमिळ (हिंदीतही डब) | | _{२०१३ मधील एका सत्य घटनेवर आधारित, ज्योतिका आणि सूर्या सिवकुमार निर्मित} | |} ==मालिका== * [[डॉ. आंबेडकर (मालिका)|डॉ. आंबेडकर]] — [[दुरदर्शन]] वाहिनीवरील एक हिंदी मालिका<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=xVpRtkeggp4|title=Special feature on Dr. B. R. Ambedkar - Part - 01|via=www.youtube.com}}</ref> * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] — [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर एक मराठी मालिका * [[एक महानायकः डॉ. बी.आर. आंबेडकर]] : — [[अँड टीव्ही]] वाहिनीवर एक हिंदी मालिका ==चौक व रस्ते/महामार्ग == * डॉ. बी.आर. आंबेडकर मार्ग, [[न्यू जर्सी]] शहर, [[अमेरिका]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://velivada.com/2015/05/28/in-new-jersey-city-usa-dr-b-r-ambedkar-avenue-road-named-after-dr-ambedkar-photos/|title=In New Jersey City, USA - Dr. B. R. Ambedkar avenue, road named after Dr. Ambedkar [Photos]|दिनांक=2015-05-28|संकेतस्थळ=Velivada|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-30}}</ref> * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चौक, [[जाफ्राबाद]], [[जालना जिल्हा]]. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मार्ग, [[सांगली]]. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मार्ग, ढवळी. * विश्वरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मार्ग, पी.टी.मधाळे नगर, शिगाव. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर रस्ता, खडकी, निगडी पुणे कॅंप, पुणे. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर रोड, ठाणे. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नगर, मालेगाव, जिल्हा. वाशीम. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नगर, जिल्हा अकोला. * विश्वरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मार्ग, अंबड, जिल्हा जालना. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चौक, सिल्लोड, जिल्हा. औंरंगाबाद. *'''डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर चौक, सोलापूर.''' *डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर रोड, दादर, मुंबई. (पूर्व द्रुतगती मार्ग) * डाॕ.बाबासाहेब आंबेडकर नगर, नरव्हाळ, जि. धुळे * डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर चौक, शेंदुर्जना (मोरे) मंगरुळपीर जि.वाशिम जिल्हा धुळे. * भारतरत्न डाॕ.बाबासाहेब आंबेडकर रोड,धुळे. * डाॕ.बाबासाहेब आंबेडकर संदेशभूमी स्थळ,धुळे. * बोधिसत्व डाॕ.बाबासाहेब आंबेडकर स्मृतीयात्रा लळींग किल्ले,जिल्हा धुळे. * विश्वरत्न डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर चौक, बोईसर, जिल्हा पालघर. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चौक, इंदिरा नगर, ठाणे. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर रोड, बंडगार्डन, पुणे. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चौक, कॅम्प वडवळ, पुणे. ==दवाखाने== * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर रुग्णालय व अनुसंधान केंद्र - नागपूर, महाराष्ट्र * डॉ बाबासाहेब आंबेडकर कॅन्टोमेंट जनरल हॉस्पिटल देहूरोड, पुणे महाराष्ट्र. == नाटके == * मी डॉक्टर आंबेडकर बोलतोय ( मराठी नाटक) , लेखक दिग्दर्शक आणि निर्माते :- सिद्धार्थ सिताराम मोरे , मुख्य कलाकार :-सुप्रिया सिद्धार्थ आणि सिद्धार्थ मोरे * युगपुरुष ( मराठी नाटक) , लेखक दिग्दर्शक आणि निर्माते :- सिद्धार्थ सिताराम मोरे , मुख्य कलाकार :-सुप्रिया सिद्धार्थ आणि सिद्धार्थ मोरे * चलो बुद्ध कि ओर... (हिंदी नाटक) , लेखक दिग्दर्शक आणि निर्माते :- सिद्धार्थ सिताराम मोरे , मुख्य कलाकार :-सुप्रिया सिद्धार्थ आणि सिद्धार्थ मोरे * रमाई (मराठी नाटक) , लेखक दिग्दर्शक आणि निर्माते :- सिद्धार्थ सिताराम मोरे , मुख्य कलाकार :-सुप्रिया सिद्धार्थ * नवी कहाणी... (हिंदी आणि मराठी नाटक) , लेखक दिग्दर्शक आणि निर्माते :- सिद्धार्थ सिताराम मोरे , मुख्य कलाकार :-सुप्रिया सिद्धार्थ आणि सिद्धार्थ मोरे * गांधी आणि आंबेडकर (मराठी नाटक), लेखक : प्रेमानंद गज्वी * ''वादळ निळ्या क्रांतीचे'' (नाटक, लेखक - प्रा. रामनाथ चव्हाण) * ''डॉ. आंबेडकर आणि गांधीजी'' - नाटक<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.youtube.com/results?q=ambedkars%20holy%20sites&sm=3|title=ambedkars holy sites - YouTube|website=m.youtube.com|language=mr|access-date=2018-05-14}}</ref> * ''प्रतिकार'' - नाटक<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.youtube.com/results?q=ambedkar+movies&sm=3|title=ambedkar movies - YouTube|website=m.youtube.com|language=mr|access-date=2018-05-14}}</ref> ==पक्ष, संस्था व संघटना == *आंबेडकराईट मुव्हमेंट ऑफ कल्चर अँड लिटरेचर<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://m.lokmat.com/nagpur/ambedkar-lifetime-achievement-award-tarachandra-khandekar/|title=ताराचंद्र खांडेकर यांना आंबेडकर जीवनगौरव पुरस्कार जाहीर|date=2018-01-27|work=Lokmat|access-date=2018-05-14|language=mr}}</ref> * आंबेडकर मक्कल ईयाक्कम * आंबेडकर राष्ट्रीय काँग्रेस * आंबेडकर समाज पक्ष * आंबेडकराईट पार्टी ऑफ इंडिया * भारतीय आंबेडकरी पक्ष * बहुजन समाज पक्ष (आंबेडकर) * भीमशक्ति नवयुवक मंडळ, मालेगांव, जिल्हा. वाशीम * भीम आर्मी * भीम सेना * आंबेडकर स्टुडंट असोसिएशन * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नॅशनल स्टुडंट फेडरेशन<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://dbansf.wordpress.com/|title=Dr. Babasaheb Ambedkar National Student's Federation|website=Dr. Babasaheb Ambedkar National Student's Federation|language=en-US|access-date=2018-05-14}}</ref> * [[आंबेडकर असोसिएशन ऑफ नॉर्थ अमेरिका]] * [[आंबेडकर इंटरनॅशनल सेंटर]] * [[आंबेडकर टाईम्स]] * [[डॉ. आंबेडकर इंटरनॅशनल मिशन]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.aimjapan.org/?page_id=145|title=Establishment|website=Ambedkar International Mission, Japan|language=en-US|access-date=2018-05-14|archive-date=2018-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220172112/http://www.aimjapan.org/?page_id=145|url-status=dead}}</ref> * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर इंटरनॅशनल असोसिएशन फॉर एज्युकेशन, जपान]] * [[जय भीम नेटवर्क, हंगेरी]] ==प्रतिष्ठान== * डॉ. आंबेडकर प्रतिष्ठान, दिल्ली * बोधिसत्व प्रतिष्ठान महाराष्ट्र राज्य, परभणी == पुतळे == ===विदेशातील पुतळे === भारताबाहेरील काही प्रमुख ठिकाणच्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या पुतळ्यांची यादी खालीलप्रमाणे: {| class="wikitable sortable" |- ! नाव !! प्रकार !! स्थान !! वर्ष !! चित्र !! उंची |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || अर्धाकृती || [[कोलंबिया विद्यापीठ]], अमेरिका || १९९१ || <!--[[File:|100px]]--> || |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || अर्धाकृती || [[लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स]], यु.के. || १९९४ || || |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || पूर्णाकृती || बुद्ध विहार, ओल्वरहाम्पटॉन, [[ग्रेट ब्रिटन]] || १४ ऑक्टो. २०००<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.geograph.org.uk/photo/3348115|title=Geograph:: Statue of Dr Ambedkar at the Buddha... (C) Roger Kidd|संकेतस्थळ=www.geograph.org.uk|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-30}}</ref>|| || |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || अर्धाकृती || सायमन फ्रेसर विद्यापीठ, [[कॅनडा]] || २००४<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/india/cult-of-bhim-spreading-across-world/articleshow/64361330.cms|title=Cult of Bhim spreading across world - टाइम्स ऑफ इंडिया|संकेतस्थळ=द टाइम्स ऑफ इंडिया|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-30}}</ref>|| || |- | [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा, कोयासन विद्यापीठ|डॉ. आंबेडकर पुतळा]] || पूर्णाकृती || [[कोयासन विद्यापीठ]], [[जपान]] || १० सप्टें. २०१५<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/dr-ambedkar-s-statue-unveiled-at-koyasan-university-in-japan-115091001246_1.html|title=Dr Ambedkar's statue unveiled at Koyasan University in Japan|last=India|first=Press Trust of|date=2015-09-10|work=Business Standard India|access-date=2018-12-30}}</ref>|||| |- | डॉ. आंबेडकर पुतळे || अर्धाकृती || [[डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर स्मारक]], [[लंडन]] || १४ नोव्हेंबर २०१५ || [[चित्र:Bust of Ambedkar at Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar Memorial, in London.jpg|100px]] || |- | डॉ. आंबेडकर पुतळे || पूर्णाकृती || [[डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर स्मारक]], [[लंडन]] || || || |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || अर्धाकृती || [[यॉर्क विद्यापीठ]], [[टोरंटो]], [[कॅनडा]] || ४ डिसेंबर २०१५ || || |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || अर्धाकृती || [[संयुक्त राष्ट्रसंघ]] || १४ एप्रिल २०१६<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/mumbai-news/statue-of-dr-ambedkar-unveiled-at-new-york-1227532/|title=डॉ. आंबेडकर यांचा अर्धपुतळा न्यूयॉर्कमध्ये|दिनांक=2016-04-15|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-30}}</ref>|| || ३.२५ फुट |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || अर्धाकृती || [[डॉ. आंबेडकर हायस्कूल, हंगेरी]] || १४ एप्रिल २०१६ || || |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || अर्धाकृती || [[युनिवर्सिटी ऑफ वेस्टर्न सिडनी]], [[ऑस्ट्रेलिया]] || १४ जुलै २०१६ || || |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || अर्धाकृती || [[ब्रॅंडीज विद्यापीठ]], बोस्टन, अमेरिका || २९ एप्रिल २०१७<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://velivada.com/2017/05/01/photos-dr-ambedkar-statue-installed-at-the-brandeis-university-boston-usa/|संकेतस्थळ=velivada.com|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-30}}</ref>|| || |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || अर्धाकृती || [[मेलबर्न विद्यापीठ]], [[ऑस्ट्रेलिया]] || ३०/३१ मार्च २०१८ || || |- | डॉ. आंबेडकर पुतळा || अर्धाकृती || [[युनिवर्सिटी ऑफ ऎसाच्युसेट्स ॲमहर्स्ट]], [[अमेरिका]] || ५ मे २०१८<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://indianewengland.com/2018/05/dr-b-r-ambedkars-bust-unveiled-at-university-of-massachusetts-amherst/|title=Dr. B.R. Ambedkar’s bust unveiled at University of Massachusetts-Amherst|last=Engl|पहिले नाव=India New|last2=News|दिनांक=2018-05-09|संकेतस्थळ=INDIA New England News|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-30|archive-date=2019-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215014908/http://indianewengland.com/2018/05/dr-b-r-ambedkars-bust-unveiled-at-university-of-massachusetts-amherst/|url-status=dead}}</ref>|| || |- | डॉ. आंबेडकरांचे पुतळे || पूर्णाकृती || [[दक्षिण आफ्रिका]] || २०१९ || || |} ---- ===भारतातील पुतळे === * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा ( इर्विन चौक ) सध्या (संविधान चौक), अमरावती ]], महाराष्ट्र. * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा (बिंदू चौक, कोल्हापूर)]], स्थापना:९ डिसेंबर १९५०. * संविधान चौक, नागपूर, महाराष्ट्र. ---- * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा, भारतीय संसद|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा]], [[भारतीय संसद]], [[दिल्ली]], २ एप्रिल १९६७ (१५ फूट उंची). [[चित्र:Statue of Dr. Babasaheb Ambedkar in front of Indian Parliament perennially directing its proceedings against social reaction!.jpg|100px]] --- * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा, [[चवदार तळे]], [[महाड]]. [[चित्र:Statue of DR. B.R. Ambedkar at Chavdar Tale Mahad.jpg|centre|100px]] ---- * [[समतेचा पुतळा]], [[इंदू मिल]], [[मुंबई]] ३५० फूट (निर्मिती बाकी आहे). * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा, लेह]], [[लडाख]]. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा, [[तिरुवनंतपुरम]] २००५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.yentha.com/news/view/4/statues-at-trivandrum-bhimrao-ramji-ambedkar-14-april-1891-6-december-1956|title=Statues Of Trivandrum : Bhimrao Ramji Ambedkar - Trivandrum News {{!}} Yentha.com|last=yentha.com|website=www.yentha.com|language=en|access-date=2018-05-14}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, पुतळा, ठाणे रेल्वे स्थानक (पश्चिम). * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा, कोर्टनाका, ठाणे पश्चिम. * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा, भिमजन्मभुमी, डॉ. आंबेडकर नगर, महू, मध्यप्रदेश. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर पुतळा, चेंबूर, मुंबई == पुरस्कार व पारितोषिके == {{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे दिले जाणारे पुरस्कार}} * भारतरत्न डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर पुरस्कार * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आदर्श पत्रकार * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर ज्ञानपिपासू विद्यार्थी पुरस्कार ==पुस्तके== {{मुख्य|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यावरील पुस्तके}} * [[बोल महामानवाचे]] * [[आंबेडकर अँड बुद्धिझम]] ==बौद्ध विहारे== * डॉ. आंबेडकर बुद्ध विहार, राजाजीपुरम, लखनौ (उत्तर प्रदेश)<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.elistindia.com/drambedkarbuddhaviharrajajipur|title=Dr Ambedkar Buddha Vihar, Rajajipuram, Lucknow, Up - NEAR F-1014, RAJAJIPURAM, LUCKNOW, U.P. INDIA., Lucknow - Photos - Phone Number - Email - Buddhist Temple - eListIndia.com|work=eListIndia.com|access-date=2018-05-14|language=en-US}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * डॉ. आंबेडकर बौद्ध विहार, ललितपूर (उत्तर प्रदेश)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://navayan.com/buddhavihar.php?city=lalitpur&name=dr-ambedkar-buddha-vihar&id=695|title=Dr Ambedkar Buddha Vihar,, Lalitpur|website=NavayanDotCom|access-date=2018-05-14}}</ref> * बोधिसत्व डॉ. आंबेडकर बुद्ध विहार, गोंदिया ==मंडळे== * भीमज्योत मित्र मंडळ (डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नगर भांबर्डे, तालुका- मुळशी, जिल्हा- पुणे) * भिमशक्ती तरुण मित्र मंडळ (डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर नगर, कोतन,तालुका-पाटोदा,जिल्हा-बीड) * नागसेन पंचशील मंडळ शेंदूरजना (मोरे) तालुका. मंगरुळपीर जि.वाशिम == योजना == * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कृषी स्वावलंबन योजना (जानेवारी २०१७)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://m.lokmat.com/bhandara/dr-ambedkar-agriculture-swavalamban-scheme-beneficial-farmers/|title=http://m.lokmat.com/bhandara/dr-ambedkar-agriculture-swavalamban-scheme-beneficial-farmers/|website=m.lokmat.com|access-date=2018-05-14}}</ref> * [[भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्वाधार योजना]] (मार्च २०१७)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://sjsa.maharashtra.gov.in/en/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A8-%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%AC-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%BE|title=भारतरत्न डॉ बाबासाहेब आंबेडकर स्वाधार योजना {{!}} Social Justice & Special Assistance Department|संकेतस्थळ=sjsa.maharashtra.gov.in|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-30}}</ref> * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जीवन प्रकाश योजना]] (१४ एप्रिल २०२१ – ६ डिसेंबर २०२१) ==वसतिगृहे== लातूर जिल्हा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर अनुसूचित जाती व नवबौद्ध मुलांची शासकीय निवासी शाळा लामजना ता.औसा जि.लातूर महाराष्ट्रातील वसतिगृहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://sjsa.maharashtra.gov.in/mr/hostels-mr|title=वसतिगृहे {{!}} सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाच्या|संकेतस्थळ=sjsa.maharashtra.gov.in|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-30}}</ref> ;अहमदनगर जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, श्रीगोंदा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, शेवगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, संगमनेर * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, जामखेड * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, पाथर्डी * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, अहमदनगर <br> '''सोलापूर जिल्हा''' * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, सोलापूर ;अकोला जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, अकोला * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, अक्कोट ;अमरावती जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, चंदुर रेल्वे * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, दर्यापूर * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, परतवाडा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, धार्नी * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, नांदगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, खांडेश्वर ;औरंगाबाद जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, औरंगाबाद * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, पैठण * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, वैजापूर * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, नवे औरंगाबाद ;बीड जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, बीड * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, गेवराई * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, परळी वैजनाथ * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, अंबाजोगाई ;भंडारा जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, भंडारा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, तुमसर ;बुलढाणा जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, चिखली * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, बुलढाणा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, जळगाव जामोद * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, देऊळगाव राजा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, शेगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, मेहकर * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, नांदुरा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, खामगाव ;गोदिंया जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, गोंदिया ;हिंगोली जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, वसमत * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, कळमनुरी * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, हिंगोली ;जळगाव जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, जळगाव (जूने) * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, बोधवाड * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, मुक्ताईनगर, जळगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, अमलनेर, जळगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, भुसावळ, जळगाव ;जालना जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, अंबड * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, जालना * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, घनसावंगी ;कोल्हापूर जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, गढीनगेलाई * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, चांदगड * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, आज्रा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, हातकनंगळे * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, शिरोळ * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, कोल्हापूर * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, मोरगोट्टी * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, कागळ * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, राधानगरी * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, गारगोटी ;लातूर जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, लातूर ;मुंबई जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, वरळी, मुंबई ;नागपूर जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, गड्डीगोदाम, नागपूर * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, भवन नगर, नागपूर * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, राजनगर, नागपूर * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, उमरेड ;नांदेड जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, नांदेड * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, धर्माबाद * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, गांधीनगर, बिलोले * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, उमरी * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, नायगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, हदगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, अर्धापुर ;नाशिक जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, नाशिक * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, लासलगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, मालेगाव ;उस्मानाबाद जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, तुळजापूर * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, नळदुर्ग, पुळजापूर * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, कालम्ब * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, उस्मानाबाद * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, परांडा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, लोहरा ;परभणी जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, परभणी ;पुणे जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, सासवड, पुणे * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, भोर, पुणे * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, हादासपूर, पुणे * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, परमनी * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, इंदापूर, जि. पुणे. • डॉ बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह,कोरेगाव पार्क, विश्रांतवाडी, जि.पुणे. ;सांगली जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, सांगली * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, तासगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, जाट * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, शिरला * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, सुत्तगिरी (ता. वडाळा) ;सातारा जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, कराड * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, दहीवाडी * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, रामपूर पठाण * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, फलटण * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, खाटव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, कोरेगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, सातारा ;सिंधुदुर्ग जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, मालवण * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, कणकवली * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, वेंगुर्ला ;वर्धा जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, फुलगाव * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, आर्वी * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, हिंगणघाट * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, सेवाग्राम ;वाशिम जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, करंजा ;यवतमाळ जिल्हा * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, यवतमाळ * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, पुसद * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, वणी * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मागासवर्गीय मुलांचे शासकीय वसतिगृह, उमरखेड == विमानतळे == * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]], [[नागपूर]] * [[डॉ. भीमराव आंबेडकर विमानतळ]], [[मेरठ]], [[उत्तर प्रदेश]] == विद्यापीठे व शैक्षणिक संस्थाने== # [[डॉ. बी.आर. आंबेडकर मुक्त विद्यापीठ]], [[तेलंगणा]] # [[बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर बिहार विद्यापीठ]], [[मुजफ्फरपूर]] # [[आंबेडकर विद्यापीठ दिल्ली]] # [[डॉ. बी.आर. आंबेडकर राष्ट्रीय विधी विद्यापीठ]] — सोनिपत, हरियाणा # [[डॉ. बी.आर. आंबेडकर सामाजिक शास्त्र विद्यापीठ]], [[महू]], [[मध्य प्रदेश]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ]], [[औरंगाबाद]], [[महाराष्ट्र]] # [[डॉ. बी.आर. आंबेडकर विद्यापीठ, श्रीकाकुलम]], आंध्रप्रदेश # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर तंत्रज्ञान विद्यापीठ]], [[लोणेरे]], [[महाराष्ट्र]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मुक्त विद्यापीठ]], [[गुजरात]] # [[डॉ. बी.आर. आंबेडकर राष्ट्रीय तंत्रज्ञान संस्थान, जालंधर]], [[पंजाब]] # [[तमिळनाडू डॉ. आंबेडकर विधी विद्यापीठ]], [[चेन्नई]] # [[बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर विद्यापीठ]], [[लखनौ]], [[उत्तर प्रदेश]] # [[डॉ. भीमराव आंबेडकर विद्यापीठ, आग्रा]], [[उत्तर प्रदेश]] # [[डॉ. भीमराव आंबेडकर विधी विद्यापीठ]], [[जयपूर]], [[राजस्थान]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://university-nic.in/state-universities/admission-2018-19-2/|title=Dr. Bhimrao Ambedkar Law University,Rajasthan Admission 2019–20|दिनांक=2018-12-10|संकेतस्थळ=Govt University Info.|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-30|archive-date=2018-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828170257/http://university-nic.in/state-universities/admission-2018-19-2/|url-status=dead}}</ref> == शाळा व महाविद्यालये== ===भारताबाहेरील=== * [[डॉ. आंबेडकर हायस्कूल, हंगेरी]] ===ओडिसा=== * Dr. Ambedkar Memorial +2 Residential College, Rourkela (DAMRC) *Dr. Ambedkar Memorial Industrial Institute of Safety (DAMIIS) * Dr. Ambedkar Memorial Institute of Information Technology & Management Sciences (DAMITS), Jagda * Dr. Ambedkar Memorial Institute of Medical Technology (DAMIMT) * Dr. Ambedkar Memorial Institute of Training Centre (DAMITC) ===पश्चिम बंगाल=== * डॉ. बी.आर. महाविद्यालय, बेताई (प. बंगाल)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brambedkarcollegebetai.in/|title=Dr. B.R. Ambedkar College, Betai|website=www.brambedkarcollegebetai.in|access-date=2018-05-14|archive-date=2018-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610121248/http://brambedkarcollegebetai.in/|url-status=dead}}</ref> ===बिहार=== * डॉ. बी.आर. आंबेडकर एज्युकेशन महाविद्यालय, भालुआ (बिहार)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.drbracoe.com/|title=DR. B.R. AMBEDKAR COLLEGE OF EDUCATION – DR. B.R. AMBEDKAR COLLEGE OF EDUCATION}}</ref> ===उत्तर प्रदेश === * डॉ. बी.आर. आंबेडकर डेंटल महाविद्यालय, पटना<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ambedkardental.co.in/|title=Dr. B.R. AMBEDKAR INSTITUTE OF DENTAL SCIENCES & HOSPITAL|website=ambedkardental.co.in|language=en-US|access-date=2018-05-14|archive-date=2018-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517171647/http://ambedkardental.co.in/|url-status=dead}}</ref> === कर्नाटक=== * [[डॉ. आंबेडकर बीबीएम महाविद्यालय, शिमोगा]], [[कर्नाटक]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.icbse.com/colleges/dr-ambedkar-b-b-m-college-shimoga/11824/2|title=Dr. Ambedkar B.B.M. College, Shimoga. Shimoga - Karnataka|website=iCBSE|language=en|access-date=2018-05-14}}</ref> ===दिल्ली=== * डॉ. भीमराव आंबेडकर महाविद्यालय, नवी दिल्ली<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://collegedunia.com/college/617-dr-bhim-rao-ambedkar-college-new-delhi/gallery|title=Dr. Bhim Rao Ambedkar College, New Delhi|website=Collegedunia|access-date=2018-05-14}}</ref> ===महाराष्ट्र=== * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्मृती विधी महाविद्यालय, धुळे]] * [[डॉ. आंबेडकर कला, वाणिज्य व विज्ञान महाविद्यालय, चंद्रपूर]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dacchanda.ac.in/|title=Dr.Ambedkar College|website=www.dacchanda.ac.in|language=en|access-date=2018-05-14|archive-date=2018-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180609105656/http://www.dacchanda.ac.in/|url-status=dead}}</ref> * [[डॉ. आंबेडकर समाजसेवा महाविद्यालय, वर्धा]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://dracsw.com/|title=Dr. Ambedkar University Nagpur|website=dracsw.com|access-date=2018-05-14|archive-date=2018-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180118040732/http://dracsw.com/|url-status=dead}}</ref> * [[डॉ. आंबेडकर महाविद्यालय, नागपूर]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://dacn.in/|title=Dr. Ambedkar College, Nagpur|website=dacn.in|language=en|access-date=2018-05-14}}</ref> * डॉ. आंबेडकर महाविद्यालय, [[वडाळा]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ambedkarcollege.net/default.aspx|title=Dr. Ambedkar College Wadala {{!}} Home|website=www.ambedkarcollege.net|access-date=2018-05-14|archive-date=2018-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180606053644/http://www.ambedkarcollege.net/Default.aspx|url-status=dead}}</ref> * डॉ. आंबेडकर विधी महाविद्यालय, मुंबई <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://ambedkarlawcollege.in/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-10-02 |archive-date=2017-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171005154216/http://ambedkarlawcollege.in/ |url-status=dead }}</ref> * [[डॉ. आंबेडकर विधी महाविद्यालय, औरंगाबाद]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://targetstudy.com/institute/27521/dr-ambedkar-law-college/|title=Dr. Ambedkar Law College, Aurangabad, Maharashtra {{!}} About College {{!}} Courses Offered {{!}} Contact Details|last=targetstudy.com|website=targetstudy.com|access-date=2018-05-14}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://m.prokerala.com/education/dr-ambedkar-college-of-law-aurangabad-39660.html|title=Dr. Ambedkar College Of Law,aurangabad, Maharashtra|website=m.prokerala.com|language=en|access-date=2018-05-14}}{{मृत दुवा|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय, गोंदिया * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय, वडगाव]], [[कोल्हापूर जिल्हा]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कला व वाणिज्य महाविद्यालय, औरगांबाद]] (स्थापना १९६०)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://m.prokerala.com/education/dr-babasaheb-ambedkar-college-of-arts-and-commerce-aurangabad-39529.html|title=Dr. Babasaheb Ambedkar College Of Arts And Commerce,aurangabad, Maharashtra|website=m.prokerala.com|language=en|access-date=2018-05-14}}{{मृत दुवा|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://education-india.in/Education/Colleges/College_Details.php?CollegeId=4 |title=संग्रहित प्रत |access-date=2020-03-13 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716104937/http://education-india.in/Education/Colleges/College_Details.php?CollegeId=4 |url-status=dead }}</ref> * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय, [[महाड]]<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://drbacmahad.org/pcs/ |title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय, महाड, रायगड |access-date=2017-10-02 |archive-date=2017-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171005015632/http://drbacmahad.org/pcs/ |url-status=dead }}</ref> * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय, पेठ वडगाव (ता. हातकणंगले, जि. कोल्हापूर) * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय, चेंबूर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय]], [[चेंबूर]], मुंबई<ref name="auto1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dbacollege.in/|title=!! Dr Babasaheb Ambedkar College Of Arts, Science and Commerce !!|website=www.dbacollege.in|access-date=2017-10-02|archive-date=2017-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928124315/http://www.dbacollege.in/|url-status=dead}}</ref> * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विधी महाविद्यालय, नागपूर]] * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर अभियांत्रिकी व संशोधन महाविद्यालय, मुंबई<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://dbacer.edu.in/|title=DBACER {{!}} Engineering College in Nagpur, Maharashtra|website=dbacer.edu.in|language=en|access-date=2018-05-14|archive-date=2018-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508192731/http://dbacer.edu.in/|url-status=dead}}</ref> * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय, मुंबई <ref name="auto1"/> * भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय, पुणे <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://bcud.unipune.ac.in/utilities/college_search/CAAP014140_ENG/Pune_University_College|title=Bharatratn Dr. Babasaheb Ambedkar Mahavidyalay|website=bcud.unipune.ac.in|access-date=2018-05-14}}</ref> * डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकर जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, माणगाव, ता. कुडाळ, जि. सिंधुदुर्ग * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्मारक समिती सावली - रमाबाई आंबेडकर विद्यालय तथा कनिष्ठ महाविद्यालय ==शैक्षणिक संस्था== # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संशोधन व प्रशिक्षण संस्था]], [[पुणे]] ([[बार्टी]]) ==सभागृहे व भवने== * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर सांस्कृतिक भवन, पुणे<ref>https://www.pmc.gov.in/en/dr-babasaheb-ambedkar-sanskrutik-bhavan</ref> ==संमेलने== * [[आंबेडकरी साहित्य संमेलन]] * [[आंबेडकरी युवा साहित्य संमेलन]] * [[आंबेडकरी वैचारिक साहित्य संमेलन]] * [[आंबेडकरी साहित्य व संस्कृती संवर्धन महामंडळ]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विचारवेध साहित्य संमेलन]] * [[कृषी साहित्य संमेलन|फुले-आंबेडकरी कृषी साहित्य संमेलन]] * [[फुले आंबेडकर विचार प्रसार साहित्य संमेलन]] * [[फुले-आंबेडकर साहित्य संमेलन]] * [[फुले-आंबेडकरी विचारधारा परिषद साहित्य संमेलन]] * [[फुले-शाहू-आंबेडकर राष्ट्रीय साहित्य संमेलन]] * [[मार्क्स, गांधी, आंबेडकर विचारमंथन संमेलन]] * [[वैदर्भीय आंबेडकरी साहित्य संमेलन]] * बोधिसत्त्व विचार जागर साहित्य संमेलन - बोधिसत्त्व विचार जागर साहित्य मंच सावंतवाडी, सिंधुदुर्ग,महाराष्ट्र ==वास्तू स्मारके == # [[भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्मारक मुक्तिभूमी]] — येवला, महाराष्ट्र # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय केंद्र]] — दिल्ली #[[भीम जन्मभूमी]] — डॉ. आंबेडकर नगर, महू, मध्यप्रदेश #[[भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्मारक (ऐरोली, मुंबई)|भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्मारक]] — ऐरोली, नवी मुंबई #[[आंबेडकर मेमोरिअल पार्क]] — लखनौ, [[उत्तर प्रदेश]] #[[चैत्यभूमी|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महापरिनिर्वाण स्मारक]] — [[चैत्यभूमी|चैत्यभूमी,]] दादर, मुंबई, महाराष्ट्र #[[दीक्षाभूमी|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर धम्मदीक्षा स्मारक]] [[दीक्षाभूमी]] — नागपूर, महाराष्ट्र #[[भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारक]] — [[महाड]], रायगड जिल्हा, महाराष्ट्र #[[डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर स्मारक]] — [[लंडन]] #[[डॉ. आंबेडकर राष्ट्रीय स्मारक]] — दिल्ली #[[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्मारक, आंबडवे]], मंडणगड, जि. रत्‍नागिरी, महाराष्ट्र #[[संकल्प भूमी|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संकल्प भूमी]] — [[वडोदरा]], [[गुजरात]] ==स्थानके== ;रेल्वे स्थानक (स्टेशन), बस स्टॅंड, रिक्षा स्टॅंड व इतर स्थानके * डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर बस स्टॉप, पुणे == स्टेडियम == ===महाराष्ट्र=== * [[भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्टेडियम, बारामती]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्टेडियम, सांगली]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्टेडियम, नाशिक]] ===दिल्ली=== * [[डॉ. आंबेडकर स्टेडियम, नवी दिल्ली]] ===कर्नाटक=== * डॉ. आंबेडकर स्टेडियम, कर्नाटक '''उत्तरप्रदेश''' डॉ. भीमराव आंबेडकर स्पोर्ट्स स्टेडियम, सहारनपूर '''उत्तराखंड''' डॉ. बी आर आंबेडकर स्टेडियम, देहरादून '''तेलंगणा''' डॉ. बी आर आंबेडकर स्टेडियम, करीमनगर '''हरयाणा''' डॉ. भीमराव आंबेडकर खेळ परिसर, बडली रोड, आर्यनगर, बहादूरगड == इतर== * [[नवयान|भीमयान बौद्ध धम्म]] (नवयान) * [[जय भीम]] * [[रेडिओ जय भिम]] * [[Jaybhimtalk]] ==हे सुद्धा पहा == * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] * [[आंबेडकर कुटुंब]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा जीवनक्रम]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विषयी पुस्तके]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी लिहिलेली पुस्तके]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे विचार]] * [[सर्वात महान भारतीय (सर्वेक्षण)]] ==संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Things named after B. R. Ambedkar|{{लेखनाव}}}} {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर|*]] [[वर्ग:व्यक्तींच्या नावावर असलेल्या गोष्टींच्या याद्या|आंबेडकर]] [[वर्ग:स्मारके]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी| ]] ekhewom825k8t5i1kfgv36aa6nj6qo5 0 228125 2677240 2637745 2026-04-03T17:38:57Z ~2026-20597-47 181745 2677240 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी जानकीबाई छत्रपती | पदवी = महाराणी | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजी]] | पूर्ण_नाव = जानकीबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६७४|१६७४]] | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[महाराणी येसूबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[महाराणी ताराबाई]] | वडील = [[प्रतापराव गुजर]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''जानकीबाई भोसले''' या [[प्रतापराव गुजर]] यांच्या कन्या व [[छत्रपती राजाराम]] महाराज यांच्या पहिल्या पत्नी होत्या. जानकीबाई यांचा जन्म 1674 मध्ये सरनोबत [[प्रतापराव गुजर]] यांच्या पोटी झाला. 1680 मध्ये तिचा विवाह छत्रपती राजाराम महाराज यांच्याशी झाला. हा विवाह [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] आणि त्यांची पत्नी [[सोयराबाई|महाराणी सोयराबाई]] यांनी लावला होता. 1689 मध्ये संभाजी महाराजांच्या वीरगतीनंतर मुघलांनी रायगडाला वेढा घातला. त्यावेळी त्यांचे पती राजाराम यांचा मंचकरोहण झाला होता. राजाराम महाराजांनी मंत्री आणि पत्नीसह रायगड सोडला- [[ताराबाई]], [[राजसबाई भोसले|राजसबाई]], [[अंबिकाबाई भोसले|अंबिकाबाई उर्फ अहिल्याबाई]], या राण्या त्यांच्यासोबत होत्या. जानकीबाईंना रायगडावर सोडण्यात आले. पुढे जेव्हा मुघलांनी [[रायगड]] काबीज केला तेव्हा त्यांनी [[महाराणी येसूबाई]], [[सकवारबाई|राजमाता महाराणी सकवारबाई]], [[शाहू पहिले|युवराज शाहूराजे]], जानकीबाई आणि संभाजी महाराजांचे एक पुत्र मदनसिंग यांना ताब्यात घेतले. जानकीबाई महाराणी येसूबाईसाहेबांसोबत 30 वर्षे मुघल कैदेत राहिल्या. जेव्हा शाहू महाराजांनी आपल्या आईला मुघलांच्या कैदेतून मुक्त करण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा त्यांनी बाळाजी विश्वनाथ पेशवे यांना एक यादी दिली. ती यादी खालीलप्रमाणे आहे: "श्री यादी मतलब करून घेणे स्वराज्य थोरले कैलासवासी स्वामींचेप्रमाणे रायगड वरकड गडकोटदेखील करून घेणे. चंदी प्रांतीचे राज्य गडकोटदेखील करून घेणे ठाणी मागोन घेणे - १. खटाव २. आकलुज ३. कासेगाव मातोश्री (येसूबाई) व मदनसिंगदेखील. कबिले व दुर्गाबाई, जानकीबाई व सेवक लोक मागून घेणे...<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books/about/MARATHESHAHICHE_ANTARANG.html?id=IapBzQEACAAJ|title=MARATHESHAHICHE ANTARANG|last=Pawar|first=Jaysingrao|date=2018-03|publisher=Mehta Publishing House|isbn=978-93-87789-23-4|language=mr}}</ref> त्यामुळे १७१९ मध्ये जानकीबाईंची दिल्लीच्या लाल किल्ल्यावरून सुटका झाली. त्यांचा मृत्यू साताऱ्यात झाल्याचा अंदाज आहे [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] sc774yuwf0yv2fqqqoexpcs0qc4dz9k 2677241 2677240 2026-04-03T17:39:33Z ~2026-20597-47 181745 2677241 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी जानकीबाई राणीसाहेब | पदवी = महाराणी | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजी]] | पूर्ण_नाव = जानकीबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६७४|१६७४]] | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[महाराणी येसूबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[महाराणी ताराबाई]] | वडील = [[प्रतापराव गुजर]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''जानकीबाई भोसले''' या [[प्रतापराव गुजर]] यांच्या कन्या व [[छत्रपती राजाराम]] महाराज यांच्या पहिल्या पत्नी होत्या. जानकीबाई यांचा जन्म 1674 मध्ये सरनोबत [[प्रतापराव गुजर]] यांच्या पोटी झाला. 1680 मध्ये तिचा विवाह छत्रपती राजाराम महाराज यांच्याशी झाला. हा विवाह [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] आणि त्यांची पत्नी [[सोयराबाई|महाराणी सोयराबाई]] यांनी लावला होता. 1689 मध्ये संभाजी महाराजांच्या वीरगतीनंतर मुघलांनी रायगडाला वेढा घातला. त्यावेळी त्यांचे पती राजाराम यांचा मंचकरोहण झाला होता. राजाराम महाराजांनी मंत्री आणि पत्नीसह रायगड सोडला- [[ताराबाई]], [[राजसबाई भोसले|राजसबाई]], [[अंबिकाबाई भोसले|अंबिकाबाई उर्फ अहिल्याबाई]], या राण्या त्यांच्यासोबत होत्या. जानकीबाईंना रायगडावर सोडण्यात आले. पुढे जेव्हा मुघलांनी [[रायगड]] काबीज केला तेव्हा त्यांनी [[महाराणी येसूबाई]], [[सकवारबाई|राजमाता महाराणी सकवारबाई]], [[शाहू पहिले|युवराज शाहूराजे]], जानकीबाई आणि संभाजी महाराजांचे एक पुत्र मदनसिंग यांना ताब्यात घेतले. जानकीबाई महाराणी येसूबाईसाहेबांसोबत 30 वर्षे मुघल कैदेत राहिल्या. जेव्हा शाहू महाराजांनी आपल्या आईला मुघलांच्या कैदेतून मुक्त करण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा त्यांनी बाळाजी विश्वनाथ पेशवे यांना एक यादी दिली. ती यादी खालीलप्रमाणे आहे: "श्री यादी मतलब करून घेणे स्वराज्य थोरले कैलासवासी स्वामींचेप्रमाणे रायगड वरकड गडकोटदेखील करून घेणे. चंदी प्रांतीचे राज्य गडकोटदेखील करून घेणे ठाणी मागोन घेणे - १. खटाव २. आकलुज ३. कासेगाव मातोश्री (येसूबाई) व मदनसिंगदेखील. कबिले व दुर्गाबाई, जानकीबाई व सेवक लोक मागून घेणे...<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books/about/MARATHESHAHICHE_ANTARANG.html?id=IapBzQEACAAJ|title=MARATHESHAHICHE ANTARANG|last=Pawar|first=Jaysingrao|date=2018-03|publisher=Mehta Publishing House|isbn=978-93-87789-23-4|language=mr}}</ref> त्यामुळे १७१९ मध्ये जानकीबाईंची दिल्लीच्या लाल किल्ल्यावरून सुटका झाली. त्यांचा मृत्यू साताऱ्यात झाल्याचा अंदाज आहे [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] 0rsdccjb0yywmqgphszc010rqvdmlqr 2677242 2677241 2026-04-03T17:41:20Z ~2026-20597-47 181745 2677242 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी जानकीबाई राणीसाहेब | पदवी = महाराणी | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजी]] | पूर्ण_नाव = जानकीबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६७४|१६७४]] | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[महाराणी येसूबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[महाराणी ताराबाई]] | वडील = [[प्रतापराव गुजर]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी जानकीबाई भोसले''' या [[प्रतापराव गुजर]] यांच्या कन्या व [[छत्रपती राजाराम]] महाराज यांच्या पहिल्या पत्नी होत्या. जानकीबाई राणीसाहेब यांचा जन्म 1674 मध्ये सरनोबत [[प्रतापराव गुजर]] यांच्या पोटी झाला. 1680 मध्ये तिचा विवाह छत्रपती राजाराम महाराज यांच्याशी झाला. हा विवाह [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] आणि त्यांची पत्नी [[सोयराबाई|महाराणी सोयराबाई]] यांनी लावला होता. 1689 मध्ये संभाजी महाराजांच्या वीरगतीनंतर मुघलांनी रायगडाला वेढा घातला. त्यावेळी त्यांचे पती राजाराम यांचा मंचकारोहण झाला होता. राजाराम महाराजांनी मंत्री आणि पत्नीसह रायगड सोडला- [[ताराबाई]], [[राजसबाई भोसले|राजसबाई]], [[अंबिकाबाई भोसले|अंबिकाबाई उर्फ अहिल्याबाई]], या राण्या त्यांच्यासोबत होत्या. जानकीबाई राणीसाहेबांना रायगडावर सोडण्यात आले. पुढे जेव्हा मुघलांनी [[रायगड]] काबीज केला तेव्हा त्यांनी [[महाराणी येसूबाई]], [[सकवारबाई|राजमाता महाराणी सकवारबाई]], [[शाहू पहिले|युवराज शाहूराजे]], जानकीबाई राणीसाहेब आणि संभाजी महाराजांचे एक पुत्र मदनसिंग यांना ताब्यात घेतले. जानकीबाई राणीसाहेब महाराणी येसूबाईसाहेबांसोबत 30 वर्षे मुघल कैदेत राहिल्या. जेव्हा शाहू महाराजांनी आपल्या आईला मुघलांच्या कैदेतून मुक्त करण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा त्यांनी बाळाजी विश्वनाथ पेशवे यांना एक यादी दिली. ती यादी खालीलप्रमाणे आहे: "श्री यादी मतलब करून घेणे स्वराज्य थोरले कैलासवासी स्वामींचेप्रमाणे रायगड वरकड गडकोटदेखील करून घेणे. चंदी प्रांतीचे राज्य गडकोटदेखील करून घेणे ठाणी मागोन घेणे - १. खटाव २. आकलुज ३. कासेगाव मातोश्री (येसूबाई) व मदनसिंगदेखील. कबिले व दुर्गाबाई, जानकीबाई व सेवक लोक मागून घेणे...<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books/about/MARATHESHAHICHE_ANTARANG.html?id=IapBzQEACAAJ|title=MARATHESHAHICHE ANTARANG|last=Pawar|first=Jaysingrao|date=2018-03|publisher=Mehta Publishing House|isbn=978-93-87789-23-4|language=mr}}</ref> त्यामुळे १७१९ मध्ये जानकीबाई राणीसाहेबांची दिल्लीच्या लाल किल्ल्यावरून सुटका झाली. त्यांचा मृत्यू साताऱ्यात झाल्याचा अंदाज आहे [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] 6tk41tii77p1u6ifbc22vbv1ovfsueg 2677346 2677242 2026-04-04T02:23:30Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Aryan Bagkar|Aryan Bagkar]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2637745 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी जानकीबाई | पदवी = महाराणी | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजी]] | पूर्ण_नाव = जानकीबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १६७४|१६७४]] | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[महाराणी येसूबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[महाराणी ताराबाई]] | वडील = [[प्रतापराव गुजर]] | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''जानकीबाई भोसले''' या [[प्रतापराव गुजर]] यांच्या कन्या व [[छत्रपती राजाराम]] महाराज यांच्या पहिल्या पत्नी होत्या. जानकीबाई यांचा जन्म 1674 मध्ये सरनोबत [[प्रतापराव गुजर]] यांच्या पोटी झाला. 1680 मध्ये तिचा विवाह छत्रपती राजाराम महाराज यांच्याशी झाला. हा विवाह [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] आणि त्यांची पत्नी [[सोयराबाई|महाराणी सोयराबाई]] यांनी लावला होता. 1689 मध्ये संभाजी महाराजांच्या वीरगतीनंतर मुघलांनी रायगडाला वेढा घातला. त्यावेळी त्यांचे पती राजाराम यांचा मंचकरोहण झाला होता. राजाराम महाराजांनी मंत्री आणि पत्नीसह रायगड सोडला- [[ताराबाई]], [[राजसबाई भोसले|राजसबाई]], [[अंबिकाबाई भोसले|अंबिकाबाई उर्फ अहिल्याबाई]], या राण्या त्यांच्यासोबत होत्या. जानकीबाईंना रायगडावर सोडण्यात आले. पुढे जेव्हा मुघलांनी [[रायगड]] काबीज केला तेव्हा त्यांनी [[महाराणी येसूबाई]], [[सकवारबाई|राजमाता महाराणी सकवारबाई]], [[शाहू पहिले|युवराज शाहूराजे]], जानकीबाई आणि संभाजी महाराजांचे एक पुत्र मदनसिंग यांना ताब्यात घेतले. जानकीबाई महाराणी येसूबाईसाहेबांसोबत 30 वर्षे मुघल कैदेत राहिल्या. जेव्हा शाहू महाराजांनी आपल्या आईला मुघलांच्या कैदेतून मुक्त करण्याचा निर्णय घेतला तेव्हा त्यांनी बाळाजी विश्वनाथ पेशवे यांना एक यादी दिली. ती यादी खालीलप्रमाणे आहे: "श्री यादी मतलब करून घेणे स्वराज्य थोरले कैलासवासी स्वामींचेप्रमाणे रायगड वरकड गडकोटदेखील करून घेणे. चंदी प्रांतीचे राज्य गडकोटदेखील करून घेणे ठाणी मागोन घेणे - १. खटाव २. आकलुज ३. कासेगाव मातोश्री (येसूबाई) व मदनसिंगदेखील. कबिले व दुर्गाबाई, जानकीबाई व सेवक लोक मागून घेणे...<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books/about/MARATHESHAHICHE_ANTARANG.html?id=IapBzQEACAAJ|title=MARATHESHAHICHE ANTARANG|last=Pawar|first=Jaysingrao|date=2018-03|publisher=Mehta Publishing House|isbn=978-93-87789-23-4|language=mr}}</ref> त्यामुळे १७१९ मध्ये जानकीबाईंची दिल्लीच्या लाल किल्ल्यावरून सुटका झाली. त्यांचा मृत्यू साताऱ्यात झाल्याचा अंदाज आहे [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] rqpy9zwkct4wl6l5t4e8q9z5ngns97j 0 228993 2677392 2573065 2026-04-04T04:48:42Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[जून (एरलाइन)]] वरुन [[जून (विमान कंपनी)]] ला हलविला 2473267 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = जून | चित्र = Joon logo.svg | चित्र_आकारमान = | IATA = JN | ICAO = JON | callsign = जून | स्थापना = [[२० जुलै]], [[इ.स. २०१७|२०१७]] | बंद = | विमानतळ = [[पॅरिस-चार्ल्स दि गॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पॅरिस-चार्ल्स दि गॉल]] | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''फ्लाइंग ब्लू'' | एलायंस = [[स्कायटीम]] | उपकंपन्या = | विमान संख्या = २१७ | मुख्य कंपनी = [[एर फ्रांस]] | ब्रीदवाक्य = ''फ्रांस इझ इन द एर'' | मुख्यालय = [[रुआसीपोल]] | मुख्य व्यक्ती = ज्याँ-मार्क जनैलॅक (मुख्याधिकारी) | संकेतस्थळ = http://www.flyjoon.com }} {{हा लेख|फ्रेंच विमानवाहतूक कंपनी जून|जून}} '''जून''' ही [[फ्रांस]]मधील विमानवाहतूक कंपनी आहे. [[पॅरिस]]च्या [[चार्ल्स दि गॉल विमानतळ|चार्ल्स दि गॉल विमानतळावर]] मुख्यालय आणि मुख्य तळ असलेली ही कंपनी [[एर फ्रांस]]ची उपकंपनी आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://onemileatatime.boardingarea.com/2017/07/20/air-france-joon/|title=Air France's New (Delusional?) Airline, Joon|date=2017-07-20|website=One Mile at a Time|access-date=2017-08-09}}</ref> एर फ्रांसच्या मते ही कंपनी तरुण वर्गासाठी, खासकरून [[मिलेनियल]] पिढीसाठी, आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.usatoday.com/story/travel/flights/todayinthesky/2017/07/20/meet-joon-air-frances-new-airline-millenials/496039001/|title=Meet 'Joon,' Air France's new airline for Millennials|work=USA TODAY|access-date=2017-07-31|language=en}}</ref> ही कंपनी किफायती दरात विमानसेवा पुरवते व तशाच इतर विमानकंपन्यांशी स्पर्धा करते. या कंपनीची उड्डाणे [[१ डिसेंबर]], [[इ.स. २०१७|२०१७]] रोजी [[बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सेलोना]], [[बर्लिन टेगल विमानतळ|बर्लिन]], [[लिस्बन पोर्तेला विमानतळ|लिस्बन]] आणि [[पोर्तो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्तो]] या शहरांपासून झाली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.ch-aviation.com/portal/news/58333-frances-joon-may-target-iberian-market-initially-gagey|title=France's Joon may target Iberian market initially - Gagey|last=|first=|date=2017-08-01|work=ch-aviation|access-date=2017-08-09|archive-दुवा=|archive-date=|dead-दुवा=|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{स्रोत बातमी|दुवा=http://fortune.com/2017/09/25/air-france-is-starting-a-new-discount-carrier-aimed-at-millennials/|title=Air France Is Starting a New Discount Carrier Aimed at Millennials|last=|first=|date=2017-09-25|work=Fortune|access-date=2017-09-25|archive-दुवा=|archive-date=|dead-दुवा=|language=en-US}}</ref> २०१८पासून [[आफ्रिका]] आणि [[मध्यपूर्व|मध्यपूर्वेतील]] गंतव्यस्थानांचा समावेश केला गेला.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://corporate.airfrance.com/sites/default/files/cp_joon-en.pdf|title=YOUNG AND CONNECTED... DISCOVER JOON!|last=|first=|date=2017-07-20|work=Air France|access-date=2017-08-09|archive-दुवा=|archive-date=2017-08-09|dead-दुवा=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809075226/http://corporate.airfrance.com/sites/default/files/cp_joon-en.pdf|url-status=dead}}</ref> ==गंतव्यस्थाने== एप्रिल २०१८ च्या सुमारास जून खालील शहरांना सेवा पुरवत आहे.<ref name="AFJOON">[http://www.aero.de/news-27555/Joon---die-Revolution-die-keine-ist.html aero.de - "Air France Joon - The revolution that isn't one"] (German) 25 September 2017</ref> <center> {| class="wikitable" style="margin:auto;" |- !देश !शहर !विमानतळ !नोंदी !संदर्भ |- | [[इराण]] || [[तेहरान]] || [[तेहरान इमाम खोमेनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || || align=center|<ref name="joon"/> |- | इटली || नेपल्स|| [[नेपल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || || align=center|<ref>[https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/276180/joon-s18-expansion-as-of-12dec17/ Joon begins new services from 2018]</ref> |- | इटली || रोम || [[लिओनार्दो दा विंची-फ्युमिचिनो विमानतळ]] || || align=center|<ref>[https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/276180/joon-s18-expansion-as-of-12dec17/ Joon begins new services from 2018]</ref> |- | [[इजिप्त]] || [[कैरो]] || [[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || || align=center|<ref name="joon">[http://www.aviation24.be/airlines/air-france-klm-group/joon/launched-joon-the-new-low-cost-airline-with-a-new-generation-travel-experience/ Air France has launched Joon, the low-cost airline]</ref> |- | [[फ्रांस]] || [[पॅरिस]] || [[चार्ल्स दि गॉल विमानतळ]] ||align=center;background-color=blue;| मुख्य तळ || align=center| |- | [[जर्मनी]] || [[बर्लिन]] || [[बर्लिन टेगेल विमानतळ]] || || align=center| |- | [[ब्राझिल]] || [[फोर्तेलेझा]] || [[पिंतो मार्तिन्स-फोर्तेलेझा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || || align=center|<ref name="routes">[http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/274967/air-france-outlines-joon-operation-from-dec-2017/ Air France outlines JOON operation from Dec २०१८]</ref> |- | [[भारत]] || [[मुंबई]] || [[छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || १८ जून, २०१८ पासून || align=center|<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://corporate.airfrance.com/en/news/discover-mumbai-joon|title=Discover Mumbai with Joon {{!}} Air France - Corporate|website=corporate.airfrance.com|language=en-gb|access-date=2018-04-29|archive-date=2018-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429222145/http://corporate.airfrance.com/en/news/discover-mumbai-joon|url-status=dead}}</ref> |- | तुर्कस्तान || इस्तंबूल || [[इस्तंबूल अतातुर्क आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || || align=center|<ref>[https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/276180/joon-s18-expansion-as-of-12dec17/ Joon begins new services from 2018]</ref> |- | दक्षिण आफ्रिका || केप टाउन || [[केप टाउन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || || align=center|<ref name="joon"/> |- | नॉर्वे || बर्गेन || [[बर्गेन विमानतळ]] || २८ ऑक्टोबर, २०१८ पासून || align=center|<ref>[https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/278279/air-frances-moves-2-european-destinations-to-joon-in-w18/ Air France Transfers 2 Routes to Joon in W18]</ref> |- | नॉर्वे || ऑस्लो || [[गार्डेरमोन विमानतळ]] || || align=center|<ref>[https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/276180/joon-s18-expansion-as-of-12dec17/ Joon begins new services from 2018]</ref> |- | पोर्तुगाल || लिस्बन || [[लिस्बन पोर्तेला विमानतळ]] || || align=center| |- | पोर्तुगाल || पोर्तो || [[पोर्तो विमानतळ]] || || align=center| |- | स्पेन || बार्सेलोना || [[बार्सेलोना एल प्रात आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || || align=center| |- | [[सेशेल्स]] || [[माहे]] || [[सेशेल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || || align=center|<ref name="routes"/> |- | [[हंगेरी]] || [[बुडापेस्ट]] || [[बुडापेस्ट फेरेंक लिश्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] || २८ ऑक्टोबर, २०१८ पासून || align=center|<ref>[https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/278279/air-frances-moves-2-european-destinations-to-joon-in-w18/ Air France Transfers 2 Routes to Joon]</ref> |- |} </center> ==ताफा== [[File:JOON, F-GKXT, Airbus A320-214 (40642686181).jpg|thumb|जूनचे [[एरबस ए३२०]]]] मार्च २०१८ च्या सुमारास जूनकडे १३ विमाने होती.<ref>{{जर्नल स्रोत|title=JOON fleet|दुवा=https://www.planespotters.net/airline/JOON|accessdate=21 March 2018}}</ref>: <center> {| class="wikitable" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse:collapse;text-align:center" |+ जूनचा विमानताफा |- !rowspan="2" |विमान !rowspan="2" |दाखल !rowspan="2" |मागण्या !colspan="4" |प्रवासी !rowspan="2" |नोंदी |- !<abbr title="बिझनेस">C</abbr> !<abbr title="प्रीमियम इकॉनोमी">W</abbr> !<abbr title="इकॉनोमी">Y</abbr> !एकूण |- |[[एरबस ए३२०-२००]] |७ |&mdash; |&mdash; |&mdash; |१७४ |१७४ | |- |[[एरबस ए३२१-२००]] |४ |&mdash; |१६ |&mdash; |१८८ |२०४<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/276180/joon-s18-expansion-as-of-12dec17/|title=JOON S18 expansion as of 12DEC17|last=2017|first=UBM (UK) Ltd.|work=Routesonline|access-date=2017-12-13|language=en-GB}}</ref> | |- |[[एरबस ए३४०-३००]] |३ |१ |३० |२१ |२२७ |२७८ |एर फ्रांसकडून हस्तांतरित.<ref name="AFJOON"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.airlinerworld.com/2017/07/introducing-joon/?dm_i=4JU,52KN0,9F2EGY,JEP23,1|title=Introducing Joon {{!}} Airliner World|last=|first=|date=2017-07-25|website=www.airlinerworld.com|language=en-US|archive-दुवा=|archive-date=2017-08-09|dead-दुवा=|access-date=2017-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809212633/http://www.airlinerworld.com/2017/07/introducing-joon/?dm_i=4JU,52KN0,9F2EGY,JEP23,1|url-status=dead}}</ref> |- !एकूण !१३ !२ !colspan="4"| |} </center> ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{स्कायटीम}} [[वर्ग:फ्रान्समधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:एर फ्रान्स]] [[वर्ग:एर फ्रांस-केएलएम]] [[वर्ग:फ्रांसमधील नामशेष विमानवाहतूक कंपन्या]] pjmrk2xmgpi7cxipndiiati6pnzgqui 0 228994 2677418 2574224 2026-04-04T05:56:19Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[जून (एरलाइन)]] to [[जून (विमान कंपनी)]] 2677418 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जून (विमान कंपनी)]] pd9p7ha2rnft4ybjuqefthea7xqb59o 0 229293 2677221 2478917 2026-04-03T16:16:43Z सांगकाम्या 6385 /* संदर्भ आणि नोंदी */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677221 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = कॅटेरिना कोझ्लोव्हा | image = [[चित्र:Kozlova WMQ14 (3) (14606956065).jpg|180px]] | nickname = <!-- optional --> | country = [[युक्रेन]] | residence = [[दोनेत्स्क]], युक्रेन | datebirth = {{जन्म दिनांक आणि वय|1994|2|20}} | placebirth = [[मायकोलैव्ह]], युक्रेन | height = १.७० मी (५' ७'') | weight = | turnedpro = २००९ | retired = <!-- optional --> | plays = | careerprizemoney = ७,७१,९४० [[अमेरिकन डॉलर]] | singlesrecord = | singlestitles = | highestsinglesranking = | AustralianOpenresult = | FrenchOpenresult = | Wimbledonresult = | USOpenresult = | doublesrecord = | doublestitles = | highestdoublesranking = | grandslamsdoublesresults = | AustralianOpenDoublesresult = | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = | updated = २६ मे, २०१८ }} '''कॅटेरिना इहोरिव्ना कोझ्लोव्हा''' ({{lang-uk|Катерина Ігорівна Козлова}}; [[२० फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९९४|१९९४]] - ) ही [[युक्रेन]]ची एक व्यावसायिक [[टेनिस]] खेळाडू आहे. ==कारकीर्द== २७ मे २०१५ रोजी, आंतरराष्ट्रीय टेनिस महासंघाने घोषित केले की कोझलॉव्हा यांनी डोपिंग विरोधी नियमांचे उल्लंघन केले आहे. डायमिथिब्युटीलामाइन नावाचे उत्तेजक घेतल्याबाबत चाचणी सकारात्मक आढळून आली त्यामुळे त्यांना १५ फेब्रुवारी ते १५ ऑगस्ट २०१५ पर्यंत सहा महिन्यासाठी निलंबित करण्यात आले.<ref>[http://www.tennisworldusa.org/another-doping-scandal-in-tennis-kozlova-and-janahi-both-disqualified-articolo24169.html Another Doping Scandal in Tennis! Kozlova and Janahi Both Disqualified!]</ref><ref>[https://archive.is/20150828195729/http://www.thesportscampus.com/2015052743034/news-bytes/itf-hand-6-month-ban-to-kateryna-kozlova ITF hand 6 month ban to Kateryna Kozlova]</ref> ==डब्ल्यूटीए कारकीर्द== [[File:Kateryna Kozlova (15772922094).jpg|thumb|इ.स. २०१४ मध्ये कॅटेरिना कोझ्लोव्हा]] ===एकेरी अंतिम फेऱ्या=== {| |-valign=top | {|class=wikitable !महत्त्वपूर्ण ''(Legend)'' |- |bgcolor=#f3e6d7| ग्रँड स्लॅम स्पर्धा (०-०) |- |bgcolor=#ffffcc| डब्ल्यूटीए दौरा विजेतेपद (०-०) |- |bgcolor=#e9e9e9| प्रीमियर सक्तीच्या आणि प्रीमियर स्पर्धा ५ (०-०) |- |bgcolor=#d4f1c5| प्रीमियर (०-०) |- | आंतरराष्ट्रीय (०-१) |} | {|class=wikitable ! मैदानाचा प्रकार |- | हार्डकोर्ड (०-१) |- | गवत (०-०) |- | क्ले (०-०) |- | कार्पेट (०-०) |} |} {|class="sortable wikitable" ! निकाल !class="unsortable"|W–L !दिनांक ! स्पर्धा ! Tier ! मैदानाचा प्रकार ! प्रतिस्पर्धी !class="unsortable"| निकाल |- | bgcolor=FFA07A|हार | <small>0–1</small> | [[२०१८ तैवान ओपन]] | [[डब्ल्यूटीए तैवान ओपन]], [[तैपै]] | आंतरराष्ट्रीय | हार्डकोर्ट | {{flagicon|HUN}} [[तिमेआ बाबोस]] | ५–७, १–६ |} ==आयटीएफ कारकीर्द आकडेवारी== === एकेरी: अंतिम फेऱ्या - (५-३) === {|class=wikitable style=font-size:85% !नोंद |- style="background:#f88379;" | $१,००,००० स्पर्धा |- style="background:#f7e98e;" | $७५,००० स्पर्धा |- style="background:#addfad;" | $५०,०००/६०,००० स्पर्धा |- style="background:lightblue;" | $२५,००० स्पर्धा |- style="background:#ccccff;" | $१५,००० स्पर्धा |- style="background:#f0f8ff;" | $१०,००० स्पर्धा |} {|class="sortable wikitable" style=font-size:97% !विजयी !क्र !दिनांक !स्पर्धा !मैदानप्रकार !प्रतिस्पर्धी !निकाल |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | १. | १ जुलै, २०१२ | [[वैहिंजेन आन डेर आंझ]], [[जर्मनी]] | क्ले | {{flagicon|ARG}} [[फ्लोरेन्सिया मोलिनेरो]] | ३-६, ७-५, ६-४ |- style="background:#addfad;" | bgcolor="98FB98"|विजयी | २. | १८ ऑगस्ट, २०१२18 August 2012 | [[कझान]], [[रशिया]] | हार्डकोर्ट | {{flagicon|GBR}} [[टेरा मूर]] | ६-३, ६-३ |-style="background:lightblue;" | bgcolor="98FB98"|विजयी | ३. | १७ सप्टेंबर, २०१२ | [[शिमकेंत]], [[कझाकस्तान]] | हार्डकोर्ट | {{flagicon|Kazakhstan}} [[ॲना डॅनिलिना]] | ६-३ ४-६ ६-४ |-style="background:lightblue;" | bgcolor="FFA07A"|उपविजेती | १. | ८ जुलै, २०१३ | [[इस्तंबूल]], [[तुर्कस्तान]] | हार्डकोर्ट | {{flagicon|RUS}} [[एलिझाव्हेता कुल्चिकोव्हा]] | 3-६ ६-५ ०-६ |-style="background:lightblue;" | bgcolor="FFA07A"|उपविजेती | २. | १६ सप्टेंबर, २०१३ | [[बाटुमी]], [[जॉर्जिया]] | हार्टकोर्ट | {{flagicon|RUS}} [[अलेक्झांड्रा पानोव्हा]] | ४-६ ६-० ५-७ |-style="background:lightblue;" | bgcolor="FFA07A"|Runner–up | 3. | १ जून, २०१४ | [[ग्रादो, फ्रिउली-व्हेनेझिया]], [[इटली]] | क्ले कोर्ट | {{flagicon|ITA}} [[जिओइया बार्बियेरी]] | ४-६ ६-४ ४-६ |- style="background:#addfad;" | bgcolor="98FB98"|विजयी | ४. | ३० जून, २०१४ | [[व्हेर्समोल्ड]], जर्मनी | क्लो कोर्ट | {{flagicon|NED}} [[रिशेल होगेनकाम्प]] | ६-४, ६-७^(३-७), ६-१ |- style="background:#addfad;" | bgcolor="98FB98"|विजयी | ५. | 9 July 2017 | [[रोम]], इटली | क्ले कोर्ट | {{flagicon|COL}} [[मेरियाना डुक-मेरिनो]] | ७-६^(८-६), ६-४ |} === दुहेरी अंतिम फेऱ्या : २१ (१३–८) === {|class=wikitable style=font-size:85% !Legend |- style="background:#f88379;" | $१,००,००० स्पर्धा |- style="background:#f7e98e;" | $७५,००० स्पर्धा |- style="background:#addfad;" | $५०,००० स्पर्धा |- style="background:lightblue;" | $२५,००० स्पर्धा |- style="background:#ccccff;" | $१५,००० स्पर्धा |- style="background:#f0f8ff;" | $१०,००० स्पर्धा |} {| class="sortable wikitable" style="font-size:97%;" |- | '''विजयी''' | '''क्र''' | '''दिनांक''' | '''स्पर्धा''' | '''मैदानप्रकार''' | '''जोडीदार''' | '''प्रतिस्पर्धी''' | '''निकाल''' |- bgcolor="#f0f8ff" | bgcolor="FFA07A"|उपविजेती | 1. | २५ मे, २००९ | [[खार्कीव]], [[युक्रेन]] | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[एलिना स्वितोलिना]] | {{flagicon|UKR}} [[कॅटेरिना आव्हदियेंको]] <br /> {{flagicon|RUS}} [[मरिया झारकोव्हा]] | ७–६^(७–३), ३–६, ९–११ |- bgcolor="#f0f8ff" | bgcolor="FFA07A"|उपविजेती | २. | १९ ऑक्टोबर, २००९ | [[बेलेक]], [[तुर्कस्तान]] | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[सोफिया कोव्हालेट्स]] | {{flagicon|BLR}} [[आना ओर्लिक]] <br /> {{flagicon|CZE}} [[कॅटेरिना व्हान्कोव्हा]] | ३–६, ०–६ |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="FFA07A"|उपविजेती | ३. | ३ मे, २०१० | [[खार्कीव]], युक्रेन | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[एलिना स्वितोलिना]] | {{flagicon|UKR}} [[ल्युडमिला किचेनोक]] <br /> {{flagicon|UKR}} [[नादीया किचेनोक]] | ४–६, 2–६ |- bgcolor="#ADDFAD" | bgcolor="FFA07A"|उपविजेती | ४. | २८ जून, २०१० | [[पोझोब्लांको]], [[स्पेन]] | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|JPN}} [[अकिको योनेमुरा]] <br /> {{flagicon|JPN}} [[तोमोको योनेमुरा]] | ४–६, ६–३, २–६ |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | ५. | १९ जुलै, २०१० | [[खार्कीव]], [[युक्रेन]] | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[एलिना स्वेतोलिना]] | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] <br /> {{flagicon|UKR}} [[ॲल्योना सोत्निकोव्हा]] | ६–३, ७–५ |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | ६. | १७ जून, २०११ | [[खार्कीव]], [[युक्रेन]] | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|AUT}} [[मेलनी क्लाफ्नर]] <br /> {{flagicon|LTU}} [[लिना स्टॅन्कीयुटे]] | ६–४, ६–३ |- bgcolor="#ADDFAD" | bgcolor="98FB98"|विजयी | ७. | १७ जुलै, २०११ | [[कॉंत्रेक्सेव्हिल]], फ्रांस | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|JPN}} [[एरिका सेमा]] <br /> {{flagicon|BRA}} [[रॉक्सेन व्हैसेंबर्ग]] | २–६, ७–५, [१२–१०] |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | ८. | ६ ऑगस्ट, २०११ | [[मॉस्को]], [[रशिया]] | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|HUN}} [[वाशिलिशा बुल्गाकोव्हा]] <br /> {{flagicon|RUS}} [[ॲना रॅपोपोर्ट]] | ६–३, ६–० |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="FFA07A"|उपविजेती | ९. | १९ मार्च, २०१२ | [[मॉस्को]], [[रशिया]] | हार्डकोर्ट(i) | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|RUS}} [[मार्गेरिता गॅस्पार्यान]] <br /> {{flagicon|RUS}} [[ॲना अरिना मारेंको]] | ६–३ ६–७ (७) ६–१० |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | १०. | १४ मे, २०१२ | [[मॉस्को]], [[रशिया]] | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|BLR}} [[दार्या लेबेशेव्हा]] <br /> {{flagicon|RUS}} [[जुलिया व्हालेतोव्हा]] | ६–१ ६–३ |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | ११. | २१ मे, २०१२ | [[अस्ताना]], [[कझाकस्तान]] | हार्डकोर्ट(i) | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|RUS}} [[डायेना इसाएव्हा]] <br /> {{flagicon|RUS}} [[क्सेनिया किरिलोव्हा]] | ६–२ ६–० |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | १२. | ४ जून, २०१२ | [[कार्शी]], [[उझबेकिस्तान]] | हार्डकोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|UKR}} [[व्हेरोनिका कॅप्शे]] <br /> {{flagicon|SRB}} [[टेओडोरा मिर्चिक]] | ७–५ ६–३ |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="FFA07A"|Runners-up | १३. | ११ जून, २०१२ | [[बुखारा]], [[उझबेकिस्तान]] | हार्डकोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|UKR}} [[ल्युडमिला किचेनोक]] <br /> {{flagicon|UKR}} [[नादीया किचेनोक]] | ५–७, ५–७ |- bgcolor="#ADDFAD" | bgcolor="FFA07A"|Runners-up | १४. | १६ जुलै, २०१२ | [[दोनेत्स्क]], [[युक्रेन]] | हार्डकोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|UKR}} [[ल्युडमिला किचेनोक]] <br /> {{flagicon|UKR}} [[नादीया किचेनोक]] | २–६, ५–७ |- bgcolor="#ADDFAD" | bgcolor="98FB98"|विजयी | १५. | १३ ऑगस्ट, २०१२ | [[कझान]], [[रशिया]] | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|UKR}} [[ल्युडमिला किचेनोक]] <br /> {{flagicon|UKR}} [[नादीया किचेनोक]] | ६–४ ६–७ (६) १०–४ |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | १६. | १७ सप्टेंबर, २०१२ | [[शिमकेंत]], [[कझाकस्तान]] | हार्डकोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|UZB}} [[निगिना अब्दुरैमोव्हा]] <br /> {{flagicon|KGZ}} [[क्सेनिया पाल्किना]] | ६–२ ६–४ |- bgcolor="#ADDFAD" | bgcolor="98FB98"|विजयी | १७. | २६ ऑगस्ट, २०१३ | [[कझान]], [[रशिया]] | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|TUR}} [[बशाक एरायदिन]] <br /> {{flagicon|UKR}} [[व्हेरोनिका कॅप्शे]] | ६–४ ६–१ |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | १८. | १६ सप्टेंबर, २०१३ | [[बाटुमी]], जॉर्जिया | क्ले कोर्ट | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|GER}} [[क्रिस्टिना शाकोव्हेट्स]] <br /> {{flagicon|UKR}} [[अलोना फोमिना]] | ६–० ६–४ |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | १९. | २५ जानेवारी, २०१४ | [[आंद्रेझ्यू-बूथेऑं]], फ्रांस | हार्डकोर्ट(i) | {{flagicon|UKR}} [[युलिया बेयगेल्झिमर]] | {{flagicon|SUI}} [[तिमेआ बेसिंझ्की]] <br /> {{flagicon|GER}} [[क्रिस्टिना बारियोस]] | ६–३, ३–६, [१०–८] |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="FFA07A"|उपविजेती | २०. | ८ फेब्रुवारी, २०१४ | [[ग्रेनोबल]], फ्रांस | हार्डकोर्ट(i) | {{flagicon|RUS}} [[मार्गेरिता गॅस्पार्यान]] | {{flagicon|GEO}} [[सोफिया शापाताव्हा]] <br /> {{flagicon|UKR}} [[अनास्तासिया व्हासिल्येवा]] | १–६ ४–६ |- bgcolor="lightblue" | bgcolor="98FB98"|विजयी | २१. | २२ फेब्रुवारी, २०१४ | [[मॉस्को]]रशिया | हार्डकोर्ट(i) | {{flagicon|UKR}} [[व्हॅलेंतिना इव्हाखनेंको]] | {{flagicon|RUS}} [[व्हेरोनिका कुदेर्मेतोव्हा]] <br /> {{flagicon|BLR}} [[स्वियातलाना पिराझ्हेंका]] | ७–६^(८–६), ६–४ |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{विस्तार|टेनिस खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:कोझ्लोव्हा, कॅटेरिना}} [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:युक्रेनी महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] s2s9u8ttthvymlfgibx49ntod5uhdhy 0 235686 2677334 2640456 2026-04-04T00:32:32Z ~2026-20877-25 181755 2677334 wikitext text/x-wiki {{मुंबई उपनगरी रेल्वे बंदर मार्ग नकाशा}} '''बंदर मार्ग''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]चा एक रेल्वेमार्ग आहे. या मार्गावर नेरूळ / बेलापूर सीबीडी ते खारकोपर / उरणपर्यंत लोकल धावतात. == अप फेऱ्या == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| नेरूळ / सी.बी.डी. बेलापूर कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | १ || ९९७०२ || ५:३० || उरण || ६:०३ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | २ || ९९६०२ || ६:१० || उरण || ६:४४ || नेरूळ |- | ३ || ९९७०४ || ६:४० || उरण || ७:१३ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | ४ || ९९६०४ || ७:१५ || उरण || ७:४९ || नेरूळ |- | ५ || ९९७०६ || ७:४५ || उरण || ८:१८ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | ६ || ९९६०६ || ८:१५ || उरण || ८:४९ || नेरूळ |- | ७ || ९९७०८ || ८:४५ || उरण || ९:१८ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | ८ || ९९६०८ || ९:१५ || उरण || ९:४९ || नेरूळ |- | ९ || ९९७१० || ९:४५ || उरण || १०:१८ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | १० || ९९६१० || १०:१५ || उरण || १०:४९ || नेरूळ |- | ११ || ९९७१२ || ११:१५ || उरण || ११:४८ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | १२ || ९९६१२ || १२:१५ || उरण || १२:४९ || नेरूळ |- | १३ || ९९७१४ || १३:१५ || उरण || १३:४८ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | १४ || ९९६१४ || १४:१५ || उरण || १४:४९ || नेरूळ |- | १५ || ९९७१६ || १५:१५ || उरण || १५:४८ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | १६ || ९९६१६ || १६:१५ || उरण || १६:४९ || नेरूळ |- | १७ || ९९७१८ || १७:१५ || उरण || १७:४८ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | १८ || ९९६१८ || १८:०० || उरण || १८:३४ || नेरूळ |- | १९ || ९९७२० || १८:३५ || उरण || १९:०८ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | २० || ९९६२० || १९:०५ || उरण || १९:३९ || नेरूळ |- | २१ || ९९७२२ || १९:३५ || उरण || २०:०८ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | २२ || ९९६२२ || २०:०५ || उरण || २०:३९ || नेरूळ |- | २३ || ९९७२४ || २०:५० || उरण || २१:२३ || सी.बी.डी. बेलापूर |- | २४ || ९९६२४ || २१:३५ || उरण || २२:०९ || नेरूळ |- | २५ || ९९७२६ || २२:३० || उरण || २३:०३ || सी.बी.डी. बेलापूर |} == डाऊन फेऱ्या == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| उरण कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | १ || ९९७०१ || ५:३० || सी.बी.डी. बेलापूर || ६:०३ || उरण |- | २ || ९९६०१ || ६:१५ || नेरूळ || ६:४९ || उरण |- | ३ || ९९७०३ || ६:४५ || सी.बी.डी. बेलापूर || ७:१८ || उरण |- | ४ || ९९६०३ || ७:१५ || नेरूळ || ७:४९ || उरण |- | ५ || ९९७०५ || ७:४५ || सी.बी.डी. बेलापूर || ८:१८ || उरण |- | ६ || ९९६०५ || ८:१५ || नेरूळ || ८:४९ || उरण |- | ७ || ९९७०७ || ८:४५ || सी.बी.डी. बेलापूर || ९:१८ || उरण |- | ८ ||,९९६०७ || ९:१५ || नेरूळ || ९:४९ || उरण |- | ९ || ९९७०९ || ९:४५ || सी.बी.डी. बेलापूर || १०:१८ || उरण |- | १० || ९९६०९ || १०:४५ || नेरूळ || ११:१९ || उरण |- | ११ || ९९७११ || ११:३० || सी.बी.डी. बेलापूर || १२:०३ || उरण |- | १२ || ९९७१३ || १३:०० || सी.बी.डी. बेलापूर || १३:३३ || उरण |- | १३ || ९९६११ || १३:४५ || नेरूळ || १४:१९ || उरण |- | १४ || ९९७१५ || १४:४५ || सी.बी.डी. बेलापूर || १५:१८ || उरण |- | १५ || ९९६१३ || १५:४५ || नेरूळ || १६:१९ || उरण |- | १६ || ९९७१७ || १७:०० || सी.बी.डी. बेलापूर || १७:३३ || उरण |- | १७ || ९९६१५ || १७:३० || नेरूळ || १८:०४ || उरण |- | १८ || ९९६१७ || १८:०० || नेरूळ || १८:३४ || उरण |- | १९ || ९९७१९ || १८:३० || सी.बी.डी. बेलापूर || १९:०३ || उरण |- | २० || ९९६१९ || १९:०० || नेरूळ || १९:३४ || उरण |- | २१ || ९९७२१ || १९:३० || सी.बी.डी. बेलापूर || २०:०३ || उरण |- | २२ ||९९६२१ || २०:०० || नेरूळ || २०:३४ || उरण |- | २३ || ९९७२३ || २०:४५ || सी.बी.डी. बेलापूर || २०:१८ || उरण |- | २४ || ९९६२३ || २१:३० || नेरूळ || २२:०४ || उरण |- | २५ || ९९७२५ || २२:३० || सी.बी.डी. बेलापूर || २३:०३ || उरण |} [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:नवी मुंबई मधील वाहतूक]] 5j7grwtr4e9mr21a7kkt0fcnkwyzfw7 3 240988 2677458 2325086 2026-04-04T08:46:43Z ~2026-20748-77 181767 2677458 wikitext text/x-wiki चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. ==आपण सुरू केलेले लेख== नमस्कार, मी QueerEcofeminist. असे दिसले आहे की, आपण [[Charudatta Thorat]] या पानावर स्वत:ची माहिती भरली होती. मी ते पान काढून टाकायची विनंती नोंदवली आहे. आपल्या [[सदस्य:Charudatta Thorat]] या स्वत:च्या पानावर आपण हवे ते लिहू शकता पण त्यातही जाहिरातबाजी करू दिली जाऊ शकत नाही. लेख लिहिताना त्यात वैयक्तिक माहिती आणि जाहिरातबाजी करू दिली जाऊ शकत नाही शिवाय संदर्भ, इतर आवश्यक माहिती आणि नि:पक्षपातीपणा आवश्यक असेल, आपल्याला काही शंका असल्यास नक्की माझ्या चर्चापानावर लिहा, आपण [[Charudatta Thorat]] या पानावर केलेली संपादने आपण नविन आहात म्हणून दूर्लक्षिली जातील, पण असे सतत इतर पानांवर केल्यास आपल्याला तडीपार केले जाऊ शकते. ता. क. आपण लेख लिहिताना आणि इथे नेहमीच संपादने करताना शक्यतो सनोंद प्रवेश करून करावे ही विनंती जेणेकरून आपण केलेले लेख आणि इतर संपादने आपल्या खात्याशी जोडले जाऊन आपल्याला ती तपासणे आणि सुधारणे सोपे जाते. धन्यवाद ....[[सदस्य:QueerEcofeminist|'''<span style="background color: black; color:#008000">QueerEcofeminist</span>''']]^{[[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|<span style="color: maroon">"संदर्भ द्या! अगदी भांडतानासुध्दा"!!!</span>]]}[they/them/their] ०७:३६, ८ मार्च २०१९ (IST) ==आपण सुरू केलेले लेख== नमस्कार, मी QueerEcofeminist. असे दिसले आहे की, आपण [[Charudatta Thorat]] हे पान तयार केले आहे. आपले हे पान विश्वकोशीय उल्लेखनीयतेच्या अटींमध्ये बसत नाहीच, शिवाय ही जाहिरातबाजी ही आहे. त्यामुळे हे पान काढले जाईल आणि तशी विनंती मी साचा लावून केली आहे, आपण परस्पर हे साचे काढू नयेत इतरांना त्यावर निर्णय घेऊदेत, आपल्याला काही शंका असल्यास नक्की माझ्या चर्चापानावर लिहा, धन्यवाद ....[[सदस्य:QueerEcofeminist|'''<span style="background color: black; color:#008000">QueerEcofeminist</span>''']]^{[[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|<span style="color: maroon">"संदर्भ द्या! अगदी भांडतानासुध्दा"!!!</span>]]}[they/them/their] ०९:०३, १० मार्च २०१९ (IST) == विकी लव्हज् वुमन २०१९ == [[File:Wiki Loves Women Logo (mr).png|right|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकी लव्हज् वुमन २०१९|विकी लव्हज् वुमन भारत]]''' ही भारतातील विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. हा आंतरराष्ट्रीय विकी लव्हज् वुमन स्पर्धेचा एक भाग आहे. हे मुख्यत्वे महिला आणि महिला संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक भारतीय समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकी लव्हज् वुमन २०१९|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण पोस्टकार्ड आणि रोमांचक भेटवस्तू आमच्याकडून जिंकू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकी लव्हज् वुमन २०१९/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा. आणि [https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/wlwi-2019-mr हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची गरज असेल तर या स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संदेश हिवाळे|संदेश हिवाळे]] यांना संपर्क करा. धन्यवाद. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:१७, १४ मार्च २०१९ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlw&oldid=18933692 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> kwilpml7fqpoxsil6d77b7tx9h71hn6 2677459 2677458 2026-04-04T08:47:11Z ~2026-20748-77 181767 2677459 wikitext text/x-wiki चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. ==आपण सुरू केलेले लेख== नमस्कार, मी QueerEcofeminist. असे दिसले आहे की, आपण [[Charudatta Thorat]] हे पान तयार केले आहे. आपले हे पान विश्वकोशीय उल्लेखनीयतेच्या अटींमध्ये बसत नाहीच, शिवाय ही जाहिरातबाजी ही आहे. त्यामुळे हे पान काढले जाईल आणि तशी विनंती मी साचा लावून केली आहे, आपण परस्पर हे साचे काढू नयेत इतरांना त्यावर निर्णय घेऊदेत, आपल्याला काही शंका असल्यास नक्की माझ्या चर्चापानावर लिहा, धन्यवाद ....[[सदस्य:QueerEcofeminist|'''<span style="background color: black; color:#008000">QueerEcofeminist</span>''']]^{[[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist|<span style="color: maroon">"संदर्भ द्या! अगदी भांडतानासुध्दा"!!!</span>]]}[they/them/their] ०९:०३, १० मार्च २०१९ (IST) == विकी लव्हज् वुमन २०१९ == [[File:Wiki Loves Women Logo (mr).png|right|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकी लव्हज् वुमन २०१९|विकी लव्हज् वुमन भारत]]''' ही भारतातील विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. हा आंतरराष्ट्रीय विकी लव्हज् वुमन स्पर्धेचा एक भाग आहे. हे मुख्यत्वे महिला आणि महिला संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक भारतीय समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकी लव्हज् वुमन २०१९|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण पोस्टकार्ड आणि रोमांचक भेटवस्तू आमच्याकडून जिंकू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकी लव्हज् वुमन २०१९/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा. आणि [https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/wlwi-2019-mr हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची गरज असेल तर या स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संदेश हिवाळे|संदेश हिवाळे]] यांना संपर्क करा. धन्यवाद. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:१७, १४ मार्च २०१९ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlw&oldid=18933692 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> lv31h79iz9ejlqoavg26fcisj4h7t72 2677460 2677459 2026-04-04T08:47:37Z ~2026-20748-77 181767 2677460 wikitext text/x-wiki चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. == विकी लव्हज् वुमन २०१९ == [[File:Wiki Loves Women Logo (mr).png|right|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकी लव्हज् वुमन २०१९|विकी लव्हज् वुमन भारत]]''' ही भारतातील विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. हा आंतरराष्ट्रीय विकी लव्हज् वुमन स्पर्धेचा एक भाग आहे. हे मुख्यत्वे महिला आणि महिला संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक भारतीय समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकी लव्हज् वुमन २०१९|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण पोस्टकार्ड आणि रोमांचक भेटवस्तू आमच्याकडून जिंकू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकी लव्हज् वुमन २०१९/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा. आणि [https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/wlwi-2019-mr हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची गरज असेल तर या स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संदेश हिवाळे|संदेश हिवाळे]] यांना संपर्क करा. धन्यवाद. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:१७, १४ मार्च २०१९ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlw&oldid=18933692 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> 7acnkt8fkqcbithtjkhfdtrtnfq11vt 2677461 2677460 2026-04-04T08:47:56Z ~2026-20748-77 181767 2677461 wikitext text/x-wiki चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. sb0ry8r9fzuj4uhh33qfr4zt1vorp48 2677463 2677461 2026-04-04T09:02:34Z ~2026-20748-77 181767 /* नाशिकचे चारुदत्त थोरात हे ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक प्रसिद्ध आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व, विष्णुभक्त आणि लेखक आहेत. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे आध्यात्मिक ज्ञान मांडले असून, विविध भाषांमध्ये विष्णुचक्र आणि अभंग रचनेमुळे ते ओळखले जातात. संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [१, २, ३, ६]. चारुदत्त थोरात यांची प्रमुख माहिती: आध्यात्मिक कार्य: नाशिकच्या काळाराम मंदिरात ते सक्रिय असून, त्यांची ओळख एक समर्पित विष्णुभक्त म्हणून आहे [१, २]. साहित्य निर्मिती: त्यांनी... 2677463 wikitext text/x-wiki चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. चारुदत्त थोरात हे नाशिक येथील प्रसिद्ध ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व आणि विष्णुभक्त म्हणून ओळखले जातात. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले असून, संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [२, ३, १३]. ते एक लेखक आणि अभंगकार म्हणूनही ओळखले जातात. चारुदत्त थोरात यांची माहिती: परिचय: चारुदत्त थोरात हे नाशिकच्या ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी निगडित (वंशज/भक्त) असून, त्यांना 'वेदोक्त-चरित्रवर्णनकार' किंवा #वेदोक्त_मराठा म्हणूनही ओळखले जाते [१, ४]। आध्यात्मिक कार्य: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाच्या अंतिम आणि शाश्वत सत्याचे रहस्य उलगडल्याचा दावा केला जातो [२, ११]। लेखन व अभंग: ते अगम्य लिपीत लिहिलेल्या अभंगांसाठी ओळखले जातात, जे त्यांच्या आध्यात्मिक ज्ञानाचे दर्शन घडवतात [२]। संत परंपरा: चारुदत्त थोरात यांना महाराष्ट्रातील संत परंपरा (निवृत्ती, ज्ञानदेव, तुकाराम, नामदेव, इ.) आणि महापुरुषांच्या (शाहू, फुले, आंबेडकर) विचारांचा वारसा चालवणारे मानले जाते [३]। ओळख: ते 'काळारामभक्त चारुदत्त' म्हणूनही प्रसिद्ध असून, त्यांना अनेकदा 'चारुदत्त माऊली' या नावानेही संबोधिले जाते [४, १०]। टीप: या माहितीच्या आधारे ते एक प्रमुख आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व असल्याचे समजते. == नाशिकचे चारुदत्त थोरात हे ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक प्रसिद्ध आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व, विष्णुभक्त आणि लेखक आहेत. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे आध्यात्मिक ज्ञान मांडले असून, विविध भाषांमध्ये विष्णुचक्र आणि अभंग रचनेमुळे ते ओळखले जातात. संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [१, २, ३, ६]. चारुदत्त थोरात यांची प्रमुख माहिती: आध्यात्मिक कार्य: नाशिकच्या काळाराम मंदिरात ते सक्रिय असून, त्यांची ओळख एक समर्पित विष्णुभक्त म्हणून आहे [१, २]. साहित्य निर्मिती: त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले आहे [२]. कला आणि रचना: अनेक भाषांमध्ये 'विष्णुचक्र' आणि अभंग रचल्यामुळे त्यांनी नावलौकिक मिळवला आहे [६]. ईश्वरी उपासना: थोरात हे आपल्या आगळ्यावेगळ्या पद्धतीने ईश्वरी उपासना आणि अभंग लेखनासाठी ओळखले जातात [३]. मीडिया उपस्थिती: त्यांची रेडिओ मुलाखत आणि विविध टीव्ही मुलाखतींमधून त्यांचे आध्यात्मिक विचार पोहोचले आहेत [५, ६]. त्यांची ओळख नाशिकच्या पंचवटी परिसरातील एक धर्मगुरू आणि अभंगकार अशी आहे. == नाशिकचे <mark>'''चारुदत्त थोरात'''</mark> हे ऐतिहासिक काळाराम मंदिराशी संबंधित एक प्रसिद्ध आध्यात्मिक व्यक्तिमत्त्व, विष्णुभक्त आणि लेखक आहेत. त्यांनी 'दत्ताश्रय' ग्रंथाद्वारे आध्यात्मिक ज्ञान मांडले असून, विविध भाषांमध्ये विष्णुचक्र आणि अभंग रचनेमुळे ते ओळखले जातात. संत परंपरेचे अनुयायी म्हणून ते महाराष्ट्रभर परिचित आहेत [१, २, ३, ६]. '''चारुदत्त थोरात यांची प्रमुख माहिती:''' * '''आध्यात्मिक कार्य:''' नाशिकच्या काळाराम मंदिरात ते सक्रिय असून, त्यांची ओळख एक समर्पित विष्णुभक्त म्हणून आहे [१, २]. * '''साहित्य निर्मिती:''' त्यांनी 'दत्ताश्रय' नावाचा ग्रंथ लिहिला आहे, ज्यात मानवी जीवनाचे शाश्वत सत्य मांडले आहे [२]. * '''कला आणि रचना:''' अनेक भाषांमध्ये 'विष्णुचक्र' आणि अभंग रचल्यामुळे त्यांनी नावलौकिक मिळवला आहे [६]. * '''ईश्वरी उपासना:''' थोरात हे आपल्या आगळ्यावेगळ्या पद्धतीने ईश्वरी उपासना आणि अभंग लेखनासाठी ओळखले जातात [३]. * '''मीडिया उपस्थिती:''' त्यांची रेडिओ मुलाखत आणि विविध टीव्ही मुलाखतींमधून त्यांचे आध्यात्मिक विचार पोहोचले आहेत [५, ६]. त्यांची ओळख नाशिकच्या पंचवटी परिसरातील एक धर्मगुरू आणि अभंगकार अशी आहे. [[विशेष:योगदान/&#126;2026-20748-77|&#126;2026-20748-77]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-20748-77|talk]]) १४:३२, ४ एप्रिल २०२६ (IST) ol4pez9gn5d4ekcl21j21kmo3s1lxqa 0 265169 2677199 2120506 2026-04-03T14:41:26Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[कंबोडियामधील विमान कंपन्यांची यादी]] वरुन [[कंबोडियामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] ला हलविला 2120506 wikitext text/x-wiki ही [[कांबोडिया|कंबोडियामध्ये]] सध्या कार्यरत असलेल्या [[विमान वाहतूक कंपनी|विमान कंपन्यांची]] यादी आहे.<ref name="ch-aviation">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ch-aviation.com/|title=The World&#039;s leading Airline Intelligence Provider since 1998|website=ch-aviation.com|access-date=2019-04-03}}</ref><ref name="ATDB.aero">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.aerotransport.org/|title=Since 1997, ATDB is the only service providing an accurate global and permanently updated details of all worldwide transport aircraft, airlines, private and government operators - and leasing companies.|website=aerotransport.org|access-date=2019-04-03}}</ref> == कंपन्या== {| class="wikitable sortable" style="border: 0; cellpadding: 2; cellspacing: 3;" !नाव ! चित्र ! आयएटीए ! आयसीएओ ! कॉलसाईन ! स्थापना ! नोंदी |- | [[बसका एर]] |[[File:Bassaka_Air_-_Airbus_A320-214_XU-113.jpg|100x100अंश]] | 5 बी | बीएसएक्स | बसका | २०१४ | [[फ्नॉम पेन्ह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- | [[कंबोडिया एरवेझ]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jetphotos.com/photo/9171652|title=Cambodia Airways|last=|date=|website=jetphotos|access-date=2019-04-03}}</ref> | केआर | केएमई | जायंट आयबीआयएस | २०१७ | [[फ्नॉम पेन्ह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- | [[कंबोडिया अंगकोर एअर|कंबोडिया एंगकोर एर]] |[[File:Cambodia_Angkor_Air_ATR_ATR-72-500_(ATR-72-212A)_Simon.jpg|100x100अंश]] | के 6 | केएचव्ही | कॅंबोडिया एर | २००९ | [[फ्नॉम पेन्ह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]], [[सीम रीप आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- | [[जेसी आंतरराष्ट्रीय विमान कंपन्या]] |[[File:XU-998_(26632656499).jpg|100x100अंश|XU-998 (26632656499)]] | क्यूडी | जेसीसी | कॅंबो | २०१. | [[फ्नॉम पेन्ह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- | [[लॅन्मेई एरलाइन]] |[[File:Lanmei_Airlines_A319.jpg|100x100अंश]] | LQ | एमकेआर | एर लॅन्मेई | २०१९ | [[फ्नॉम पेन्ह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |- | [[स्काय अँगकोर एरलाइन]] |[[File:Sky_Angkor_Airlines_A320.jpg|100x100अंश]] | झेडए | एसडब्ल्यूएम | स्काय अँगकोर | २०१४ | [[सीम रीप आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] |} == हे सुद्धा पहा == * [[:en:List of defunct airlines of Cambodia|कंबोडियाच्या बंद झालेल्या विमान कंपन्यांची यादी]] * [[:en:List of airports in Cambodia|कंबोडिया मधील विमानतळांची यादी]] * [[:en:List of airlines|विमान कंपन्यांची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कंबोडियामधील विमानवाहतूक कंपन्या| ]] [[वर्ग:देशानुसार विमानवाहतूक कंपन्या|कंबोडिया]] [[वर्ग:कंबोडिया वाहतुकीशी संबंधित याद्या|विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:कंबोडियाच्या कंपन्यांची यादी| एरलाइन्स]] [[वर्ग:आग्नेय आशियाच्या विमान कंपन्यांची यादी| कंबोडिया]] 4qnpvkjjulj0be61p1znrvfx28niun3 0 265395 2677423 1829422 2026-04-04T06:13:54Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[कंबोडियामधील विमान कंपन्यांची यादी]] to [[कंबोडियामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] 2677423 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कंबोडियामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] qyh80gyi8o0umnv1sjufam5dlym3vym 0 265396 2677424 1829423 2026-04-04T06:13:59Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[कंबोडियामधील विमान कंपन्यांची यादी]] to [[कंबोडियामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] 2677424 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कंबोडियामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] qyh80gyi8o0umnv1sjufam5dlym3vym 0 269651 2677404 2256311 2026-04-04T05:24:52Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677404 wikitext text/x-wiki [[File:Gauri's procession commencing from the Zanani-Deodhi of the City Palace.jpg|thumb|गणगौर मिरवणूक]] '''गणगौर (राजस्थान)''' हा [[भारत]] देशातील [[राजस्थान]] प्रांतातील महिलांचा वैशिष्ट्यपूर्ण उत्सव आहे.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA329&dq=gangaur&hl=en|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Melton|first=J. Gordon|date=2011-09-13|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-206-7|language=en}}</ref> गण म्हणजे शिव आणि गौरी म्हणजे पार्वती यांचे एकत्रित पूजन असा या व्रताचा आणि उत्सवाचा भाग आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=GWO-DwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT28&dq=gangaur&hl=en|title=Art Culture and Heritage of Rajasthan Study Material With MCQ: Useful for RPSC RAS Prelims and Other Exams|last=Meena|first=R. P.|publisher=New Era Publication|language=en}}</ref> ==स्वरूप== राजस्थानमधील महिला भक्तीभावपूर्वक या सणाचे आणि व्रताचे पालन करतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=RYfaBAAAQBAJ&pg=PT53&dq=gangaur&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj_k-WOhv79AhViTWwGHahDAoA4ChDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=gangaur&f=false|title=Shrinath Ji: Pichwais: the Manifestation of Pushtimarg|last=Julka|first=Anu|date=2014-10-08|publisher=Partridge Publishing|isbn=978-1-4828-2285-4|language=en}}</ref>या व्रतामधे [[मार्च]] -[[एप्रिल]] या कालखंडात शिवाची पत्नी पार्वती-गौरी हिचे पूजन केले जाते.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/religion/festivals/gangaur-puja-2023-date-time-pooja-vidhi-and-significance-of-gauri-puja/articleshow/98933352.cms?from=mdr|title=Gangaur Puja 2023: Date, Time, Pooja Vidhi and Significance of Gauri Puja|date=2023-03-24|issn=0971-8257}}</ref>सुगीच्या हंगामात साजरा होण्याऱ्या या सणामधे महिला सौभाग्यासाठी, समृद्धीसाठी आणि संततीच्या सुखासाठी व्रत करतात.कुमारिका आपल्याला चांगला पती मिळावा म्हणून गणगौर पूजतात तर विवाहित महिला पतीच्या सुखासाठी या व्रताचे पालन करतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=b9ktWLud0oIC&pg=PA228&dq=gangaur+myth&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjXm9vzhv79AhURRmwGHTR8DSUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=gangaur%20myth&f=false|title=Identity, Gender, and Poverty: New Perspectives on Caste and Tribe in Rajasthan|last=Unnithan-Kumar|first=Maya|date=1997|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-57181-918-5|language=en}}</ref> चैत्र महिन्यामधे [[होळी पौर्णिमा|होळी पौर्णिमे]]नंतरच्या लगेचच्या दिवशी या व्रताची सुरुवात होते.हा उत्सव सोळा दिवस सुरू असतो. नवविवाहित युवतींना १८ दिवस हे व्रत करणे बंधनकारक मानले जाते. या अठरा दिवसात महिला केवळ एकाच वेळी भोजन करतात आणि एकवेळ उपवास करतात. गणगौरीच्या उत्सवानिमित्त संपूर्ण कालावधी राजस्थान, [[मध्य प्रदेश]], [[हरियाणा]] या ठिकाणी जत्रा भरतात आणि उत्सवाचा आनंद घेतला जातो.<ref name=":0" /> ==व्रतासंबंधी आख्यायिका== एकदा [[शिव]]-[[पार्वती]] आणि [[नारद]]मुनी जंगलात सहलीला निघाले. त्यांच्या येण्याची वार्ता कळताच जंगलातील स्रियांनी त्यांच्यासाठी नैवेद्य तयार करायला सुरुवात केली. प्रथम सामाजिक निम्न स्तरातील महिला आपले पदार्थ घेऊन आल्या. ते खाऊन संतुष्ट झालेल्या पार्वतीने एका वनस्पतीचे शिंपण त्यांच्यावर करून त्यांना आशीर्वाद दिले.त्यानंतर उच्च वर्गातील स्रिया आपले पदार्थ पार्वतीला अर्पण करण्यासाठी आल्या. तू यांना कसा आशीर्वाद देणार असे शिवांनी पार्वतीला विचारल्यावर तिने आपल्या बोटाला एक जखम केली आणि त्यातून आलेले रक्त तिने या महिलांवर शिंपडून आशीर्वाद दिले अशी या व्रताची आख्यायिका आहे असे मानले जाते. ==स्वरूप== गणगौर उत्सवातील महिलांचे आकर्षण म्हणजे [[मेंदी]] काढणे.हातांवर आणि पायांवर मेंदीने विविध आकाराची नक्षी काढली जाते राजस्थानात होळी पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवशी चैत्र महिना सुरू होतो.या दिवशी गणगौर बसवितात.होळीच्या राखेचे आणि शेणाचे १६ मुटके करतात.भिंतीवर १६ [[हळद]] आणि [[कुंकु]] यांच्या टिकल्या काढतात.त्याखाली मुटके मांडतात.हे मुटके हे गौरीचे प्रतीक होय.गव्हाच्या ओंब्या,हळद यांनी पूजा करतात. [[ज्वारी]]च्या कणसाला पांढरा दोरा बांधून गौरीच्या मुटक्यांजवळ ते कणीस ठेवतात.त्याला शंकर म्हणतात.आणखी एका कणसाला केसांचा गुंता आणि लाल पिवळा धागा बांधतात.हेही गौरीचे प्रतीक मानले जाते.या गौरीला चुरमा आणि लिंबाच्या डहाळ्यांचा नैवेद्य दाखवतात. छोटी मातीची मडकी तयार करून त्यांना छिद्रे केली जातात आणि त्यामधे छोटे दिवे लावले जातात. होळीपासून सातव्या दिवशी कुमारिका मुली हे घडे त्यामधे दिवे प्रज्वलित करून डोक्यावर घेऊन निघतात.या मिरवणुकीत त्यांना पैसे, [[गूळ]], [[तेल]] हे छोट्या भेटींच्या स्वरूपात दिले जाते. दहा दिवस अशी मिरवणूक काढली जाते.दहाव्या दिवशी गौरी विसर्जनानंतर मुली हे घडे फोडून विहीरीत टाकतात आणि त्यानंतर उत्सवी मिष्टान्नांचा आनंद घेतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=qmYWBQAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT130&dq=gangaur&hl=en|title=Religious Basis of Hindu Beliefs|last=Dwivedi|first=Dr Bhojraj|date=2014-10-27|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=978-93-5165-092-8|language=en}}</ref> ==मिरवणूक== या उत्सवाच्या शेवटच्या तीन दिवसांमधे मुली आणि महिला मिळून शिव आणि पार्वतीच्या मातीच्या मूर्तींचा विशेष शृंगार करतात. त्यांना नवे शिवलेले उत्सवी पोशाख, दागिने घातले जातात.पहिले दोन दिवस एका विवाहित स्रीच्या डोक्यावर ईश्वर म्हणजे शिव आणि पार्वती म्हणजे गौरी यांच्या मूर्ती घेऊन मिरवणूक निघते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=Y_o2EAAAQBAJ&pg=PT263&dq=gangaur+procession&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjozY2zh_79AhUEUGwGHRsiCYIQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=gangaur%20procession&f=false|title=Locating Pleasure in Indian History: Prescribed and Proscribed Desires in Visual and Literary Cultures|date=2021-07-30|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-93-90513-88-8|language=en}}</ref> अन्य सर्व महिला गौरीच्या सासरी तिची पाठवणी करणारी लोकगीते गातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.shivshankar.in/gangaur/|title=Gangaur {{!}} ShivShankar.in|language=en-GB|access-date=2020-12-05}}</ref>[[विहीर]], पाणवठा, [[तळे]], झरा अशा एखाद्या ठिकाणी मिरवणूक पोहोचते. पहिले दोन दिवस मूर्तींवर केवळ पाणी शिंपडून त्या परत आणल्या जातात. तिसऱ्या आणि शेवटच्या दिवशी मात्र मिरवणूक संपते आणि विहीरीत वा पाण्यात ईश्वर आणि गौरीच्या मूर्तीचे विसर्जन करून गौरीला निरोप दिला जातो. असे या उत्सवाचे स्वरूप आहे. ==[[जयपूर]] येथील उत्सव== राजस्थान मधील जयपूर शहरात या उत्सवासाठी घेवर / घीवर नावाचे विशेष मिष्टान्न केले जाते. लोक आपापसात या मिठाईची देवाणघेवाण करून आनंद व्यक्त करतात आणि शुभेच्छा देतात. जननी देवडी या जयपूर मधील सिटी पॅलेस येथे असलेल्या ठिकाणी देवीची मिरवणूक काढली जाते. जगभरातून पर्यटक या उत्सवासाठी उपस्थित राहतात आणि उत्सवाचा आनंद घेतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jaipur.org.uk/fairs-festivals/gangaur-festival.html|title=Gangaur Festival Jaipur - Significance, Rituals, Celebrations|website=www.jaipur.org.uk|access-date=2020-12-05}}{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==[[उदयपूर]] येथील उत्सव== [[File:Crowd procession gangaur.jpg|thumb|मिरवणूक]] उदयपूर येथे या उत्सवासाठी विशेष घाटाची योजना केलेली असून त्याचे नाव गणगौर घाट असे आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=bkH-AgAAQBAJ&pg=PA111&dq=gangaur+ghat&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjm0Yq8hv79AhWeTmwGHXHFDPMQ6AF6BAgOEAI#v=onepage&q=gangaur%20ghat&f=false|title=Rajasthan, Delhi & Agra|last=Stott|first=David|last2=McCulloch|first2=Victoria|date=2014-01-14|publisher=Footprint Travel Guides|isbn=978-1-909268-39-5|language=en}}</ref> पिछालो तलावाच्या परिसरात हा घाट असून येथे गणगौर काळातील सर्व उत्सवी कार्यक्रम आयोजित केले जातात. गणगौर मिरवणूक ही शहराच्या विविध भागातून येथे येते. यामध्ये गणगौर मूर्ती वाजतगाजत आणल्या जातात त्यासाठी रथ, बैलजोडया, लोककलाकारांचे सादरीकरण यांचा सहभाग विशेषत्वाने असतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://magikindia.com/gangaur-india/|title=GANGAUR FESTIVAL|date=2020-03-22|website=MAGIK INDIA|language=en-US|access-date=2020-12-05}}</ref> == हे ही पहा== [[राजस्थान]] [[चैत्रगौर]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:राजस्थान]] [[वर्ग:सण आणि उत्सव]] [[वर्ग:भारतीय सण आणि उत्सव]] p0ovb6dot6sr02csktb3xxfwktr2to7 0 290387 2677480 2660075 2026-04-04T10:51:17Z नरेश सावे 88037 2677480 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''ढवळीपाडा''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''ढवळीपाडा''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] ohoiwt6x883grcvzvto6vrs2i2g4uiy 0 290391 2677484 2661128 2026-04-04T10:52:11Z नरेश सावे 88037 2677484 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''धानराट''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''धानराट''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] jwws4cxi9cd6yihi44jyfrwnc2d8x2f 0 290403 2677479 2659570 2026-04-04T10:51:03Z नरेश सावे 88037 2677479 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''जामडे''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''जामडे''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] mi19zwt8f08ca185gelamdh6xgna3rc 0 290404 2677478 2668635 2026-04-04T10:50:50Z नरेश सावे 88037 2677478 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''हळदाणी''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''हळदाणी''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] i1d1uz3nv48z3a9hjmq1zxsoenuu8vp 0 290407 2677476 2668783 2026-04-04T10:50:21Z नरेश सावे 88037 2677476 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''हिराफळी''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''हिराफळी''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] iii1h9hpzx1urj9yq3ypbnw3go48l8o 0 290409 2677482 2660035 2026-04-04T10:51:44Z नरेश सावे 88037 2677482 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''डोगेगाव''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''डोगेगाव''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] 6ra5dsxnj7m5i8p72ha0hik6xijgl9y 0 290416 2677477 2658867 2026-04-04T10:50:35Z नरेश सावे 88037 2677477 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''घोगळ''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''घोगळ''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] b9qbckvo7ymy5t33n7dqhua0k3bor1x 0 290423 2677475 2656347 2026-04-04T10:50:05Z नरेश सावे 88037 2677475 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''कडवण''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''कडवण''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] hpp58ajnps7sqpfmeksw6fx6h736xwv 0 290435 2677483 2660942 2026-04-04T10:51:58Z नरेश सावे 88037 2677483 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''देवमोगरा''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''देवमोगरा''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] 1zbbhy2kdv3e0oqv52s0n0k475b20ck 0 290438 2677481 2658330 2026-04-04T10:51:31Z नरेश सावे 88037 2677481 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''गदाड''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''गदाड''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] euo5rbgezg3ynlcapki9ja0q8jzfrnu 0 290466 2677474 2659777 2026-04-04T10:49:44Z नरेश सावे 88037 2677474 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''झारीपाडा''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नवापूर | जिल्हा = [[नंदुरबार जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/३९ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''झारीपाडा''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्यातील]] [[नवापूर|नवापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे. येथे उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा असे तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत. उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार उष्ण असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मिमी पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून साधारण फेब्रुवारीपर्यंत असतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे]] bcfrqu71242b23dmo491iyhh7dq3m46 0 290798 2677138 2676624 2026-04-03T13:07:34Z संतोष गोरे 135680 /* २००९ पुरस्कार विजेते[१] */ 2677138 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = नारी शक्ती पुरस्कार | current_awards = | image = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg | imagesize = | caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत | description = | awarded_for = | presenter = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] | country = [[भारत]] | former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार | location = | year = १९९९ | year2 = - | holder = | reward = १ - २ लाख | website = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}} }} '''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते. <ref name=":01">{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}</ref><ref name="WCD" /><ref name="PIB">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}</ref> कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.<ref>{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}</ref> यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.<ref name=":0" /><ref name="WCD">{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines"] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}</ref> == निवड प्रक्रिया आणि पात्रता <ref name="WCD" />== नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते. १. '''पात्रता निकष''' * वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो. * संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे. * अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो. २. '''निवड समिती''' * पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते. * अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो. ३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया''' * या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते. * सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात. == पुरस्काराचे वर्गीकरण == [[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}</ref>]] नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.<ref name="WCD" /> === संस्थात्मक श्रेणी === सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.<ref name="wcd1">{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}</ref> * '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. === वैयक्तिक श्रेणी === * धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार * महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार. == इतिहास == नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}</ref> यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.<ref>{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}</ref><ref name="SSP">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते ! scope=col width=8%|वर्ष ! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'' |- | १९९९ | [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9">{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}</ref> | [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10">{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}</ref> | ब्रह्मचारिणी कमला बाई<ref name=":11">{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}</ref> | [[किंकरी देवी]]<ref name=":12">{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}</ref> | कुमारी ललिता प्रदकर | {{Em dash}} |- | २००१<ref name=":13">{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}</ref> | [[सत्य राणी चड्ढा]] | मुक्ता पी. डगली | थम्मा पवार | मह-नाज वारसी | [[सुमनी झोडिया]] | {{Em dash}} |- | २००२<ref name=":3">{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | महजाबी सरबर | सुनीता यादव | शांता त्रिवेदी | यमुना सरोजिनी देवी | ऑडा व्हिएगास | {{Em dash}} |- | २००३<ref name=":3" /><ref name=":4" /> | [[वंदना गोपीकुमार]] | कमला खोरा | [[सुनीता कृष्णन]] | गोपा कोठारी | भागीरथी दत्ता | {{Em dash}} |- | २००४<ref name=":5">{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | [[पिंकी विराणी]] | शमशाद बेगम | कविता श्रीवास्तव | [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] | मनमोहनी देबनाथ | {{Em dash}} |- | २००५<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | शेख शमशाद बेगम | [[संध्या रमण]] | नीता बहादूर | [[राणी बंग]] | साल्मिन लिंगडोह | {{Em dash}} |- | २००६<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | कल्पना सरकार | निघात शफी पंडित | डी. शांती | वंगुरी सुवार्था | [[सेनो त्सुहा]] | {{Em dash}} |- | २००७<ref name=":14" /> | अरुणा तारा | व्ही. विजया | वैष्णवी जयकुमार | राणी देवी | [[बुआंगी सायलो]] | {{Em dash}} |- | २००८<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> | [[महे जबीन]] | {{Em dash}} | [[हिना शाह]] | सुनीता देवी | झिंगूबाई श्रावण बोलके | {{Em dash}} |- | २००९<ref name=":0" /> | [[फूलबासन बाई यादव]] | {{Em dash}} | रश्मी सिंग | एम. विजया | [[वेद कुमारी घई]] | [[सुगताकुमारी]] |- | २०१०<ref name=":15">{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}</ref> | ठगु माया बरदेवा | {{Em dash}} | मोनिका एस. गर्ग | पोटाबथिनी पद्मावती | रत्नम्मा | {{Em dash}} |- | २०११<ref name=":16">{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}</ref> | कंवलजीत कौर | जगमती मलिक | हिप्नो पद्मा कमलकर | संध्या पांडे | [[द्रौपदी घिमिरे]] | राखी गुप्ता भंडारी |- | २०१२<ref name=":17">{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}</ref> | गुरम्मा एच. सांकिना | सोनिका अग्रवाल | ओल्गा डी'मेलो | {{Em dash}} | ओमाना टी.के | [[प्रणिता तालुकदार]] |- | २०१३<ref name=":2">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}</ref><ref name=":18">{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}</ref> | टी. राधा के. प्रशांती | [[बीना शेठ लष्करी]] | [[सीमा साखरे]] | [[मानसी प्रधान]] | [[वर्तिका नंदा]] | एम. व्यंकय्या |- | २०१४<ref name=":1">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}</ref><ref name=":7">{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}</ref> | पी. भानुमती | चंद्रप्रभा बोके | अन्याय रहित जिंदगी (NGO) | सीमा प्रकाश | सिस्टर मारिओला | आस्था संस्थान (NGO) |- | २०१५<ref name=":19">{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}</ref> | [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]] | {{Em dash}} | कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम | विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत) | गुरिया स्वयं सेवी संस्थान | अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ |} == पुरस्कार विजेते == === १९९९ पुरस्कार विजेते<ref>{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}</ref>=== * [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9" /> * [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10" /> * [[किंकरी देवी]]<ref name=":11" /> === २००० === === २००१ पुरस्कार विजेते<ref name=":13" />=== * सत्या राणी चढ्ढा - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार * मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार * मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * सुमनी झोडिया - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००२ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार * सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार * शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००३ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * वंदना गोपीकुमार - कन्नगी पुरस्कार * कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार * सुनीता कृष्णन - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००४ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * पिंकी विराणी - कन्नगी पुरस्कार * शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार * कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००५ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार * संध्या रमण - माता जिजाबाई पुरस्कार * नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * राणी बंग - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००६ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * सेनू त्सुहा (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००७ पुरस्कार विजेते === २००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:<ref name=":14">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}</ref> * अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * बुआंगी सायलो (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००८ पुरस्कार विजेते === २००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.<ref name=":0"/> * [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००९ पुरस्कार विजेते<ref name=":0" />=== * [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[सुगताकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१० पुरस्कार विजेते === २०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":15"/> * ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २०११ पुरस्कार विजेते === २०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":16"/> * कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१२ पुरस्कार विजेते === २०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.<ref name=":17"/> * गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१३ पुरस्कार विजेते<ref name=":2" /><ref name=":18" /> === * [[मानसी प्रधान]] * [[एम वेंकय्या]] * [[बीना शेठ लष्करी]] * [[टी. राधा के.प्रशांती]] * [[वर्तिका नंदा]] * [[सीमा साखरे]] === २०१४ पुरस्कार विजेते<ref name=":1" /><ref name=":7" /> === * [[रश्मी आनंद]] * [[नंदिता कृष्णा]] * [[लक्ष्मी गौतम]] * [[नेहा किरपाल]] * [[लतिका ठुकराल]] * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] * [[पी. कौसल्या]] * [[स्वराज विद्वान]] === २०१५ पुरस्कार विजेते<ref name=":19" /> === * [[लुसी कुरियन]] * [[सौरभ सुमन]] * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] * [[मीना शर्मा]] * [[प्रिती पाटकर]] * [[उत्तरा पडवार]] * [[पोलूमती विजया निर्मला]] * [[वासु प्रिमलानी]] * [[सुजाता साहू]] * [[ज्योती म्हापसेकर]] * [[सुमिता घोष]] * [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]] * [[कृष्णा यादव]] * [[शकुंतला मजुमदार]] === २०१६ पुरस्कार विजेते === [[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]] या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}</ref><ref name=extraref2016>{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> * [[राजस्थान]] * [[छांव फाउंडेशन]] * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] * [[साधना महिला संघ]] * शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती * [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]] * [[अमृता पाटील]] * [[अमला अक्किनेनी]] * [[अनत्ता सोनी]] * [[अनोयारा खातून]] * [[बी. कोदैनायगी]] * [[बानो हरालू]] * [[दीपा माथुर]] * [[दिव्या रावत]] * [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]] * [[जानकी वसंत]] * [[कल्पना शंकर]] * [[कल्याणी बालकृष्णन]] * [[मुमताज काझी]] * [[नंदिता शाह]] * [[पल्लवी फौजदार]] * [[पामेला मल्होत्रा]] * [[कमर डागर]] * [[रीमा साठे]] * [[रिंग्युइचोन वशुम]] * [[संगीता अय्यर]] * [[स्मिता तंडी]] * [[सुमित्रा हजारिका]] * [[सुनीता सिंग चोकन]] * [[सुभा वारियर]] * [[तियासा अध्या]] * [[व्ही. नानम्मल]] * [[झुबोनी हुम्त्सो]] === २०१७ पुरस्कार विजेते === [[File:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]] यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name="NSP2017">{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}</ref> * [[गार्गी गुप्ता]] * [[सिंधुताई सपकाळ]] * [[गौरी मौलेखी]] * [[नाविका सागर परिक्रमा]] * [[मालविका अय्यर]] * [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]] * [[थिनलास कोरोल]] * [[एस. शिवा सत्या]] * [[भारती कश्यप]] * [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]] * [[मित्तल पटेल]] * [[साबरमती टिकी]] * [[जयम्मा बंडारी]] * [[श्यामला कुमारी]] * [[वनस्त्री]] * [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]] * [[चिरोम इंदिरा]] * [[उर्मिला आपटे]] * [[दीपिका कुंडाजी]] * [[पूर्णिमा देवी बर्मन]] * [[अनिता भारद्वाज]] * [[अंबिका बेरी]] * [[पुष्पा गिरिमाजी]] * अवनी * [[श्रुजन]] * [[सी.के. दुर्गा]] * [[रेखा मिश्रा]] * [[मेहवीश मुश्ताक]] * [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]] * [[पंजाब]] * [[मधु जैन]] * [[जेटसन पेमा]] * [[एम.एस. सुनिल]] * [[शीला बालाजी]] * [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]] * [[गीता मित्तल]] === २०१८ पुरस्कार विजेते === या साली ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}</ref><ref name=":7" /> * [[ए. सीमा]] * [[अंशु खन्ना]] * [[अनु मल्होत्रा]] * [[अनुराधा नाईक]] * [[चेतना गाला सिन्हा]] * [[दर्शना गुप्ता]] * [[देवकी अम्मा]] * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] * [[गौरी कामाक्षी]] * [[हेकानी जखालू]] * [[इप्सिता बिस्वास]] * [[इति त्यागी]] * [[कग्गनपल्ली राधा देवी]] * [[कल्पना सरोज]] * [[ललिता वकील ]] * [[माधुरी बडथवाल]] * [[मंजू मणीकुट्टन]] * [[मीनाक्षी पाहुजा]] * [[मिनी वासुदेवन]] * [[मुनुस्वामी शांती]] * [[नीलम शर्मा]] * [[नोमिता कामदार]] * [[पमेला चॅटर्जी]] * [[प्रज्ञा प्रसून]] * [[प्रियंवदा सिंग]] * [[एन.एम. पुष्पा]] * [[राहीबाई पोपेरे]] * [[रजनी रजक]] * [[रेशमा निलोफर नाहा]] * [[रिया मजुमदार सिंघल]] * [[रुमा देवी]] * [[सीमा मेहता]] * [[सीमा राव]] * [[शिवानी वर्मा]] * [[स्मृती मोरर्का]] * [[स्नेहलता नाथ]] * [[सोनिया जब्बार]] * [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]] * [[सुनीता देवी]] * [[ट्विंकल कालिया]] * [[उर्मी बसू]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि. * सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू === २०१९ पुरस्कार विजेते === तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.<ref>{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}</ref> ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}</ref> * [[आरिफा जान]] * [[अवनी चतुर्वेदी]] * [[भागीरथी अम्मा]] * [[भावना कंठ]] * [[बीना देवी]] * [[चामी मुर्मू]] * [[कलावती देवी]] * [[कार्त्यायनी अम्मा]] * [[कौशिकी चक्रवर्ती]] * [[मोहना सिंग]] * [[निलझा वांगमो]] * [[पदला भुदेवी]] * [[रश्मी उर्ध्वरेषे]] * [[मान कौर]] * [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]] === २०२० पुरस्कार विजेते === [[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]] सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8">{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}</ref> * [[अनिता गुप्ता]] * [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]] * [[नासिरा अख्तर]] * [[संध्या धर]] * [[निवृत्ती राय]] * [[टिफनी ब्रार]] * [[पद्मा यांगचान]] * [[जोधइया बाई बैगा]] * [[सायली नंदकिशोर आगवणे]] * [[वनिता बोराडे]] * [[मीरा ठाकूर]] * जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित) * [[एला लोध]] * [[आरती राणा]] === २०२१ पुरस्कार विजेते === ८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8" /> * [[सथुपति प्रसन्ना श्री]] * [[तागे रीता]] * [[मधुलिका रामटेके]] * [[निरंजनाबेन कलार्थी]] * [[पूजा शर्मा]] * [[अंशुल मल्होत्रा]] * [[शोभा गस्ती]] * [[राधिका मेनन]] * [[कमल कुंभार]] * [[श्रुती मोहपात्रा]] * [[बतूल बेगम]] * [[तारा रंगस्वामी]] * [[नीरजा माधव]] * [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]] == चित्रदालन == <gallery> चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. चित्र:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ </gallery> == संदर्भ == <references /> {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] fklxsq44gfowisvt2ct7vkogqpgukh0 2677139 2677138 2026-04-03T13:09:05Z संतोष गोरे 135680 2677139 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = नारी शक्ती पुरस्कार | current_awards = | image = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg | imagesize = | caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत | description = | awarded_for = | presenter = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] | country = [[भारत]] | former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार | location = | year = १९९९ | year2 = - | holder = | reward = १ - २ लाख | website = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}} }} '''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते. <ref name=":01">{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}</ref><ref name="WCD" /><ref name="PIB">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}</ref> कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.<ref>{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}</ref> यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.<ref name=":0" /><ref name="WCD">{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines"] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}</ref> == निवड प्रक्रिया आणि पात्रता <ref name="WCD" />== नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते. १. '''पात्रता निकष''' * वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो. * संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे. * अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो. २. '''निवड समिती''' * पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते. * अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो. ३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया''' * या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते. * सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात. == पुरस्काराचे वर्गीकरण == [[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}</ref>]] नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.<ref name="WCD" /> === संस्थात्मक श्रेणी === सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.<ref name="wcd1">{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}</ref> * '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. === वैयक्तिक श्रेणी === * धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार * महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार. == इतिहास == नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}</ref> यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.<ref>{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}</ref><ref name="SSP">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते ! scope=col width=8%|वर्ष ! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'' |- | १९९९ | [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9">{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}</ref> | [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10">{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}</ref> | ब्रह्मचारिणी कमला बाई<ref name=":11">{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}</ref> | [[किंकरी देवी]]<ref name=":12">{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}</ref> | कुमारी ललिता प्रदकर | {{Em dash}} |- | २००१<ref name=":13">{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}</ref> | [[सत्य राणी चड्ढा]] | मुक्ता पी. डगली | थम्मा पवार | मह-नाज वारसी | [[सुमनी झोडिया]] | {{Em dash}} |- | २००२<ref name=":3">{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | महजाबी सरबर | सुनीता यादव | शांता त्रिवेदी | यमुना सरोजिनी देवी | ऑडा व्हिएगास | {{Em dash}} |- | २००३<ref name=":3" /><ref name=":4" /> | [[वंदना गोपीकुमार]] | कमला खोरा | [[सुनीता कृष्णन]] | गोपा कोठारी | भागीरथी दत्ता | {{Em dash}} |- | २००४<ref name=":5">{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | [[पिंकी विराणी]] | शमशाद बेगम | कविता श्रीवास्तव | [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] | मनमोहनी देबनाथ | {{Em dash}} |- | २००५<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | शेख शमशाद बेगम | [[संध्या रमण]] | नीता बहादूर | [[राणी बंग]] | साल्मिन लिंगडोह | {{Em dash}} |- | २००६<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | कल्पना सरकार | निघात शफी पंडित | डी. शांती | वंगुरी सुवार्था | [[सेनो त्सुहा]] | {{Em dash}} |- | २००७<ref name=":14" /> | अरुणा तारा | व्ही. विजया | वैष्णवी जयकुमार | राणी देवी | [[बुआंगी सायलो]] | {{Em dash}} |- | २००८<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> | [[महे जबीन]] | {{Em dash}} | [[हिना शाह]] | सुनीता देवी | झिंगूबाई श्रावण बोलके | {{Em dash}} |- | २००९<ref name=":0" /> | [[फूलबासन बाई यादव]] | {{Em dash}} | रश्मी सिंग | एम. विजया | [[वेद कुमारी घई]] | [[सुगताकुमारी]] |- | २०१०<ref name=":15">{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}</ref> | ठगु माया बरदेवा | {{Em dash}} | मोनिका एस. गर्ग | पोटाबथिनी पद्मावती | रत्नम्मा | {{Em dash}} |- | २०११<ref name=":16">{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}</ref> | कंवलजीत कौर | जगमती मलिक | हिप्नो पद्मा कमलकर | संध्या पांडे | [[द्रौपदी घिमिरे]] | राखी गुप्ता भंडारी |- | २०१२<ref name=":17">{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}</ref> | गुरम्मा एच. सांकिना | सोनिका अग्रवाल | ओल्गा डी'मेलो | {{Em dash}} | ओमाना टी.के | [[प्रणिता तालुकदार]] |- | २०१३<ref name=":2">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}</ref><ref name=":18">{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}</ref> | टी. राधा के. प्रशांती | [[बीना शेठ लष्करी]] | [[सीमा साखरे]] | [[मानसी प्रधान]] | [[वर्तिका नंदा]] | एम. व्यंकय्या |- | २०१४<ref name=":1">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}</ref><ref name=":7">{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}</ref> | पी. भानुमती | चंद्रप्रभा बोके | अन्याय रहित जिंदगी (NGO) | सीमा प्रकाश | सिस्टर मारिओला | आस्था संस्थान (NGO) |- | २०१५<ref name=":19">{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}</ref> | [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]] | {{Em dash}} | कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम | विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत) | गुरिया स्वयं सेवी संस्थान | अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ |} == पुरस्कार विजेते == === १९९९ पुरस्कार विजेते<ref>{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}</ref>=== * [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9" /> * [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10" /> * [[किंकरी देवी]]<ref name=":11" /> === २००० === === २००१ पुरस्कार विजेते<ref name=":13" />=== * सत्या राणी चढ्ढा - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार * मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार * मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * सुमनी झोडिया - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००२ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार * सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार * शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००३ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * वंदना गोपीकुमार - कन्नगी पुरस्कार * कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार * सुनीता कृष्णन - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००४ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * पिंकी विराणी - कन्नगी पुरस्कार * शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार * कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००५ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार * संध्या रमण - माता जिजाबाई पुरस्कार * नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * राणी बंग - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००६ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[सेनो त्सुहा]] (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००७ पुरस्कार विजेते === २००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:<ref name=":14">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}</ref> * अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * बुआंगी सायलो (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००८ पुरस्कार विजेते === २००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.<ref name=":0"/> * [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००९ पुरस्कार विजेते<ref name=":0" />=== * [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[सुगताकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१० पुरस्कार विजेते === २०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":15"/> * ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २०११ पुरस्कार विजेते === २०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":16"/> * कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१२ पुरस्कार विजेते === २०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.<ref name=":17"/> * गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१३ पुरस्कार विजेते<ref name=":2" /><ref name=":18" /> === * [[मानसी प्रधान]] * [[एम वेंकय्या]] * [[बीना शेठ लष्करी]] * [[टी. राधा के.प्रशांती]] * [[वर्तिका नंदा]] * [[सीमा साखरे]] === २०१४ पुरस्कार विजेते<ref name=":1" /><ref name=":7" /> === * [[रश्मी आनंद]] * [[नंदिता कृष्णा]] * [[लक्ष्मी गौतम]] * [[नेहा किरपाल]] * [[लतिका ठुकराल]] * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] * [[पी. कौसल्या]] * [[स्वराज विद्वान]] === २०१५ पुरस्कार विजेते<ref name=":19" /> === * [[लुसी कुरियन]] * [[सौरभ सुमन]] * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] * [[मीना शर्मा]] * [[प्रिती पाटकर]] * [[उत्तरा पडवार]] * [[पोलूमती विजया निर्मला]] * [[वासु प्रिमलानी]] * [[सुजाता साहू]] * [[ज्योती म्हापसेकर]] * [[सुमिता घोष]] * [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]] * [[कृष्णा यादव]] * [[शकुंतला मजुमदार]] === २०१६ पुरस्कार विजेते === [[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]] या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}</ref><ref name=extraref2016>{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> * [[राजस्थान]] * [[छांव फाउंडेशन]] * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] * [[साधना महिला संघ]] * शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती * [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]] * [[अमृता पाटील]] * [[अमला अक्किनेनी]] * [[अनत्ता सोनी]] * [[अनोयारा खातून]] * [[बी. कोदैनायगी]] * [[बानो हरालू]] * [[दीपा माथुर]] * [[दिव्या रावत]] * [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]] * [[जानकी वसंत]] * [[कल्पना शंकर]] * [[कल्याणी बालकृष्णन]] * [[मुमताज काझी]] * [[नंदिता शाह]] * [[पल्लवी फौजदार]] * [[पामेला मल्होत्रा]] * [[कमर डागर]] * [[रीमा साठे]] * [[रिंग्युइचोन वशुम]] * [[संगीता अय्यर]] * [[स्मिता तंडी]] * [[सुमित्रा हजारिका]] * [[सुनीता सिंग चोकन]] * [[सुभा वारियर]] * [[तियासा अध्या]] * [[व्ही. नानम्मल]] * [[झुबोनी हुम्त्सो]] === २०१७ पुरस्कार विजेते === [[File:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]] यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name="NSP2017">{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}</ref> * [[गार्गी गुप्ता]] * [[सिंधुताई सपकाळ]] * [[गौरी मौलेखी]] * [[नाविका सागर परिक्रमा]] * [[मालविका अय्यर]] * [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]] * [[थिनलास कोरोल]] * [[एस. शिवा सत्या]] * [[भारती कश्यप]] * [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]] * [[मित्तल पटेल]] * [[साबरमती टिकी]] * [[जयम्मा बंडारी]] * [[श्यामला कुमारी]] * [[वनस्त्री]] * [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]] * [[चिरोम इंदिरा]] * [[उर्मिला आपटे]] * [[दीपिका कुंडाजी]] * [[पूर्णिमा देवी बर्मन]] * [[अनिता भारद्वाज]] * [[अंबिका बेरी]] * [[पुष्पा गिरिमाजी]] * अवनी * [[श्रुजन]] * [[सी.के. दुर्गा]] * [[रेखा मिश्रा]] * [[मेहवीश मुश्ताक]] * [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]] * [[पंजाब]] * [[मधु जैन]] * [[जेटसन पेमा]] * [[एम.एस. सुनिल]] * [[शीला बालाजी]] * [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]] * [[गीता मित्तल]] === २०१८ पुरस्कार विजेते === या साली ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}</ref><ref name=":7" /> * [[ए. सीमा]] * [[अंशु खन्ना]] * [[अनु मल्होत्रा]] * [[अनुराधा नाईक]] * [[चेतना गाला सिन्हा]] * [[दर्शना गुप्ता]] * [[देवकी अम्मा]] * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] * [[गौरी कामाक्षी]] * [[हेकानी जखालू]] * [[इप्सिता बिस्वास]] * [[इति त्यागी]] * [[कग्गनपल्ली राधा देवी]] * [[कल्पना सरोज]] * [[ललिता वकील ]] * [[माधुरी बडथवाल]] * [[मंजू मणीकुट्टन]] * [[मीनाक्षी पाहुजा]] * [[मिनी वासुदेवन]] * [[मुनुस्वामी शांती]] * [[नीलम शर्मा]] * [[नोमिता कामदार]] * [[पमेला चॅटर्जी]] * [[प्रज्ञा प्रसून]] * [[प्रियंवदा सिंग]] * [[एन.एम. पुष्पा]] * [[राहीबाई पोपेरे]] * [[रजनी रजक]] * [[रेशमा निलोफर नाहा]] * [[रिया मजुमदार सिंघल]] * [[रुमा देवी]] * [[सीमा मेहता]] * [[सीमा राव]] * [[शिवानी वर्मा]] * [[स्मृती मोरर्का]] * [[स्नेहलता नाथ]] * [[सोनिया जब्बार]] * [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]] * [[सुनीता देवी]] * [[ट्विंकल कालिया]] * [[उर्मी बसू]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि. * सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू === २०१९ पुरस्कार विजेते === तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.<ref>{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}</ref> ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}</ref> * [[आरिफा जान]] * [[अवनी चतुर्वेदी]] * [[भागीरथी अम्मा]] * [[भावना कंठ]] * [[बीना देवी]] * [[चामी मुर्मू]] * [[कलावती देवी]] * [[कार्त्यायनी अम्मा]] * [[कौशिकी चक्रवर्ती]] * [[मोहना सिंग]] * [[निलझा वांगमो]] * [[पदला भुदेवी]] * [[रश्मी उर्ध्वरेषे]] * [[मान कौर]] * [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]] === २०२० पुरस्कार विजेते === [[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]] सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8">{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}</ref> * [[अनिता गुप्ता]] * [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]] * [[नासिरा अख्तर]] * [[संध्या धर]] * [[निवृत्ती राय]] * [[टिफनी ब्रार]] * [[पद्मा यांगचान]] * [[जोधइया बाई बैगा]] * [[सायली नंदकिशोर आगवणे]] * [[वनिता बोराडे]] * [[मीरा ठाकूर]] * जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित) * [[एला लोध]] * [[आरती राणा]] === २०२१ पुरस्कार विजेते === ८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8" /> * [[सथुपति प्रसन्ना श्री]] * [[तागे रीता]] * [[मधुलिका रामटेके]] * [[निरंजनाबेन कलार्थी]] * [[पूजा शर्मा]] * [[अंशुल मल्होत्रा]] * [[शोभा गस्ती]] * [[राधिका मेनन]] * [[कमल कुंभार]] * [[श्रुती मोहपात्रा]] * [[बतूल बेगम]] * [[तारा रंगस्वामी]] * [[नीरजा माधव]] * [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]] == चित्रदालन == <gallery> चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. चित्र:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ </gallery> == संदर्भ == <references /> {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] t750ne599rcj2nos3w7z87smqaivurr 2677140 2677139 2026-04-03T13:11:43Z संतोष गोरे 135680 2677140 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = नारी शक्ती पुरस्कार | current_awards = | image = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg | imagesize = | caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत | description = | awarded_for = | presenter = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] | country = [[भारत]] | former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार | location = | year = १९९९ | year2 = - | holder = | reward = १ - २ लाख | website = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}} }} '''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते. <ref name=":01">{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}</ref><ref name="WCD" /><ref name="PIB">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}</ref> कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.<ref>{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}</ref> यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.<ref name=":0" /><ref name="WCD">{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines"] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}</ref> == निवड प्रक्रिया आणि पात्रता <ref name="WCD" />== नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते. १. '''पात्रता निकष''' * वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो. * संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे. * अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो. २. '''निवड समिती''' * पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते. * अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो. ३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया''' * या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते. * सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात. == पुरस्काराचे वर्गीकरण == [[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}</ref>]] नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.<ref name="WCD" /> === संस्थात्मक श्रेणी === सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.<ref name="wcd1">{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}</ref> * '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. === वैयक्तिक श्रेणी === * धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार * महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार. == इतिहास == नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}</ref> यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.<ref>{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}</ref><ref name="SSP">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते ! scope=col width=8%|वर्ष ! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'' |- | १९९९ | [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9">{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}</ref> | [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10">{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}</ref> | ब्रह्मचारिणी कमला बाई<ref name=":11">{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}</ref> | [[किंकरी देवी]]<ref name=":12">{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}</ref> | कुमारी ललिता प्रदकर | {{Em dash}} |- | २००१<ref name=":13">{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}</ref> | [[सत्य राणी चड्ढा]] | मुक्ता पी. डगली | थम्मा पवार | मह-नाज वारसी | [[सुमनी झोडिया]] | {{Em dash}} |- | २००२<ref name=":3">{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | महजाबी सरबर | सुनीता यादव | शांता त्रिवेदी | यमुना सरोजिनी देवी | ऑडा व्हिएगास | {{Em dash}} |- | २००३<ref name=":3" /><ref name=":4" /> | [[वंदना गोपीकुमार]] | कमला खोरा | [[सुनीता कृष्णन]] | गोपा कोठारी | भागीरथी दत्ता | {{Em dash}} |- | २००४<ref name=":5">{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | [[पिंकी विराणी]] | शमशाद बेगम | कविता श्रीवास्तव | [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] | मनमोहनी देबनाथ | {{Em dash}} |- | २००५<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | शेख शमशाद बेगम | [[संध्या रमण]] | नीता बहादूर | [[राणी बंग]] | साल्मिन लिंगडोह | {{Em dash}} |- | २००६<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | कल्पना सरकार | निघात शफी पंडित | डी. शांती | वंगुरी सुवार्था | [[सेनो त्सुहा]] | {{Em dash}} |- | २००७<ref name=":14" /> | अरुणा तारा | व्ही. विजया | वैष्णवी जयकुमार | राणी देवी | [[बुआंगी सायलो]] | {{Em dash}} |- | २००८<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> | [[महे जबीन]] | {{Em dash}} | [[हिना शाह]] | सुनीता देवी | झिंगूबाई श्रावण बोलके | {{Em dash}} |- | २००९<ref name=":0" /> | [[फूलबासन बाई यादव]] | {{Em dash}} | रश्मी सिंग | एम. विजया | [[वेद कुमारी घई]] | [[सुगताकुमारी]] |- | २०१०<ref name=":15">{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}</ref> | ठगु माया बरदेवा | {{Em dash}} | मोनिका एस. गर्ग | पोटाबथिनी पद्मावती | रत्नम्मा | {{Em dash}} |- | २०११<ref name=":16">{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}</ref> | कंवलजीत कौर | जगमती मलिक | हिप्नो पद्मा कमलकर | संध्या पांडे | [[द्रौपदी घिमिरे]] | राखी गुप्ता भंडारी |- | २०१२<ref name=":17">{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}</ref> | गुरम्मा एच. सांकिना | सोनिका अग्रवाल | ओल्गा डी'मेलो | {{Em dash}} | ओमाना टी.के | [[प्रणिता तालुकदार]] |- | २०१३<ref name=":2">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}</ref><ref name=":18">{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}</ref> | टी. राधा के. प्रशांती | [[बीना शेठ लष्करी]] | [[सीमा साखरे]] | [[मानसी प्रधान]] | [[वर्तिका नंदा]] | एम. व्यंकय्या |- | २०१४<ref name=":1">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}</ref><ref name=":7">{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}</ref> | पी. भानुमती | चंद्रप्रभा बोके | अन्याय रहित जिंदगी (NGO) | सीमा प्रकाश | सिस्टर मारिओला | आस्था संस्थान (NGO) |- | २०१५<ref name=":19">{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}</ref> | [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]] | {{Em dash}} | कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम | विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत) | गुरिया स्वयं सेवी संस्थान | अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ |} == पुरस्कार विजेते == === १९९९ पुरस्कार विजेते<ref>{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}</ref>=== * [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9" /> * [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10" /> * [[किंकरी देवी]]<ref name=":11" /> === २००० === === २००१ पुरस्कार विजेते<ref name=":13" />=== * [[सत्या राणी चढ्ढा]] - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार * मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार * मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * [[सुमनी झोडिया]] - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००२ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार * सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार * शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००३ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * वंदना गोपीकुमार - कन्नगी पुरस्कार * कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार * सुनीता कृष्णन - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००४ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * पिंकी विराणी - कन्नगी पुरस्कार * शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार * कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००५ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार * संध्या रमण - माता जिजाबाई पुरस्कार * नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * राणी बंग - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००६ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[सेनो त्सुहा]] (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००७ पुरस्कार विजेते === २००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:<ref name=":14">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}</ref> * अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * बुआंगी सायलो (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००८ पुरस्कार विजेते === २००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.<ref name=":0"/> * [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००९ पुरस्कार विजेते<ref name=":0" />=== * [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[सुगताकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१० पुरस्कार विजेते === २०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":15"/> * ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २०११ पुरस्कार विजेते === २०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":16"/> * कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१२ पुरस्कार विजेते === २०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.<ref name=":17"/> * गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१३ पुरस्कार विजेते<ref name=":2" /><ref name=":18" /> === * [[मानसी प्रधान]] * [[एम वेंकय्या]] * [[बीना शेठ लष्करी]] * [[टी. राधा के.प्रशांती]] * [[वर्तिका नंदा]] * [[सीमा साखरे]] === २०१४ पुरस्कार विजेते<ref name=":1" /><ref name=":7" /> === * [[रश्मी आनंद]] * [[नंदिता कृष्णा]] * [[लक्ष्मी गौतम]] * [[नेहा किरपाल]] * [[लतिका ठुकराल]] * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] * [[पी. कौसल्या]] * [[स्वराज विद्वान]] === २०१५ पुरस्कार विजेते<ref name=":19" /> === * [[लुसी कुरियन]] * [[सौरभ सुमन]] * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] * [[मीना शर्मा]] * [[प्रिती पाटकर]] * [[उत्तरा पडवार]] * [[पोलूमती विजया निर्मला]] * [[वासु प्रिमलानी]] * [[सुजाता साहू]] * [[ज्योती म्हापसेकर]] * [[सुमिता घोष]] * [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]] * [[कृष्णा यादव]] * [[शकुंतला मजुमदार]] === २०१६ पुरस्कार विजेते === [[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]] या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}</ref><ref name=extraref2016>{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> * [[राजस्थान]] * [[छांव फाउंडेशन]] * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] * [[साधना महिला संघ]] * शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती * [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]] * [[अमृता पाटील]] * [[अमला अक्किनेनी]] * [[अनत्ता सोनी]] * [[अनोयारा खातून]] * [[बी. कोदैनायगी]] * [[बानो हरालू]] * [[दीपा माथुर]] * [[दिव्या रावत]] * [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]] * [[जानकी वसंत]] * [[कल्पना शंकर]] * [[कल्याणी बालकृष्णन]] * [[मुमताज काझी]] * [[नंदिता शाह]] * [[पल्लवी फौजदार]] * [[पामेला मल्होत्रा]] * [[कमर डागर]] * [[रीमा साठे]] * [[रिंग्युइचोन वशुम]] * [[संगीता अय्यर]] * [[स्मिता तंडी]] * [[सुमित्रा हजारिका]] * [[सुनीता सिंग चोकन]] * [[सुभा वारियर]] * [[तियासा अध्या]] * [[व्ही. नानम्मल]] * [[झुबोनी हुम्त्सो]] === २०१७ पुरस्कार विजेते === [[File:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]] यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name="NSP2017">{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}</ref> * [[गार्गी गुप्ता]] * [[सिंधुताई सपकाळ]] * [[गौरी मौलेखी]] * [[नाविका सागर परिक्रमा]] * [[मालविका अय्यर]] * [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]] * [[थिनलास कोरोल]] * [[एस. शिवा सत्या]] * [[भारती कश्यप]] * [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]] * [[मित्तल पटेल]] * [[साबरमती टिकी]] * [[जयम्मा बंडारी]] * [[श्यामला कुमारी]] * [[वनस्त्री]] * [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]] * [[चिरोम इंदिरा]] * [[उर्मिला आपटे]] * [[दीपिका कुंडाजी]] * [[पूर्णिमा देवी बर्मन]] * [[अनिता भारद्वाज]] * [[अंबिका बेरी]] * [[पुष्पा गिरिमाजी]] * अवनी * [[श्रुजन]] * [[सी.के. दुर्गा]] * [[रेखा मिश्रा]] * [[मेहवीश मुश्ताक]] * [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]] * [[पंजाब]] * [[मधु जैन]] * [[जेटसन पेमा]] * [[एम.एस. सुनिल]] * [[शीला बालाजी]] * [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]] * [[गीता मित्तल]] === २०१८ पुरस्कार विजेते === या साली ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}</ref><ref name=":7" /> * [[ए. सीमा]] * [[अंशु खन्ना]] * [[अनु मल्होत्रा]] * [[अनुराधा नाईक]] * [[चेतना गाला सिन्हा]] * [[दर्शना गुप्ता]] * [[देवकी अम्मा]] * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] * [[गौरी कामाक्षी]] * [[हेकानी जखालू]] * [[इप्सिता बिस्वास]] * [[इति त्यागी]] * [[कग्गनपल्ली राधा देवी]] * [[कल्पना सरोज]] * [[ललिता वकील ]] * [[माधुरी बडथवाल]] * [[मंजू मणीकुट्टन]] * [[मीनाक्षी पाहुजा]] * [[मिनी वासुदेवन]] * [[मुनुस्वामी शांती]] * [[नीलम शर्मा]] * [[नोमिता कामदार]] * [[पमेला चॅटर्जी]] * [[प्रज्ञा प्रसून]] * [[प्रियंवदा सिंग]] * [[एन.एम. पुष्पा]] * [[राहीबाई पोपेरे]] * [[रजनी रजक]] * [[रेशमा निलोफर नाहा]] * [[रिया मजुमदार सिंघल]] * [[रुमा देवी]] * [[सीमा मेहता]] * [[सीमा राव]] * [[शिवानी वर्मा]] * [[स्मृती मोरर्का]] * [[स्नेहलता नाथ]] * [[सोनिया जब्बार]] * [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]] * [[सुनीता देवी]] * [[ट्विंकल कालिया]] * [[उर्मी बसू]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि. * सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू === २०१९ पुरस्कार विजेते === तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.<ref>{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}</ref> ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}</ref> * [[आरिफा जान]] * [[अवनी चतुर्वेदी]] * [[भागीरथी अम्मा]] * [[भावना कंठ]] * [[बीना देवी]] * [[चामी मुर्मू]] * [[कलावती देवी]] * [[कार्त्यायनी अम्मा]] * [[कौशिकी चक्रवर्ती]] * [[मोहना सिंग]] * [[निलझा वांगमो]] * [[पदला भुदेवी]] * [[रश्मी उर्ध्वरेषे]] * [[मान कौर]] * [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]] === २०२० पुरस्कार विजेते === [[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]] सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8">{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}</ref> * [[अनिता गुप्ता]] * [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]] * [[नासिरा अख्तर]] * [[संध्या धर]] * [[निवृत्ती राय]] * [[टिफनी ब्रार]] * [[पद्मा यांगचान]] * [[जोधइया बाई बैगा]] * [[सायली नंदकिशोर आगवणे]] * [[वनिता बोराडे]] * [[मीरा ठाकूर]] * जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित) * [[एला लोध]] * [[आरती राणा]] === २०२१ पुरस्कार विजेते === ८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8" /> * [[सथुपति प्रसन्ना श्री]] * [[तागे रीता]] * [[मधुलिका रामटेके]] * [[निरंजनाबेन कलार्थी]] * [[पूजा शर्मा]] * [[अंशुल मल्होत्रा]] * [[शोभा गस्ती]] * [[राधिका मेनन]] * [[कमल कुंभार]] * [[श्रुती मोहपात्रा]] * [[बतूल बेगम]] * [[तारा रंगस्वामी]] * [[नीरजा माधव]] * [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]] == चित्रदालन == <gallery> चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. चित्र:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ </gallery> == संदर्भ == <references /> {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] ibfh8ykaubiglw10lmbaohsdd9xyoqz 2677142 2677140 2026-04-03T13:14:32Z संतोष गोरे 135680 /* २००३ पुरस्कार विजेते[१][२] */ 2677142 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = नारी शक्ती पुरस्कार | current_awards = | image = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg | imagesize = | caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत | description = | awarded_for = | presenter = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] | country = [[भारत]] | former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार | location = | year = १९९९ | year2 = - | holder = | reward = १ - २ लाख | website = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}} }} '''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते. <ref name=":01">{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}</ref><ref name="WCD" /><ref name="PIB">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}</ref> कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.<ref>{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}</ref> यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.<ref name=":0" /><ref name="WCD">{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines"] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}</ref> == निवड प्रक्रिया आणि पात्रता <ref name="WCD" />== नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते. १. '''पात्रता निकष''' * वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो. * संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे. * अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो. २. '''निवड समिती''' * पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते. * अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो. ३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया''' * या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते. * सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात. == पुरस्काराचे वर्गीकरण == [[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}</ref>]] नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.<ref name="WCD" /> === संस्थात्मक श्रेणी === सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.<ref name="wcd1">{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}</ref> * '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. === वैयक्तिक श्रेणी === * धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार * महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार. == इतिहास == नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}</ref> यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.<ref>{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}</ref><ref name="SSP">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते ! scope=col width=8%|वर्ष ! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'' |- | १९९९ | [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9">{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}</ref> | [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10">{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}</ref> | ब्रह्मचारिणी कमला बाई<ref name=":11">{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}</ref> | [[किंकरी देवी]]<ref name=":12">{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}</ref> | कुमारी ललिता प्रदकर | {{Em dash}} |- | २००१<ref name=":13">{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}</ref> | [[सत्य राणी चड्ढा]] | मुक्ता पी. डगली | थम्मा पवार | मह-नाज वारसी | [[सुमनी झोडिया]] | {{Em dash}} |- | २००२<ref name=":3">{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | महजाबी सरबर | सुनीता यादव | शांता त्रिवेदी | यमुना सरोजिनी देवी | ऑडा व्हिएगास | {{Em dash}} |- | २००३<ref name=":3" /><ref name=":4" /> | [[वंदना गोपीकुमार]] | कमला खोरा | [[सुनीता कृष्णन]] | गोपा कोठारी | भागीरथी दत्ता | {{Em dash}} |- | २००४<ref name=":5">{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | [[पिंकी विराणी]] | शमशाद बेगम | कविता श्रीवास्तव | [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] | मनमोहनी देबनाथ | {{Em dash}} |- | २००५<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | शेख शमशाद बेगम | [[संध्या रमण]] | नीता बहादूर | [[राणी बंग]] | साल्मिन लिंगडोह | {{Em dash}} |- | २००६<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | कल्पना सरकार | निघात शफी पंडित | डी. शांती | वंगुरी सुवार्था | [[सेनो त्सुहा]] | {{Em dash}} |- | २००७<ref name=":14" /> | अरुणा तारा | व्ही. विजया | वैष्णवी जयकुमार | राणी देवी | [[बुआंगी सायलो]] | {{Em dash}} |- | २००८<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> | [[महे जबीन]] | {{Em dash}} | [[हिना शाह]] | सुनीता देवी | झिंगूबाई श्रावण बोलके | {{Em dash}} |- | २००९<ref name=":0" /> | [[फूलबासन बाई यादव]] | {{Em dash}} | रश्मी सिंग | एम. विजया | [[वेद कुमारी घई]] | [[सुगताकुमारी]] |- | २०१०<ref name=":15">{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}</ref> | ठगु माया बरदेवा | {{Em dash}} | मोनिका एस. गर्ग | पोटाबथिनी पद्मावती | रत्नम्मा | {{Em dash}} |- | २०११<ref name=":16">{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}</ref> | कंवलजीत कौर | जगमती मलिक | हिप्नो पद्मा कमलकर | संध्या पांडे | [[द्रौपदी घिमिरे]] | राखी गुप्ता भंडारी |- | २०१२<ref name=":17">{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}</ref> | गुरम्मा एच. सांकिना | सोनिका अग्रवाल | ओल्गा डी'मेलो | {{Em dash}} | ओमाना टी.के | [[प्रणिता तालुकदार]] |- | २०१३<ref name=":2">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}</ref><ref name=":18">{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}</ref> | टी. राधा के. प्रशांती | [[बीना शेठ लष्करी]] | [[सीमा साखरे]] | [[मानसी प्रधान]] | [[वर्तिका नंदा]] | एम. व्यंकय्या |- | २०१४<ref name=":1">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}</ref><ref name=":7">{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}</ref> | पी. भानुमती | चंद्रप्रभा बोके | अन्याय रहित जिंदगी (NGO) | सीमा प्रकाश | सिस्टर मारिओला | आस्था संस्थान (NGO) |- | २०१५<ref name=":19">{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}</ref> | [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]] | {{Em dash}} | कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम | विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत) | गुरिया स्वयं सेवी संस्थान | अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ |} == पुरस्कार विजेते == === १९९९ पुरस्कार विजेते<ref>{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}</ref>=== * [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9" /> * [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10" /> * [[किंकरी देवी]]<ref name=":11" /> === २००० === === २००१ पुरस्कार विजेते<ref name=":13" />=== * [[सत्या राणी चढ्ढा]] - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार * मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार * मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * [[सुमनी झोडिया]] - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००२ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार * सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार * शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००३ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * [[वंदना गोपीकुमार]] - कन्नगी पुरस्कार * कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार * [[सुनीता कृष्णन]] - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००४ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * पिंकी विराणी - कन्नगी पुरस्कार * शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार * कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००५ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार * संध्या रमण - माता जिजाबाई पुरस्कार * नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * राणी बंग - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००६ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[सेनो त्सुहा]] (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००७ पुरस्कार विजेते === २००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:<ref name=":14">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}</ref> * अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * बुआंगी सायलो (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००८ पुरस्कार विजेते === २००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.<ref name=":0"/> * [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००९ पुरस्कार विजेते<ref name=":0" />=== * [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[सुगताकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१० पुरस्कार विजेते === २०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":15"/> * ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २०११ पुरस्कार विजेते === २०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":16"/> * कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१२ पुरस्कार विजेते === २०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.<ref name=":17"/> * गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१३ पुरस्कार विजेते<ref name=":2" /><ref name=":18" /> === * [[मानसी प्रधान]] * [[एम वेंकय्या]] * [[बीना शेठ लष्करी]] * [[टी. राधा के.प्रशांती]] * [[वर्तिका नंदा]] * [[सीमा साखरे]] === २०१४ पुरस्कार विजेते<ref name=":1" /><ref name=":7" /> === * [[रश्मी आनंद]] * [[नंदिता कृष्णा]] * [[लक्ष्मी गौतम]] * [[नेहा किरपाल]] * [[लतिका ठुकराल]] * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] * [[पी. कौसल्या]] * [[स्वराज विद्वान]] === २०१५ पुरस्कार विजेते<ref name=":19" /> === * [[लुसी कुरियन]] * [[सौरभ सुमन]] * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] * [[मीना शर्मा]] * [[प्रिती पाटकर]] * [[उत्तरा पडवार]] * [[पोलूमती विजया निर्मला]] * [[वासु प्रिमलानी]] * [[सुजाता साहू]] * [[ज्योती म्हापसेकर]] * [[सुमिता घोष]] * [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]] * [[कृष्णा यादव]] * [[शकुंतला मजुमदार]] === २०१६ पुरस्कार विजेते === [[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]] या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}</ref><ref name=extraref2016>{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> * [[राजस्थान]] * [[छांव फाउंडेशन]] * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] * [[साधना महिला संघ]] * शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती * [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]] * [[अमृता पाटील]] * [[अमला अक्किनेनी]] * [[अनत्ता सोनी]] * [[अनोयारा खातून]] * [[बी. कोदैनायगी]] * [[बानो हरालू]] * [[दीपा माथुर]] * [[दिव्या रावत]] * [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]] * [[जानकी वसंत]] * [[कल्पना शंकर]] * [[कल्याणी बालकृष्णन]] * [[मुमताज काझी]] * [[नंदिता शाह]] * [[पल्लवी फौजदार]] * [[पामेला मल्होत्रा]] * [[कमर डागर]] * [[रीमा साठे]] * [[रिंग्युइचोन वशुम]] * [[संगीता अय्यर]] * [[स्मिता तंडी]] * [[सुमित्रा हजारिका]] * [[सुनीता सिंग चोकन]] * [[सुभा वारियर]] * [[तियासा अध्या]] * [[व्ही. नानम्मल]] * [[झुबोनी हुम्त्सो]] === २०१७ पुरस्कार विजेते === [[File:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]] यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name="NSP2017">{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}</ref> * [[गार्गी गुप्ता]] * [[सिंधुताई सपकाळ]] * [[गौरी मौलेखी]] * [[नाविका सागर परिक्रमा]] * [[मालविका अय्यर]] * [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]] * [[थिनलास कोरोल]] * [[एस. शिवा सत्या]] * [[भारती कश्यप]] * [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]] * [[मित्तल पटेल]] * [[साबरमती टिकी]] * [[जयम्मा बंडारी]] * [[श्यामला कुमारी]] * [[वनस्त्री]] * [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]] * [[चिरोम इंदिरा]] * [[उर्मिला आपटे]] * [[दीपिका कुंडाजी]] * [[पूर्णिमा देवी बर्मन]] * [[अनिता भारद्वाज]] * [[अंबिका बेरी]] * [[पुष्पा गिरिमाजी]] * अवनी * [[श्रुजन]] * [[सी.के. दुर्गा]] * [[रेखा मिश्रा]] * [[मेहवीश मुश्ताक]] * [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]] * [[पंजाब]] * [[मधु जैन]] * [[जेटसन पेमा]] * [[एम.एस. सुनिल]] * [[शीला बालाजी]] * [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]] * [[गीता मित्तल]] === २०१८ पुरस्कार विजेते === या साली ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}</ref><ref name=":7" /> * [[ए. सीमा]] * [[अंशु खन्ना]] * [[अनु मल्होत्रा]] * [[अनुराधा नाईक]] * [[चेतना गाला सिन्हा]] * [[दर्शना गुप्ता]] * [[देवकी अम्मा]] * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] * [[गौरी कामाक्षी]] * [[हेकानी जखालू]] * [[इप्सिता बिस्वास]] * [[इति त्यागी]] * [[कग्गनपल्ली राधा देवी]] * [[कल्पना सरोज]] * [[ललिता वकील ]] * [[माधुरी बडथवाल]] * [[मंजू मणीकुट्टन]] * [[मीनाक्षी पाहुजा]] * [[मिनी वासुदेवन]] * [[मुनुस्वामी शांती]] * [[नीलम शर्मा]] * [[नोमिता कामदार]] * [[पमेला चॅटर्जी]] * [[प्रज्ञा प्रसून]] * [[प्रियंवदा सिंग]] * [[एन.एम. पुष्पा]] * [[राहीबाई पोपेरे]] * [[रजनी रजक]] * [[रेशमा निलोफर नाहा]] * [[रिया मजुमदार सिंघल]] * [[रुमा देवी]] * [[सीमा मेहता]] * [[सीमा राव]] * [[शिवानी वर्मा]] * [[स्मृती मोरर्का]] * [[स्नेहलता नाथ]] * [[सोनिया जब्बार]] * [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]] * [[सुनीता देवी]] * [[ट्विंकल कालिया]] * [[उर्मी बसू]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि. * सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू === २०१९ पुरस्कार विजेते === तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.<ref>{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}</ref> ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}</ref> * [[आरिफा जान]] * [[अवनी चतुर्वेदी]] * [[भागीरथी अम्मा]] * [[भावना कंठ]] * [[बीना देवी]] * [[चामी मुर्मू]] * [[कलावती देवी]] * [[कार्त्यायनी अम्मा]] * [[कौशिकी चक्रवर्ती]] * [[मोहना सिंग]] * [[निलझा वांगमो]] * [[पदला भुदेवी]] * [[रश्मी उर्ध्वरेषे]] * [[मान कौर]] * [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]] === २०२० पुरस्कार विजेते === [[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]] सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8">{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}</ref> * [[अनिता गुप्ता]] * [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]] * [[नासिरा अख्तर]] * [[संध्या धर]] * [[निवृत्ती राय]] * [[टिफनी ब्रार]] * [[पद्मा यांगचान]] * [[जोधइया बाई बैगा]] * [[सायली नंदकिशोर आगवणे]] * [[वनिता बोराडे]] * [[मीरा ठाकूर]] * जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित) * [[एला लोध]] * [[आरती राणा]] === २०२१ पुरस्कार विजेते === ८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8" /> * [[सथुपति प्रसन्ना श्री]] * [[तागे रीता]] * [[मधुलिका रामटेके]] * [[निरंजनाबेन कलार्थी]] * [[पूजा शर्मा]] * [[अंशुल मल्होत्रा]] * [[शोभा गस्ती]] * [[राधिका मेनन]] * [[कमल कुंभार]] * [[श्रुती मोहपात्रा]] * [[बतूल बेगम]] * [[तारा रंगस्वामी]] * [[नीरजा माधव]] * [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]] == चित्रदालन == <gallery> चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. चित्र:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ </gallery> == संदर्भ == <references /> {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] qpszra8rd6278z801xr9swm3gz527o4 2677144 2677142 2026-04-03T13:15:21Z संतोष गोरे 135680 /* २००४ पुरस्कार विजेते[१][२] */ 2677144 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = नारी शक्ती पुरस्कार | current_awards = | image = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg | imagesize = | caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत | description = | awarded_for = | presenter = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] | country = [[भारत]] | former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार | location = | year = १९९९ | year2 = - | holder = | reward = १ - २ लाख | website = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}} }} '''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते. <ref name=":01">{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}</ref><ref name="WCD" /><ref name="PIB">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}</ref> कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.<ref>{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}</ref> यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.<ref name=":0" /><ref name="WCD">{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines"] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}</ref> == निवड प्रक्रिया आणि पात्रता <ref name="WCD" />== नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते. १. '''पात्रता निकष''' * वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो. * संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे. * अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो. २. '''निवड समिती''' * पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते. * अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो. ३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया''' * या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते. * सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात. == पुरस्काराचे वर्गीकरण == [[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}</ref>]] नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.<ref name="WCD" /> === संस्थात्मक श्रेणी === सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.<ref name="wcd1">{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}</ref> * '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. === वैयक्तिक श्रेणी === * धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार * महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार. == इतिहास == नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}</ref> यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.<ref>{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}</ref><ref name="SSP">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते ! scope=col width=8%|वर्ष ! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'' |- | १९९९ | [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9">{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}</ref> | [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10">{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}</ref> | ब्रह्मचारिणी कमला बाई<ref name=":11">{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}</ref> | [[किंकरी देवी]]<ref name=":12">{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}</ref> | कुमारी ललिता प्रदकर | {{Em dash}} |- | २००१<ref name=":13">{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}</ref> | [[सत्य राणी चड्ढा]] | मुक्ता पी. डगली | थम्मा पवार | मह-नाज वारसी | [[सुमनी झोडिया]] | {{Em dash}} |- | २००२<ref name=":3">{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | महजाबी सरबर | सुनीता यादव | शांता त्रिवेदी | यमुना सरोजिनी देवी | ऑडा व्हिएगास | {{Em dash}} |- | २००३<ref name=":3" /><ref name=":4" /> | [[वंदना गोपीकुमार]] | कमला खोरा | [[सुनीता कृष्णन]] | गोपा कोठारी | भागीरथी दत्ता | {{Em dash}} |- | २००४<ref name=":5">{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | [[पिंकी विराणी]] | शमशाद बेगम | कविता श्रीवास्तव | [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] | मनमोहनी देबनाथ | {{Em dash}} |- | २००५<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | शेख शमशाद बेगम | [[संध्या रमण]] | नीता बहादूर | [[राणी बंग]] | साल्मिन लिंगडोह | {{Em dash}} |- | २००६<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | कल्पना सरकार | निघात शफी पंडित | डी. शांती | वंगुरी सुवार्था | [[सेनो त्सुहा]] | {{Em dash}} |- | २००७<ref name=":14" /> | अरुणा तारा | व्ही. विजया | वैष्णवी जयकुमार | राणी देवी | [[बुआंगी सायलो]] | {{Em dash}} |- | २००८<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> | [[महे जबीन]] | {{Em dash}} | [[हिना शाह]] | सुनीता देवी | झिंगूबाई श्रावण बोलके | {{Em dash}} |- | २००९<ref name=":0" /> | [[फूलबासन बाई यादव]] | {{Em dash}} | रश्मी सिंग | एम. विजया | [[वेद कुमारी घई]] | [[सुगताकुमारी]] |- | २०१०<ref name=":15">{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}</ref> | ठगु माया बरदेवा | {{Em dash}} | मोनिका एस. गर्ग | पोटाबथिनी पद्मावती | रत्नम्मा | {{Em dash}} |- | २०११<ref name=":16">{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}</ref> | कंवलजीत कौर | जगमती मलिक | हिप्नो पद्मा कमलकर | संध्या पांडे | [[द्रौपदी घिमिरे]] | राखी गुप्ता भंडारी |- | २०१२<ref name=":17">{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}</ref> | गुरम्मा एच. सांकिना | सोनिका अग्रवाल | ओल्गा डी'मेलो | {{Em dash}} | ओमाना टी.के | [[प्रणिता तालुकदार]] |- | २०१३<ref name=":2">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}</ref><ref name=":18">{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}</ref> | टी. राधा के. प्रशांती | [[बीना शेठ लष्करी]] | [[सीमा साखरे]] | [[मानसी प्रधान]] | [[वर्तिका नंदा]] | एम. व्यंकय्या |- | २०१४<ref name=":1">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}</ref><ref name=":7">{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}</ref> | पी. भानुमती | चंद्रप्रभा बोके | अन्याय रहित जिंदगी (NGO) | सीमा प्रकाश | सिस्टर मारिओला | आस्था संस्थान (NGO) |- | २०१५<ref name=":19">{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}</ref> | [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]] | {{Em dash}} | कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम | विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत) | गुरिया स्वयं सेवी संस्थान | अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ |} == पुरस्कार विजेते == === १९९९ पुरस्कार विजेते<ref>{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}</ref>=== * [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9" /> * [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10" /> * [[किंकरी देवी]]<ref name=":11" /> === २००० === === २००१ पुरस्कार विजेते<ref name=":13" />=== * [[सत्या राणी चढ्ढा]] - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार * मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार * मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * [[सुमनी झोडिया]] - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००२ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार * सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार * शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००३ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * [[वंदना गोपीकुमार]] - कन्नगी पुरस्कार * कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार * [[सुनीता कृष्णन]] - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००४ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * [[पिंकी विराणी]] - कन्नगी पुरस्कार * शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार * कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००५ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार * संध्या रमण - माता जिजाबाई पुरस्कार * नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * राणी बंग - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००६ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[सेनो त्सुहा]] (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००७ पुरस्कार विजेते === २००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:<ref name=":14">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}</ref> * अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * बुआंगी सायलो (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००८ पुरस्कार विजेते === २००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.<ref name=":0"/> * [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००९ पुरस्कार विजेते<ref name=":0" />=== * [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[सुगताकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१० पुरस्कार विजेते === २०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":15"/> * ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २०११ पुरस्कार विजेते === २०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":16"/> * कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१२ पुरस्कार विजेते === २०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.<ref name=":17"/> * गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१३ पुरस्कार विजेते<ref name=":2" /><ref name=":18" /> === * [[मानसी प्रधान]] * [[एम वेंकय्या]] * [[बीना शेठ लष्करी]] * [[टी. राधा के.प्रशांती]] * [[वर्तिका नंदा]] * [[सीमा साखरे]] === २०१४ पुरस्कार विजेते<ref name=":1" /><ref name=":7" /> === * [[रश्मी आनंद]] * [[नंदिता कृष्णा]] * [[लक्ष्मी गौतम]] * [[नेहा किरपाल]] * [[लतिका ठुकराल]] * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] * [[पी. कौसल्या]] * [[स्वराज विद्वान]] === २०१५ पुरस्कार विजेते<ref name=":19" /> === * [[लुसी कुरियन]] * [[सौरभ सुमन]] * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] * [[मीना शर्मा]] * [[प्रिती पाटकर]] * [[उत्तरा पडवार]] * [[पोलूमती विजया निर्मला]] * [[वासु प्रिमलानी]] * [[सुजाता साहू]] * [[ज्योती म्हापसेकर]] * [[सुमिता घोष]] * [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]] * [[कृष्णा यादव]] * [[शकुंतला मजुमदार]] === २०१६ पुरस्कार विजेते === [[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]] या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}</ref><ref name=extraref2016>{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> * [[राजस्थान]] * [[छांव फाउंडेशन]] * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] * [[साधना महिला संघ]] * शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती * [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]] * [[अमृता पाटील]] * [[अमला अक्किनेनी]] * [[अनत्ता सोनी]] * [[अनोयारा खातून]] * [[बी. कोदैनायगी]] * [[बानो हरालू]] * [[दीपा माथुर]] * [[दिव्या रावत]] * [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]] * [[जानकी वसंत]] * [[कल्पना शंकर]] * [[कल्याणी बालकृष्णन]] * [[मुमताज काझी]] * [[नंदिता शाह]] * [[पल्लवी फौजदार]] * [[पामेला मल्होत्रा]] * [[कमर डागर]] * [[रीमा साठे]] * [[रिंग्युइचोन वशुम]] * [[संगीता अय्यर]] * [[स्मिता तंडी]] * [[सुमित्रा हजारिका]] * [[सुनीता सिंग चोकन]] * [[सुभा वारियर]] * [[तियासा अध्या]] * [[व्ही. नानम्मल]] * [[झुबोनी हुम्त्सो]] === २०१७ पुरस्कार विजेते === [[File:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]] यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name="NSP2017">{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}</ref> * [[गार्गी गुप्ता]] * [[सिंधुताई सपकाळ]] * [[गौरी मौलेखी]] * [[नाविका सागर परिक्रमा]] * [[मालविका अय्यर]] * [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]] * [[थिनलास कोरोल]] * [[एस. शिवा सत्या]] * [[भारती कश्यप]] * [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]] * [[मित्तल पटेल]] * [[साबरमती टिकी]] * [[जयम्मा बंडारी]] * [[श्यामला कुमारी]] * [[वनस्त्री]] * [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]] * [[चिरोम इंदिरा]] * [[उर्मिला आपटे]] * [[दीपिका कुंडाजी]] * [[पूर्णिमा देवी बर्मन]] * [[अनिता भारद्वाज]] * [[अंबिका बेरी]] * [[पुष्पा गिरिमाजी]] * अवनी * [[श्रुजन]] * [[सी.के. दुर्गा]] * [[रेखा मिश्रा]] * [[मेहवीश मुश्ताक]] * [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]] * [[पंजाब]] * [[मधु जैन]] * [[जेटसन पेमा]] * [[एम.एस. सुनिल]] * [[शीला बालाजी]] * [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]] * [[गीता मित्तल]] === २०१८ पुरस्कार विजेते === या साली ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}</ref><ref name=":7" /> * [[ए. सीमा]] * [[अंशु खन्ना]] * [[अनु मल्होत्रा]] * [[अनुराधा नाईक]] * [[चेतना गाला सिन्हा]] * [[दर्शना गुप्ता]] * [[देवकी अम्मा]] * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] * [[गौरी कामाक्षी]] * [[हेकानी जखालू]] * [[इप्सिता बिस्वास]] * [[इति त्यागी]] * [[कग्गनपल्ली राधा देवी]] * [[कल्पना सरोज]] * [[ललिता वकील ]] * [[माधुरी बडथवाल]] * [[मंजू मणीकुट्टन]] * [[मीनाक्षी पाहुजा]] * [[मिनी वासुदेवन]] * [[मुनुस्वामी शांती]] * [[नीलम शर्मा]] * [[नोमिता कामदार]] * [[पमेला चॅटर्जी]] * [[प्रज्ञा प्रसून]] * [[प्रियंवदा सिंग]] * [[एन.एम. पुष्पा]] * [[राहीबाई पोपेरे]] * [[रजनी रजक]] * [[रेशमा निलोफर नाहा]] * [[रिया मजुमदार सिंघल]] * [[रुमा देवी]] * [[सीमा मेहता]] * [[सीमा राव]] * [[शिवानी वर्मा]] * [[स्मृती मोरर्का]] * [[स्नेहलता नाथ]] * [[सोनिया जब्बार]] * [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]] * [[सुनीता देवी]] * [[ट्विंकल कालिया]] * [[उर्मी बसू]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि. * सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू === २०१९ पुरस्कार विजेते === तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.<ref>{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}</ref> ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}</ref> * [[आरिफा जान]] * [[अवनी चतुर्वेदी]] * [[भागीरथी अम्मा]] * [[भावना कंठ]] * [[बीना देवी]] * [[चामी मुर्मू]] * [[कलावती देवी]] * [[कार्त्यायनी अम्मा]] * [[कौशिकी चक्रवर्ती]] * [[मोहना सिंग]] * [[निलझा वांगमो]] * [[पदला भुदेवी]] * [[रश्मी उर्ध्वरेषे]] * [[मान कौर]] * [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]] === २०२० पुरस्कार विजेते === [[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]] सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8">{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}</ref> * [[अनिता गुप्ता]] * [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]] * [[नासिरा अख्तर]] * [[संध्या धर]] * [[निवृत्ती राय]] * [[टिफनी ब्रार]] * [[पद्मा यांगचान]] * [[जोधइया बाई बैगा]] * [[सायली नंदकिशोर आगवणे]] * [[वनिता बोराडे]] * [[मीरा ठाकूर]] * जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित) * [[एला लोध]] * [[आरती राणा]] === २०२१ पुरस्कार विजेते === ८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8" /> * [[सथुपति प्रसन्ना श्री]] * [[तागे रीता]] * [[मधुलिका रामटेके]] * [[निरंजनाबेन कलार्थी]] * [[पूजा शर्मा]] * [[अंशुल मल्होत्रा]] * [[शोभा गस्ती]] * [[राधिका मेनन]] * [[कमल कुंभार]] * [[श्रुती मोहपात्रा]] * [[बतूल बेगम]] * [[तारा रंगस्वामी]] * [[नीरजा माधव]] * [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]] == चित्रदालन == <gallery> चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. चित्र:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ </gallery> == संदर्भ == <references /> {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] 2yk6hq67mjtozloeibykfzanxhlnwnx 2677146 2677144 2026-04-03T13:16:31Z संतोष गोरे 135680 2677146 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = नारी शक्ती पुरस्कार | current_awards = | image = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg | imagesize = | caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत | description = | awarded_for = | presenter = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] | country = [[भारत]] | former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार | location = | year = १९९९ | year2 = - | holder = | reward = १ - २ लाख | website = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}} }} '''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते. <ref name=":01">{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}</ref><ref name="WCD" /><ref name="PIB">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}</ref> कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.<ref>{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}</ref> यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.<ref name=":0" /><ref name="WCD">{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines"] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}</ref> == निवड प्रक्रिया आणि पात्रता <ref name="WCD" />== नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते. १. '''पात्रता निकष''' * वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो. * संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे. * अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो. २. '''निवड समिती''' * पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते. * अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो. ३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया''' * या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते. * सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात. == पुरस्काराचे वर्गीकरण == [[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}</ref>]] नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.<ref name="WCD" /> === संस्थात्मक श्रेणी === सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.<ref name="wcd1">{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}</ref> * '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. === वैयक्तिक श्रेणी === * धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार * महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार. == इतिहास == नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}</ref> यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.<ref>{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}</ref><ref name="SSP">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते ! scope=col width=8%|वर्ष ! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'' |- | १९९९ | [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9">{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}</ref> | [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10">{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}</ref> | ब्रह्मचारिणी कमला बाई<ref name=":11">{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}</ref> | [[किंकरी देवी]]<ref name=":12">{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}</ref> | कुमारी ललिता प्रदकर | {{Em dash}} |- | २००१<ref name=":13">{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}</ref> | [[सत्य राणी चड्ढा]] | मुक्ता पी. डगली | थम्मा पवार | मह-नाज वारसी | [[सुमनी झोडिया]] | {{Em dash}} |- | २००२<ref name=":3">{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | महजाबी सरबर | सुनीता यादव | शांता त्रिवेदी | यमुना सरोजिनी देवी | ऑडा व्हिएगास | {{Em dash}} |- | २००३<ref name=":3" /><ref name=":4" /> | [[वंदना गोपीकुमार]] | कमला खोरा | [[सुनीता कृष्णन]] | गोपा कोठारी | भागीरथी दत्ता | {{Em dash}} |- | २००४<ref name=":5">{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | [[पिंकी विराणी]] | शमशाद बेगम | कविता श्रीवास्तव | [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] | मनमोहनी देबनाथ | {{Em dash}} |- | २००५<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | शेख शमशाद बेगम | [[संध्या रमण]] | नीता बहादूर | [[राणी बंग]] | साल्मिन लिंगडोह | {{Em dash}} |- | २००६<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | कल्पना सरकार | निघात शफी पंडित | डी. शांती | वंगुरी सुवार्था | [[सेनो त्सुहा]] | {{Em dash}} |- | २००७<ref name=":14" /> | अरुणा तारा | व्ही. विजया | वैष्णवी जयकुमार | राणी देवी | [[बुआंगी सायलो]] | {{Em dash}} |- | २००८<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> | [[महे जबीन]] | {{Em dash}} | [[हिना शाह]] | सुनीता देवी | झिंगूबाई श्रावण बोलके | {{Em dash}} |- | २००९<ref name=":0" /> | [[फूलबासन बाई यादव]] | {{Em dash}} | रश्मी सिंग | एम. विजया | [[वेद कुमारी घई]] | [[सुगताकुमारी]] |- | २०१०<ref name=":15">{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}</ref> | ठगु माया बरदेवा | {{Em dash}} | मोनिका एस. गर्ग | पोटाबथिनी पद्मावती | रत्नम्मा | {{Em dash}} |- | २०११<ref name=":16">{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}</ref> | कंवलजीत कौर | जगमती मलिक | हिप्नो पद्मा कमलकर | संध्या पांडे | [[द्रौपदी घिमिरे]] | राखी गुप्ता भंडारी |- | २०१२<ref name=":17">{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}</ref> | गुरम्मा एच. सांकिना | सोनिका अग्रवाल | ओल्गा डी'मेलो | {{Em dash}} | ओमाना टी.के | [[प्रणिता तालुकदार]] |- | २०१३<ref name=":2">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}</ref><ref name=":18">{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}</ref> | टी. राधा के. प्रशांती | [[बीना शेठ लष्करी]] | [[सीमा साखरे]] | [[मानसी प्रधान]] | [[वर्तिका नंदा]] | एम. व्यंकय्या |- | २०१४<ref name=":1">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}</ref><ref name=":7">{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}</ref> | पी. भानुमती | चंद्रप्रभा बोके | अन्याय रहित जिंदगी (NGO) | सीमा प्रकाश | सिस्टर मारिओला | आस्था संस्थान (NGO) |- | २०१५<ref name=":19">{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}</ref> | [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]] | {{Em dash}} | कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम | विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत) | गुरिया स्वयं सेवी संस्थान | अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ |} == पुरस्कार विजेते == === १९९९ पुरस्कार विजेते<ref>{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}</ref>=== * [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9" /> * [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10" /> * [[किंकरी देवी]]<ref name=":11" /> === २००० === === २००१ पुरस्कार विजेते<ref name=":13" />=== * [[सत्या राणी चढ्ढा]] - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार * मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार * मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * [[सुमनी झोडिया]] - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००२ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार * सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार * शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००३ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * [[वंदना गोपीकुमार]] - कन्नगी पुरस्कार * कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार * [[सुनीता कृष्णन]] - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००४ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * [[पिंकी विराणी]] - कन्नगी पुरस्कार * शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार * कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००५ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार * [[संध्या रमण]] - माता जिजाबाई पुरस्कार * नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * [[राणी बंग]] - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००६ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[सेनो त्सुहा]] (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००७ पुरस्कार विजेते === २००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:<ref name=":14">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}</ref> * अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * बुआंगी सायलो (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००८ पुरस्कार विजेते === २००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.<ref name=":0"/> * [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००९ पुरस्कार विजेते<ref name=":0" />=== * [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[सुगताकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१० पुरस्कार विजेते === २०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":15"/> * ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २०११ पुरस्कार विजेते === २०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":16"/> * कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१२ पुरस्कार विजेते === २०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.<ref name=":17"/> * गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१३ पुरस्कार विजेते<ref name=":2" /><ref name=":18" /> === * [[मानसी प्रधान]] * [[एम वेंकय्या]] * [[बीना शेठ लष्करी]] * [[टी. राधा के.प्रशांती]] * [[वर्तिका नंदा]] * [[सीमा साखरे]] === २०१४ पुरस्कार विजेते<ref name=":1" /><ref name=":7" /> === * [[रश्मी आनंद]] * [[नंदिता कृष्णा]] * [[लक्ष्मी गौतम]] * [[नेहा किरपाल]] * [[लतिका ठुकराल]] * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] * [[पी. कौसल्या]] * [[स्वराज विद्वान]] === २०१५ पुरस्कार विजेते<ref name=":19" /> === * [[लुसी कुरियन]] * [[सौरभ सुमन]] * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] * [[मीना शर्मा]] * [[प्रिती पाटकर]] * [[उत्तरा पडवार]] * [[पोलूमती विजया निर्मला]] * [[वासु प्रिमलानी]] * [[सुजाता साहू]] * [[ज्योती म्हापसेकर]] * [[सुमिता घोष]] * [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]] * [[कृष्णा यादव]] * [[शकुंतला मजुमदार]] === २०१६ पुरस्कार विजेते === [[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]] या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}</ref><ref name=extraref2016>{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> * [[राजस्थान]] * [[छांव फाउंडेशन]] * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] * [[साधना महिला संघ]] * शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती * [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]] * [[अमृता पाटील]] * [[अमला अक्किनेनी]] * [[अनत्ता सोनी]] * [[अनोयारा खातून]] * [[बी. कोदैनायगी]] * [[बानो हरालू]] * [[दीपा माथुर]] * [[दिव्या रावत]] * [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]] * [[जानकी वसंत]] * [[कल्पना शंकर]] * [[कल्याणी बालकृष्णन]] * [[मुमताज काझी]] * [[नंदिता शाह]] * [[पल्लवी फौजदार]] * [[पामेला मल्होत्रा]] * [[कमर डागर]] * [[रीमा साठे]] * [[रिंग्युइचोन वशुम]] * [[संगीता अय्यर]] * [[स्मिता तंडी]] * [[सुमित्रा हजारिका]] * [[सुनीता सिंग चोकन]] * [[सुभा वारियर]] * [[तियासा अध्या]] * [[व्ही. नानम्मल]] * [[झुबोनी हुम्त्सो]] === २०१७ पुरस्कार विजेते === [[File:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]] यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name="NSP2017">{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}</ref> * [[गार्गी गुप्ता]] * [[सिंधुताई सपकाळ]] * [[गौरी मौलेखी]] * [[नाविका सागर परिक्रमा]] * [[मालविका अय्यर]] * [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]] * [[थिनलास कोरोल]] * [[एस. शिवा सत्या]] * [[भारती कश्यप]] * [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]] * [[मित्तल पटेल]] * [[साबरमती टिकी]] * [[जयम्मा बंडारी]] * [[श्यामला कुमारी]] * [[वनस्त्री]] * [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]] * [[चिरोम इंदिरा]] * [[उर्मिला आपटे]] * [[दीपिका कुंडाजी]] * [[पूर्णिमा देवी बर्मन]] * [[अनिता भारद्वाज]] * [[अंबिका बेरी]] * [[पुष्पा गिरिमाजी]] * अवनी * [[श्रुजन]] * [[सी.के. दुर्गा]] * [[रेखा मिश्रा]] * [[मेहवीश मुश्ताक]] * [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]] * [[पंजाब]] * [[मधु जैन]] * [[जेटसन पेमा]] * [[एम.एस. सुनिल]] * [[शीला बालाजी]] * [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]] * [[गीता मित्तल]] === २०१८ पुरस्कार विजेते === या साली ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}</ref><ref name=":7" /> * [[ए. सीमा]] * [[अंशु खन्ना]] * [[अनु मल्होत्रा]] * [[अनुराधा नाईक]] * [[चेतना गाला सिन्हा]] * [[दर्शना गुप्ता]] * [[देवकी अम्मा]] * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] * [[गौरी कामाक्षी]] * [[हेकानी जखालू]] * [[इप्सिता बिस्वास]] * [[इति त्यागी]] * [[कग्गनपल्ली राधा देवी]] * [[कल्पना सरोज]] * [[ललिता वकील ]] * [[माधुरी बडथवाल]] * [[मंजू मणीकुट्टन]] * [[मीनाक्षी पाहुजा]] * [[मिनी वासुदेवन]] * [[मुनुस्वामी शांती]] * [[नीलम शर्मा]] * [[नोमिता कामदार]] * [[पमेला चॅटर्जी]] * [[प्रज्ञा प्रसून]] * [[प्रियंवदा सिंग]] * [[एन.एम. पुष्पा]] * [[राहीबाई पोपेरे]] * [[रजनी रजक]] * [[रेशमा निलोफर नाहा]] * [[रिया मजुमदार सिंघल]] * [[रुमा देवी]] * [[सीमा मेहता]] * [[सीमा राव]] * [[शिवानी वर्मा]] * [[स्मृती मोरर्का]] * [[स्नेहलता नाथ]] * [[सोनिया जब्बार]] * [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]] * [[सुनीता देवी]] * [[ट्विंकल कालिया]] * [[उर्मी बसू]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि. * सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू === २०१९ पुरस्कार विजेते === तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.<ref>{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}</ref> ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}</ref> * [[आरिफा जान]] * [[अवनी चतुर्वेदी]] * [[भागीरथी अम्मा]] * [[भावना कंठ]] * [[बीना देवी]] * [[चामी मुर्मू]] * [[कलावती देवी]] * [[कार्त्यायनी अम्मा]] * [[कौशिकी चक्रवर्ती]] * [[मोहना सिंग]] * [[निलझा वांगमो]] * [[पदला भुदेवी]] * [[रश्मी उर्ध्वरेषे]] * [[मान कौर]] * [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]] === २०२० पुरस्कार विजेते === [[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]] सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8">{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}</ref> * [[अनिता गुप्ता]] * [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]] * [[नासिरा अख्तर]] * [[संध्या धर]] * [[निवृत्ती राय]] * [[टिफनी ब्रार]] * [[पद्मा यांगचान]] * [[जोधइया बाई बैगा]] * [[सायली नंदकिशोर आगवणे]] * [[वनिता बोराडे]] * [[मीरा ठाकूर]] * जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित) * [[एला लोध]] * [[आरती राणा]] === २०२१ पुरस्कार विजेते === ८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8" /> * [[सथुपति प्रसन्ना श्री]] * [[तागे रीता]] * [[मधुलिका रामटेके]] * [[निरंजनाबेन कलार्थी]] * [[पूजा शर्मा]] * [[अंशुल मल्होत्रा]] * [[शोभा गस्ती]] * [[राधिका मेनन]] * [[कमल कुंभार]] * [[श्रुती मोहपात्रा]] * [[बतूल बेगम]] * [[तारा रंगस्वामी]] * [[नीरजा माधव]] * [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]] == चित्रदालन == <gallery> चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. चित्र:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ </gallery> == संदर्भ == <references /> {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] bcc8j4n8xsiamyuatg19yznoaxixtpz 2677148 2677146 2026-04-03T13:17:36Z संतोष गोरे 135680 2677148 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = नारी शक्ती पुरस्कार | current_awards = | image = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg | imagesize = | caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत | description = | awarded_for = | presenter = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] | country = [[भारत]] | former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार | location = | year = १९९९ | year2 = - | holder = | reward = १ - २ लाख | website = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}} }} '''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते. <ref name=":01">{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}</ref><ref name="WCD" /><ref name="PIB">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}</ref> कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.<ref>{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}</ref> यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.<ref name=":0" /><ref name="WCD">{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines"] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}</ref> == निवड प्रक्रिया आणि पात्रता <ref name="WCD" />== नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते. १. '''पात्रता निकष''' * वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो. * संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे. * अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो. २. '''निवड समिती''' * पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते. * अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो. ३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया''' * या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते. * सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात. == पुरस्काराचे वर्गीकरण == [[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}</ref>]] नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.<ref name="WCD" /> === संस्थात्मक श्रेणी === सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.<ref name="wcd1">{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}</ref> * '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. === वैयक्तिक श्रेणी === * धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार * महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार. == इतिहास == नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}</ref> यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.<ref>{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}</ref><ref name="SSP">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते ! scope=col width=8%|वर्ष ! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'' |- | १९९९ | [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9">{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}</ref> | [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10">{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}</ref> | ब्रह्मचारिणी कमला बाई<ref name=":11">{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}</ref> | [[किंकरी देवी]]<ref name=":12">{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}</ref> | कुमारी ललिता प्रदकर | {{Em dash}} |- | २००१<ref name=":13">{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}</ref> | [[सत्य राणी चड्ढा]] | मुक्ता पी. डगली | थम्मा पवार | मह-नाज वारसी | [[सुमनी झोडिया]] | {{Em dash}} |- | २००२<ref name=":3">{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | महजाबी सरबर | सुनीता यादव | शांता त्रिवेदी | यमुना सरोजिनी देवी | ऑडा व्हिएगास | {{Em dash}} |- | २००३<ref name=":3" /><ref name=":4" /> | [[वंदना गोपीकुमार]] | कमला खोरा | [[सुनीता कृष्णन]] | गोपा कोठारी | भागीरथी दत्ता | {{Em dash}} |- | २००४<ref name=":5">{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | [[पिंकी विराणी]] | शमशाद बेगम | कविता श्रीवास्तव | [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] | मनमोहनी देबनाथ | {{Em dash}} |- | २००५<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | शेख शमशाद बेगम | [[संध्या रमण]] | नीता बहादूर | [[राणी बंग]] | साल्मिन लिंगडोह | {{Em dash}} |- | २००६<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | कल्पना सरकार | निघात शफी पंडित | डी. शांती | वंगुरी सुवार्था | [[सेनो त्सुहा]] | {{Em dash}} |- | २००७<ref name=":14" /> | अरुणा तारा | व्ही. विजया | वैष्णवी जयकुमार | राणी देवी | [[बुआंगी सायलो]] | {{Em dash}} |- | २००८<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> | [[महे जबीन]] | {{Em dash}} | [[हिना शाह]] | सुनीता देवी | झिंगूबाई श्रावण बोलके | {{Em dash}} |- | २००९<ref name=":0" /> | [[फूलबासन बाई यादव]] | {{Em dash}} | रश्मी सिंग | एम. विजया | [[वेद कुमारी घई]] | [[सुगताकुमारी]] |- | २०१०<ref name=":15">{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}</ref> | ठगु माया बरदेवा | {{Em dash}} | मोनिका एस. गर्ग | पोटाबथिनी पद्मावती | रत्नम्मा | {{Em dash}} |- | २०११<ref name=":16">{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}</ref> | कंवलजीत कौर | जगमती मलिक | हिप्नो पद्मा कमलकर | संध्या पांडे | [[द्रौपदी घिमिरे]] | राखी गुप्ता भंडारी |- | २०१२<ref name=":17">{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}</ref> | गुरम्मा एच. सांकिना | सोनिका अग्रवाल | ओल्गा डी'मेलो | {{Em dash}} | ओमाना टी.के | [[प्रणिता तालुकदार]] |- | २०१३<ref name=":2">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}</ref><ref name=":18">{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}</ref> | टी. राधा के. प्रशांती | [[बीना शेठ लष्करी]] | [[सीमा साखरे]] | [[मानसी प्रधान]] | [[वर्तिका नंदा]] | एम. व्यंकय्या |- | २०१४<ref name=":1">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}</ref><ref name=":7">{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}</ref> | पी. भानुमती | चंद्रप्रभा बोके | अन्याय रहित जिंदगी (NGO) | सीमा प्रकाश | सिस्टर मारिओला | आस्था संस्थान (NGO) |- | २०१५<ref name=":19">{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}</ref> | [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]] | {{Em dash}} | कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम | विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत) | गुरिया स्वयं सेवी संस्थान | अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ |} == पुरस्कार विजेते == === १९९९ पुरस्कार विजेते<ref>{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}</ref>=== * [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9" /> * [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10" /> * [[किंकरी देवी]]<ref name=":11" /> === २००० === === २००१ पुरस्कार विजेते<ref name=":13" />=== * [[सत्या राणी चढ्ढा]] - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार * मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार * मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * [[सुमनी झोडिया]] - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००२ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार * सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार * शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००३ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * [[वंदना गोपीकुमार]] - कन्नगी पुरस्कार * कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार * [[सुनीता कृष्णन]] - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००४ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * [[पिंकी विराणी]] - कन्नगी पुरस्कार * शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार * कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००५ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार * [[संध्या रमण]] - माता जिजाबाई पुरस्कार * नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * [[राणी बंग]] - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००६ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[सेनो त्सुहा]] (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००७ पुरस्कार विजेते === २००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:<ref name=":14">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}</ref> * अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[बुआंगी सायलो]] (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००८ पुरस्कार विजेते === २००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.<ref name=":0"/> * [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * झिंगूबाई श्रावण बोलके (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००९ पुरस्कार विजेते<ref name=":0" />=== * [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[सुगताकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१० पुरस्कार विजेते === २०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":15"/> * ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २०११ पुरस्कार विजेते === २०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":16"/> * कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१२ पुरस्कार विजेते === २०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.<ref name=":17"/> * गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१३ पुरस्कार विजेते<ref name=":2" /><ref name=":18" /> === * [[मानसी प्रधान]] * [[एम वेंकय्या]] * [[बीना शेठ लष्करी]] * [[टी. राधा के.प्रशांती]] * [[वर्तिका नंदा]] * [[सीमा साखरे]] === २०१४ पुरस्कार विजेते<ref name=":1" /><ref name=":7" /> === * [[रश्मी आनंद]] * [[नंदिता कृष्णा]] * [[लक्ष्मी गौतम]] * [[नेहा किरपाल]] * [[लतिका ठुकराल]] * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] * [[पी. कौसल्या]] * [[स्वराज विद्वान]] === २०१५ पुरस्कार विजेते<ref name=":19" /> === * [[लुसी कुरियन]] * [[सौरभ सुमन]] * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] * [[मीना शर्मा]] * [[प्रिती पाटकर]] * [[उत्तरा पडवार]] * [[पोलूमती विजया निर्मला]] * [[वासु प्रिमलानी]] * [[सुजाता साहू]] * [[ज्योती म्हापसेकर]] * [[सुमिता घोष]] * [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]] * [[कृष्णा यादव]] * [[शकुंतला मजुमदार]] === २०१६ पुरस्कार विजेते === [[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]] या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}</ref><ref name=extraref2016>{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> * [[राजस्थान]] * [[छांव फाउंडेशन]] * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] * [[साधना महिला संघ]] * शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती * [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]] * [[अमृता पाटील]] * [[अमला अक्किनेनी]] * [[अनत्ता सोनी]] * [[अनोयारा खातून]] * [[बी. कोदैनायगी]] * [[बानो हरालू]] * [[दीपा माथुर]] * [[दिव्या रावत]] * [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]] * [[जानकी वसंत]] * [[कल्पना शंकर]] * [[कल्याणी बालकृष्णन]] * [[मुमताज काझी]] * [[नंदिता शाह]] * [[पल्लवी फौजदार]] * [[पामेला मल्होत्रा]] * [[कमर डागर]] * [[रीमा साठे]] * [[रिंग्युइचोन वशुम]] * [[संगीता अय्यर]] * [[स्मिता तंडी]] * [[सुमित्रा हजारिका]] * [[सुनीता सिंग चोकन]] * [[सुभा वारियर]] * [[तियासा अध्या]] * [[व्ही. नानम्मल]] * [[झुबोनी हुम्त्सो]] === २०१७ पुरस्कार विजेते === [[File:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]] यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name="NSP2017">{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}</ref> * [[गार्गी गुप्ता]] * [[सिंधुताई सपकाळ]] * [[गौरी मौलेखी]] * [[नाविका सागर परिक्रमा]] * [[मालविका अय्यर]] * [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]] * [[थिनलास कोरोल]] * [[एस. शिवा सत्या]] * [[भारती कश्यप]] * [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]] * [[मित्तल पटेल]] * [[साबरमती टिकी]] * [[जयम्मा बंडारी]] * [[श्यामला कुमारी]] * [[वनस्त्री]] * [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]] * [[चिरोम इंदिरा]] * [[उर्मिला आपटे]] * [[दीपिका कुंडाजी]] * [[पूर्णिमा देवी बर्मन]] * [[अनिता भारद्वाज]] * [[अंबिका बेरी]] * [[पुष्पा गिरिमाजी]] * अवनी * [[श्रुजन]] * [[सी.के. दुर्गा]] * [[रेखा मिश्रा]] * [[मेहवीश मुश्ताक]] * [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]] * [[पंजाब]] * [[मधु जैन]] * [[जेटसन पेमा]] * [[एम.एस. सुनिल]] * [[शीला बालाजी]] * [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]] * [[गीता मित्तल]] === २०१८ पुरस्कार विजेते === या साली ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}</ref><ref name=":7" /> * [[ए. सीमा]] * [[अंशु खन्ना]] * [[अनु मल्होत्रा]] * [[अनुराधा नाईक]] * [[चेतना गाला सिन्हा]] * [[दर्शना गुप्ता]] * [[देवकी अम्मा]] * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] * [[गौरी कामाक्षी]] * [[हेकानी जखालू]] * [[इप्सिता बिस्वास]] * [[इति त्यागी]] * [[कग्गनपल्ली राधा देवी]] * [[कल्पना सरोज]] * [[ललिता वकील ]] * [[माधुरी बडथवाल]] * [[मंजू मणीकुट्टन]] * [[मीनाक्षी पाहुजा]] * [[मिनी वासुदेवन]] * [[मुनुस्वामी शांती]] * [[नीलम शर्मा]] * [[नोमिता कामदार]] * [[पमेला चॅटर्जी]] * [[प्रज्ञा प्रसून]] * [[प्रियंवदा सिंग]] * [[एन.एम. पुष्पा]] * [[राहीबाई पोपेरे]] * [[रजनी रजक]] * [[रेशमा निलोफर नाहा]] * [[रिया मजुमदार सिंघल]] * [[रुमा देवी]] * [[सीमा मेहता]] * [[सीमा राव]] * [[शिवानी वर्मा]] * [[स्मृती मोरर्का]] * [[स्नेहलता नाथ]] * [[सोनिया जब्बार]] * [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]] * [[सुनीता देवी]] * [[ट्विंकल कालिया]] * [[उर्मी बसू]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि. * सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू === २०१९ पुरस्कार विजेते === तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.<ref>{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}</ref> ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}</ref> * [[आरिफा जान]] * [[अवनी चतुर्वेदी]] * [[भागीरथी अम्मा]] * [[भावना कंठ]] * [[बीना देवी]] * [[चामी मुर्मू]] * [[कलावती देवी]] * [[कार्त्यायनी अम्मा]] * [[कौशिकी चक्रवर्ती]] * [[मोहना सिंग]] * [[निलझा वांगमो]] * [[पदला भुदेवी]] * [[रश्मी उर्ध्वरेषे]] * [[मान कौर]] * [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]] === २०२० पुरस्कार विजेते === [[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]] सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8">{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}</ref> * [[अनिता गुप्ता]] * [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]] * [[नासिरा अख्तर]] * [[संध्या धर]] * [[निवृत्ती राय]] * [[टिफनी ब्रार]] * [[पद्मा यांगचान]] * [[जोधइया बाई बैगा]] * [[सायली नंदकिशोर आगवणे]] * [[वनिता बोराडे]] * [[मीरा ठाकूर]] * जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित) * [[एला लोध]] * [[आरती राणा]] === २०२१ पुरस्कार विजेते === ८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8" /> * [[सथुपति प्रसन्ना श्री]] * [[तागे रीता]] * [[मधुलिका रामटेके]] * [[निरंजनाबेन कलार्थी]] * [[पूजा शर्मा]] * [[अंशुल मल्होत्रा]] * [[शोभा गस्ती]] * [[राधिका मेनन]] * [[कमल कुंभार]] * [[श्रुती मोहपात्रा]] * [[बतूल बेगम]] * [[तारा रंगस्वामी]] * [[नीरजा माधव]] * [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]] == चित्रदालन == <gallery> चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. चित्र:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ </gallery> == संदर्भ == <references /> {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] 36kccp3hb5zo9wof7fu9e924zzfssot 2677153 2677148 2026-04-03T13:20:19Z संतोष गोरे 135680 /* २००८ पुरस्कार विजेते */ 2677153 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = नारी शक्ती पुरस्कार | current_awards = | image = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg | imagesize = | caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत | description = | awarded_for = | presenter = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] | country = [[भारत]] | former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार | location = | year = १९९९ | year2 = - | holder = | reward = १ - २ लाख | website = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}} }} '''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते. <ref name=":01">{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}</ref><ref name="WCD" /><ref name="PIB">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}</ref> कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.<ref>{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}</ref> यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.<ref name=":0" /><ref name="WCD">{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines"] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}</ref> == निवड प्रक्रिया आणि पात्रता <ref name="WCD" />== नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते. १. '''पात्रता निकष''' * वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो. * संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे. * अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो. २. '''निवड समिती''' * पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते. * अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो. ३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया''' * या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते. * सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात. == पुरस्काराचे वर्गीकरण == [[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}</ref>]] नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.<ref name="WCD" /> === संस्थात्मक श्रेणी === सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.<ref name="wcd1">{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}</ref> * '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. === वैयक्तिक श्रेणी === * धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार * महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार. == इतिहास == नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}</ref> यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.<ref>{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}</ref><ref name="SSP">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते ! scope=col width=8%|वर्ष ! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'' |- | १९९९ | [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9">{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}</ref> | [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10">{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}</ref> | ब्रह्मचारिणी कमला बाई<ref name=":11">{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}</ref> | [[किंकरी देवी]]<ref name=":12">{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}</ref> | कुमारी ललिता प्रदकर | {{Em dash}} |- | २००१<ref name=":13">{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}</ref> | [[सत्य राणी चड्ढा]] | मुक्ता पी. डगली | थम्मा पवार | मह-नाज वारसी | [[सुमनी झोडिया]] | {{Em dash}} |- | २००२<ref name=":3">{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | महजाबी सरबर | सुनीता यादव | शांता त्रिवेदी | यमुना सरोजिनी देवी | ऑडा व्हिएगास | {{Em dash}} |- | २००३<ref name=":3" /><ref name=":4" /> | [[वंदना गोपीकुमार]] | कमला खोरा | [[सुनीता कृष्णन]] | गोपा कोठारी | भागीरथी दत्ता | {{Em dash}} |- | २००४<ref name=":5">{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | [[पिंकी विराणी]] | शमशाद बेगम | कविता श्रीवास्तव | [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] | मनमोहनी देबनाथ | {{Em dash}} |- | २००५<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | शेख शमशाद बेगम | [[संध्या रमण]] | नीता बहादूर | [[राणी बंग]] | साल्मिन लिंगडोह | {{Em dash}} |- | २००६<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | कल्पना सरकार | निघात शफी पंडित | डी. शांती | वंगुरी सुवार्था | [[सेनो त्सुहा]] | {{Em dash}} |- | २००७<ref name=":14" /> | अरुणा तारा | व्ही. विजया | वैष्णवी जयकुमार | राणी देवी | [[बुआंगी सायलो]] | {{Em dash}} |- | २००८<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> | [[महे जबीन]] | {{Em dash}} | [[हिना शाह]] | सुनीता देवी | झिंगूबाई श्रावण बोलके | {{Em dash}} |- | २००९<ref name=":0" /> | [[फूलबासन बाई यादव]] | {{Em dash}} | रश्मी सिंग | एम. विजया | [[वेद कुमारी घई]] | [[सुगताकुमारी]] |- | २०१०<ref name=":15">{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}</ref> | ठगु माया बरदेवा | {{Em dash}} | मोनिका एस. गर्ग | पोटाबथिनी पद्मावती | रत्नम्मा | {{Em dash}} |- | २०११<ref name=":16">{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}</ref> | कंवलजीत कौर | जगमती मलिक | हिप्नो पद्मा कमलकर | संध्या पांडे | [[द्रौपदी घिमिरे]] | राखी गुप्ता भंडारी |- | २०१२<ref name=":17">{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}</ref> | गुरम्मा एच. सांकिना | सोनिका अग्रवाल | ओल्गा डी'मेलो | {{Em dash}} | ओमाना टी.के | [[प्रणिता तालुकदार]] |- | २०१३<ref name=":2">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}</ref><ref name=":18">{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}</ref> | टी. राधा के. प्रशांती | [[बीना शेठ लष्करी]] | [[सीमा साखरे]] | [[मानसी प्रधान]] | [[वर्तिका नंदा]] | एम. व्यंकय्या |- | २०१४<ref name=":1">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}</ref><ref name=":7">{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}</ref> | पी. भानुमती | चंद्रप्रभा बोके | अन्याय रहित जिंदगी (NGO) | सीमा प्रकाश | सिस्टर मारिओला | आस्था संस्थान (NGO) |- | २०१५<ref name=":19">{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}</ref> | [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]] | {{Em dash}} | कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम | विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत) | गुरिया स्वयं सेवी संस्थान | अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ |} == पुरस्कार विजेते == === १९९९ पुरस्कार विजेते<ref>{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}</ref>=== * [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9" /> * [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10" /> * [[किंकरी देवी]]<ref name=":11" /> === २००० === === २००१ पुरस्कार विजेते<ref name=":13" />=== * [[सत्या राणी चढ्ढा]] - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार * मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार * मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * [[सुमनी झोडिया]] - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००२ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार * सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार * शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००३ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * [[वंदना गोपीकुमार]] - कन्नगी पुरस्कार * कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार * [[सुनीता कृष्णन]] - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००४ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * [[पिंकी विराणी]] - कन्नगी पुरस्कार * शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार * कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००५ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार * [[संध्या रमण]] - माता जिजाबाई पुरस्कार * नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * [[राणी बंग]] - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००६ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[सेनो त्सुहा]] (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००७ पुरस्कार विजेते === २००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:<ref name=":14">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}</ref> * अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[बुआंगी सायलो]] (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००८ पुरस्कार विजेते === २००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.<ref name=":0"/> * [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[झिंगूबाई बोलके]] (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००९ पुरस्कार विजेते<ref name=":0" />=== * [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[सुगताकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१० पुरस्कार विजेते === २०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":15"/> * ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २०११ पुरस्कार विजेते === २०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":16"/> * कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१२ पुरस्कार विजेते === २०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.<ref name=":17"/> * गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१३ पुरस्कार विजेते<ref name=":2" /><ref name=":18" /> === * [[मानसी प्रधान]] * [[एम वेंकय्या]] * [[बीना शेठ लष्करी]] * [[टी. राधा के.प्रशांती]] * [[वर्तिका नंदा]] * [[सीमा साखरे]] === २०१४ पुरस्कार विजेते<ref name=":1" /><ref name=":7" /> === * [[रश्मी आनंद]] * [[नंदिता कृष्णा]] * [[लक्ष्मी गौतम]] * [[नेहा किरपाल]] * [[लतिका ठुकराल]] * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] * [[पी. कौसल्या]] * [[स्वराज विद्वान]] === २०१५ पुरस्कार विजेते<ref name=":19" /> === * [[लुसी कुरियन]] * [[सौरभ सुमन]] * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] * [[मीना शर्मा]] * [[प्रिती पाटकर]] * [[उत्तरा पडवार]] * [[पोलूमती विजया निर्मला]] * [[वासु प्रिमलानी]] * [[सुजाता साहू]] * [[ज्योती म्हापसेकर]] * [[सुमिता घोष]] * [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]] * [[कृष्णा यादव]] * [[शकुंतला मजुमदार]] === २०१६ पुरस्कार विजेते === [[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]] या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}</ref><ref name=extraref2016>{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> * [[राजस्थान]] * [[छांव फाउंडेशन]] * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] * [[साधना महिला संघ]] * शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती * [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]] * [[अमृता पाटील]] * [[अमला अक्किनेनी]] * [[अनत्ता सोनी]] * [[अनोयारा खातून]] * [[बी. कोदैनायगी]] * [[बानो हरालू]] * [[दीपा माथुर]] * [[दिव्या रावत]] * [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]] * [[जानकी वसंत]] * [[कल्पना शंकर]] * [[कल्याणी बालकृष्णन]] * [[मुमताज काझी]] * [[नंदिता शाह]] * [[पल्लवी फौजदार]] * [[पामेला मल्होत्रा]] * [[कमर डागर]] * [[रीमा साठे]] * [[रिंग्युइचोन वशुम]] * [[संगीता अय्यर]] * [[स्मिता तंडी]] * [[सुमित्रा हजारिका]] * [[सुनीता सिंग चोकन]] * [[सुभा वारियर]] * [[तियासा अध्या]] * [[व्ही. नानम्मल]] * [[झुबोनी हुम्त्सो]] === २०१७ पुरस्कार विजेते === [[File:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]] यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name="NSP2017">{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}</ref> * [[गार्गी गुप्ता]] * [[सिंधुताई सपकाळ]] * [[गौरी मौलेखी]] * [[नाविका सागर परिक्रमा]] * [[मालविका अय्यर]] * [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]] * [[थिनलास कोरोल]] * [[एस. शिवा सत्या]] * [[भारती कश्यप]] * [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]] * [[मित्तल पटेल]] * [[साबरमती टिकी]] * [[जयम्मा बंडारी]] * [[श्यामला कुमारी]] * [[वनस्त्री]] * [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]] * [[चिरोम इंदिरा]] * [[उर्मिला आपटे]] * [[दीपिका कुंडाजी]] * [[पूर्णिमा देवी बर्मन]] * [[अनिता भारद्वाज]] * [[अंबिका बेरी]] * [[पुष्पा गिरिमाजी]] * अवनी * [[श्रुजन]] * [[सी.के. दुर्गा]] * [[रेखा मिश्रा]] * [[मेहवीश मुश्ताक]] * [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]] * [[पंजाब]] * [[मधु जैन]] * [[जेटसन पेमा]] * [[एम.एस. सुनिल]] * [[शीला बालाजी]] * [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]] * [[गीता मित्तल]] === २०१८ पुरस्कार विजेते === या साली ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}</ref><ref name=":7" /> * [[ए. सीमा]] * [[अंशु खन्ना]] * [[अनु मल्होत्रा]] * [[अनुराधा नाईक]] * [[चेतना गाला सिन्हा]] * [[दर्शना गुप्ता]] * [[देवकी अम्मा]] * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] * [[गौरी कामाक्षी]] * [[हेकानी जखालू]] * [[इप्सिता बिस्वास]] * [[इति त्यागी]] * [[कग्गनपल्ली राधा देवी]] * [[कल्पना सरोज]] * [[ललिता वकील ]] * [[माधुरी बडथवाल]] * [[मंजू मणीकुट्टन]] * [[मीनाक्षी पाहुजा]] * [[मिनी वासुदेवन]] * [[मुनुस्वामी शांती]] * [[नीलम शर्मा]] * [[नोमिता कामदार]] * [[पमेला चॅटर्जी]] * [[प्रज्ञा प्रसून]] * [[प्रियंवदा सिंग]] * [[एन.एम. पुष्पा]] * [[राहीबाई पोपेरे]] * [[रजनी रजक]] * [[रेशमा निलोफर नाहा]] * [[रिया मजुमदार सिंघल]] * [[रुमा देवी]] * [[सीमा मेहता]] * [[सीमा राव]] * [[शिवानी वर्मा]] * [[स्मृती मोरर्का]] * [[स्नेहलता नाथ]] * [[सोनिया जब्बार]] * [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]] * [[सुनीता देवी]] * [[ट्विंकल कालिया]] * [[उर्मी बसू]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि. * सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू === २०१९ पुरस्कार विजेते === तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.<ref>{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}</ref> ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}</ref> * [[आरिफा जान]] * [[अवनी चतुर्वेदी]] * [[भागीरथी अम्मा]] * [[भावना कंठ]] * [[बीना देवी]] * [[चामी मुर्मू]] * [[कलावती देवी]] * [[कार्त्यायनी अम्मा]] * [[कौशिकी चक्रवर्ती]] * [[मोहना सिंग]] * [[निलझा वांगमो]] * [[पदला भुदेवी]] * [[रश्मी उर्ध्वरेषे]] * [[मान कौर]] * [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]] === २०२० पुरस्कार विजेते === [[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]] सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8">{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}</ref> * [[अनिता गुप्ता]] * [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]] * [[नासिरा अख्तर]] * [[संध्या धर]] * [[निवृत्ती राय]] * [[टिफनी ब्रार]] * [[पद्मा यांगचान]] * [[जोधइया बाई बैगा]] * [[सायली नंदकिशोर आगवणे]] * [[वनिता बोराडे]] * [[मीरा ठाकूर]] * जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित) * [[एला लोध]] * [[आरती राणा]] === २०२१ पुरस्कार विजेते === ८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8" /> * [[सथुपति प्रसन्ना श्री]] * [[तागे रीता]] * [[मधुलिका रामटेके]] * [[निरंजनाबेन कलार्थी]] * [[पूजा शर्मा]] * [[अंशुल मल्होत्रा]] * [[शोभा गस्ती]] * [[राधिका मेनन]] * [[कमल कुंभार]] * [[श्रुती मोहपात्रा]] * [[बतूल बेगम]] * [[तारा रंगस्वामी]] * [[नीरजा माधव]] * [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]] == चित्रदालन == <gallery> चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. चित्र:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ </gallery> == संदर्भ == <references /> {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] mmruuhtmc95pedn84dw79krccgjsatb 2677160 2677153 2026-04-03T13:53:13Z संतोष गोरे 135680 2677160 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = नारी शक्ती पुरस्कार | current_awards = | image = Shri Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2019.jpg | imagesize = | caption = राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] इ.स. २०१९ च्या पुरस्कार प्राप्त महिलांसोबत | description = | awarded_for = | presenter = [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] | country = [[भारत]] | former name = स्त्री शक्ती पुरस्कार | location = | year = १९९९ | year2 = - | holder = | reward = १ - २ लाख | website = {{url|http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in|नारी शक्ती पुरस्कार}} }} '''नारी शक्ती पुरस्कार''' हा एक भारत सरकार तर्फे दिला जाणारा, महिलांसाठींचा सर्वोच्च पुरस्कार आहे. असामान्य कर्तृत्त्व दाखवणाऱ्या व्यक्तिगत महिलेस किंवा संस्थेस दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार]] तर्फे सहा विविध वर्गवारीत दिला जातो. या पुरस्काराची सुरुवात १९९९ मध्ये 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' या नावाने करण्यात आली होती. पुढे २०१५ मध्ये त्याचे नाव बदलून 'नारी शक्ती पुरस्कार' असे करण्यात आले आणि त्याचे पुनर्गठन झाले. हा पुरस्कार सहा संस्थात्मक आणि दोन वैयक्तिक श्रेणींमध्ये दिला जातो. संस्थात्मक श्रेणीसाठी २,००,००० रुपये आणि वैयक्तिक श्रेणीसाठी १,००,००० रुपये रोख बक्षीस दिले जाते. <ref name=":01">{{Cite news|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|title=न्यायाधीश गीता मित्तल ‘नारी शक्ति पुरस्कार’ से सम्मानित|date=2018-03-09|work=Jagranjosh.com|access-date=2018-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914120831/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/justice-gita-mittal-to-be-conferred-nari-shakti-award-hindi-1520513095-2|archive-date=१३ सप्टेंबर २०२१}}</ref><ref name="WCD" /><ref name="PIB">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|title=The prestigious Nari Shakti Puraskars, 2016 to be given away by the President tomorrow|website=Press Information Bureau|publisher=Government of India|access-date=2017-03-07|date=2017-03-07|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044548/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158917|url-status=live}}</ref> कठिन परिस्थितित एखादी महिला आपली हिम्मत आणि अंतस्थ शक्ती नुसार जे अतुल्य कार्य करते, त्याचा हा सन्मान असून याद्वारे महिला सशक्तीकरण आणि नारीशक्तीचा आदर समाजात वाढवणे हा उद्देश असून [[महिला दिन|अंतरराष्ट्रीय महिला दिवस]] म्हणजे ८ मार्च रोजी या पुरस्काराचे वितरण करण्यात येते.<ref>{{Cite news|url=https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|title=अंतर्राष्ट्रीय महिला दिवस: नारी शक्ति पुरस्सार से सम्मानित होने वाले 33 अनसुने हीरोज|work=aajtak.intoday.in|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914061108/https://aajtak.intoday.in/story/international-womens-day-33-unsung-sheroes-to-be-awarded-nari-shakti-puraskaar-1-916437.html|archive-date=2018-09-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|title=राष्ट्रपति ने प्रदान किए नारी शक्ति सम्मान {{!}} DD News|website=ddnews.gov.in|language=hi|access-date=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314213837/http://ddnews.gov.in/hi/national/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8|archive-date=14 March 2018}}</ref> यात पुरस्कार विजेत्या महिलेस किंवा संस्थेस एक लाख रुपये आणि एक प्रमाण पत्र दिल्या जाते. या पुरस्काराची सुरुवात 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' नावाने इ.स.१९९९ मध्ये झाली.<ref name=":0" /><ref name="WCD">{{cite web | url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines"] | publisher=Ministry of Women and Children, Government of India | access-date=12 March 2019 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920215916/http://www.wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf | url-status=live }}</ref> == निवड प्रक्रिया आणि पात्रता <ref name="WCD" />== नारी शक्ती पुरस्कारासाठी काही महत्त्वाचे निकष आणि प्रक्रिया पाळली जाते. १. '''पात्रता निकष''' * वैयक्तिक महिला: हा पुरस्कार किमान २५ वर्षे वय असलेल्या कोणत्याही महिलेला दिला जाऊ शकतो. * संस्था: संबंधित संस्था (खाजगी किंवा सार्वजनिक) महिला सक्षमीकरण क्षेत्रात किमान ५ वर्षे कार्यरत असणे आवश्यक आहे. * अपवाद: विशेष परिस्थितीत, वयाची किंवा अनुभवाची अट शिथिल करण्याचा अधिकार निवड समितीला असतो. २. '''निवड समिती''' * पुरस्कारासाठी आलेल्या अर्जांची छाननी करण्यासाठी भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे एक 'स्क्रीनिंग कमिटी' नेमली जाते. * अंतिम निवडीसाठी केंद्रीय महिला आणि बाल विकास मंत्री यांच्या अध्यक्षतेखाली एक 'निवड समिती' काम करते. यामध्ये विविध क्षेत्रांतील तज्ज्ञांचा समावेश असतो. ३. '''अर्ज करण्याची प्रक्रिया''' * या पुरस्कारासाठी व्यक्ती स्वतःहून किंवा इतर संस्थांद्वारे नामांकित केली जाऊ शकते. * सामान्यतः ८ मार्च (आंतरराष्ट्रीय महिला दिन) रोजी हे पुरस्कार प्रदान केले जातात, त्यासाठी काही महिने आधी ऑनलाइन पोर्टलद्वारे अर्ज मागवले जातात. == पुरस्काराचे वर्गीकरण == [[File:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|इवलेसे|भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रणब मुखर्जी]], २०१२ च्या 'राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कारा'ने [[२०१२ दिल्ली सामूहिक बलात्कार|२०१२ मधील दिल्ली सामूहिक बलात्कार]] पीडिता 'निर्भया'ला मरणोत्तर सन्मानित करताना.<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |publisher=[[Yahoo News]] India |date=8 March 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313032655if_/http://in.news.yahoo.com/president-gives-stree-shakti-awards-international-womens-day-163202052.html|archive-date=2016-03-13}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |title=Stree Shakti Award for Nirbhaya |work=[[Daily News and Analysis]] |date=7 March 2013 |access-date=3 March 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925004215/http://www.dnaindia.com/india/report-stree-shakti-award-for-nirbhaya-1808616 |url-status=live }}</ref>]] नारी शक्ती पुरस्कार सहा संस्थात्मक श्रेणींमध्ये आणि वैयक्तिक महिलांसाठी दोन श्रेणींमध्ये दिले जातात.<ref name="WCD" /> === संस्थात्मक श्रेणी === सहा संस्थात्मक श्रेणींपैकी प्रत्येकीला [[भारतीय इतिहास|भारतीय इतिहासातील]] एका प्रख्यात महिलेचे नाव देण्यात आले आहे.<ref name="wcd1">{{cite web|url=http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|title=Stree Shakti Puraskar|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf|archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm#|title=Women's Award|publisher=Ministry of Women and Child Development|accessdate=१३ सप्टेंबर २०२१|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011009033618/http://wcd.nic.in/pressrel.htm|archive-date=9 October 2001}}</ref> * '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार:''' महिलांचे कल्याण आणि हित वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम कार्य करणाऱ्या खाजगी क्षेत्रातील संस्था किंवा [[सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम|सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमाला]] (PSU) हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १८ व्या शतकातील [[माळवा]] साम्राज्याच्या राज्यकर्त्या [[अहिल्याबाई होळकर]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''कन्नगी देवी पुरस्कार:''' ज्या राज्याने बाल लिंग गुणोत्तरात (CSR) उल्लेखनीय सुधारणा केली आहे अशा सर्वोत्तम राज्याला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव [[तमिळ भाषा|तमिळ]] महाकाव्य 'सिलप्पधिकरम' मधील मुख्य पात्र [[कन्नगी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''माता जिजाबाई पुरस्कार:''' महिलांना सेवा आणि सुविधा उपलब्ध करून देणाऱ्या सर्वोत्तम शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेला हा पुरस्कार दिला जातो. हे नाव १७ व्या शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याची]] स्थापना करणाऱ्या [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई|माता जिजाबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार:''' महिलांच्या कल्याणासाठी उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या नागरी सेवा संस्थेला (CSO) दिला जातो. हे नाव २० व्या शतकातील नागा आध्यात्मिक आणि राजकीय नेत्या [[राणी गाइदिन्ल्यू]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार:''' महिला सक्षमीकरण क्षेत्रातील संशोधन आणि विकासासाठी सर्वोत्तम संस्थेला दिला जातो. हे नाव [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील]] प्रमुख नेत्यांपैकी एक आणि [[झाशी]]ची राणी असलेल्या [[झाशीची राणी लक्ष्मीबाई|लक्ष्मीबाई]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. * '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार:''' महिला कल्याणाच्या क्षेत्रात, विशेषतः '[[बेटी बचाओ, बेटी पढाओ योजना|बेटी बचाओ, बेटी पढाओ]]' योजनेशी संबंधित कामासाठी दोन [[जिल्हा परिषद|जिल्हा पंचायती]] आणि दोन [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतींना]] दिले जातात. हे नाव १३ व्या शतकातील [[दख्खनचे पठार|दख्खनच्या पठारावरील]] राज्यकर्त्या [[रुद्रमा देवी]] यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे. === वैयक्तिक श्रेणी === * धैर्य आणि शौर्यासाठी पुरस्कार * महिलांचे प्रयत्न, सामुदायिक कार्य किंवा सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी किंवा महिला सक्षमीकरणासाठी उत्कृष्ट योगदान दिल्याबद्दल पुरस्कार. == इतिहास == नारी शक्ती पुरस्काराचा पूर्ववर्ती असलेला '''स्त्री शक्ती पुरस्कार''' १९९९ मध्ये सुरू करण्यात आला होता.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp#.UxK51M5y_IU |title=Worthy women, please stand up |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|location=Calcutta|date=14 February 2013 |access-date=2021-01-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925035353/https://www.telegraphindia.com/1130214/jsp/frontpage/story_16559971.jsp|archive-date=2017-09-25}}</ref> यामध्ये १,००,००० रुपये रोख आणि सन्मानपत्र दिले जात असे. स्त्री शक्ती पुरस्कार देखील नारी शक्ती पुरस्काराप्रमाणेच सहा श्रेणींमध्ये प्रदान केले जात होते.<ref>{{cite web | title = Women's Award (Press release) | url = http://www.wcd.nic.in/pressrel.htm | publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India | access-date = 14 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090521161023/http://wcd.nic.in/pressrel.htm | archive-date= 21 May 2009}}</ref><ref name="SSP">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar| url = http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India| access-date = 14 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110124236/http://wcd.nic.in/schemes/StreeShaktiPurashkar.pdf| archive-date=10 January 2012|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+१९९९ ते २०१५ दरम्यानचे 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेते ! scope=col width=8%|वर्ष ! scope=col width=15%|''कन्नगी देवी पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''माता जिजाबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी गाइदिनल्यू पुरस्कार'' ! scope=col width=15%|''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार'' |- | १९९९ | [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9">{{Cite web |title=a face in the crowd: K.M.Rabiya |url=http://www.softronindia.com/ourlegends/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206022538/http://www.softronindia.com:80/ourlegends/index.htm |archive-date=6 February 2004 |access-date=2021-01-08 |website=softronindia.com}}</ref> | [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10">{{cite news|last=Rajachandrasekaran|first=Anitha|date=5 March 2005|title=On an EQUAL footing|newspaper=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|url-status=dead|access-date=2021-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601115705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-an-equal-footing/article28153554.ece|archive-date=2020-06-01}}</ref> | ब्रह्मचारिणी कमला बाई<ref name=":11">{{Cite web|title=a face in the crowd: Brahmacharini Kamala Bai|url=http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|access-date=2021-01-08|website=softronindia.com|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110060408/http://www.softronindia.com/ourlegends/kamla_bai.htm|url-status=live}}</ref> | [[किंकरी देवी]]<ref name=":12">{{Cite web|last=Gulati|first=Vishal|date=2006-02-23|title=Fight, a byword for Kinkri Devi|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|access-date=2021-01-08|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110013402/https://www.tribuneindia.com/2006/20060223/himachal.htm|url-status=live}}</ref> | कुमारी ललिता प्रदकर | {{Em dash}} |- | २००१<ref name=":13">{{cite book |title=Annual Report, 2003–04 |date=2004 |publisher=[[Ministry of Women and Child Development|Department of Women and Child Development]] |page=15 |url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820102138/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2003-04.pdf|archive-date=20 August 2019}}</ref> | [[सत्य राणी चड्ढा]] | मुक्ता पी. डगली | थम्मा पवार | मह-नाज वारसी | [[सुमनी झोडिया]] | {{Em dash}} |- | २००२<ref name=":3">{{Cite web |date=19 November 2006 |title=Rashtriya Stree Shakti Puraskars presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221110/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=22126 |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|title=Annual Report 2005-06|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101907/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2005-06.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | महजाबी सरबर | सुनीता यादव | शांता त्रिवेदी | यमुना सरोजिनी देवी | ऑडा व्हिएगास | {{Em dash}} |- | २००३<ref name=":3" /><ref name=":4" /> | [[वंदना गोपीकुमार]] | कमला खोरा | [[सुनीता कृष्णन]] | गोपा कोठारी | भागीरथी दत्ता | {{Em dash}} |- | २००४<ref name=":5">{{Cite web |date=2008-03-08 |title=Stree Shakti Puraskar for outstanding achievements in area of women empowerment presented |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111015138/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=36129 |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|title=Annual Report 2007-08|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|pages=41|chapter=Programmes for Women|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924132232/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2007-08.pdf|archive-date=2020-09-24}}</ref> | [[पिंकी विराणी]] | शमशाद बेगम | कविता श्रीवास्तव | [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] | मनमोहनी देबनाथ | {{Em dash}} |- | २००५<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | शेख शमशाद बेगम | [[संध्या रमण]] | नीता बहादूर | [[राणी बंग]] | साल्मिन लिंगडोह | {{Em dash}} |- | २००६<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | कल्पना सरकार | निघात शफी पंडित | डी. शांती | वंगुरी सुवार्था | [[सेनो त्सुहा]] | {{Em dash}} |- | २००७<ref name=":14" /> | अरुणा तारा | व्ही. विजया | वैष्णवी जयकुमार | राणी देवी | [[बुआंगी सायलो]] | {{Em dash}} |- | २००८<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> | [[महे जबीन]] | {{Em dash}} | [[हिना शाह]] | सुनीता देवी | [[झिंगूबाई बोलके]] | {{Em dash}} |- | २००९<ref name=":0" /> | [[फूलबासन बाई यादव]] | {{Em dash}} | रश्मी सिंग | एम. विजया | [[वेद कुमारी घई]] | [[सुगताकुमारी]] |- | २०१०<ref name=":15">{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women and Child Development Ministry Presented 'Stree Shakti Puraskar' 2010 on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111052753/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=70668 |url-status=live }}</ref> | ठगु माया बरदेवा | {{Em dash}} | मोनिका एस. गर्ग | पोटाबथिनी पद्मावती | रत्नम्मा | {{Em dash}} |- | २०११<ref name=":16">{{Cite web |date=2012-03-07 |title=International Women's Day: President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110085710/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |url-status=live }}</ref> | कंवलजीत कौर | जगमती मलिक | हिप्नो पद्मा कमलकर | संध्या पांडे | [[द्रौपदी घिमिरे]] | राखी गुप्ता भंडारी |- | २०१२<ref name=":17">{{Cite web |date=2013-03-08 |title=Hon. President of India, Sh. Pranab Mukherjee, Confers Rani Lakshimibai Award to 'Spirit of Nirbhaya'; National 'Stree Shakti Puruskar' Conferred to Five Women Achievers |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111063847/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=93334 |url-status=live }}</ref> | गुरम्मा एच. सांकिना | सोनिका अग्रवाल | ओल्गा डी'मेलो | {{Em dash}} | ओमाना टी.के | [[प्रणिता तालुकदार]] |- | २०१३<ref name=":2">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone cant come to women's rescue:Pranab |work=[[The Hindu]] |date=9 March 2014 |access-date=15 March 2014 |archive-date=11 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311093136/http://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |url-status=live }}</ref><ref name=":18">{{Cite web |date=2014-03-08 |title=President Confers Stree Shakti Puruskar on International Women's Day |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |access-date=2021-01-08 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220949/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=104539 |url-status=live }}</ref> | टी. राधा के. प्रशांती | [[बीना शेठ लष्करी]] | [[सीमा साखरे]] | [[मानसी प्रधान]] | [[वर्तिका नंदा]] | एम. व्यंकय्या |- | २०१४<ref name=":1">{{cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |website=[[India Today]] |date=9 March 2015 |access-date=15 October 2019 |archive-date=15 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015143822/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09 |url-status=live }}</ref><ref name=":7">{{Cite book|url=http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|title=Nari Shakti Puraskar 2014–2018 Coffee Table Book|publisher=[[Ministry of Women and Child Development]]|access-date=8 January 2021|archive-date=14 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114170431/http://narishaktipuraskar.wcd.gov.in/gallery|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Awards|url=https://www.cprfoundation.org/Awards.html|access-date=2020-07-01|website=[[C. P. Ramaswami Aiyar Foundation]]|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112231420/http://www.cprfoundation.org/Awards.html|url-status=live}}</ref> | पी. भानुमती | चंद्रप्रभा बोके | अन्याय रहित जिंदगी (NGO) | सीमा प्रकाश | सिस्टर मारिओला | आस्था संस्थान (NGO) |- | २०१५<ref name=":19">{{Cite web|date=2016-03-08|title='Nari Shakti Puraskar-2015' conferred on 22 Institutions/Individuals by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|access-date=2021-01-07|website=archive.pib.gov.in|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110063909/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=137483|url-status=live}}</ref> | [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]] | {{Em dash}} | कनकलता महिला अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, आसाम | विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभाग (भारत) | गुरिया स्वयं सेवी संस्थान | अंगडिपूरम ग्रामपंचायत, केरळ |} == पुरस्कार विजेते == === १९९९ पुरस्कार विजेते<ref>{{Cite book|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|title=Annual Plan 2001–2002|publisher=[[Planning Commission of India]]|pages=282|chapter=Social Development|chapter-url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/ap21_02/ch5.pdf|access-date=9 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110022229/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/annualplan/index.php?state=ap21_02cont.htm|url-status=live}}</ref>=== * [[के.व्ही. राबिया]]<ref name=":9" /> * [[चिन्ना पिल्लई]]<ref name=":10" /> * [[किंकरी देवी]]<ref name=":11" /> === २००० === === २००१ पुरस्कार विजेते<ref name=":13" />=== * [[सत्या राणी चढ्ढा]] - कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार * मुक्ता पी. डगळी - माता जिजाबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * थम्मा पवार - देवी अहिल्याबाई होळकर स्त्री शक्ती पुरस्कार * मह-नाज वारसी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार * [[सुमनी झोडिया]] - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००२ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * महजबी सरबर - कन्नगी पुरस्कार * सुनीता यादव - माता जिजाबाई पुरस्कार * शांता त्रिवेदी - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * यमुना सरोजिनी देवी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * ऑडा व्हिएगास - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००३ पुरस्कार विजेते<ref name=":3" /><ref name=":4" />=== * [[वंदना गोपीकुमार]] - कन्नगी पुरस्कार * कमला खोरा - माता जिजाबाई पुरस्कार * [[सुनीता कृष्णन]] - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * गोपा कोठारी - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * भागीरथी दत्ता - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००४ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * [[पिंकी विराणी]] - कन्नगी पुरस्कार * शमशाद बेगम - माता जिजाबाई पुरस्कार * कविता श्रीवास्तव - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * [[त्रिवेणी बाळकृष्ण आचार्य]] - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * मोनमोहनी देबनाथ - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००५ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * शेख शमशाद बेगम - कन्नगी पुरस्कार * [[संध्या रमण]] - माता जिजाबाई पुरस्कार * नीता बहादूर - देवी अहिल्याबाई होळकर पुरस्कार * [[राणी बंग]] - झाशी की राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार * सालमिन लिंगडोह - राणी गाइदिन्ल्यू झेलियांग पुरस्कार === २००६ पुरस्कार विजेते<ref name=":5" /><ref name=":6" />=== * कल्पना सरकार (मध्य प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * निघात शफी पंडित (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * डी. शांती (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * वंगुरी सुवार्था (आंध्र प्रदेश) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[सेनो त्सुहा]] (नागालँड) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००७ पुरस्कार विजेते === २००७ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी करण्यात आली:<ref name=":14">{{Cite book|url=https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|title=Annual Report 2008-09|publisher=[[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्रालय]]|pages=37–38|chapter=Women Development|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162743/https://wcd.nic.in/sites/default/files/AR2008-09.pdf|archive-date=2020-11-10}}</ref> * अरुणा तारा (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * व्ही. विजया (आंध्र प्रदेश) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * वैष्णवी जयकुमार (तामिळनाडू) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * राणी देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[बुआंगी सायलो]] (मिझोरम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००८ पुरस्कार विजेते === २००८ आणि २००९ च्या 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' विजेत्यांची घोषणा ८ मार्च २०१० रोजी करण्यात आली.<ref name=":0"/> * [[माहे जबीन]] (आंध्र प्रदेश) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * [[हिना शाह]] (गुजरात) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * सुनीता देवी (हरियाणा) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[झिंगूबाई बोलके]] (महाराष्ट्र) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २००९ पुरस्कार विजेते<ref name=":0" />=== * [[फूलबासन बाई यादव]] (छत्तीसगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * रश्मी सिंग (दिल्ली) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * एम. विजया (कर्नाटक) यांना '''झाशीची राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[वेद कुमारी घई]] (जम्मू आणि काश्मीर) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[सुगताकुमारी]] (केरल) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१० पुरस्कार विजेते === २०१० चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' चार महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":15"/> * ठगु माया बरदेवा (सिक्कीम) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * मोनिका एस. गर्ग (उत्तर प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * पोटाबथिनी पद्मावती (आंध्र प्रदेश) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * रत्नम्मा (कर्नाटक) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' === २०११ पुरस्कार विजेते === २०११ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' सहा महिलांना प्रदान करण्यात आला:<ref name=":16"/> * कंवलजीत कौर (चंदीगड) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * जगमती मलिक (हरियाणा) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * हिप्नो पद्मा कमलकर (आंध्र प्रदेश) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * संध्या पांडे (छत्तीसगड) यांना '''राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार''' * [[द्रौपदी घिमिरे]] (सिक्कीम) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * राखी गुप्ता भंडारी (दिल्ली) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१२ पुरस्कार विजेते === २०१२ चा 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' पाच महिलांना प्रदान करण्यात आला. याव्यतिरिक्त, 'राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार' मरणोत्तर 'निर्भया'च्या धैर्याला समर्पित करण्यात आला.<ref name=":17"/> * गुरम्मा एच. सांकिना (कर्नाटक) यांना '''कन्नगी पुरस्कार''' * सोनिका अग्रवाल (दिल्ली) यांना '''माता जिजाबाई पुरस्कार''' * ओल्गा डी'मेलो (महाराष्ट्र) यांना '''देवी अहिल्या बाई होळकर पुरस्कार''' * ओमाना टी.के. (केरल) यांना '''राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार''' * [[प्रणिता तालुकदार]] (आसाम) यांना '''राणी रुद्रम्मा देवी पुरस्कार''' === २०१३ पुरस्कार विजेते<ref name=":2" /><ref name=":18" /> === * [[मानसी प्रधान]] * [[एम वेंकय्या]] * [[बीना शेठ लष्करी]] * [[टी. राधा के.प्रशांती]] * [[वर्तिका नंदा]] * [[सीमा साखरे]] === २०१४ पुरस्कार विजेते<ref name=":1" /><ref name=":7" /> === * [[रश्मी आनंद]] * [[नंदिता कृष्णा]] * [[लक्ष्मी गौतम]] * [[नेहा किरपाल]] * [[लतिका ठुकराल]] * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] * [[पी. कौसल्या]] * [[स्वराज विद्वान]] === २०१५ पुरस्कार विजेते<ref name=":19" /> === * [[लुसी कुरियन]] * [[सौरभ सुमन]] * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] * [[मीना शर्मा]] * [[प्रिती पाटकर]] * [[उत्तरा पडवार]] * [[पोलूमती विजया निर्मला]] * [[वासु प्रिमलानी]] * [[सुजाता साहू]] * [[ज्योती म्हापसेकर]] * [[सुमिता घोष]] * [[अंजली शर्मा (पशु प्रेमी)]] * [[कृष्णा यादव]] * [[शकुंतला मजुमदार]] === २०१६ पुरस्कार विजेते === [[File:Nari Shakti Puraskar 2016.png|thumb|Nari Shakti Puraskar 2016 recipients]] या साली ३३ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. त्यात ६ संस्था आणि २७ वैयक्तिक स्वरूपातील होते.<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Prestigious Nari Shakti Puraskars given away to 33 women by the President|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221014/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=158966|url-status=live}}</ref><ref name=extraref2016>{{Cite web |date=2016 |title=Nari Shati Puraskar 2016 |url=http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |access-date=20 February 2026 |website=India's Ministry of Women |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107040351/http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/mar/p20173801.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> * [[राजस्थान]] * [[छांव फाउंडेशन]] * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] * [[साधना महिला संघ]] * शिक्षित रोजगार केंद्र प्रबंधक समिती * [[त्रिपुनिथुरा कथकली केंद्रम लेडीज टृप]] * [[अमृता पाटील]] * [[अमला अक्किनेनी]] * [[अनत्ता सोनी]] * [[अनोयारा खातून]] * [[बी. कोदैनायगी]] * [[बानो हरालू]] * [[दीपा माथुर]] * [[दिव्या रावत]] * [[इल्से कोहलर-रोलेफसन]] * [[जानकी वसंत]] * [[कल्पना शंकर]] * [[कल्याणी बालकृष्णन]] * [[मुमताज काझी]] * [[नंदिता शाह]] * [[पल्लवी फौजदार]] * [[पामेला मल्होत्रा]] * [[कमर डागर]] * [[रीमा साठे]] * [[रिंग्युइचोन वशुम]] * [[संगीता अय्यर]] * [[स्मिता तंडी]] * [[सुमित्रा हजारिका]] * [[सुनीता सिंग चोकन]] * [[सुभा वारियर]] * [[तियासा अध्या]] * [[व्ही. नानम्मल]] * [[झुबोनी हुम्त्सो]] === २०१७ पुरस्कार विजेते === [[File:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|thumb|गार्गी गुप्ता आणि इतर विजेत्यांसोबत, मंत्री [[मनेका गांधी]]]] यासाली ३९ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name="NSP2017">{{cite news|title=Nari Shakti Puraskar|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|access-date=11 March 2018|date=7 March 2018|archive-date=11 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311214246/https://timesofindia.indiatimes.com/india/nari-shakti-puraskar/articleshow/63203332.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-03-08|title=On International Women's Day, the President conferred the prestigious Nari Shakti Puraskars to 30 eminent women and 9 distinguished Institutions for the year 2017|url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|access-date=2021-01-08|website=archive.pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506221047/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=177192|url-status=live}}</ref> * [[गार्गी गुप्ता]] * [[सिंधुताई सपकाळ]] * [[गौरी मौलेखी]] * [[नाविका सागर परिक्रमा]] * [[मालविका अय्यर]] * [[रेवन्ना उमादेवी नागराज]] * [[थिनलास कोरोल]] * [[एस. शिवा सत्या]] * [[भारती कश्यप]] * [[बेटी जिंदाबाद बेकरी]] * [[मित्तल पटेल]] * [[साबरमती टिकी]] * [[जयम्मा बंडारी]] * [[श्यामला कुमारी]] * [[वनस्त्री]] * [[लिझीमोल फिलीपोस पामाडीकंडथिल]] * [[चिरोम इंदिरा]] * [[उर्मिला आपटे]] * [[दीपिका कुंडाजी]] * [[पूर्णिमा देवी बर्मन]] * [[अनिता भारद्वाज]] * [[अंबिका बेरी]] * [[पुष्पा गिरिमाजी]] * अवनी * [[श्रुजन]] * [[सी.के. दुर्गा]] * [[रेखा मिश्रा]] * [[मेहवीश मुश्ताक]] * [[करुणा सोसायटी फॉर अनिमल्स ॲण्ड नेचर]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * [[मिलेट नेटवर्क ऑफ इंडिया]] * [[पंजाब]] * [[मधु जैन]] * [[जेटसन पेमा]] * [[एम.एस. सुनिल]] * [[शीला बालाजी]] * [[अनुराधा कृष्णमूर्ती]] आणि [[नम्रता सुंदरेसन]] * [[गीता मित्तल]] === २०१८ पुरस्कार विजेते === या साली ४४ पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers|access-date=2019-03-08|publisher=[[United News of India]]|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323091320/http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=President confers Nari Shakti awards on 44 women |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |access-date=12 March 2019 |work=The Tribune |date=9 March 2019 |archive-date=28 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html |url-status=live }}</ref><ref name=":7" /> * [[ए. सीमा]] * [[अंशु खन्ना]] * [[अनु मल्होत्रा]] * [[अनुराधा नाईक]] * [[चेतना गाला सिन्हा]] * [[दर्शना गुप्ता]] * [[देवकी अम्मा]] * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] * [[गौरी कामाक्षी]] * [[हेकानी जखालू]] * [[इप्सिता बिस्वास]] * [[इति त्यागी]] * [[कग्गनपल्ली राधा देवी]] * [[कल्पना सरोज]] * [[ललिता वकील ]] * [[माधुरी बडथवाल]] * [[मंजू मणीकुट्टन]] * [[मीनाक्षी पाहुजा]] * [[मिनी वासुदेवन]] * [[मुनुस्वामी शांती]] * [[नीलम शर्मा]] * [[नोमिता कामदार]] * [[पमेला चॅटर्जी]] * [[प्रज्ञा प्रसून]] * [[प्रियंवदा सिंग]] * [[एन.एम. पुष्पा]] * [[राहीबाई पोपेरे]] * [[रजनी रजक]] * [[रेशमा निलोफर नाहा]] * [[रिया मजुमदार सिंघल]] * [[रुमा देवी]] * [[सीमा मेहता]] * [[सीमा राव]] * [[शिवानी वर्मा]] * [[स्मृती मोरर्का]] * [[स्नेहलता नाथ]] * [[सोनिया जब्बार]] * [[सुजाता मोहन (डॉक्टर)]] * [[सुनीता देवी]] * [[ट्विंकल कालिया]] * [[उर्मी बसू]] * वन स्टॉप सेंटर, रायपूर * कसाब-कच्छ क्राफ्टस्वूमन प्रोड्यूसर कंपनी लि. * सोशल वेलफेयर ॲण्ड न्यूट्रीशनल मील प्रोग्राम डिपार्टमेंट, तमिलनाडू === २०१९ पुरस्कार विजेते === तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते देण्यात आले.<ref>{{cite web|date=8 March 2020|title=President of India Confers Nari Shakti Puraskar for 2019|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|access-date=2019-03-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220746/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605705|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|title=President gives Nari Shakti Puraskar|access-date=2019-03-08|publisher=[[DD News]]|archive-date=17 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317013134/http://ddnews.gov.in/national/president-ram-nath-kovind-gives-away-nari-shakti-puraskar-15-women-achievers|url-status=live}}</ref> ९ मार्च २०२० रोजी पुरस्कार सोहळा आयोजित करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|title=Meet The Women Who Were Awarded With Nari Shakti Puraskar 2020|access-date=2019-03-08|publisher=[[SheThePeople.TV]]|archive-date=10 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310155243/https://www.shethepeople.tv/news/meet-the-women-who-were-awarded-with-nari-shakti-puraskar-2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 March 2020|title=President of India Presents Nari Shakti Puraskar|url=https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|access-date=2021-01-08|website=pib.gov.in|archive-date=6 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506220846/https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1605708|url-status=live}}</ref> * [[आरिफा जान]] * [[अवनी चतुर्वेदी]] * [[भागीरथी अम्मा]] * [[भावना कंठ]] * [[बीना देवी]] * [[चामी मुर्मू]] * [[कलावती देवी]] * [[कार्त्यायनी अम्मा]] * [[कौशिकी चक्रवर्ती]] * [[मोहना सिंग]] * [[निलझा वांगमो]] * [[पदला भुदेवी]] * [[रश्मी उर्ध्वरेषे]] * [[मान कौर]] * [[ताशी आणि नुंगशी मलिक]] === २०२० पुरस्कार विजेते === [[file:Awards Eve for Nari Shakti Puraskar on 7 March 2022 with Narendra Modi.jpg|thumb|पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] यांच्या समवेत पुरस्कार विजेते]] सदरील पुरस्कार ८ मार्च २०२२ रोजी प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8">{{Cite web |date=7 March 2022 |title=On International Women's Day, The Honourable President Will Confer Prestigious Nari Shakti Puraskars To 29 Outstanding Individuals For The Years 2020 and 2021 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1803480 |access-date=18 June 2025 |website= |publisher=Ministry of Women and Child Development, Press Information Bureau, Government of India}}</ref> * [[अनिता गुप्ता]] * [[उशाबेन दिनेशभाई वसावा]] * [[नासिरा अख्तर]] * [[संध्या धर]] * [[निवृत्ती राय]] * [[टिफनी ब्रार]] * [[पद्मा यांगचान]] * [[जोधइया बाई बैगा]] * [[सायली नंदकिशोर आगवणे]] * [[वनिता बोराडे]] * [[मीरा ठाकूर]] * जया मुत्थू, तेजम्मा (एकत्रित) * [[एला लोध]] * [[आरती राणा]] === २०२१ पुरस्कार विजेते === ८ मार्च २०२२ रोजी पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.<ref name=":8" /> * [[सथुपति प्रसन्ना श्री]] * [[तागे रीता]] * [[मधुलिका रामटेके]] * [[निरंजनाबेन कलार्थी]] * [[पूजा शर्मा]] * [[अंशुल मल्होत्रा]] * [[शोभा गस्ती]] * [[राधिका मेनन]] * [[कमल कुंभार]] * [[श्रुती मोहपात्रा]] * [[बतूल बेगम]] * [[तारा रंगस्वामी]] * [[नीरजा माधव]] * [[नीना गुप्ता (गणितज्ञ)]] == चित्रदालन == <gallery> चित्र:2012 Stree Shakti Puraskar.jpg|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] द्वारा बलात्कार पीडित निर्भयाला मरणोत्तर २०१२ राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला चित्र:Manasi Pradhan Stree Shakti Puraskar.JPG|राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी द्वारा [[मानसी प्रधान]]ला २०१४ साली राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. चित्र:Gargi Gupta & other awardees with Ms. Maneka Gandhi 01.jpg|गार्गी गुप्ता आणि इतर नारी शक्ती सन्मानित स्त्रिया, आणि तत्कालीन मंत्री [[मनेका गांधी]] इ.स. २०१७ </gallery> == संदर्भ == <references /> {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:भारतीय पुरस्कार]] [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ अंतर्गत बनलेले लेख]] 6z6mlbmf5lzxhxoyfbd8d076ngrsf75 0 299681 2677136 2639747 2026-04-03T13:06:01Z संतोष गोरे 135680 2677136 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = मानसी प्रधान | चित्र = File:Manasi Pradhan.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = {{Birth date and age|df=y|1962|10|04}} | जन्म_स्थान = [[बाणापूर]], [[खोर्ढा जिल्हा]], [[ओरिसा]], भारत | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[Image:Flag of India.svg|18px]] [[भारतीय लोक|भारतीय]] | शिक्षण = ओडीया साहित्यात एम्. ए., एल् एल्. बी. | प्रशिक्षणसंस्था = [[उत्कल विद्यापीठ]], जी. एम्. लॉ कॉलेज, [[पुरी]] | पेशा = महिला हक्क कार्यकर्ता, लेखक आणि [[कवयित्री]] | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = उर्मी-ओ-उच्छवास, आकाश दीपा, स्वागतिका | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = | जोडीदार = | अपत्ये = | वडील = | आई = | नातेवाईक = | पुरस्कार ={{*}} [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''मानसी प्रधान''' (जन्म ४ ऑक्टोबर १९६२) ह्या एक भारतीय महिला हक्क कार्यकर्त्या आणि लेखिका आहे. त्या [[ऑनर फॉर वुमन नॅशनल कॅम्पेन]]च्या संस्थापक आहेत, जी भारतातील महिलांवरील हिंसाचार समाप्त करण्यासाठी एक राष्ट्रव्यापी चळवळ आहे.<ref>{{cite web | url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=104539 | title=आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त राष्ट्रपतींच्या हस्ते स्त्री शक्ती पुरस्कार प्रदान| publisher=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो, भारत सरकार | date= ८ मार्च २०१४| access-date=१० फेब्रुवारी २०२२}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/manasi-among-worlds-top-20-feminist-authors.html | title=मानसी जगातील मुख्य स्त्रीवाद्यांमधील एक | publisher=द पायोनियर | date=२४ नोव्हेंबर २०१६ | access-date=१० फेब्रुवारी २०२२ | archive-date=2018-07-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180709035220/https://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/manasi-among-worlds-top-20-feminist-authors.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.one.org/us/2017/02/09/these-womens-rights-activists-inspire-us-to-fight-for-equality/ | title=या महिला हक्क कार्यकर्त्या आपल्याला समानतेसाठी लढण्याची प्रेरणा देतात | publisher=One.org, Washington, DC. | access-date=१० फेब्रुवारी २०२२ | date=९ फेब्रुवारी २०१७ | archive-date=2018-07-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011354/https://www.one.org/us/2017/02/09/these-womens-rights-activists-inspire-us-to-fight-for-equality/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url= http://www.orissapost.com/epaper/080314/p2.htm | title= मानसी प्रधानला राणी लक्ष्मीबाई पुरस्कार| access-date= १० फेब्रुवारी २०२२ | archive-url= https://web.archive.org/web/20160304031553/http://www.orissapost.com/epaper/080314/p2.htm | archive-date= ४ मार्च २०१६ | url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://mattersindia.com/delhi-gangrape-victim-continues-to-embolden-indian-women/|title=दिल्लीतील सामूहिक बलात्कार पीडितेने भारतीय महिलांना प्रोत्साहन देणे सुरूच ठेवले आहे - मॅटर्स इंडिया<!-- Bot generated title -->|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313153101/http://mattersindia.com/delhi-gangrape-victim-continues-to-embolden-indian-women/|archive-date=१३ मार्च २०१४}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/at-chilika-meet-rural-women-vow-to-fight-against-violence.html |newspaper=डेली पायोनियर |title=चिलका संमेलनात ग्रामीण महिलांची हिंसाचाराच्या विरोधात लढण्याची शपथ |publisher=Dailypioneer.com |date=२६ एप्रिल २०१३ |access-date=१० फेब्रुवारी २०२२ |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042013/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/at-chilika-meet-rural-women-vow-to-fight-against-violence.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://vietnamnews.vn/opinion/op-ed/394636/world-needs-empowered-women-more-than-ever.html |title=जगाला पूर्वीपेक्षा अधिक सक्षम महिलांची गरज |newspaper=व्हिएतनाम न्यूझ |author=वु थु हा |date=२९ सप्टेंबर २०१७ |access-date=१० फेब्रुवारी २०२२}}</ref> २०१४ मध्ये, तिला [[भारताचे राष्ट्रपती|भारताच्या राष्ट्रपतींनी]] राणी लक्ष्मीबाई [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]]ाने सन्मानित केले. [[मिशनरीज ऑफ चॅरिटी]]च्या जागतिक प्रमुख [[मेरी प्रेमा पियरिक]] यांच्यासोबत, त्यांना २०११ मध्ये 'उत्कृष्ट महिला पुरस्कार' मिळाला.<ref name="Statesman">{{cite web | url=http://www.thestatesman.com/odisha/courage-rewarded-43178.html | title=मानसी प्रधानला राणी लक्ष्मीबाई स्त्री शक्ती पुरस्कार | publisher=स्टेट्समॅन | date=७ मार्च २०१४ | access-date=१० फेब्रुवारी २०२२ | archive-date=2019-09-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190921201735/https://www.thestatesman.com/odisha/courage-rewarded-43178.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://unwomen-asiapacific.org/mediaclippings/myFiles/Countries/India/2012/03-March/UN-Women-and-NCW-report2.pdf|title=नेमब्राईट - लवकरच येत आहे|access-date=2022-02-10|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202004533/http://unwomen-asiapacific.org/mediaclippings/myFiles/Countries/India/2012/03-March/UN-Women-and-NCW-report2.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url=https://issuu.com/sulabhindia/docs/05-12_mar-2017_english | title=महिला सुधारक: ब्रिचींग बॅशन्स | publisher=सुलभ इन्टरनॅशनल | date=५ मार्च २०१७ | access-date=१० फेब्रुवारी २०२२ | archive-date=2019-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191217043405/https://issuu.com/sulabhindia/docs/05-12_mar-2017_english | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-gurgaon/20180308/282565903651023 |title=गिविंग विंग्स टू फ्लाय |newspaper=हिंदुस्तान टाइम्स|publisher=हिंदूस्तान टाईम्स न्यूझपेपर लि. |date=८ मार्च २०१८ |access-date=१० फेब्रुवारी २०२२}}</ref> प्रधान ह्यांना अनेक आंतरराष्ट्रीय संस्था आणि प्रकाशनांनी वारंवार प्रसिद्धी दिली आहे. २०१६मध्ये, न्यू यॉर्क स्थित बस्टल (नियतकालिक) ने त्यांना २० सर्वात प्रेरणादायी स्त्रीवादी लेखिका आणि कार्यकर्त्यांमध्ये स्थान दिले<ref>{{cite web|url=https://www.bustle.com/articles/194950-20-feminist-authors-and-activists-who-will-inspire-you-to-get-out-there-and-fight|title=२० स्त्रीवादी लेखक आणि कार्यकर्ते जे तुम्हाला बाहेर पडण्यासाठी आणि लढण्यासाठी प्रेरित करतील |first=इ. से |last=मिलर|publisher=बस्टल मॅगझिन, बीडीजी मिडीया आयएनसी., न्यूयॉर्क शहर| date=१४ नोव्हेंबर २०१६| access-date = ११ फेब्रुवारी २०२२|language=इंग्रजी}}</ref> २०१७ मध्ये, लॉस एंजेलसमधील वेल्कर मीडिया आयएनसी. ने त्यांना १२ सर्वात शक्तिशाली स्त्रीवादी बदल कर्त्यांमध्ये नाव दिले. <ref>{{cite web | url= http://welkermedia.com/daily/women-power-feminist-changemaker | title= महिला शक्ती : १२ स्त्रीवादी ज्यांची कोणत्याही बदल कर्त्यांना माहित असणे आवश्यक आहे| first= एकटेरिना | last= इवाश्चेन्को | publisher= वेल्कर मीडिया आयएनसी, लॉस एंजेलस| date= ६ जुलै २०१७| access-date= ११ फेब्रुवारी २०२२| archive-date= १९ जुलै २०१७| archive-url= https://web.archive.org/web/20170719124027/http://welkermedia.com/daily/women-power-feminist-changemaker | url-status= dead|language=इंग्रजी }}</ref> २०१८ मध्ये, [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ]]ाच्या [[ऑक्सफर्ड युनियन]]ने तिला युनियनला संबोधित करण्यासाठी आमंत्रित केले. <ref>{{cite web | url= https://www.shethepeople.tv/top-stories/manasi-pradhan-guest-speaker-oxford-union | title= मानसी प्रधान ऑक्सफर्ड युनियनमध्ये वक्ता | publisher= SheThePeople.TV | date= ११ एप्रिल २०१८ | access-date= ११ फेब्रुवारी २०२२ | language= इंग्रजी | archive-date= 2022-02-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20220211084629/https://www.shethepeople.tv/top-stories/manasi-pradhan-guest-speaker-oxford-union | url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web | url= https://www.telegraphindia.com/states/odisha/activist-at-oxford-union/cid/1412151 | title= ऑक्सफर्ड युनियनमध्ये कार्यकर्ता |publisher= द टेलिग्राफ| date= १० एप्रिल २०१८| access-date=११ फेब्रुवारी २०२२}}</ref><ref>{{cite web | url= https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/manasi-invited-to-speak-at-oxford-union.html | title= मानसी प्रधान यांना ऑक्सफर्ड युनियनमध्ये भाषणासाठी आमंत्रण | publisher= द पायोनियर | date= ९ एप्रिल २०१८ | access-date= ११ फेब्रुवारी २०२२ | language= इंग्रजी | archive-date= 2019-03-29 | archive-url= https://web.archive.org/web/20190329192009/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/manasi-invited-to-speak-at-oxford-union.html | url-status= dead }}</ref> त्या [[निर्भया वाहिनी]], [[निर्भया समरोह]] आणि [[OYSS विमेन]]च्या संस्थापक आहेत.<ref>{{cite news| url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/change-in-both--men-womens-mindsets-needed.html| title=पुरुष आणि महिलांच्या मानसिकतेत बदल हवा| work=डेली पायोजियर| date=२१ एप्रिल २०१४| access-date=११ फेब्रुवारी २०२२| archive-date=2022-02-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20220211084635/https://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/change-in-both--men-womens-mindsets-needed.html| url-status=dead}}</ref> त्यांनी भारतासाठी [[केंद्रिय फिल्म प्रमाणन बोर्ड]] (सेन्सॉर बोर्ड) <ref name=autogenerated1>{{cite web |url=http://www.bollywoodtrade.com/trade-news/i-b-ministry-appoints-manasi-pradhan-as-censor-board-advisory-member/index.htm |title= आय आणि बी मंत्रालयातर्फे सेन्सॉर बोर्डाच्या सल्लागार सदस्य म्हणून मानसी प्रधान यांची नियुक्ती - ट्रेड न्यूझ |publisher=बॉलिवूडट्रेड.कॉम |date=२० ऑगस्ट २०१०|access-date=११ फेब्रुवारी २०२२|archive-date=13 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313152512/http://www.bollywoodtrade.com/trade-news/i-b-ministry-appoints-manasi-pradhan-as-censor-board-advisory-member/index.htm |url-status=dead }}</ref> आणि [[राष्ट्रीय महिला आयोग]]ाच्या चौकशी समितीवर काम केले आहे. <ref>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/womens-panel-to-probe-odisha-teachers-murder-540800 |title=Women's Panel to probe teacher's murder|publisher=NDTV |date=12 November 2013 |access-date=११ फेब्रुवारी २०२२}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/Chilika-circuit-not-safe-for-women-says-NCW/articleshow/29764446.cms |title= चिलीका सर्किट महिलांसाठी सुरक्षित नाही, एनसीडब्ल्यू |publisher=टाइम्स ऑफ इंडिया |date=२ फेब्रुवारी २०१४|access-date=११ फेब्रुवारी २०२२}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thestatesman.com/world/serious-loopholes-in-women-security-28906.html/|title=महिला सुरक्षेतील गंभीर त्रुटी|date=८ डिसेंबर २०१३|access-date=११ फेब्रुवारी २०२२|archive-date=2022-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214234549/https://www.thestatesman.com/world/serious-loopholes-in-women-security-28906.html/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=775785 |title=NCW for Judicial Probe into Woman Constable Assault |newspaper=आऊटलूक इंडिया |publisher=न्यूझ.आऊटलूकइंडिया.कॉम |date=२० डिसेंबर २०१२|access-date=११ फेब्रुवारी २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108172301/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=775785 |archive-date=८ नोव्हेबर २०१२|url-status=dead }}</ref> ओडिशाच्या एका दुर्गम खेड्यात एका गरीब कुटुंबात जन्मलेल्या, तिने महिलांना शिक्षण देण्याच्या विरोधात मोठ्या प्रमाणावर प्रचलित असलेल्या सामाजिक निषिद्धांशी यशस्वीपणे लढा दिला. डोंगराळ प्रदेश आणि दलदलीतून दररोज १५ किमी चालत आणि संपूर्ण प्रदेशातील एकमेव हायस्कूलमध्ये त्या आपल्या गावातील मॅट्रिक झालेल्या पहिल्या महिला ठरल्या. नंतर त्यांच्या प्रदेशातील पहिल्या महिला कायदा पदवीधर सुद्धा झाल्या. मानसी प्रधानची जीवनकथा युनायटेड स्टेट्स आणि इस्रायलमध्ये माहितीपट म्हणून स्वीकारली गेली आहे. <ref>{{cite web | url=http://www.rapidleaks.com/featured/manasi-pradhan-unsung-hero/ | title=मानसी प्रधान: मीट वन ऑफ इंडियाज् फायनेस्ट अनसंग विमेन हिरोज् | first=देव | last=त्यागी | publisher=रॅपिडलिक्स | access-date=१२ फेब्रुवारी २०१८ | date=११ फेब्रुवारी २०२२ | archive-date=2022-02-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220211084637/https://www.rapidleaks.com/featured/manasi-pradhan-unsung-hero/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.orissapost.com/epaper/130318/p14.htm |title=स्टँडिंग अप फॉर विमेन |newspaper=ओरिसा पोस्ट |publisher=धरित्री न्यूझपेपर ग्रुप |date=१३ मार्च २०१८|access-date=११ फेब्रुवारी २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322204642/http://www.orissapost.com/epaper/130318/p14.htm |archive-date=२२ मार्च २०१८|url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://marketplacehandworkofindia.wordpress.com/2018/02/10/women-role-models/ |title=विमेन रोल मॉडेल्स |publisher=हँडवर्क ऑफ इंडिया |date=१० फेब्रुवारी २०१८|access-date=११ फेब्रुवारी २०२२}}</ref> ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी|3}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:प्रधान, मानसी}} [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 4lnak89oi7vcmcex5lgyairf1eifjek 0 305257 2677376 2642750 2026-04-04T03:15:58Z संतोष गोरे 135680 2677376 wikitext text/x-wiki '''मिलिंद बाबुराव तेलतुंबडे''' (मृत्यू १३ नोव्हेंबर २०२१) उर्फ जीवा किंवा दीपक हे माओवादी बंडखोर नेते आणि [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे केंद्रीय समिती सदस्य होते. ते दलित कार्यकर्ते आणि अभ्यासक [[आनंद तेलतुंबडे]] यांचे धाकटे भाऊ आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/maoist-leader-milind-teltumbde-among-26-naxals-killed-in-encounter-7621943/|title=Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 Naxals killed in encounter: Maharashtra Police|date=2021-11-15|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/who-was-milind-teltumbde-the-killed-maoist-with-a-rs-50-lakh-prize-on-his-head|title=Who Was Milind Teltumbde, the Killed Maoist With a Rs 50 Lakh Prize on His Head?|last=Tiwari|first=Vishnukant|date=2021-11-14|website=TheQuint|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> तर महिला नक्षली म्हणून ओळखली जाणारी [[अँजेला सोनटक्के]] त्यांची पत्नी आहे. == कारकीर्द == तेलतुंबडे यांचा जन्म [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ जिल्ह्यातील]] राजूर येथे झाला. इ.स. १९८० मध्ये त्यांनी आयटीआय अभ्यासक्रम पूर्ण केला आणि [[चंद्रपूर]] येथील वेस्टर्न 'कोलफिल्ड्स लिमिटेड'मध्ये तंत्रज्ञ म्हणून रुजू झाले. तेव्हापासून ते 'पीपल्स वॉर ग्रुप'चा कार्यकर्ता म्हणून [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] सामील होते. ते अखिल महाराष्ट्र कामगार युनियनचे सदस्य देखील होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/who-is/milind-teltumbde-maoist-leader-killed-gadchiroli-encounter-7622012/|title=Who was Milind Teltumbde, Maoist leader killed in Gadchiroli encounter|date=2021-11-15|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> तेलतुंबडे हे 'भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)' च्या महाराष्ट्र युनिटचे सचिव झाले आणि त्यांना या पक्षाचे केंद्रीय समिती सदस्य म्हणून नियुक्त केले गेले. माओवाद्यांसाठी सुरक्षित रेड कॉरिडॉर तयार करण्यासाठी ते [[महाराष्ट्र]] - [[मध्य प्रदेश]] - [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]] झोनचे प्रमुख होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/top-maoist-leader-milind-teltumbde-killed-in-gadchiroli-encounter-101636857965361.html|title=Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 rebels killed in Gadchiroli encounter|date=2021-11-14|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/milind-teltumbdes-killing-big-setback-to-maoist-movement-police/articleshow/87699568.cms|title=milind teltumbde: Milind Teltumbde's killing big setback to Maoist movement: Police {{!}} India News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=Nov 14, 2021|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> पोलीस अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, ते २०१८ च्या भीमा कोरेगाव हिंसाचाराचा मुख्य फायनान्सर होते. १३ नोव्हेंबर २०२१ रोजी गडचिरोली जिल्ह्यातील मर्दिनटोला जंगल परिसरात महाराष्ट्र पोलिसांशी झालेल्या चकमकीत ठार झालेल्या २६ नक्षलवाद्यांमध्ये तेलतुंबडे यांचा समावेश होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/top-maoist-milind-teltumbde-among-26-killed-in-maharashtra-carried-rs-50-lakh-bounty-2610339|title=Top Maoist Milind Teltumbde Among 26 Killed In Maharashtra, Carried Rs 50 Lakh Bounty|website=NDTV.com|access-date=2021-11-15}}</ref> ते एकूण ६३ गुन्ह्यांमधील फरारी आरोपी होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/national/west/milind-teltumbde-from-coal-mine-worker-to-top-naxal-commando-1050696.html|title=Milind Teltumbde: From coal mine worker to top naxal commando|date=2021-11-14|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> आणि मृत्यूच्या वेळी त्यांच्यावर ५० लाखांचे बक्षीस देखील होते.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Banerjee|first=Shoumojit|url=https://www.thehindu.com/news/national/gadchiroli-encounter-top-maoist-leader-milind-teltumbde-among-26-rebels-killed-confirm-maharashtra-police/article37485022.ece|title=Gadchiroli encounter: Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 rebels killed, confirm Maharashtra police|date=2021-11-14|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2021-11-15}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:तेलतुंबडे, मिलिंद}} [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ow6agdkv1hiolk1gxxik8ezlpzs97dk 2677377 2677376 2026-04-04T03:16:55Z संतोष गोरे 135680 2677377 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मिलिंद बाबुराव तेलतुंबडे''' (मृत्यू १३ नोव्हेंबर २०२१) उर्फ जीवा किंवा दीपक हे माओवादी बंडखोर नेते आणि [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे केंद्रीय समिती सदस्य होते. ते दलित कार्यकर्ते आणि अभ्यासक [[आनंद तेलतुंबडे]] यांचे धाकटे भाऊ आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/maoist-leader-milind-teltumbde-among-26-naxals-killed-in-encounter-7621943/|title=Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 Naxals killed in encounter: Maharashtra Police|date=2021-11-15|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/who-was-milind-teltumbde-the-killed-maoist-with-a-rs-50-lakh-prize-on-his-head|title=Who Was Milind Teltumbde, the Killed Maoist With a Rs 50 Lakh Prize on His Head?|last=Tiwari|first=Vishnukant|date=2021-11-14|website=TheQuint|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> तर महिला नक्षली म्हणून ओळखली जाणारी [[अँजेला सोनटक्के]] त्यांची पत्नी आहे. == कारकीर्द == तेलतुंबडे यांचा जन्म [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ जिल्ह्यातील]] राजूर येथे झाला. इ.स. १९८० मध्ये त्यांनी आयटीआय अभ्यासक्रम पूर्ण केला आणि [[चंद्रपूर]] येथील वेस्टर्न 'कोलफिल्ड्स लिमिटेड'मध्ये तंत्रज्ञ म्हणून रुजू झाले. तेव्हापासून ते 'पीपल्स वॉर ग्रुप'चा कार्यकर्ता म्हणून [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] सामील होते. ते अखिल महाराष्ट्र कामगार युनियनचे सदस्य देखील होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/who-is/milind-teltumbde-maoist-leader-killed-gadchiroli-encounter-7622012/|title=Who was Milind Teltumbde, Maoist leader killed in Gadchiroli encounter|date=2021-11-15|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> तेलतुंबडे हे 'भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)' च्या महाराष्ट्र युनिटचे सचिव झाले आणि त्यांना या पक्षाचे केंद्रीय समिती सदस्य म्हणून नियुक्त केले गेले. माओवाद्यांसाठी सुरक्षित रेड कॉरिडॉर तयार करण्यासाठी ते [[महाराष्ट्र]] - [[मध्य प्रदेश]] - [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]] झोनचे प्रमुख होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/top-maoist-leader-milind-teltumbde-killed-in-gadchiroli-encounter-101636857965361.html|title=Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 rebels killed in Gadchiroli encounter|date=2021-11-14|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/milind-teltumbdes-killing-big-setback-to-maoist-movement-police/articleshow/87699568.cms|title=milind teltumbde: Milind Teltumbde's killing big setback to Maoist movement: Police {{!}} India News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=Nov 14, 2021|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> पोलीस अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, ते २०१८ च्या भीमा कोरेगाव हिंसाचाराचा मुख्य फायनान्सर होते. १३ नोव्हेंबर २०२१ रोजी गडचिरोली जिल्ह्यातील मर्दिनटोला जंगल परिसरात महाराष्ट्र पोलिसांशी झालेल्या चकमकीत ठार झालेल्या २६ नक्षलवाद्यांमध्ये तेलतुंबडे यांचा समावेश होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/top-maoist-milind-teltumbde-among-26-killed-in-maharashtra-carried-rs-50-lakh-bounty-2610339|title=Top Maoist Milind Teltumbde Among 26 Killed In Maharashtra, Carried Rs 50 Lakh Bounty|website=NDTV.com|access-date=2021-11-15}}</ref> ते एकूण ६३ गुन्ह्यांमधील फरारी आरोपी होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/national/west/milind-teltumbde-from-coal-mine-worker-to-top-naxal-commando-1050696.html|title=Milind Teltumbde: From coal mine worker to top naxal commando|date=2021-11-14|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> आणि मृत्यूच्या वेळी त्यांच्यावर ५० लाखांचे बक्षीस देखील होते.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Banerjee|first=Shoumojit|url=https://www.thehindu.com/news/national/gadchiroli-encounter-top-maoist-leader-milind-teltumbde-among-26-rebels-killed-confirm-maharashtra-police/article37485022.ece|title=Gadchiroli encounter: Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 rebels killed, confirm Maharashtra police|date=2021-11-14|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2021-11-15}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:तेलतुंबडे, मिलिंद}} [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 2b4or4uhwv4eg76sllql72t11hyqlyf 2677395 2677377 2026-04-04T04:57:24Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677395 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मिलिंद बाबुराव तेलतुंबडे''' (मृत्यू १३ नोव्हेंबर २०२१) उर्फ जीवा किंवा दीपक हे माओवादी बंडखोर नेते आणि [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे केंद्रीय समिती सदस्य होते. ते दलित कार्यकर्ते आणि अभ्यासक [[आनंद तेलतुंबडे]] यांचे धाकटे भाऊ आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/maoist-leader-milind-teltumbde-among-26-naxals-killed-in-encounter-7621943/|title=Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 Naxals killed in encounter: Maharashtra Police|date=2021-11-15|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/who-was-milind-teltumbde-the-killed-maoist-with-a-rs-50-lakh-prize-on-his-head|title=Who Was Milind Teltumbde, the Killed Maoist With a Rs 50 Lakh Prize on His Head?|last=Tiwari|first=Vishnukant|date=2021-11-14|website=TheQuint|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> तर महिला नक्षली म्हणून ओळखली जाणारी [[अँजेला सोनटक्के]] त्यांची पत्नी आहे. == कारकीर्द == तेलतुंबडे यांचा जन्म [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ जिल्ह्यातील]] राजूर येथे झाला. इ.स. १९८० मध्ये त्यांनी आयटीआय अभ्यासक्रम पूर्ण केला आणि [[चंद्रपूर]] येथील वेस्टर्न 'कोलफिल्ड्स लिमिटेड'मध्ये तंत्रज्ञ म्हणून रुजू झाले. तेव्हापासून ते 'पीपल्स वॉर ग्रुप'चा कार्यकर्ता म्हणून [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] सामील होते. ते अखिल महाराष्ट्र कामगार युनियनचे सदस्य देखील होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/who-is/milind-teltumbde-maoist-leader-killed-gadchiroli-encounter-7622012/|title=Who was Milind Teltumbde, Maoist leader killed in Gadchiroli encounter|date=2021-11-15|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> तेलतुंबडे हे 'भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)' च्या महाराष्ट्र युनिटचे सचिव झाले आणि त्यांना या पक्षाचे केंद्रीय समिती सदस्य म्हणून नियुक्त केले गेले. माओवाद्यांसाठी सुरक्षित रेड कॉरिडॉर तयार करण्यासाठी ते [[महाराष्ट्र]] - [[मध्य प्रदेश]] - [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]] झोनचे प्रमुख होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/top-maoist-leader-milind-teltumbde-killed-in-gadchiroli-encounter-101636857965361.html|title=Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 rebels killed in Gadchiroli encounter|date=2021-11-14|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/milind-teltumbdes-killing-big-setback-to-maoist-movement-police/articleshow/87699568.cms|title=milind teltumbde: Milind Teltumbde's killing big setback to Maoist movement: Police {{!}} India News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=Nov 14, 2021|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> पोलीस अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, ते २०१८ च्या भीमा कोरेगाव हिंसाचाराचा मुख्य फायनान्सर होते. १३ नोव्हेंबर २०२१ रोजी गडचिरोली जिल्ह्यातील मर्दिनटोला जंगल परिसरात महाराष्ट्र पोलिसांशी झालेल्या चकमकीत ठार झालेल्या २६ नक्षलवाद्यांमध्ये तेलतुंबडे यांचा समावेश होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/top-maoist-milind-teltumbde-among-26-killed-in-maharashtra-carried-rs-50-lakh-bounty-2610339|title=Top Maoist Milind Teltumbde Among 26 Killed In Maharashtra, Carried Rs 50 Lakh Bounty|website=NDTV.com|access-date=2021-11-15}}</ref> ते एकूण ६३ गुन्ह्यांमधील फरारी आरोपी होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/national/west/milind-teltumbde-from-coal-mine-worker-to-top-naxal-commando-1050696.html|title=Milind Teltumbde: From coal mine worker to top naxal commando|date=2021-11-14|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> आणि मृत्यूच्या वेळी त्यांच्यावर ५० लाखांचे बक्षीस देखील होते.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Banerjee|first=Shoumojit|url=https://www.thehindu.com/news/national/gadchiroli-encounter-top-maoist-leader-milind-teltumbde-among-26-rebels-killed-confirm-maharashtra-police/article37485022.ece|title=Gadchiroli encounter: Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 rebels killed, confirm Maharashtra police|date=2021-11-14|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2021-11-15}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:तेलतुंबडे, मिलिंद}} [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:नक्षलवादी चळवळ]] 7zmgmpq6lhxlcjy5ndvj9mm24hrlbr4 2677398 2677395 2026-04-04T05:00:50Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:नक्षलवादी चळवळ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677398 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''मिलिंद बाबुराव तेलतुंबडे''' (मृत्यू १३ नोव्हेंबर २०२१) उर्फ जीवा किंवा दीपक हे माओवादी बंडखोर नेते आणि [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे केंद्रीय समिती सदस्य होते. ते दलित कार्यकर्ते आणि अभ्यासक [[आनंद तेलतुंबडे]] यांचे धाकटे भाऊ आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/maoist-leader-milind-teltumbde-among-26-naxals-killed-in-encounter-7621943/|title=Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 Naxals killed in encounter: Maharashtra Police|date=2021-11-15|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thequint.com/news/india/who-was-milind-teltumbde-the-killed-maoist-with-a-rs-50-lakh-prize-on-his-head|title=Who Was Milind Teltumbde, the Killed Maoist With a Rs 50 Lakh Prize on His Head?|last=Tiwari|first=Vishnukant|date=2021-11-14|website=TheQuint|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> तर महिला नक्षली म्हणून ओळखली जाणारी [[अँजेला सोनटक्के]] त्यांची पत्नी आहे. == कारकीर्द == तेलतुंबडे यांचा जन्म [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ जिल्ह्यातील]] राजूर येथे झाला. इ.स. १९८० मध्ये त्यांनी आयटीआय अभ्यासक्रम पूर्ण केला आणि [[चंद्रपूर]] येथील वेस्टर्न 'कोलफिल्ड्स लिमिटेड'मध्ये तंत्रज्ञ म्हणून रुजू झाले. तेव्हापासून ते 'पीपल्स वॉर ग्रुप'चा कार्यकर्ता म्हणून [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] सामील होते. ते अखिल महाराष्ट्र कामगार युनियनचे सदस्य देखील होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/who-is/milind-teltumbde-maoist-leader-killed-gadchiroli-encounter-7622012/|title=Who was Milind Teltumbde, Maoist leader killed in Gadchiroli encounter|date=2021-11-15|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> तेलतुंबडे हे 'भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)' च्या महाराष्ट्र युनिटचे सचिव झाले आणि त्यांना या पक्षाचे केंद्रीय समिती सदस्य म्हणून नियुक्त केले गेले. माओवाद्यांसाठी सुरक्षित रेड कॉरिडॉर तयार करण्यासाठी ते [[महाराष्ट्र]] - [[मध्य प्रदेश]] - [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]] झोनचे प्रमुख होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/top-maoist-leader-milind-teltumbde-killed-in-gadchiroli-encounter-101636857965361.html|title=Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 rebels killed in Gadchiroli encounter|date=2021-11-14|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/milind-teltumbdes-killing-big-setback-to-maoist-movement-police/articleshow/87699568.cms|title=milind teltumbde: Milind Teltumbde's killing big setback to Maoist movement: Police {{!}} India News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=Nov 14, 2021|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> पोलीस अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, ते २०१८ च्या भीमा कोरेगाव हिंसाचाराचा मुख्य फायनान्सर होते. १३ नोव्हेंबर २०२१ रोजी गडचिरोली जिल्ह्यातील मर्दिनटोला जंगल परिसरात महाराष्ट्र पोलिसांशी झालेल्या चकमकीत ठार झालेल्या २६ नक्षलवाद्यांमध्ये तेलतुंबडे यांचा समावेश होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/india-news/top-maoist-milind-teltumbde-among-26-killed-in-maharashtra-carried-rs-50-lakh-bounty-2610339|title=Top Maoist Milind Teltumbde Among 26 Killed In Maharashtra, Carried Rs 50 Lakh Bounty|website=NDTV.com|access-date=2021-11-15}}</ref> ते एकूण ६३ गुन्ह्यांमधील फरारी आरोपी होते<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/national/west/milind-teltumbde-from-coal-mine-worker-to-top-naxal-commando-1050696.html|title=Milind Teltumbde: From coal mine worker to top naxal commando|date=2021-11-14|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2021-11-15}}</ref> आणि मृत्यूच्या वेळी त्यांच्यावर ५० लाखांचे बक्षीस देखील होते.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Banerjee|first=Shoumojit|url=https://www.thehindu.com/news/national/gadchiroli-encounter-top-maoist-leader-milind-teltumbde-among-26-rebels-killed-confirm-maharashtra-police/article37485022.ece|title=Gadchiroli encounter: Top Maoist leader Milind Teltumbde among 26 rebels killed, confirm Maharashtra police|date=2021-11-14|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2021-11-15}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:तेलतुंबडे, मिलिंद}} [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:नक्षलवादी]] 5yuzcv4ichsge1d045fgetmr46e9kmo 0 305260 2677394 2623027 2026-04-04T04:53:58Z संतोष गोरे 135680 2677394 wikitext text/x-wiki {{भाषांतर}} {{माहितीचौकट राजकीय पक्ष |name=भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी) |logo=South_Asian_Communist_Banner.svg |colorcode=Red <!--{{party color|Communist Party of India (Maoist)}}--> |abbreviation=CPI (Maoist) |general_secretary=Nambala Keshava Rao |founded=21 September 2004 |merger={{•}} Communist Party of India (Marxist–Leninist) People's War<br />{{•}} Maoist Communist Centre of India<br />{{•}} Communist Party of India (Marxist–Leninist) Naxalbari |student_wing={{•}} All India Revolutionary Students Federation<br />{{•}} Radical Students Union |youth_wing=Radical Youth League |womens_wing=Krantikari Adivasi Mahila Sangathan |wing1_title=Paramilitary wings |wing1={{•}} People's Liberation Guerrilla Army (India): 9,000–10,000 (September 2013)<!--See: Communist Party of India (Maoist)#Estimated strength--><br />{{•}} People's Militia (armed with bows, arrows and machetes): 38,000<!--See: [[Communist Party of India (Maoist)#Estimated strength]]--> |wing2_title=Trade union wing |wing2=Singareni Karmika Samakya |wing3_title=Cultural organisation |wing3=Chetna Natya Manch |ideology={{ubl|class=nowrap|Communism|Marxism–Leninism–Maoism|Naxalite|Naxalism}} |position=Far-left politics |colours={{color box|red|border=darkgray}} Red |blank1_title=Motives |blank1=Overthrow of the government of India by means of armed rebellion <br />Establishment of a Maoism regime in India <br />"To destroy the State (polity) machinery and establish the Indian People's Democratic Federative Republic"<ref>{{cite book |title=Red Star Over India: As the Wretched of the Earth are Rising : Impressions, Reflections, and Preliminary Inferences |chapter=Appendix–III |first=Jan |last=Myrdal |date=5 May 2014 |publisher=Archana Das and Subrata Das on behalf of Setu Prakashani |pages=183–184 |place=Kolkata |isbn=978-93-80677-20-0 |oclc=858528997 |quote=The Dandakaranya Janathana Circars of today are the basis for the Indian People's Democratic Federal Republic of tomorrow.... In any social revolution, including the Indian New Democratic Revolution, the most crucial, central and main question is that of (state) power. Our party is striving to establish area wise power by mobilising people politically into the protracted people's war, building the people's army (in the form of guerrilla army) and destroying the state machinery of the enemy–ruling classes. It is a part of this revolutionary process that it is establishing Janathana Sarkars in Dandakaranya.}}</ref> |blank2_title=Active region(s) |blank2=India<br />(mainly in Red corridor) |blank3_title=Status |blank3= *Designated as a terrorist organisation by {{IND}}<ref name=MaoTerrorist>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=49325|title=CPI (Maoist) included in list of terrorist organizations to avoid any ambiguity|publisher=Press Information Bureau}}</ref> ** Designated as unlawful association by the Madhya Pradesh government **Designated as an unlawful association by the Andhra Pradesh government **Designated as an unlawful association by the Chhattisgarh government |blank4_title=Annual revenue and means of revenue |blank4=Rs. 140 – 250 crores<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/newdelhi/maoists-raise-rs-140-250-crore-a-year-through-extortion-protection-rackets/article1-1095290.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720224025/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Maoists-raise-Rs-140-250-crore-a-year-through-extortion-protection-rackets/Article1-1095290.aspx|url-status=dead|archive-date=20 July 2013|title=Maoists raise Rs. 140–250 crore a year through extortion, protection rackets|publisher=Hindustan Times|date=20 July 2013|access-date=10 November 2013|author=Tikku, Aloke}}</ref><br />{{•}} Mining{{citation needed|date=February 2019}}<br />{{•}} Abductions, extortions of landowners and companies<ref name=time20080529/><ref name="cfrbackgrounder">{{cite web|last=Zissis|first=Carin|title=Backgrounder: Terror Groups in India|publisher=Council on Foreign Relations|date=27 November 2008|url=http://www.cfr.org/publication/12773/terror_groups_in_india.html|access-date=29 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100209000734/http://www.cfr.org/publication/12773/terror_groups_in_india.html|archive-date=9 February 2010|df=dmy-all}}</ref><ref name="ipcs">{{cite journal|last1=Srivastava|first1=Devyani|year=2009|title=Terrorism & Armed Violence in India|journal=IPCS Special Report|publisher=Institute of Peace and Conflict Studies|volume=71|pages=7–11|url=http://www.ipcs.org/pdf_file/issue/SR71-Final.pdf|archive-date=26 July 2011|access-date=22 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726185846/http://www.ipcs.org/pdf_file/issue/SR71-Final.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> |country=India |footnotes= }} '''भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)''' हा भारतातील मार्क्सवादी-लेनिनवादी-माओवादी<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ZlVXtIsXCxYC&pg=PA62|title=South Asia Defence And Strategic Year Book|publisher=Pentagon Press|year=2009|isbn=978-8182743991|pages=62–63|authors=Deepak Kapoor, AVSM PVSM, SM VSM Chief of Army Staff (India)}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Dahat|first=Pavan|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/cpi-maoist-commander-hidma-promoted-to-central-committee/article19653439.ece|title=CPI (Maoist) commander Hidma promoted to Central Committee|date=10 September 2017|work=द हिंदू|access-date=April 27, 2019}}</ref> प्रतिबंधित [[साम्यवाद|कम्युनिस्ट]] राजकीय पक्ष आणि नक्षली संघटना आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cpim.org/marxist/200504-Maoism.doc|title=Maoism: An Exercise in Anarchism|last=(Marxist)|first=Communist Party of India|date=October–December 2005|website=cpim.org|access-date=2022-05-26|archive-date=2023-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702175121/https://www.cpim.org/marxist/200504-Maoism.doc|url-status=dead}}</ref> ज्याचा उद्देश नागरी युद्धाच्या माध्यमातून "अर्ध-औपनिवेशिक आणि अर्ध-सरंजामी भारतीय राज्य" उलथून टाकणे हे होते. या पक्षाची स्थापना २१ सप्टेंबर २००४ रोजी भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) पीपल्स वॉर (पीपल्स वॉर ग्रुप) आणि माओईस्ट कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडिया (MCCI) यांच्या विलीनीकरणाद्वारे झाली. इस १९६७ पासून [[पश्चिम बंगाल|पश्चिम बंगालमध्ये]] कट्टरपंथी माओवाद्यांनी केलेल्या नक्षलबारी बंडाच्या संदर्भात सीपीआय (माओवादी) यांना अनेकदा नक्षलवादी म्हणून संबोधले जात होते. इस २००८ पासून [[बेकायदेशीर कारवाया (प्रतिबंधक) कायदा]] अंतर्गत या पक्षाची भारतातील दहशतवादी संघटना म्हणून घोषणा करण्यात आली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/maoists-fourth-deadliest-terror-outfit-after-taliban-is-boko-haram-report/articleshow/54354196.cms|title=Maoists fourth deadliest terror outfit after Taliban, IS, Boko Haram: Report|website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://tribune.com.pk/story/864540/are-all-terrorists-really-muslims/|title=Most terrorists in India are Hindus, the ones whom we have conveniently labelled 'Maoist' instead of 'Hindu'.|date=4 April 2015}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://scroll.in/article/718458/most-extremists-in-india-are-not-muslim-they-are-hindu|title=Most extremists in India are not Muslim – they are Hindu}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.outlookindia.com/website/story/are-most-terrorists-in-india-muslims/293911|title=Are Most Terrorists in India Muslims?}}</ref> इस २००६ मध्ये, तत्कालीन पंतप्रधान [[मनमोहन सिंग]] यांनी नक्षलवाद्यांचा भारतासाठी "सर्वात मोठे अंतर्गत सुरक्षा आव्हान" म्हणून उल्लेख केला <ref name="time20080529">{{स्रोत बातमी|last=Robinson|first=Simon|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1810169-1,00.html|title=India's Secret War|date=29 May 2008|work=Time|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602152918/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1810169-1,00.html|archive-date=2 June 2008|url-status=dead}}</ref> <ref name="econ20091105">{{स्रोत बातमी|url=http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=14820724|title=India's Naxalite Rebellion: The red heart of India|date=5 November 2009|work=The Economist|location=London|access-date=30 January 2010}}</ref> आणि म्हणले की "लोकसंख्येतील वंचित आणि दुरावलेले वर्ग" हे माओवादी चळवळीचा कणा बनतात. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Lancaster|first=John|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/12/AR2006051202039_pf.html|title=India's Ragtag Band of Maoists Takes Root Among Rural Poor|date=13 May 2006|publisher=Washington Post Foreign Service|access-date=30 August 2013}}</ref> सरकारी आकडेवारी नुसार, २०१३ मध्ये देशातील ७६ जिल्हे " नक्षल दहशतवाद " मुळे प्रभावित झाले होते, तर आणखी १०६ जिल्हे वैचारिक प्रभावात होते. <ref name="SATP–2014">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://satp.org/satporgtp/countries/india/database/LWE_conflictmap2014.html|title=India: Maoist Conflict Map 2014|year=2014|publisher=SATP|location=New Delhi|access-date=26 October 2014}}</ref> २०२० मध्ये [[तेलंगणा]] आणि इतर भागात पक्षाच्या हालचाली पुन्हा वाढू लागल्या. <ref name="TheHindu">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/maoists-are-making-a-comeback-in-telangana/article32298580.ece#!|title=The return of the Maoists in Telangana|date=8 August 2020|work=द हिंदू|location=London|access-date=31 August 2020}}</ref> २०२४ मध्ये, जेव्हा सरकारने नक्षलग्रस्त राज्यांमध्ये नक्षलवादविरोधी मोहिमा तीव्र केल्या, तेव्हा पक्षाला मोठा धक्का बसला.<ref>{{Cite news|title=Time has come for ruthless, final blow to finish Maoists by 2026: Amit Shah says in Chhattisgarh|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/time-has-come-for-ruthless-final-blow-to-finish-maoists-by-2026-amit-shah-says-in-chhattisgarh/articleshow/112768662.cms|access-date=2024-08-27|website= Times of India}}</ref> २०२५ मध्ये दुसरा मोठा धक्का बसला, जेव्हा या गटाचा नेता [[नंबाला केशव राव]] हा छत्तीसगडमध्ये सुरक्षा दलांशी झालेल्या चकमकीत ठार झाला.<ref>{{Cite news|title=Top Maoist leader with ₹1 crore bounty likely killed in Chhattisgarh encounter|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/top-maoist-leader-with-rs-1-crore-bounty-likely-killed-in-chhattisgarh-encounter-101747812927100.html|access-date=2025-05-21|website=Hindustan Times}}</ref> == लक्षणीय हल्ले == * १२ जून २००९ रोजी, [[राजनांदगांव|राजनांदगाव]] येथे माओवादी बंडखोरांनी केलेल्या हल्ल्यात [[भारतीय पोलीस सेवा|भारतीय पोलिसांचे]] किमान 29 सदस्य ठार झाले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8147097.stm|title=Ambush kills 29 Indian policemen|date=2009-07-13|language=en-GB|access-date=2021-09-05}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna31876007|title=20 police die in apparent rebel attacks in India|website=NBC News|language=en|access-date=2021-09-05}}</ref>, 90&nbsp;किमी (५६&nbsp;mi) [[रायपूर]] (भारताचे [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]] राज्य) पासून. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aljazeera.com/|title=Breaking News, World News and Video from अल जझीरा|website=www.aljazeera.com|language=en|access-date=2021-09-05}}</ref> * १५ फेब्रुवारी २०१० रोजी, सीपीआय (माओवादी) च्या अनेक गनिमी कमांडर, ज्या सर्व महिला असल्याचे मानले जाते, पश्चिम बंगालमधील सिल्डा येथे ईस्टर्न फ्रंटियर रायफल्सच्या २४ जवानांना ठार मारले. : ९७-९८ हा हल्ला नक्षली [[किशनजी]] या नक्षलवादी नेत्याने निर्देशित केला होता,<ref name="ndtv">{{स्रोत बातमी|url=http://www.ndtv.com/article/india/who-is-kishenji-152927|title=Who is Kishenji?|work=NDTV|access-date=13 March 2014}}</ref> आणि निमलष्करी छावणीवर नक्षलवाद्यांच्या हल्ल्यानंतर, किशनजी यांनी वृत्त माध्यमांना संबोधित करताना याचे समर्थन केले की, "आम्ही ही (हिंसा) सुरू केलेली नाही आणि आम्ही ती प्रथम थांबवणार नाही. केंद्र सरकार तोडगा काढण्यासाठी प्रामाणिक आहे की नाही ते पाहू आणि आम्ही नक्कीच सहकार्य करू.[[पी. चिदंबरम|चिदंबरम]] यांच्या 'ऑपरेशन ग्रीन हंट'ला हे उत्तर आहे आणि जोपर्यंत केंद्राने ही अमानुष लष्करी कारवाई थांबवली नाही, तोपर्यंत आम्ही केंद्राला असेच उत्तर देणार आहोत."<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-15/india/28144717_1_kishenji-abjure-violence-top-maoist-leader|title=Kishenji claims responsibility for attack|date=15 February 2010|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=13 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811040502/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-15/india/28144717_1_kishenji-abjure-violence-top-maoist-leader|archive-date=11 August 2011|url-status=dead|agency=Press Trust of India}}</ref> * ६ एप्रिल २०१० रोजी, माओवाद्यांनी लपून बसलेल्या माओवाद्यांनी घातलेल्या सापळ्यात सापडलेल्या ७६ निमलष्करी जवानांना ठार मारले. यावर सीपीआय (माओवादी) ने या घटनेचे समर्थन ऑपरेशन ग्रीन हंटचा "थेट परिणाम" म्हणून केले आहे की "आम्हाला अर्धसैनिक बटालियनने वेढले आहे. ते जंगलांना आग लावत आहेत आणि आदिवासींना (आदिवासी) पळ काढत आहेत. या परिस्थितीत, आमच्याकडे दुसरा पर्याय नाही."<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/newdelhi/Chhatisgarh-attack-consequence-of-Green-Hunt-Maoist-leader/Article1-528028.aspx|title=Chhatisgarh attack 'consequence' of Green Hunt: Maoist leader|date=6 April 2010|publisher=HT Media Limited|access-date=13 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131228155830/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Chhatisgarh-attack-consequence-of-Green-Hunt-Maoist-leader/Article1-528028.aspx|archive-date=28 December 2013|url-status=dead|agency=Indo-Asian News Service|df=dmy}}</ref> * २५ मे २०१३ रोजी, सीपीआय (माओवादी) ने [[बस्तर जिल्हा|बस्तर]] येथे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या ताफ्यावर हल्ला केला आणि महेंद्र कर्मा, नंदकुमार पटेल आणि [[विद्याचरण शुक्ला|विद्या चरण शुक्ला]] यांच्यासह २७ लोक मारले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/maoists-say-bastar-attack-was-to-punish-cong-leaders/article1-1067040.aspx|title=Maoists say Bastar attack was to punish Cong leaders|date=28 May 2013|work=Hindustan Times|access-date=13 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821225608/http://www.hindustantimes.com/india-news/maoists-say-bastar-attack-was-to-punish-cong-leaders/article1-1067040.aspx|archive-date=21 August 2014|url-status=dead}}</ref> या घटनेदरम्यान काही "निर्दोष काँग्रेस [INC] कार्यकर्त्यांच्या" मृत्यूबद्दल खेद व्यक्त करताना, त्यांनी असे समर्थन केले की, [[भारतीय जनता पक्ष]] आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची]] धोरणे याला कारणीभूत आहेत ज्यांना ते "लोकविरोधी" मानतात.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://indiatoday.intoday.in/story/maoists-responsibility-for-attack-on-congress-leaders-in-chhattisgarh/1/273410.html|title=We punished Karma for launching Salwa Judum: Maoists|date=28 May 2013|work=India Today Group|access-date=13 March 2014}}</ref> नंतर, ओडिशात [[सीमा सुरक्षा दल|सीमा सुरक्षा दलाच्या]] मदतीने स्पेशल ऑपरेशन ग्रुपने घातपातात भाग घेतलेल्या १४ माओवाद्यांना <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.ndtv.com/article/india/14-maoists-killed-in-encounter-in-odisha-418539|title=14 Maoists killed in encounter in Odisha|date=14 September 2013|work=NDTV|access-date=15 October 2013}}</ref> मारण्यात आले.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Odisha/Don-t-enter-Odisha-DGP-warns-Maoists-from-other-states/Article1-1122106.aspx|title='Don't enter Odisha', DGP warns Maoists from other states|date=14 September 2013|publisher=HT Media Limited|access-date=13 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020085841/http://www.hindustantimes.com/India-news/Odisha/Don-t-enter-Odisha-DGP-warns-Maoists-from-other-states/Article1-1122106.aspx|archive-date=20 October 2013|url-status=dead|agency=Press Trust of India|df=dmy}}</ref> * ३ एप्रिल २०२१ रोजी, दक्षिण छत्तीसगडमधील विजापूर आणि सुकमा जिल्ह्यांच्या सीमेवर माओवाद्यांच्या हल्ल्यात बावीस जवान शहीद झाले. मारल्या गेलेल्यांमध्ये १४ छत्तीसगड पोलीस आणि CRPF चे सात जवान, त्यांच्या उच्चभ्रू CoBRA युनिटच्या सहा सदस्यांसह, माओवादी गनिमांचा सामना करण्यासाठी खास प्रशिक्षित जवान होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scroll.in/article/991562/chhattisgarh-maoist-ambush-shows-leadership-failure-both-by-security-forces-and-the-government|title=Chhattisgarh Maoist ambush shows leadership failure – both by security forces and the government|last=Sood|first=Sanjiv Krishan|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2021-04-07}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कम्युनिस्ट पक्ष]] [[वर्ग:नक्षलवादी चळवळ]] [[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]] 07716dy9we9w0qkqx83zyikxr1xtt6u 0 305515 2677415 2250965 2026-04-04T05:55:46Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[आयबेरिया (एरलाइन)]] to [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] 2677415 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] itae1iacp3qls24se8l1sjx9mtu2boh 0 305552 2677410 2250966 2026-04-04T05:55:01Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[आयबेरिया (एरलाइन)]] to [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] 2677410 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] itae1iacp3qls24se8l1sjx9mtu2boh 0 305805 2677411 2250967 2026-04-04T05:55:12Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[आयबेरिया (एरलाइन)]] to [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] 2677411 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] itae1iacp3qls24se8l1sjx9mtu2boh 0 305812 2677414 2250968 2026-04-04T05:55:35Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[आयबेरिया (एरलाइन)]] to [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] 2677414 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] itae1iacp3qls24se8l1sjx9mtu2boh 14 310504 2677195 2148573 2026-04-03T14:34:13Z Khirid Harshad 138639 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677195 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:देशानुसार खेळ]] [[वर्ग:सेशेल्स]] j653u4mbaeh8q4381gwnnepwcys4b81 0 324856 2677336 2564206 2026-04-04T01:47:44Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677336 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = डॉ खादर वली | टोपणनावे = मिलेट मॅन ऑफ इंडिया | चित्र = File:Dr.Khader, Food and nutrient expert,Mysore.jpg | चित्र_आकारमान = 220px | चित्रशीर्षक = डॉ खादर वली | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = खादर वली | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = प्रोड्डुतुरु, [[कडप्पा जिल्हा]], [[आंध्र प्रदेश]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = मैसूर | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = भारतीय | शिक्षण = बी.एस.सी., एम.एस.सी., पी.एच.डी. | प्रशिक्षणसंस्था = मैसूर महाविद्यालय, [[भारतीय विज्ञान संस्था|भारतीय विज्ञान संस्था, बेंगळुरू]] | पेशा = डॉ, शास्त्रज्ञ | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = मुस्लिम | जोडीदार = उषा | अपत्ये = डॉ सरला | वडील = हुसेनप्पा | आई = हुसैनम्मा | नातेवाईक = | पुरस्कार = पद्मश्री पुरस्कार (२०२३) | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''खादर वली''' हे एक भारतीय शास्त्रज्ञ आणि आहार व आरोग्य तज्ज्ञ आहेत. ते ‘मिलेट मॅन’ म्हणून प्रसिद्ध आहेत. [[भरड धान्य|भरड धान्याचे]] महत्त्व जगाला माहिती देणारे ते शास्त्रज्ञ आहेत. त्यांनी आरोग्याच्या दृष्टीने भरड धान्याच्या महत्त्वाबाबत अनेक संशोधने केलेली आहेत. भरड धान्याच्या पुनरुज्जीवनासाठी ते २० वर्षांपासून काम करत आहेत. त्यांनी [[राळा]] (फॉक्‍सटेल मिलेट), [[सावा]] (बार्नयार्ड मिलेट), [[कोद्रा]] (कोडो मिलेट), [[कुटकी]] (मिलेट) [[छोटी कांगनी]] (बॉउनटॉप मिलेट) ही पाच पॉझिटिव्ह भरड धान्याचे फायदे माहित करून त्यांचे महत्त्व जगाला सांगितले.<ref name=param>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://paramhindi.com/dr-khader-vali-jeevanee/amp/ |title=खादर वली |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == वैयक्तिक आयुष्य == त्यांचा जन्म हुसैनम्मा आणि हुसेनप्पा यांच्या पोटी प्रोडडुतुर, कडप्पा जिल्हा, आंध्र प्रदेश येथे झाला. म्हैसूरच्या प्रादेशिक कॉलेज ऑफ एज्युकेशनमधून त्यांनी बीएससी (एज्युकेशन) आणि एम.एससी (शिक्षण) चे शिक्षण घेतले. इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स, बंगलोर येथून त्यांनी स्टेरॉईड्समध्ये पीएचडी केली. त्यावेळी त्यांचे वर्गमैत्रीण उषा सोबत प्रेम संबंध जुळून आले आणि त्यांनी लग्न केले. त्यांनी बीव्हर्टन, ओरेगॉन येथे पर्यावरण शास्त्रात पोस्टडॉक्टरल फेलो म्हणून आणि CFTRI येथे शास्त्रज्ञ म्हणून तीन वर्षे घालवली. नंतर त्यांनी एक वर्ष भारतात आणि साडेचार वर्षे अमेरिकेत ड्युपॉन्ट येथे काम केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/health-and-wellbeing/140816/sunday-story-positive-grains-of-truth-for-a-negative-age.html|title=Sunday story: Positive grains of truth for a negative age|last=p|first=shilpa|date=2016-08-14|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2019-01-14}}</ref> त्यांनी पदार्थांमधील एजंट ऑरेंज आणि डायऑक्सिन्स सारख्या विषारी रसायनांच्या तटस्थतेवर संशोधन केले. अमेरिकेत संशोधन करत असताना त्यांच्या नजरेस एक सहा वर्षांची मुलगी पडली, जिला मासिक पाळी सुरू झाली होती आणि त्याचा तिला फार त्रास होत होता. डॉ वली यांना या गोष्टीचा फार धक्का बसला. यामागील कारण शोधले असता त्यांना असे दिसून आले की आपण जे खात आहोत ते सर्व आरोग्याच्या दृष्टीने अहितकारक आणि विषारी आहे. जर प्रगत देशाची ही अवस्था असेल तर भारतीय लोकांची काय गत होईल या प्रश्नाने ते बेजार झाले. ते १९९७ मध्ये भारतात परतले आणि म्हैसूरमध्ये स्थायिक झाले कारण त्यांना असे वाटले की अन्नाच्या व्यापारीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर परदेशात काम करण्यापेक्षा घरी निरोगी समाजासाठी काम करणे अधिक अर्थपूर्ण आहे. भारतात परत आल्यावर त्यांनी बराच अभ्यास करून भारत भर फिरून विविध भरड धान्याचे बी जमा केले आणि बेंगळुरू येथून शेतकऱ्यांना त्याचे महत्व समजावून सांगून त्यांना प्रोत्साहित केले तसेच त्यांच्या संपर्कातील प्रत्येक व्यक्तीला भरड धान्य खाण्यास बाधित केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://hindi.news18.com/news/knowledge/who-is-dr-khadar-vali-millet-man-of-india-inspiring-revolution-for-millets-5370149.html |title=कौन हैं भारत के मिलेट मैन डॉ खादर वली, जो कृषि में ला रहे हैं क्रांति |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=hindi.news18.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20230212165600/https://hindi.news18.com/news/knowledge/who-is-dr-khadar-vali-millet-man-of-india-inspiring-revolution-for-millets-5370149.html |विदा दिनांक=2023-02-12 |url-status=dead }}</ref><ref name=param /><ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/health/2019/03/26/podcast-millets-indias-age-old-superfood.html|title=Podcast: Millets— India's age-old super-food|last=|first=|date=March 26, 2019|website=the week|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> भरड धान्य वापरण्याच्या प्रक्रियेत त्यांना असे आढळून आले की श्रीधाण्यातील औषधी गुणधर्मामुळे मोठमोठे आजारही कमी होऊ शकतात. म्हणूनच त्यांनी या पाच प्रकारच्या धान्यांना "सिरिधान्यलू" (श्रीधान्य) असे नाव दिले. हे धान्य पिकवणाऱ्या शेतकऱ्यांना सामान्य लोकांचा आशीर्वाद लाभेल आणि हे धान्य खाणाऱ्या लोकांना आरोग्य मिळेल, असे सांगितले जाते. म्हणून त्यांनी त्यांचे नाव सिरिधान्यलू ठेवले.<ref name=manavata /> तांदूळ, गहू, दूध, मांस, अवेळी अन्न, ट्रान्सजेनिक पिके, रासायनिक खते, कीटकनाशके यामुळे पर्यावरण आणि अन्नात बदल झाले आहेत आणि त्यामुळे जीवघेणे रोग वेगाने होत आहेत, असे त्यांचे मत आहे. शेतकरी वापरत असलेल्या कृत्रिम खतांमुळे संपूर्ण जमीन प्रदूषित होईल आणि कृत्रिम खतांचा वापर केल्यास पुढील ३० वर्षांत जमिनीवर पिके घेता येणार नाहीत, असे त्यांचे म्हणणे आहे. मुलांमध्ये मधुमेह, लठ्ठपणा, पीसीओडी, ॲनिमिया, कॅन्सर, मासिक पाळी लवकर येणे असे अनेक आजार ते खाल्ल्याने होत असल्याचे ते सांगतात. म्हणूनच ते स्वतः भारतात आले आणि आठ एकर पडीक जमीन विकत घेऊन श्री धान्याची शेती करू लागले. तसेच शेतकऱ्यांना आपल्या कडील बियाणे देऊ लागले. त्यांनी शेती कशी करावी याची माहिती शेतकऱ्यांना दिली. आपण खातो त्या गहू - तांदूळ आणि यांसारख्या इतर धान्यांपेक्षा ही धान्ये अनेक रोगांचे उच्चाटन करण्यास मदत करतात असे त्याला आढळले. भारतातील धोक्यात आलेल्या सिरीच्या धान्यांना त्याचे पूर्वीचे वैभव परत आणण्यासाठी ते भारताच्या अनेक भागांत अथक प्रवास करतात आणि लोकांना सिरी धान्यांच्या महानतेबद्दल माहिती देतात. 20 वर्षांपासून ते लोकांना या धान्यांची माहिती देण्यासाठी अनेक कार्यक्रम आयोजित करत आहेत.<ref name=manavata>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा= https://manavata.org/khadervali/|title=Khader Vali |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ फेब्रुवारी २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == पुस्तके == * आरोग्य सिरी (तेलुगू)<ref>{{Cite web|url=http://www.logili.com/health-fitness/arogya-siri-dr-khader-vali/p-7488847-89501866725-cat.html#variant_id=7488847-89501866725|title=Arogya Siri - online Telugu Books|website=www.logili.com|language=en|access-date=2019-01-14}}</ref> * सिरी धान्यलू (तेलुगू)<ref>{{Cite web|url=http://www.logili.com/health-fitness/siri-dhanyalu-dr-khader-vali/p-7488847-42608029616-cat.html#variant_id=7488847-42608029616|title=Siri Dhanyalu - online Telugu Books|website=www.logili.com|language=en|access-date=2019-01-14}}</ref> * सिरी धान्यलतो संपूर्ण आरोग्यं (तेलुगू)<ref>{{Cite web|url=https://jsnbooks.com/book/siri-dhanyalatho-sampurna-aarogyam-telugu-book-by-dr-khadar-vali/|title=Siri Dhanyalatho Sampurna Aarogyam – సిరిధాన్యాలతో సంపూర్ణ ఆరోగ్యం Telugu Book By Dr. Khader Vali – JSN BOOKS – THE LARGEST ONLINE TELUGU BOOK STORE IN ANDHRA PRADESH, INDIA.|language=en-US|access-date=2019-01-14|website=|archive-date=2019-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305192514/http://jsnbooks.com/book/siri-dhanyalatho-sampurna-aarogyam-telugu-book-by-dr-khadar-vali/|url-status=dead|आर्काईव्ह दिनांक=2019-03-05|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20190305192514/http://jsnbooks.com/book/siri-dhanyalatho-sampurna-aarogyam-telugu-book-by-dr-khadar-vali/}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == *[https://www.sirijeevan.org/home siri jeevan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212145517/https://www.sirijeevan.org/home |date=2023-02-12 }} (अधिकृत संकेतस्थळ) * [https://siridhanyamillet.com/siridhanya-protocol-in-hindi/ नया सिरिधान्य प्रोटोकॉल - (संकेतस्थळ)] * [https://siridhanyamillet.com/wp-content/uploads/2020/10/Siridhanya-Protocols-Book-Hindi-Dr-Khadar-Oct2020.pdf सिरिधान्य प्रोटोकॉल - मोफत हिंदी पुस्तक] {{DEFAULTSORT: वली, खादर}} [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:तेलुगू व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भरड धान्ये]] cwvxls8ri87og0z8gym1bhal8t0wr38 0 325488 2677109 2654620 2026-04-03T12:51:55Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677109 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = सुनिता कृष्णन | टोपणनावे = | चित्र=SunithaKrishnanJI1.jpg | चित्रशीर्षक=सुनिता कृष्णन | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक =1972<ref>{{cite news |last1=Schultz |first1=Kai |title=An Indian Activist Faces Down Sex Traffickers |url=https://www.nytimes.com/2018/03/07/world/asia/sunitha-krishnan-india-sex-traffickers.html |access-date=2 July 2020 |work=The New York Times |date=7 March 2018}}</ref> | जन्म_स्थान = [[बंगळूर]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = | शिक्षण = एम एस डब्लू | प्रशिक्षणसंस्था = सेंट जोसेफ कॉलेज, बंगळूर, रोशनी निलया | पेशा = | कारकीर्द_काळ = | मालक = प्रज्वला | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = समाजसेविका | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = | जोडीदार = राजेश टचरिवर | अपत्ये = | वडील = राजू कृष्णन | आई = नलिनी कृष्णन | नातेवाईक = | पुरस्कार = [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''सुनिता कृष्णन''' (जन्म:१९७२) ह्या एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या आणि प्रज्वला या गैर-सरकारी संस्थेच्या सह-संस्थापक आहेत. ही संस्था लैंगिक तस्करी पीडितांना वाचवते, त्यांचे पुनर्वसन करते आणि समाजात पुन्हा मुख्य प्रवाहात आणते. <ref name="Ashoka">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ashoka.org/node/2645|title=Sunitha Krishnan|publisher=Ashoka India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062433/https://www.ashoka.org/node/2645|archive-date=4 March 2016}}</ref> कृष्णन यांना २०१६ मध्ये भारतातील चौथा नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री पुरस्कार |पद्मश्री पुरस्काराने]] सन्मानित करण्यात आले. == वैयक्तिक आयुष्य == पलक्कड मल्याळी पालक राजू कृष्णन आणि नलिनी कृष्णन यांच्या पोटी कृष्णनचा जन्म [[बंगळूर|बंगलोरमध्ये]] झाला.<ref name="Hindu2009">{{स्रोत बातमी|url=http://www.hindu.com/mp/2009/07/30/stories/2009073050560100.htm|title=Keeping hope alive Real-life hero|date=30 July 2009|work=[[द हिंदू]]|access-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613052135/http://www.hindu.com/mp/2009/07/30/stories/2009073050560100.htm|archive-date=13 June 2011|url-status=dead}}</ref> संपूर्ण देशाचे नकाशे बनवणाऱ्या सर्वेक्षण विभागात त्यांचे वडील काम करत होते. त्यामुळे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी प्रवास करत त्यांची संपूर्ण भारतात भ्रमंती झाली. कृष्णन यांची सामाजिक कार्याची आवड तेव्हा दिसून आली जेव्हा त्यांनी वयाच्या आठव्या वर्षी मतिमंद मुलांना नृत्य शिकवायला सुरुवात केली.<ref name="Hindu2011">{{स्रोत बातमी|last=Jain|first=Sonam|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/she-sets-the-bonded-free/article2308291.ece|title=She sets the bonded free|date=30 July 2011|work=द हिंदू|access-date=10 July 2016}}</ref> वयाच्या बाराव्या वर्षी त्या वंचित मुलांसाठी झोपडपट्टीत शाळा चालवत होत्या. <ref name="Hindu2011" /> वयाच्या पंधराव्या वर्षी, [[दलित|दलित समाजासाठी]] नव-साक्षरता मोहिमेवर काम करत असताना, कृष्णन यांच्यावर आठ जणांनी [[सामूहिक बलात्कार|सामूहिक बलात्कार केला]].<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.lcahouston.com/2011/04/the-ugly-truth-has-a-disha-hope|title=The Ugly Truth: Has A Disha (Hope)|date=2011-04-08|publisher=Houston South Asian Lifestyle Society News|access-date=2011-04-08|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316141706/http://www.lcahouston.com/2011/04/the-ugly-truth-has-a-disha-hope/|url-status=dead}}</ref> एक स्त्री "पुरुष प्रधान" संस्कृतीत हस्तक्षेप करत आहे ही गोष्ट त्यांना खटकली होती. तसेच त्यांनी कृष्णन यांना इतकी मारहाण केली की त्यामुळे त्यांना एका कानाने अर्धवट बहिरेपण आले. या घटनेने उलट त्या झटून कामाला लागल्या.<ref name="Herald 283">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.heraldofindia.com/achiever.php?id=283|title=Woman of Steel|publisher=The Herald of India|access-date=2023-02-16|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225170048/http://www.heraldofindia.com/achiever.php?id=283|url-status=dead}}</ref> कृष्णन यांनी बंगळूर आणि भूतानमधील केंद्रीय सरकारी शाळांमध्ये शिक्षण घेतले. [[बंगळूर|बंगळुरू]] येथील सेंट जोसेफ कॉलेजमधून पर्यावरण शास्त्रात पदवी प्राप्त केल्यानंतर, कृष्णनने रोशनी निलया, [[मंगळूर|मंगळुरू]] येथून एमएसडब्ल्यू (वैद्यकीय आणि मानसोपचार) चे शिक्षण पूर्ण केले.<ref name="Herald 283"/> == कारकीर्द == कृष्णन यांनी तरुणींसाठीच्या कार्यक्रमाचा समन्वयक म्हणून सामील होण्यासाठी [[हैदराबाद|हैद्राबादला]] जाण्याचा निर्णय घेतला, लवकरच त्या झोपडपट्टीतील रहिवाशांच्या घरगुती समस्यांशी जोडल्या गेल्या. जेव्हा शहराच्या मुसी नदीकाठी राहणाऱ्या लोकांची घरे "सुशोभीकरण" प्रकल्पासाठी पाडली जाणार होती, तेव्हा त्या पिनच्या गृहनिर्माण हक्क मोहिमेत सामील झाल्या, संघर्ष आयोजित केला आणि योजना थांबवली. १९९६ साली हैदराबादमध्येच त्यांची ब्रदर जोस वेटिकॅटिल यांच्याशी भेट झाली, जे त्यावेळेस सेंट गॅब्रिएलच्या मॉन्टफोर्ट ब्रदर्सद्वारे चालवल्या जाणाऱ्या कॅथोलिक संस्थेच्या बॉईज टाऊनचे संचालक होते.<ref name="Hindu2009" /><ref name="Reader’s Digest Asia">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rdasia.com/india-sex-industry|title=India's Sex Industry: She saves the innocent and pursues the guilty|publisher=Reader’s Digest Asia|access-date=2010-09-14|archive-date=2016-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822210749/http://www.rdasia.com/india-sex-industry|url-status=dead}}</ref> === प्रज्वला === इ.स.१९९६ मध्ये हैदराबादमधील मेहबूब की मेहंदी या रेड लाइट एरियामध्ये राहणाऱ्या सेक्स वर्करना बाहेर काढण्यात आले. परिणामी, वेश्याव्यवसायाच्या तावडीत सापडलेल्या हजारो महिला बेघर झाल्या. कृष्णनने या व्यवसायातील पुढील पिढ्या परत याच व्यवसायात गुंतू नयेत म्हणून रिकाम्या केलेल्या एका वेश्यालयात त्यांच्यासाठी एक शाळा सुरू केली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Kanth|first=K. Rajani|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/hyderabad-activist-enables-sex-workers-start-life-afresh-107092501105_1.html|title=Hyderabad activist enables sex workers start life afresh|date=2007-09-24|work=Business Standard India|access-date=2007-09-25}}</ref> यासाठी सुरुवातीच्या काळात, कृष्णनला आपले दागिने आणि बहुतेक घरातील भांडी देखील प्रज्वला येथे विकावी लागली.<ref name="Reader’s Digest Asia" /> आज, प्रज्वला पाच स्तंभांवर उभी आहे: प्रतिबंध, बचाव, पुनर्वसन, पुनर्एकीकरण आणि समर्थन. ही संस्था पीडितांना नैतिक, आर्थिक, कायदेशीर आणि सामाजिक सहाय्यता देते आणि पीडितांना न्याय मिळवून देण्याची खात्री करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Minor-girls-rescue-effort-begins-in-Kerala-with-launch-of-Nirbhaya/articleshow/10408595.cms?referral=PM|title=Minor girls rescue effort begins in Kerala with launch of Nirbhaya|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=2011-10-19}}</ref> आजपर्यंत, प्रज्वालाने १२,००० हून अधिक लैंगिक तस्करीतून वाचलेल्यांची सुटका, पुनर्वसन आणि योग्य ती सहाय्यता केली आहे. यात त्यांना ब्रदर जोस वेटिकॅटिल यांची चांगली मदत लाभली<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/magazine/Nerves-of-steel/2013/09/22/article1793955.ece#.UyAnHj-SzXR|title=Nerves of Steel|publisher=The New Indian Express|access-date=2013-09-22|archive-date=2015-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721112211/http://www.newindianexpress.com/magazine/Nerves-of-steel/2013/09/22/article1793955.ece#.UyAnHj-SzXR|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indiatoday.intoday.in/story/shes-every-woman/1/250981.html|title=She's Every Woman|publisher=India Today|access-date=2013-02-20}}</ref> त्यांचे हे काम जगातील सर्वात मोठे लैंगिक तस्करीविरोधी आधार स्थान बनवते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.vitalvoices.org/node/3471|title=Translating Anger to Action to End Violence Against Women in India|year=2013|publisher=Vital Voices|access-date=2023-02-16|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://archive.ph/20140316104014/http://www.vitalvoices.org/node/3471|url-status=dead}}</ref> संस्थेचा "दुसरी-पिढी" प्रतिबंध कार्यक्रम तब्बल १७ संक्रमण केंद्रांमध्ये कार्यरत आहे ज्याने वेश्या मातांच्या हजारो मुलांना देह व्यापारात प्रवेश करण्यापासून रोखण्यात मदत केली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/2007/01/05/january-5-2007-sunitha-krishnan/3767|title=Sunitha Krishnan, episode no 1019|date=2007-01-05|publisher=PBS Religion and Ethics Newsweekly|access-date=2007-01-05}}</ref> प्रज्वाला सुटका केलेल्या मुलांसाठी आणि लैंगिक तस्करीतून बळी पडलेल्या प्रौढांसाठी एक निवारा गृह देखील चालवते, ज्यात अनेकजण एचआयव्ही पॉझिटिव्ह आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=YziMgRL8UZM|title=A Home Away From Home - Prajwala Therapeutic Community|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711224841/http://www.youtube.com/watch?v=YziMgRL8UZM|archive-date=2014-07-11|access-date=2011-08-05}}</ref> कृष्णन यांनी यांमध्ये वाचलेल्यांचे आर्थिक पुनर्वसन कार्यक्रमाचे नेतृत्व देखील केले आहे जे सुतारकाम, वेल्डिंग, छपाई, गवंडी आणि घरकाम प्रशिक्षण देते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2009/06/20090609155714ajesrom4.254657e-02.html#axzz2vdhun5SR|title=Innovative Activists Save Trafficking Victims in Jordan and India|publisher=United States Embassy – IIP Digital|access-date=2009-06-16|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316135827/http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2009/06/20090609155714ajesrom4.254657e-02.html#axzz2vdhun5SR|url-status=dead}}</ref> प्रज्वाला मध्ये २०० हून अधिक कर्मचारी आहेत, यात कृष्णन पूर्ण-वेळ स्वयंसेवक म्हणून संस्था चालवतात - हा निर्णय त्यांनी आपल्या आयुष्यात खूप लवकर घेतला होता. त्यांच्या पतीच्या मदतीने, पुस्तके लिहून आणि जगभरात लैंगिक तस्करीबद्दल भाषणे आणि चर्चासत्र देऊन त्या स्वतःचा प्रपंच चालवतात.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Goldberg|first=Michelle|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2010/03/03/the-sex-slave-rescuer.html|title=The Sex-Slave Rescuer|date=2010-03-03|work=The Daily Beast|access-date=2010-03-03}}</ref> प्रज्वाला यांच्या सहकार्याने अनेक चित्रपट बनवणारे भारतीय चित्रपट निर्माते, कला दिग्दर्शक आणि पटकथा लेखक राजेश टचरिव्हर यांच्याशी त्यांचे लग्न झाले आहे. एक चित्रपट, ''अनामिका'', आता राष्ट्रीय पोलीस अकादमीच्या अभ्यासक्रमाचा भाग आहे,<ref name="Hindu2009" /> तर दुसरा ''ना बंगारू तल्लीने'' ने २०१४ मध्ये ३ राष्ट्रीय पुरस्कार जिंकले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.deccanchronicle.com/140417/entertainment-tollywood/article/naa-bangaru-talli-bags-3-awards|title=Naa Bangaru Talli Bags 3 Awards|date=2014-04-17|publisher=The Deccan Chronicle|access-date=2014-04-14}}</ref> इ.स. २००८ मध्ये, कृष्णन यांनी [[इन्फोसिस]] कॅम्पस, म्हैसूर येथे अधिकृत TED India परिषदेत मानवी तस्करीच्या कारणाविषयी एक भाषण दिले, ज्याने जागतिक स्तरावर २.५ दशलक्षाहून अधिक दर्शकांना प्रेरित केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ted.com/talks/sunitha_krishnan_tedindia|title=Sunitha Krishnan: The Fight Against Sex Slavery|publisher=TED India}}</ref> === चित्रपट निर्मिती === आपल्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीच्या काळात, कृष्णन यांनी कायदेशीर बाबीचे एक साधन म्हणून चित्रपट निर्मितीमध्ये प्रवेश केला. तरुणाई आणि एचआयव्ही/एड्स, शेख विवाह, अनाचार, वेश्याव्यवसाय, लैंगिक तस्करी, जातीय दंगली यासारख्या सामाजिकदृष्ट्या संबंधित विषयांवर त्यांनी १४ डॉक्युमेंटरी फिल्म्सची संकल्पना आणि स्क्रिप्ट तयार केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.prajwalaindia.com/prajwala-films.html|title=Prajwala's Films|publisher=Prajwala}}</ref> पैकी काही चित्रपट पुढील प्रमाणे आहेत: * ''में और मेरी सचाईं'' (हिंदी)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article37715.ece|title=Prajwala's short films on trafficking|publisher=The New Indian Express|access-date=2009-02-18|archive-date=2014-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503042957/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article37715.ece|url-status=dead}}</ref> * ''नीदालू: जगातील सर्वात मोठ्या गुन्हेगारी उपक्रमात एक आंतरिक दृष्टीकोन''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindu.com/lf/2005/02/16/stories/2005021603160200.htm|title=For A Better Future|year=2009|website=[[द हिंदू]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316142512/http://www.hindu.com/lf/2005/02/16/stories/2005021603160200.htm|archive-date=2014-03-16}}</ref> * ''द मॅन, हिज मिशन'' (२० मिनिटे, हिंदी) * ''भागनगर'' (१० मिनिटे, हिंदी)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindu.com/mp/2004/06/29/stories/2004062900410400.htm|title=Grim Reality|year=2004|website=[[द हिंदू]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041126191306/http://www.hindu.com/mp/2004/06/29/stories/2004062900410400.htm|archive-date=2004-11-26}}</ref> * ''ऑन फ्रीडम अँड फिअर'' (३० मिनिटे, तेलुगु, इंग्रजी) * ''द सॅक्रेड फेस''<ref>{{स्रोत बातमी|last=Basheer|first=K. p m.|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/speaking-up-against-the-unspeakable/article2287124.ece|title=Speaking Up Against the Unspeakable|date=2011-07-22|work=द हिंदू|access-date=2011-07-23}}</ref> * ''मी अँड अस'' (२३ मिनिटे, इंग्रजी) * ''आस्था – अॅन ओड टू लाइफ'' (२५ मिनिटे, इंग्रजी)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindu.com/2005/08/27/stories/2005082718320200.htm|title=A shot at the bigger picture|year=2005|website=[[द हिंदू]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060218214545/http://www.hindu.com/2005/08/27/stories/2005082718320200.htm|archive-date=2006-02-18}}</ref> * ''अ चान्स टू लिव्ह'' (25 मिनिटे, इंग्रजी) * ''अनामिका-द निमलेस'' (२८ मिनिटे, तेलुगु, हिंदी) * ''बिल्डिंग ब्रिजेस''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.justgiving.com/project/1777057|title=A New Home for Victims of Sex Trafficking in India|publisher=Just Giving|access-date=2023-02-16|archive-date=2023-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216014703/https://www.justgiving.com/project/1777057|url-status=dead}}</ref> * ''अपराजिता'' * ''ना बंगारू तल्ली'' (४ राष्ट्रीय पुरस्कार) == धमक्या आणि हल्ले == कृष्णनवर १४ वेळा शारीरिक हल्ले करण्यात आले असून त्यांना सतत जीवे मारण्याच्या धमक्या मिळत असतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.deccanherald.com/content/138840/she-battles-on.html|title=She battles on|date=2011-02-18|publisher=The Deccan Herald}}</ref> एकदा एका सुमो व्हॅन द्वारा तिच्या ऑटोरिक्षाला जाणीवपूर्वक धडक दिली, ज्यात त्या गंभीर जखमी झाल्या होत्या. त्यांच्यावर [[आम्ल|अ‍ॅसिड]] हमला देखील करण्यात आला होता. एकवेळ विष प्रयोग देखील करण्यात आला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rdasia.com/india-sex-industry|title=India's Sex Industry: She saves the innocent and pursues the guilty|publisher=Reader’s Digest Asia|access-date=2010-09-14|archive-date=2016-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822210749/http://www.rdasia.com/india-sex-industry|url-status=dead}}</ref> कृष्णन म्हणतात की या हल्ल्यांमुळे मानवी तस्करीच्या विरोधात त्यांचा लढाई सुरू ठेवण्याचा तिचा निश्चय ठाम झाला आहे.<ref name="Herald 283" /> २०१२ मध्ये, एका [[माहिती अधिकार|आरटीआय]] कार्यकर्त्याने प्रज्वलाच्या कलापथेरमधील एका संक्रमण केंद्रावर हल्ला केला. प्रज्वालाच्या वेबसाइटचे पोस्टर आणि प्रिंटआउट्स असलेल्या तरुण मुस्लिमांच्या जमावाने शाळेसमोर धरणे धरले. प्रसारमाध्यमांनी ही कथा उचलून धरली, एकतर्फी माहिती सादर केली आणि प्रज्वलाने विदेशी निधी मिळवण्यासाठी मुस्लिम महिलांची बदनामी केली. शेकडो मुस्लिम तलवारी, बेड्या आणि दगड घेऊन केंद्रावर हल्ला करण्यासाठी आले. त्यांच्या नेत्याने जोरात घोषणा केली की तो कृष्णनला ठार मारेल आणि "तिचे तुकडे करेल". तसेच तिची इतर सर्व केंद्रे बंद करण्याची धमकी दिली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://news.fullhyderabad.com/hyderabad-news/sunitha-krishnan-prajwala-founder-forced-to-shut-down-rehabilitation-centre-6072.html|title=Sunitha Krishnan Forced To Retreat|access-date=2012-02-13|archive-date=2012-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106005454/http://news.fullhyderabad.com/hyderabad-news/sunitha-krishnan-prajwala-founder-forced-to-shut-down-rehabilitation-centre-6072.html|url-status=dead}}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान == === 2016-2018 === * [[टाइम्स वृत्तसमूह|इंडिया टाइम्सने]] कृष्णन यांना ११मानवी हक्क कार्यकर्त्यांपैकी एक म्हणून सूचीबद्ध केले ज्यांचे जीवन ध्येय इतरांना सन्मानित जीवन प्रदान करणे आहे <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatimes.com/news/india/11-human-rights-activists-whose-life-mission-is-to-provide-others-with-a-dignified-life-329273.html|title=11 Human Rights Activists Whose Life Mission Is To Provide Others With A Dignified Life/|last=Anjali Bisaria|website=Indiatimes.com}}</ref> * सामाजिक कार्य क्षेत्रात [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], २०१६ * मानवी उत्कृष्टतेसाठी श्री सत्य साई पुरस्कार, २०१६ . * टॉलबर्ग ग्लोबल लीडरशिप प्राइज * मानवाधिकार आणि कायद्याच्या नियमासाठी फ्रँको-जर्मन पुरस्कार === 2013-2015 === * 24 वा युद्धवीर फाउंडेशन मेमोरियल अवॉर्ड, 2015. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Reddy|first=Ravi|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/sunitha-krishnan-to-get-yudhvir-foundation-award/article7137701.ece|title=Sunitha Krishnan to get Yudhvir Foundation Award|work=द हिंदू|year=2015}}</ref> * सामाजिक न्यायासाठी मदर तेरेसा पुरस्कार, 2014. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-mother-teresa-memorial-international-award-for-social-justice-held-on-sunday-2033914|title=Mother Teresa Memorial International Award for Social Justice held on Sunday|date=11 November 2014|work=dna|publisher=Diligent Media Corporation Ltd.|access-date=14 December 2014}}</ref> * सिविकस इनोव्हेशन अवॉर्ड, 2014. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://civicus.org/awards/#/viewfinal|title=2014 Nelson Mandela - Graça Machel Innovation Awards|year=2014|publisher=CIVICUS|access-date=2023-02-16|archive-date=2015-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427051410/http://www.civicus.org/awards/#/viewfinal|url-status=dead}}</ref> * कैराली अनंतपुरी पुरस्कार, मस्कत, 2014. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.muscatdaily.com/Archive/Oman/Renowned-Indian-social-activist-to-inaugurate-community-festival-34so|title=Renowned Indian Social Activist To Inaugurate Community Festival|year=2014|website=BBC News}}{{मृत दुवा|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * LIMCA बुक ऑफ रेकॉर्ड्स, 2014 कडून वर्षातील सर्वोत्तम लोक पुरस्कार <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.limcabookofrecords.in/peopleoftheyear/26.aspx|title=People of the Year 2014|year=2014|publisher=LIMCA Book of Records|access-date=2023-02-16|archive-date=2015-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119055206/http://www.limcabookofrecords.in/peopleoftheyear/26.aspx|url-status=dead}}</ref> * वुमन ऑफ सबस्टन्स अवॉर्ड, रोटरी क्लब मुंबई, 2014. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sites.google.com/site/rotarymni/rotary-news-update|title=Rotary News Update|year=2013|publisher=Rotary Club of Mumbai|access-date=2023-02-16|archive-date=2016-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421011948/https://www.sites.google.com/site/rotarymni/rotary-news-update|url-status=dead}}</ref> * महिला सक्षमीकरणासाठी अनिता पारेख पुरस्कार, रोटरी क्लब मुंबई, २०१३. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rotaryclubofbombay.org/images/030813072802-08-13The_gatwaylow_res.pdf|title=The Gateway|year=2013|publisher=Rotary Club of Mumbai|access-date=2023-02-16|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235552/http://www.rotaryclubofbombay.org/images/030813072802-08-13The_gatwaylow_res.pdf|url-status=dead}}</ref> * रोटरी सामाजिक चेतना पुरस्कार आणि पॉल हॅरिस फेलोशिप, रोटरी क्लब मुंबई, 2013. * गॉडफ्रे फिलिप्स राष्ट्रीय अमोदिनी पुरस्कार, 2013. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=v8qIs9CG3e4|title=Sunitha Krishnan: National Bravery Award 2013|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711225321/https://www.youtube.com/watch?v=v8qIs9CG3e4|archive-date=2014-07-11|access-date=2013-05-08}}</ref> * ह्युमन सिम्फनी फाउंडेशन, २०१३ कडून लिव्हिंग लिजेंड्स अवॉर्ड. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.humansymphonyfoundation.org/Awards_Bios/Krishnan-bio.htm|title=Living Legend Award 2013|year=2013|publisher=Human Symphony Foundation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316140150/http://www.humansymphonyfoundation.org/Awards_Bios/Krishnan-bio.htm|archive-date=16 March 2014}}</ref> * महिला थिलकम पुरस्कार, केरळ सरकार, 2013. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.prajwalaindia.com/images/downloads/Annual%20Report%20-%202012-2013.pdf|title=Prajwala Annual Report 2012-2013|year=2013|publisher=Prajwala}}</ref> * DVF अनुकरणीय महिला पुरस्कार, डायने वॉन फर्स्टनबर्ग फाउंडेशन, 2013. * उत्कृष्ट महिला पुरस्कार, राष्ट्रीय महिला आयोग, 2013. === 2011-2012 === * आकृती वुमन ऑफ द इयर, रोटरी क्लब कोईम्बतूर, २०१२. * IRDS सफदर हाश्मी मानवाधिकार पुरस्कार, 2012. * वुमन इन एक्सलन्स अवॉर्ड, SHE फाउंडेशन, 2012. * उत्कृष्ट सामाजिक कार्य पुरस्कार, केरळ सरकार, 2012. * जॉन जे कॉलेज ऑफ क्रिमिनल जस्टिस इंटरनॅशनल लीडरशिप अवॉर्ड, न्यू यॉर्क, 2011. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.nycaribnews.com/news.php?viewStory=1029|title=John Jay College Justice Awards 2011|year=2011|publisher=John Jay College of Criminal Justice|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125172147/http://nycaribnews.com/news.php?viewStory=1029|archive-date=25 November 2011}}</ref> * उत्कृष्ट सामाजिक कार्यासाठी एन जोसेफ मुंडसेरी पुरस्कार, कतार, 2011. * आकृती वुमन ऑफ द इयर पुरस्कार, रोटरी इंटरनॅशनल, 2011. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Staff Reporter|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/call-for-mind-shift-to-rehabilitate-those-forced-into-commercial-sex/article1709293.ece|title=Call for mind shift to rehabilitate those forced into commercial sex|work=द हिंदू|year=2011}}</ref> * G8 वुमन अवॉर्ड, कलर्स टीव्ही, 2011. * इंडियाव्हिजन पर्सन ऑफ द इयर अवॉर्ड, इंडियाव्हिजन टीव्ही चॅनल, 2011. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-30/news/30573112_1_prize-money-rescue-girls|title=Sunitha Krishnan Declared Indiavision Person of the Year|publisher=The Economic Times|access-date=2012-12-30|archive-date=2014-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502212241/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-30/news/30573112_1_prize-money-rescue-girls|url-status=dead}}</ref> * मानवाधिकार पुरस्कार, व्हायटल व्हॉइसेस ग्लोबल पार्टनरशिप, वॉशिंग्टन डीसी, 2011. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=PGvFLJLwRcc|title=Sunitha Krishnan Receives Vital Voices Human Rights Award|year=2011|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216014703/https://www.youtube.com/watch?v=PGvFLJLwRcc|archive-date=2023-02-16|access-date=2023-02-16}}</ref> * गरशोम प्रवासी वनिता पुरस्कार 2011, कुवेत <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article386921.ece|title=Garshom awards announced|access-date=2023-02-16|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222800/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article386921.ece|url-status=dead}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.garshom.com/award_2010.html|title=Garshom International Awards}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/NRIs-in-Kuwait-receive-prestigious-award/articleshow/8662839.cms|title=NRIs in Kuwait receive prestigious award - Times of India}}</ref> === 2002-2010 === * तेजस्विनी पुरस्कार, FICCI, 2010. * केल्विनेटर वुमन पॉवर अवॉर्ड, कलर्स टीव्ही, 2010. * गंगाधर मानवतावादी पुरस्कार, केरळ, 2010. * वनिता वुमन ऑफ द इयर, [[मलयाळ मनोरमा|मनोरमा]] पब्लिकेशन्स, 2009. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article186558.ece?service=print|title=Vanitha Woman of the Year award for Sunitha|publisher=The New Indian Express|access-date=2010-07-25|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080606/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article186558.ece?service=print|url-status=dead}}</ref> * व्यक्तींची तस्करी (TIP) यूएस डिपार्टमेंट ऑफ स्टेट, 2009 कडून हिरोजचा अहवाल. * CNN-IBN रिअल हिरो पुरस्कार, रिलायन्स फाउंडेशन, 2008. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://realheroes.com/sunita-krishnan.php|title=Real Heroes Award 2008|year=2008|publisher=Reliance Foundation|access-date=2023-02-16|archive-date=2017-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170213043347/http://www.realheroes.com/sunita-krishnan.php|url-status=dead}}</ref> * परदिता हस्टन आंतरराष्ट्रीय मानवाधिकार पुरस्कार, युनायटेड नेशन्स ऑफ कॅपिटल हिल, वॉशिंग्टन डीसी, 2006. * महिला सक्षमीकरणासाठी योगदानासाठी आंध्र प्रदेशच्या राज्यपालांचे प्रशस्तिपत्र, 2004. * स्त्री शक्ती पुरस्कार, भारत सरकार, 2003. * अशोका फेलोशिप, 2002. <ref name="Ashoka" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|35em}} == बाह्य दुवे== {{Commons category|Sunitha Krishnan| सुनीता कृष्णन}} * [http://www.prajwalaindia.com प्रज्वला चे संकेतस्थळ] {{DEFAULTSORT: कृष्णन, सुनीता}} [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील महिला शिक्षिका]] [[वर्ग:बंगळूरचे लेखक]] [[वर्ग:कर्नाटकातील महिला लेखिका]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:कर्नाटकातील कार्यकर्ते]] [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:भारतीय महिला हक्क कार्यकर्ते]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म]] [[वर्ग:मल्याळी व्यक्ती]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] t53kiti08lpjrwkr6k670rjwkv5j9u4 2677110 2677109 2026-04-03T12:52:25Z संतोष गोरे 135680 2677110 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = सुनिता कृष्णन | टोपणनावे = | चित्र=SunithaKrishnanJI1.jpg | चित्रशीर्षक=सुनिता कृष्णन | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक =1972<ref>{{cite news |last1=Schultz |first1=Kai |title=An Indian Activist Faces Down Sex Traffickers |url=https://www.nytimes.com/2018/03/07/world/asia/sunitha-krishnan-india-sex-traffickers.html |access-date=2 July 2020 |work=The New York Times |date=7 March 2018}}</ref> | जन्म_स्थान = [[बंगळूर]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = | शिक्षण = एम एस डब्लू | प्रशिक्षणसंस्था = सेंट जोसेफ कॉलेज, बंगळूर, रोशनी निलया | पेशा = | कारकीर्द_काळ = | मालक = प्रज्वला | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = समाजसेविका | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = | जोडीदार = राजेश टचरिवर | अपत्ये = | वडील = राजू कृष्णन | आई = नलिनी कृष्णन | नातेवाईक = | पुरस्कार = [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''सुनिता कृष्णन''' (जन्म:१९७२) ह्या एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या आणि प्रज्वला या गैर-सरकारी संस्थेच्या सह-संस्थापक आहेत. ही संस्था लैंगिक तस्करी पीडितांना वाचवते, त्यांचे पुनर्वसन करते आणि समाजात पुन्हा मुख्य प्रवाहात आणते. <ref name="Ashoka">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ashoka.org/node/2645|title=Sunitha Krishnan|publisher=Ashoka India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062433/https://www.ashoka.org/node/2645|archive-date=4 March 2016}}</ref> कृष्णन यांना २०१६ मध्ये भारतातील चौथा नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री पुरस्कार |पद्मश्री पुरस्काराने]] सन्मानित करण्यात आले. == वैयक्तिक आयुष्य == पलक्कड मल्याळी पालक राजू कृष्णन आणि नलिनी कृष्णन यांच्या पोटी कृष्णनचा जन्म [[बंगळूर|बंगलोरमध्ये]] झाला.<ref name="Hindu2009">{{स्रोत बातमी|url=http://www.hindu.com/mp/2009/07/30/stories/2009073050560100.htm|title=Keeping hope alive Real-life hero|date=30 July 2009|work=[[द हिंदू]]|access-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613052135/http://www.hindu.com/mp/2009/07/30/stories/2009073050560100.htm|archive-date=13 June 2011|url-status=dead}}</ref> संपूर्ण देशाचे नकाशे बनवणाऱ्या सर्वेक्षण विभागात त्यांचे वडील काम करत होते. त्यामुळे एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी प्रवास करत त्यांची संपूर्ण भारतात भ्रमंती झाली. कृष्णन यांची सामाजिक कार्याची आवड तेव्हा दिसून आली जेव्हा त्यांनी वयाच्या आठव्या वर्षी मतिमंद मुलांना नृत्य शिकवायला सुरुवात केली.<ref name="Hindu2011">{{स्रोत बातमी|last=Jain|first=Sonam|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/she-sets-the-bonded-free/article2308291.ece|title=She sets the bonded free|date=30 July 2011|work=द हिंदू|access-date=10 July 2016}}</ref> वयाच्या बाराव्या वर्षी त्या वंचित मुलांसाठी झोपडपट्टीत शाळा चालवत होत्या. <ref name="Hindu2011" /> वयाच्या पंधराव्या वर्षी, [[दलित|दलित समाजासाठी]] नव-साक्षरता मोहिमेवर काम करत असताना, कृष्णन यांच्यावर आठ जणांनी [[सामूहिक बलात्कार|सामूहिक बलात्कार केला]].<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.lcahouston.com/2011/04/the-ugly-truth-has-a-disha-hope|title=The Ugly Truth: Has A Disha (Hope)|date=2011-04-08|publisher=Houston South Asian Lifestyle Society News|access-date=2011-04-08|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316141706/http://www.lcahouston.com/2011/04/the-ugly-truth-has-a-disha-hope/|url-status=dead}}</ref> एक स्त्री "पुरुष प्रधान" संस्कृतीत हस्तक्षेप करत आहे ही गोष्ट त्यांना खटकली होती. तसेच त्यांनी कृष्णन यांना इतकी मारहाण केली की त्यामुळे त्यांना एका कानाने अर्धवट बहिरेपण आले. या घटनेने उलट त्या झटून कामाला लागल्या.<ref name="Herald 283">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.heraldofindia.com/achiever.php?id=283|title=Woman of Steel|publisher=The Herald of India|access-date=2023-02-16|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225170048/http://www.heraldofindia.com/achiever.php?id=283|url-status=dead}}</ref> कृष्णन यांनी बंगळूर आणि भूतानमधील केंद्रीय सरकारी शाळांमध्ये शिक्षण घेतले. [[बंगळूर|बंगळुरू]] येथील सेंट जोसेफ कॉलेजमधून पर्यावरण शास्त्रात पदवी प्राप्त केल्यानंतर, कृष्णनने रोशनी निलया, [[मंगळूर|मंगळुरू]] येथून एमएसडब्ल्यू (वैद्यकीय आणि मानसोपचार) चे शिक्षण पूर्ण केले.<ref name="Herald 283"/> == कारकीर्द == कृष्णन यांनी तरुणींसाठीच्या कार्यक्रमाचा समन्वयक म्हणून सामील होण्यासाठी [[हैदराबाद|हैद्राबादला]] जाण्याचा निर्णय घेतला, लवकरच त्या झोपडपट्टीतील रहिवाशांच्या घरगुती समस्यांशी जोडल्या गेल्या. जेव्हा शहराच्या मुसी नदीकाठी राहणाऱ्या लोकांची घरे "सुशोभीकरण" प्रकल्पासाठी पाडली जाणार होती, तेव्हा त्या पिनच्या गृहनिर्माण हक्क मोहिमेत सामील झाल्या, संघर्ष आयोजित केला आणि योजना थांबवली. १९९६ साली हैदराबादमध्येच त्यांची ब्रदर जोस वेटिकॅटिल यांच्याशी भेट झाली, जे त्यावेळेस सेंट गॅब्रिएलच्या मॉन्टफोर्ट ब्रदर्सद्वारे चालवल्या जाणाऱ्या कॅथोलिक संस्थेच्या बॉईज टाऊनचे संचालक होते.<ref name="Hindu2009" /><ref name="Reader’s Digest Asia">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rdasia.com/india-sex-industry|title=India's Sex Industry: She saves the innocent and pursues the guilty|publisher=Reader’s Digest Asia|access-date=2010-09-14|archive-date=2016-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822210749/http://www.rdasia.com/india-sex-industry|url-status=dead}}</ref> === प्रज्वला === इ.स.१९९६ मध्ये हैदराबादमधील मेहबूब की मेहंदी या रेड लाइट एरियामध्ये राहणाऱ्या सेक्स वर्करना बाहेर काढण्यात आले. परिणामी, वेश्याव्यवसायाच्या तावडीत सापडलेल्या हजारो महिला बेघर झाल्या. कृष्णनने या व्यवसायातील पुढील पिढ्या परत याच व्यवसायात गुंतू नयेत म्हणून रिकाम्या केलेल्या एका वेश्यालयात त्यांच्यासाठी एक शाळा सुरू केली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Kanth|first=K. Rajani|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/hyderabad-activist-enables-sex-workers-start-life-afresh-107092501105_1.html|title=Hyderabad activist enables sex workers start life afresh|date=2007-09-24|work=Business Standard India|access-date=2007-09-25}}</ref> यासाठी सुरुवातीच्या काळात, कृष्णनला आपले दागिने आणि बहुतेक घरातील भांडी देखील प्रज्वला येथे विकावी लागली.<ref name="Reader’s Digest Asia" /> आज, प्रज्वला पाच स्तंभांवर उभी आहे: प्रतिबंध, बचाव, पुनर्वसन, पुनर्एकीकरण आणि समर्थन. ही संस्था पीडितांना नैतिक, आर्थिक, कायदेशीर आणि सामाजिक सहाय्यता देते आणि पीडितांना न्याय मिळवून देण्याची खात्री करते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Minor-girls-rescue-effort-begins-in-Kerala-with-launch-of-Nirbhaya/articleshow/10408595.cms?referral=PM|title=Minor girls rescue effort begins in Kerala with launch of Nirbhaya|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=2011-10-19}}</ref> आजपर्यंत, प्रज्वालाने १२,००० हून अधिक लैंगिक तस्करीतून वाचलेल्यांची सुटका, पुनर्वसन आणि योग्य ती सहाय्यता केली आहे. यात त्यांना ब्रदर जोस वेटिकॅटिल यांची चांगली मदत लाभली<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/magazine/Nerves-of-steel/2013/09/22/article1793955.ece#.UyAnHj-SzXR|title=Nerves of Steel|publisher=The New Indian Express|access-date=2013-09-22|archive-date=2015-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721112211/http://www.newindianexpress.com/magazine/Nerves-of-steel/2013/09/22/article1793955.ece#.UyAnHj-SzXR|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indiatoday.intoday.in/story/shes-every-woman/1/250981.html|title=She's Every Woman|publisher=India Today|access-date=2013-02-20}}</ref> त्यांचे हे काम जगातील सर्वात मोठे लैंगिक तस्करीविरोधी आधार स्थान बनवते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.vitalvoices.org/node/3471|title=Translating Anger to Action to End Violence Against Women in India|year=2013|publisher=Vital Voices|access-date=2023-02-16|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://archive.ph/20140316104014/http://www.vitalvoices.org/node/3471|url-status=dead}}</ref> संस्थेचा "दुसरी-पिढी" प्रतिबंध कार्यक्रम तब्बल १७ संक्रमण केंद्रांमध्ये कार्यरत आहे ज्याने वेश्या मातांच्या हजारो मुलांना देह व्यापारात प्रवेश करण्यापासून रोखण्यात मदत केली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/2007/01/05/january-5-2007-sunitha-krishnan/3767|title=Sunitha Krishnan, episode no 1019|date=2007-01-05|publisher=PBS Religion and Ethics Newsweekly|access-date=2007-01-05}}</ref> प्रज्वाला सुटका केलेल्या मुलांसाठी आणि लैंगिक तस्करीतून बळी पडलेल्या प्रौढांसाठी एक निवारा गृह देखील चालवते, ज्यात अनेकजण एचआयव्ही पॉझिटिव्ह आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=YziMgRL8UZM|title=A Home Away From Home - Prajwala Therapeutic Community|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711224841/http://www.youtube.com/watch?v=YziMgRL8UZM|archive-date=2014-07-11|access-date=2011-08-05}}</ref> कृष्णन यांनी यांमध्ये वाचलेल्यांचे आर्थिक पुनर्वसन कार्यक्रमाचे नेतृत्व देखील केले आहे जे सुतारकाम, वेल्डिंग, छपाई, गवंडी आणि घरकाम प्रशिक्षण देते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2009/06/20090609155714ajesrom4.254657e-02.html#axzz2vdhun5SR|title=Innovative Activists Save Trafficking Victims in Jordan and India|publisher=United States Embassy – IIP Digital|access-date=2009-06-16|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316135827/http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/article/2009/06/20090609155714ajesrom4.254657e-02.html#axzz2vdhun5SR|url-status=dead}}</ref> प्रज्वाला मध्ये २०० हून अधिक कर्मचारी आहेत, यात कृष्णन पूर्ण-वेळ स्वयंसेवक म्हणून संस्था चालवतात - हा निर्णय त्यांनी आपल्या आयुष्यात खूप लवकर घेतला होता. त्यांच्या पतीच्या मदतीने, पुस्तके लिहून आणि जगभरात लैंगिक तस्करीबद्दल भाषणे आणि चर्चासत्र देऊन त्या स्वतःचा प्रपंच चालवतात.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Goldberg|first=Michelle|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2010/03/03/the-sex-slave-rescuer.html|title=The Sex-Slave Rescuer|date=2010-03-03|work=The Daily Beast|access-date=2010-03-03}}</ref> प्रज्वाला यांच्या सहकार्याने अनेक चित्रपट बनवणारे भारतीय चित्रपट निर्माते, कला दिग्दर्शक आणि पटकथा लेखक राजेश टचरिव्हर यांच्याशी त्यांचे लग्न झाले आहे. एक चित्रपट, ''अनामिका'', आता राष्ट्रीय पोलीस अकादमीच्या अभ्यासक्रमाचा भाग आहे,<ref name="Hindu2009" /> तर दुसरा ''ना बंगारू तल्लीने'' ने २०१४ मध्ये ३ राष्ट्रीय पुरस्कार जिंकले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.deccanchronicle.com/140417/entertainment-tollywood/article/naa-bangaru-talli-bags-3-awards|title=Naa Bangaru Talli Bags 3 Awards|date=2014-04-17|publisher=The Deccan Chronicle|access-date=2014-04-14}}</ref> इ.स. २००८ मध्ये, कृष्णन यांनी [[इन्फोसिस]] कॅम्पस, म्हैसूर येथे अधिकृत TED India परिषदेत मानवी तस्करीच्या कारणाविषयी एक भाषण दिले, ज्याने जागतिक स्तरावर २.५ दशलक्षाहून अधिक दर्शकांना प्रेरित केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ted.com/talks/sunitha_krishnan_tedindia|title=Sunitha Krishnan: The Fight Against Sex Slavery|publisher=TED India}}</ref> === चित्रपट निर्मिती === आपल्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीच्या काळात, कृष्णन यांनी कायदेशीर बाबीचे एक साधन म्हणून चित्रपट निर्मितीमध्ये प्रवेश केला. तरुणाई आणि एचआयव्ही/एड्स, शेख विवाह, अनाचार, वेश्याव्यवसाय, लैंगिक तस्करी, जातीय दंगली यासारख्या सामाजिकदृष्ट्या संबंधित विषयांवर त्यांनी १४ डॉक्युमेंटरी फिल्म्सची संकल्पना आणि स्क्रिप्ट तयार केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.prajwalaindia.com/prajwala-films.html|title=Prajwala's Films|publisher=Prajwala}}</ref> पैकी काही चित्रपट पुढील प्रमाणे आहेत: * ''में और मेरी सचाईं'' (हिंदी)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article37715.ece|title=Prajwala's short films on trafficking|publisher=The New Indian Express|access-date=2009-02-18|archive-date=2014-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503042957/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article37715.ece|url-status=dead}}</ref> * ''नीदालू: जगातील सर्वात मोठ्या गुन्हेगारी उपक्रमात एक आंतरिक दृष्टीकोन''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindu.com/lf/2005/02/16/stories/2005021603160200.htm|title=For A Better Future|year=2009|website=[[द हिंदू]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316142512/http://www.hindu.com/lf/2005/02/16/stories/2005021603160200.htm|archive-date=2014-03-16}}</ref> * ''द मॅन, हिज मिशन'' (२० मिनिटे, हिंदी) * ''भागनगर'' (१० मिनिटे, हिंदी)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindu.com/mp/2004/06/29/stories/2004062900410400.htm|title=Grim Reality|year=2004|website=[[द हिंदू]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041126191306/http://www.hindu.com/mp/2004/06/29/stories/2004062900410400.htm|archive-date=2004-11-26}}</ref> * ''ऑन फ्रीडम अँड फिअर'' (३० मिनिटे, तेलुगु, इंग्रजी) * ''द सॅक्रेड फेस''<ref>{{स्रोत बातमी|last=Basheer|first=K. p m.|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/speaking-up-against-the-unspeakable/article2287124.ece|title=Speaking Up Against the Unspeakable|date=2011-07-22|work=द हिंदू|access-date=2011-07-23}}</ref> * ''मी अँड अस'' (२३ मिनिटे, इंग्रजी) * ''आस्था – अॅन ओड टू लाइफ'' (२५ मिनिटे, इंग्रजी)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindu.com/2005/08/27/stories/2005082718320200.htm|title=A shot at the bigger picture|year=2005|website=[[द हिंदू]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060218214545/http://www.hindu.com/2005/08/27/stories/2005082718320200.htm|archive-date=2006-02-18}}</ref> * ''अ चान्स टू लिव्ह'' (25 मिनिटे, इंग्रजी) * ''अनामिका-द निमलेस'' (२८ मिनिटे, तेलुगु, हिंदी) * ''बिल्डिंग ब्रिजेस''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.justgiving.com/project/1777057|title=A New Home for Victims of Sex Trafficking in India|publisher=Just Giving|access-date=2023-02-16|archive-date=2023-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216014703/https://www.justgiving.com/project/1777057|url-status=dead}}</ref> * ''अपराजिता'' * ''ना बंगारू तल्ली'' (४ राष्ट्रीय पुरस्कार) == धमक्या आणि हल्ले == कृष्णनवर १४ वेळा शारीरिक हल्ले करण्यात आले असून त्यांना सतत जीवे मारण्याच्या धमक्या मिळत असतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.deccanherald.com/content/138840/she-battles-on.html|title=She battles on|date=2011-02-18|publisher=The Deccan Herald}}</ref> एकदा एका सुमो व्हॅन द्वारा तिच्या ऑटोरिक्षाला जाणीवपूर्वक धडक दिली, ज्यात त्या गंभीर जखमी झाल्या होत्या. त्यांच्यावर [[आम्ल|अ‍ॅसिड]] हमला देखील करण्यात आला होता. एकवेळ विष प्रयोग देखील करण्यात आला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rdasia.com/india-sex-industry|title=India's Sex Industry: She saves the innocent and pursues the guilty|publisher=Reader’s Digest Asia|access-date=2010-09-14|archive-date=2016-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822210749/http://www.rdasia.com/india-sex-industry|url-status=dead}}</ref> कृष्णन म्हणतात की या हल्ल्यांमुळे मानवी तस्करीच्या विरोधात त्यांचा लढाई सुरू ठेवण्याचा तिचा निश्चय ठाम झाला आहे.<ref name="Herald 283" /> २०१२ मध्ये, एका [[माहिती अधिकार|आरटीआय]] कार्यकर्त्याने प्रज्वलाच्या कलापथेरमधील एका संक्रमण केंद्रावर हल्ला केला. प्रज्वालाच्या वेबसाइटचे पोस्टर आणि प्रिंटआउट्स असलेल्या तरुण मुस्लिमांच्या जमावाने शाळेसमोर धरणे धरले. प्रसारमाध्यमांनी ही कथा उचलून धरली, एकतर्फी माहिती सादर केली आणि प्रज्वलाने विदेशी निधी मिळवण्यासाठी मुस्लिम महिलांची बदनामी केली. शेकडो मुस्लिम तलवारी, बेड्या आणि दगड घेऊन केंद्रावर हल्ला करण्यासाठी आले. त्यांच्या नेत्याने जोरात घोषणा केली की तो कृष्णनला ठार मारेल आणि "तिचे तुकडे करेल". तसेच तिची इतर सर्व केंद्रे बंद करण्याची धमकी दिली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://news.fullhyderabad.com/hyderabad-news/sunitha-krishnan-prajwala-founder-forced-to-shut-down-rehabilitation-centre-6072.html|title=Sunitha Krishnan Forced To Retreat|access-date=2012-02-13|archive-date=2012-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106005454/http://news.fullhyderabad.com/hyderabad-news/sunitha-krishnan-prajwala-founder-forced-to-shut-down-rehabilitation-centre-6072.html|url-status=dead}}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान == === 2016-2018 === * [[टाइम्स वृत्तसमूह|इंडिया टाइम्सने]] कृष्णन यांना ११मानवी हक्क कार्यकर्त्यांपैकी एक म्हणून सूचीबद्ध केले ज्यांचे जीवन ध्येय इतरांना सन्मानित जीवन प्रदान करणे आहे <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatimes.com/news/india/11-human-rights-activists-whose-life-mission-is-to-provide-others-with-a-dignified-life-329273.html|title=11 Human Rights Activists Whose Life Mission Is To Provide Others With A Dignified Life/|last=Anjali Bisaria|website=Indiatimes.com}}</ref> * सामाजिक कार्य क्षेत्रात [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], २०१६ * मानवी उत्कृष्टतेसाठी श्री सत्य साई पुरस्कार, २०१६ . * टॉलबर्ग ग्लोबल लीडरशिप प्राइज * मानवाधिकार आणि कायद्याच्या नियमासाठी फ्रँको-जर्मन पुरस्कार === 2013-2015 === * 24 वा युद्धवीर फाउंडेशन मेमोरियल अवॉर्ड, 2015. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Reddy|first=Ravi|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/sunitha-krishnan-to-get-yudhvir-foundation-award/article7137701.ece|title=Sunitha Krishnan to get Yudhvir Foundation Award|work=द हिंदू|year=2015}}</ref> * सामाजिक न्यायासाठी मदर तेरेसा पुरस्कार, 2014. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-mother-teresa-memorial-international-award-for-social-justice-held-on-sunday-2033914|title=Mother Teresa Memorial International Award for Social Justice held on Sunday|date=11 November 2014|work=dna|publisher=Diligent Media Corporation Ltd.|access-date=14 December 2014}}</ref> * सिविकस इनोव्हेशन अवॉर्ड, 2014. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://civicus.org/awards/#/viewfinal|title=2014 Nelson Mandela - Graça Machel Innovation Awards|year=2014|publisher=CIVICUS|access-date=2023-02-16|archive-date=2015-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427051410/http://www.civicus.org/awards/#/viewfinal|url-status=dead}}</ref> * कैराली अनंतपुरी पुरस्कार, मस्कत, 2014. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.muscatdaily.com/Archive/Oman/Renowned-Indian-social-activist-to-inaugurate-community-festival-34so|title=Renowned Indian Social Activist To Inaugurate Community Festival|year=2014|website=BBC News}}{{मृत दुवा|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * LIMCA बुक ऑफ रेकॉर्ड्स, 2014 कडून वर्षातील सर्वोत्तम लोक पुरस्कार <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.limcabookofrecords.in/peopleoftheyear/26.aspx|title=People of the Year 2014|year=2014|publisher=LIMCA Book of Records|access-date=2023-02-16|archive-date=2015-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119055206/http://www.limcabookofrecords.in/peopleoftheyear/26.aspx|url-status=dead}}</ref> * वुमन ऑफ सबस्टन्स अवॉर्ड, रोटरी क्लब मुंबई, 2014. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sites.google.com/site/rotarymni/rotary-news-update|title=Rotary News Update|year=2013|publisher=Rotary Club of Mumbai|access-date=2023-02-16|archive-date=2016-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421011948/https://www.sites.google.com/site/rotarymni/rotary-news-update|url-status=dead}}</ref> * महिला सक्षमीकरणासाठी अनिता पारेख पुरस्कार, रोटरी क्लब मुंबई, २०१३. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rotaryclubofbombay.org/images/030813072802-08-13The_gatwaylow_res.pdf|title=The Gateway|year=2013|publisher=Rotary Club of Mumbai|access-date=2023-02-16|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235552/http://www.rotaryclubofbombay.org/images/030813072802-08-13The_gatwaylow_res.pdf|url-status=dead}}</ref> * रोटरी सामाजिक चेतना पुरस्कार आणि पॉल हॅरिस फेलोशिप, रोटरी क्लब मुंबई, 2013. * गॉडफ्रे फिलिप्स राष्ट्रीय अमोदिनी पुरस्कार, 2013. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=v8qIs9CG3e4|title=Sunitha Krishnan: National Bravery Award 2013|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711225321/https://www.youtube.com/watch?v=v8qIs9CG3e4|archive-date=2014-07-11|access-date=2013-05-08}}</ref> * ह्युमन सिम्फनी फाउंडेशन, २०१३ कडून लिव्हिंग लिजेंड्स अवॉर्ड. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.humansymphonyfoundation.org/Awards_Bios/Krishnan-bio.htm|title=Living Legend Award 2013|year=2013|publisher=Human Symphony Foundation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316140150/http://www.humansymphonyfoundation.org/Awards_Bios/Krishnan-bio.htm|archive-date=16 March 2014}}</ref> * महिला थिलकम पुरस्कार, केरळ सरकार, 2013. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.prajwalaindia.com/images/downloads/Annual%20Report%20-%202012-2013.pdf|title=Prajwala Annual Report 2012-2013|year=2013|publisher=Prajwala}}</ref> * DVF अनुकरणीय महिला पुरस्कार, डायने वॉन फर्स्टनबर्ग फाउंडेशन, 2013. * उत्कृष्ट महिला पुरस्कार, राष्ट्रीय महिला आयोग, 2013. === 2011-2012 === * आकृती वुमन ऑफ द इयर, रोटरी क्लब कोईम्बतूर, २०१२. * IRDS सफदर हाश्मी मानवाधिकार पुरस्कार, 2012. * वुमन इन एक्सलन्स अवॉर्ड, SHE फाउंडेशन, 2012. * उत्कृष्ट सामाजिक कार्य पुरस्कार, केरळ सरकार, 2012. * जॉन जे कॉलेज ऑफ क्रिमिनल जस्टिस इंटरनॅशनल लीडरशिप अवॉर्ड, न्यू यॉर्क, 2011. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.nycaribnews.com/news.php?viewStory=1029|title=John Jay College Justice Awards 2011|year=2011|publisher=John Jay College of Criminal Justice|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125172147/http://nycaribnews.com/news.php?viewStory=1029|archive-date=25 November 2011}}</ref> * उत्कृष्ट सामाजिक कार्यासाठी एन जोसेफ मुंडसेरी पुरस्कार, कतार, 2011. * आकृती वुमन ऑफ द इयर पुरस्कार, रोटरी इंटरनॅशनल, 2011. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Staff Reporter|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/call-for-mind-shift-to-rehabilitate-those-forced-into-commercial-sex/article1709293.ece|title=Call for mind shift to rehabilitate those forced into commercial sex|work=द हिंदू|year=2011}}</ref> * G8 वुमन अवॉर्ड, कलर्स टीव्ही, 2011. * इंडियाव्हिजन पर्सन ऑफ द इयर अवॉर्ड, इंडियाव्हिजन टीव्ही चॅनल, 2011. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-30/news/30573112_1_prize-money-rescue-girls|title=Sunitha Krishnan Declared Indiavision Person of the Year|publisher=The Economic Times|access-date=2012-12-30|archive-date=2014-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502212241/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-30/news/30573112_1_prize-money-rescue-girls|url-status=dead}}</ref> * मानवाधिकार पुरस्कार, व्हायटल व्हॉइसेस ग्लोबल पार्टनरशिप, वॉशिंग्टन डीसी, 2011. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=PGvFLJLwRcc|title=Sunitha Krishnan Receives Vital Voices Human Rights Award|year=2011|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216014703/https://www.youtube.com/watch?v=PGvFLJLwRcc|archive-date=2023-02-16|access-date=2023-02-16}}</ref> * गरशोम प्रवासी वनिता पुरस्कार 2011, कुवेत <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article386921.ece|title=Garshom awards announced|access-date=2023-02-16|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222800/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article386921.ece|url-status=dead}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.garshom.com/award_2010.html|title=Garshom International Awards}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/NRIs-in-Kuwait-receive-prestigious-award/articleshow/8662839.cms|title=NRIs in Kuwait receive prestigious award - Times of India}}</ref> === 2002-2010 === * तेजस्विनी पुरस्कार, FICCI, 2010. * केल्विनेटर वुमन पॉवर अवॉर्ड, कलर्स टीव्ही, 2010. * गंगाधर मानवतावादी पुरस्कार, केरळ, 2010. * वनिता वुमन ऑफ द इयर, [[मलयाळ मनोरमा|मनोरमा]] पब्लिकेशन्स, 2009. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article186558.ece?service=print|title=Vanitha Woman of the Year award for Sunitha|publisher=The New Indian Express|access-date=2010-07-25|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080606/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article186558.ece?service=print|url-status=dead}}</ref> * व्यक्तींची तस्करी (TIP) यूएस डिपार्टमेंट ऑफ स्टेट, 2009 कडून हिरोजचा अहवाल. * CNN-IBN रिअल हिरो पुरस्कार, रिलायन्स फाउंडेशन, 2008. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://realheroes.com/sunita-krishnan.php|title=Real Heroes Award 2008|year=2008|publisher=Reliance Foundation|access-date=2023-02-16|archive-date=2017-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170213043347/http://www.realheroes.com/sunita-krishnan.php|url-status=dead}}</ref> * परदिता हस्टन आंतरराष्ट्रीय मानवाधिकार पुरस्कार, युनायटेड नेशन्स ऑफ कॅपिटल हिल, वॉशिंग्टन डीसी, 2006. * महिला सक्षमीकरणासाठी योगदानासाठी आंध्र प्रदेशच्या राज्यपालांचे प्रशस्तिपत्र, 2004. * स्त्री शक्ती पुरस्कार, भारत सरकार, 2003. * अशोका फेलोशिप, 2002. <ref name="Ashoka" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|35em}} == बाह्य दुवे== {{Commons category|Sunitha Krishnan| सुनीता कृष्णन}} * [http://www.prajwalaindia.com प्रज्वला चे संकेतस्थळ] {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT: कृष्णन, सुनीता}} [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील महिला शिक्षिका]] [[वर्ग:बंगळूरचे लेखक]] [[वर्ग:कर्नाटकातील महिला लेखिका]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:कर्नाटकातील कार्यकर्ते]] [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:भारतीय महिला हक्क कार्यकर्ते]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म]] [[वर्ग:मल्याळी व्यक्ती]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] k5eolm7t4rdvnc81qf39yj1xcvs16jl 0 326006 2677094 2592567 2026-04-03T12:05:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677094 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अमूर्त वारसा | Image = বাগবাজার সার্বজনীন দুর্গোৎসব ২০১৮.jpg | Caption =[[बागबाजार]], [[कोलकाता]] येथे दुर्गापूजा साजरी होत आहे | ICH = कोलकात्यातील दुर्गा पूजा | State Party = [[भारत]] | Domains = | Criteria = | ID = ७०३ | Region = आशिया आणि पॅसिफिक | Year = २०२१ | Session = १६ वा | List = प्रतिनिधी | Link = https://ich.unesco.org/en/RL/durga-puja-in-kolkata-00703 | Below = [[File:Unesco Cultural Heritage logo.svg|100px]] | Note = '''प्रमाणपत्र''' : [https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRfgkKW1unvT68OavZeDRzmImm966MSu6NDeA&usqp=CAU direct link] }}   '''[[कोलकाता|कोलकात्यातील]] [[दुर्गापूजा|दुर्गा पूजा]]''' हा सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबरमध्ये साजरा होणारा वार्षिक उत्सव आहे. हे [[हिंदू]] देवी <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.learnreligions.com/goddess-durga-1770363|title=The Goddess Durga: The Mother of द हिंदू Universe|website=www.learnreligions.com|publisher=Learn Religions|access-date=9 October 2022|archive-date=2025-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513160823/https://www.learnreligions.com/goddess-durga-1770363|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.worldhistory.org/Devi/|title=Devi|website=www.worldhistory.org|publisher=World History|access-date=9 October 2022}}</ref> [[दुर्गा]] पूजेचे चिन्हांकित करते. [[पश्चिम बंगाल|पश्चिम बंगालची]] राजधानी [[कोलकाता]] येथे हा सण बंगाली लोकांचा सर्वात मोठा सण आणि सर्वात मोठा धार्मिक सण आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://theworld.org/media/2022-09-29/kolkata-s-biggest-religious-festival-durga-puja-reframed-international-art|title=Kolkata’s biggest religious festival Durga Puja reframed as international art experience|website=The World from PRX|language=en|access-date=2022-12-16}}</ref><ref name="hindustantimes">{{स्रोत बातमी|url=https://www.hindustantimes.com/photos/news/durga-puja-2022-city-of-joy-kolkata-gears-up-for-biggest-festival-101662375005823-1.html|title=Durga Puja 2022: City of Joy Kolkata gears up for biggest festival|date=5 September 2022|publisher=www.hindustantimes.com|location=Kolkata|language=en|access-date=9 October 2022|agency=Hindustan Times}}</ref> तसेच, कोलकातामधील बंगाली हिंदू किंवा [[हिंदू|हिंदूंचा]] हा सर्वात मोठा धार्मिक सण आहे.<ref name="hindustantimes" /> [[कोलकाता]] येथे सुमारे ३००० बारोवारी [[पूजा]] होतात. शहरात २०० हून अधिक पूजा मोठ्या बजेटमध्ये (काही कोटी रुपये) आयोजित केल्या जातात.<ref name="thehindu" /> कोलकाता येथील दुर्गापूजेला २०२१ च्या डिसेंबरमध्ये [[युनेस्को|संयुक्त राष्ट्र शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक संघटना - युनेस्को]] द्वारे ' [[युनेस्कोच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशांची यादी|मानवतेचा अमूर्त सांस्कृतिक वारसा]] ' या यादीत समाविष्ट केले गेले आहे.<ref name="unesco">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ich.unesco.org/en/RL/durga-puja-in-kolkata-00703|title=UNESCO – Durga Puja in Kolkata|website=ich.unesco.org|language=en|access-date=9 October 2022}}</ref> == इतिहास == === सुरुवात === [[चित्र:William_Prinsep,_Europeans_being_entertained_by_dancers_and_musicians_in_a_splendid_Indian_house_in_Calcutta_during_Durga_puja_(1830s–1840s).jpg|इवलेसे|250x250अंश|कलकत्त्यामध्ये नर्तक आणि संगीतकारांचे दुर्गापूजा उत्सव, साधारण १८३०-४० चे दशक]] १६१० पासून, सबर्ण रॉय चौधरी कुटुंबीय त्यांच्या मूळ निवासस्थानी बरीशा, [[कोलकाता]] येथे [[दुर्गापूजा|दुर्गापूजेचे]] आयोजन करत होते.<ref name="eisamay" /> कोलकात्यातील हा कदाचित सर्वात जुना दुर्गा पूजा उत्सव आहे. नबकृष्ण देव यांनी १७५७ मध्ये शोभाबाजार राजबारी येथे दुर्गापूजा सुरू केली.<ref>''Bangiya Sabarna Katha Kalishetra Kalikatah'' by Bhabani Roy Choudhury, ([[बंगाली भाषा|Bengali]]), Manna Publication. {{ISBN|81-87648-36-8}}</ref><ref>[http://www.devarshi.faithweb.com Sabarna Prithivi - website of the Sabarna Roy Choudhury family]</ref> [[चित्र:Durga_Puja_Pandal_-_Falguni_Sangha_-_Suren_Tagore_Road_-_Kolkata_2013-10-11_3353.JPG|उजवे|इवलेसे|250x250अंश| कोलकाता येथील दुर्गा पूजेचा मंडप]] कोलकात्यात विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात बारोवारी दुर्गापूजेला सुरुवात झाली. कोलकात्यात बारवारी दुर्गा पूजा हा त्वरित सामान्य लोकांचा उत्सव बनला. पूर्वी कोलकात्यात दुर्गापूजा श्रीमंत कुटुंबांपुरतीच मर्यादित होती. स.न. १९१० मध्ये, कोलकाता येथील पहिली बारोवारी दुर्गा पूजा "भवानीपूर सनातन धर्मसाहिनी सभा" द्वारे बलराम बसू घाट रोड, भवानीपूर येथे आयोजित करण्यात आली होती.<ref name="eisamay">{{स्रोत बातमी|url=https://eisamay.com/special-coverage/durga-puja-2015/exclusives-news/the-transition-from-bonedi-pujo-to-baroari-pujo/articleshow/49288324.cms|title=বাড়ি থেকে বারোয়ারি সফর|date=19 October 2015|publisher=www.eisamay.com|location=Kolkata|language=bn|access-date=9 October 2022|agency=Eisamay|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010101326/https://eisamay.com/special-coverage/durga-puja-2015/exclusives-news/the-transition-from-bonedi-pujo-to-baroari-pujo/articleshow/49288324.cms|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://eisamay.com/special-coverage/durga-puja-2015/exclusives-news/the-transition-from-bonedi-pujo-to-baroari-pujo/articleshow/49288324.cms "বাড়ি থেকে বারোয়ারি সফর"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221010101326/https://eisamay.com/special-coverage/durga-puja-2015/exclusives-news/the-transition-from-bonedi-pujo-to-baroari-pujo/articleshow/49288324.cms |date=2022-10-10 }} (in Bengali). Kolkata: www.eisamay.com. Eisamay. 19 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 October</span> 2022</span>.</cite> [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> स.न. १९८५ पासून, [[एशियन पेंट्स]] प्राधिकरणाने कोलकात्याच्या दुर्गा पूजा समित्यांना पुरस्कार देण्याची प्रथा सुरू केली आहे. या पुरस्काराला एशियन पेंट्स शरद शम्मन म्हणतात. नंतर इतर अनेक व्यावसायिक संस्थांनी कोलकाता येथे दुर्गापूजेसाठी "शरद सन्मान" किंवा दुर्गा पूजा पुरस्कार सुरू केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://classified.rediff.com/search/detail/Khidderpore_/2202106_2194515?srch_key=kolkata&srch_loc=india&srch_area=&camp_crid=2197101&srch_campowner=&srch_city=Kolkata&srch_state=West%20Bengal&srch_country=India|title=About Asian Paints Sharad Shamman|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010155248/http://classified.rediff.com/search/detail/Khidderpore_/2202106_2194515?srch_key=kolkata&srch_loc=india&srch_area=&camp_crid=2197101&srch_campowner=&srch_city=Kolkata&srch_state=West%20Bengal&srch_country=India|archive-date=10 October 2008|access-date=9 October 2022|आर्काईव्ह दिनांक=2008-10-10|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20081010155248/http://classified.rediff.com/search/detail/Khidderpore_/2202106_2194515?srch_key=kolkata&srch_loc=india&srch_area=&camp_crid=2197101&srch_campowner=&srch_city=Kolkata&srch_state=West%20Bengal&srch_country=India|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.india-seminar.com/2006/559/559%20anjan%20ghosh.htm Commercialization of Durga Puja awards]</ref><ref>[http://www.thehindubusinessline.com/catalyst/2002/10/17/stories/2002101700100300.htm Success for Asian Paints after the Sharad Shamman]</ref> [[पश्चिम बंगाल राज्य सरकार|पश्चिम बंगाल सरकारने]] २०१३ मध्ये विश्व बांगला शरद सन्मान सुरू केला होत.<ref name="telegraphindia1" /> === विस्तार === स.न. १९५० पासून युगांतर आणि आनंदबाजार पत्रिका सार्वजनिक पूजेच्या खर्चाचा अंदाज मांडतात. १९५७ मध्ये, प्रत्येक समुदायाने त्या वेळी सरासरी ₹ ८,००० ते ₹ १२,००० खर्च केले होते. सर्व पूजांचा एकत्रित खर्च सुमारे ₹ 25 लाख होता. हाच आकडा १९८४ मध्ये, एकूण अंदाजे ₹ 2 कोटींपर्यंत पोहचला होता.<ref name="ING">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=oi0jswEACAAJ&q=In+the+Name+of+the+Goddess+Tapati+Guha-Thakurta|title=In the Name of the Goddess|last=Guha-Thakurta|first=Tapati|date=2015|publisher=Primus Books|isbn=978-93-84082-46-8|edition=Frist|location=Delhi|page=32|access-date=11 October 2022}}</ref> स.न. २०१२ च्या टाइम्स ऑफ इंडियाच्या अहवालात कोलकात्यातील दुर्गापूजेवर झालेल्या खर्चाची आकडेवारी दिली आहे. अहवालानुसार, [[कोलकाता|कोलकातामधील]] ३,५७७ पूजांवर एकूण १२३ कोटी रुपये खर्च करण्यात आले होते.<ref name="timesofindia1">{{स्रोत बातमी|last=Subhro Niyogi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/at-rs-123cr-puja-spend-touches-new-high-this-year/articleshow/16975776.cms|title=At Rs 123cr, puja spend touches new high this year|date=27 October 2022|publisher=timesofindia.indiatimes.com|location=Kolkata|language=en|access-date=11 October 2022|agency=Times of India}}</ref> === दुर्गा पूजा कार्निव्हल === दुर्गा पूजा कार्निवल २०१६ मध्ये [[कोलकाता]] येथे सुरू झाला.<ref name="indianexpress2">{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/photos/lifestyle-gallery/durga-puja-2016-kolkata-post-pujo-carnival-road-show-red-road-tableaux-3083113/|title=Durga Puja 2016: Kolkata ends the mega bonanza with carnival road-show|date=15 October 2016|publisher=www.indianexpress.com|location=Kolkata|language=en|access-date=11 October 2022|agency=द इंडियन एक्सप्रेस}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.sangbadpratidin.in/bengal/durga-puja-carnival-in-red-road/|title=রাজ্য অভিনবত্বে-চমকে ঠাসা মুখ্যমন্ত্রীর পুজো শেষে ঠাকুর দেখা|date=14 October 2016|publisher=www.sangbadpratidin.in|access-date=11 October 2022|agency=Sangbad Pratidin}}</ref> [[२०१९-२०२० वुहान कोरोना व्हायरसचा उद्रेक|कोविड-19]] महामारीमुळे २०२० आणि २०२१ मध्ये कार्निव्हल आयोजित करण्यात आले नव्हते.<ref name="indianexpress1">{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/red-road-hosts-grand-durga-puja-carnival-after-two-years-top-artworks-showcased-8198187/|title=Red Road hosts grand Durga Puja carnival after two years, top artworks showcased|date=9 October 2022|publisher=www.indianexpress.com|language=en|access-date=11 October 2022|agency=द इंडियन एक्सप्रेस}}</ref> स.न. २०२२ पासून ते पुन्हा आयोजित करण्यात आले.<ref name="telegraphindia1">{{स्रोत बातमी|last=Kinsuk Basu|url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/news/99-pujas-to-join-red-road-carnival/cid/1890165|title=99 pujas to join Red Road carnival on October 8|date=4 October 2022|publisher=www.telegraphindia.com|location=Kolkata|language=en|access-date=11 October 2022|agency=The Telegraph India}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKinsuk_Basu2022">Kinsuk Basu (4 October 2022). [https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/news/99-pujas-to-join-red-road-carnival/cid/1890165 "99 pujas to join Red Road carnival on October 8"]. Kolkata: www.telegraphindia.com. The Telegraph India<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 October</span> 2022</span>.</cite></ref><ref name="indianexpress1" /> === युनेस्कोची मान्यता === स.न. २०१९ मध्ये, तापती गुहा-ठाकुर्ता यांना [[संस्कृती मंत्रालय (भारत)|भारतीय सांस्कृतिक मंत्रालयाने]] डॉजियर तयार करण्याचे काम सोपवले होते. [[युनेस्कोच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशांची यादी|मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या युनेस्को प्रतिनिधी सूचीमध्ये]] [[दुर्गापूजा|दुर्गापूजेचा]] समावेश करण्यासाठी डॉजियर [[युनेस्को|युनेस्कोला]] सादर करण्यात आला होता. १३ डिसेंबर २०२१ रोजी [[पॅरिस|पॅरिसमध्ये]] सुरू झालेल्या १६ व्या सत्रात जगभरातील विविध देशांच्या प्रतिनिधींनी डॉसियरचे मूल्यांकन केले. १५ डिसेंबर २०२१ रोजी "कोलकात्यातील दुर्गा पूजा" ला अमूर्त सांस्कृतिक वारसा दर्जा मिळाला.<ref name="thehindu">{{स्रोत बातमी|last=Shiv Sahay Singh|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/i-t-notices-to-durga-pujas-even-as-festival-seeks-unesco-status/article25980616.ece|title=I-T notices to Durga Pujas even as festival seeks UNESCO status|publisher=www.thehindu.com|location=Kolkata|language=en|access-date=9 October 2022|agency=द हिंदू}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFShiv_Sahay_Singh">Shiv Sahay Singh. [https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/i-t-notices-to-durga-pujas-even-as-festival-seeks-unesco-status/article25980616.ece "I-T notices to Durga Pujas even as festival seeks UNESCO status"]. Kolkata: www.thehindu.com. द हिंदू<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 October</span> 2022</span>.</cite></ref><ref name="thehindu1">{{स्रोत बातमी|last=Shiv Sahay Singh|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/durga-puja-in-kolkata-is-now-unesco-intangible-cultural-heritage/article37964078.ece|title=Durga Puja in Kolkata is now UNESCO Intangible Cultural Heritage|date=15 December 2021|publisher=www.thehindu.com|location=Kolkata|language=en|access-date=9 October 2022|agency=द हिंदू}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:दुर्गा पूजा| ]] [[वर्ग:बंगाली सण]] [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील सण]] [[वर्ग:कोलकाताची संस्कृती]] [[वर्ग:मानवतेच्या मौखिक आणि अमूर्त वारशाची उत्कृष्ट कृती]] in4rmo30l459si3cs3fyyw9n5xajqhk 0 331541 2677416 2269902 2026-04-04T05:55:57Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[आयबेरिया (एरलाइन)]] to [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] 2677416 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] itae1iacp3qls24se8l1sjx9mtu2boh 0 334750 2677445 2645880 2026-04-04T07:52:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677445 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट|नाव=गदर: एक प्रेम कथा|संगीत=उत्तम सिंग|देश=भारत|भाषा=हिंदी}} '''{{लेखनाव}}''' हा शक्तीमान तलवार यांनी लिहिलेला, अनिल शर्मा यांनी दिग्दर्शित केलेला २००१ चा [[सनी देओल|भारतीय]] [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषेतील रोमँटिक पीरियड [[नाट्य (चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी)|ॲक्शन नाट्यपट]] आहे. <ref name="Shubhra Gupta">{{स्रोत बातमी |url=http://www.blonnet.com/2001/08/20/stories/102044a2.htm |title=Blockbuster bucks trend |publisher=[[द हिंदू Business Line]] |access-date=20 August 2001 |archive-date=2008-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080125144559/http://www.blonnet.com/2001/08/20/stories/102044a2.htm |url-status=dead }}</ref> पटकथा [[भारताची फाळणी|भारताच्या फाळणीच्या]] वेळची आहे. [[सनी देओल]] आणि [[अमीशा पटेल]] यांच्यासोबत [[अमरीश पुरी]] आणि [[लिलेट दुबे]] [[सुरेश ओबेरॉय]] मुख्य भूमिकेत आहेत.<ref name="BOI Gadar">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=657|title=Gadar - Ek Prem Katha - Movie - Box Office India|date=17 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160717214421/http://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=657|archive-date=17 July 2016}}</ref> शर्मा यांचा मुलगा उत्कर्ष बालकलाकार म्हणून सनी देओल आणि अमिषा पटेल यांच्या मुलाची भूमिका करतो.<ref name="indiatoday">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/20011231-success-of-lagaan-and-gadar-shook-up-bollywood-stagnating-with-feel-good-formulas-774755-2001-12-31|title=Historic break - Society & The Arts News - Issue Date: Dec 31, 2001|last=Anupama Chopra|date=31 December 2001|website=India Today|access-date=12 February 2021}}</ref> या भूमिकेसाठी ऑडिशन दिलेल्या ५०० मुलींपैकी पटेल हिने सकीनाची भूमिका जिंकली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/controversy/story/20010709-religious-protests-against-period-film-gadar-put-free-speech-on-the-boil-773738-2001-07-09|title=Religious protests against period film Gadar put free speech on the boil|website=India Today}}</ref> अंदाजे {{INRConvert|190|m}} चा खर्च असलेला गदर: एक प्रेम कथा १५ जून २००१ रोजी [[आशुतोष अशोक गोवारीकर|आशुतोष गोवारीकर]] यांच्या क्रीडापट ''[[लगान]]'' विरुद्ध प्रदर्शित झाला.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=657|title=Gadar - Ek Prem Katha - Movie - Box Office India|website=boxofficeindia.com}}</ref> समीक्षकांकडून संमिश्र पुनरावलोकने मिळूनही,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/sunny-deol-says-industry-and-critics-hated-his-film-gadar-ek-prem-katha-551961.html|title=Industry And Critics Like 'Gadar' And Called It Greatest: Ek Prem Katha, Reveals The Team!|date=2021-10-19|website=IndiaTimes|language=en-IN|access-date=2021-10-26|archive-date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026143255/https://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/sunny-deol-says-industry-and-critics-hated-his-film-gadar-ek-prem-katha-551961.html|url-status=dead}}</ref> चित्रपटाने भारतात {{INRConvert|768.8|m}} निव्वळ कमाई केली आणि जगभरात {{INRConvert|1.33|b}} {{INRConvert|546|m}} वितरकांच्या वाटेसह ₹ 1.33 अब्ज कमाई केली. हा चित्रपट [[हम आपके हैं कौन..!]] (१९९४) नंतर सर्वाधिक कमाई करणारा हिंदी चित्रपट म्हणून उदयास आला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=350&catName=QmlnZ2VzdCBCbG9ja2J1c3RlcnMgRXZlcg==|title=The Biggest Blockbusters Ever In Hindi Cinema|publisher=[[बॉक्स ऑफिस इंडिया]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021185350/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=350&catName=QmlnZ2VzdCBCbG9ja2J1c3RlcnMgRXZlcg%3D%3D|archive-date=21 October 2013|access-date=4 October 2012|आर्काईव्ह दिनांक=2013-10-21|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20131021185350/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=350&catName=QmlnZ2VzdCBCbG9ja2J1c3RlcnMgRXZlcg%3D%3D}}</ref> ''बॉक्स ऑफिस इंडियाच्या'' मते, २०१७ च्या तिकीट विक्रीनुसार भारतातील त्याची समायोजित एकूण कमाई {{INRConvert|4.86|b}} आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://boxofficeindia.com/hit-down.php|title=Top Hits All Time - Box Office India|website=boxofficeindia.com}}</ref> देओलच्या लाजाळू भूमिकेची प्रशंसा करण्यात आली आणि ४७व्या फिल्मफेर पुरस्कार सोहळ्यात त्याला [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचे]] नामांकन मिळाले, तर पटेलला फिल्मफेर विशेष पुरस्कार तसेच त्याच समारंभात [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीसाठी]] नामांकन मिळाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://boxofficeindia.com/india-footfalls.php|title=Top India Footfalls All Time|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815202747/http://boxofficeindia.com/Collections/footfalls?fm=1|archive-date=15 August 2015|access-date=2023-08-20|आर्काईव्ह दिनांक=2015-08-15|आर्काईव्ह दुवा=https://web.archive.org/web/20150815202747/http://boxofficeindia.com/Collections/footfalls?fm=1}}</ref> चित्रपटाचा उत्तरभाग ''[[गदर २]]'' हा ११ ऑगस्ट २०२३ रोजी प्रदर्शित झाला ज्यामध्ये सनी देओल,अमिषा पटेल आणि उत्कर्ष शर्मा यांनी त्यांच्या भूमिका पुन्हा केल्या. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २००१ मधील हिंदी चित्रपट]] [[वर्ग:अनिल शर्मा दिग्दर्शित चित्रपट]] bhws0d677ubbq815rn5aeq0ek9li8yy 0 335190 2677198 2674899 2026-04-03T14:38:59Z Khirid Harshad 138639 2677198 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = एर माल्टा | चित्र = | चित्र_आकारमान = 250 px | IATA = KM | ICAO = AMC | callsign = एर माल्टा | स्थापना = [[इ.स. १९७३|१९७३]] | सुरुवात = | बंद = [[३० मार्च]], [[इ.स. २०२४|२०२४]] | विमानतळ = [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[व्हॅलेटा]]) | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''फ्लायपास'' | एलायंस = | उपकंपन्या = | विमान संख्या = ८ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = | मुख्यालय = [[लुका]], [[माल्टा]] | मुख्य व्यक्ती = डेव्हिड कर्मी (मुख्याधिकारी) | संकेतस्थळ = http://airmalta.com/ }} '''एर माल्टा पीएलसी''' ही [[माल्टा|माल्टाची]] [[ध्वजवाहक]] विमानकंपनी होती. या कंपनीचे मुख्यालय [[लुका (माल्टा)|लुका]] येथे असून मुख्य ठाणे [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर]] होते. ही कंपनी माल्टापासून [[युरोप]], [[मध्यपूर्व|मध्य पूर्व]] आणि [[उत्तर आफ्रिका|उत्तर आफ्रिकेतील]] शहरांना विमानसेवा पुरवत असे. ३१ मार्च, २०२४ रोजी या कंपनीची विमाने आणि इतर मालमत्ता [[केएम एर माल्टा]] या कंपनीकडी हस्तांतरित करण्यात आले व केएम एर माल्टा ही माल्टा देशाची ध्वजवाहक कंपनी झाली. [[चित्र:Air_Malta_Boeing_720B_AP-AMG_LHR_1978-8-24.png|इवलेसे| एर माल्टाचे १९७४मध्ये भाड्याने घेतलेले [[बोईंग ७२०बी]]]] == विमानताफा == जून २०२३ मध्ये एर माल्टाकडील विमाने:<ref name="f1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.transport.gov.mt/aviation/list-of-registered-aircraft|title=List of Registered Aircraft|website=transport.gov.mt|access-date=30 October 2022|archive-date=2023-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325085902/https://www.transport.gov.mt/aviation/list-of-registered-aircraft|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.planespotters.net/airline/Air-Malta|title=Air Malta Fleet Details and History|website=m.planespotters.net|access-date=30 October 2022}}</ref> {| class="toccolours" border="1" cellpadding="5" style="border-collapse:collapse;text-align:center;margin:auto;" |+'''एर माल्टा फ्लीट''' ! rowspan="2" | <span style="color:white;">विमान</span> ! rowspan="2" style="width:60px;" | <span style="color:white;">सेवारत</span> ! rowspan="2" style="width:40px;" | <span style="color:white;">मागणी</span> ! colspan="3" class="unsortable" | <span style="color:white;">प्रवासी</span> ! rowspan="2" | <span style="color:white;">नोंदी</span> |- style="background:#bc1427;" ! style="width:25px;" | <span style="color:white;">जे</span> ! style="width:25px;" | <span style="color:white;">वाय</span> ! style="width:25px;" | <span style="color:white;">एकूण</span> |- | [[एरबस ए३२० परिवार|एरबस A320-200]] | २ | &mdash; | १२ | १५० | १६२ | |- | [[एरबस ए३२०निओ|एरबस ए३२० नियो]] |६ | &mdash; |१२ | १६२ | १७४ | |- ! एकूण !८ ! 0 ! colspan="3" class="unsortable" | |} === पूर्वी वापरलेली विमाने === * [[एरबस ए३१९|एरबस ए३१९-१००]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/82389-air-malta-retires-last-a319|title=Air Malta retires last A319}}</ref> * [[ब्रिटिश एरोस्पेस १४६|एव्ह्रो आरजे७०]] <ref name="waf95" /> * [[मॅकडोनेल-डग्लस एमडी९०|मॅकडोनेल-डग्लस एमडी-९०]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.airliners.net/photo/Air-Malta-Hello/McDonnell-Douglas-MD-90-30/1341476?qsp=eJyrVkrOzytJrSgJqSxIVbJSSsxJKs1V0lEqSCxKzC1WsqqGiHimKFkZG1oYmdTWAgDBEhDX|title=Air Malta MD-90}}</ref> * [[बोईंग ७२०बी|बोईंग ७२० बी]] <ref>{{Cite magazine|date=22 April 1978|title=World Airline Directory|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1978/1978%20-%200634.html|magazine=[[Flight International]]|page=1130}}</ref> * [[बोईंग ७२७|बोईंग ७२७-२००]] <ref>https://www.airliners.net, photos of Air Malta Boeing 727-200 aircraft</ref> * [[बोईंग ७३७|बोईंग ७३७-२००]] <ref name="waf95">{{Cite magazine|date=29 March 1995|title=World Airline Directory|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1995/1995%20-%200851.html|magazine=[[Flight International]]|page=50}}</ref> * [[बोईंग ७३७-३००]] <ref name="waf95" /> * [[बोईंग ७३७-४००]] <ref name="waf99">{{Cite magazine|date=24 March 1999|title=World Airline Directory|url=https://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1999/1999%20-%200626.html|magazine=[[Flight International]]|page=46}}</ref> * [[कॉन्व्हेर ८८०]] <ref>https://www.airliners.net, photo of Air Malta Convair 880 aircraft</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:माल्टामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. १९७४ मधील निर्मिती]] [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील समाप्ती]] [[वर्ग:बंद पडलेल्या विमानवाहतूक कंपन्या]] qwabro2knuyza19zcwx3hv3f9z3e9gz 14 335193 2677196 2323759 2026-04-03T14:38:25Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वर्ग:माल्टामधील विमानकंपन्या]] वरुन [[वर्ग:माल्टामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] ला हलविला 2323759 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:माल्टामधील कंपन्या|विमान]] [[वर्ग:देशानुसार विमानवाहतूक कंपन्या]] 9ev95rtyswu3jnhvg0hi6t4z0c2cvbn 0 341085 2677249 2673718 2026-04-03T17:54:51Z ~2026-20597-47 181745 2677249 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = अखंड सौभाग्यवती महाराणी अंबिकाबाई राणीसाहेब | पदवी = सती महाराणी अहिल्याबाई | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी ]] | पूर्ण_नाव = अंबिकाबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १७००|१७००]] | मृत्यू_स्थान = [[विशाळगड]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[महाराणी ताराबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[सकवारबाई भोसले द्वितीय|महाराणी सकवारबाई (द्वितीय)]] | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी अंबिकाबाई राणीसाहेब''' या [[छत्रपती राजाराम महाराज|छत्रपती राजाराम महाराजांच्या]] चौथ्या पत्नी होत्या. त्यांना राणी अहिल्याबाई असेही म्हणले जाते. त्या वैरागकर नाईक निंबाळकर घराण्यातल्या होत्या. त्या निपुत्रिक होत्या. छत्रपती राजाराम महाराजांच्या मृत्यूनंतर त्या [[विशाळगड|विशाळगडावर]] सती गेल्या. त्यांचे वय त्या वेळी अवघे २४ ते २५ वर्षींचे असावे. राजाराम महाराजांच्या मृत्यूनंतर अतिशय दृढ निश्चयाने अंबिकाबाई राणीसाहेब सती गेल्या. आजही विशाळगडावर एका चौथऱ्यावर दगडात कोरलेली दोन पावले दिसतात. ती अंबिकाबाई ऊर्फ अहिल्याबाई यांच्या समाधीची आहेत. [[महाराणी ताराबाई]] आणि [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] छत्रपती राजाराम राजेंच्या दोन्ही पत्नी, छ. राजाराम महाराजांच्या मृत्यूच्या वेळी त्यांच्याजवळ नव्हत्या. त्या [[पन्हाळा]] किल्ल्यावर होत्या. चौथी पत्नी अंबिकाबाई राणीसाहेब विशाळगडावर होत्या. त्यांना छत्रपती राजाराम महाराजांच्या मृत्यूची बातमी कळली तेव्हा चार सहा घटका दिवस होता. तेव्हा अंबिकाबाई राणीसाहेबांनी सहगमनाचा संकल्प केला आणि त्यासाठी मलकापूरहून साहित्य आणावयास हवालदारास सांगितले. तो बुचकळ्यात पडला आणि म्हणाला, 'दिवस थोडा राहिला. मलकापुराहुन साहित्य येणे त्यास रात्र होईल. गलबलीचे दिवस किल्ल्याचे काम. येविशी आज्ञा?' तेव्हा अंबिकाराणी बोलली, स्वार पाठवून जलदीने साहित्य आणवावे. मी गेल्यावाचून सूर्य अस्तास जाणार नाही.' असे म्हणून सदरेची सावली पडली होती, त्या सावलीजवळ किचित् मातीचा ढीग करवून त्यावर पळसाचे पान रोवले व म्हणले की, 'यास ओलांडन सावली जाणार नाही." आणि असे सांगतात की, खरोखरच अंबिकाबाई राणीच सहगमन होईपर्यत सावली त्या पळसाच्या पानाला ओलांडून गेली नाही. छ. राजाराम राजेंचे पागोटे हृदयाशी धस्त अंबिकाबाई राणीसाहेब सती गेल्या. छ. राजाराम महाराजांचे जीवन हे समर्पण होते. राणी अंबिकाबाईचे जीवन हे राजारामाच्या चरणी वाहिलेले फूल होते. त्यांची समाधी ही त्या पवित्र समर्पणाची साक्ष आहे. [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] 77thc56qeqoh1ogawvwfz8qe992ht7i 2677250 2677249 2026-04-03T17:55:54Z ~2026-20597-47 181745 2677250 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = अखंड सौभाग्यवती महाराणी अंबिकाबाई राणीसाहेब | पदवी = सती महाराणी अहिल्याबाई | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी ]] | पूर्ण_नाव = अंबिकाबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १७००|१७००]] | मृत्यू_स्थान = [[विशाळगड]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[महाराणी ताराबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[सकवारबाई भोसले द्वितीय|महाराणी सकवारबाई (द्वितीय)]] | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी अंबिकाबाई राणीसाहेब''' या [[छत्रपती राजाराम महाराज|छत्रपती राजाराम महाराजांच्या]] चौथ्या पत्नी होत्या. त्यांना राणी अहिल्याबाई असेही म्हणले जाते. त्या वैरागकर नाईक निंबाळकर घराण्यातल्या होत्या. त्या निपुत्रिक होत्या. छत्रपती राजाराम महाराजांच्या मृत्यूनंतर त्या [[विशाळगड|विशाळगडावर]] सती गेल्या. त्यांचे वय त्या वेळी अवघे २४ ते २५ वर्षींचे असावे. राजाराम महाराजांच्या मृत्यूनंतर अतिशय दृढ निश्चयाने अंबिकाबाई राणीसाहेब सती गेल्या. आजही विशाळगडावर एका चौथऱ्यावर दगडात कोरलेली दोन पावले दिसतात. ती अंबिकाबाई ऊर्फ अहिल्याबाई यांच्या समाधीची आहेत. [[महाराणी ताराबाई]] आणि [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] छत्रपती राजाराम राजेंच्या दोन्ही पत्नी, छ. राजाराम महाराजांच्या मृत्यूच्या वेळी त्यांच्याजवळ नव्हत्या. त्या [[पन्हाळा]] किल्ल्यावर होत्या. चौथी पत्नी अंबिकाबाई राणीसाहेब विशाळगडावर होत्या. त्यांना छत्रपती राजाराम महाराजांच्या मृत्यूची बातमी कळली तेव्हा चार सहा घटका दिवस होता. तेव्हा अंबिकाबाई राणीसाहेबांनी सहगमनाचा संकल्प केला आणि त्यासाठी मलकापूरहून साहित्य आणावयास हवालदारास सांगितले. तो बुचकळ्यात पडला आणि म्हणाला, 'दिवस थोडा राहिला. मलकापुराहुन साहित्य येणे त्यास रात्र होईल. गलबलीचे दिवस किल्ल्याचे काम. येविशी आज्ञा?' तेव्हा अंबिकाराणी बोलली, स्वार पाठवून जलदीने साहित्य आणवावे. मी गेल्यावाचून सूर्य अस्तास जाणार नाही.' असे म्हणून सदरेची सावली पडली होती, त्या सावलीजवळ किचित् मातीचा ढीग करवून त्यावर पळसाचे पान रोवले व म्हणले की, 'यास ओलांडन सावली जाणार नाही." आणि असे सांगतात की, खरोखरच अंबिकाबाई राणीसाहेब सहगमन होईपर्यत सावली त्या पळसाच्या पानाला ओलांडून गेली नाही. छ. राजाराम राजेंचे पागोटे हृदयाशी धस्त अंबिकाबाई राणीसाहेब सती गेल्या. छ. राजाराम महाराजांचे जीवन हे समर्पण होते. राणी अंबिकाबाई‌ राणीसाहेबांचे जीवन हे राजारामाच्या चरणी वाहिलेले फूल होते. त्यांची समाधी ही त्या पवित्र समर्पणाची साक्ष आहे. [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] 0bkztk31xmqd6ui7dmxbwpt8jggdjpq 2677342 2677250 2026-04-04T02:22:36Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Aryan Bagkar|Aryan Bagkar]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2673718 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी अंबिकाबाई | पदवी = महाराणी | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी ]] | पूर्ण_नाव = अंबिकाबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १७००|१७००]] | मृत्यू_स्थान = [[विशाळगड]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[महाराणी ताराबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[सकवारबाई भोसले द्वितीय|महाराणी सकवारबाई (द्वितीय)]] | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी अंबिकाबाई राणीसाहेब''' या [[छत्रपती राजाराम महाराज|छत्रपती राजाराम महाराजांच्या]] चौथ्या पत्नी होत्या. त्यांना राणी अहिल्याबाई असेही म्हणले जाते. त्या वैरागकर नाईक निंबाळकर घराण्यातल्या होत्या. त्या निपुत्रिक होत्या. छत्रपती राजाराम महाराजांच्या मृत्यूनंतर त्या [[विशाळगड|विशाळगडावर]] सती गेल्या. त्यांचे वय त्या वेळी अवघे २४ ते २५ वर्षींचे असावे. राजाराम महाराजांच्या मृत्यूनंतर अतिशय दृढ निश्चयाने अंबिकाबाई राणीसाहेब सती गेल्या. आजही विशाळगडावर एका चौथऱ्यावर दगडात कोरलेली दोन पावले दिसतात. ती अंबिकाबाई ऊर्फ अहिल्याबाई यांच्या समाधीची आहेत. [[महाराणी ताराबाई]] आणि [[राजसबाई भोसले|महाराणी राजसबाई]] छत्रपती राजाराम राजेंच्या दोन्ही पत्नी, छ. राजाराम महाराजांच्या मृत्यूच्या वेळी त्यांच्याजवळ नव्हत्या. त्या [[पन्हाळा]] किल्ल्यावर होत्या. चौथी पत्नी अंबिकाबाई राणीसाहेब विशाळगडावर होत्या. त्यांना छत्रपती राजाराम महाराजांच्या मृत्यूची बातमी कळली तेव्हा चार सहा घटका दिवस होता. तेव्हा अंबिकाबाई राणीसाहेबांनी सहगमनाचा संकल्प केला आणि त्यासाठी मलकापूरहून साहित्य आणावयास हवालदारास सांगितले. तो बुचकळ्यात पडला आणि म्हणाला, 'दिवस थोडा राहिला. मलकापुराहुन साहित्य येणे त्यास रात्र होईल. गलबलीचे दिवस किल्ल्याचे काम. येविशी आज्ञा?' तेव्हा अंबिकाराणी बोलली, स्वार पाठवून जलदीने साहित्य आणवावे. मी गेल्यावाचून सूर्य अस्तास जाणार नाही.' असे म्हणून सदरेची सावली पडली होती, त्या सावलीजवळ किचित् मातीचा ढीग करवून त्यावर पळसाचे पान रोवले व म्हणले की, 'यास ओलांडन सावली जाणार नाही." आणि असे सांगतात की, खरोखरच अंबिकाबाई राणीच सहगमन होईपर्यत सावली त्या पळसाच्या पानाला ओलांडून गेली नाही. छ. राजाराम राजेंचे पागोटे हृदयाशी धस्त अंबिकाबाई राणीसाहेब सती गेल्या. छ. राजाराम महाराजांचे जीवन हे समर्पण होते. राणी अंबिकाबाईचे जीवन हे राजारामाच्या चरणी वाहिलेले फूल होते. त्यांची समाधी ही त्या पवित्र समर्पणाची साक्ष आहे. [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] gqmj0qwibtf9jxfaha1we4l9zzpf98w 0 341518 2677247 2640855 2026-04-03T17:52:52Z ~2026-20597-47 181745 2677247 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = अखंड‌ सौभाग्यवती राजमाता महाराणी राजसबाई राणीसाहेब छत्रपती | पदवी = महाराणी | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी ]] | पूर्ण_नाव = राजसबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[महाराणी ताराबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[सकवारबाई भोसले द्वितीय|महाराणी सकवारबाई (द्वितीय)]] | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''राजमाता महाराणी राजसबाई राणीसाहेब''' ह्या [[राजाराम महाराज|छत्रपती राजाराम महाराजांच्या]] तृतीय पत्नी होत्या. त्या कागलकर घाटगे घराण्यातील होत्या. राजाराम महाराजांशी यांचा विवाह [[संभाजी महाराज|छत्रपती संभाजी महाराजांनी]] [[रायगड|रायगडावर]] लावून दिला. छत्रपती राजाराम महाराज आणि महाराणी राजसबाई यांच्या पोटी [[इ.स. १६९८]] साली [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांचा जन्म झाला. पुढे [[इ.स. १७००]] मध्ये [[छत्रपती राजाराम महाराज]] यांचा मृत्यू झाला. [[महाराणी ताराबाई]] यांनी त्यांचा पुत्र [[शिवाजी द्वितीय]] याला छत्रपती घोषित केले. [[इ.स. १७०७]] साली [[शाहू पहिले|छत्रपती शाहू महाराज]] महाराष्ट्रात आल्यावर मराठा साम्राज्याचे विभाजन झाले. [[सातारा]] गादीवर शाहूराजे तर [[कोल्हापूर]] गादीवर शिवाजी द्वितीय यांचा राज्याभिषेक झाला. [[इ.स. १७१४]] साली राजसबाई राणीसाहेबांनी बंड केले व कारभाऱ्यांच्या मदतीने [[ताराबाई|ताराराणी]] व ताराबाई पुत्र [[शिवाजी द्वितीय]] यांस कैद केले आणि आपला पुत्र [[संभाजी द्वितीय]] यांस कोल्हापूरच्या गादीवर बसवले. राजसबाई राणीसाहेबांनी [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या कारकिर्दीत राजमाता म्हणून राज्य केले. [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] qvy96p91b9yrc7eri2irdufduys4mfe 2677248 2677247 2026-04-03T17:53:23Z ~2026-20597-47 181745 2677248 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = अखंड‌ सौभाग्यवती राजमाता महाराणी राजसबाई राणीसाहेब छत्रपती | पदवी = कोल्हापूर राजमाता | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी ]] | पूर्ण_नाव = राजसबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[महाराणी ताराबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[सकवारबाई भोसले द्वितीय|महाराणी सकवारबाई (द्वितीय)]] | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''राजमाता महाराणी राजसबाई राणीसाहेब''' ह्या [[राजाराम महाराज|छत्रपती राजाराम महाराजांच्या]] तृतीय पत्नी होत्या. त्या कागलकर घाटगे घराण्यातील होत्या. राजाराम महाराजांशी यांचा विवाह [[संभाजी महाराज|छत्रपती संभाजी महाराजांनी]] [[रायगड|रायगडावर]] लावून दिला. छत्रपती राजाराम महाराज आणि महाराणी राजसबाई यांच्या पोटी [[इ.स. १६९८]] साली [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांचा जन्म झाला. पुढे [[इ.स. १७००]] मध्ये [[छत्रपती राजाराम महाराज]] यांचा मृत्यू झाला. [[महाराणी ताराबाई]] यांनी त्यांचा पुत्र [[शिवाजी द्वितीय]] याला छत्रपती घोषित केले. [[इ.स. १७०७]] साली [[शाहू पहिले|छत्रपती शाहू महाराज]] महाराष्ट्रात आल्यावर मराठा साम्राज्याचे विभाजन झाले. [[सातारा]] गादीवर शाहूराजे तर [[कोल्हापूर]] गादीवर शिवाजी द्वितीय यांचा राज्याभिषेक झाला. [[इ.स. १७१४]] साली राजसबाई राणीसाहेबांनी बंड केले व कारभाऱ्यांच्या मदतीने [[ताराबाई|ताराराणी]] व ताराबाई पुत्र [[शिवाजी द्वितीय]] यांस कैद केले आणि आपला पुत्र [[संभाजी द्वितीय]] यांस कोल्हापूरच्या गादीवर बसवले. राजसबाई राणीसाहेबांनी [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या कारकिर्दीत राजमाता म्हणून राज्य केले. [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 7rbjg1k21tlys50f75jy8deo3bn55ro 2677343 2677248 2026-04-04T02:23:04Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Aryan Bagkar|Aryan Bagkar]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2640855 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी राजसबाई | पदवी = महाराणी | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इ.स. १७००|१७००]] | राज्यारोहण = | राज्याभिषेक = | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[जिंजीचा किल्ला|किल्ले जिंजी ]] | पूर्ण_नाव = राजसबाई राजारामराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = [[महाराणी ताराबाई]] | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[सकवारबाई भोसले द्वितीय|महाराणी सकवारबाई (द्वितीय)]] | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[छत्रपती राजाराम महाराज]] | संतती = [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी राजसबाई''' ह्या [[राजाराम महाराज|छत्रपती राजाराम महाराजांच्या]] तृतीय पत्नी होत्या. त्या कागलकर घाटगे घराण्यातील होत्या. राजाराम महाराजांशी यांचा विवाह [[संभाजी महाराज|छत्रपती संभाजी महाराजांनी]] [[रायगड|रायगडावर]] लावून दिला. छत्रपती राजाराम महाराज आणि महाराणी राजसबाई यांच्या पोटी [[इ.स. १६९८]] साली [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांचा जन्म झाला. पुढे [[इ.स. १७००]] मध्ये [[छत्रपती राजाराम महाराज]] यांचा मृत्यू झाला. [[महाराणी ताराबाई]] यांनी त्यांचा पुत्र [[शिवाजी द्वितीय]] याला छत्रपती घोषित केले. [[इ.स. १७०७]] साली [[शाहू पहिले|छत्रपती शाहू महाराज]] महाराष्ट्रात आल्यावर मराठा साम्राज्याचे विभाजन झाले. [[सातारा]] गादीवर शाहूराजे तर [[कोल्हापूर]] गादीवर शिवाजी द्वितीय यांचा राज्याभिषेक झाला. [[इ.स. १७१४]] साली राजसबाईंनी बंड केले व कारभाऱ्यांच्या मदतीने [[ताराबाई|ताराराणी]] व ताराबाई पुत्र [[शिवाजी द्वितीय]] यांस कैद केले आणि आपला पुत्र [[संभाजी द्वितीय]] यांस कोल्हापूरच्या गादीवर बसवले. राजसबाईंनी [[संभाजी द्वितीय|छत्रपती संभाजी द्वितीय]] यांच्या कारकिर्दीत राजमाता म्हणून राज्य केले. [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 65v70nbtlujwju2bajnqubnnnsrmult 0 341662 2677252 2671161 2026-04-03T17:57:45Z ~2026-20597-47 181745 2677252 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = अखंड सौभाग्यवती महाराणी भवानीबाई राणीसाहेब छत्रपती | पदवी = महाराणी | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१०|१७१०]] - [[इ.स. १७१४|१७१४]] | राज्यारोहण = पट्टराणी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[२ सप्टेंबर]] [[इ.स. १७१०|१७१०]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = भवानीबाई शिवाजीराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = पद निर्माण | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[करवीरकर जिजाबाई|महाराणी जिजाबाई]] | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | संतती = [[राजाराम दुसरे|रामराजे छत्रपती]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी भवानीबाई राणीसाहेब छत्रपती''' ह्या [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] यांच्या पत्नी होत्या. त्या कोल्हापूर संस्थानाच्या पहिल्या [[महाराणी]] होत्या. [[राजाराम दुसरे|रामराजे छत्रपती]] यांच्या त्या आई होत्या. [[राजाराम दुसरे|रामराजे छत्रपती]] हे [[शाहू पहिले|शाहू महाराजांनंतर]] मराठा साम्राज्याचे [[छत्रपती]] झाले. [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 7t55x3cxohedo28iiepop7bb1w4upby 2677341 2677252 2026-04-04T02:22:30Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Aryan Bagkar|Aryan Bagkar]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2671161 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = महाराणी भवानीबाई | पदवी = महाराणी | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = [[कोल्हापूर संस्थान]] | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७१०|१७१०]] - [[इ.स. १७१४|१७१४]] | राज्यारोहण = पट्टराणी पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[२ सप्टेंबर]] [[इ.स. १७१०|१७१०]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[कोल्हापूर]] | पूर्ण_नाव = भवानीबाई शिवाजीराजे भोसले | इतर_पदव्या = [[महाराणी]] | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = पद निर्माण | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[करवीरकर जिजाबाई|महाराणी जिजाबाई]] | वडील = | आई = | पत्नी = | पती = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | संतती = [[राजाराम दुसरे|रामराजे छत्रपती]] | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]] | तळटिपा = |}} '''महाराणी भवानीबाई भोसले''' ह्या [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] यांच्या पत्नी होत्या. त्या कोल्हापूर संस्थानाच्या पहिल्या [[महाराणी]] होत्या. [[राजाराम दुसरे|रामराजे छत्रपती]] यांच्या त्या आई होत्या. [[राजाराम दुसरे|रामराजे छत्रपती]] हे [[शाहू पहिले|शाहू महाराजांनंतर]] मराठा साम्राज्याचे [[छत्रपती]] झाले. [[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 4u1m10o0lo04vdd6c1oa5yiuykh42o9 0 342691 2677335 2633621 2026-04-04T00:38:05Z ~2026-20705-76 181756 2677335 wikitext text/x-wiki {{मुंबई उपनगरी रेल्वे वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग नकाशा}} [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]]वरील [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]] ते [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्ग]]वरील [[रोहे रेल्वे स्थानक|रोहा]] दरम्यान '''रोहा-पनवेल-दिवा-वसई मार्ग''' जातो. या मार्गावर एकूण २३ स्थानके असून [[भिवंडी रोड रेल्वे स्थानक|भिवंडी रोड]], [[पेण रेल्वे स्थानक|पेण]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]] आणि [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा जंक्शन]] यांसारखी महत्त्वाची स्थानके या मार्गावर आहेत. या मार्गावर दिवा-वसई, पनवेल-डहाणू, दिवा-रोहा, वसई-पनवेल, पेण-दिवा, डोंबिवली-बोईसर बोईसर-दिवा अशा मेमू धावतात. == अप फेऱ्या == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दिवा / वसई रोड / बोईसर / डहाणू रोड कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- style="background:yellow" | १ || ६१०१० || ५:१५ || रोहे || ७:४५ || दिवा |- style="background:violet" | २ || ६१००२ || ५:४९ || डोंबिवली || ८:२० || बोईसर |- style="background:pink" | ३ || ६१०१६ || ६:४० || रोहे || ९:१० || दिवा |- style="background:gray" | ४ || ६१०२४ || ६:४५ || पेण || ८:३० || दिवा |- style="background:orange" | ५ || ६९१६५ || ९:२० || पनवेल || ११:०५ || वसई रोड |- style="background:gray" | ६ || ६१०१८ || १०:३० || पनवेल || ११:१० || दिवा |- style="background:violet" | ७ || ६१००४ || ११:३० || दिवा || १२:३० || वसई रोड |- style="background:pink" | ८ || ६१०२० || १३:५५ || पेण || १५:३० || दिवा |- style="background:violet" | ९ || ६१००६ || १४:३३ || दिवा || १५:२५ || वसई रोड |- style="background:orange" | १० || ६९१६७ || १४:३५ || पनवेल || १६:१० || वसई रोड |- style="background:yellow" | ११ || ६१०१२ || १५:५५ || रोहे || १८:५० || दिवा |- style="background:pink" | १२ || ६१०२२ || १६:२५ || दिवा || १७:२५ || वसई रोड |- style="background:violet" | १३ || ६१००८ || १७:५५ || दिवा || १८:५५ || वसई रोड |- style="background:gray" | १४ || ६१०२६ || १८:०५ || पेण || १९:४० || दिवा |- style="background:orange" | १५ || ६९१६१ || १९:०५ || पनवेल || २२:३० || डहाणू रोड |} == डाऊन फेऱ्या == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दिवा / पनवेल / पेण / रोहे कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- style="background:orange" | १ || ६९१६४ || ५:२५ || डहाणू रोड || ८:५५ || पनवेल |- style="background:violet" | २ || ६१००१ || ८:३५ || बोईसर || १०:५० || दिवा |- style="background:yellow" | ३ || ६१०११ || ८:४५ || दिवा || ११:०५ || रोहे |- style="background:gray" | ४ || ६१०१७ || ९:१० || दिवा || ९:५० || पनवेल |- style="background:pink" | ५ || ६१०२३ || ९:४० || दिवा || ११:१५ || पेण |- style="background:gray" | ६ || ६१०१९ || ११:२० || दिवा || १२:५५ || पेण |- style="background:orange" | ७ || ६९१६८ || १२:१० || वसई रोड || १३:४५ || पनवेल |- style="background:violet" | ८ || ६१००५ || १२:५५ || वसई रोड || १३:५५ || दिवा |- style="background:violet" | ९ || ६१००७ || १५:३५ || वसई रोड || १६:३५ || दिवा |- style="background:orange" | १० || ६९१६६ || १६:४० || वसई रोड || १८:२५ || पनवेल |- style="background:pink" | ११ || ६१०२१ || १७:३५ || वसई रोड || १८:३५ || दिवा |- style="background:pink" | १२ || ६१०१५ || १८:४५ || दिवा || २१:२० || रोहे |- style="background:violet" | १३ || ६१००९ || १९:१५ || वसई रोड || २०:०७ || दिवा |- style="background:gray" | १४ || ६१०२५ || १९:५० || दिवा || २१:२० || पेण |- style="background:yellow" | १५ || ६१०१३ || २०:०० || दिवा || २२:३० || रोहे |} [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] ciq1gig4yj2hfqh5w3wll612skib59p 0 347841 2677323 2408420 2026-04-03T23:59:44Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677323 wikitext text/x-wiki '''क्रोएशियन क्रिकेट फेडरेशन''' ({{lang-hr|Hrvatski Kriket Savez}}) ही क्रोएशियामधील क्रिकेट खेळाची अधिकृत प्रशासकीय संस्था आहे. सध्याचे मुख्य कार्यालय झाग्रेब येथे आहे, फेडरेशनची स्थापना २००० मध्ये झाली आणि २००४ मध्ये अधिकृतपणे नोंदणी झाली. क्रोएशियन क्रिकेट फेडरेशन २००१ पासून संलग्न सदस्य म्हणून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेत क्रोएशियाचा प्रतिनिधी आहे. हे आयसीसी युरोप (पूर्वीच्या युरोपियन क्रिकेट कौन्सिल) चे सदस्य आणि क्रोएशियन ऑलिम्पिक समितीचे तात्पुरते सदस्य देखील आहे.<ref>{{cite web|url=http://www.croatia-cricket.hr/about-croatian-cricket-federation|title=About the CCF|accessdate=22 December 2014|archive-date=2025-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251215053953/https://www.croatia-cricket.hr/about-croatian-cricket-federation/|url-status=dead}}</ref> २०१७ मध्ये, सहयोगी सदस्य बनले.<ref name="Assoc">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/422449|title=Ireland and Afghanistan ICC newest full members amid wide-ranging governance reform|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]|date=22 June 2017|accessdate=1 September 2018}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:देशानुसार क्रिकेट]] [[वर्ग: क्रिकेट संघटना]] [[वर्ग:क्रोएशियामधील क्रिकेट|संघटना]] 35wcsaw97d3keq4buihwq6225h9brf1 14 354974 2677216 2478916 2026-04-03T16:13:30Z अभय नातू 206 removed [[Category:युक्रेनचे टेनिस खेळाडू]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677216 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:युक्रेनी टेनिस खेळाडू|महिला]] [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] gfic4yryh97wkin8rkxxm5xx51yk0e4 2677219 2677216 2026-04-03T16:15:32Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677219 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:युक्रेनी महिला टेनिस खेळाडू]] 0prt78sakxiotm0vld4mchs7pg88hwb 14 355279 2677306 2480464 2026-04-03T19:02:15Z सांगकाम्या 6385 /* top */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677306 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:आर्जेन्टिनी टेनिस खेळाडू|महिला]] [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] p04cld5p42mniwpe94rdaerxwg4bwmg 0 359328 2677283 2637739 2026-04-03T18:08:53Z ~2026-20597-47 181745 2677283 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = श्रीमंत रामराजे छत्रपती महाराज | पदवी = सातारा [[छत्रपती]] | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७४९|१७४९]] - [[इ.स. १७७७|१७७७]] | राज्यारोहण = छत्रपती पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. १७५०|१७५०]] | राज्यव्याप्ती = [[अफगाणिस्तान]] मधील [[अटक (पंजाब)|अटक]] पासून [[बंगाल]] मधील [[कटक]] पर्यंत, [[काश्मीर]] पासून [[तामिळनाडू]] तील [[तंजावर]] पर्यंत | राजधानी = [[सातारा]] | पूर्ण_नाव = रामराजे शाहूराजे भोसले | जन्म_दिनांक = [[जून]] [[इ.स. १७२६|१७२६ ]] | जन्म_स्थान = [[कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[११ डिसेंबर]] [[इ.स. १७७७|१७७७]] | मृत्यू_स्थान = [[सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[शाहू पहिले|छत्रपती सम्राट शाहू महाराज]] | राजपद_वारस = [[बाळाजी बाजीराव पेशवे|नानासाहेब पेशवे]] (१७४०-१७६१),<br>[[माधवराव पेशवे]] (१७६१-१७७२),<br>[[नारायणराव पेशवे]] (१७७२-१७७३),<br>[[रघुनाथराव पेशवे]] (१७७३-१७७४),<br>[[सवाई माधवराव पेशवे]] (१७७४-१७९५) | राजपद_वारस_प्रकार =पेशवे | उत्तराधिकारी = [[शाहू दुसरे]] | वडील = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | आई = [[करवीरकर भवानीबाई|महाराणी भवानीबाई]] | पत्नी = | संतती = [[शाहू दुसरे]] (दत्तक) | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]], [[शिवराई]] ([[सुवर्ण होन]], [[रुप्य होन]]??) | तळटिपा = }} '''राजाराम द्वितीय''' तथा रामराजा (जून १७२६ - ११ डिसेंबर १७७७) हे [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचे]] सहावे [[छत्रपती]] होते. ते छत्रपती [[शाहू पहिले|शाहू प्रथम]] यांचे दत्तक पुत्र होते. [[ताराबाई|ताराबाईंनी]] त्यांना शाहूंसमोर स्वतःचा नातू म्हणून सादर केले होते आणि शाहूंच्या मृत्यूनंतर सत्ता छीनायसाठी त्यांचा वापर केले होते. परंतु, तीला बाजूला केल्यानंतर, ती म्हणाली की राजाराम द्वितीय केवळ एक ढोंगी होता. तरीही [[बाळाजी बाजीराव पेशवे|बाळाजी बाजीरावांनी]] त्यांना छत्रपती म्हणून ठेवले. प्रत्यक्षात पेशवे आणि इतर सरदारांकडे सर्व कार्यकारी अधिकार होते, व राजाराम द्वितीय हा मराठ्यांचा केवळ नाममात्र प्रमुख होता. == प्रारंभिक जीवन == शाहूराज्यांच्या मृत्यूनंतर, राजाराम द्वितीय मराठ्यांचा छत्रपती म्हणून नियुक्त केलं. [[पेशवे]] [[बाळाजी बाजीराव पेशवे|बाळाजी बाजीराव]] जेव्हा मुघलांच्या विरुद्धी लडायला निघाले, तेव्हा ताराबाईंनी राजाराम द्वितीय यांना पेशवेपदावरून दूर करण्याचा आग्रह केला. राजारामने नकार दिल्यावर तिने त्यांना २४ नोव्हेंबर १७५०ला सातारा येथील अंधारकोठडीत कैद केले. तिने सर्वांना सांगितलं की तो [[गोंधळी]] जातीचा ढोंगी आहे आणि तिने त्याला शाहूंसमोर आपला नातू म्हणून खोटे सादर केले होते. या कारावासात त्यांची प्रकृती खूपच कमी झाली. ताराबाईंनी नंतर बाळाजीरावांचे श्रेष्ठत्व मान्य करून त्यांच्याशी शांतता करार केला. १४ सप्टेंबर १७५२ला ताराबाई आणि बालाजीराव यांनी [[जेजुरी]] येथील [[जेजुरी|खंडोबाच्या मंदिरात]] परस्पर शांततेची शपथ घेतली. या शपथविधी समारंभात ताराबाईंनी अजुन एक शपथ घेतली, की राजाराम द्वितीय हा तिचा नातू नसून गोंधळी जातीतील एक ढोंगी होता. <ref name="CAKDBP_1918">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/historyofmaratha03kincuoft#page/2/mode/2up/search/umabai|title=A History of the Maratha People Volume 3|last=[[Charles Augustus Kincaid]]|last2=[[Dattatray Balwant Parasnis]]|publisher=[[ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस]]|year=1918|pages=2–10}}</ref> तरीसुद्धा, पेशव्यांनी राजाराम द्वितीय यांना उपाधिकृत छत्रपती आणि कमजोर व्यक्तिमत्त्व म्हणून कायम ठेवले. <ref name="BP_2000">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PA30|title=Issues in Modern Indian History|publisher=Popular|year=2000|isbn=9788171546589|editor-last=Biswamoy Pati|page=30}}</ref> == राजवट == राजाराम द्वितीयांच्या राजवटेत, [[पुणे|पुण्यातील]] [[भट घराण्यातील मराठा पेशवे आणि सेनापती|भट घराण्यातील]] वंशपरंपरागत पेशव्यांनी आणि [[होळकर घराणे|होळकर]], गायकवाड, [[शिंदे घराणे|सिंधिया]] आणि [[भोसले]] (नागपूर) यांसारख्या साम्राज्यातील इतर सेनापतींनी [[सातारा जिल्हा|सातारा]] येथील [[छत्रपती|छत्रपतींची]] सत्ता जवळजवळ पूर्णपणे ढासळली होती.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2020)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> या काळात [[मराठी लोक|मराठ्यांचा]] अफगाणिस्थानातील [[दुराणी साम्राज्य|दुर्राणी साम्राज्याशी]] सतत संघर्ष होत होते. [[पानिपतची तिसरी लढाई]] त्यांच्या काळात झाली. मराठा आणि मुघल यांच्यात १७५२मध्ये एक करार झाला. मराठ्यांनी मुघलांना बाह्य आक्रमण तसेच अंतर्गत बंडखोरी पराभूत करण्यास मदत करण्याचे मान्य केले. मुघलांनी पेशवा बाळाजी राव यांना [[अजमेर]] आणि [[आग्रा]] सुभेदार म्हणून नियुक्त करण्याचे मान्य केले. मराठ्यांना [[लाहोर]], [[मुलतान]], [[सिंध]] सुब्बा तसेच [[हिसार|हिस्सार]] आणि [[मोरादाबाद|मुरादाबाद]] या जिल्ह्यांमधून ''चौथ'' गोळा करण्याचा अधिकार पण दीला. परंतु, मुघल बादशाह त्याला शांत करण्यासाठी लाहोर आणि मुलतान देखील अहमदशाह दुर्राणीकडे पण सोपवले होते. व, अजमेरसारख्या राजपुत शासित प्रदेश मराठ्यांना हस्तांतरित करण्यास त्यांनी मान्यता दिली नाही. यामुळे मराठ्यांचा दुर्राणी आणि राजपुत, यां दोघांशी संघर्ष झाल्या. <ref name="GSC_2005" /> [[माधो सिंह|मधो सिंह सिंहने]] [[शुजा उद दौला|शुवद-उ-दौला]] व अफगाण शाह [[अहमद शाह दुराणी|अहमद शाह दुर्राणी]] (अब्दाली) यांच्याकडे मदत मागितली. <ref name="GSC_2005">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=UkDi6rVbckoC&pg=PA19|title=Advance Study in the History of Modern India (Volume 1: 1707–1803)|last=G.S.Chhabra|date=2005|publisher=Lotus Press|isbn=978-81-89093-06-8|pages=29–47}}</ref> राजारामाच्या राजवटेत मराठा-[[जट|जाट]] संबंधही बिघडले. त्यांच्यानंतर अजुन एक दत्तक शासक [[साताऱ्याचे दुसरे शाहू|साताऱ्याचा शाहू द्वितीय]] आले. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:छत्रपती|राजाराम ०२]] [[वर्ग:इ.स. १७२६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १७७७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:सातारा संस्थान]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] lnp17f1f3ko62z1j4sbov97tu1f58ix 2677337 2677283 2026-04-04T02:22:02Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-20597-47|~2026-20597-47]] ([[User talk:~2026-20597-47|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Aryan Bagkar|Aryan Bagkar]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2637739 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = छत्रपती रामराजे भोसले | पदवी = [[छत्रपती]] | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = Flag_of_the_Maratha_Empire.svg| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = मराठा साम्राज्य | राजचिन्ह_चित्र = | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. १७४९|१७४९]] - [[इ.स. १७७७|१७७७]] | राज्यारोहण = छत्रपती पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. १७५०|१७५०]] | राज्यव्याप्ती = [[अफगाणिस्तान]] मधील [[अटक (पंजाब)|अटक]] पासून [[बंगाल]] मधील [[कटक]] पर्यंत, [[काश्मीर]] पासून [[तामिळनाडू]] तील [[तंजावर]] पर्यंत | राजधानी = [[सातारा]] | पूर्ण_नाव = रामराजे शाहूराजे भोसले | जन्म_दिनांक = [[जून]] [[इ.स. १७२६|१७२६ ]] | जन्म_स्थान = [[कोल्हापूर]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = [[११ डिसेंबर]] [[इ.स. १७७७|१७७७]] | मृत्यू_स्थान = [[सातारा]], [[महाराष्ट्र]] | पूर्वाधिकारी = [[शाहू पहिले|छत्रपती सम्राट शाहू महाराज]] | राजपद_वारस = [[बाळाजी बाजीराव पेशवे|नानासाहेब पेशवे]] (१७४०-१७६१),<br>[[माधवराव पेशवे]] (१७६१-१७७२),<br>[[नारायणराव पेशवे]] (१७७२-१७७३),<br>[[रघुनाथराव पेशवे]] (१७७३-१७७४),<br>[[सवाई माधवराव पेशवे]] (१७७४-१७९५) | राजपद_वारस_प्रकार =पेशवे | उत्तराधिकारी = [[शाहू दुसरे]] | वडील = [[शिवाजी द्वितीय|छत्रपती शिवाजी द्वितीय]] | आई = [[करवीरकर भवानीबाई|महाराणी भवानीबाई]] | पत्नी = | संतती = [[शाहू दुसरे]] (दत्तक) | राजवंश = [[भोसले]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = [[होन]], [[शिवराई]] ([[सुवर्ण होन]], [[रुप्य होन]]??) | तळटिपा = }} '''राजाराम द्वितीय''' तथा रामराजा (जून १७२६ - ११ डिसेंबर १७७७) हे [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचे]] सहावे [[छत्रपती]] होते. ते छत्रपती [[शाहू पहिले|शाहू प्रथम]] यांचे दत्तक पुत्र होते. [[ताराबाई|ताराबाईंनी]] त्यांना शाहूंसमोर स्वतःचा नातू म्हणून सादर केले होते आणि शाहूंच्या मृत्यूनंतर सत्ता छीनायसाठी त्यांचा वापर केले होते. परंतु, तीला बाजूला केल्यानंतर, ती म्हणाली की राजाराम द्वितीय केवळ एक ढोंगी होता. तरीही [[बाळाजी बाजीराव पेशवे|बाळाजी बाजीरावांनी]] त्यांना छत्रपती म्हणून ठेवले. प्रत्यक्षात पेशवे आणि इतर सरदारांकडे सर्व कार्यकारी अधिकार होते, व राजाराम द्वितीय हा मराठ्यांचा केवळ नाममात्र प्रमुख होता. == प्रारंभिक जीवन == शाहूराज्यांच्या मृत्यूनंतर, राजाराम द्वितीय मराठ्यांचा छत्रपती म्हणून नियुक्त केलं. [[पेशवे]] [[बाळाजी बाजीराव पेशवे|बाळाजी बाजीराव]] जेव्हा मुघलांच्या विरुद्धी लडायला निघाले, तेव्हा ताराबाईंनी राजाराम द्वितीय यांना पेशवेपदावरून दूर करण्याचा आग्रह केला. राजारामने नकार दिल्यावर तिने त्यांना २४ नोव्हेंबर १७५०ला सातारा येथील अंधारकोठडीत कैद केले. तिने सर्वांना सांगितलं की तो [[गोंधळी]] जातीचा ढोंगी आहे आणि तिने त्याला शाहूंसमोर आपला नातू म्हणून खोटे सादर केले होते. या कारावासात त्यांची प्रकृती खूपच कमी झाली. ताराबाईंनी नंतर बाळाजीरावांचे श्रेष्ठत्व मान्य करून त्यांच्याशी शांतता करार केला. १४ सप्टेंबर १७५२ला ताराबाई आणि बालाजीराव यांनी [[जेजुरी]] येथील [[जेजुरी|खंडोबाच्या मंदिरात]] परस्पर शांततेची शपथ घेतली. या शपथविधी समारंभात ताराबाईंनी अजुन एक शपथ घेतली, की राजाराम द्वितीय हा तिचा नातू नसून गोंधळी जातीतील एक ढोंगी होता. <ref name="CAKDBP_1918">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/historyofmaratha03kincuoft#page/2/mode/2up/search/umabai|title=A History of the Maratha People Volume 3|last=[[Charles Augustus Kincaid]]|last2=[[Dattatray Balwant Parasnis]]|publisher=[[ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस]]|year=1918|pages=2–10}}</ref> तरीसुद्धा, पेशव्यांनी राजाराम द्वितीय यांना उपाधिकृत छत्रपती आणि कमजोर व्यक्तिमत्त्व म्हणून कायम ठेवले. <ref name="BP_2000">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=S2Yn4LlujqsC&pg=PA30|title=Issues in Modern Indian History|publisher=Popular|year=2000|isbn=9788171546589|editor-last=Biswamoy Pati|page=30}}</ref> == राजवट == राजाराम द्वितीयांच्या राजवटेत, [[पुणे|पुण्यातील]] [[भट घराण्यातील मराठा पेशवे आणि सेनापती|भट घराण्यातील]] वंशपरंपरागत पेशव्यांनी आणि [[होळकर घराणे|होळकर]], गायकवाड, [[शिंदे घराणे|सिंधिया]] आणि [[भोसले]] (नागपूर) यांसारख्या साम्राज्यातील इतर सेनापतींनी [[सातारा जिल्हा|सातारा]] येथील [[छत्रपती|छत्रपतींची]] सत्ता जवळजवळ पूर्णपणे ढासळली होती.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2020)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> या काळात [[मराठी लोक|मराठ्यांचा]] अफगाणिस्थानातील [[दुराणी साम्राज्य|दुर्राणी साम्राज्याशी]] सतत संघर्ष होत होते. [[पानिपतची तिसरी लढाई]] त्यांच्या काळात झाली. मराठा आणि मुघल यांच्यात १७५२मध्ये एक करार झाला. मराठ्यांनी मुघलांना बाह्य आक्रमण तसेच अंतर्गत बंडखोरी पराभूत करण्यास मदत करण्याचे मान्य केले. मुघलांनी पेशवा बाळाजी राव यांना [[अजमेर]] आणि [[आग्रा]] सुभेदार म्हणून नियुक्त करण्याचे मान्य केले. मराठ्यांना [[लाहोर]], [[मुलतान]], [[सिंध]] सुब्बा तसेच [[हिसार|हिस्सार]] आणि [[मोरादाबाद|मुरादाबाद]] या जिल्ह्यांमधून ''चौथ'' गोळा करण्याचा अधिकार पण दीला. परंतु, मुघल बादशाह त्याला शांत करण्यासाठी लाहोर आणि मुलतान देखील अहमदशाह दुर्राणीकडे पण सोपवले होते. व, अजमेरसारख्या राजपुत शासित प्रदेश मराठ्यांना हस्तांतरित करण्यास त्यांनी मान्यता दिली नाही. यामुळे मराठ्यांचा दुर्राणी आणि राजपुत, यां दोघांशी संघर्ष झाल्या. <ref name="GSC_2005" /> [[माधो सिंह|मधो सिंह सिंहने]] [[शुजा उद दौला|शुवद-उ-दौला]] व अफगाण शाह [[अहमद शाह दुराणी|अहमद शाह दुर्राणी]] (अब्दाली) यांच्याकडे मदत मागितली. <ref name="GSC_2005">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=UkDi6rVbckoC&pg=PA19|title=Advance Study in the History of Modern India (Volume 1: 1707–1803)|last=G.S.Chhabra|date=2005|publisher=Lotus Press|isbn=978-81-89093-06-8|pages=29–47}}</ref> राजारामाच्या राजवटेत मराठा-[[जट|जाट]] संबंधही बिघडले. त्यांच्यानंतर अजुन एक दत्तक शासक [[साताऱ्याचे दुसरे शाहू|साताऱ्याचा शाहू द्वितीय]] आले. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:छत्रपती|राजाराम ०२]] [[वर्ग:इ.स. १७२६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १७७७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:सातारा संस्थान]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] raru1eenwfgqzjk20amlld6p4uidinn 0 361077 2677135 2591415 2026-04-03T13:05:16Z संतोष गोरे 135680 2677135 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[चित्र:Pranab_Mukherjee_presenting_the_“Devi_Ahilyabai_Holkar_Award”_to_Dr._Seema_Sakhare_(Maharashtra),_at_the_presentation_of_Stree_Shakti_Puraskar_2013_on_the_occasion_of_International_Women’s_Day,_at_Rashtrapati_Bhavan.jpg|इवलेसे| [[प्रणब मुखर्जी]] यांच्या हस्ते सीमा साखरे यांना [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार (२०१३)]] मिळाला]] '''सीमा साखरे''' उर्फ '''सीमाताई साखरे''' ([[१५ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९३३|१९३३]] - हयात) ह्या एक भारतीय स्त्रीवादी असून, त्या महिलांवरील हिंसाचार रोखण्यासाठी मोहीम राबवत असतात. == कारकिर्द == साखरे यांचा जन्म १५ ऑगस्ट १९३३ रोजी यवतमाळ जिल्ह्यातील [[कळंब]] या गावी एका गरीब कुटुंबात झाला. त्यांना एकूण आठ भावंडे होती. घरच्या परिस्थितीमुळे त्यांना शिक्षण घेता येत नव्हते. परंतु त्यांची शिक्षणाची आवड पाहून [[गाडगे महाराज| गाडगे बाबांनी]] डांगेबाई नावाच्या शिक्षिकेला सांगून शाळेत घातले. १९५३ साली त्यांना प्राथमिक शिक्षिकेची नोकरी लागली. पुढे त्यांनी नोकरी करत असताना डबल एम. ए., एम एड करून शिक्षण शास्त्रात पीएचडी पूर्ण केली आणि त्या प्राध्यापिका झाल्या. [[राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ|नागपूर विद्यापीठाच्या]] शिक्षण महाविद्यालयातून १९५३ साली त्या प्राध्यापिका म्हणून सेवानिवृत्त झाल्या. १९७५ साली स्त्री अत्याचार रोखण्यासाठी त्यांनी स्त्रियांसाठी कायदेशीर आणि सामाजिक चळवळ सुरू केली.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathi.indiatimes.com/editorial/samwad/-/articleshow/15547959.cms |title=साहित्यात भरारी घ्यायची होती... |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ फेब्रुवारी २०२५ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> १९७२ मध्ये [[मथुरा बलात्कार प्रकरण|मथुरा बलात्कार प्रकरणात]] [[देसाईगंज (वडसा)|देसाईगंज]] येथील एका तरुण आदिवासी महिलेवर बलात्कार झाल्यानंतर आणि त्यानंतरचा न्यायालयीन खटला राष्ट्रीय मुद्दा बनल्यानंतर, साखरे यांनी तिला भेट दिली आणि नंतर महिलांवरील हिंसाचार रोखण्यासाठी मोहीम राबवणारी एक संघटना स्थापन केली.<ref name="CNN-13">{{स्रोत बातमी|last=Basu|first=Moni|url=https://edition.cnn.com/interactive/2013/11/world/india-rape/|title=The girl whose rape changed a country|date=2013|work=CNN|access-date=11 May 2022}}</ref> महिलांना पाठिंबा देण्यासाठी आणि कायदेशीर मदत देण्यासाठी साखरे भारतात प्रसिद्ध झाल्या.<ref name="H">{{स्रोत बातमी |last=Special correspondent |url=https://www.thehindu.com/news/national/laws-alone-cant-come-to-womens-rescue-pranab/article5764977.ece |title=Laws alone can’t come to women’s rescue: Pranab|date=8 March 2014 |work=द हिंदू |language=en-IN |access-date=11 May 2022}}</ref> २०१६ मध्ये, तिने ''[[द टाइम्स ऑफ इंडिया|द टाईम्स ऑफ इंडियाला]]'' सांगितले की तिने बलात्कारातून वाचलेल्या सुमारे २०० महिलांना मदत केली आहे. <ref name="ToI-2016">{{स्रोत बातमी|last=Staff writer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/activist-opposes-rape-survivors-forced-abortion/articleshow/55550177.cms|title=Activist opposes rape survivor’s forced abortion|date=22 November 2016|work=The Times of India|language=en|access-date=11 May 2022|agency=TNN}}</ref> जेव्हा [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या]] नेत्या आशा मिरजे यांनी बलात्कारासाठी महिलांनाच जबाबदार धरले, तेव्हा साखरे यांनी त्या विधानाचा निषेध केला आणि त्यांचा राजीनामा मागितला. <ref name="HT-14">{{स्रोत बातमी|last=Maitra|first=Pradip Kumar|url=https://www.hindustantimes.com/india/mirje-likely-to-be-sacked-for-her-remark-on-rape/story-KMT1FDMPAIQFFHcpZi1wLJ.html|title=Mirje likely to be sacked for her remark on rape|date=29 January 2014|work=Hindustan Times|language=en|access-date=11 May 2022}}</ref> १९८० साली त्यांनी स्त्री-अत्याचार विरोधी परिषद ची स्थापना केली, ज्याद्वारे त्या स्त्रियांवरील होणाऱ्या विविध अत्याचारांना रोखण्यासाठी त्यांना मदत करत असत. त्यांनी स्त्रीवादी साहित्य लिखाण करत असताना एकूण सोळा पुस्तके लिहिली, ज्यात त्यांचे ‘संग्राम’ नावाचे आत्मचरित्र देखील आहे.<ref name="मटा" /> साखरे यांच्या कामाची दखल घेऊन, २०१३ सालचा स्त्री शक्ती पुरस्कार (आता [[नारी शक्ती पुरस्कार]]) प्रदान करण्यात आला.<ref name="ToI-14">{{स्रोत बातमी|last=Gwalani|first=Payal|url=https://timesofindia.indiatimes.com/noted-social-worker-and-president-of-stree-atyachar-virodhi-parishad-seema-sakhare-has-been-selected-for-the-stree-shakti-puraskar-2013-ahilya-bai-holkar-by-the-ministry-of-women-and-child-development-the-award-will-be-presented-by-president-of-india-pranab-mukherjee-in-a-ceremony-at-vigyan-bhavan-new-delhi-on-the-occasion-of-international-womens-day-on-march-8-/articleshow/31475560.cms |title=Noted social worker and president of Stree Atyachar Virodhi Parishad, Seema Sakhare has been selected for the Stree Shakti Puraskar 2013 (Ahilya Bai Holkar) by the Ministry of Women and Child Development. The award will be presented by President of India, Pranab Mukherjee in a ceremony at Vigyan Bhavan, New Delhi, on the occasion of International Women's Day, on March 8|date=5 March 2014|work=The Times of India|language=en|access-date=11 May 2022}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:साखरे, सीमा}} [[वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:मराठी समाजसेविका]] qrjw94w1ex54vvyg90jwi760uishn3c 0 361915 2677312 2591739 2026-04-03T23:55:31Z सांगकाम्या 6385 /* संदर्भ */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677312 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''आयदा अल-काशेफ''' ही एक [[स्त्रीवाद|स्त्रीवादी]] इजिप्शियन चित्रपट निर्माती आणि अभिनेत्री आहे.<ref name=":0">{{स्रोत बातमी|last=Salem|first=Mostafa|url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/11/26/nomiltrials-protest-dispersed-prominent-activists-detained/|title=NoMilTrials Protest Dispersed; Prominent Activists Detained|last2=Ashraf|first2=Fady|last3=Gulhane|first3=Joel|date=26 November 2013|work=Daily News Egypt|access-date=15 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225558/http://www.dailynewsegypt.com/2013/11/26/nomiltrials-protest-dispersed-prominent-activists-detained/|archive-date=23 September 2015|url-status=live}}</ref> तिच्या अभिनय कामांमध्ये ''[[शिप ऑफ थिसियस (चित्रपट)|शिप ऑफ थिसियस]]'' आणि ''[[Walad w Bent|वलाद डब्ल्यू बेंट]]'' या चित्रपटांचा समावेश आहे.<ref name="HinduNews">{{स्रोत बातमी|last=Devi Dundoo|first=Sangeetha|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/its-our-revolution-too/article4931922.ece|title='It's our revolution too'|date=19 July 2013|access-date=22 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705020446/http://www.thehindu.com/features/cinema/its-our-revolution-too/article4931922.ece|archive-date=5 July 2014|url-status=live|agency=द हिंदू}}</ref> == सामाजिक कार्य == अल-काशेफ २०१०-११ च्या तहरीर चौकातील निदर्शनांमध्ये सहभागी होती, जिथे तिने अरब स्प्रिंगच्या घटनांचे चित्रीकरण केले होते. ती तहरीर वर कब्जा करणाऱ्या पहिल्या निदर्शकांपैकी एक होती जिथे तिने तंबू उभारला होता.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Scott|first=A.O.|url=https://www.nytimes.com/2013/10/25/movies/the-square-jehane-noujaims-documentary-on-egypts-unrest.html?_r=0|title=Brave Optimism of Tahrir Square Meets Other Fierce Forces|date=24 October 2013|work=The New York Times|access-date=15 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140125145346/http://www.nytimes.com/2013/10/25/movies/the-square-jehane-noujaims-documentary-on-egypts-unrest.html?_r=0|archive-date=25 January 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Gohar|first=Anicee|url=http://www.ipsnews.net/2014/02/egypt-looking-conscience/|title=Egypt&nbsp;— Looking for a Conscience|date=19 February 2014|work=Inter Press Service|access-date=15 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716071244/http://www.ipsnews.net/2014/02/egypt-looking-conscience/|archive-date=16 July 2015|url-status=live}}</ref> अनेकदा स्वतःची वैयक्तिक सुरक्षा धोक्यात घालून तिने निषेधांदरम्यान झालेल्या महिलांवरील आक्रमक हल्ल्यांचे दस्तऐवजीकरण देखील केले होते.<ref name="HinduNews"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/11/26/nomiltrials-protest-dispersed-prominent-activists-detained/|title=The Female Fightback|last=Mullender|first=Rosie|date=12 June 2013|website=Cosmopolitan|publisher=Hearst Magazines UK|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225558/http://www.dailynewsegypt.com/2013/11/26/nomiltrials-protest-dispersed-prominent-activists-detained/|archive-date=23 September 2015|access-date=15 July 2015}}</ref> अल-काशेफने बनवलेले महिलांवरील लैंगिक अत्याचार करणारे पुरुषांचे चित्रपट जगभर दाखवण्यात आले आणि अल-काशेफ आणि तिच्या मैत्रिणींनी संरक्षणासाठी इलेक्ट्रिक यंत्रे आणि चाकू घेऊन लढण्याची शपथ घेतली आहे.<ref>{{Cite news|url = http://www.cbsnews.com/news/egyptian-women-fight-back-as-sexual-assaults-skyrocket/|title = Egyptian Women Fight Back as Sexual Assaults Skyrocket|last = Ward|first = Clarissa|date = 27 March 2013|work = CBS Evening News|access-date = 15 July 2015|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20150716105636/http://www.cbsnews.com/news/egyptian-women-fight-back-as-sexual-assaults-skyrocket/|archive-date = 16 July 2015}}</ref> "नागरिकांसाठी लष्करी खटले नको" या निषेधात सहभागी झाल्यामुळे तिला अटक करण्यात आली आणि ताब्यात घेण्यात आले. निषेधांचा आणखी एक पैलू म्हणजे कैरोमधील झेनहोम शवागृहवर त्यांच्या प्रियजनांना शेवटचे भेटण्यासाठी छापा टाकणाऱ्या कुटुंबातील सदस्यांच्या दुःखाचे चित्रीकरण करण्यात तिचा सहभाग होता.<ref>{{Cite news|url = http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/151/79876/Egypt/Features/Guardians-of-the-betrayed-dead-Inside-Cairos-Zeinh.aspx|title = Guardians of the Betrayed Dead: Inside Cairo's Zeinhom Morgue|last = Fathi|first = Yasmine|date = 2 September 2013|work = Ahram Online|access-date = 15 July 2015|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20150716120137/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/151/79876/Egypt/Features/Guardians-of-the-betrayed-dead-Inside-Cairos-Zeinh.aspx|archive-date = 16 July 2015}}</ref> == चित्रपट == २००८ मध्ये अल-काशेफने ''रॅप्सोडी इन ऑटम'' नावाचा एक लघुपट बनवला होता. अल-काशेफने २०१२ मध्ये आलेल्या हिंदी/इंग्रजी भारतीय चित्रपट ''शिप ऑफ थिसियस'' मध्ये काम केले होते, ज्याचे लेखन आणि दिग्दर्शन आनंद गांधी यांनी केले होते. त्यात [[नीरज काबी]] आणि [[सोहम शाह (अभिनेता)|सोहम शाह]] यांनीही मुख्य भूमिका साकारल्या होत्या. ती एका इजिप्शियन छायाचित्रकाराची भूमिका साकारत आहे, जी दृष्टीदोष आहे. कॉर्निया प्रत्यारोपणानंतर तिची दृष्टी परत येते. पण आता तिला तिच्या नवीन दृष्टीशी जुळवून घेण्यात अडचण येत आहे आणि त्यामुळे तिच्या छायाचित्रणाशी ती असमाधानी आहे. २००८ मध्ये अम-काशेफ आणि दिग्दर्शन आनंद गांधी यांची भेट हॅनोव्हर चित्रपट महोत्सवात झाली होती, जेथे अल-काशेफचा ''रॅप्सोडी इन ऑटम'' प्रदर्शित होत होता. त्यांनी सोबत अजून कही काम केले व नंतर गांधींनी अल-काशेफला ही भूमीका साकारण्यास दिली. चित्रपट प्रसिद्धीआधी अल-काशेफ इजिप्टमध्ये निषेध करत असताना भारतात ''शिप ऑफ थिसियसच्या'' प्रमोशनला चुकली.<ref>{{Cite news|url = https://www.indiaglitz.com/egyptianbased-actress-aida-el-kashef-to-visit-india-for-ship-of-theseus-hindi-news-95450.html|title = Egyptian-Based Actress Aida El Kashef to Visit India for Ship of Theseus|date = 13 July 2013|work = Indiaglitz|access-date = 15 July 2015|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20150813105607/http://www.indiaglitz.com/egyptianbased-actress-aida-el-kashef-to-visit-india-for-ship-of-theseus-hindi-news-95450.html|archive-date = 13 August 2015}}</ref> २०१४ मध्ये, एल-काशेफला ''शिप ऑफ थिसियसमधील'' तिच्या भूमिकेसाठी [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार|भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमधून]] [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री|सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा पुरस्कार]] मिळाला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://variety.com/2014/film/asia/ship-of-theseus-wins-indias-national-film-award-1201158125/|title='Ship of Theseus' Wins Indian National Film Award|date=16 April 2014|work=Variety|access-date=15 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716073108/http://variety.com/2014/film/asia/ship-of-theseus-wins-indias-national-film-award-1201158125/|archive-date=16 July 2015|url-status=live}}</ref> सोबतच तिला सर्वोत्कृष्ट महिला पदार्पणचा [[स्क्रीन पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news|url=http://screenawards.indianexpress.com/nominations |title=The 20th Annual Screen Awards 2014 Nominations |work=[[Screen Awards]] |access-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111015859/http://screenawards.indianexpress.com/nominations |archive-date=11 January 2014 |agency=[[Indian Express Limited]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://screenawards.indianexpress.com/ |title=The 20th Annual Screen Awards 2014 Winners |work=[[Screen Awards]] |access-date=19 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140121055141/http://screenawards.indianexpress.com/ |archive-date=21 January 2014 |agency=[[Indian Express Limited]]}}</ref> २०१२ मध्ये ''शिप ऑफ थिसियसमधील'' तिच्या भूमिकेसाठी तिने दुबई आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात मुहर आशिया आफ्रिका फीचर श्रेणीसाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार जिंकला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.albawaba.com/entertainment/egyptian-award-winners-at-dubai-international-film-festival-457353|title=Egyptian Stars Win Big at Dubai Film Fest|date=17 December 2012|work=Albawaba English|access-date=15 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724131437/http://www.albawaba.com/entertainment/egyptian-award-winners-at-dubai-international-film-festival-457353|archive-date=24 July 2015|url-status=live}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री}} [[वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहायक अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इजिप्ती व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:स्क्रीन पुरस्कारविजेते]] ekj2b70e44z8a4lrsssgstbvw24d27p 0 364247 2677407 2561491 2026-04-04T05:49:57Z संतोष गोरे 135680 2677407 wikitext text/x-wiki '''मेट्रोलाईट''' ही एक [[लघुभार रेल्वे|लघुभर रेल्वे]] वापरणारी [[सार्वजनिक वाहतूक|शहरी वाहतूक]] व्यवस्था आहे जी भारतात कमी प्रवासी संख्या असलेल्या शहरांसाठी आणि विद्यमान मेट्रो मार्गांसाठी पूरक सेवा म्हणून नियोजित केली आहे. मेट्रोलाईट मेट्रो मार्गापेक्षा कमी खर्चात कमी प्रवासी क्षमता पूर्ण करेल. या रेल्वे मार्गांना रस्त्यापासून वेगळे केलेले समर्पित रूळ असतील. <ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mohua.gov.in/upload/whatsnew/5d2c1268929e3standard%20specification%20LURTS-Metrolite.pdf|title=STANDARD SPECIFICATIONS OF "METROLITE"|website=mohua.gov.in|access-date=24 Jun 2020}}</ref> <ref name=":0">{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/centre-proposes-metrolite-train-for-small-cities/articleshow/70315696.cms?from=mdr|title=Centre proposes 'Metrolite' train for small cities|date=2019-07-22|work=The Economic Times|access-date=2020-06-24}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=f9CnDwAAQBAJ&dq=%22Metrolite%22+-wikipedia&pg=PT25|title=Current Affairs Capsule July 2019|last=Testbook.com|date=2019-08-07|publisher=Testbook.com|language=en}}</ref> {{बदल}} == मार्ग आणि स्थानके == मार्ग संरेखन आणि स्थानके बांधकामाचा खर्च आणि वेळ कमी करण्यासाठी शक्य तिथे जमिनीवर असतील. या प्रणालीमध्ये आश्रय [[बेट फलाट]] असतील आणि एएफसी गेट्स, प्लॅटफॉर्म. स्क्रीन दरवाजे, एक्स-रे मशीन आणि बॅगेज स्कॅनर बस स्टॉपसारखे नसतील. रस्त्याच्या वाहतुकीपासून मार्ग वेगळा करण्यासाठी त्याच्या दोन्ही बाजूंना कुंपण घालण्यात येईल. भूतलावरील स्थानकाची रुंदी ५.५ मीटर असेल आणि रस्त्याची रुंदी पुरेशी नसल्यास, दुसरा मार्ग मागील रस्त्याच्या समांतर असलेल्या लगतच्या रस्त्यावर असेल. संपूर्ण रस्ते वाहतुकीसाठी बंद केले जाऊ शकतात आणि मेट्रोलाइट नेटवर्कमध्ये रूपांतरित केले जाऊ शकतात. उन्नात भागासाठी, प्रत्येकी १.१२ मीटर रुंदीचे [[किनार फलाट]] असतील. या स्थानकांवर जमाव मजला (कॉन्कोर्स) नसेल. त्याऐवजी दोन्ही फलाट पादचाऱ्यांच्या पुलांनी जोडले जातील. स्थानकांची उंची रस्त्यापासून जास्तीत जास्त ५.५ मीटर असेल. <ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mohua.gov.in/upload/whatsnew/5d2c1268929e3standard%20specification%20LURTS-Metrolite.pdf|title=STANDARD SPECIFICATIONS OF "METROLITE"|website=mohua.gov.in|access-date=24 Jun 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://mohua.gov.in/upload/whatsnew/5d2c1268929e3standard%20specification%20LURTS-Metrolite.pdf "STANDARD SPECIFICATIONS OF "METROLITE""] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''mohua.gov.in''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 June</span> 2020</span>.</cite></ref> == तिकीट == खर्च कमी करण्यासाठी स्थानकांवर कोणतेही AFC गेट नसतील, परंतु [[नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड]] आणि इतर तिकीट प्रणाली असलेल्या गाड्या आणि स्थानकांमध्ये तिकीट व्हॅलिडेटर बसवले जाऊ शकतात. तिकीट तपासणी यादृच्छिक असेल आणि वैध तिकीट नसलेल्या प्रवाशांकडून मोठा दंड आकारला जाईल. <ref name=":1" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/may/28/dmrc-kicks-off-preparations-for-first-metrolite-corridor-in-capital-2149044.html|title=DMRC kicks off preparations for first Metrolite corridor in capital|website=The New Indian Express|access-date=2020-06-25}}</ref> == चलसंच == [[निष्कलंक स्टील]] किंवा [[ॲल्युमिनियम|ॲल्युमिनियमच्या]] गाड्या ३-कार चे एकक असतील. या गाड्या एकमेकांशी जोडल्या जातील आणि उच्च रहदारीच्या वेळी उच्च रहदारीच्या दिशेला वाहतूक क्षमता २००० ते १५,००० असेल. गाड्यांची रुंदी २.६५ मीटर आणि सखल तळ उंची जमिनीपासून ३००-३५० मिमी असेल असे प्रमाणित केली आहे. कमाल कार्यरत वेग ताशी ६० किमी असेल. गाड्यांमध्ये अडथळा सूचना यंत्रणा देखील असेल. <ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mohua.gov.in/upload/whatsnew/5d2c1268929e3standard%20specification%20LURTS-Metrolite.pdf|title=STANDARD SPECIFICATIONS OF "METROLITE"|website=mohua.gov.in|access-date=24 Jun 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://mohua.gov.in/upload/whatsnew/5d2c1268929e3standard%20specification%20LURTS-Metrolite.pdf "STANDARD SPECIFICATIONS OF "METROLITE""] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''mohua.gov.in''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 June</span> 2020</span>.</cite></ref> <ref name=":0">{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/centre-proposes-metrolite-train-for-small-cities/articleshow/70315696.cms?from=mdr|title=Centre proposes 'Metrolite' train for small cities|date=2019-07-22|work=The Economic Times|access-date=2020-06-24}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/centre-proposes-metrolite-train-for-small-cities/articleshow/70315696.cms?from=mdr "Centre proposes 'Metrolite' train for small cities"]. ''The Economic Times''. 22 July 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 June</span> 2020</span>.</cite></ref> == रूळ आणि विद्युतीकरण == हे ट्रॅक [[प्रमाण गेज|१४३५ मिमी मानक गेजचे]] असतील, जे भूतलावरील मार्गांसाठी रस्त्यात बसविले जातील आणि उन्नत भागांसाठी खाडी नसलेले रूळ असतील. रुळांची वक्रता कमाल त्रिज्या २५ मीटर असेल. ट्रॅक्शन सिस्टम ७५० व्ही डीसी वही रूळ किंवा ओव्हरहेड कॅटेनरी असेल. <ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mohua.gov.in/upload/whatsnew/5d2c1268929e3standard%20specification%20LURTS-Metrolite.pdf|title=STANDARD SPECIFICATIONS OF "METROLITE"|website=mohua.gov.in|access-date=24 Jun 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://mohua.gov.in/upload/whatsnew/5d2c1268929e3standard%20specification%20LURTS-Metrolite.pdf "STANDARD SPECIFICATIONS OF "METROLITE""] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''mohua.gov.in''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 June</span> 2020</span>.</cite></ref> == हे देखील बघा == * [[मेट्रो निओ]] * [[भारतातील शहरी रेल्वे वाहतूक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लघुभार रेल्वे]] f8qsdgpbecjxdhmbgpodl3fajwqgl6u 2677408 2677407 2026-04-04T05:54:16Z संतोष गोरे 135680 2677408 wikitext text/x-wiki '''मेट्रोलाईट''' ही एक [[लघुभार रेल्वे|लघुभर रेल्वे]] वापरणारी [[सार्वजनिक वाहतूक|शहरी वाहतूक]] व्यवस्था आहे जी भारतात कमी प्रवासी संख्या असलेल्या शहरांसाठी आणि विद्यमान मेट्रो मार्गांसाठी पूरक सेवा म्हणून नियोजित केली आहे. मेट्रोलाईट मेट्रो मार्गापेक्षा कमी खर्चात कमी प्रवासी क्षमता पूर्ण करेल. या रेल्वे मार्गांना रस्त्यापासून वेगळे केलेले समर्पित रूळ असतील. <ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mohua.gov.in/upload/whatsnew/5d2c1268929e3standard%20specification%20LURTS-Metrolite.pdf|title=STANDARD SPECIFICATIONS OF "METROLITE"|website=mohua.gov.in|access-date=24 Jun 2020}}</ref> <ref name=":0">{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/centre-proposes-metrolite-train-for-small-cities/articleshow/70315696.cms?from=mdr|title=Centre proposes 'Metrolite' train for small cities|date=2019-07-22|work=The Economic Times|access-date=2020-06-24}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=f9CnDwAAQBAJ&dq=%22Metrolite%22+-wikipedia&pg=PT25|title=Current Affairs Capsule July 2019|last=Testbook.com|date=2019-08-07|publisher=Testbook.com|language=en}}</ref> {{बदल}} == मार्ग आणि स्थानके == मार्ग संरेखन आणि स्थानके बांधकामाचा खर्च आणि वेळ कमी करण्यासाठी शक्य तिथे जमिनीवर असतील. या प्रणालीमध्ये आश्रय [[बेट फलाट]] असतील आणि एएफसी गेट्स, प्लॅटफॉर्म. स्क्रीन दरवाजे, एक्स-रे मशीन आणि बॅगेज स्कॅनर बस स्टॉपसारखे नसतील. रस्त्याच्या वाहतुकीपासून मार्ग वेगळा करण्यासाठी त्याच्या दोन्ही बाजूंना कुंपण घालण्यात येईल. भूतलावरील स्थानकाची रुंदी ५.५ मीटर असेल आणि रस्त्याची रुंदी पुरेशी नसल्यास, दुसरा मार्ग मागील रस्त्याच्या समांतर असलेल्या लगतच्या रस्त्यावर असेल. संपूर्ण रस्ते वाहतुकीसाठी बंद केले जाऊ शकतात आणि मेट्रोलाइट नेटवर्कमध्ये रूपांतरित केले जाऊ शकतात. उन्नात भागासाठी, प्रत्येकी १.१२ मीटर रुंदीचे [[किनार फलाट]] असतील. या स्थानकांवर जमाव मजला (कॉन्कोर्स) नसेल. त्याऐवजी दोन्ही फलाट पादचाऱ्यांच्या पुलांनी जोडले जातील. स्थानकांची उंची रस्त्यापासून जास्तीत जास्त ५.५ मीटर असेल. <ref name=":1" /> == तिकीट == खर्च कमी करण्यासाठी स्थानकांवर कोणतेही AFC गेट नसतील, परंतु [[नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड]] आणि इतर तिकीट प्रणाली असलेल्या गाड्या आणि स्थानकांमध्ये तिकीट व्हॅलिडेटर बसवले जाऊ शकतात. तिकीट तपासणी यादृच्छिक असेल आणि वैध तिकीट नसलेल्या प्रवाशांकडून मोठा दंड आकारला जाईल. <ref name=":o" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/may/28/dmrc-kicks-off-preparations-for-first-metrolite-corridor-in-capital-2149044.html|title=DMRC kicks off preparations for first Metrolite corridor in capital|website=The New Indian Express|access-date=2020-06-25}}</ref> == चलसंच == [[निष्कलंक स्टील]] किंवा [[ॲल्युमिनियम|ॲल्युमिनियमच्या]] गाड्या ३-कार चे एकक असतील. या गाड्या एकमेकांशी जोडल्या जातील आणि उच्च रहदारीच्या वेळी उच्च रहदारीच्या दिशेला वाहतूक क्षमता २००० ते १५,००० असेल. गाड्यांची रुंदी २.६५ मीटर आणि सखल तळ उंची जमिनीपासून ३००-३५० मिमी असेल असे प्रमाणित केली आहे. कमाल कार्यरत वेग ताशी ६० किमी असेल. गाड्यांमध्ये अडथळा सूचना यंत्रणा देखील असेल. <ref name=":1" /><ref name=":0" /> == रूळ आणि विद्युतीकरण == हे ट्रॅक [[प्रमाण गेज|१४३५ मिमी मानक गेजचे]] असतील, जे भूतलावरील मार्गांसाठी रस्त्यात बसविले जातील आणि उन्नत भागांसाठी खाडी नसलेले रूळ असतील. रुळांची वक्रता कमाल त्रिज्या २५ मीटर असेल. ट्रॅक्शन सिस्टम ७५० व्ही डीसी वही रूळ किंवा ओव्हरहेड कॅटेनरी असेल. <ref name=":1" /> == हे देखील बघा == * [[मेट्रो निओ]] * [[भारतातील शहरी रेल्वे वाहतूक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लघुभार रेल्वे]] 2r77r9j0bwhtsidu8yqi1fj0b0ckoe4 2677409 2677408 2026-04-04T05:54:40Z संतोष गोरे 135680 /* तिकीट */ 2677409 wikitext text/x-wiki '''मेट्रोलाईट''' ही एक [[लघुभार रेल्वे|लघुभर रेल्वे]] वापरणारी [[सार्वजनिक वाहतूक|शहरी वाहतूक]] व्यवस्था आहे जी भारतात कमी प्रवासी संख्या असलेल्या शहरांसाठी आणि विद्यमान मेट्रो मार्गांसाठी पूरक सेवा म्हणून नियोजित केली आहे. मेट्रोलाईट मेट्रो मार्गापेक्षा कमी खर्चात कमी प्रवासी क्षमता पूर्ण करेल. या रेल्वे मार्गांना रस्त्यापासून वेगळे केलेले समर्पित रूळ असतील. <ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mohua.gov.in/upload/whatsnew/5d2c1268929e3standard%20specification%20LURTS-Metrolite.pdf|title=STANDARD SPECIFICATIONS OF "METROLITE"|website=mohua.gov.in|access-date=24 Jun 2020}}</ref> <ref name=":0">{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/centre-proposes-metrolite-train-for-small-cities/articleshow/70315696.cms?from=mdr|title=Centre proposes 'Metrolite' train for small cities|date=2019-07-22|work=The Economic Times|access-date=2020-06-24}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=f9CnDwAAQBAJ&dq=%22Metrolite%22+-wikipedia&pg=PT25|title=Current Affairs Capsule July 2019|last=Testbook.com|date=2019-08-07|publisher=Testbook.com|language=en}}</ref> {{बदल}} == मार्ग आणि स्थानके == मार्ग संरेखन आणि स्थानके बांधकामाचा खर्च आणि वेळ कमी करण्यासाठी शक्य तिथे जमिनीवर असतील. या प्रणालीमध्ये आश्रय [[बेट फलाट]] असतील आणि एएफसी गेट्स, प्लॅटफॉर्म. स्क्रीन दरवाजे, एक्स-रे मशीन आणि बॅगेज स्कॅनर बस स्टॉपसारखे नसतील. रस्त्याच्या वाहतुकीपासून मार्ग वेगळा करण्यासाठी त्याच्या दोन्ही बाजूंना कुंपण घालण्यात येईल. भूतलावरील स्थानकाची रुंदी ५.५ मीटर असेल आणि रस्त्याची रुंदी पुरेशी नसल्यास, दुसरा मार्ग मागील रस्त्याच्या समांतर असलेल्या लगतच्या रस्त्यावर असेल. संपूर्ण रस्ते वाहतुकीसाठी बंद केले जाऊ शकतात आणि मेट्रोलाइट नेटवर्कमध्ये रूपांतरित केले जाऊ शकतात. उन्नात भागासाठी, प्रत्येकी १.१२ मीटर रुंदीचे [[किनार फलाट]] असतील. या स्थानकांवर जमाव मजला (कॉन्कोर्स) नसेल. त्याऐवजी दोन्ही फलाट पादचाऱ्यांच्या पुलांनी जोडले जातील. स्थानकांची उंची रस्त्यापासून जास्तीत जास्त ५.५ मीटर असेल. <ref name=":1" /> == तिकीट == खर्च कमी करण्यासाठी स्थानकांवर कोणतेही AFC गेट नसतील, परंतु [[नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड]] आणि इतर तिकीट प्रणाली असलेल्या गाड्या आणि स्थानकांमध्ये तिकीट व्हॅलिडेटर बसवले जाऊ शकतात. तिकीट तपासणी यादृच्छिक असेल आणि वैध तिकीट नसलेल्या प्रवाशांकडून मोठा दंड आकारला जाईल. <ref name=":2" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/may/28/dmrc-kicks-off-preparations-for-first-metrolite-corridor-in-capital-2149044.html|title=DMRC kicks off preparations for first Metrolite corridor in capital|website=The New Indian Express|access-date=2020-06-25}}</ref> == चलसंच == [[निष्कलंक स्टील]] किंवा [[ॲल्युमिनियम|ॲल्युमिनियमच्या]] गाड्या ३-कार चे एकक असतील. या गाड्या एकमेकांशी जोडल्या जातील आणि उच्च रहदारीच्या वेळी उच्च रहदारीच्या दिशेला वाहतूक क्षमता २००० ते १५,००० असेल. गाड्यांची रुंदी २.६५ मीटर आणि सखल तळ उंची जमिनीपासून ३००-३५० मिमी असेल असे प्रमाणित केली आहे. कमाल कार्यरत वेग ताशी ६० किमी असेल. गाड्यांमध्ये अडथळा सूचना यंत्रणा देखील असेल. <ref name=":1" /><ref name=":0" /> == रूळ आणि विद्युतीकरण == हे ट्रॅक [[प्रमाण गेज|१४३५ मिमी मानक गेजचे]] असतील, जे भूतलावरील मार्गांसाठी रस्त्यात बसविले जातील आणि उन्नत भागांसाठी खाडी नसलेले रूळ असतील. रुळांची वक्रता कमाल त्रिज्या २५ मीटर असेल. ट्रॅक्शन सिस्टम ७५० व्ही डीसी वही रूळ किंवा ओव्हरहेड कॅटेनरी असेल. <ref name=":1" /> == हे देखील बघा == * [[मेट्रो निओ]] * [[भारतातील शहरी रेल्वे वाहतूक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लघुभार रेल्वे]] f8qhtrmj7dws9m23etbas8au0xc38ku 2677412 2677409 2026-04-04T05:55:22Z संतोष गोरे 135680 2677412 wikitext text/x-wiki '''मेट्रोलाईट''' ही एक [[लघुभार रेल्वे|लघुभर रेल्वे]] वापरणारी [[सार्वजनिक वाहतूक|शहरी वाहतूक]] व्यवस्था आहे जी भारतात कमी प्रवासी संख्या असलेल्या शहरांसाठी आणि विद्यमान मेट्रो मार्गांसाठी पूरक सेवा म्हणून नियोजित केली आहे. मेट्रोलाईट मेट्रो मार्गापेक्षा कमी खर्चात कमी प्रवासी क्षमता पूर्ण करेल. या रेल्वे मार्गांना रस्त्यापासून वेगळे केलेले समर्पित रूळ असतील. <ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mohua.gov.in/upload/whatsnew/5d2c1268929e3standard%20specification%20LURTS-Metrolite.pdf|title=STANDARD SPECIFICATIONS OF "METROLITE"|website=mohua.gov.in|access-date=24 Jun 2020}}</ref> <ref name=":0">{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/centre-proposes-metrolite-train-for-small-cities/articleshow/70315696.cms?from=mdr|title=Centre proposes 'Metrolite' train for small cities|date=2019-07-22|work=The Economic Times|access-date=2020-06-24}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=f9CnDwAAQBAJ&dq=%22Metrolite%22+-wikipedia&pg=PT25|title=Current Affairs Capsule July 2019|last=Testbook.com|date=2019-08-07|publisher=Testbook.com|language=en}}</ref> {{बदल}} == मार्ग आणि स्थानके == मार्ग संरेखन आणि स्थानके बांधकामाचा खर्च आणि वेळ कमी करण्यासाठी शक्य तिथे जमिनीवर असतील. या प्रणालीमध्ये आश्रय [[बेट फलाट]] असतील आणि एएफसी गेट्स, प्लॅटफॉर्म. स्क्रीन दरवाजे, एक्स-रे मशीन आणि बॅगेज स्कॅनर बस स्टॉपसारखे नसतील. रस्त्याच्या वाहतुकीपासून मार्ग वेगळा करण्यासाठी त्याच्या दोन्ही बाजूंना कुंपण घालण्यात येईल. भूतलावरील स्थानकाची रुंदी ५.५ मीटर असेल आणि रस्त्याची रुंदी पुरेशी नसल्यास, दुसरा मार्ग मागील रस्त्याच्या समांतर असलेल्या लगतच्या रस्त्यावर असेल. संपूर्ण रस्ते वाहतुकीसाठी बंद केले जाऊ शकतात आणि मेट्रोलाइट नेटवर्कमध्ये रूपांतरित केले जाऊ शकतात. उन्नात भागासाठी, प्रत्येकी १.१२ मीटर रुंदीचे [[किनार फलाट]] असतील. या स्थानकांवर जमाव मजला (कॉन्कोर्स) नसेल. त्याऐवजी दोन्ही फलाट पादचाऱ्यांच्या पुलांनी जोडले जातील. स्थानकांची उंची रस्त्यापासून जास्तीत जास्त ५.५ मीटर असेल. <ref name=":1" /> == तिकीट == खर्च कमी करण्यासाठी स्थानकांवर कोणतेही AFC गेट नसतील, परंतु [[नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड]] आणि इतर तिकीट प्रणाली असलेल्या गाड्या आणि स्थानकांमध्ये तिकीट व्हॅलिडेटर बसवले जाऊ शकतात. तिकीट तपासणी यादृच्छिक असेल आणि वैध तिकीट नसलेल्या प्रवाशांकडून मोठा दंड आकारला जाईल.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/may/28/dmrc-kicks-off-preparations-for-first-metrolite-corridor-in-capital-2149044.html|title=DMRC kicks off preparations for first Metrolite corridor in capital|website=The New Indian Express|access-date=2020-06-25}}</ref> == चलसंच == [[निष्कलंक स्टील]] किंवा [[ॲल्युमिनियम|ॲल्युमिनियमच्या]] गाड्या ३-कार चे एकक असतील. या गाड्या एकमेकांशी जोडल्या जातील आणि उच्च रहदारीच्या वेळी उच्च रहदारीच्या दिशेला वाहतूक क्षमता २००० ते १५,००० असेल. गाड्यांची रुंदी २.६५ मीटर आणि सखल तळ उंची जमिनीपासून ३००-३५० मिमी असेल असे प्रमाणित केली आहे. कमाल कार्यरत वेग ताशी ६० किमी असेल. गाड्यांमध्ये अडथळा सूचना यंत्रणा देखील असेल. <ref name=":1" /><ref name=":0" /> == रूळ आणि विद्युतीकरण == हे ट्रॅक [[प्रमाण गेज|१४३५ मिमी मानक गेजचे]] असतील, जे भूतलावरील मार्गांसाठी रस्त्यात बसविले जातील आणि उन्नत भागांसाठी खाडी नसलेले रूळ असतील. रुळांची वक्रता कमाल त्रिज्या २५ मीटर असेल. ट्रॅक्शन सिस्टम ७५० व्ही डीसी वही रूळ किंवा ओव्हरहेड कॅटेनरी असेल. <ref name=":1" /> == हे देखील बघा == * [[मेट्रो निओ]] * [[भारतातील शहरी रेल्वे वाहतूक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लघुभार रेल्वे]] id05xywmvqm3rwps8hdrj9oagsuy2lm 0 365255 2677417 2573066 2026-04-04T05:56:08Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[जून (एरलाइन)]] to [[जून (विमान कंपनी)]] 2677417 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जून (विमान कंपनी)]] pd9p7ha2rnft4ybjuqefthea7xqb59o 0 365638 2677361 2592576 2026-04-04T02:50:20Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677361 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फैजल खान''' उर्फ '''खान सर''' (जन्म १९९३) हे [[बिहार]] राज्यातील [[पाटणा]] येथे राहणारे एक भारतीय [[शिक्षक]] आणि [[यूट्यूबर]] आहेत. खान सर हे विविध प्रकारच्या स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी एक प्रशिक्षण वर्ग (शिकवणी) चालवतात.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/viral/meet-khan-sir-everyones-favourite-online-guru-who-has-impacted-lives-of-21-million-8501401.html|title=Meet Khan Sir, Everyone's Favourite Online 'Guru' Who Has Impacted Lives of 21 Million|date=4 August 2023|website=News18|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804072940/https://www.news18.com/viral/meet-khan-sir-everyones-favourite-online-guru-who-has-impacted-lives-of-21-million-8501401.html|archive-date=4 August 2023|access-date=4 August 2023}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == खान यांचा जन्म १९९३ मध्ये [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशातील]] [[देवरिया जिल्हा|देवरिया]] येथील एका मध्यमवर्गीय मुस्लिम कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील कंत्राटदार म्हणून काम करायचे आणि आई गृहिणी होती.<ref name="BBC hindi">{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/hindi/india-65087198|title='ख़ान सर' क्यों बन गए हैं विवादों और आपत्तिजनक टिप्पणियों की खान|work=BBC News हिंदी|language=hi|access-date=27 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327111647/https://www.bbc.com/hindi/india-65087198|archive-date=27 March 2023|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/gorakhpur/news/youtuber-khan-sir-from-deoria-his-real-name-is-faizal-khan-not-amit-singh-128541902.html|title=यूट्यूबर 'खान सर' विवाद: देवरिया के भाटपाररानी के रहने वाले 'खान सर' का पूरा नाम फैज़ल खान है...अमित सिंह के नाम से किया जा रहा दुष्प्रचार|date=2021-05-30|work=Dainik Bhaskar|language=hi|access-date=2025-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811031247/https://www.bhaskar.com/local/uttar-pradesh/gorakhpur/news/youtuber-khan-sir-from-deoria-his-real-name-is-faizal-khan-not-amit-singh-128541902.html|archive-date=2022-08-11|url-status=live}}</ref> त्यांनी आपले प्राथमिक शिक्षण देवरियाच्या भाटपार राणी येथील परमार मिशन स्कूलमधून पूर्ण केले. त्यानंतर, त्यांनी [[अलाहाबाद विद्यापीठ|अलाहाबाद विद्यापीठातून]] विज्ञान शाखेतील पदवी (बी.एससी.) आणि त्यानंतर विज्ञान शाखेतील पदव्युत्तर पदवी (एम.एससी.) प्राप्त केली. याव्यतिरिक्त, त्यांनी भूगोलात [[कला शाखेतील पदव्युत्तर|कला शाखेतील पव्युत्तर पदवी]] (एमए) मिळवली. २०२५ मध्ये, खान सरांनी एएस खानशी लग्न केल्याची घोषणा केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/bihars-educator-khan-sir-gets-married-cites-india-pakistan-tensions-for-keeping-it-private-10031639/|title=Bihar’s educator Khan Sir gets married, cites India-Pakistan tensions for keeping it private|date=2025-05-27|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2025-05-28}}</ref> == कारकिर्द == === युट्यूब === २०१९ मध्ये, [[कोविड-१९]] मुळे [[पाटणा|पाटण्यातील]] प्रशिक्षण वर्ग बंद झाले. त्यावेळी त्यांनी खान जीएस रिसर्च सेंटर नावाचे एक यूट्यूब चॅनल सुरू केले आणि ऑनलाइन शिकवण्यास सुरुवात केली. त्यांनी २०२१ मध्ये एक मोबाइल ॲप्लिकेशन किंवा मोबाइल अनुप्रयोग देखील लाँच केले. याद्वारे जे विद्यार्थी प्रत्यक्ष शिक्षण घेण्यासाठी शहरात येऊ शकत नव्हते त्यांना ऑनलाइन अभ्यासक्रम देण्यास सुरुवात केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/business/no-money-for-a-pencil-to-rs-12-lakh-salary-a-look-at-khan-sirs-journey-8630067.html|title=No Money For A Pencil To Rs 12 Lakh Salary, A Look At Khan Sir's Journey|date=23 October 2023|website=News18|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240711080604/https://www.news18.com/amp/business/no-money-for-a-pencil-to-rs-12-lakh-salary-a-look-at-khan-sirs-journey-8630067.html|archive-date=11 July 2024|access-date=23 October 2023}}</ref> == वादविवाद == २४ एप्रिल २०२१ रोजी खान यांनी फ्रान्स-पाकिस्तान संबंधांवर एक चित्रफित प्रसारित केली, जी मोठ्या प्रमाणावर सवंग प्रसिद्ध झाली. अनेक मुस्लिम मूलतत्ववादी एक्स (ट्विटर) वापरकर्त्यांनी या चित्रफितीवर टीका केली आणि खान सरांना [[इस्लामोफोबिया|इस्लामोफोबिक]] म्हटले. अनेक जननी त्यांचे रक्षाबंधन साजरे करतानाचे काही फोटो प्रसारित केले आणि खान सरांना हिंदू घोषित केले. यावर त्यांना YouTube वर एका चित्रफिती स्पष्टीकरण द्यावे लागले.<ref name="BBC hindi" /> रेल्वे भरती मंडळाच्या एनटीपीसी परीक्षेवरील हिंसक निदर्शनांच्या संदर्भात २७ जानेवारी २०२२ रोजी पत्रकार नगर पोलिस ठाण्यात खान यांच्यासह विविध खाजगी शिकवणी केंद्रातील सहा शिक्षक आणि इतर १६ जणांविरुद्ध [[प्रथम माहिती अहवाल|एफआयआर]] दाखल करण्यात आला. राजेंद्र नगर टर्मिनलवर झालेल्या हिंसक निदर्शनांमध्ये पोलिसांनी ताब्यात घेतलेल्या काही निदर्शकांच्या जबाबाच्या आधारे एफआयआर नोंदवण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-patna-police-lodged-fir-against-yout-tuber-khan-sir-in-different-sections-bramk-3975935.html|title=RRB-NTPC Protest: जानें पटना में हुए बवाल में कैसे फंसे खान सर, किन धाराओं में दर्ज हुआ FIR|date=27 January 2022|website=News18 हिंदी|language=hi|access-date=27 January 2022|archive-date=2025-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527055948/https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-patna-police-lodged-fir-against-yout-tuber-khan-sir-in-different-sections-bramk-3975935.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/india/report-who-is-khan-sir-the-man-who-allegedly-incited-violence-in-bihar-against-rrb-ntpc-exam-gaya-fir-violence-news-2930554/amp|title=Who is Khan Sir? The man who allegedly incited violence in Bihar against RRB NTPC exam|website=DNA India|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127075420/https://www.dnaindia.com/india/report-who-is-khan-sir-the-man-who-allegedly-incited-violence-in-bihar-against-rrb-ntpc-exam-gaya-fir-violence-news-2930554/amp|archive-date=27 January 2022|access-date=27 January 2022}}</ref> ७ डिसेंबर २०२४ रोजी खान यांनी बीपीएससी पूर्व परीक्षेत केलेल्या बदलांविरुद्धच्या निषेधात भाग घेतला.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Tewary|first=Amarnath|url=https://www.thehindu.com/news/national/bihar/youtuber-faizal-khan-not-arrested-case-against-coaching-institutes-social-media-account-for-spreading-false-news-bihar-police/article68958749.ece|title=YouTuber Faizal Khan not arrested, case against coaching institute's social media account for spreading false news: Bihar Police|date=2024-12-07|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2024-12-07}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय यूट्यूबर]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:शिक्षक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] cw65fo7k1lcvox0no57m6s1s7o755id 0 370255 2677227 2611320 2026-04-03T16:17:07Z सांगकाम्या 6385 /* संदर्भ */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677227 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''डायना ओलेक्सांद्रिव्हना यास्त्रेम्स्का''' ( युक्रेनियन:Даяна Олександрівна; [[१५ मे]], [[इ.स. २०००|२०००]]:ओडेसा, युक्रेन - ) ही एक युक्रेनियन व्यावसायिक [[टेनिस]] खेळाडू आहे. यास्त्रेम्स्काचा युक्रेनमधील तिसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे शहर [[ओदेसा|ओडेसा]] येथे मरीना आणि ओलेक्सांदर यास्त्रेम्स्की यांच्या घरी झाला. <ref name="mom-english">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wtatennis.com/news/1446277/-it-was-really-hard-to-play-dayana-yastremska-on-rising-past-family-trauma|title='It was really hard to play': Dayana Yastremska on rising past family trauma|last=Livaudais|first=Stephanie|date=8 August 2019|website=WTA Tennis|access-date=19 January 2020}}</ref> तिला सहा वर्षांनी लहान असलेली इव्हाना नावची बहीण आहे. <ref name="sister">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tennis.com/pro-game/2020/01/dayana-yastremska-sascha-bajin-wta-adelaide/86885/|title=Adelaide finalist Dayana Yastremska and Sascha Bajin are dreaming big|last=Ubha|first=Ravi|date=16 January 2020|website=Tennis.com|access-date=19 January 2020}}</ref> तिचे वडील व्हॉलीबॉल खेळाडू होते आणि त्यांनी [[ओडेसाचे नगरसेवक]] होते. यास्त्रेम्स्का पाच वर्षांची असताना तिच्या आजोबा इव्हान यांनी तिला टेनिस खेळायला शिकवले. [[चित्र:Yastremska_WMQ18_(25)_(42646514205).jpg|डावे|इवलेसे|२०१८ विम्बल्डन पात्रता फेरीत यास्त्रेम्स्का]] [[युक्रेनवर रशियाचे आक्रमण (२०२२)|२०२२ मध्ये युक्रेनवर झालेल्या रशियन आक्रमणादरम्यान]], यास्त्रेम्स्का २६ फेब्रुवारी रोजी तिची धाकटी बहीण इव्हानासोबत सुरक्षिततेसाठी फ्रान्सला पळून गेली, तिला तिच्या पालकांना तिच्या मूळ गावी [[ओदेसा|ओडेसा]] येथे सोडावे लागले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/ukrainian-tennis-player-yastremska-flees-safety-france-2022-02-27/|title=Ukrainian tennis player Yastremska flees to safety in France|last=Carroll|first=Rory|date=27 February 2022|website=[[Reuters]]|access-date=27 February 2022}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:यास्त्रेम्स्का, डायना}} [[वर्ग:इ.स. २००० मधील जन्म]] [[वर्ग:युक्रेनी महिला टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 6wyu86pz96ecv3apn06zerjlgnttdzd 0 370356 2677309 2676014 2026-04-03T21:50:57Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677309 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''सेनापती “क्रिस” गोपालकृष्णन''' हे एक भारतीय उद्योगपती आहेत आणि अ‍ॅक्सिलर व्हेंचर्सचे अध्यक्ष आहेत, जे एक स्टार्टअप एक्सेलेटर आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.axilor.com/investors/|title=Investors – Axilor Ventures:: Axilor Ventures is an Active Seed Fund|language=en-US|access-date=2021-06-13}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ते [[इन्फोसिस|इन्फोसिसचे]] सह-संस्थापक आहेत, त्यांनी २००७ ते २०११ पर्यंत त्याचे सीईओ आणि व्यवस्थापकीय संचालक आणि २०११ ते २०१४ पर्यंत उपाध्यक्ष म्हणून काम केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.infosys.com/about/management-profiles/gopalakrishnan.html|title=Infosys - S. Gopalakrishnan: Co-founder {{!}} Management Profiles|website=infosys.com|access-date=2021-06-13}}</ref> जागतिक व्यवसाय आणि तंत्रज्ञान विचारसरणीचे नेते म्हणून ओळखले जाणारे, त्यांना संस्थात्मक गुंतवणूकदारांच्या आशियातील शीर्ष कार्यकारी अधिकाऱ्यांच्या पहिल्या क्रमवारीत सर्वोच्च सीईओ (आयटी सेवा श्रेणी) म्हणून निवडण्यात आले आणि २०११ मध्ये कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स एशियाने दुसऱ्या आशियाई कॉर्पोरेट संचालक मान्यता पुरस्कारांच्या विजेत्यांपैकी एक म्हणून निवडले. २०१३-१४ साठी ते भारताच्या सर्वोच्च उद्योग चेंबर कॉन्फेडरेशन ऑफ इंडियन इंडस्ट्री (सीआयआय) चे अध्यक्ष म्हणून निवडले गेले आणि जानेवारी २०१४ मध्ये दावोस येथे झालेल्या वर्ल्ड इकनोमिक फोरम सह-अध्यक्षांपैकी एक म्हणून काम केले. जानेवारी २०११ मध्ये, [[भारत सरकार]] ने गोपालकृष्णन यांना देशातील तिसरा सर्वोच्च नागरिक सन्मान [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] प्रदान केला. क्रिस हे ओकिनावा इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजीच्या बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्समध्ये काम करतात, ते कौन्सिल ऑफ [[भारतीय विज्ञान संस्था|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्सचे]] अध्यक्ष आहेत आणि बंगळुरू येथील इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीच्या बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्सचे अध्यक्ष आहेत. ते कर्नाटक सरकारच्या व्हिजन ग्रुप ऑन इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीचे अध्यक्ष, आरबीआयएच ([[भारतीय रिझर्व बँक|रिज़र्व बँक ऑफ इंडिया]] इनोव्हेशन हब) चे अध्यक्ष आणि सीआयआय सेंटर ऑफ एक्सलन्स इन इनोव्हेशन, एंटरप्रेन्योरशिप अँड स्टार्टअप्स (सीआयईएस) चे अध्यक्ष आहेत. ते श्री चित्रा तिरुनल इन्स्टिट्यूट फॉर मेडिकल सायन्सेस अँड टेक्नॉलॉजी, त्रिवेंद्रमचे अध्यक्ष देखील आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sctimst.ac.in/About%20SCTIMST/Governing%20Body|title=SCTIMST Governing Body}}</ref> क्रिस हे इतिहासा रिसर्च अँड डिजिटलचे अध्यक्ष आहेत जे भारतीय आयटी उद्योगाचा इतिहास <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://itihaasa.com/|title=itihaasa.com}}</ref> मायक्रोसाइट म्हणून प्रकाशित करतात तसेच भारतातील औद्योगिक आणि शैक्षणिक संशोधनावरील अहवाल देखील प्रकाशित करतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://itihaasa.com/|title=Home {{!}} Itihaasa|website=itihaasa.com|access-date=2021-06-13}}</ref> ते ''अगेन्स्ट ऑल ऑड्स - द आयटी स्टोरी ऑफ इंडियाचे'' सह-लेखक आहेत. क्रिस मेंदू विज्ञान, वृद्धत्वाशी संबंधित विकारांवरील संशोधनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी तसेच स्टार्ट-अप्स आणि स्टार्ट-अप इकोसिस्टममध्ये गुंतवणूक करतात. प्रतिक्षा ट्रस्ट हा त्यांचा कुटुंबाचा परोपकार आहे आणि प्रतिति ही त्यांची गुंतवणूक शाखा आहे. क्रिसने मद्रास येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमधून फिजिक्स एंड कंप्यूटर साइंस मास्टर्स डिग्री घेतली आहे. क्रिस हे [https://www.inae.in/wp-content/uploads/2021/12/Award-Booklet-2021.pdf इंडियन नॅशनल अकादमी ऑफ इंजिनिअर्स (INAE) चे फेलो] आणि इन्स्टिट्यूशन ऑफ इलेक्ट्रॉनिक्स अँड टेलिकम्युनिकेशन इंजिनिअर्स (IETE) चे मानद फेलो आहेत. ९ ऑक्टोबर २०२४ रोजी प्रकाशित झालेल्या फोर्ब्सच्या भारतातील १०० श्रीमंत उद्योजकांच्या यादीनुसार, सेनापती गोपालकृष्णन हे ४.३५ अब्ज डॉलर्सच्या एकूण संपत्तीसह ७३ व्या क्रमांकावर आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/lists/india-billionaires/|title=India's 100 Richest|website=[[Forbes]]}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन == गोपालकृष्णन यांचा जन्म ५ एप्रिल १९५५ रोजी केरळमधील [[तिरुवनंतपुरम|तिरुअनंतपुरम]] येथे झाला. त्यांनी सरकारी मॉडेल बॉईज हायर सेकेंडरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले. त्यांनी १९७७ मध्ये भौतिकशास्त्रात एम.एससी. आणि १९७९ मध्ये संगणक विज्ञानात एम.टेक. पदवी प्राप्त केली, दोन्हीही [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (चेन्नई)|आयआयटी मद्रास मधून]] . त्यांनी १९७९ मध्ये पटनी कंप्यूटर सिस्टम्स, मुंबई येथे सॉफ्टवेअर अभियंता म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. * * कर्नाटक सरकारच्या आयटीवरील व्हिजन ग्रुपचे अध्यक्ष * कन्फेडरेशन ऑफ़ इंडियन इंडस्ट्रीज़ अध्यक्ष (२०१३-१४) * दावोस येथे झालेल्या वर्ल्ड इकनोमिक फोरम सह-अध्यक्ष (२०१४) * संयुक्त राष्ट्रांच्या ग्लोबल कॉम्पॅक्ट बोर्डाचे सदस्य (२०१२-१५) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.infosys.com/newsroom/features/2012/kris-un-global-compact-board.html|title=Infosys - Kris Gopalakrishnan in the UN Global Compact Board|website=infosys.com|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613061459/https://www.infosys.com/newsroom/features/2012/kris-un-global-compact-board.html|url-status=dead}}</ref> * भारताच्या गैर-वैयक्तिक डेटा प्रशासन समितीचे अध्यक्ष * रिझर्व्ह बँक इनोव्हेशन हबचे पहिले अध्यक्ष <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/fintech/kris-gopalakrishnan-appointed-first-chairperson-of-reserve-bank-innovation-hub/79261673|title=Kris Gopalakrishnan appointed first chairperson of Reserve Bank Innovation Hub - ET BFSI|last=ETBFSI.com|website=ETBFSI.com|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref> * CII सेंटर ऑफ एक्सलन्स फॉर इनोव्हेशन, एंटरप्रेन्योरशिप अँड स्टार्ट-अप्सचे अध्यक्ष <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cii.in/startup-centre.aspx|title=CII Start up Centre|website=cii.in|access-date=2021-06-13}}</ref> आणि CII स्टार्ट-अप कौन्सिलचे माजी अध्यक्ष <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cii.in/PressreleasesDetail.aspx?enc=/q61PNgZtRqYhfP4GujvP9sU0QCQ9aWOpiIGTGX+Jg0=|title=CII|website=cii.in|access-date=2021-06-13}}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान == * २०११ मध्ये, [[भारत सरकार|भारत सरकारने]] त्यांना [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] देऊन सन्मानित केले जे भारतातील तिसरे सर्वोच्च नागरिक सन्मान आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|title=Press Information Bureau|website=pib.gov.in|access-date=2021-06-13}}</ref> * २०१९ मध्ये केरळ विद्यापीठाने मानद डॉक्टरेट प्रदान केली <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/ku-to-confer-honorary-doctorates-on-narlikar-kris-gopalakrishnan/article29185917.ece|title=KU to confer honorary doctorates on Narlikar, Kris Gopalakrishnan|date=2019-08-21|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2021-06-13}}</ref> * थिंकर्स ५० (२००९) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.infosys.com/newsroom/features/2009/kris-gopalakrishnan-thinkers50.html|title=Infosys - Kris Gopalakrishnan recognized as a Global Business Thinker|website=infosys.com|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613061458/https://www.infosys.com/newsroom/features/2009/kris-gopalakrishnan-thinkers50.html|url-status=dead}}</ref> == परोपकार == === भारतातील संशोधन आणि उद्योजकतेला पाठिंबा === अ‍ॅक्सिलर व्हेंचर्सच्या माध्यमातून, क्रिसने असंख्य स्टार्टअप्स आणि व्हेंचर फंड्समध्ये गुंतवणूक केली आहे. त्यांनी त्यांच्या संपत्तीचा काही भाग - फोर्ब्सच्या मते, ३० मे २०२३ पर्यंत, अंदाजे $२.९ अब्ज, आरोग्य संशोधन, विशेषतः मेंदू विज्ञान तसेच समाजावर थेट परिणाम करणाऱ्या तंत्रज्ञान-चालित नवोपक्रमांसाठी वापरला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbesindia.com/article/take-one-big-story-of-the-day/why-kris-gopalakrishnan-is-spending-hundreds-of-crores-to-study-the-human-brain/85249/1|title=Why Kris Gopalakrishnan is Spending Hundreds of Crores to Study the Human Brain}}</ref> क्रिस खालील क्षेत्रांमध्ये विविध सरकारी समित्या/संस्था आणि परोपकारी उपक्रमांमधील त्यांच्या नेतृत्वाच्या भूमिकांद्वारे अनेक भारत-केंद्रित उपक्रमांना पाठिंबा आणि मार्गदर्शन करत आहेत: === ब्रेन साइंस एंड कंप्यूटर साइंस === क्रिस यांनी [[बंगळूर|बंगळुरूमधील]] [[भारतीय विज्ञान संस्था|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स]] येथे सेंटर फॉर ब्रेन रिसर्च विकसित करण्यासाठी ₹225 [[१,००,००,००० (संख्या)|कोटींचे]] योगदान दिले आहे. १०५ वर्षे जुन्या या संस्थेला एखाद्या व्यक्तीकडून मिळालेल्या सर्वात मोठ्या परोपकारी देणगीचे ते दाता आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Infosys-co-founder-gives-IISc-Rs-225-crore/articleshow/29621344.cms|title=Infosys co-founder gives IISc Rs 225 crore {{!}} India News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=Jan 31, 2014|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref> त्यांनी आयआयएससी बेंगळुरू आणि [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (चेन्नई)|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी मद्रास]], [[चेन्नई]] येथे न्यूरोकॉम्प्युटिंग आणि डेटा सायन्समध्ये प्रतिष्ठित व्हिजिटिंग चेअर्स स्थापन करण्यासाठी अतिरिक्त कोटींचे योगदान दिले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2015/jun/23/infosys-co-founder-sets-up-3-chairs-at-iisc-with-rs-10-crore-corpus-773232.html|title=Infosys Co-founder Sets Up 3 Chairs at IISc With Rs 10 Crore Corpus|date=23 June 2015|website=The New Indian Express|access-date=2021-06-13}}</ref> आयआयटी मद्रासमध्ये गोपालकृष्णन यांनी निधी दिलेला आणखी एक प्रकल्प म्हणजे "सुधा गोपालकृष्णन ब्रेन सेंटर", जो जगातील अशा प्रकारचा पहिला प्रकल्प असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे. हे केंद्र मेंदूचे सेल्युलर-स्तरीय प्रतिमा मॅपिंग करत आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbesindia.com/article/take-one-big-story-of-the-day/why-kris-gopalakrishnan-is-spending-hundreds-of-crores-to-study-the-human-brain/85249/1|title=Why Kris Gopalakrishnan is Spending Hundreds of Crores to Study the Human Brain}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://acr.iitm.ac.in/iitm_in_news/iit-madras-launches-sudha-gopalakrishnan-brain-centre-to-map-human-brains-at-cellular-level/|title=Office of Alumni & Corporate Relations}}</ref> क्रिस हे भारताच्या ₹3,660 कोटींच्या सायबर-फिजिकल सिस्टम टेक्नॉलॉजीजवरील राष्ट्रीय मिशनच्या गव्हर्निंग बोर्डाचे अध्यक्ष आहेत, जे सीपीएस आणि संबंधित तंत्रज्ञानाशी संबंधित २५ केंद्रांच्या स्थापनेचे निरीक्षण करत आहे. === आरोग्यसेवा === क्रिसने श्रीनिवासपुरा एजिंग न्यूरो सेनेसेन्स अँड कॉग्निशन स्टडी <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehansindia.com/editors-desk/gene-mapping-project-can-transform-countrys-healthcare-604235|title=Gene-mapping project can transform country's healthcare|last=India|first=The Hans|date=2020-02-11|website=thehansindia.com|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref> आणि जीनोमइंडिया, हा संपूर्ण भारतातील एक उपक्रम आहे जो भारतातील प्रतिनिधी लोकसंख्येतील १०,००० व्यक्तींच्या संपूर्ण जीनोम सिक्वेन्सिंगवर लक्ष केंद्रित करतो, याद्वारे भारतात वृद्धत्व संशोधनाला चालना दिली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.iisc.ac.in/events/genomeindia-initiative-launched-to-unlock-indias-dna/|title=Indian Institute of Science|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref> ते कर्नाटकातील बंगळुरू येथील नॅशनल सेंटर फॉर बायोलॉजिकल सायन्सेस येथे स्टेम सेल्स वापरून मेंदू विकारांमध्ये शोध घेण्यासाठी एक्सीलरेटर प्रोग्रामला देखील पाठिंबा देत आहेत. ते भारतातील नाविन्यपूर्ण आरोग्यसेवा मॉडेल तयार करणारे एक ना-नफा संस्था असलेल्या स्वस्थ डिजिटल हेल्थ फाउंडेशनच्या मंडळावर आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.swasth.app/team|title=Swasth.app|website=Swasth.app|language=en|access-date=2021-06-13}}{{मृत दुवा|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == हेल्थ केयर == क्रिस यांनी गोपालकृष्णन - एनटीयू प्रेसिडेंशियल पोस्टडॉक्टरल फेलोशिपची स्थापना केली, जी इंडस्ट्री ४.० स्मार्ट सिटीजवर केंद्रित होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-narendra-modi-visits-ntu-in-singapore-interacts-with-students/articleshow/64414091.cms|title=PM Modi Singapore visit: PM Narendra Modi visits NTU in Singapore, interacts with students {{!}} India News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=Jun 1, 2018|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref> ते भारतातील तरुण संशोधकांना आयआयएससी येथे प्रतीक्षा ट्रस्ट यंग इन्व्हेस्टिगेटर्स अवॉर्ड, आयसीटीएस येथे क्वांटिटेटिव्ह सिस्टम्स बायोलॉजीवरील हिवाळी शाळांसाठी प्रतीक्षा ट्रस्ट शिष्यवृत्ती आणि प्रवास अनुदान आणि आयआयटी मद्रास येथे यंग फॅकल्टी रिकग्निशन अवॉर्ड आणि ट्रॅव्हल ग्रँट्सद्वारे पाठिंबा देतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.iisc.ac.in/events/lectures-by-pratiksha-trust-young-investigators/|title=Indian Institute of Science|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.icts.res.in/program/qsb2019|title=ICTP - ICTS Winter School on Quantitative Systems Biology|date=|publisher=ICTS|access-date=2022-09-30}}</ref> क्रिसने ऑगस्ट २०१७ मध्ये आयआयटी मद्रास येथे गोपालकृष्णन-देशपांडे सेंटर फॉर इनोव्हेशन अँड एंटरप्रेन्योरशिपची स्थापना केली. या केंद्राच्या माध्यमातून जागतिक दर्जाच्या नवोपक्रम आणि उद्योजकतेद्वारे भारतीय शैक्षणिक संस्थांकडे असलेल्या वैज्ञानिक व तांत्रिक ज्ञानाच्या संपूर्ण क्षमतेचा उपयोग करून भारतीय समाजातील समस्या सोडवण्याचा उद्देश आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://gdc-iitm.org/pages/our-vision|title=GDC - Gopalakrishnan-Deshpande Centre for Innovation and Entrepreneurship|website=gdc-iitm.org|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613061459/http://gdc-iitm.org/pages/our-vision|url-status=dead}}</ref> नांदी फाउंडेशन<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.naandi.org/board-of-directors/|title=Naandi|website=naandi.org|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613061458/https://www.naandi.org/board-of-directors/|url-status=dead}}</ref> आणि सेंटर फॉर कलेक्टिव्ह डेव्हलपमेंट सारख्या कार्यक्रमांद्वारे क्रिस शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेचे संगोपन करण्यास मदत करतात. त्यांनी अनेक मनोरंजक इतिहास प्रकल्पांना पाठिंबा दिला आहे जसे की itihaasa.com द्वारे ''हिस्ट्री ऑफ़ इंडियन आईटी'' आणि [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (गांधीनगर)|आयआयटी गांधीनगर]] येथे ''हिस्ट्री ऑफ़ मैथेटिक्स इन इंडिया'' संशोधन प्रकल्प.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sites.iitgn.ac.in/homi/|title=Home|website=sites.iitgn.ac.in|access-date=2021-06-13}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:केरळमधील शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:व्यापार व उद्योगातील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] idhfs2518xn6tbcstenjxaqi80j9fnq 0 374229 2677324 2631978 2026-04-04T00:09:23Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677324 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Fox_by_Lely_2.jpg|इवलेसे|क्वेकर पंथाचा संस्थापक जॉर्ज फॉक्स]] '''क्वेकर''' हे '''रिलिजियस सोसायटी ऑफ फ्रेंड्सशी''' तथा '''सोसायटी ऑफ फ्रेंड्स''' या ख्रिश्चन संघटनेचे सदस्य आहेत. क्वेकर हा ऐतिहासिकदृष्ट्या [[प्रोटेस्टंट पंथ|प्रोटेस्टंट ख्रिश्चन]] पंथांचा गट आहे. [[बायबल]]<nowiki/>मधील जॉनच्या पुस्तकातील १५व्या अध्यायातील १४व्या श्लोकातून प्रेरणा घेत हे एकमेकांना ''मित्र'' म्हणून संबोधतात. या पंथाचे संस्थापक [[जॉर्ज फॉक्स]] यांनी त्यांच्यावर चाललेल्या एका खटल्यादरम्यान न्यायाधीशाला ''देवाच्या अधिकारासमोर (भीती किंवा आदराने) कांप (क्वेक)'' असे सांगितले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wcfriendschurch.org/friends-quakers|title=Where Did the Names "Quaker" and "Friends" Come From?|publisher=Walnut Creek Friends Church|language=English|access-date=21 June 2024|quote=They called themselves 'Friends' because of the words of Jesus recorded in John 15:14, 'You are my friends, if you do what I command you.' The early Friends were Christians who believed they could live like Jesus because Jesus lived in them. The name 'Quaker' was applied to the early Friends by their critics. The early Friends were so aware of the presence of God among them that they sometimes trembled with excitement. Upon being threatened by a judge to 'quake' before the authority of his court, George Fox told him to quake before the authority of God.}}</ref> ''प्रत्येक मानवाच्या आत्मप्रकाशाद्वारे देवाची साक्ष सर्वांना देणे'' ही क्वेकर पंथाचे मुख्य ध्येय आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/georgefoxsjourn00nicogoog#page/n245|title=George Fox's Journal|last=Fox|first=George|date=1903|publisher=Isbister and Company Limited|pages=215–216|quote=This is the word of the Lord God to you all, and a charge to you all in the presence of the living God; be patterns, be examples in all your countries, places, islands, nations, wherever you come; that your carriage and life may preach among all sorts of people and to them: then you will come to walk cheerfully over the world, answering that of God in every one; whereby in them ye may be a blessing, and make the witness of God in them to bless you: then to the Lord God you will be a sweet savour, and a blessing.}}</ref> <ref name="Charles2015">{{स्रोत पुस्तक|title=Systematic Theology|last=Hodge|first=Charles|date=12 March 2015|publisher=Delmarva Publications, Inc.|page=137|language=en|quote=This spiritual illumination is peculiar to the true people of God; the inward light, in which the Quakers believe, is common to all men. The design and effect of the "inward light" are the communication of new truth, or of truth not objectively revealed, as well as the spiritual discernment of the truths of Scripture. The design and effect of spiritual illumination are the proper apprehension of truth already speculatively known. Secondly. By the inner light the orthodox Quakers understand the supernatural influence of the Holy Spirit, concerning which they teach, – (1.) That it is given to all men. (2.) That it not only convinces of sin, and enables the soul to apprehend aright the truths of Scripture, but also communicates a knowledge of 'the mysteries of salvation.' ... The orthodox Friends teach concerning this inward light, as has been already shown, that it is subordinate to the Holy Scriptures, inasmuch as the Scriptures are the infallible rule of faith and practice, and everything contrary thereto is to be rejected as false and destructive.}}</ref> क्वेकरांमध्ये कोणीही धर्मगुरू होऊ शकतो. ही परंपरा [[पीटरचा पहिला संदेश|पीटरच्या पहिल्या पत्रा]]<nowiki/>वर आधारित आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://qfp.quaker.org.uk/chapter/11/|title=Membership {{!}} Quaker faith & practice|website=qfp.quaker.org.uk|access-date=9 January 2018}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bym-rsf.org/publications/fandp/11worship.html|title=Baltimore Yearly Meeting Faith & Practice|date=August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413213340/http://www.bym-rsf.org/publications/fandp/11worship.html|archive-date=13 April 2012}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://quakers-belux.org/that-of-god-in-everyone/|title='That of God' in every person|publisher=Quakers in Belgium and Luxembourg}}</ref> क्वेकर हा एक पंथ नसून त्यात [[इव्हँजेलिकल फ्रेंड्स चर्च इंटरनॅशनल|इव्हँजेलिकल]] तसेच धर्माचे पावित्र्य राखण्यासाठी झटणारे, उदारमतवादी तसेच पारंपारिक लेखनावर विश्वास असलेले उप-पंथही आहेत. क्वेकरामध्ये [[निरिश्वरवादी क्वेकर|निरिश्वरवादी]] सुद्धा आहेत. क्वेकर इतर ख्रिश्चन व इतर धार्मिक परंपरांमधील पदाधिकार टाळतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://quakertheology.org/ministers-1.htm|title=The Trouble With 'Ministers'|last=Fager|first=Chuck|website=quakertheology.org|access-date=9 January 2018}}</ref> २०१७ मध्ये, अंदाजे ३७७,५५७ क्वेकर होते, त्यापैकी ४९% [[आफ्रिका|आफ्रिकेत]] तर २२% [[उत्तर अमेरिका|उत्तर अमेरिकेत]] होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://fwccawps.org/wp-content/uploads/2017/10/fwccworldmap2017.pdf|title=FWCC World Map 2017|date=July 2017|website=FWCC-AWPS|access-date=August 1, 2024}}</ref> [[चित्र:William_Penn_at_22_1666.jpg|डावे|इवलेसे|पेनसिल्व्हेनिया आणि वेस्ट जर्सीचा संस्थापक विल्यम पेन त्याच्या तरुण वयात]] [[चित्र:1688_germantown_petition_table.jpg|अल्ट=|इवलेसे|१६८८ मध्ये [[जर्मनटाउन (फिलाडेल्फिया)|फिलाडेल्फियामधील जर्मनटाउन]] येथील या टेबलावर क्वेकर आणि [[मेननाइट]] पंथांनी गुलामगिरीचा निषेध केला]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em|refs=<ref name=GeorgeFoxsJournal>{{Cite book |title=George Fox: An Autobiography (George Fox's Journal) |year=1694 |author=George Fox |url=http://www.strecorsoc.org/gfox/title.html |access-date=7 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926224431/http://www.strecorsoc.org/gfox/title.html |archive-date=26 September 2007 |url-status=dead }}</ref> <!-- <ref name=Abramson1994>{{Cite book |title=We, The Jury |last=Abramson |first=Jeffrey |year=1994 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=0-674-00430-2 |pages=68–72}}</ref> <ref name=AISecretariatArchives>{{Cite web |url=http://www.iisg.nl/archives/en/files/a/10739035full.php |title=Amnesty International Secretariat Archives |publisher=International Institute of Social History}}</ref> <ref name=Voltaire>{{Cite book |url=http://www.voltaire-integral.com/Html/12/04ess140.html |title=Essai sur les moeurs (in French) |author=Voltaire |chapter=Chapter 136: Suite de la religion d'Angleterre |year=1756}}</ref> --> <!-- <ref name="Claridge1838"> {{Cite book |chapter=Selections from the Memoirs of Richard Claridge |title=including His Reasons for refusing to pay Steeple-House and Warden's Rates and Tithes. Addressed to his Neighbours |url=https://archive.org/details/selectionsfromm00clargoog |author=Richard Claridge |author2=Posthumous publication |author3=anonymous editor |year=1838| publisher=John Harrison|location=Manchester| page=n6 in electronic page field |access-date=3 January 2010}} Full text at Internet Archive (archive.org)</ref> <ref name=Fager>{{Cite web|url=http://www.quaker.org/quest/ministers-1.htm|title=The Trouble with 'Ministers'|author=[[Chuck Fager]]}}</ref> <ref name=FloridaStatutes741.07>{{Cite web |url=http://www.nationalnotary.org/userimages/florida.pdf |title=Florida Statutes: 741.07 Persons authorized to solemnize matrimony) |date=20 October 2006}}</ref> --> <ref name=Hollowell1870>{{Cite book |title=The Quakers in New England: An Essay |year=1870 |first=Richard Price |last=Hollowell |page=26 |url=https://books.google.com/books?id=6IOQcwb7xTYC |publisher=Merrihew & Son, Printers}}</ref> <ref name="makingmuslimquaker">{{cite magazine|first =Brett|last= Miller-White |date=2004|url=http://www.quaker.org/quest/issue-10-muslim-white-01.htm |title=The Journeyman&nbsp;– The Making of a Muslim Quaker|archive-url=https://web.archive.org/web/20070718131342/http://www.quaker.org/quest/issue-10-muslim-white-01.htm |archive-date=18 July 2007 |magazine=Quaker Theology|volume= 10}}</ref> <ref name="mindfulquaker">Brown, Valerie (2006), ''The Mindful Quaker''.</ref> <!-- <ref name="Penn&Claridge1817"> {{Cite book |title=Extracts from The Writings of William Penn & Richard Claridge, on the Death and Sufferings of Our Lord Jesus Christ |url=https://archive.org/details/extractsfromwri00clargoog |author=William Penn & Richard Claridge|author2=Posthumous publication |author3=anonymous editor |year=1817| publisher=William and Samuel Graves |location=London| page=n6 in electronic page field |access-date=3 January 2010}} Full text at Internet Archive (archive.org)</ref> <ref name="PH377">#377, Pendle Hill, 2005</ref> --> <ref name="PeningtonLetter">{{Cite web |url=http://www.qhpress.org/texts/penington/letter40.html |title=Isaac Penington to Thomas Walmsley (1670) |publisher=Quaker Heritage Press |access-date=2 May 2010}}</ref> <!-- <ref name="praise2009">{{Cite news |author=Editorial |title=In praise of... the Quakers |newspaper=[[The Guardian]] |date=31 July 2000 |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/aug/01/in-praise-of-the-quakers |access-date=12 November 2014}}</ref> --> <ref name="QinGB">{{Cite book |title=Quaker faith & practice |edition=3rd |author=Britain Yearly Meeting |url=http://www.quaker.org.uk/qfp |isbn=0-85245-306-X |year=1999 |publisher=Yearly Meeting of the Religious Society of Friends (Quakers) in Britain |location=London}}</ref> <ref name="quakerfinder">{{Cite web |url=http://www.quakerfinder.org/ |title=Quaker Finder |publisher=Friends General Conference |access-date=26 July 2009}}</ref> <ref name=QuakerTestimonies2005>{{Cite book |title=Living What We Believe: Quaker Testimonies: a way of living faithfully (leaflet) |author=Testimonies Committee of [[Quaker Peace and Social Witness]] |year=2005}}</ref> <!--<ref name=BYMSubjectGuides>{{Cite web |url=http://www.quaker.org.uk/subject-guides |title=Library of the Society of Friends Subject Guides |publisher=[[Britain Yearly Meeting]]}}</ref> --> <ref name=QuakersinScotland>{{Cite web |url=http://www.quakerscotland.org/businessmeetings |title=Guide to Quaker Business Meetings |date=5 March 2007 |publisher=Quakers in Scotland}}</ref> <ref name="QWRC-intro">{{Cite report |url=http://www.quaker.org.uk/files/ymg-2009-epistles-and-testimonies.pdf |title=Epistles & testimonies: compiled for Yearly Meeting Gathering to be held 25 July–1 August 2009 at the University of York |page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726194444/http://www.quaker.org.uk/files/ymg-2009-epistles-and-testimonies.pdf |archive-date=26 July 2011 |contribution=Introduction from Quaker World Relations Committee}}</ref> <!-- Removed 18 Dec 11 <ref name="Rush2002">David Rush (2002) [http://www.universalistfriends.org/rush.html They Too Are Quakers: A Survey of 199 Nontheist Friends] ''The Woodbrooke Journal'', 11 (Winter)</ref> --> <ref name="testimonies">{{Cite web |url=http://www.quaker.org.uk/sites/default/files/Quaker%20Testimonies%20leaflet.pdf |title=Quaker Testimonies leaflet |publisher=[[Britain Yearly Meeting]] |access-date=19 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115151224/http://www.quaker.org.uk/sites/default/files/Quaker%20Testimonies%20leaflet.pdf |archive-date=15 January 2016 |url-status=dead}}</ref> <ref name="Wilburite-Gurneyite">{{Cite web |url=http://www.snowcamp.org/shocf/ |title=A short history of Conservative Friends |author=anonymous |access-date=2025-11-28 |archive-date=2017-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019000544/http://www.snowcamp.org/shocf/ |url-status=dead }}</ref> *[www.maison-quaker-congenies.org/] *[http://congenies.canalblog.com]}} [[वर्ग:क्वेकर पंथ]] [[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]] [[वर्ग:चर्च ऑफ इंग्लंड]] 4kx9hnaxbw8dv4ncmi4vmpivh9q4ps7 0 374558 2677468 2675837 2026-04-04T09:33:27Z संतोष गोरे 135680 2677468 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''धुरंधर''' हा २०२५ चा [[हिंदी भाषा|हिंदी भाषेतील]] साहस मारधाड [[हेरपट]] आहे. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन आणि लेखन [[आदित्य धर]] यांचे असून धर हे सह-निर्माते देखील हे. [[ज्योती देशपांडे]], आदित्य धर आणि लोकेश धर यांनी जिओ स्टुडिओज आणि बी६२ स्टुडिओजच्या बॅनरखाली याची निर्मिती केली आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अक्षय खन्ना]], [[आर. माधवन]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], सारा अर्जुन आणि [[राकेश बेदी]] यांच्या प्रमुख भूमिका असून [[मानव गोहिल]], दानिश पांडोर, सौम्या टंडन, [[गौरव गेरा]] आणि नवीन कौशिक यांनी सहाय्यक भूमिकेत काम केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/content/dhurandhar-release-date-cast-characters-true-story-and-everything-else-you-need-to-know|title=Dhurandhar release date, cast, characters, true story and everything else you need to know|last=Ray|first=Sanjana|date=19 November 2025|website=GQ India|language=en-IN|access-date=29 November 2025}}</ref> हा चित्रपट भू-राजकीय तणाव आणि भारताच्या [[संशोधन आणि विश्लेषण विभाग]] अर्थात रॉ द्वारे चालवल्या जाणाऱ्या गुप्त कारवायांवर आधारित आहे. हा चित्रपट भारत पाकिस्तान मधील भूतपूर्व घटनांपासून प्रेरित आहे. विशेषतः ऑपरेशन लियारी, [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२००८ मधील मुंबई हल्ला]], टोळ्या आणि गुन्हेगारी गटांवरील कारवाईशी संबंधित घटनांपासून याची निर्मिती करण्यात आली आहे.<ref name=":0">{{स्रोत बातमी|url=https://www.firstpost.com/explainers/dhurandhar-movie-operation-lyari-pakistan-crackdown-gangs-13952441.html|title=Inside Operation Lyari, Pakistan’s crackdown on gangs, which inspired Ranveer Singh’s ‘Dhurandhar'|date=20 November 2025|work=[[First Post]]|access-date=29 November 2025}}</ref> हा आतापर्यंत बनवलेल्या सर्वात मोठ्या भारतीय चित्रपटांपैकी एक असून याची लांबी सुमारे २१४ मिनिटांची आहे. त्यानंतरचा चित्रपट, ''धुरंधर: भाग २ - रिव्हेंज'', १९ मार्च २०२६ रोजी प्रदर्शित होणार आहे.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05|title=Dhurandhar hits theatres: Second part of Ranveer's film to release on this date|website=India Today|access-date=5 December 2025}}</ref> == कलाकार == * [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जसकीरत सिंग रंगी च्या भूमिकेत * [[अक्षय खन्ना]] - रेहमान डकैतच्या भूमिकेत * [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल, आयबीचे संचालक ( जित डोवाल यांच्यावर आधारित ) * [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बालच्या भूमिकेत , ISI (इलियास काश्मिरीवर आधारित) * [[संजय दत्त]] - एसपी चौधरी असलम च्या भूमिकेत * [[सारा अर्जुन]] - जमीलची मुलगी यालिना जमालीच्या भूमिकेत * [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली म्हणून * [[नवीन कौशिक]] - डोंगा च्या भूमिकेत * [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल, आयबीचे उपसंचालक च्या भूमिकेत * [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच, रहमानचा चुलत भाऊ आणि सेकंड-इन-कमांड च्या भूमिकेत * [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम च्या भूमिकेत * [[राज झुत्शी]] - जनरल शमशाद हसनच्या भूमिकेत * [[सौम्या टंडन]] - रहमानची पत्नी उल्फतच्या भूमिकेत * [[बिमल ओबेरॉय]] - शिरानी, बलुच युनायटेड फोर्स (BUF) चे नेते म्हणून * [[आसिफ अली हैदर खान]] - बाबू डकैतच्या भूमिकेत * [[मधुरजीत सरगी]] - प्रभनीत सिंगच्या भूमिकेत * [[मुस्तफा अहमद]] - रिझवान शाह च्या भूमिकेत म्हणून * [[उदयबीर संधू]] - गुरबाज सिंग "पिंडा" च्या भूमिकेत * [[गितिक्का गंजू धर]] - शबनम च्या भूमिकेत * [[उमर नावेद]] - निर्बान झयान च्या भूमिकेत * [[रूहल्लाह गाझी]] - सियाही च्या भूमिकेत * [[आदित्य उप्पल]] - एएसपी ओमर हैदर (ओमर शाहिद हमीदवर आधारित) * [[सौरव खुराना]] - बाबा लाडला/बबला च्या भूमिकेत * [[सुनील शर्मा]] - शौकत च्या भूमिकेत * [[अझिंक्या मिश्रा]] - फैजल बलोच, रेहमानचा धाकटा मुलगा * [[हिटुल पुजारा]] - रहमानचा मोठा मुलगा नईम बलोचच्या भूमिकेत * [[अश्विन धर]] अर्शद पप्पूच्या भूमिकेत * [[अभय अरोरा]] - यासिर अराफत च्या भूमिकेत * [[दानिश इक्बाल]] - दाऊद इब्राहिमच्या भूमिकेत * [[अंकित सागर]] - जावेद खानानीच्या भूमिकेत * [[मुश्ताक नाईक]] - अल्ताफ खानानीच्या भूमिकेत * [[विनोद थरानी]] - आझम चीमा च्या भूमिकेत * [[फैज खान]] - साजिद मीरच्या भूमिकेत * [[संजय मेहता]] - अब्दुल भुट्टोवीच्या भूमिकेत * कार्ल अँड्र्यू हार्टे - डेव्हिड हेडलीच्या भूमिकेत * [[दलविंदर सैनी]] - अजमल कसाबच्या भूमिकेत * [[अकैशा वत्स]] - उझैरच्या पत्नीच्या भूमिकेत * [[भाषा सुंबळी]] - वीणा च्या भूमिकेत * [[विजेंदर सिंग]] - अमरजित सिंग ब्रारच्या भूमिकेत * गुरलाल संधू - बलविंदर संधूच्या भूमिकेत * [[विवेक सिन्हा]] - जहूर मिस्त्री / जाहिद अखुंद च्या भूमिकेत * [[राजेश सांगवान]] - इब्राहिम अथरच्या भूमिकेत * [[मशहूर अमरोही]] - नवाब शफीकच्या भूमिकेत (नवाज शरीफवर आधारित) * संजय मेहंदीरत्ता - आकिब अली जरवारी (आसिफ अली झरदारी यांच्यावर आधारित) * [[आकाश खुराणा]] - देवव्रत कपूर, परराष्ट्र मंत्री (जसवंत सिंग यांच्यावर आधारित) * [[अली रझा नामदार]] - केएस भुल्लर, R&AW चे विशेष सचिव (एएस दुलत यांच्यावर आधारित) * [[हिमांशू गोखानी]] - DGP प्रशांत कुमार , उत्तर प्रदेश पोलिस म्हणून * [[सिद्धार्थ भारद्वाज]] - बळवंतच्या भूमिकेत * [[रजत अरोरा]] - मुक्का च्या भूमिकेत * [[गुरसेवक सिंग]] - लस्सानच्या भूमिकेत * [[क्रिस्टल डिसूझा]] - "शरारत" गाण्यात नर्तकीच्या भूमिकेत क्रिस्टल डिसूझा * [[आयेशा खान]] -‘शरारत’ गाण्यातील नृत्यांगना   == निर्मिती == जुलै २०२४ मध्ये [[रणवीर सिंग]] यांनी आपल्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर या चित्रपटाची अधिकृत घोषणा केली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref> डिसेंबर २०२४ मध्ये याचे शीर्षक ''धुरंधर'' असल्याचे जाहीर करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/content/dhurandhar-release-date-cast-characters-true-story-and-everything-else-you-need-to-know|title=Dhurandhar release date, cast, characters, true story and everything else you need to know|last=Ray|first=Sanjana|date=19 November 2025|website=GQ India|language=en-IN|access-date=29 November 2025}}</ref> हा चित्रपट वास्तविक जीवनातील घटना, भू-राजकीय संघर्ष आणि [[संशोधन आणि विश्लेषण विभाग|रॉ]] च्या गुप्त कारवायांपासून प्रेरित असल्याचे सांगितले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/aditya-dhars-untitled-film-starring-ranveer-singh-sparks-speculation-inspired-real-world-events|title=Aditya Dhar's untitled film starring Ranveer Singh sparks speculation about being inspired by real-world events|date=17 March 2025|website=Bollywood Hungama|access-date=17 March 2025}}</ref> हा चित्रपट पाकिस्तानातील [[कराची]] येथील ल्यारी भागात स्थानिक टोळ्या आणि गुन्हेगारी सिंडिकेटविरुद्ध पाकिस्तान सरकारच्या नेतृत्वाखालील कारवाई "ऑपरेशन ल्यारी"वर आधारित आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ranveer-singh-dhurandhar-brings-to-focus-lyari-past-of-political-crime-nexus-2827615-2025-11-28|title=Ranveer Singh's Dhurandhar brings to focus Lyari's past of political-crime nexus|website=[[India Today]]|access-date=28 November 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/aditya-dhars-untitled-film-starring-ranveer-singh-sparks-speculation-inspired-real-world-events|title=Aditya Dhar's untitled film starring Ranveer Singh sparks speculation about being inspired by real-world events|date=17 March 2025|website=Bollywood Hungama|access-date=17 March 2025}}</ref> जुलै २०२४ मध्ये, [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[अक्षय खन्ना]] आणि [[अर्जुन रामपाल]] यांच्यासोबत रणवीर सिंग यांना मुख्य भूमिकेसाठी निवडण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/content/dhurandhar-release-date-cast-characters-true-story-and-everything-else-you-need-to-know|title=Dhurandhar release date, cast, characters, true story and everything else you need to know|last=Ray|first=Sanjana|date=19 November 2025|website=GQ India|language=en-IN|access-date=29 November 2025}}</ref> ऑक्टोबर २०२४ मध्ये, सिंग यांच्यासोबत सारा अर्जुनला अभिनेत्री म्हणून निवडण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref> सिंग रॉ एजंटची भूमिका साकारत आहे, तर माधवन [[भारताचे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार]] [[अजित डोवाल]] यांची भूमिका साकारत असल्याचे वृत्त आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/content/dhurandhar-release-date-cast-characters-true-story-and-everything-else-you-need-to-know|title=Dhurandhar release date, cast, characters, true story and everything else you need to know|last=Ray|first=Sanjana|date=19 November 2025|website=GQ India|language=en-IN|access-date=29 November 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/aditya-dhars-untitled-film-starring-ranveer-singh-sparks-speculation-inspired-real-world-events|title=Aditya Dhar's untitled film starring Ranveer Singh sparks speculation about being inspired by real-world events|date=17 March 2025|website=Bollywood Hungama|access-date=17 March 2025}}</ref> दत्तचे पात्र पाकिस्तानी पोलिस अधिकारी चौधरी अस्लम खानवर आधारित आहे, खन्नाचे पात्र गँगस्टर रहमान डकैतवर आधारित आहे, तर रामपालचे पात्र पाकिस्तानी अतिरेकी-दहशतवादी [[इलियास काश्मिरी]]वर आधारित आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ranveer-singh-dhurandhar-brings-to-focus-lyari-past-of-political-crime-nexus-2827615-2025-11-28|title=Ranveer Singh's Dhurandhar brings to focus Lyari's past of political-crime nexus|website=[[India Today]]|access-date=28 November 2025}}</ref> सिंगचे पात्र [[काश्‍मीर]] मध्ये दहशतवादी गटांमध्ये घुसखोरी करणारा भारतीय लष्करी अधिकारी [[मोहित शर्मा (सैनिक)|मेजर मोहित शर्मावर]] आधारित असल्याची अफवा पसरली होती, परंतु [[आदित्य धर]] यांनी हा दावा फेटाळून लावला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/aditya-dhars-untitled-film-starring-ranveer-singh-sparks-speculation-inspired-real-world-events|title=Aditya Dhar's untitled film starring Ranveer Singh sparks speculation about being inspired by real-world events|date=17 March 2025|website=Bollywood Hungama|access-date=17 March 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-real-life-story-mohit-sharma-shot-terrorists-point-blank-with-their-own-weapon-kahwa-10384977/|title=Dhurandhar not based on Mohit Sharma’s life, says Aditya Dhar: The soldier who shot terrorists point-blank with their own weapon|date=28 November 2025|website=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]|language=en|access-date=28 November 2025}}</ref> नोव्हेंबर २०२५ मध्ये, सौम्या टंडनने या चित्रपटात महत्त्वाची भूमिका साकारणार असल्याची बातमी समोर आली.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/saumya-tandon-returns-to-cinema-with-dhurandhar-exclusive-insights/articleshow/125534221.cms|title=Exclusive: Jab We Met actress Saumya Tandon on returning to the big screen with Dhurandhar|date=24 November 2025|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=29 November 2025}}</ref> चित्रपटाच्या प्रदर्शनापूर्वी, दिवंगत भारतीय सैनिक [[मोहित शर्मा (सैनिक)|मेजर मोहित शर्मा]] यांच्या कुटुंबाने [[दिल्ली उच्च न्यायालय|दिल्ली उच्च न्यायालयात]] याचिका दाखल करून चित्रपटाच्या प्रदर्शनाला स्थगिती देण्याची मागणी केली. निर्मात्यांनी कुटुंबाची संमती न घेता शर्मा यांच्या जीवनातून आणि गुप्त कारवायांमधून प्रेरणा घेतल्याचा आरोप केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/content/dhurandhar-release-date-cast-characters-true-story-and-everything-else-you-need-to-know|title=Dhurandhar release date, cast, characters, true story and everything else you need to know|last=Ray|first=Sanjana|date=19 November 2025|website=GQ India|language=en-IN|access-date=29 November 2025}}</ref> दिल्ली उच्च न्यायालयाने [[केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळ]] (CBFC) ला या आक्षेपांवर विचार करण्याचे निर्देश दिले, त्यानंतर बोर्डाने चित्रपटाची नवीन तपासणी केली आणि त्यांना मेजर मोहित शर्माशी कोणताही संबंध आढळला नाही.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref> त्याचप्रमाणे, चौधरी अस्लम यांच्या विधवा, नौरीन अस्लम यांनी देखील चित्रपटात त्यांच्या पात्राच्या चित्रणावर आक्षेप घेतला आणि जर त्यांच्या पतीचे चुकीचे चित्रण केले गेले तर कायदेशीर कारवाई करण्याची धमकी दिली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/content/dhurandhar-release-date-cast-characters-true-story-and-everything-else-you-need-to-know|title=Dhurandhar release date, cast, characters, true story and everything else you need to know|last=Ray|first=Sanjana|date=19 November 2025|website=GQ India|language=en-IN|access-date=29 November 2025}}</ref> गुजरातमधील [[जुनागढ]] येथील मकरानी बलोच समुदायाने देखील या चित्रपटात चौधरी अस्लम यांच्या पात्राने बोललेल्या बलोचविरोधी ओळींसाठी निषेध केला आणि चित्रपट निर्मात्यांवर कायदेशीर कारवाई करण्याची धमकी दिली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/aditya-dhars-untitled-film-starring-ranveer-singh-sparks-speculation-inspired-real-world-events|title=Aditya Dhar's untitled film starring Ranveer Singh sparks speculation about being inspired by real-world events|date=17 March 2025|website=Bollywood Hungama|access-date=17 March 2025}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ranveer-singh-dhurandhar-brings-to-focus-lyari-past-of-political-crime-nexus-2827615-2025-11-28|title=Ranveer Singh's Dhurandhar brings to focus Lyari's past of political-crime nexus|website=[[India Today]]|access-date=28 November 2025}}</ref> == मार्केटिंग == ६ जुलै २०२५ रोजी सिंग यांच्या ४० व्या वाढदिवसानिमित्त या चित्रपटाचे पहिले पोस्टर प्रदर्शित करण्यात आले. त्याच दिवशी<ref name="TOI-Teaser">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singhs-dhurandhar-teaser-gets-a-release-date-makers-to-unveil-clip-on-actors-birthday-reports/articleshow/121944224.cms|title=Ranveer Singh's 'Dhurandhar' teaser gets a release date; makers to unveil clip on actor's birthday|date=4 July 2025|website=The Times of India|access-date=6 July 2025}}</ref><ref name="HT-Dhurandhar">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-first-look-ranveer-singh-is-all-swag-in-aditya-dhar-film-sanjay-dutt-r-madhavan-akshaye-khanna-arjun-rampal-101751784281874.html|title='Dhurandhar' first look: Ranveer Singh is all swag in Aditya Dhar film; Sanjay Dutt, R. Madhavan, Akshaye Khanna, Arjun Rampal also featured|date=6 July 2025|website=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]|access-date=6 July 2025}}</ref> या चित्रपटाचे टीझरही प्रदर्शित करण्यात आले, ज्यामध्ये जास्मिन सँडलास यांच्या आवाजातील एक गाणे आहे. या साउंडट्रॅकमध्ये हनुमानकाइंड यांचा एक रॅप सेगमेंट देखील आहे.<ref name="Firstpost-Mood">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/entertainment/the-mood-the-styling-the-silence-ranveer-singhs-first-look-from-dhurandhar-sets-the-tone-for-the-biggest-film-of-the-year-13903564.html|title=The mood, the styling, the silence: Ranveer Singh's first look from Dhurandhar sets the tone for the biggest film of the year|date=6 July 2025|website=Firstpost|access-date=6 July 2025}}</ref> हे ट्रेलर मूळतः १२ नोव्हेंबर रोजी प्रदर्शित होणार होते, परंतु २०२५ च्या दिल्ली कार स्फोटामुळे, पुढे ढकलण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref> हा चित्रपट १८ नोव्हेंबर २०२५ रोजी 'नीता मुकेश अंबानी सांस्कृतिक केंद्रात' झालेल्या लाँच कार्यक्रमात प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/content/dhurandhar-release-date-cast-characters-true-story-and-everything-else-you-need-to-know|title=Dhurandhar release date, cast, characters, true story and everything else you need to know|last=Ray|first=Sanjana|date=19 November 2025|website=GQ India|language=en-IN|access-date=29 November 2025}}</ref> हा ऑडिओ लाँच १ डिसेंबर २०२५ रोजी झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref> == प्रदर्शन == हा चित्रपट ५ डिसेंबर २०२५ रोजी सर्वत्र प्रदर्शित झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref> या चित्रपटाला तीव्र हिंसाचारासाठी [[केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळ|सीबीएफसीकडून]] ए (फक्त प्रौढांसाठी) प्रमाणपत्र मिळाले, तसेच काही हिंसक दृश्ये आणि अपशब्द देखील कमी करण्यात आले. हा चित्रपट जीसीसीच्या देशांमध्ये बंदी घालण्यात आला. पाकिस्तानविरोधी भावनांमुळे ''धुरंधर'' सर्व आखाती देशांमध्ये बंदी आहे <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/content/dhurandhar-release-date-cast-characters-true-story-and-everything-else-you-need-to-know|title=Dhurandhar release date, cast, characters, true story and everything else you need to know|last=Ray|first=Sanjana|date=19 November 2025|website=GQ India|language=en-IN|access-date=29 November 2025}}</ref> या चित्रपटाचे दोन्ही भागांचे डिजिटल स्ट्रीमिंग हक्क [[नेटफ्लिक्स|नेटफ्लिक्सने]] ₹१३० कोटींना विकत घेतले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref> === बॉक्स ऑफिस === १२ डिसेंबर २०२५ पर्यंत, अर्थात पहिल्या आठवड्यात धुरंधरने देशांतर्गत {{INRConvert|300.83|c}} कमावले, तर जगभरात {{INRConvert|73.77|c}} आणि एकत्रित {{INRConvert|374.60|c}} इतकी कमाई केली. == पुढील भाग == सुरुवातीला एकाच चित्रपटाचे नियोजन असलेला ''धुरंदर'' अखेर दोन भागात विभागला गेला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/entertainment/dhurandhar-full-cast-sara-arjun-sanjay-dutt-akshaye-khanna-arjun-rampal-in-ranveer-singhs-upcoming-film-11751860233132.html|title=Meet Dhurandhar full cast: Sara Arjun, Sanjay Dutt, Akshaye Khanna, Arjun Rampal in Ranveer Singh's upcoming film|last=Biswas|first=Sneha|date=7 July 2025|website=[[मिंट (वृत्तपत्र)|मिंट]]|language=en|access-date=29 November 2025}}</ref> चित्रपटाच्या पोस्ट-क्रेडिट सीनमध्ये '[[धुरंधर: द रिव्हेंज|धुरंदर भाग २]]' चा सिक्वेल दाखवला आहे, ज्यामध्ये पहिल्या भागाच्या शेवटी घडलेल्या घटनांचा शोध घेतला आहे, तसेच १९ मार्च २०२६ रोजी हा दुसरा भाग प्रदर्शित होणार असल्याची घोषणा करण्यात आली आहे.<ref name=":1" /><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/content/dhurandhar-release-date-cast-characters-true-story-and-everything-else-you-need-to-know|title=Dhurandhar release date, cast, characters, true story and everything else you need to know|last=Ray|first=Sanjana|date=19 November 2025|website=GQ India|language=en-IN|access-date=29 November 2025}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतीय ॲक्शन ड्रामा चित्रपट]] [[वर्ग:भारतातील पोलिस विभागाचे काल्पनिक चित्रण]] [[वर्ग:वास्तविक घटनांवर आधारित ॲक्शन चित्रपट]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील हिंदी चित्रपट]] afucgu47vpxpkthp91mchbdgzavjymh 0 378268 2677103 2675709 2026-04-03T12:49:01Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677103 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सत्य रानी चड्ढा ''' (सुमारे १९३३ - [[१ जुलै]], [[इ.स. २०१४|२०१४]]) या एक महिला हक्क कार्यकर्त्या होत्या. १९८० च्या दशकात सहकारी कार्यकर्त्या [[शहजहान आपा]] यांच्यासह भारतात हुंडा विरोधी चळवळ सुरू करण्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. या दोन्ही महिलांच्या मुलींचा हुंड्याच्या वादातून बळी गेला होता. आपल्या मुलींना न्याय मिळवून देण्यासाठी आणि भारतातील हुंडा प्रथेमध्ये बदल घडवून आणण्यासाठी त्यांनी अनेक दशके मोहीम राबवली. कायद्यापुढे हार मानण्याऐवजी, सत्या राणीने आपल्या मुलीच्या मृत्यूला एका चळवळीचे स्वरूप दिले. त्यांनी न्यायालयांना भेटी देणे, रस्त्यावर उतरून निदर्शने करणे आणि संसदेबाहेर आवाज उठवणे सुरूच ठेवले.<ref>{{Cite news|url=https://www.anokhimedia.com/remembering-satya-rani-chadha-the-face-of-indias-anti-dowry-movement/|title=Remembering Satya Rani Chadha: The Face Of India's Anti-Dowry Movement - ANOKHI MEDIA|date=2014-07-14|work=ANOKHI MEDIA|access-date=2018-05-25|language=en-US|archive-date=2018-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828023657/https://www.anokhimedia.com/remembering-satya-rani-chadha-the-face-of-indias-anti-dowry-movement/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Specials/ltOkZTJF9pkky8dWh8NarO/Satya-Rani-Chadha-The-face-of-Indias-antidowry-movement.html|title=Satya Rani Chadha: The face of India's anti-dowry movement|date=2 July 2014|work=Namita Bhandare|publisher=Livemint|accessdate=24 May 2018}}</ref> दोघांनी मिळून १९८७ मध्ये दिल्लीत 'शक्ती शालिनी' या संस्थेची स्थापना केली, जी पीडित महिलांना आश्रय देण्याचे आणि हुंडाबळी तसेच लिंगाधारित हिंसेविरुद्ध लढण्याचे काम करते.<ref>{{Cite web|url=https://sheroes.com/articles/celebrating-women-who-fought-the-much-needed-fight-against-dowry/NDI0Nw==|title=Celebrating Women Who Fought The Much Needed Fight Against Dowry|website=sheroes.com|access-date=2018-05-25}}</ref> चड्ढा यांना नीरजा भनोत पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.<ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/battle-won-for-daughter-in-34yr-dowry-fight/1089618/|title=Battle won for daughter in 34-yr dowry fight|date=18 May 2018|work=Abantika Ghosh|publisher=Indian Express|accessdate=24 May 2018}}</ref><ref name="FaizalRajagopalan2005">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4oDbma2Y0MC&pg=PA37|title=Women, Security, South Asia: A Clearing in the Thicket|author1=Farah Faizal|author2=Swarna Rajagopalan|date=3 October 2005|publisher=SAGE Publications|isbn=978-0-7619-3387-8|pages=37–|accessdate=24 May 2018}}</ref> == शशी बालाची हत्या आणि न्यायासाठी लढा == १९७९ मध्ये, चड्ढा यांची वीस वर्षांची मुलगी शशी बाला (उर्फ कांचनबाला), हिचा राहत्या घरी भाजल्यामुळे मृत्यू झाला. ती हुंडाबळी ठरली होती. तिच्या लग्नाला एक वर्षही पूर्ण झाले नव्हते आणि मृत्यूच्या वेळी ती सहा महिन्यांची गरोदर होती.<ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/after-34-years-a-measure-of-justice-in-india/article11729701/|title=After 34 years, a measure of justice in India|access-date=2018-05-25}}</ref> चड्ढा मुलीच्या सासरच्यांची स्कूटर, दूरचित्रवाणी संच आणि फ्रीजची हुंड्यातील मागणी पूर्ण करू शकल्या नव्हत्या. तरीही लवकरच त्यांनी दूरचित्रवाणी संचासाठी काही पैसे दिले होते आणि फ्रीज दिला होता. असे असूनही, मुलीच्या मृत्यूच्या दोन दिवस आधी, जावई सुभाष चंद्र याने हुंड्याची उर्वरित मागणी (स्कूटर) पूर्ण न झाल्यास गंभीर परिणामांची धमकी दिली होती. तिचा अपघाती मृत्यू नसून हत्या झाल्याचा संशय आल्याने चड्ढा यांनी हा खून असल्याची तक्रार नोंदवली.<ref>{{cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/after-34-years-a-measure-of-justice-in-india/article11729701/|title=After 34 years, a measure of justice in India|date=6 May 2013|work=STEPHANIE NOLEN|publisher=[[The Globe and Mail]]|accessdate=24 May 2018}}</ref><ref>{{cite web | url=https://indiankanoon.org/doc/53595650/ | title=Delhi High Court Subhash Chandra vs State on 7 March, 2013 | publisher=Indian Kanoon | accessdate=24 May 2018}}</ref> पोलिसांनी मूलभूत पुरावे गोळा करण्याकडे दुर्लक्ष केले आणि चंद्रावर खुनाचा गुन्हा न नोंदवता केवळ 'हुंडा प्रतिबंधक कायद्यांतर्गत गुन्हा दाखल केला. यामुळे १९८० मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने असा निकाल दिला की, चंद्राने लग्नानंतर दहा महिन्यांनी स्कूटरची मागणी केली होती, त्यामुळे त्याचा मृत्यूशी संबंध जोडता येणार नाही. चड्ढा यांनी खुनाचा खटला सुरूच ठेवला, परंतु २००० सालापर्यंत या प्रकरणाची न्यायालयात सुनावणी होऊ शकली नाही. अखेरीस २००० मध्ये चंद्राला 'आत्महत्येस प्रवृत्त करणे' या कमी गंभीर गुन्ह्याखाली दोषी ठरवण्यात आले. २०१३ मध्ये अपील केल्यावर त्याची ही शिक्षा कायम ठेवण्यात आली आणि त्याला सात वर्षांच्या कारावासाची शिक्षा सुनावण्यात आली. मात्र नंतर तो सापडलाच नाही ज्यामुळे त्याला शिक्षा देता आली नाही.<ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/after-34-years-a-measure-of-justice-in-india/article11729701/|title=After 34 years, a measure of justice in India|access-date=2018-05-25}}</ref> == कायद्यातील तरतुदी<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/education/gk-update/satya-rani-chadha-contribution-for-anti-dowry-laws-in-india-a-mother-34-years-fight-for-her-burnt-alive-pregnant-daughter/articleshow/123595961.cms?story=1 |title=जिंदा जली गर्भवती बेटी, 34 साल लड़ी एक मां, नहीं हो सका इंसाफ.. आज के दहेज कानून के लिए इन्हें 'थैंक्यू' कहिए! |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=नवभारत टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा=Hi |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-२१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सत्या राणी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांच्या अथक लढ्यामुळे भारतीय कायद्यात मोठे बदल घडले: # भारतीय दंड संहिता कलम ४९८अ: पती किंवा सासरच्या मंडळींकडून होणारा छळ हा गुन्हा ठरवण्यात आला. # भारतीय दंड संहिता कलम ३०४ब: हुंड्यामुळे होणाऱ्या मृत्यूची स्पष्ट व्याख्या देण्यात आली. # पुरावा कायदा कलम ११३अ/११३ब: आत्महत्या किंवा हुंडाबळीच्या प्रकरणांमध्ये पती आणि सासरच्या मंडळींची जबाबदारी निश्चित करण्यात आली. या तरतुदींमुळे पुढे हजारो मुलींना न्याय मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चड्ढा, सत्य राणी}} [[वर्ग:भारतीय मानवाधिकार कार्यकर्ते]] [[वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] aqkx2bf12qdp3nwe133bqk5k0lfe8ab 2677104 2677103 2026-04-03T12:49:30Z संतोष गोरे 135680 2677104 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सत्य रानी चड्ढा ''' (सुमारे १९३३ - [[१ जुलै]], [[इ.स. २०१४|२०१४]]) या एक महिला हक्क कार्यकर्त्या होत्या. १९८० च्या दशकात सहकारी कार्यकर्त्या [[शहजहान आपा]] यांच्यासह भारतात हुंडा विरोधी चळवळ सुरू करण्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. या दोन्ही महिलांच्या मुलींचा हुंड्याच्या वादातून बळी गेला होता. आपल्या मुलींना न्याय मिळवून देण्यासाठी आणि भारतातील हुंडा प्रथेमध्ये बदल घडवून आणण्यासाठी त्यांनी अनेक दशके मोहीम राबवली. कायद्यापुढे हार मानण्याऐवजी, सत्या राणीने आपल्या मुलीच्या मृत्यूला एका चळवळीचे स्वरूप दिले. त्यांनी न्यायालयांना भेटी देणे, रस्त्यावर उतरून निदर्शने करणे आणि संसदेबाहेर आवाज उठवणे सुरूच ठेवले.<ref>{{Cite news|url=https://www.anokhimedia.com/remembering-satya-rani-chadha-the-face-of-indias-anti-dowry-movement/|title=Remembering Satya Rani Chadha: The Face Of India's Anti-Dowry Movement - ANOKHI MEDIA|date=2014-07-14|work=ANOKHI MEDIA|access-date=2018-05-25|language=en-US|archive-date=2018-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828023657/https://www.anokhimedia.com/remembering-satya-rani-chadha-the-face-of-indias-anti-dowry-movement/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Specials/ltOkZTJF9pkky8dWh8NarO/Satya-Rani-Chadha-The-face-of-Indias-antidowry-movement.html|title=Satya Rani Chadha: The face of India's anti-dowry movement|date=2 July 2014|work=Namita Bhandare|publisher=Livemint|accessdate=24 May 2018}}</ref> दोघांनी मिळून १९८७ मध्ये दिल्लीत 'शक्ती शालिनी' या संस्थेची स्थापना केली, जी पीडित महिलांना आश्रय देण्याचे आणि हुंडाबळी तसेच लिंगाधारित हिंसेविरुद्ध लढण्याचे काम करते.<ref>{{Cite web|url=https://sheroes.com/articles/celebrating-women-who-fought-the-much-needed-fight-against-dowry/NDI0Nw==|title=Celebrating Women Who Fought The Much Needed Fight Against Dowry|website=sheroes.com|access-date=2018-05-25}}</ref> चड्ढा यांना नीरजा भनोत पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे.<ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/battle-won-for-daughter-in-34yr-dowry-fight/1089618/|title=Battle won for daughter in 34-yr dowry fight|date=18 May 2018|work=Abantika Ghosh|publisher=Indian Express|accessdate=24 May 2018}}</ref><ref name="FaizalRajagopalan2005">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=G4oDbma2Y0MC&pg=PA37|title=Women, Security, South Asia: A Clearing in the Thicket|author1=Farah Faizal|author2=Swarna Rajagopalan|date=3 October 2005|publisher=SAGE Publications|isbn=978-0-7619-3387-8|pages=37–|accessdate=24 May 2018}}</ref> == शशी बालाची हत्या आणि न्यायासाठी लढा == १९७९ मध्ये, चड्ढा यांची वीस वर्षांची मुलगी शशी बाला (उर्फ कांचनबाला), हिचा राहत्या घरी भाजल्यामुळे मृत्यू झाला. ती हुंडाबळी ठरली होती. तिच्या लग्नाला एक वर्षही पूर्ण झाले नव्हते आणि मृत्यूच्या वेळी ती सहा महिन्यांची गरोदर होती.<ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/after-34-years-a-measure-of-justice-in-india/article11729701/|title=After 34 years, a measure of justice in India|access-date=2018-05-25}}</ref> चड्ढा मुलीच्या सासरच्यांची स्कूटर, दूरचित्रवाणी संच आणि फ्रीजची हुंड्यातील मागणी पूर्ण करू शकल्या नव्हत्या. तरीही लवकरच त्यांनी दूरचित्रवाणी संचासाठी काही पैसे दिले होते आणि फ्रीज दिला होता. असे असूनही, मुलीच्या मृत्यूच्या दोन दिवस आधी, जावई सुभाष चंद्र याने हुंड्याची उर्वरित मागणी (स्कूटर) पूर्ण न झाल्यास गंभीर परिणामांची धमकी दिली होती. तिचा अपघाती मृत्यू नसून हत्या झाल्याचा संशय आल्याने चड्ढा यांनी हा खून असल्याची तक्रार नोंदवली.<ref>{{cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/after-34-years-a-measure-of-justice-in-india/article11729701/|title=After 34 years, a measure of justice in India|date=6 May 2013|work=STEPHANIE NOLEN|publisher=[[The Globe and Mail]]|accessdate=24 May 2018}}</ref><ref>{{cite web | url=https://indiankanoon.org/doc/53595650/ | title=Delhi High Court Subhash Chandra vs State on 7 March, 2013 | publisher=Indian Kanoon | accessdate=24 May 2018}}</ref> पोलिसांनी मूलभूत पुरावे गोळा करण्याकडे दुर्लक्ष केले आणि चंद्रावर खुनाचा गुन्हा न नोंदवता केवळ 'हुंडा प्रतिबंधक कायद्यांतर्गत गुन्हा दाखल केला. यामुळे १९८० मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने असा निकाल दिला की, चंद्राने लग्नानंतर दहा महिन्यांनी स्कूटरची मागणी केली होती, त्यामुळे त्याचा मृत्यूशी संबंध जोडता येणार नाही. चड्ढा यांनी खुनाचा खटला सुरूच ठेवला, परंतु २००० सालापर्यंत या प्रकरणाची न्यायालयात सुनावणी होऊ शकली नाही. अखेरीस २००० मध्ये चंद्राला 'आत्महत्येस प्रवृत्त करणे' या कमी गंभीर गुन्ह्याखाली दोषी ठरवण्यात आले. २०१३ मध्ये अपील केल्यावर त्याची ही शिक्षा कायम ठेवण्यात आली आणि त्याला सात वर्षांच्या कारावासाची शिक्षा सुनावण्यात आली. मात्र नंतर तो सापडलाच नाही ज्यामुळे त्याला शिक्षा देता आली नाही.<ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/after-34-years-a-measure-of-justice-in-india/article11729701/|title=After 34 years, a measure of justice in India|access-date=2018-05-25}}</ref> == कायद्यातील तरतुदी<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://navbharattimes.indiatimes.com/education/gk-update/satya-rani-chadha-contribution-for-anti-dowry-laws-in-india-a-mother-34-years-fight-for-her-burnt-alive-pregnant-daughter/articleshow/123595961.cms?story=1 |title=जिंदा जली गर्भवती बेटी, 34 साल लड़ी एक मां, नहीं हो सका इंसाफ.. आज के दहेज कानून के लिए इन्हें 'थैंक्यू' कहिए! |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=नवभारत टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा=Hi |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-२१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सत्या राणी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांच्या अथक लढ्यामुळे भारतीय कायद्यात मोठे बदल घडले: # भारतीय दंड संहिता कलम ४९८अ: पती किंवा सासरच्या मंडळींकडून होणारा छळ हा गुन्हा ठरवण्यात आला. # भारतीय दंड संहिता कलम ३०४ब: हुंड्यामुळे होणाऱ्या मृत्यूची स्पष्ट व्याख्या देण्यात आली. # पुरावा कायदा कलम ११३अ/११३ब: आत्महत्या किंवा हुंडाबळीच्या प्रकरणांमध्ये पती आणि सासरच्या मंडळींची जबाबदारी निश्चित करण्यात आली. या तरतुदींमुळे पुढे हजारो मुलींना न्याय मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:चड्ढा, सत्य राणी}} [[वर्ग:भारतीय मानवाधिकार कार्यकर्ते]] [[वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] hggeend3r4jc9lkbab52y4ri76wua5z 0 378291 2677105 2674451 2026-04-03T12:49:54Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677105 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सुमनी झोडिया''' या [[ओडिशा]] राज्यातील [[रायगडा जिल्हा|रायगडा जिल्ह्यातील]] एक भारतीय आदिवासी कार्यकर्त्या आहेत. आदिवासी भागातील मद्यविक्रीविरुद्ध मोहीम चालवणे, गौण वनोपजांवरील आदिवासींच्या हक्कांचा पुरस्कार करणे आणि औद्योगिक प्रकल्पांसाठी आदिवासींची जमीन खाजगी कंपन्यांना भाड्याने देण्याच्या सरकारी धोरणांना विरोध करणे यासाठी त्या प्रामुख्याने ओळखल्या जातात.<ref name=":2">{{Cite web |last=Network |first=Post News |date=2018-11-26 |title=Woman of substance - OrissaPOST |url=https://www.orissapost.com/woman-of-substance/ |access-date=2024-12-03 |website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily - OrissaPOST |language=en-US}}</ref> १९९५ मध्ये, ओडिशाचे तत्कालीन मुख्यमंत्री [[बिजू पटनायक]] यांनी त्यांची शाश्वत विकास, साक्षरता आणि गरिबी निर्मूलन कार्यक्रमांवर अनधिकृत सल्लागार म्हणून नियुक्ती केली होती.<ref>{{Cite web| title=Women Empowerment and Biju Patnaik | url=https://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2016/Feb-Mar/engpdf/133-135.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20241204152608/https://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2016/Feb-Mar/engpdf/133-135.pdf | archive-date=2024-12-04}}</ref> सुमनी यांना [[भारत सरकार]]तर्फे २००३ चा राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार स्त्री शक्ती पुरस्कार ([[नारी शक्ती पुरस्कार]]) देऊन सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{Cite news |date=2003-03-26 |title=Unsung women of substance get recognition |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/unsung-women-of-substance-get-recognition/articleshow/41490152.cms |access-date=2024-12-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == झोडिया यांचा जन्म [[ओडिशा]] राज्यातील [[रायगडा जिल्हा|रायगडा]] येथील सिरीगुडा गावात झाला. त्यांचे कुटुंब 'झोडिया परोजा' या आदिवासी समुदायाचा भाग आहे. या समुदायाची लोकसंख्या सुमारे ५०,००० असून ते प्रामुख्याने रायगडा जिल्ह्यातील काशीपूर ब्लॉकसह भारतातील ८५ गावांमध्ये विखुरलेले आहेत. हा समुदाय प्रामुख्याने वनांवर आधारित जीवन जगतो. झोडिया समाजातील लोक वनोपज गोळा करणे, 'पोडू चासा' (अर्थात स्थलांतरित शेती) करणे आणि विविध प्रकारची रोजंदारीची कामे करून आपली उपजीविका चालवतात.<ref>{{Cite web |title=Transition from Ethnic Group to Ethnic Identity |url=https://www.etribaltribune.com/index.php/volume-5/mv5i2/transition-from-ethnic-group-to-ethnic-identity |access-date=2025-01-08 |website=www.etribaltribune.com}}</ref><ref name=":3" /> झोडिया यांचे वडील रवी झोडिया यांनी त्यांना शाळेत जाण्यासाठी प्रोत्साहन दिले, परंतु जवळची शाळा तीन किलोमीटर लांब असल्यामुळे त्यांनी सहा महिन्यांनंतरच शाळा सोडली. वयाच्या १७ व्या वर्षी त्यांचा विवाह झाला आणि त्यांना पहिले अपत्य झाले. त्या काळी रामधर झोडिया हे त्यांच्या गावातील सर्वात सुशिक्षित व्यक्ती मानले जात होते (त्यांनी इयत्ता ९ वी पर्यंत शिक्षण घेतले होते). ते 'अग्रगामी' या स्थानिक स्वयंसेवी संस्थेमध्ये रात्रशाळेचे शिक्षक म्हणून काम करत असत. गावातील ज्येष्ठांनी सुमनी यांना अग्रगामीमध्ये प्रवेश घेण्यास प्रवृत्त केले, जिथे त्या लिहायला आणि वाचायला शिकल्या. त्यांनी अग्रगामीच्या नेतृत्व विकास कार्यक्रमातही सहभाग घेतला, ज्यामुळे त्यांच्या आदिवासी समुदायावर होत असलेल्या शोषणाबद्दल त्यांना जाणीव झाली.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sumoni Jhodia - Civil Society Magazine |url=https://www.civilsocietyonline.com/mega-hall-of-fame/sumoni-jhodia/ |access-date=2024-12-03 |website=www.civilsocietyonline.com}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite news |date=2023-08-04 |title=Jhodias meet MP, demand tribal status |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/jhodias-meet-mp-demand-tribal-status/articleshow/102409623.cms |access-date=2024-12-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == चळवळ == झोडिया आणि त्यांच्या सल्लागार गटाला त्यांच्या कार्यामुळे स्थानिक मद्यसम्राट आणि गुंडांच्या विरोधाचा सामना करावा लागला. विशेष पोलीस अधिकार असलेल्या महिलांपैकी एक असलेल्या औंधारी माझी यांनी स्थानिक मद्यभट्टीचा मालक रती माझी याच्याविरुद्ध धमकी दिल्याची तक्रार दाखल केली होती. रती माझीला अटक होईपर्यंत झोडिया यांनी काशिपूर ब्लॉकमधील ५००० महिलांना संघटित करून पोलीस स्टेशनला घेराव घातला होता. या काळात झोडिया यांच्यावर तब्बल आठ फौजदारी गुन्हे दाखल करण्यात आले. एकदा मंदीबिसी येथून परतत असताना, झोडिया आणि आदिवासी महिलांच्या गटावर एका कुऱ्हाडधारी माणसाने हल्ला केला होता. महिलांनी त्याच्याविरुद्ध अधिकृत तक्रार दाखल केल्यानंतर त्याला चार दिवस पोलीस कोठडीत ठेवण्यात आले होते.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Network |first=Post News |date=2018-11-26 |title=Woman of substance - OrissaPOST |url=https://www.orissapost.com/woman-of-substance/ |access-date=2024-12-03 |website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily - OrissaPOST |language=en-US}}</ref> त्यांनी 'प्रगती महिला मंडळ' नावाचा एक स्वयंसहायता गट सुरू केला. सर्व आदिवासी महिलांना आत्मनिर्भर बनवणे हे या संस्थेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:झोडिया, सुमनी}} [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:ओडिशामधील व्यक्ती]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 2f6xcp4v2402pq5q2hokqzp5eypqj9h 2677106 2677105 2026-04-03T12:50:11Z संतोष गोरे 135680 2677106 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सुमनी झोडिया''' या [[ओडिशा]] राज्यातील [[रायगडा जिल्हा|रायगडा जिल्ह्यातील]] एक भारतीय आदिवासी कार्यकर्त्या आहेत. आदिवासी भागातील मद्यविक्रीविरुद्ध मोहीम चालवणे, गौण वनोपजांवरील आदिवासींच्या हक्कांचा पुरस्कार करणे आणि औद्योगिक प्रकल्पांसाठी आदिवासींची जमीन खाजगी कंपन्यांना भाड्याने देण्याच्या सरकारी धोरणांना विरोध करणे यासाठी त्या प्रामुख्याने ओळखल्या जातात.<ref name=":2">{{Cite web |last=Network |first=Post News |date=2018-11-26 |title=Woman of substance - OrissaPOST |url=https://www.orissapost.com/woman-of-substance/ |access-date=2024-12-03 |website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily - OrissaPOST |language=en-US}}</ref> १९९५ मध्ये, ओडिशाचे तत्कालीन मुख्यमंत्री [[बिजू पटनायक]] यांनी त्यांची शाश्वत विकास, साक्षरता आणि गरिबी निर्मूलन कार्यक्रमांवर अनधिकृत सल्लागार म्हणून नियुक्ती केली होती.<ref>{{Cite web| title=Women Empowerment and Biju Patnaik | url=https://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2016/Feb-Mar/engpdf/133-135.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20241204152608/https://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2016/Feb-Mar/engpdf/133-135.pdf | archive-date=2024-12-04}}</ref> सुमनी यांना [[भारत सरकार]]तर्फे २००३ चा राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कार स्त्री शक्ती पुरस्कार ([[नारी शक्ती पुरस्कार]]) देऊन सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{Cite news |date=2003-03-26 |title=Unsung women of substance get recognition |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/unsung-women-of-substance-get-recognition/articleshow/41490152.cms |access-date=2024-12-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == झोडिया यांचा जन्म [[ओडिशा]] राज्यातील [[रायगडा जिल्हा|रायगडा]] येथील सिरीगुडा गावात झाला. त्यांचे कुटुंब 'झोडिया परोजा' या आदिवासी समुदायाचा भाग आहे. या समुदायाची लोकसंख्या सुमारे ५०,००० असून ते प्रामुख्याने रायगडा जिल्ह्यातील काशीपूर ब्लॉकसह भारतातील ८५ गावांमध्ये विखुरलेले आहेत. हा समुदाय प्रामुख्याने वनांवर आधारित जीवन जगतो. झोडिया समाजातील लोक वनोपज गोळा करणे, 'पोडू चासा' (अर्थात स्थलांतरित शेती) करणे आणि विविध प्रकारची रोजंदारीची कामे करून आपली उपजीविका चालवतात.<ref>{{Cite web |title=Transition from Ethnic Group to Ethnic Identity |url=https://www.etribaltribune.com/index.php/volume-5/mv5i2/transition-from-ethnic-group-to-ethnic-identity |access-date=2025-01-08 |website=www.etribaltribune.com}}</ref><ref name=":3" /> झोडिया यांचे वडील रवी झोडिया यांनी त्यांना शाळेत जाण्यासाठी प्रोत्साहन दिले, परंतु जवळची शाळा तीन किलोमीटर लांब असल्यामुळे त्यांनी सहा महिन्यांनंतरच शाळा सोडली. वयाच्या १७ व्या वर्षी त्यांचा विवाह झाला आणि त्यांना पहिले अपत्य झाले. त्या काळी रामधर झोडिया हे त्यांच्या गावातील सर्वात सुशिक्षित व्यक्ती मानले जात होते (त्यांनी इयत्ता ९ वी पर्यंत शिक्षण घेतले होते). ते 'अग्रगामी' या स्थानिक स्वयंसेवी संस्थेमध्ये रात्रशाळेचे शिक्षक म्हणून काम करत असत. गावातील ज्येष्ठांनी सुमनी यांना अग्रगामीमध्ये प्रवेश घेण्यास प्रवृत्त केले, जिथे त्या लिहायला आणि वाचायला शिकल्या. त्यांनी अग्रगामीच्या नेतृत्व विकास कार्यक्रमातही सहभाग घेतला, ज्यामुळे त्यांच्या आदिवासी समुदायावर होत असलेल्या शोषणाबद्दल त्यांना जाणीव झाली.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sumoni Jhodia - Civil Society Magazine |url=https://www.civilsocietyonline.com/mega-hall-of-fame/sumoni-jhodia/ |access-date=2024-12-03 |website=www.civilsocietyonline.com}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite news |date=2023-08-04 |title=Jhodias meet MP, demand tribal status |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/jhodias-meet-mp-demand-tribal-status/articleshow/102409623.cms |access-date=2024-12-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == चळवळ == झोडिया आणि त्यांच्या सल्लागार गटाला त्यांच्या कार्यामुळे स्थानिक मद्यसम्राट आणि गुंडांच्या विरोधाचा सामना करावा लागला. विशेष पोलीस अधिकार असलेल्या महिलांपैकी एक असलेल्या औंधारी माझी यांनी स्थानिक मद्यभट्टीचा मालक रती माझी याच्याविरुद्ध धमकी दिल्याची तक्रार दाखल केली होती. रती माझीला अटक होईपर्यंत झोडिया यांनी काशिपूर ब्लॉकमधील ५००० महिलांना संघटित करून पोलीस स्टेशनला घेराव घातला होता. या काळात झोडिया यांच्यावर तब्बल आठ फौजदारी गुन्हे दाखल करण्यात आले. एकदा मंदीबिसी येथून परतत असताना, झोडिया आणि आदिवासी महिलांच्या गटावर एका कुऱ्हाडधारी माणसाने हल्ला केला होता. महिलांनी त्याच्याविरुद्ध अधिकृत तक्रार दाखल केल्यानंतर त्याला चार दिवस पोलीस कोठडीत ठेवण्यात आले होते.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |last=Network |first=Post News |date=2018-11-26 |title=Woman of substance - OrissaPOST |url=https://www.orissapost.com/woman-of-substance/ |access-date=2024-12-03 |website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily - OrissaPOST |language=en-US}}</ref> त्यांनी 'प्रगती महिला मंडळ' नावाचा एक स्वयंसहायता गट सुरू केला. सर्व आदिवासी महिलांना आत्मनिर्भर बनवणे हे या संस्थेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:झोडिया, सुमनी}} [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:ओडिशामधील व्यक्ती]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 8wk8eofsf51j9ww5k6zy0ignzd4rj72 0 378293 2677107 2674453 2026-04-03T12:50:46Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677107 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''वंदना गोपीकुमार''' या एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या आणि [[शिक्षणतज्ज्ञ]] आहेत. त्यांनी १९९३ मध्ये 'द बनियान' या स्वयंसेवी संस्थेची सह-स्थापना केली. ही संस्था दक्षिण भारतातील बेघर आणि कमी उत्पन्न असलेल्या लोकांसाठी समुदाय-आधारित मानसिक आरोग्य सेवा विकसित करते.<ref name="TOI2012" /> त्यांना २००३ मध्ये भारत सरकारचा 'कन्नगी पुरस्कार' - स्त्री शक्ती पुरस्कार ([[नारी शक्ती पुरस्कार]])<ref name="BP2003">{{cite web |title=Nari Shakti Puraskar |url= https://en.bharatpedia.org/wiki/Nari_Shakti_Puraskar |access-date=9 July 2025}}</ref> आणि २०१८ मध्ये पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठाचा 'रेनफिल्ड फाउंडेशन अवॉर्ड फॉर ग्लोबल वुमेन्स हेल्थ' प्राप्त झाला आहे.<ref name="Penn2018">{{cite web |title=Vandana Gopikumar, PhD, to receive 2018 Penn Nursing Renfield Foundation Award for Global Women's Health |url=https://www.nursing.upenn.edu/live/news/1000-vandana-gopikumar-phd-to-receive-2018-penn-nursing |website=University of Pennsylvania School of Nursing |date=22 January 2018 |access-date=9 July 2025}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == १९९१ मध्ये चेन्नईतील वुमेन्स ख्रिश्चन कॉलेजमधून पदवी पूर्ण केल्यानंतर,<ref name="WCC1991">{{cite web|url=https://wcc.edu.in/distinguished-alumnae/|title=WCC Distinguished Alumnae|access-date=10 July 2025}}</ref> त्यांनी मद्रास स्कूल ऑफ सोशल वर्क, चेन्नई येथून 'मेडिकल आणि सायकियाट्रिक सोशल वर्क' मध्ये पदव्युत्तर पदवी पूर्ण केली.<ref name="TOI2010">{{cite news |title=Partners in healing |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/partners-in-healing/articleshow/6044576.cms |work=The Times of India |date=10 June 2010}}</ref> त्यानंतर त्यांनी [[ॲमस्टरडॅम]]मधील 'व्रिजे युनिव्हर्सिटी' येथून डॉक्टरेट संशोधन पूर्ण केले. त्यांच्या २०१४ च्या प्रबंधात भारतातील मानसिक आजार, गरिबी आणि बेघरपणा यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="VUThesis">{{cite thesis |author=Gopikumar, Vandana |title=Understanding the Mental Ill Health–Poverty–Homelessness Nexus in India: Strategies that Promote Distress Alleviation and Social Inclusion |url=https://research.vu.nl/files/42137359/complete%20dissertation.pdf |publisher=Vrije Universiteit Amsterdam |year=2014}}</ref> == कारकीर्द == === द बनियान === गंभीर मानसिक आजार असलेल्या बेघर महिलांसाठी आपत्कालीन काळजी घेणाऱ्या सुविधेचा अभाव पाहून गोपीकुमार आणि त्यांची सहकारी विद्यार्थिनी वैष्णवी जयकुमार यांनी चेन्नईमध्ये 'द बनियान'ची स्थापना केली.<ref name="TOI2012">{{cite news |title=The Banyan founder gets international award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/the-banyan-founder-gets-international-award/articleshow/16647644.cms |work=The Times of India |date=3 October 2012}}</ref> २०१२ पर्यंत या संस्थेने ९०० हून अधिक महिलांना वैद्यकीय उपचार आणि पुनर्वसन सेवा पुरवल्या होत्या.<ref name="TOI2012" /> २०१८ च्या एका अहवालानुसार, 'द बनियान'च्या उपक्रमांनी देशभरातील १०,००० हून अधिक लोकांना मदत केली आहे.<ref name="TOI2018">{{cite news |title=The Banyan co-founder to receive Penn Nursing Renfield Foundation Award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/the-banyan-co-founder-to-receive-penn-nursing-renfield-foundation-award/articleshow/62623711.cms |work=The Times of India |date=23 January 2018}}</ref> === बनियान अकॅडमी ऑफ लीडरशिप इन मेंटल हेल्थ (BALM) === २००७ मध्ये त्यांनी BALM सुरू करण्यास मदत केली. ही संस्था [[टाटा सामाजिक विज्ञान संस्था|टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेसच्या]] सहकार्याने सामाजिक मानसोपचार विषयातील पदव्युत्तर अभ्यासक्रम आणि संशोधन चालवते.<ref>{{cite web |title=Education Programmes |url=https://www.balm.in/education/ |website=Banyan Academy of Leadership in Mental Health |access-date=9 July 2025}}</ref> === आलदामरा === २०२३ मध्ये त्यांनी अझीम प्रेमजी फाउंडेशनच्या भागीदारीत [[बेंगळुरू]] येथे 'आलदामरा' सुरू केले, जे गंभीर मानसिक आजार असलेल्या व्यक्तींना आपत्कालीन काळजी, उपचार आणि पुनर्वसन प्रदान करते.<ref>{{cite web |title=About Aaladamara |url=https://aaladamara.org/about |access-date=10 July 2025}}</ref> === पल्लिअम इंडिया === २०२४ मध्ये, त्या [[तिरुवनंतपुरम]] येथील 'पल्लिअम इंडिया' या स्वयंसेवी संस्थेच्या विश्वस्त मंडळात सामील झाल्या.<ref>{{cite web |title=Pallium India Team |url=https://palliumindia.org/pallium-india/team |access-date=10 July 2025}}</ref> === धोरण आणि अध्यापन === गोपीकुमार राज्यस्तरीय सल्लागार गटांमध्ये सहभागी होतात आणि 'मानसशास्त्रीय अपंगत्वाकडे हक्क-आधारित दृष्टिकोन' या विषयावर व्याख्याने देतात.<ref>{{cite news |title=View mental health through social prism: Professor Vandana Gopikumar |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2020/Feb/10/view-mental-health-through-social-prism-professor-vandana-gopikumar-2101258.html |work=The New Indian Express |date=10 February 2020}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == २००४ मध्ये वंदना गोपीकुमार यांचा विवाह 'क्यूब सिनेमा टेक्नॉलॉजीज'चे सह-संस्थापक व्ही. सेंथिल कुमार यांच्याशी झाला.<ref name="NIE2011">{{cite news |title=Old, eclectic and with a touch of jazz |url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2011/Mar/06/old-eclectic-and-with-a-touch-of-jazz-233010.html |work=The New Indian Express |date=6 March 2011}}</ref> हे दांपत्य चेन्नईमध्ये वास्तव्यास आहे.<ref name="Mint2017">{{cite news |last=Narayan |first=Shoba |title=The samaritan and the scion: Vandana Gopikumar and Arathi Krishna |url=https://www.livemint.com/Companies/UPDNpFkAinrjXQgiLvlFhI/The-samaritan-and-the-scion-Vandana-Gopikumar-and-Arathi-Kr.html |work=Mint |date=२०१७-०८-०४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804003155/https://www.livemint.com/Companies/UPDNpFkAinrjXQgiLvlFhI/The-samaritan-and-the-scion-Vandana-Gopikumar-and-Arathi-Kr.html |archive-date=२०१७-०८-०४}}</ref> == पुरस्कार == * '[[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] – कन्नगी पुरस्कार' (२००३)<ref name="BP2003"/> * 'मानसिक आरोग्य सेवेतील उत्कृष्ट कामगिरी' (स्विस फाउंडेशन / WHO, २०१२)<ref name="TOI2012"/> * 'अशोका फेलोशिप' (२०१२)<ref>{{cite web |title=Ashoka Fellowship |url= https://www.ashoka.org/en-in/fellow/vandana-gopikumar |access-date=10 July 2025}}</ref> * 'WHO पब्लिक हेल्थ चॅम्पियन अवॉर्ड' (२०१७) मानसिक आरोग्य क्षेत्रातील अनुकरणीय कार्यासाठी.<ref name="WH2017">{{cite web |title=WHO Public Championship Awards |url= https://www.who.int/india/news/item/12-07-2017-public-health-champion-awards |access-date=9 July 2025}}</ref> * 'सत पॉल मित्तल पुरस्कार' (२०२४)<ref>{{cite web |title=Sat Paul Mittal National Award (Platinum) |url= https://www.nsktindia.org/awards.php |access-date=10 July 2025}}</ref> * 'रेनफिल्ड फाउंडेशन अवॉर्ड फॉर ग्लोबल वुमेन्स हेल्थ' (२०१८)<ref name="Penn2018" /> == निवडक साहित्यकृती == * Gopikumar, Vandana (2014). ''Understanding the Mental Ill Health–Poverty–Homelessness Nexus in India''. Vrije Universiteit Amsterdam.<ref name="VUThesis" /> == संदर्भ == {{reflist}} == बाह्य दुवे == * {{official | https://thebanyan.org | द बनियान (अधिकृत संकेतस्थळ)}} * [https://www.balm.in बनियान अकॅडमी ऑफ लीडरशिप इन मेंटल हेल्थ] {{DEFAULTSORT:गोपीकुमार, वंदना}} [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:इ.स. १९७१ मधील जन्म]] [[वर्ग:तमिळ महिला]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] lux1zqhhg2k6b89gl61660nthyp0hy2 2677108 2677107 2026-04-03T12:51:10Z संतोष गोरे 135680 2677108 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''वंदना गोपीकुमार''' या एक भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या आणि [[शिक्षणतज्ज्ञ]] आहेत. त्यांनी १९९३ मध्ये 'द बनियान' या स्वयंसेवी संस्थेची सह-स्थापना केली. ही संस्था दक्षिण भारतातील बेघर आणि कमी उत्पन्न असलेल्या लोकांसाठी समुदाय-आधारित मानसिक आरोग्य सेवा विकसित करते.<ref name="TOI2012" /> त्यांना २००३ मध्ये भारत सरकारचा 'कन्नगी पुरस्कार' - स्त्री शक्ती पुरस्कार ([[नारी शक्ती पुरस्कार]])<ref name="BP2003">{{cite web |title=Nari Shakti Puraskar |url= https://en.bharatpedia.org/wiki/Nari_Shakti_Puraskar |access-date=9 July 2025}}</ref> आणि २०१८ मध्ये पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठाचा 'रेनफिल्ड फाउंडेशन अवॉर्ड फॉर ग्लोबल वुमेन्स हेल्थ' प्राप्त झाला आहे.<ref name="Penn2018">{{cite web |title=Vandana Gopikumar, PhD, to receive 2018 Penn Nursing Renfield Foundation Award for Global Women's Health |url=https://www.nursing.upenn.edu/live/news/1000-vandana-gopikumar-phd-to-receive-2018-penn-nursing |website=University of Pennsylvania School of Nursing |date=22 January 2018 |access-date=9 July 2025}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण == १९९१ मध्ये चेन्नईतील वुमेन्स ख्रिश्चन कॉलेजमधून पदवी पूर्ण केल्यानंतर,<ref name="WCC1991">{{cite web|url=https://wcc.edu.in/distinguished-alumnae/|title=WCC Distinguished Alumnae|access-date=10 July 2025}}</ref> त्यांनी मद्रास स्कूल ऑफ सोशल वर्क, चेन्नई येथून 'मेडिकल आणि सायकियाट्रिक सोशल वर्क' मध्ये पदव्युत्तर पदवी पूर्ण केली.<ref name="TOI2010">{{cite news |title=Partners in healing |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/partners-in-healing/articleshow/6044576.cms |work=The Times of India |date=10 June 2010}}</ref> त्यानंतर त्यांनी [[ॲमस्टरडॅम]]मधील 'व्रिजे युनिव्हर्सिटी' येथून डॉक्टरेट संशोधन पूर्ण केले. त्यांच्या २०१४ च्या प्रबंधात भारतातील मानसिक आजार, गरिबी आणि बेघरपणा यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref name="VUThesis">{{cite thesis |author=Gopikumar, Vandana |title=Understanding the Mental Ill Health–Poverty–Homelessness Nexus in India: Strategies that Promote Distress Alleviation and Social Inclusion |url=https://research.vu.nl/files/42137359/complete%20dissertation.pdf |publisher=Vrije Universiteit Amsterdam |year=2014}}</ref> == कारकीर्द == === द बनियान === गंभीर मानसिक आजार असलेल्या बेघर महिलांसाठी आपत्कालीन काळजी घेणाऱ्या सुविधेचा अभाव पाहून गोपीकुमार आणि त्यांची सहकारी विद्यार्थिनी वैष्णवी जयकुमार यांनी चेन्नईमध्ये 'द बनियान'ची स्थापना केली.<ref name="TOI2012">{{cite news |title=The Banyan founder gets international award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/the-banyan-founder-gets-international-award/articleshow/16647644.cms |work=The Times of India |date=3 October 2012}}</ref> २०१२ पर्यंत या संस्थेने ९०० हून अधिक महिलांना वैद्यकीय उपचार आणि पुनर्वसन सेवा पुरवल्या होत्या.<ref name="TOI2012" /> २०१८ च्या एका अहवालानुसार, 'द बनियान'च्या उपक्रमांनी देशभरातील १०,००० हून अधिक लोकांना मदत केली आहे.<ref name="TOI2018">{{cite news |title=The Banyan co-founder to receive Penn Nursing Renfield Foundation Award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/the-banyan-co-founder-to-receive-penn-nursing-renfield-foundation-award/articleshow/62623711.cms |work=The Times of India |date=23 January 2018}}</ref> === बनियान अकॅडमी ऑफ लीडरशिप इन मेंटल हेल्थ (BALM) === २००७ मध्ये त्यांनी BALM सुरू करण्यास मदत केली. ही संस्था [[टाटा सामाजिक विज्ञान संस्था|टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेसच्या]] सहकार्याने सामाजिक मानसोपचार विषयातील पदव्युत्तर अभ्यासक्रम आणि संशोधन चालवते.<ref>{{cite web |title=Education Programmes |url=https://www.balm.in/education/ |website=Banyan Academy of Leadership in Mental Health |access-date=9 July 2025}}</ref> === आलदामरा === २०२३ मध्ये त्यांनी अझीम प्रेमजी फाउंडेशनच्या भागीदारीत [[बेंगळुरू]] येथे 'आलदामरा' सुरू केले, जे गंभीर मानसिक आजार असलेल्या व्यक्तींना आपत्कालीन काळजी, उपचार आणि पुनर्वसन प्रदान करते.<ref>{{cite web |title=About Aaladamara |url=https://aaladamara.org/about |access-date=10 July 2025}}</ref> === पल्लिअम इंडिया === २०२४ मध्ये, त्या [[तिरुवनंतपुरम]] येथील 'पल्लिअम इंडिया' या स्वयंसेवी संस्थेच्या विश्वस्त मंडळात सामील झाल्या.<ref>{{cite web |title=Pallium India Team |url=https://palliumindia.org/pallium-india/team |access-date=10 July 2025}}</ref> === धोरण आणि अध्यापन === गोपीकुमार राज्यस्तरीय सल्लागार गटांमध्ये सहभागी होतात आणि 'मानसशास्त्रीय अपंगत्वाकडे हक्क-आधारित दृष्टिकोन' या विषयावर व्याख्याने देतात.<ref>{{cite news |title=View mental health through social prism: Professor Vandana Gopikumar |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2020/Feb/10/view-mental-health-through-social-prism-professor-vandana-gopikumar-2101258.html |work=The New Indian Express |date=10 February 2020}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == २००४ मध्ये वंदना गोपीकुमार यांचा विवाह 'क्यूब सिनेमा टेक्नॉलॉजीज'चे सह-संस्थापक व्ही. सेंथिल कुमार यांच्याशी झाला.<ref name="NIE2011">{{cite news |title=Old, eclectic and with a touch of jazz |url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2011/Mar/06/old-eclectic-and-with-a-touch-of-jazz-233010.html |work=The New Indian Express |date=6 March 2011}}</ref> हे दांपत्य चेन्नईमध्ये वास्तव्यास आहे.<ref name="Mint2017">{{cite news |last=Narayan |first=Shoba |title=The samaritan and the scion: Vandana Gopikumar and Arathi Krishna |url=https://www.livemint.com/Companies/UPDNpFkAinrjXQgiLvlFhI/The-samaritan-and-the-scion-Vandana-Gopikumar-and-Arathi-Kr.html |work=Mint |date=२०१७-०८-०४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804003155/https://www.livemint.com/Companies/UPDNpFkAinrjXQgiLvlFhI/The-samaritan-and-the-scion-Vandana-Gopikumar-and-Arathi-Kr.html |archive-date=२०१७-०८-०४}}</ref> == पुरस्कार == * '[[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] – कन्नगी पुरस्कार' (२००३)<ref name="BP2003"/> * 'मानसिक आरोग्य सेवेतील उत्कृष्ट कामगिरी' (स्विस फाउंडेशन / WHO, २०१२)<ref name="TOI2012"/> * 'अशोका फेलोशिप' (२०१२)<ref>{{cite web |title=Ashoka Fellowship |url= https://www.ashoka.org/en-in/fellow/vandana-gopikumar |access-date=10 July 2025}}</ref> * 'WHO पब्लिक हेल्थ चॅम्पियन अवॉर्ड' (२०१७) मानसिक आरोग्य क्षेत्रातील अनुकरणीय कार्यासाठी.<ref name="WH2017">{{cite web |title=WHO Public Championship Awards |url= https://www.who.int/india/news/item/12-07-2017-public-health-champion-awards |access-date=9 July 2025}}</ref> * 'सत पॉल मित्तल पुरस्कार' (२०२४)<ref>{{cite web |title=Sat Paul Mittal National Award (Platinum) |url= https://www.nsktindia.org/awards.php |access-date=10 July 2025}}</ref> * 'रेनफिल्ड फाउंडेशन अवॉर्ड फॉर ग्लोबल वुमेन्स हेल्थ' (२०१८)<ref name="Penn2018" /> == निवडक साहित्यकृती == * Gopikumar, Vandana (2014). ''Understanding the Mental Ill Health–Poverty–Homelessness Nexus in India''. Vrije Universiteit Amsterdam.<ref name="VUThesis" /> == संदर्भ == {{reflist}} == बाह्य दुवे == * {{official | https://thebanyan.org | द बनियान (अधिकृत संकेतस्थळ)}} * [https://www.balm.in बनियान अकॅडमी ऑफ लीडरशिप इन मेंटल हेल्थ] {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:गोपीकुमार, वंदना}} [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:इ.स. १९७१ मधील जन्म]] [[वर्ग:तमिळ महिला]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] m6lls7ll34g5ym1ssgiwhzdhm3zde8g 0 378354 2677234 2676740 2026-04-03T17:30:48Z Jonathansammy 17110 Jonathansammy ने लेख [[मधुमेहाचे दुय्यम आजार]] वरुन [[मधुमेहाशी संबंधित आजार]] ला हलविला: अचूक नाव 2676740 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = मधुमेहाचे दुय्यम आजार | synonym = | image = File:Diabetes complications.jpg | caption =रेटिनोपथी (दृष्टिपटल व्यथा), नेफ्रोपथी (मूत्रपिंड विकार)आणि न्युरोपथी (मज्जातंतू विकार) या अनियंत्रित मधुमेहाच्या संभाव्य गुंतागुंती आहेत. | pronounce = | specialty = [[अंतःस्रावशास्त्र]] }} '''मधुमेहाच्या जटिलता''' म्हणजे [[मधुमेह|मधुमेही]] रुग्णांमध्ये रक्तातील ग्लुकोजचे नियन्त्रण् न केल्यामुळे होणारे आजार. या जटिलतेमध्ये  दोन प्रकारांमध्ये वर्गीकरण करता येते: तीव्र आणि दीर्घकालीन. तीव्र जटिलता म्हणजे ज्या वेगाने विकसित होतात आणि त्यांची उदाहरणे म्हणजे: *[[डायबेटिक केटोअ‍ॅसिडोसिस|मधुमेही कीटोअ‍ॅसिडोसिस]] (DKA), *अति-परासरणीय अति-रक्तशर्करा अवस्था ([[हायपरग्लायसेमिक हायपरोस्मोलर स्टेट]] (HHS)), *लॅक्टिक अ‍ॅसिडोसिस (LA), *[[हायपोग्लायसेमिया]].(रक्तातील साखरेची कमतरता) टाइप १ मधुमेही व्यक्तींना वरील गोष्टींचा त्रास होण्याची शक्यता अधिक असते. दीर्घकालीन जटिलता कालांतराने विकसित होतात आणि त्यांचे सामान्यतः दोन श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले जाते: *सूक्ष्म रक्तवाहिन्याचे रोग आणि *मोठ्या रक्तवाहिन्याचे (मॅक्रोव्हॅस्क्युलर) रोग . सूक्ष्म रक्तवाहिन्या रोगन्च्या जटिलता मध्ये मज्जातंतू विकार (न्यूरोपॅथी), मूत्रपिंड विकार (नेफ्रोपॅथी) आणि मज्जापटल किन्वा दृष्टिपटल व्यथा (रेटिनोपॅथी) यांचा समावेश होतो; तर हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी रोग, [[पक्षाघात#:~:text=संदर्भ-,पक्षाघात,-https://mr.wikipedia|पक्षाघात]] आणि पेरिफेरल व्हॅस्क्युलर रोग यांचा समावेश मोठ्या रक्तवाहिन्यानचे गुंतागुंतींमध्ये होतो. <ref name="Epidemiology of diabetes and diabet">{{जर्नल स्रोत|vauthors=Deshpande AD, Harris-Hayes M, Schootman M|date=November 2008|title=Epidemiology of diabetes and diabetes-related complications|journal=Physical Therapy|volume=88|issue=11|pages=1254–1264|doi=10.2522/ptj.20080020|pmc=3870323|pmid=18801858}}</ref> मधुमेहाच्या जटिलते मुळे जीवनाची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात खालावू शकते आणि दीर्घकाळ टिकणारे अपंगत्व येऊ शकते. एकूणच, ज्या लोकांच्या रक्तातील साखरेची पातळी चांगल्या प्रकारे नियंत्रित नसते, त्यांच्यामध्ये '''जटिलता''' खूपच जास्त प्रमाणात आणि गंभीर स्थितित आढळते. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Nathan DM, Cleary PA, Backlund JY, Genuth SM, Lachin JM, Orchard TJ, Raskin P, Zinman B|date=December 2005|title=Intensive diabetes treatment and cardiovascular disease in patients with type 1 diabetes|journal=The New England Journal of Medicine|volume=353|issue=25|pages=2643–2653|doi=10.1056/NEJMoa052187|pmc=2637991|pmid=16371630|doi-access=free}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|vauthors=|date=April 1995|title=The effect of intensive diabetes therapy on the development and progression of neuropathy. The Diabetes Control and Complications Trial Research Group|journal=Annals of Internal Medicine|volume=122|issue=8|pages=561–568|doi=10.7326/0003-4819-122-8-199504150-00001|pmid=7887548}}</ref> मधुमेहाची सुरुवात होण्याचे वय, मधुमेहाचा प्रकार, लिंग आणि अनुवंशिकता यांसारखे काही न बदलता येणारे धोक्याचे घटक धोक्यावर परिणाम करू शकत नाही. [[धूम्रपान]], [[लठ्ठपणा]], [[उच्च रक्तदाब]], वाढलेली कोलेस्ट्रॉल पातळी आणि नियमित [[व्यायाम|व्यायामाचा]] अभाव या बदल करता येण्याजोग्या जोखीम घटकांवर उपाययोजना केल्यास, मधुमेहाशी संबंधित जटिलता निर्माण होण्याची शक्यता कमी करता येते. मधुमेहाशी संबंधित गुंतागुंत असणे हा कोविड-१९ मध्ये गंभीर लक्षणे विकसित होण्याचा एक जोखीम घटक आहे. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Kompaniyets L, Pennington AF, Goodman AB, Rosenblum HG, Belay B, Ko JY, Chevinsky JR, Schieber LZ, Summers AD, Lavery AM, Preston LE, Danielson ML, Cui Z, Namulanda G, Yusuf H, Mac Kenzie WR, Wong KK, Baggs J, Boehmer TK, Gundlapalli AV|date=July 2021|title=Underlying Medical Conditions and Severe Illness Among 540,667 Adults Hospitalized With COVID-19, March 2020-March 2021|journal=Preventing Chronic Disease|volume=18|pages=E66|doi=10.5888/pcd18.210123|pmc=8269743|pmid=34197283|doi-access=free}}</ref> [[File:Diabetic complications-1.png|thumb|Human body image with all the organs that can be potentially affected by diabetes.]] ==दृष्टिपटल व्यथा== [[दृष्टिपटल]] (रेटिना)ला होणारे दुखापत्, ज्याला [[रेटिनोपथी|दृष्टिपटल व्यथा]] (रेटिनोपथी) म्हणतात, हे कामाच्या वयातील लोकांमध्ये अंधत्वाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021">{{Cite book |vauthors=Feather A, Randall D, Waterhouse M |title=Kumar and Clark's Clinical Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2021 |isbn=978-0-7020-7868-2 |edition=10th |pages=699–741}}</ref>मधुमेहामुळे डोळ्यांवर इतरही परिणाम होऊ शकतात, जसे [[मोतीबिंदू]] आणि [[काचबिंदू]].<ref name="Feather_2021" /> मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी वर्षातून एकदा तरी [[नेत्रतज्ज्ञ]] किंवा [[नेत्रशल्यचिकित्सा|नेत्ररोगतज्ज्ञ]] यांना भेटणे अवश्यक असते.<ref>{{Cite web |title=Diabetes eye care |url=https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |access-date=2018-03-27 |website=MedlinePlus |publisher=National Library of Medicine |publication-place=Maryland |archive-date=2018-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328102348/https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |url-status=live}}</ref> ==मूत्रपिंड विकार== [[मधुमेही नेफ्रोपॅथी]] हे [[तीव्र मूत्रपिंड विकार]]ाचे व्मुख्य कारण आहे. अमेरिकेत [[मूत्रपिंड डायलिसिस|डायलिसिस]]वर असलेल्या ५०% पेक्षा जास्त रुग्ण मधुमेही असातात.<ref name="Wing_2022">{{Cite book |vauthors=Wing EJ, Schiffman F |title=Cecil Essentials of Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2022 |isbn=978-0-323-72271-1 |edition=10th |location=Pennsylvania |pages=282–297, 662–677}}</ref> ==मज्जातंतू विकार== [[मधुमेही न्यूरोपॅथी]], म्हणजे मज्जातंतूंना होणारे विकार, विविध प्रकारे प्रकट होते, ज्यामध्ये [[संवेदना नष्ट होणे]], [[न्यूरोपॅथिक वेदना]], आणि [[स्वायत्त बिघडलेले कार्य]] (जसे की [[स्थितीजन्य हायपोटेन्शन|स्थितिजन्य रक्तदाब-ऱ्हास]], [[अतिसार]], आणि [[शिश्नाची ताठरता न येणे]] यांचा समावेश आहे.<ref name="Feather_2021" /> वेदनाशक्ती नष्ट झाल्यामुळे दुखापतीची शक्यता वाढते, ज्यामुळे [[मधुमेही पाय|मधुमेही पायाच्या समस्या]] (जसे की [[ओला कोथ]] (ulcer) उद्भवू शकतात, हे गैर-आघातजन्य पाय किन्वा बोटान्चे [[विच्छेदन]]ाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021" /> ==मधुमेहामुळे होणारे इतर आजार== [[मधुमेहातील श्रवणशक्ती कमी होणे|श्रवणशक्ती कमी होणे]] हे मधुमेहाशी संबंधित आणखी एक दीर्घकालीन गुंतागुंत आहे.<ref>{{cite journal |vauthors=Mittal R, McKenna K, Keith G, Lemos JR, Mittal J, Hirani K |title=A systematic review of the association of Type I diabetes with sensorineural hearing loss |journal=PLOS ONE |volume=19 |issue=2 |article-number=e0298457 |date=9 February 2024 |pmid=38335215 |pmc=10857576 |doi=10.1371/journal.pone.0298457 |doi-access=free |bibcode=2024PLoSO..1998457M}}</ref> [[पित्ताशयातील खडे|पित्ताशयाच्या खड्यांच्या]] आजाराशी संबंधित विस्तृत माहिती आणि असंख्य प्रकरणांच्या आधारे, असे दिसते की टाइप २ मधुमेह आणि पित्ताशयातील खडे यांच्यात संबंध असू शकतो. मधुमेह नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये पित्ताशयातील खडे विकसित होण्याचा धोका जास्त असतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yuan S, Gill D, Giovannucci EL, Larsson SC |title=Obesity, Type 2 Diabetes, Lifestyle Factors, and Risk of Gallstone Disease: A Mendelian Randomization Investigation |journal=Clinical Gastroenterology and Hepatology |volume=20 |issue=3 |pages=e529–e537 |date=March 2022 |pmid=33418132 |doi=10.1016/j.cgh.2020.12.034 |hdl-access=free |doi-access=free |hdl=10044/1/86461}}</ref> [[बौद्धिक क्षीणता]] आणि मधुमेह यांच्यात संबंध आहे; अभ्यासांनी दर्शविले आहे की मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये बौद्धिक क्षीणता होण्याचा अधिक धोका असतो, आणि रोग नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत त्यांच्यात घटीचा दर अधिक असतो.<ref name="cognitive">{{cite journal |vauthors=Cukierman T, Gerstein HC, Williamson JD |title=Cognitive decline and dementia in diabetes--systematic overview of prospective observational studies |journal=Diabetologia |volume=48 |issue=12 |pages=2460–2469 |date=December 2005 |pmid=16283246 |doi=10.1007/s00125-005-0023-4 |doi-access=free}}</ref> मधुमेहामुळे [[स्मृतिभ्रंश]]ाचा धोका वाढतो, आणि मधुमेहाचे निदान जितक्या लवकर होते, तितका हा धोका अधिक असतो.<ref>{{Cite web |vauthors=Budson AE |date=2021-07-12 |title=What's the relationship between diabetes and dementia? |url=https://www.health.harvard.edu/blog/whats-the-relationship-between-diabetes-and-dementia-202107122546 |access-date=2025-01-27 |website=Harvard Health |language=en}}</ref> मधुमेह वृद्धांमध्ये, विशेषतः इन्सुलिन उपचार घेणाऱ्यांमध्ये, [[वृद्धांमध्ये पडणे|पडण्याची]] शक्यता देखील वाढवतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yang Y, Hu X, Zhang Q, Zou R |title=Diabetes mellitus and risk of falls in older adults: a systematic review and meta-analysis |journal=Age and Ageing |volume=45 |issue=6 |pages=761–767 |date=November 2016 |pmid=27515679 |doi=10.1093/ageing/afw140 |doi-access=free}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} adi3pbiny2hw6j0u528etmyeisgfw1j 2677238 2677234 2026-04-03T17:31:58Z Jonathansammy 17110 copyedit 2677238 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = मधुमेहाशी संबंधित आजार | synonym = | image = File:Diabetes complications.jpg | caption =रेटिनोपथी (दृष्टिपटल व्यथा), नेफ्रोपथी (मूत्रपिंड विकार)आणि न्युरोपथी (मज्जातंतू विकार) या अनियंत्रित मधुमेहाच्या संभाव्य गुंतागुंती आहेत. | pronounce = | specialty = [[अंतःस्रावशास्त्र]] }} '''मधुमेहाच्या जटिलता''' म्हणजे [[मधुमेह|मधुमेही]] रुग्णांमध्ये रक्तातील ग्लुकोजचे नियन्त्रण् न केल्यामुळे होणारे आजार. या जटिलतेमध्ये  दोन प्रकारांमध्ये वर्गीकरण करता येते: तीव्र आणि दीर्घकालीन. तीव्र जटिलता म्हणजे ज्या वेगाने विकसित होतात आणि त्यांची उदाहरणे म्हणजे: *[[डायबेटिक केटोअ‍ॅसिडोसिस|मधुमेही कीटोअ‍ॅसिडोसिस]] (DKA), *अति-परासरणीय अति-रक्तशर्करा अवस्था ([[हायपरग्लायसेमिक हायपरोस्मोलर स्टेट]] (HHS)), *लॅक्टिक अ‍ॅसिडोसिस (LA), *[[हायपोग्लायसेमिया]].(रक्तातील साखरेची कमतरता) टाइप १ मधुमेही व्यक्तींना वरील गोष्टींचा त्रास होण्याची शक्यता अधिक असते. दीर्घकालीन जटिलता कालांतराने विकसित होतात आणि त्यांचे सामान्यतः दोन श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले जाते: *सूक्ष्म रक्तवाहिन्याचे रोग आणि *मोठ्या रक्तवाहिन्याचे (मॅक्रोव्हॅस्क्युलर) रोग . सूक्ष्म रक्तवाहिन्या रोगन्च्या जटिलता मध्ये मज्जातंतू विकार (न्यूरोपॅथी), मूत्रपिंड विकार (नेफ्रोपॅथी) आणि मज्जापटल किन्वा दृष्टिपटल व्यथा (रेटिनोपॅथी) यांचा समावेश होतो; तर हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी रोग, [[पक्षाघात#:~:text=संदर्भ-,पक्षाघात,-https://mr.wikipedia|पक्षाघात]] आणि पेरिफेरल व्हॅस्क्युलर रोग यांचा समावेश मोठ्या रक्तवाहिन्यानचे गुंतागुंतींमध्ये होतो. <ref name="Epidemiology of diabetes and diabet">{{जर्नल स्रोत|vauthors=Deshpande AD, Harris-Hayes M, Schootman M|date=November 2008|title=Epidemiology of diabetes and diabetes-related complications|journal=Physical Therapy|volume=88|issue=11|pages=1254–1264|doi=10.2522/ptj.20080020|pmc=3870323|pmid=18801858}}</ref> मधुमेहाच्या जटिलते मुळे जीवनाची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात खालावू शकते आणि दीर्घकाळ टिकणारे अपंगत्व येऊ शकते. एकूणच, ज्या लोकांच्या रक्तातील साखरेची पातळी चांगल्या प्रकारे नियंत्रित नसते, त्यांच्यामध्ये '''जटिलता''' खूपच जास्त प्रमाणात आणि गंभीर स्थितित आढळते. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Nathan DM, Cleary PA, Backlund JY, Genuth SM, Lachin JM, Orchard TJ, Raskin P, Zinman B|date=December 2005|title=Intensive diabetes treatment and cardiovascular disease in patients with type 1 diabetes|journal=The New England Journal of Medicine|volume=353|issue=25|pages=2643–2653|doi=10.1056/NEJMoa052187|pmc=2637991|pmid=16371630|doi-access=free}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|vauthors=|date=April 1995|title=The effect of intensive diabetes therapy on the development and progression of neuropathy. The Diabetes Control and Complications Trial Research Group|journal=Annals of Internal Medicine|volume=122|issue=8|pages=561–568|doi=10.7326/0003-4819-122-8-199504150-00001|pmid=7887548}}</ref> मधुमेहाची सुरुवात होण्याचे वय, मधुमेहाचा प्रकार, लिंग आणि अनुवंशिकता यांसारखे काही न बदलता येणारे धोक्याचे घटक धोक्यावर परिणाम करू शकत नाही. [[धूम्रपान]], [[लठ्ठपणा]], [[उच्च रक्तदाब]], वाढलेली कोलेस्ट्रॉल पातळी आणि नियमित [[व्यायाम|व्यायामाचा]] अभाव या बदल करता येण्याजोग्या जोखीम घटकांवर उपाययोजना केल्यास, मधुमेहाशी संबंधित जटिलता निर्माण होण्याची शक्यता कमी करता येते. मधुमेहाशी संबंधित गुंतागुंत असणे हा कोविड-१९ मध्ये गंभीर लक्षणे विकसित होण्याचा एक जोखीम घटक आहे. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Kompaniyets L, Pennington AF, Goodman AB, Rosenblum HG, Belay B, Ko JY, Chevinsky JR, Schieber LZ, Summers AD, Lavery AM, Preston LE, Danielson ML, Cui Z, Namulanda G, Yusuf H, Mac Kenzie WR, Wong KK, Baggs J, Boehmer TK, Gundlapalli AV|date=July 2021|title=Underlying Medical Conditions and Severe Illness Among 540,667 Adults Hospitalized With COVID-19, March 2020-March 2021|journal=Preventing Chronic Disease|volume=18|pages=E66|doi=10.5888/pcd18.210123|pmc=8269743|pmid=34197283|doi-access=free}}</ref> [[File:Diabetic complications-1.png|thumb|Human body image with all the organs that can be potentially affected by diabetes.]] ==दृष्टिपटल व्यथा== [[दृष्टिपटल]] (रेटिना)ला होणारे दुखापत्, ज्याला [[रेटिनोपथी|दृष्टिपटल व्यथा]] (रेटिनोपथी) म्हणतात, हे कामाच्या वयातील लोकांमध्ये अंधत्वाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021">{{Cite book |vauthors=Feather A, Randall D, Waterhouse M |title=Kumar and Clark's Clinical Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2021 |isbn=978-0-7020-7868-2 |edition=10th |pages=699–741}}</ref>मधुमेहामुळे डोळ्यांवर इतरही परिणाम होऊ शकतात, जसे [[मोतीबिंदू]] आणि [[काचबिंदू]].<ref name="Feather_2021" /> मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी वर्षातून एकदा तरी [[नेत्रतज्ज्ञ]] किंवा [[नेत्रशल्यचिकित्सा|नेत्ररोगतज्ज्ञ]] यांना भेटणे अवश्यक असते.<ref>{{Cite web |title=Diabetes eye care |url=https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |access-date=2018-03-27 |website=MedlinePlus |publisher=National Library of Medicine |publication-place=Maryland |archive-date=2018-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328102348/https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |url-status=live}}</ref> ==मूत्रपिंड विकार== [[मधुमेही नेफ्रोपॅथी]] हे [[तीव्र मूत्रपिंड विकार]]ाचे व्मुख्य कारण आहे. अमेरिकेत [[मूत्रपिंड डायलिसिस|डायलिसिस]]वर असलेल्या ५०% पेक्षा जास्त रुग्ण मधुमेही असातात.<ref name="Wing_2022">{{Cite book |vauthors=Wing EJ, Schiffman F |title=Cecil Essentials of Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2022 |isbn=978-0-323-72271-1 |edition=10th |location=Pennsylvania |pages=282–297, 662–677}}</ref> ==मज्जातंतू विकार== [[मधुमेही न्यूरोपॅथी]], म्हणजे मज्जातंतूंना होणारे विकार, विविध प्रकारे प्रकट होते, ज्यामध्ये [[संवेदना नष्ट होणे]], [[न्यूरोपॅथिक वेदना]], आणि [[स्वायत्त बिघडलेले कार्य]] (जसे की [[स्थितीजन्य हायपोटेन्शन|स्थितिजन्य रक्तदाब-ऱ्हास]], [[अतिसार]], आणि [[शिश्नाची ताठरता न येणे]] यांचा समावेश आहे.<ref name="Feather_2021" /> वेदनाशक्ती नष्ट झाल्यामुळे दुखापतीची शक्यता वाढते, ज्यामुळे [[मधुमेही पाय|मधुमेही पायाच्या समस्या]] (जसे की [[ओला कोथ]] (ulcer) उद्भवू शकतात, हे गैर-आघातजन्य पाय किन्वा बोटान्चे [[विच्छेदन]]ाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021" /> ==मधुमेहामुळे होणारे इतर आजार== [[मधुमेहातील श्रवणशक्ती कमी होणे|श्रवणशक्ती कमी होणे]] हे मधुमेहाशी संबंधित आणखी एक दीर्घकालीन गुंतागुंत आहे.<ref>{{cite journal |vauthors=Mittal R, McKenna K, Keith G, Lemos JR, Mittal J, Hirani K |title=A systematic review of the association of Type I diabetes with sensorineural hearing loss |journal=PLOS ONE |volume=19 |issue=2 |article-number=e0298457 |date=9 February 2024 |pmid=38335215 |pmc=10857576 |doi=10.1371/journal.pone.0298457 |doi-access=free |bibcode=2024PLoSO..1998457M}}</ref> [[पित्ताशयातील खडे|पित्ताशयाच्या खड्यांच्या]] आजाराशी संबंधित विस्तृत माहिती आणि असंख्य प्रकरणांच्या आधारे, असे दिसते की टाइप २ मधुमेह आणि पित्ताशयातील खडे यांच्यात संबंध असू शकतो. मधुमेह नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये पित्ताशयातील खडे विकसित होण्याचा धोका जास्त असतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yuan S, Gill D, Giovannucci EL, Larsson SC |title=Obesity, Type 2 Diabetes, Lifestyle Factors, and Risk of Gallstone Disease: A Mendelian Randomization Investigation |journal=Clinical Gastroenterology and Hepatology |volume=20 |issue=3 |pages=e529–e537 |date=March 2022 |pmid=33418132 |doi=10.1016/j.cgh.2020.12.034 |hdl-access=free |doi-access=free |hdl=10044/1/86461}}</ref> [[बौद्धिक क्षीणता]] आणि मधुमेह यांच्यात संबंध आहे; अभ्यासांनी दर्शविले आहे की मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये बौद्धिक क्षीणता होण्याचा अधिक धोका असतो, आणि रोग नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत त्यांच्यात घटीचा दर अधिक असतो.<ref name="cognitive">{{cite journal |vauthors=Cukierman T, Gerstein HC, Williamson JD |title=Cognitive decline and dementia in diabetes--systematic overview of prospective observational studies |journal=Diabetologia |volume=48 |issue=12 |pages=2460–2469 |date=December 2005 |pmid=16283246 |doi=10.1007/s00125-005-0023-4 |doi-access=free}}</ref> मधुमेहामुळे [[स्मृतिभ्रंश]]ाचा धोका वाढतो, आणि मधुमेहाचे निदान जितक्या लवकर होते, तितका हा धोका अधिक असतो.<ref>{{Cite web |vauthors=Budson AE |date=2021-07-12 |title=What's the relationship between diabetes and dementia? |url=https://www.health.harvard.edu/blog/whats-the-relationship-between-diabetes-and-dementia-202107122546 |access-date=2025-01-27 |website=Harvard Health |language=en}}</ref> मधुमेह वृद्धांमध्ये, विशेषतः इन्सुलिन उपचार घेणाऱ्यांमध्ये, [[वृद्धांमध्ये पडणे|पडण्याची]] शक्यता देखील वाढवतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yang Y, Hu X, Zhang Q, Zou R |title=Diabetes mellitus and risk of falls in older adults: a systematic review and meta-analysis |journal=Age and Ageing |volume=45 |issue=6 |pages=761–767 |date=November 2016 |pmid=27515679 |doi=10.1093/ageing/afw140 |doi-access=free}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} 6kqmypuz8ptou3ebg0m27k48zt1bjd3 0 378359 2677420 2674716 2026-04-04T06:13:39Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[मधुमेहाचे दुय्यम आजार]] to [[मधुमेहाशी संबंधित आजार]] 2677420 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मधुमेहाशी संबंधित आजार]] hfkl8w3uvojhsxmfr5zp9ya2rrsci7c 1 378385 2677236 2675440 2026-04-03T17:30:49Z Jonathansammy 17110 Jonathansammy ने लेख [[चर्चा:मधुमेहाचे दुय्यम आजार]] वरुन [[चर्चा:मधुमेहाशी संबंधित आजार]] ला हलविला: अचूक नाव 2675440 wikitext text/x-wiki == लेखाचे शीर्षक == माझ्या मते, मधुमेहामुळे उद्भवणाऱ्या गुंतागुंतीमुळेच (जटिलता) हा एक जीवघेणा आजार ठरतो. या सर्व गुंतागुंतींना 'दुय्यम' संबोधून, आपण त्याची गांभीर्य कमी करतो.मला जटिलता आणि गुंतागुंत हे दोन्ही शब्द् पण उचित वाटत नाही. कोम्प्लिकेशन्स् (complications) हाच जास्त रास्त वाटतो. कृपया टिप्पणी करा.धन्यवाद [[सदस्य:Jonathansammy|Jonathansammy]] ([[सदस्य चर्चा:Jonathansammy|चर्चा]]) ०४:०८, २५ मार्च २०२६ (IST) :येथे Complications हा शब्द Secondary, post-fact, subsequent या अर्थाने वापरलेला आहे. मधुमेह झाल्यानंतर जे होतात ते रोग याने दर्शविलेले आहेत. :''जटिल'' हा शब्द त्याच गोष्टीतील गुंतागुंत सूचित करतो, उदा. हा ''प्रश्न जटिल आहे''. येथे ''दुय्यम'' हा शब्द subsequent हा अर्थ सुचविण्यासाठी वापरला आहे. जर हे स्पष्टपणे ध्वनित होणारा इतर शब्द असल्यास सुचवा. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:२५, २५ मार्च २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] १९६९ मध्ये महाराष्ट्र शासनाने मधुमेहावर प्रकाशित केलेल्या एका पुस्तकात, डॉ. एम. जी. गोगटे यांनी 'चिरकारी व्याधी' या शब्दाचा वापर केला आहे. हा शब्द एक चांगला पर्याय वाटतो. या शब्दाबाबत माझे तरिपण दोन् आक्षेप आहेत: ::१.हे पुस्तक जवळपास ६० वर्षे जुने असल्यामुळे, काही लोकांना ही संज्ञा कालबाह्य वाटू शकते. ::२. 'चिरकारी व्याधी' चा इंग्रजीमध्ये अर्थ Chronic Disease असा होतो.या लेखात वर्णन केलेले आजार हे खरोखरच चिरकारी व्याधी आहेत; तथापि, वैद्यकीय परिभाषा त्यांना complications म्हणून वर्गीकृत करण्यास पसंती देते. ::तुम्हाला काय वाटते? ::धन्यवाद. [[सदस्य:Jonathansammy|Jonathansammy]] ([[सदस्य चर्चा:Jonathansammy|चर्चा]]) ००:३६, २६ मार्च २०२६ (IST) :::आयुर्वेदिक डॉक्टर यावर अधिक प्रकाश टाकू शकतील असे वाटते. त्यांच्या अभ्यासात अनेक संस्कृत ग्रंथ असल्याने त्यांना यासाठीचा नेमका शब्द माहिती असण्याची शक्यता आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०२:५४, २६ मार्च २०२६ (IST) :::cc: @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], @[[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]], @[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०२:५४, २६ मार्च २०२६ (IST) ::::लेख नीट वाचल्यास जटिलता आणि गुंतागुंत हे दोन शब्द योग्य वाटतात. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २३:४४, २६ मार्च २०२६ (IST) ogrr0fygy59ni3somoyo0jsz902g869 0 378562 2677111 2676469 2026-04-03T12:53:50Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677111 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''पिंकी विराणी''' (जन्म: ३० जानेवारी १९५९) या एक भारतीय लेखिका, पत्रकार आणि [[मानवाधिकार]] कार्यकर्त्या आहेत. त्यांनी 'वन्स वॉज बॉम्बे',<ref>{{Cite book|title=Once was Bombay|last=Virani|first=Pinki|publisher=Penguin|year=2001|isbn=0-14-028791-4|location=New Delhi|oclc=49350714}}</ref> 'अरुणाज स्टोरी', 'बिटर चॉकलेट: चाइल्ड सेक्सुअल अब्युज इन इंडिया' (ज्याला राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला आहे)<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/theatre-tribute-to-aruna-shanbaug/article7500017.ece|title=Theatre tribute to Aruna Shanbaug|last=Srinivasan|first=Madhumita|date=2015-08-05|work=The Hindu|access-date=2020-01-30|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> आणि 'डेफ हेवन' ही पुस्तके लिहिली आहेत.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2009/07/19/stories/2009071950040200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629052333/http://www.hindu.com/mag/2009/07/19/stories/2009071950040200.htm|url-status=dead|archive-date=29 June 2011|title=As we see ourselves |author=R. Krithika|newspaper=[[The Hindu]] |date=19 July 2009 |access-date=17 July 2013}}</ref> त्यांचे पाचवे पुस्तक 'पॉलिटिक्स ऑफ द वूम्ब – द पेरिल्स ऑफ आयव्हीएफ, सरोगसी अँड मॉडिफाईड बेबीज' या नावाने प्रसिद्ध आहे.<ref>{{cite web|url=http://www.dailypioneer.com/sunday-edition/sunday-pioneer/special/the-egg-commerce.html |title=The Egg Commerce |publisher=Daily Pioneer |date=25 September 2016}}</ref> == बालपण आणि शिक्षण == विराणी यांचा जन्म ३० जानेवारी १९५९ रोजी [[मुंबई]] येथे एका [[गुजराती मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील दुकानदार होते आणि आई शिक्षिका होती. त्यांचे शालेय शिक्षण मुंबई, पुणे आणि [[मुसोरी]] येथे झाले. [[कोलंबिया विद्यापीठ|कोलंबिया विद्यापीठात]] पत्रकारितेचे शिक्षण घेण्यासाठी त्यांनी [[आगा खान फाउंडेशन]]ची शिष्यवृत्ती मिळवली होती.<ref name=":1">{{Cite news |title= Deaf Heaven about modern India's story|date=18 July 2009 |url=https://www.hindustantimes.com/books/deaf-heaven-about-modern-india-s-story/story-YNI36ATs2PpfArDBk458AP.html}}</ref> त्यांनी '[[द संडे टाइम्स]]' मध्ये उमेदवारी केली, जिथे त्यांनी ब्रिटनमधील वांशिक दंगलींवर सविस्तर वृत्तांकन केले होते. == कारकीर्द == विराणी यांनी वयाच्या १८ व्या वर्षी टायपिस्ट म्हणून कामाला सुरुवात केली. भारतात परतल्यानंतर त्यांनी वार्ताहर म्हणून काम केले आणि त्यानंतर त्या सायंकाळच्या दैनिकाच्या भारताच्या पहिल्या महिला संपादक बनल्या.<ref>{{Cite news |title=Pinki Virani |url=https://www.harpercollins.com/blogs/authors/pinki-virani-0005540 |access-date=2022-05-25 |website=HarperCollins |language=en}}</ref> विराणी यांनी एक काल्पनिक आणि चार माहितीपर पुस्तके लिहिली आहेत. त्यांचे पहिले पुस्तक 'अरुणाज स्टोरी-१९९८' हे [[अरुणा शानबाग]] यांच्या जीवनावर आधारित आहे. अरुणा शानबाग या [[किंग एडवर्ड मेमोरियल रुग्णालय आणि शेठ गोवर्धनदास सुंदरदास वैद्यकीय महाविद्यालय|के.ई.एम. रुग्णालयात]] २५ वर्षांच्या परिचारिका होत्या, ज्यांच्यावर नोव्हेंबर १९७३ मध्ये लैंगिक अत्याचार आणि गळा दाबून हल्ला करण्यात आला होता. या हल्ल्यामुळे शानबाग २०१५ मध्ये त्यांच्या मृत्यूइतपत ४२ वर्षे 'पर्झिस्टंट [[वनस्पती अवस्था]]' (शुद्धीवर नसलेली अवस्था) मध्ये होत्या.<ref name=":0">{{cite encyclopedia| url= https://www.academia.edu/111537363| title= OV Vijayan| encyclopedia= The Routledge Encyclopedia of Indian Writing in English| date= January 2023| last1= P| first1= Muhammed Afzal}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-25 |title=50 years ago, a nurse was attacked in a Mumbai hospital. What changed, what didn't |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/50-years-ago-a-nurse-was-attacked-in-a-mumbai-hospital-what-changed-what-didnt-9531412/ |access-date=2025-06-17 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=10 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010044354/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/50-years-ago-a-nurse-was-attacked-in-a-mumbai-hospital-what-changed-what-didnt-9531412/ |url-status=live }}</ref> या पुस्तकावर आधारित 'पॅसिव्ह यूथनेशिया: कहाणी करुणा की' नावाचा ५२ मिनिटांचा माहितीपट 'पीएसबीटी'ने तयार केला आहे. नाट्य दिग्दर्शक [[अरविंद गौर]] यांनी याचे रूपांतर 'अरुणाज स्टोरी' या एकल नाटकात केले, ज्याचा प्रयोग ल्युशिन दुबे यांनी केला होता.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/theatre/Aruna-Shanbaugs-story-retold-on-stage/articleshow/49283079.cms|title=Aruna Shanbaug's story retold on stage|author=Pratyush Patra|newspaper=[[Times of India]]|access-date=2018-12-04|location=Delhi, India|archive-date=10 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210145719/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/theatre/Aruna-Shanbaugs-story-retold-on-stage/articleshow/49283079.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.freepressjournal.in/featured-blog/arunas-story-she-was-no-less-a-martyr-who-sparked-progressive-change/1379917|title=Aruna's Story: She was no less a martyr who sparked progressive change|author=Shikha Jain|date=21 October 2018 |access-date=2018-12-04}}</ref> २००२ मध्ये विनय आपटे यांनी या पुस्तकावर आधारित 'कथा अरुणाची' हे मराठी नाटक दिग्दर्शित केले, ज्यामध्ये चिन्मयी सुमीत यांनी अरुणा शानबाग यांची आणि अभय राणे यांनी वाल्मिकी यांची भूमिका साकारली होती. त्यांचे दुसरे पुस्तक 'वन्स वॉज बॉम्बे' मध्ये तीन कादंबरिका आणि चार लघुकथा आहेत. हे पुस्तक एकेकाळी अस्तित्वात असलेल्या मुंबई शहराच्या "ऱ्हासावर" भाष्य करते आणि कशा प्रकारे राजकारणी, अंडरवर्ल्ड, डॉन, माफिया, टोळीयुद्ध आणि जातीय भेदांनी शहरावर ताबा मिळवला, याचे चित्रण करते.<ref name=":0"/> तत्कालीन पंतप्रधान [[अटल बिहारी वाजपेयी]] यांनी ढासळत्या शहरांवरील एका भाषणात या पुस्तकाचा उल्लेख केला होता. [[राजदीप सरदेसाई]] यांनी या पुस्तकाच्या परीक्षणात म्हटले होते की: "पिंकी विराणी पूर्णपणे चुकीच्या नाहीत. मोठ्या मुंबईचे स्वप्न आता संपले आहे... जर आज मुंबई हेडलाईन्समध्ये येत असेल, तर ती एखाद्या गजबजलेल्या रस्त्यावर झालेल्या गोळीबारामुळे किंवा निवडणूक आयोगाने तिथल्या मुख्य देवतेचा मतदानाचा अधिकार काढून घेतल्यामुळे."<ref>{{cite web| url= https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/books/story/19990906-book-review-of-pinki-virani-once-was-bombay-824308-1999-09-05#google_vignette| title= Book review: Pinki Virani's 'Once was Bombay'| date= 6 September 1999}}</ref><ref>{{cite web| url= https://www.firstpost.com/entertainment/veeru-devgans-inspiring-story-is-chronicled-in-pinki-viranis-book-once-was-bombay-read-an-excerpt-6746801.html| title= Veeru Devgan's inspiring story is chronicled in Pinki Virani's book, Once Was Bombay: Read an excerpt| date= 2 June 2019}}</ref> विराणींचे तिसरे पुस्तक, 'बिटर चॉकलेट', भारतीय घरांमधील [[बाल लैंगिक शोषण]] आणि त्याभोवती असलेली शांतता, कौटुंबिक प्रतिष्ठा आणि नैतिकता यांसारख्या अस्वस्थ करणाऱ्या विषयांचा शोध घेते. त्यांनी देशभर घडलेल्या बाल लैंगिक शोषणाच्या विविध घटनांसोबतच, वयाच्या आठव्या वर्षापर्यंत स्वतःच्या वडिलांच्या भावाकडून झालेल्या शोषणाचा अनुभवही यात मांडला आहे.<ref>{{Cite web|url=http://www.thedailystar.net:80/magazine/2007/02/01/interview.htm|title= Star Weekend Magazine |website=www.thedailystar.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=BBC News {{!}} SOUTH ASIA {{!}} Incest book's 'bitter' message |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/853544.stm |access-date=2025-06-20 |website=news.bbc.co.uk}}</ref> हे पुस्तक तीन भागांत विभागलेले असून, बाल लैंगिक शोषणाचे गुन्हेगार हे बहुधा बाहेरचे नसून कुटुंबातील ओळखीचेच लोक असतात, यावर प्रकाश टाकते.<ref>{{Cite web |title=A harsh truth to digest: Revisiting Pinki Virani's Bitter Chocolate |url=https://www.thechakkar.com/home/bitterchocolate |access-date=2025-06-20 |website=The Chakkar |language=en-IN}}</ref> या पुस्तकावर आधारित एकल नाटकाचे लेखन-दिग्दर्शन [[अरविंद गौर]] यांनी केले आणि ल्युशिन दुबे यांनी ते सादर केले.<ref>{{cite news |author=Drama critic |date=2004-01-07 |title=Nobody's Child |url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=72677 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040929061849/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=72677 |archive-date=29 September 2004 |access-date=2010-08-29 |newspaper=[[Indian Express]]}}</ref> २००८ पर्यंत 'बिटर चॉकलेट'च्या ३०,००० हून अधिक प्रती विकल्या गेल्या होत्या आणि ११ वेळा पुनर्मुद्रण झाले होते. याचे मराठी आणि हिंदी भाषेतही भाषांतर झाले आहे.<ref>{{Cite web |title=The Sunday Tribune – Books |url=https://www.tribuneindia.com/2008/20080413/spectrum/book8.htm |access-date=2025-06-20 |website=www.tribuneindia.com |archive-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529122023/https://www.tribuneindia.com/2008/20080413/spectrum/book8.htm |url-status=live }}</ref> त्यांचे चौथे पुस्तक 'डेफ हेवन' (Deaf Heaven - २००९) हा त्यांचा कल्पित साहित्यातील (Fiction) एकमेव प्रयत्न आहे. हे भारतातील पहिले "सेल नोव्हेल" होते, जे तीन महिन्यांच्या कालावधीत ९० संदेशांद्वारे वाचकांपर्यंत पोहोचवले गेले होते.<ref name=":0" /> या पुस्तकाची कथा 'सरस्वती' नावाच्या पात्राभोवती फिरते, जी एक ग्रंथपाल आहे. सरस्वतीच्या मृत्यूनंतर तिचा आत्मा मुक्तपणे वावरतो आणि विविध पात्रांवर लक्ष ठेवतो. याद्वारे विराणींनी "धार्मिक दहशतवाद आणि धर्मनिरपेक्ष नैतिकता यातील संघर्ष" शोधला आहे. या पुस्तकाला चेन्नईच्या [[कॉन्निमेरा सार्वजनिक ग्रंथालय|कॉन्निमेरा (राज्य मध्यवर्ती) सार्वजनिक ग्रंथालयाने]] 'डब्लिन लिटररी अवॉर्ड'साठी नामांकित केले होते.<ref>{{Cite web |last=IGO |date=2024-09-07 |title=Deaf Heaven |url=https://dublinliteraryaward.ie/the-library/books/deaf-heaven/ |access-date=2025-06-20 |website=Dublin Literary Award |language=en-US}}</ref> [[हार्पर कॉलिन्स]] (Harper Collins) द्वारे प्रकाशित हे पुस्तक भारतात सूर्यग्रहण होण्याच्या काही दिवस आधी प्रदर्शित झाले होते.<ref name=":1" /> 'पॉलिटिक्स ऑफ द वूम्ब' मध्ये विराणी यांनी महिलांवर वारंवार केल्या जाणाऱ्या [[इन विट्रो फर्टिलायझेशन|आयव्हीएफ]] आणि इतर कृत्रिम प्रजनन पद्धतींवर टीका केली आहे. त्यांनी व्यावसायिक सरोगसी आणि इतर तृतीय-पक्ष सहाय्यित प्रजननावर जगभर बंदी घालण्याची मागणी केली आहे.<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/living/pinki-virani-on-commercial-surrogacy-worst-kind-of-patriarchy-posturing-as-pro-woman-choice-2999272.html |title=Pinki Virani on commercial surrogacy: 'Worst kind of patriarchy posturing as pro-woman choice' |work=Firstpost |date=11 September 2016 |access-date=11 September 2016}}</ref> == अरुणा शानबाग खटला == {{मुख्य|अरुणा शानबाग प्रकरण}} २००९ मध्ये, पिंकी विराणी यांनी [[अरुणा शानबाग]] यांच्या वतीने [[भारतीय सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयात]] एक याचिका दाखल केली. २७ नोव्हेंबर १९७३ रोजी [[मुंबई]] येथील [[के.ई.एम. रुग्णालय|के.ई.एम. रुग्णालयात]] परिचारिका म्हणून कार्यरत असताना एका सफाई कामगाराने अरुणा यांच्यावर लैंगिक अत्याचार केला होता.<ref>{{cite news |title=India court admits plea to end life of rape victim |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8417549.stm |publisher=[[BBC News]], Delhi |date=17 December 2009 |archive-date=13 March 2011 |access-date=11 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313173950/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8417549.stm |url-status=live }}</ref> या हल्ल्यादरम्यान शानबाग यांचा साखळीने गळा आवळण्यात आला होता, ज्यामुळे मेंदूला ऑक्सिजन मिळणे बंद झाले आणि त्या 'व्हेजिटेटिव्ह स्टेट' (शुद्धीवर नसलेली अवस्था) मध्ये गेल्या. या घटनेनंतर त्यांच्यावर के.ई.एम. रुग्णालयात उपचार करण्यात आले आणि २०१५ मध्ये न्यूमोनियाने मृत्यू होईपर्यंत ४२ वर्षे त्यांना फीडिंग ट्यूबद्वारे जिवंत ठेवण्यात आले होते.<ref>{{cite news|title=Aruna Shanbaug: Brain-damaged India nurse dies 42 years after rape|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-32776897|work=BBC News|date=18 May 2015|access-date=11 September 2016|archive-date=8 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108134628/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-32776897|url-status=live}}</ref> विराणी यांनी २००९ च्या याचिकेत असा युक्तिवाद केला होता की, "अरुणा यांचे अशा प्रकारे जिवंत राहणे हे त्यांच्या सन्मानाने जगण्याच्या अधिकाराचे उल्लंघन आहे". सर्वोच्च न्यायालयाने ७ मार्च २०११ रोजी यावर आपला निर्णय दिला.<ref>{{cite news | url=http://www.indianexpress.com/news/after-36-yrs-of-immobility-a-fresh-hope-of/555048/| title=After 36 yrs of immobility, a fresh hope of death| newspaper=Indian Express| date=17 December 2009| access-date=7 March 2011}}</ref> न्यायालयाने अरुणा यांची जीवनरक्षक प्रणाली काढून घेण्याची विनंती फेटाळून लावली, परंतु भारतात '[[इच्छामरण|पॅसिव्ह यूथनेशिया]]' (निष्क्रिय इच्छामरण) कायदेशीर करण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली. तसेच, सर्वोच्च न्यायालयाने विराणी यांना शानबाग यांची 'नेक्स्ट फ्रेंड' (जवळची व्यक्ती/मित्र) म्हणून मान्यता देण्यास नकार दिला; विराणी यांनी याचिका दाखल करण्यासाठी याच संज्ञेचा वापर केला होता.<ref name=hin>{{cite web|url= http://www.supremecourtofindia.nic.in/outtoday/wr1152009.pdf|title= Supreme Court decision on Aruna Ramachandra Shanbaug versus Union of India|access-date= 11 September 2016|publisher= Supreme Court of India|archive-url= https://web.archive.org/web/20170110142938/http://www.supremecourtofindia.nic.in/outtoday/wr1152009.pdf|archive-date= 10 January 2017|url-status= dead}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == त्यांनी पत्रकार आणि 'ॲक्सिडेंटल इंडिया' या पुस्तकाचे लेखक शंकर अय्यर यांच्याशी विवाह केला आहे.<ref>{{cite news |title=Virani saga |url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090801/saturday/above.htm |newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=1 August 2009 |archive-date=4 March 2016 |access-date=11 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042946/http://www.tribuneindia.com/2009/20090801/saturday/above.htm |url-status=live }}</ref> == ग्रंथसूची == * 'अरुणाज स्टोरी: द ट्रू अकाउंट ऑफ अ रेप अँड इट्स आफ्टरमॅथ'. वायकिंग, १९९८. * 'बिटर चॉकलेट: चाइल्ड सेक्सुअल अब्युज इन इंडिया', पेंग्विन बुक्स, २०००. * {{Cite book |title=वन्स वॉज बॉम्बे (इंग्लिश) |publisher=Viking |isbn=0-670-88869-9 |year=1999 }} * 'डेफ हेवन', हार्पर कॉलिन्स पब्लिशर्स इंडिया, २००९. {{ISBN|81-7223-849-5}}. * 'पॉलिटिक्स ऑफ द वूम्ब — द पेरिल्स ऑफ आयव्हीएफ, सरोगसी अँड मॉडिफाईड बेबीज', पेंग्विन रँडम हाऊस, २०१६. {{ISBN|978-0670088720}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT: विराणी, पिंकी}} [[वर्ग:भारतीय महिला पत्रकार]] [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय महिला गैर-काल्पनिक लेखक]] [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:गुजराती व्यक्ती]] [[वर्ग:भारतीय राजकीय लेखक]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय नॉन-फिक्शन लेखक]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:भारतीय राजकीय लेखिका]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय लेखक]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील लेखिका]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील कार्यकर्ते]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 0830zd3ue4oikejc3lmu0m4zlcdnwoc 0 378570 2677112 2676501 2026-04-03T12:54:38Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677112 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''संध्या रमण''' या एक भारतीय [[वेशभूषाकार]] (कॉस्च्युम डिझायनर) आणि संग्रहालयाचे क्युरेटर आहेत. सामाजिकदृष्ट्या जबाबदार डिझाइन्सवर त्यांचा प्रामुख्याने भर असतो.<ref name="three">{{cite news |title=Stories crafted in clothes |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/stories-crafted-in-clothes-763680 |work=The Tribune |date=28 April 2019}}</ref><ref name="one">{{cite news |title=Dancing pleats |url=https://www.thestatesman.com/supplements/dancing-pleats-69993.html |work=The Statesman |date=18 June 2015}}</ref> रमण या 'डेस्मॅनिया फाउंडेशन'च्या संस्थापक आहेत.<ref>{{Cite web|title=Designing the Classic Language of Costumes|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2015/jun/17/designing-the-classic-language-of-costumes-770397.html|access-date=2020-11-26|website=The New Indian Express}}</ref><ref name="two">{{cite news |title=Focussing on Arunachal's weaves |url=https://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2019/jan/20/focussing-on-arunachals-weaves-1927591.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123051649/http://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2019/jan/20/focussing-on-arunachals-weaves-1927591.html |url-status=dead |archive-date=23 January 2019 |work=The New Indian Express |date=20 January 2019 |publisher=The Sunday Standard}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stories crafted in clothes|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/stories-crafted-in-clothes-763680|access-date=2020-11-26|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tankha|first=Madhur|date=2019-01-29|title=Sandhya Raman: Lending a helping hand|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/fashion/sandhya-raman-lending-a-helping-hand/article26120138.ece|access-date=2020-11-26|issn=0971-751X}}</ref> संध्या रमण या समकालीन तसेच पारंपारिक नृत्य प्रकारांमधील नर्तकांसाठी वेशभूषा तयार करतात.<ref name="nine">{{cite news|date=14 June 2015|title=Costumes that go into Indian dances|work=Business Standard|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/costumes-that-go-into-indian-dances-115061400217_1.html}}</ref><ref>{{cite news|date=11 June 2015|title=when silk strikes an enigmatic pose|work=Deccan Herald|url=https://www.deccanherald.com/content/483912/when-silk-strikes-enigmatic-pose.html}}</ref><ref name="five">{{cite news|date=10 June 2015|title=Designs for stage|work=The Hindu|first=Anjana|last=Rajan|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/designing-costumes-for-indian-classical-dancers/article7302252.ece}}</ref> == शिक्षण आणि कारकीर्द == रमण या [[राष्ट्रीय डिझाईन संस्थान]] (नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाइन), ([[अहमदाबाद]]) येथील माजी विद्यार्थिनी असून त्यांनी 'अपॅरल आणि टेक्सटाईल डिझाइन' (पोशाख आणि कापड रचना) यामध्ये विशेष प्राविण्य मिळवले आहे.<ref name="three"/><ref name="four">{{cite news |title=Clothing the Form |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/clothing-the-form/|work=The Indian Express |date=15 June 2015}}</ref><ref name="ten">{{cite news |title=Sway in sync |url=https://www.dailypioneer.com/2015/vivacity/sway-in-sync.html |work=The Pioneer |date=18 June 2015}}</ref> == प्रदर्शने == * एनिग्मॅटिक ईस्ट - फ्रॉम झिरो टू इन्फिनिटी : २९ जानेवारी २०१९ रोजी इंडिया हॅबिटॅट सेंटर, दिल्ली येथे आयोजित.<ref name="eleven">{{cite journal |title=Weaving Arunachal's Textile Lagacy |journal=The Voive of Fashion |issue=29 January 2019 |url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/weaving-arunachals-textile-legacy-2118/}}</ref><ref name="two"/> * एनचँटेड ट्री : मार्च २०१७ मध्ये कमलदेवी कॉम्प्लेक्स येथे आयोजित भारताच्या वैविध्यपूर्ण कापड परंपरेचा उत्सव साजरा करणारे एक संवादात्मक प्रदर्शन.<ref>{{Cite web|last=Lowen|first=Sharon|date=2017-03-21|title=A million Sitas in the forest|url=https://www.asianage.com/life/art/210317/a-million-sitas-in-the-forest.html|access-date=2020-11-26|website=The Asian Age}}</ref><ref>{{Cite web|title=IIC{{!}} India International Centre - Home|url=http://iicdelhi.nic.in/User_Panel/ProgramDetails.aspx?Value=MnMbKpZavpRArkIjN6zH56TgUr7QmoPz/EVnOdy+5/XKRIA+TqoUYApoI1dgCBQoKJBZ73ACWI4=|access-date=2020-11-26|website=iicdelhi.nic.in}}</ref> * व्हेन द प्लीट्स डान्स : 'इंडिया इंटरनॅशनल सेंटर'च्या आर्ट गॅलरीमध्ये चार दशकांतील नृत्य वेशभूषेच्या उत्क्रांतीवर आधारित प्रदर्शन.<ref name="one"/><ref name="four"/><ref name="eight">{{cite news |title=when silk strikes an enigmatic pose |url=https://www.deccanherald.com/content/483912/when-silk-strikes-enigmatic-pose.html |work=Deccan Herald |date=11 June 2015}}</ref> * (अन)मास्क : ऑक्टोबर २०१७ मध्ये आयोजित (इंटरनॅशनल मेडिकल हेल्थ ऑर्गनायझेशनसाठी यातून निधी उभारण्यात आला).<ref name="six">{{cite news |title=(Un)Masked: Colorfully layered Third Eye Dancers presentation raises funds for IMHO |url=https://www.nripulse.com/unmasked-colorfully-layered-third-eye-dancers-presentation-raises-funds-for-imho/ |date=8 December 2017}}</ref> == निर्मिती == * गॉडसेस सेंट्रल : स्त्री [[भ्रूणहत्या|भ्रूणहत्येच्या]] विषयावर आधारित एक नृत्य नाटिका.<ref>{{cite news|date=15 Sep 2007|title=Dance drama : Goddess central|publisher=livemint|url=https://www.livemint.com/Leisure/c1TNcjC1AjlTIcwzO0eFwO/Dance-drama-Goddess-central.html}}</ref> * मूनबीम - १९९१: बॅटरी डान्स कंपनी (USA) च्या [[जॉनाथन हॉलंडर]] यांनी कोरिओग्राफ केलेले आणि [[मल्लिका साराभाई]] यांनी सादर केलेले नाटक.<ref name="seven">{{cite news |title=artists have stay ahead curve ; at the same time, not lose human aspect |url=https://www.sakaltimes.com/art-culture/%E2%80%98artists-have-stay-ahead-curve-same-time-not-lose-human-aspect%E2%80%99-11701 |work=Sakal Times |date=12 January 2018 |archive-date=24 July 2020 |access-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724205212/https://www.sakaltimes.com/art-culture/%E2%80%98artists-have-stay-ahead-curve-same-time-not-lose-human-aspect%E2%80%99-11701 |url-status=dead }}</ref><ref name="four"/> * साँग्स ऑफ टागोर : जॉनाथन हॉलंडर यांनी कोरिओग्राफ केलेले.<ref name="seven"/><ref name="five"/></ref> * ब्युटी अँड बीस्ट : भरतकाल नाट्य अकादमीची निर्मिती.<ref name="fourteen">{{cite news |title=Beauty, the Beast and Bharatanatyam |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/beauty-the-beast-and-bharatanatyam/article7846990.ece |work=The Hindu |date=5 November 2015}}</ref> * पद्म : अनिता रत्नम यांची निर्मिती.<ref name="fifteen">{{cite news |title=Inspired by the lotus, dancers come together |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/inspired-by-the-lotus-dancers-come-together/article7377334.ece |work=The hindu |date=2 July 2015}}</ref> * इंटरप्टेड : आदिती मंगलदास आणि दृष्टीकोन डान्स कंपनी.<ref name="sixteen">{{cite web |title="1... Breath" – Kathak |url=http://www.aditimangaldasdance.com/dance-drishtikon.php |website=aditimangaldasdance.com}}</ref> * प्रलय : संप्रदाय कॅनडा, लता पाडा यांची निर्मिती.<ref name="seventeen">{{cite news |title=BWW Previews: Rasaja Foundation Presents Pralaya – A Collaboration In Bharatanatyam And Baliness Dance |url=https://www.broadwayworld.com/india/article/BWW-Previews-RASAJA-FOUNDATION-PRESENTS-PRALAYA-A-Collaboration-In-Bharatanatyam-And-Baliness-Dance-20191211 |work=Broadway World |first=Zofeen |last=Maqsood |date=11 Dec 2019}}</ref> * द इनकंप्लीट जेस्चर : नाट्य डान्स थिएटर, [[शिकागो]].<ref name="eighteen">{{cite news |title=Indian and Indonesian dance don't mix, except in 'Incomplete Gesture' |url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/ct-natya-gesture-dance-review-ent-1003-20161002-story.html |work=Chicago Tribune |first=Laura |last=Molzahn |date=2 Oct 2016}}</ref> * अनेकांत : [[गीता चंद्रन]] आणि नाट्य वृक्ष डान्स कंपनी.<ref name="nineteen">{{cite news |title=The enigma of subjectivity |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/The-enigma-of-subjectivity/article16442877.ece |work=The Hindu |date=11 November 2016 |first=Sunil |last=Kothari |access-date=6 July 2022}}</ref> == पुरस्कार == * भारत सरकारचा [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (२००८). * संयुक्त राष्ट्र लोकसंख्या निधी (UNFPA) कडून 'क्रिएटिव्ह एक्सलन्स अवॉर्ड' (२००८).<ref>{{Cite web|last=Veena|date=2017-12-08|title=(Un)Masked: Colorfully layered Third Eye Dancers presentation raises funds for IMHO|url=https://www.nripulse.com/unmasked-colorfully-layered-third-eye-dancers-presentation-raises-funds-for-imho/|access-date=2020-11-26|website=NRI Pulse|language=en-US}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:रमण, संध्या}} [[वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म]] [[वर्ग:दिल्लीतील महिला कलाकार]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] knp03h04b4q55c8e3ilpb8cze1a60v6 2677113 2677112 2026-04-03T12:54:56Z संतोष गोरे 135680 2677113 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''संध्या रमण''' या एक भारतीय [[वेशभूषाकार]] (कॉस्च्युम डिझायनर) आणि संग्रहालयाचे क्युरेटर आहेत. सामाजिकदृष्ट्या जबाबदार डिझाइन्सवर त्यांचा प्रामुख्याने भर असतो.<ref name="three">{{cite news |title=Stories crafted in clothes |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/stories-crafted-in-clothes-763680 |work=The Tribune |date=28 April 2019}}</ref><ref name="one">{{cite news |title=Dancing pleats |url=https://www.thestatesman.com/supplements/dancing-pleats-69993.html |work=The Statesman |date=18 June 2015}}</ref> रमण या 'डेस्मॅनिया फाउंडेशन'च्या संस्थापक आहेत.<ref>{{Cite web|title=Designing the Classic Language of Costumes|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2015/jun/17/designing-the-classic-language-of-costumes-770397.html|access-date=2020-11-26|website=The New Indian Express}}</ref><ref name="two">{{cite news |title=Focussing on Arunachal's weaves |url=https://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2019/jan/20/focussing-on-arunachals-weaves-1927591.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123051649/http://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2019/jan/20/focussing-on-arunachals-weaves-1927591.html |url-status=dead |archive-date=23 January 2019 |work=The New Indian Express |date=20 January 2019 |publisher=The Sunday Standard}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stories crafted in clothes|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/stories-crafted-in-clothes-763680|access-date=2020-11-26|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tankha|first=Madhur|date=2019-01-29|title=Sandhya Raman: Lending a helping hand|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/fashion/sandhya-raman-lending-a-helping-hand/article26120138.ece|access-date=2020-11-26|issn=0971-751X}}</ref> संध्या रमण या समकालीन तसेच पारंपारिक नृत्य प्रकारांमधील नर्तकांसाठी वेशभूषा तयार करतात.<ref name="nine">{{cite news|date=14 June 2015|title=Costumes that go into Indian dances|work=Business Standard|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/costumes-that-go-into-indian-dances-115061400217_1.html}}</ref><ref>{{cite news|date=11 June 2015|title=when silk strikes an enigmatic pose|work=Deccan Herald|url=https://www.deccanherald.com/content/483912/when-silk-strikes-enigmatic-pose.html}}</ref><ref name="five">{{cite news|date=10 June 2015|title=Designs for stage|work=The Hindu|first=Anjana|last=Rajan|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/designing-costumes-for-indian-classical-dancers/article7302252.ece}}</ref> == शिक्षण आणि कारकीर्द == रमण या [[राष्ट्रीय डिझाईन संस्थान]] (नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाइन), ([[अहमदाबाद]]) येथील माजी विद्यार्थिनी असून त्यांनी 'अपॅरल आणि टेक्सटाईल डिझाइन' (पोशाख आणि कापड रचना) यामध्ये विशेष प्राविण्य मिळवले आहे.<ref name="three"/><ref name="four">{{cite news |title=Clothing the Form |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/clothing-the-form/|work=The Indian Express |date=15 June 2015}}</ref><ref name="ten">{{cite news |title=Sway in sync |url=https://www.dailypioneer.com/2015/vivacity/sway-in-sync.html |work=The Pioneer |date=18 June 2015}}</ref> == प्रदर्शने == * एनिग्मॅटिक ईस्ट - फ्रॉम झिरो टू इन्फिनिटी : २९ जानेवारी २०१९ रोजी इंडिया हॅबिटॅट सेंटर, दिल्ली येथे आयोजित.<ref name="eleven">{{cite journal |title=Weaving Arunachal's Textile Lagacy |journal=The Voive of Fashion |issue=29 January 2019 |url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/weaving-arunachals-textile-legacy-2118/}}</ref><ref name="two"/> * एनचँटेड ट्री : मार्च २०१७ मध्ये कमलदेवी कॉम्प्लेक्स येथे आयोजित भारताच्या वैविध्यपूर्ण कापड परंपरेचा उत्सव साजरा करणारे एक संवादात्मक प्रदर्शन.<ref>{{Cite web|last=Lowen|first=Sharon|date=2017-03-21|title=A million Sitas in the forest|url=https://www.asianage.com/life/art/210317/a-million-sitas-in-the-forest.html|access-date=2020-11-26|website=The Asian Age}}</ref><ref>{{Cite web|title=IIC{{!}} India International Centre - Home|url=http://iicdelhi.nic.in/User_Panel/ProgramDetails.aspx?Value=MnMbKpZavpRArkIjN6zH56TgUr7QmoPz/EVnOdy+5/XKRIA+TqoUYApoI1dgCBQoKJBZ73ACWI4=|access-date=2020-11-26|website=iicdelhi.nic.in}}</ref> * व्हेन द प्लीट्स डान्स : 'इंडिया इंटरनॅशनल सेंटर'च्या आर्ट गॅलरीमध्ये चार दशकांतील नृत्य वेशभूषेच्या उत्क्रांतीवर आधारित प्रदर्शन.<ref name="one"/><ref name="four"/><ref name="eight">{{cite news |title=when silk strikes an enigmatic pose |url=https://www.deccanherald.com/content/483912/when-silk-strikes-enigmatic-pose.html |work=Deccan Herald |date=11 June 2015}}</ref> * (अन)मास्क : ऑक्टोबर २०१७ मध्ये आयोजित (इंटरनॅशनल मेडिकल हेल्थ ऑर्गनायझेशनसाठी यातून निधी उभारण्यात आला).<ref name="six">{{cite news |title=(Un)Masked: Colorfully layered Third Eye Dancers presentation raises funds for IMHO |url=https://www.nripulse.com/unmasked-colorfully-layered-third-eye-dancers-presentation-raises-funds-for-imho/ |date=8 December 2017}}</ref> == निर्मिती == * गॉडसेस सेंट्रल : स्त्री [[भ्रूणहत्या|भ्रूणहत्येच्या]] विषयावर आधारित एक नृत्य नाटिका.<ref>{{cite news|date=15 Sep 2007|title=Dance drama : Goddess central|publisher=livemint|url=https://www.livemint.com/Leisure/c1TNcjC1AjlTIcwzO0eFwO/Dance-drama-Goddess-central.html}}</ref> * मूनबीम - १९९१: बॅटरी डान्स कंपनी (USA) च्या [[जॉनाथन हॉलंडर]] यांनी कोरिओग्राफ केलेले आणि [[मल्लिका साराभाई]] यांनी सादर केलेले नाटक.<ref name="seven">{{cite news |title=artists have stay ahead curve ; at the same time, not lose human aspect |url=https://www.sakaltimes.com/art-culture/%E2%80%98artists-have-stay-ahead-curve-same-time-not-lose-human-aspect%E2%80%99-11701 |work=Sakal Times |date=12 January 2018 |archive-date=24 July 2020 |access-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724205212/https://www.sakaltimes.com/art-culture/%E2%80%98artists-have-stay-ahead-curve-same-time-not-lose-human-aspect%E2%80%99-11701 |url-status=dead }}</ref><ref name="four"/> * साँग्स ऑफ टागोर : जॉनाथन हॉलंडर यांनी कोरिओग्राफ केलेले.<ref name="seven"/><ref name="five"/></ref> * ब्युटी अँड बीस्ट : भरतकाल नाट्य अकादमीची निर्मिती.<ref name="fourteen">{{cite news |title=Beauty, the Beast and Bharatanatyam |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/beauty-the-beast-and-bharatanatyam/article7846990.ece |work=The Hindu |date=5 November 2015}}</ref> * पद्म : अनिता रत्नम यांची निर्मिती.<ref name="fifteen">{{cite news |title=Inspired by the lotus, dancers come together |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/inspired-by-the-lotus-dancers-come-together/article7377334.ece |work=The hindu |date=2 July 2015}}</ref> * इंटरप्टेड : आदिती मंगलदास आणि दृष्टीकोन डान्स कंपनी.<ref name="sixteen">{{cite web |title="1... Breath" – Kathak |url=http://www.aditimangaldasdance.com/dance-drishtikon.php |website=aditimangaldasdance.com}}</ref> * प्रलय : संप्रदाय कॅनडा, लता पाडा यांची निर्मिती.<ref name="seventeen">{{cite news |title=BWW Previews: Rasaja Foundation Presents Pralaya – A Collaboration In Bharatanatyam And Baliness Dance |url=https://www.broadwayworld.com/india/article/BWW-Previews-RASAJA-FOUNDATION-PRESENTS-PRALAYA-A-Collaboration-In-Bharatanatyam-And-Baliness-Dance-20191211 |work=Broadway World |first=Zofeen |last=Maqsood |date=11 Dec 2019}}</ref> * द इनकंप्लीट जेस्चर : नाट्य डान्स थिएटर, [[शिकागो]].<ref name="eighteen">{{cite news |title=Indian and Indonesian dance don't mix, except in 'Incomplete Gesture' |url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/theater/ct-natya-gesture-dance-review-ent-1003-20161002-story.html |work=Chicago Tribune |first=Laura |last=Molzahn |date=2 Oct 2016}}</ref> * अनेकांत : [[गीता चंद्रन]] आणि नाट्य वृक्ष डान्स कंपनी.<ref name="nineteen">{{cite news |title=The enigma of subjectivity |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/The-enigma-of-subjectivity/article16442877.ece |work=The Hindu |date=11 November 2016 |first=Sunil |last=Kothari |access-date=6 July 2022}}</ref> == पुरस्कार == * भारत सरकारचा [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (२००८). * संयुक्त राष्ट्र लोकसंख्या निधी (UNFPA) कडून 'क्रिएटिव्ह एक्सलन्स अवॉर्ड' (२००८).<ref>{{Cite web|last=Veena|date=2017-12-08|title=(Un)Masked: Colorfully layered Third Eye Dancers presentation raises funds for IMHO|url=https://www.nripulse.com/unmasked-colorfully-layered-third-eye-dancers-presentation-raises-funds-for-imho/|access-date=2020-11-26|website=NRI Pulse|language=en-US}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:रमण, संध्या}} [[वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म]] [[वर्ग:दिल्लीतील महिला कलाकार]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] drtwfzrxn3411exayv5x8sm743lge4m 0 378573 2677123 2676562 2026-04-03T12:59:02Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677123 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत. == सुरुवातीचे जीवन == सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.<ref name=":2">{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.<ref name=":0">{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}</ref><ref name="TBi">{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights & Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}</ref> आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.<ref>{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}</ref> == स्वदेशी शेती == त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.<ref>{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}</ref> त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्य|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.<ref name=":1">{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}</ref> त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील [[कोपनहेगन]] येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.<ref name=":2" /> स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, "आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया."<ref>{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women & Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}</ref> त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.<ref name=":1" /> == पुरस्कार == महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने' सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.<ref>{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}</ref> दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या "स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे." कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.<ref>{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:त्सुहा, सेनो}} [[वर्ग:नागा लोक]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षिका]] [[वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 0gztqygcrw98b2b4xd70rsq6lb1uqvu 2677124 2677123 2026-04-03T12:59:30Z संतोष गोरे 135680 2677124 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सेनो त्सुहा''' (Seno Tsuhah) या [[नागालँड]]मधील 'चिझामी' येथील 'चखेसंग नागा' समुदायातील एक प्राथमिक शिक्षिका आणि स्वदेशी सामाजिक कार्यकर्त्या आहेत. [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतामध्ये]] लिंग न्याय आणि शाश्वत शेती या विषयांवरील त्यांच्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्या गेल्या वीस वर्षांहून अधिक काळ 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क' (NEN) या स्त्रीवादी संघटनेशी जोडल्या गेल्या आहेत. == सुरुवातीचे जीवन == सेनो त्सुहा या [[नागालँड]]मधील [[चिझामी]] येथील [[चाखेसंग नागा]] समुदायाचा भाग आहेत.<ref name=":2">{{Cite news |date=23 August 2010 |title=Sustainability lessons |url=https://www.deccanherald.com/content/90826/sustainability-lessons.html |access-date=6 May 2025 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> 'चिझामी स्टुडंट्स युनियन'चा हिस्सा म्हणून त्या सामाजिक कार्यात सहभागी होऊ लागल्या. महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्या आपल्या मूळ गावी परतल्या आणि शेजारच्या गावातील प्राथमिक शाळेत शिक्षिका म्हणून काम करू लागल्या. याच काळात त्या 'चिझामी वुमेन्स सोसायटी'मध्ये (CWS) सामील झाल्या. १९९६ मध्ये [[फुत्सेरो]] येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'च्या (NEN) एका प्रशिक्षण कार्यक्रमादरम्यान त्यांची भेट [[मनीषा बहल]] यांच्याशी झाली आणि दोन वर्षांनंतर त्या अधिकृतपणे NEN मध्ये सामील झाल्या. तेथे त्यांनी महिला हक्कासाठी कार्यकर्त्या म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली.<ref name=":0">{{Cite web |title=Changemaker Interview Series: Chapter 3 |url=https://northeastnetwork.org/changemaker-interview-series-chapter-3/ |access-date=2022-12-30 |website=North East Network |date=31 May 2022 |language=en-US}}</ref><ref name="TBi">{{cite news |last1=Pal |first1=Sanchari |title=A Tiny Naga Village Has Been Spearheading Women's Rights & Sustainable Farming for Almost a Decade |url=https://www.thebetterindia.com/64472/women-chizami-nagaland-village/ |access-date=15 February 2024 |work=The Better India |date=11 August 2016}}</ref> आठ वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांनंतर, त्सुहा यांनी चिझामी ग्रामपरिषदेला हे पटवून देण्यात यश मिळवले की, अकुशल मजुरीमध्ये महिलांना पुरुषांइतकीच समान मजुरी मिळणे आवश्यक आहे. २०१४ मध्ये, ग्रामपरिषदेने शेतमजूर महिलांना पुरुषांच्या बरोबरीने समान मजुरी देण्याचा ठराव मंजूर केला. त्यानंतरच्या वर्षी, परिषदेचे सदस्य म्हणून दोन महिलांची निवड करण्यात आली. अत्यंत पुरुषप्रधान असलेल्या नागा समाजात, महिलांना सक्रिय सदस्य म्हणून स्थान देणाऱ्या मोजक्या ग्रामपरिषदांपैकी चिझामी ग्रामपरिषद एक आहे.<ref>{{Cite web |last=Kalra |first=Silvy |date=2016-09-12 |title=Changing Lives of Women in Rural India: Small Nagaland Village Leads the Way to Gender Equality |url=https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |access-date=2022-12-30 |website=www.vagabomb.com |language=English |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230192020/https://www.vagabomb.com/Changing-Lives-of-Women-in-Rural-India-Small-Nagaland-Village-Leads-the-Gender-Equality-Battle/ |url-status=dead }}</ref> == स्वदेशी शेती == त्सुहा या एक स्वदेशी 'अन्न सार्वभौमत्व' कार्यकर्त्या आहेत.<ref>{{Cite journal |last=Tula |first=Meenal |last2=Karlsson |first2=Bengt G. |author-link2= |date=2025-04-13 |title=Miracle millets: Indigenous food sovereignty and the revival of ancient grains in Northeast India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2025.2478718 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |pages=1–23 |doi=10.1080/00856401.2025.2478718 |issn=0085-6401|doi-access=free }}</ref> त्यांनी चिझामी येथे 'नॉर्थ ईस्ट नेटवर्क'चे (NEN) एक केंद्र स्थापन केले, ज्याद्वारे [[तृणधान्य|तृणधान्यांच्या]] १५ विविध वाणांचे संकलन करण्यात आले आहे.<ref name=":1">{{Cite news |last=Rehman |first=Teresa |date=27 April 2010 |title=Bringing back millet to cope with climate change, empower women |work=Thomson Reuters Foundation News |url=https://news.trust.org/item/20100427155500-9fsz7/ |access-date=3 January 2022}}</ref> त्सुहा यांनी २००९ मध्ये डेन्मार्क मधील [[कोपनहेगन]] येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेत चाखेसंग नागा समुदायाचे प्रतिनिधित्व केले.<ref name=":2" /> स्थानिक शेती पद्धतींमध्ये आणि जैवविविधता टिकवून ठेवण्यामध्ये स्वदेशी महिलांच्या भूमिकेवर त्सुहा यांनी नेहमीच भर दिला आहे. २०१७ च्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त बोलताना त्या म्हणाल्या, "आपल्या समुदायांमध्ये पर्यावरणपूरक शेती करणाऱ्या स्त्री-पुरुष शेतकऱ्यांच्या योगदानाची दखल घेण्यासाठी, या व्यासपीठाचा वापर करून आपण आपल्या दृष्टिकोनाचा पुनर्विचार आणि पुनर्रचना करूया."<ref>{{Cite news |last=Moitra |first=Aheli |date=9 March 2017 |title=Women & Men: Relook. Rethink. Restrategise |pages=1 |work=[[The Morung Express]]}}</ref> त्सुहा या पिकांची निवड आणि बियाणे जतन करण्यातील महिलांच्या महत्त्वाच्या भूमिकेवरही लक्ष केंद्रित करतात.<ref name=":1" /> == पुरस्कार == महिला अधिकार, सुशासन, नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविका या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सप्टेंबर २०२० मध्ये त्सुहा यांना [[दिमापूर]] येथे १३ व्या 'पीस चॅनल पुरस्काराने' सन्मानित करण्यात आले. आपला पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी गेल्या अनेक वर्षांच्या प्रवासात सोबत असलेल्या महिलांचे, विशेषतः महिला शेतकरी, कारागीर, विक्रेते, ज्येष्ठ नागरिक आणि पारंपरिक ज्ञान जपणाऱ्या महिलांचे आभार मानले.<ref>{{Cite news |last=Morung Express Network |date=22 September 2020 |title=Seno Tsuhah dedicates 'Peace Award' to resilient women farmers |work=[[The Morung Express]] |url=https://morungexpress.com/seno-tsuhah-dedicates-peace-award-to-resilient-women-farmers |access-date=30 December 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=ICM Team |first= |date=2020-09-23 |title=Nagaland: Activist Seno Tsuhah Conferred Peace Award 2020 |url=https://www.indiancatholicmatters.org/nagaland-activist-seno-tsuhah-conferred-peace-award-2020/ |access-date=2022-12-30 |website=Indian Catholic Matters |language=en-US}}</ref> दोन वर्षांनंतर, 'चिझामी विव्हज' मधील त्यांच्या नाविन्यपूर्ण कार्याची दखल घेऊन 'बालिपारा फाउंडेशन'तर्फे त्यांना 'नेचरनॉमिक्स पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला. त्यांनी हा पुरस्कार त्या विणकर महिलांना समर्पित केला ज्या "स्वतःच्या गावातील सामुदायिक कार्यात अधिक सक्रिय झाल्या असून, त्यांच्या कामामुळे महिलांचे योगदान समाजासमोर ठळकपणे आले आहे." कापड विणकामाच्या माध्यमातून शाश्वत उपजीविका निर्माण करण्याच्या प्रयत्नांची ही पावती असल्याचे त्यांनी यावेळी नमूद केले.<ref>{{Cite news |date=6 December 2020 |title=Two Nagas receive Balipara Foundation Awards |url=https://easternmirrornagaland.com/two-nagas-receive-8th-balipara-foundation-awards/ |access-date=6 May 2025 |work=[[Eastern Mirror]]}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:त्सुहा, सेनो}} [[वर्ग:नागा लोक]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षिका]] [[वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] c14r5lc7hgt8sok77jh1hpgmds3j2cq 0 378575 2677121 2676591 2026-04-03T12:58:27Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677121 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.<ref name="PIB2011">{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature & Education Mizoram}}</ref><ref name="PadmaAwards2011">{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}</ref><ref>{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.<ref name=":0">{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}</ref> 'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.<ref name=":1">{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}</ref> १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले. == कारकीर्द आणि योगदान == सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे. === साहित्य आणि इतिहास === २०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.<ref name=":1" /> लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.<ref name=":2">{{Cite web |title=Book Publish in Mizo - 2001l: Mizoram |url=https://mizoram.nic.in/more/book1.htm |access-date=2025-04-30 |website=mizoram.nic.in}}</ref> === संगीत आणि कविता === सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.<ref name=":0" /> त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक "दी ह्मेलथा" हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}</ref> === शिक्षण आणि समाजकार्य === सायलो यांना "साहित्य आणि शिक्षण" क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.<ref>{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}</ref> == पुरस्कार आणि गौरव == * स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref>{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women & Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}</ref> * पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.<ref name="PIB2011" /><ref name="PadmaAwards2011" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}} [[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त महिला]] [[वर्ग:मिझोरममधील व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 8phivhuwifrtzepgim6lpcyvnxxrxq7 2677122 2677121 2026-04-03T12:58:47Z संतोष गोरे 135680 2677122 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''बुआंगी सायलो''' (१९२९ – १८ जून, २०१२) या [[मिझोरम]]मधील एक भारतीय [[लेखिका]], [[कवयित्री]] आणि [[संगीतकार]] होत्या. मिझो साहित्य, शिक्षण आणि मिझो इतिहास व संस्कृतीच्या दस्तऐवजीकरणातील त्यांच्या योगदानासाठी त्या ओळखल्या जातात. त्यांना २०११ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]] आणि २००९ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन गौरविण्यात आले.<ref name="PIB2011">{{cite web |date=25 January 2011 |title=Padma Awards Announced |url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69364 |access-date=27 April 2025 |publisher=Press Information Bureau, Government of India |quote=PADMA SHRI... 89. Ms. Buangi Sailo Literature & Education Mizoram}}</ref><ref name="PadmaAwards2011">{{cite web |title=Padma Awards 2011 - The Winners |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117145009/http://www.padmaawards.gov.in/content/pdfs/padma2011.pdf |archive-date=17 November 2017 |access-date=27 April 2025 |publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}</ref><ref>{{Cite news |date=2011-01-26 |title=Four from NE on Padma Shri list Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-from-NE-on-Padma-Shri-listGuwahati/articleshow/7363704.cms |access-date=2025-04-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == सायलो मिझोरमची राजधानी [[ऐझॉल]]मधील तुइकुअल नॉर्थ परिसरात राहत होत्या. त्यांचे 'झोरम रोझ पार' हे गाण्यांचे पुस्तक त्यांनी आपली सर्वात धाकटी मुलगी मारिया झोरेममावी (जी 'नौतेई' म्हणूनही ओळखली जाते) हिला समर्पित केले होते, जिचा २००० मध्ये मृत्यू झाला.<ref name=":0">{{Cite web |title=BUANGI SAILO HLABU PU TT ZOTHANSANGAN TLANGZARH |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/buangi-sailo-hlabu-pu-tt-zothansangan-tlangzarh |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=Mizo}}</ref> 'सायलो' हे आडनाव मिझोरममधील इतर अनेक पद्म पुरस्कार प्राप्तकर्त्यांशी संबंधित आहे, ज्यात कॅप्टन [[एल. झेड. सायलो]] आणि ब्रिगेडियर [[तेनफुंगा सायलो|टी. सायलो]] यांचा समावेश होतो. बुआंगी सायलो यांनी विशेषतः सायलो वंशाच्या इतिहासावर एक पुस्तक लिहिले होते.<ref name=":1">{{Cite book |last=Sailo |first=Buangi |url=https://openlibrary.org/books/OL25348913M/Sailo_thlah_chhawng_chanchin |title=Sailo thlah chhawng chanchin |date=2011 |publisher=Buangi Sailo |edition=1 |location=Aizawl, Mizoram}}</ref> १८ जून २०१२ रोजी [[ऐझॉल]], मिझोरम येथील राहत्या घरी वयाच्या ८२ व्या वर्षी बुआंगी सायलो यांचे निधन झाले. == कारकीर्द आणि योगदान == सायलो यांचे कार्य प्रामुख्याने ऐतिहासिक लेखन आणि कविता या क्षेत्रांत आहे, जे मुख्यत्वे [[मिझो भाषा|मिझो भाषेत]] (रोमन लिपीतील लुशाई बोली) आहे. === साहित्य आणि इतिहास === २०११ मध्ये, सायलो यांनी 'सायलो थ्लाह छावंग चानचिन' (सायलो वंशजांचा इतिहास) प्रकाशित केले.<ref name=":1" /> लुशाई भाषेत लिहिलेल्या आणि ऐझॉलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या पुस्तकात मिझो जमातीच्या प्रमुखांची चरित्रे आणि कालक्रमानुसार माहिती दिली आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने सायलो वंशावर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'मिझो नुनहलुई लेह तुनलाई' (मिझो भूतकाळ आणि वर्तमान) हे पुस्तक देखील त्यांच्या नावावर आहे.<ref name=":2">{{Cite web |title=Book Publish in Mizo - 2001l: Mizoram |url=https://mizoram.nic.in/more/book1.htm |access-date=2025-04-30 |website=mizoram.nic.in}}</ref> === संगीत आणि कविता === सायलो यांची ओळख एक संगीतकार म्हणूनही आहे. त्यांच्या 'झोरम रोझ पार' या गाण्यांच्या पुस्तकाचे प्रकाशन जुलै २०११ मध्ये ऐझॉल येथे झाले, ज्यामध्ये त्यांनी रचलेल्या १५५ गाण्यांचा समावेश आहे.<ref name=":0" /> त्यांचे 'न्घिल्हलोहना नुइथांगपार' (साधारण अर्थ: 'अविस्मरणीय अगणित फुले') नावाचे कविता किंवा गाण्यांचे संकलन असलेले जुने कार्यही प्रसिद्ध आहे. त्यांच्या प्रसिद्ध गाण्यांपैकी एक "दी ह्मेलथा" हे आहे. हे गाणे इतर मिझो कलाकारांनी गायले असून शैक्षणिक संस्थांच्या अभ्यासक्रमात किंवा वाचन साहित्यात त्याचा समावेश करण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |date=2020 |title=UNDER GRADUATE SYLLABUS, DEPARTMENT OF MIZO, MIZORAM UNIVERSITY |url=https://gznc.edu.in/uploads/attachments/9e7a4232afed4d3b1c345f5a48f2e139/mizo-syllabus-new.pdf |access-date=2025-04-30 |website=Government Zawlnuam College, Government of Mizoram}}</ref> === शिक्षण आणि समाजकार्य === सायलो यांना "साहित्य आणि शिक्षण" क्षेत्रातील योगदानाबद्दल पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. त्यांचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक लेखन, तसेच शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांच्या गाण्यांचा होणारा वापर यांमुळे या क्षेत्रात त्यांचे मोठे योगदान आहे. समाजकार्यातील त्यांच्या योगदानाचीही दखल घेतली गेली आहे. मिझोरममध्ये हिंदी भाषेचा प्रसार करणाऱ्या एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी 'युनिव्हर्सल हिंदी कम्युनिकेशन्स सेंटर' (UHCC) च्या वतीने पुरस्कार प्रदान केला होता.<ref>{{Cite web |title=GOVERNOR PRESIDES OVER AWARDS FUNCTION |url=https://dipr.mizoram.gov.in/post/governor-presides-over-awards-function |access-date=2025-04-30 |website=dipr.mizoram.gov.in |language=en}}</ref> == पुरस्कार आणि गौरव == * स्त्री शक्ती पुरस्कार (२००७): [[भारत सरकार]]च्या [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय|महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाद्वारे]] प्रदान करण्यात आला. २८ फेब्रुवारी २००९ रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित समारंभात सायलो यांना 'राणी गायदिनल्यू झेलियांग' श्रेणीतील हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref>{{Cite web |title=The Minister of State (Independent Charge) for Women & Child Development, Smt. Renuka Chowdhury presenting the Stree Shakti Puraskar to Smt. Buangi Sailo from Mizoram, at a function, in New Delhi on February 28, 2009. |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=22300 |access-date=2025-04-28 |website=archive.pib.gov.in}}</ref> * पद्मश्री (२०११): साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार]]तर्फे सन्मानित करण्यात आले.<ref name="PIB2011" /><ref name="PadmaAwards2011" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:सायलो, बुआंगी}} [[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त महिला]] [[वर्ग:मिझोरममधील व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] thhlp1ei8c6iodcsf4v39e55vhjcfrd 0 378579 2677119 2676610 2026-04-03T12:57:45Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677119 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]] '''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.<ref>{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == महिला सक्षमीकरण == त्यांनी १९७६ मध्ये प्लास्टिक पॅकेजिंग उद्योगातून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. [[File:Hina Shah.jpg|thumb|left|गुजरातच्या विधवा [[उद्योजक|उद्योजकांशी]] संवाद साधताना हिना शाह]] १९८६ मध्ये त्यांनी 'इंटरनॅशनल सेंटर फॉर एन्टरप्रेन्योरशिप अँड करिअर डेव्हलपमेंट'ची (ICECD) स्थापना केली.<ref>{{Cite web|url=http://www.icecd.org/|title=Entrepreneurship Development Institute of India, Entrepreneurship Development Programs in Ahmedabad, Gujarat, Maharashtra, Delhi|website=icecd.org|access-date=2020-04-25}}</ref> शाह यांनी सुरू केलेल्या "महिलांसाठी उद्योजकता विकास कार्यक्रमात" (एन्टरप्रेन्योरशिप डेव्हलपमेंट प्रोग्राम फॉर विमेन) [[गुजरात]]मधील २५ महिला सहभागी झाल्या होत्या; त्यापैकी १६ महिलांनी बिगर-पारंपारिक व्यवसाय सुरू केले, जे २०११ पर्यंत यशस्वीरीत्या सुरू होते.<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/news/when-she-refuses-to-stoop/346807/0 |title=When she refuses to stoop |work=The Financial Express |date=2008-08-10 |accessdate=2012-08-04}}</ref> झाम्बिया, बांगलादेश, लेसोथो, बोत्स्वाना, कॅमेरून, मलेशिया, फिलीपिन्स, जॉर्डन, श्रीलंका, गयाना, आयव्हरी कोस्ट आणि सेंट किट्स यांसारख्या देशांमध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची रणनीती आखण्यात आणि ती संस्थात्मक स्वरूपात राबवण्यात शाह यांनी मोलाची भूमिका बजावली.<ref>{{cite web|agency=TNN|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |url-status=dead |archive-date=2011-07-19 |title=Rural women entrepreneurs felicitated |date=2011-07-14 |work=[[The Times of India]] |accessdate=2012-08-04}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: शाह, हिना}} [[वर्ग:भारतीय उद्योगिनी]] [[वर्ग:गुजराती व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] jhpcy476klc58rjclni2a28r2d6rv5v 2677120 2677119 2026-04-03T12:58:06Z संतोष गोरे 135680 2677120 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[File:Hina Shah Stree Shakti Award.jpg|thumb|महिला दिनानिमित्त भारताच्या राष्ट्रपती श्रीमती प्रतिभा पाटील यांच्या हस्ते 'स्त्री शक्ती पुरस्कार' स्वीकारताना हिना शाह]] '''हिना शाह''' या एक भारतीय [[उद्योजक]] आहेत. आर्थिक विकासाच्या क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आलेला [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]], तसेच 'भारत ज्योती पुरस्कार', 'टायटन बी मोर लेजेंड' किताब आणि 'प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट इन्स्टिट्यूट'कडून दिला जाणारा 'सर्वोत्कृष्ट प्रकल्प पुरस्कार' यांसह अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.<ref>{{cite web |url=http://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |title=Project Management Institute |publisher=Pmi.org.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101140/https://www.pmi.org.in/manageindia/volume3/issue01/feature.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == महिला सक्षमीकरण == त्यांनी १९७६ मध्ये प्लास्टिक पॅकेजिंग उद्योगातून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. [[File:Hina Shah.jpg|thumb|left|गुजरातच्या विधवा [[उद्योजक|उद्योजकांशी]] संवाद साधताना हिना शाह]] १९८६ मध्ये त्यांनी 'इंटरनॅशनल सेंटर फॉर एन्टरप्रेन्योरशिप अँड करिअर डेव्हलपमेंट'ची (ICECD) स्थापना केली.<ref>{{Cite web|url=http://www.icecd.org/|title=Entrepreneurship Development Institute of India, Entrepreneurship Development Programs in Ahmedabad, Gujarat, Maharashtra, Delhi|website=icecd.org|access-date=2020-04-25}}</ref> शाह यांनी सुरू केलेल्या "महिलांसाठी उद्योजकता विकास कार्यक्रमात" (एन्टरप्रेन्योरशिप डेव्हलपमेंट प्रोग्राम फॉर विमेन) [[गुजरात]]मधील २५ महिला सहभागी झाल्या होत्या; त्यापैकी १६ महिलांनी बिगर-पारंपारिक व्यवसाय सुरू केले, जे २०११ पर्यंत यशस्वीरीत्या सुरू होते.<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/news/when-she-refuses-to-stoop/346807/0 |title=When she refuses to stoop |work=The Financial Express |date=2008-08-10 |accessdate=2012-08-04}}</ref> झाम्बिया, बांगलादेश, लेसोथो, बोत्स्वाना, कॅमेरून, मलेशिया, फिलीपिन्स, जॉर्डन, श्रीलंका, गयाना, आयव्हरी कोस्ट आणि सेंट किट्स यांसारख्या देशांमध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाची रणनीती आखण्यात आणि ती संस्थात्मक स्वरूपात राबवण्यात शाह यांनी मोलाची भूमिका बजावली.<ref>{{cite web|agency=TNN|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-14/india-business/29772761_1_women-entrepreneurs-hina-shah-felicitated |url-status=dead |archive-date=2011-07-19 |title=Rural women entrepreneurs felicitated |date=2011-07-14 |work=[[The Times of India]] |accessdate=2012-08-04}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT: शाह, हिना}} [[वर्ग:भारतीय उद्योगिनी]] [[वर्ग:गुजराती व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] l991lm9umr0yirvd7hthefmzwln9thc 0 378580 2677126 2676622 2026-04-03T13:00:28Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677126 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. == सुरुवातीचे जीवन == घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली. == कारकीर्द == घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.<ref name=dx/> त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.<ref>{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}</ref> == वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू == घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.<ref name=dx>{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}</ref> ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}</ref> == गौरव आणि पुरस्कार == [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]] * २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].<ref name=pib>{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> * संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).<ref name=dx/> * समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.<ref name=dx/> * १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.<ref name=dx/> * २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.<ref name=dx/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:बनारस हिंदू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:भारतीय संस्कृत विद्वान]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] qgxzx8sd8wdnldo45fpcdjzflad9g07 2677128 2677126 2026-04-03T13:00:48Z संतोष गोरे 135680 2677128 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. == सुरुवातीचे जीवन == घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली. == कारकीर्द == घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.<ref name=dx/> त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.<ref>{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}</ref> == वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू == घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.<ref name=dx>{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}</ref> ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}</ref> == गौरव आणि पुरस्कार == [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]] * २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].<ref name=pib>{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> * संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).<ref name=dx/> * समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.<ref name=dx/> * १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.<ref name=dx/> * २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.<ref name=dx/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} [[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:बनारस हिंदू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:भारतीय संस्कृत विद्वान]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 6ik56q6y1dpwfjixpksmnjhlg1uz22y 2677130 2677128 2026-04-03T13:01:55Z संतोष गोरे 135680 2677130 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''वेद कुमारी घई''' (१६ डिसेंबर, १९३१ - ३० मे, २०२३) या जम्मू आणि काश्मीरमधील जम्मू शहरातील एक भारतीय [[संस्कृत]] विदुषी होत्या. त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठातील]] संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. == सुरुवातीचे जीवन == घई यांचा जन्म १६ डिसेंबर १९३१ रोजी [[जम्मू]] येथील प्रतापगड मोहल्ला येथे झाला. त्यांनी शालेय शिक्षण जम्मूमध्येच पूर्ण केले. त्यांनी १९५३ मध्ये [[University of the Punjab, Gujranwala|पंजाब विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये [[Master of Arts|एमए]], १९५८ मध्ये प्राचीन भारतीय इतिहास आणि संस्कृती या विषयात एमए आणि १९६० मध्ये [[बनारस हिंदू विद्यापीठ|बनारस हिंदू विद्यापीठातून]] संस्कृतमध्ये पीएचडी पूर्ण केली. == कारकीर्द == घई यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात शासकीय महिला महाविद्यालय, परेड, जम्मू येथे संस्कृतच्या प्राध्यापिका म्हणून केली. ३१ डिसेंबर १९९१ रोजी निवृत्त होईपर्यंत त्या [[जम्मू विद्यापीठ|जम्मू विद्यापीठात]] पदव्युत्तर संस्कृत विभागाच्या प्रमुख होत्या. त्यांनी १९६६-१९६७ आणि १९७८-१९८० मध्ये डेन्मार्कच्या कोपनहेगन विद्यापीठातील 'इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज'मध्ये [[पाणिनी|पाणिनीचे]] संस्कृत व्याकरण आणि साहित्य शिकवले. त्या [[डोगरी भाषा|डोगरी]] भाषेतील विदुषी होत्या आणि त्यांना हिंदी भाषाही अवगत होती. त्या सामाजिक कार्यातही सहभागी होत्या.<ref name=dx/> त्या [[अमरनाथ मंदिर|अमरनाथ श्राइन]] बोर्डाच्या सदस्य होत्या.<ref>{{cite news|title=Amarnath shrine board reconstituted with six new members|date= 7 January 2009|access-date =2014-02-08|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|archive-url=https://archive.today/20140314170135/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-07/india/28038341_1_reconstituted-raghu-modi-sanskrit-scholar|url-status=dead|archive-date=14 March 2014|work=[[The Times of India]]}}</ref> == वैयक्तिक जीवन आणि मृत्यू == घई यांचा विवाह डॉ. राम प्रताप यांच्याशी झाला होता, ते स्वतः देखील संस्कृत विद्वान होते.<ref name=dx>{{cite news|url=http://www.dailyexcelsior.com/sanskrit-is-soul-of-indias-heritage/|title=Sanskrit is soul of India's heritage|work=Daily Excelsior|date=2014-02-01|access-date =2014-02-08}}</ref> ३० मे २०२३ रोजी वयाच्या ९१ व्या वर्षी घई यांचे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Sanskrit scholar Ved Kumari Ghai passes away, PM Modi condoles demise |url=https://www.babushahi.com/view-news.php?id=165613 |access-date=31 May 2023 |publisher=Babushahi |date=31 May 2023}}</ref> == गौरव आणि पुरस्कार == [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. Ved Kumari Ghai, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|thumb|right|200px|राष्ट्रपती [[प्रणव मुखर्जी]] ३१ मार्च २०१४ रोजी नवी दिल्ली येथे एका समारंभात प्रा. वेद कुमारी घई यांना पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करताना.]] * २०१४ मध्ये भारताचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री]].<ref name=pib>{{cite web|title=Padma Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs, Government of India|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|date=25 January 2014|access-date=2014-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> * संस्कृतमधील त्यांच्या पांडित्याबद्दल भारताच्या राष्ट्रपतींकडून 'प्रमाणपत्र' (Certificate of Honour).<ref name=dx/> * समाजकार्यासाठी १९९५ मध्ये जम्मू आणि काश्मीर सरकारकडून सुवर्णपदक.<ref name=dx/> * १९९७ मध्ये संस्कृतसाठी राष्ट्रपती पुरस्कार.<ref name=dx/> * २००५ मध्ये डोगरा रत्न पुरस्कार, २००९ मध्ये जीवनगौरव पुरस्कार आणि २०१० मध्ये स्त्री शक्ती पुरस्कार.<ref name=dx/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:घई, वेद कुमारी}} [[वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:बनारस हिंदू विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:भारतीय संस्कृत विद्वान]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 2e1ph45vqj2nupnt3dq28cjehudlshv 0 378581 2677117 2676639 2026-04-03T12:56:24Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677117 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=32655&reg=3&lang=2 |title=National Child Awards Presented to 36 Children for Outstanding Achievements |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-३१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन == 'माहे जबीन मोहम्मद', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == शिक्षण == त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले. == मानवी हक्क कार्यकर्त्या == जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.<ref name=":0" /> == मानवी हक्क कार्यकर्त्या == जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात. == लेखिका == त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे. == पुरस्कार == * २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]]. * भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार). * भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * "Indian Poetry: Modernism and After" लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०. * "Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India" लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६. == बाह्य दुवे == * [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women) [[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]] [[वर्ग:तेलुगू लेखिका]] [[वर्ग:उस्मानिया विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] sx5ijq3nm9ni14x9eesbbp4nyhae8cs 2677118 2677117 2026-04-03T12:57:16Z संतोष गोरे 135680 2677118 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''माहे जबीन''' (जन्म १९६१) या एक भारतीय [[कवी|कवयित्री]], [[वकील]] आणि अल्पसंख्याक हक्क कार्यकर्त्या आहेत. त्यांच्या समाजसेवेसाठी त्यांना 'राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=32655&reg=3&lang=2 |title=National Child Awards Presented to 36 Children for Outstanding Achievements |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-३१ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन == 'माहे जबीन मोहम्मद', ज्यांना 'माहे जबीन' म्हणून ओळखले जाते, त्यांचा जन्म १९६१ मध्ये [[नेल्लोर]] येथे एका [[मुस्लिम]] कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जिल्हा न्यायालयात वकील होते. त्यांच्या आई शासकीय समाजकल्याण वसतिगृहात अर्धवेळ शिक्षिका म्हणून कार्यरत होत्या. गरिबीचा सामना करत असताना, त्यांनी ख्रिश्चन मिशनरी शाळेतून 'गरीब मुलांच्या निधी'च्या मदतीने प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले.<ref name=":0">{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == शिक्षण == त्यांनी १९८५ मध्ये [[श्री व्यंकटेश्वर विद्यापीठ|एस. व्ही. विद्यापीठ]], [[तिरुपती]] येथून बाल मानसशास्त्र विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९८७ मध्ये [[श्री पद्मावती महिला विश्वविद्यालय|श्री पद्मावती महिला विद्यापीठ]], तिरुपती येथून महिला आणि बाल कल्याण विषयातील विशेष प्राविण्यासह पदव्युत्तर पदवी (MA) मिळवली. १९९९ मध्ये त्यांनी [[हैदराबाद विद्यापीठ|हैदराबाद विद्यापीठातून]] मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर पदविका संपादन केली. २००२ मध्ये त्यांनी [[ओस्मानीया विद्यापीठ|ओस्मानीया विद्यापीठ]], हैदराबाद येथून महिलांच्या हक्कांमध्ये विशेष प्राविण्यासह [[एल.एल.बी.]] पूर्ण केले. == मानवी हक्क कार्यकर्त्या == जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात.<ref name=":0" /> == मानवी हक्क कार्यकर्त्या == जबीन या 'जॉइंट विमेन्स प्रोग्राम' या भारतीय महिला संघटनेच्या [[आंध्र प्रदेश]] शाखेच्या कार्यक्रम सचिव आहेत. त्या हुंडाबळी, वैवाहिक समस्या, घरगुती हिंसाचार यांसारख्या विषयांवर कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करतात, तसेच महिलांना अल्पकालीन निवारा उपलब्ध करून देतात. त्या पर्यावरणीय समस्या, महिलांचे राजकीय हक्क आणि इतर लिंग-संबंधित विषयांवर जाहीर सभांचे आयोजनही करतात. माहे जबीन या 'फीनिक्स ऑर्गनायझेशन फॉर वुमन अँड चाइल्ड'च्या सचिव देखील आहेत. या संस्थेच्या माध्यमातून त्या अल्पसंख्याक महिला आणि मुलांशी संबंधित समस्यांवर जनजागृतीपर साहित्य आणि प्रहसने तयार करतात, तसेच पथनाट्यांचे दिग्दर्शनही करतात. त्या [[तेलंगणा उच्च न्यायालय|हैदराबाद उच्च न्यायालयात]] वकील म्हणून कार्यरत आहेत आणि अल्पसंख्याकांना मोफत कायदेशीर मदत पुरवतात. माहे यांनी दूरदर्शन या सरकारी वाहिनीवर महिलांसाठी 'चेतना' हा कायदेशीर जागरूकता, सल्ला आणि कौटुंबिक समुपदेशन कार्यक्रम देखील सादर केला आहे. बालकामगार (निर्मूलन) कायद्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठीही त्या मोहीम राबवतात. शहरी भागातील बालकामगारांची ओळख पटवण्यासाठी राज्य कामगार आयुक्तांच्या कार्यालयाशी समन्वय साधून त्या जनजागृतीपर व्याख्याने आयोजित करतात आणि प्रसारमाध्यमांमध्ये लेख प्रसिद्ध करतात. == लेखिका == त्यांनी केंद्रीय साहित्य अकादमीच्या विविध प्रकाशनांमध्ये अनेक कविता प्रसिद्ध केल्या आहेत. १९९५ मध्ये वोल्गा आणि इतर लेखकांनी संपादित केलेल्या 'नीली मेधालू' या [[स्त्रीवादी कविता|स्त्रीवादी काव्यसंग्रहात]] त्यांच्या कवितांचा समावेश करण्यात आला होता. त्यांच्या लेखनाचे मुख्य विषय लिंगभेद, मानवी हक्क, वांशिक अभ्यास, लोकचळवळी, मुस्लिम आणि नक्षल अल्पसंख्याकांच्या समस्या आणि स्त्रीवाद हे आहेत. कविता लेखनासोबतच त्या विविध भारतीय नियतकालिकांमधून या विषयांवर लेखही लिहितात. त्यांच्या 'स्ट्रीट चिल्ड्रन' या कवितेचा समावेश आंध्र प्रदेश राज्य माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या दहावीच्या अभ्यासक्रमात करण्यात आला आहे. == पुरस्कार == * २००९ मध्ये भारत सरकारच्या आंध्र प्रदेश राज्य सरकारच्या [[अधिकारी भाषा संघ|अधिकारी भाषा संघा]]कडून [[तेलगू भाषा पुरस्कार]]. * भारत सरकारचा २००८ सालचा [[स्त्री शक्ती पुरस्कार]] (कन्नगी पुरस्कार). * भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयातर्फे दिला जाणारा २००७ सालचा [[राजीव गांधी मानव सेवा पुरस्कार]]. हा पुरस्कार त्यांना भारतातील बालहक्कांच्या क्षेत्रात दशकाहून अधिक काळ केलेल्या कार्याबद्दल देण्यात आला. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * "Indian Poetry: Modernism and After" लेखक: सच्चिदानंदन, प्रकाशक: साहित्य अकादमी, २००१, {{ISBN|81-260-1092-4}}, {{ISBN|978-81-260-1092-9}}, पृष्ठे २३९-२४०. * "Hibiscus on the Lake: Twentieth-century Telugu Poetry from India" लेखक: वेलचेरू नारायण राव, प्रकाशक: युनिव्हर्सिटी ऑफ विस्कॉन्सिन प्रेस, २००३, {{ISBN|0-299-17704-1}}, {{ISBN|978-0-299-17704-1}}, पृष्ठे ५७-६६. == बाह्य दुवे == * [http://www.hindu.com/br/2006/10/03/stories/2006100301201500.htm ट्रॅजेडी ऑफ विमेन] (Tragedy of Women) {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:जबीन, माहे}} [[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील जन्म]] [[वर्ग:तेलुगू लेखिका]] [[वर्ग:उस्मानिया विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] icbw69ysejugjvmtvp48qgszwcwy583 0 378582 2677132 2676661 2026-04-03T13:02:52Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677132 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या. == जीवनचरित्र == तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.<ref name=a/> तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.<ref name=a/> १९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.<ref>{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}</ref> १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.<ref>{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}</ref> तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.<ref name=a/> महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}</ref> तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.<ref name=a>{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:तालुकदार, प्रणिता}} [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:आसामी व्यक्ती]] [[वर्ग:आसामचे आमदार]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] bjw0a7iclsdyrk0yinolygfq5g4v6hf 2677134 2677132 2026-04-03T13:04:03Z संतोष गोरे 135680 2677134 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''प्रणिता तालुकदार''' या एक भारतीय शिक्षिका, समाजसेविका आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]च्या राजकारणी होत्या. त्या सरभोग विधानसभा मतदारसंघातून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवार म्हणून [[आसाम विधानसभा|आसाम विधानसभेवर]] दोनदा निवडून आल्या होत्या. == जीवनचरित्र == तालुकदार यांचा जन्म १९३५ मध्ये झाला. त्यांचे पती घनश्याम तालुकदार हे आसाम विधानसभेचे सदस्य होते, ज्यांनी 'बरनगर महाविद्यालय' स्थापन केले होते.<ref name=a/> तालुकदार या 'गर्ल्स हायर सेकेंडरी स्कूल'च्या मुख्याध्यापिका, बरनगर महाविद्यालयात अधिव्याख्याता आणि 'बरपेटा गर्ल्स कॉलेज'च्या प्राचार्य होत्या.<ref name=a/> १९६७ मध्ये तालुकदार यांची सरभोगमधून आसाम विधानसभेच्या सदस्य म्हणून निवड झाली.<ref>{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1967-72.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1967-72 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}</ref> १९७२ मध्ये त्या पुन्हा सरभोगमधून निवडून आल्या.<ref>{{cite web|url=http://assamassembly.gov.in/mla-1972-78.html |title=Assam Legislative Assembly - MLA 1972-78 |website=Assam Legislative Assembly|accessdate=31 October 2019}}</ref> तालुकदार यांनी महिलांसाठीही कार्य केले. त्या 'सेंट्रल वुमन अँड चिल्ड्रन वेल्फेअर असोसिएशन'च्या अध्यक्षा होत्या.<ref name=a/> महिला सक्षमीकरणातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना २०१३ मध्ये [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/pranab-mukherjee-bestows-rani-laxmi-bai-award-on-delhi-gangrape-victim/1085215/ |title=Pranab Mukherjee bestows Rani Laxmi Bai award on Delhi gangrape victim |website=The Indian Express|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/rani-lakshmibai-award-for-delhi-braveheart/article4488915.ece |title=Rani Lakshmibai award for Delhi braveheart |website=The Hindu|date=8 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/president-gives-stree-shakti-awards-on-international-womens-day-595399.html |title=President gives Stree Shakti awards on International Women's Day |website=News18|date=9 March 2013 |accessdate=31 October 2019}}</ref> तालुकदार यांचे २० एप्रिल २०१९ रोजी निधन झाले.<ref name=a>{{cite web|url=https://assam.nenow.in/former-mla-of-sorbhog-pranita-talukder-died/ |title=সৰভোগৰ প্রাক্তন বিধায়িকা প্ৰণীতা তালুকদাৰৰ দেহাৱসান |website=NE Now|language=as|date=21 April 2019 |accessdate=31 October 2019}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:तालुकदार, प्रणिता}} [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:आसामी व्यक्ती]] [[वर्ग:आसामचे आमदार]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] foo4x9thrfc9a9iorda6bm0w0ezxysr 0 378591 2677131 2676753 2026-04-03T13:02:37Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677131 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''द्रौपदी घिमिरे''' या [[सिक्कीम]] येथील एक [[सामाजिक कार्य|सामाजिक कार्यकर्त्या]] आहेत. त्यांनी दिव्यांग व्यक्तींच्या सक्षमीकरणासाठी आपले योगदान दिले आहे.<ref>{{Cite web |date=2019-03-11 |title=Padma Awards 2019: President Ram Nath Kovind confers the awards; check full list of recipients |url=https://www.businesstoday.in/latest/economy-politics/story/padma-awards-2019-president-ram-nath-kovind-confers-awards-check-full-list-recipients-179494-2019-03-11 |access-date=2024-12-03 |website=Business Today |language=en}}</ref> २०११ मध्ये, भारताच्या तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांनी [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] सोहळ्यात, महिलांचे हक्क, शिक्षण, स्वावलंबन आणि सामाजिक कल्याणासाठी असाधारण योगदान देणाऱ्या सिक्कीमच्या घिमिरे यांना “राणी गायदिन्ल्यू जेलियांग पुरस्कार” प्रदान केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |title=International Women’s Day:President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> २०१९ मध्ये त्यांना भारत सरकारतर्फे चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान [[पद्मश्री]] देऊन गौरविण्यात आले.<ref>{{cite web | url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2019AwardeesList.pdf | title=Padma Awards | publisher=Padma Awards, Government of India | access-date=25 January 2019}}</ref> == उल्लेखनीय कार्य == घिमिरे यांनी १९९९ मध्ये [[अपंगत्व|दिव्यांग व्यक्तींच्या]] कल्याणासाठी 'सिक्किम विकलांग सहायता समिती'ची (SVSS) स्थापना केली. या संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी खालील महत्त्वाची कामे केली आहेत: * कृत्रिम अवयव केंद्र: अपघातात किंवा आजारपणामुळे पाय गमावलेल्या व्यक्तींना संस्थेमार्फत 'जयपूर फूट' (कृत्रिम पाय) विनामूल्य मिळवून दिले जातात. * पुनर्वसन: दिव्यांग मुलांना शिक्षण, व्यावसायिक प्रशिक्षण आणि फिजिओथेरपीद्वारे मुख्य प्रवाहात आणण्याचे काम ही संस्था करते. * जागरूकता: दुर्गम डोंगराळ भागांत राहणाऱ्या दिव्यांग व्यक्तींना शोधून त्यांना सरकारी योजनांचा लाभ मिळवून देणे.<ref>[https://www.wannathankyou.com/blog/padma-awards-2019-social-environment-animal-welfare-education-categories-125 Padma Awards 2019: Social, Environment, Animal Welfare, Education Categories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602214131/https://www.wannathankyou.com/blog/padma-awards-2019-social-environment-animal-welfare-education-categories-125 |date=2 June 2021 }}; wannathankyou; 28th Jan. 2019</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:सिक्कीममधील व्यक्ती]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 4u1qclta3ay6awfdk2kffzaznqwrkuz 2677133 2677131 2026-04-03T13:03:34Z संतोष गोरे 135680 2677133 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''द्रौपदी घिमिरे''' या [[सिक्कीम]] येथील एक [[सामाजिक कार्य|सामाजिक कार्यकर्त्या]] आहेत. त्यांनी दिव्यांग व्यक्तींच्या सक्षमीकरणासाठी आपले योगदान दिले आहे.<ref>{{Cite web |date=2019-03-11 |title=Padma Awards 2019: President Ram Nath Kovind confers the awards; check full list of recipients |url=https://www.businesstoday.in/latest/economy-politics/story/padma-awards-2019-president-ram-nath-kovind-confers-awards-check-full-list-recipients-179494-2019-03-11 |access-date=2024-12-03 |website=Business Today |language=en}}</ref> २०११ मध्ये, भारताच्या तत्कालीन राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांनी [[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]] सोहळ्यात, महिलांचे हक्क, शिक्षण, स्वावलंबन आणि सामाजिक कल्याणासाठी असाधारण योगदान देणाऱ्या सिक्कीमच्या घिमिरे यांना “राणी गायदिन्ल्यू जेलियांग पुरस्कार” प्रदान केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=80732 |title=International Women’s Day:President of India Shrimati Pratibha Devisingh Patil Gives away Stree Shakti Puraskar 2011 in New Delhi |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> २०१९ मध्ये त्यांना भारत सरकारतर्फे चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान [[पद्मश्री]] देऊन गौरविण्यात आले.<ref>{{cite web | url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2019AwardeesList.pdf | title=Padma Awards | publisher=Padma Awards, Government of India | access-date=25 January 2019}}</ref> == उल्लेखनीय कार्य == घिमिरे यांनी १९९९ मध्ये [[अपंगत्व|दिव्यांग व्यक्तींच्या]] कल्याणासाठी 'सिक्किम विकलांग सहायता समिती'ची (SVSS) स्थापना केली. या संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी खालील महत्त्वाची कामे केली आहेत: * कृत्रिम अवयव केंद्र: अपघातात किंवा आजारपणामुळे पाय गमावलेल्या व्यक्तींना संस्थेमार्फत 'जयपूर फूट' (कृत्रिम पाय) विनामूल्य मिळवून दिले जातात. * पुनर्वसन: दिव्यांग मुलांना शिक्षण, व्यावसायिक प्रशिक्षण आणि फिजिओथेरपीद्वारे मुख्य प्रवाहात आणण्याचे काम ही संस्था करते. * जागरूकता: दुर्गम डोंगराळ भागांत राहणाऱ्या दिव्यांग व्यक्तींना शोधून त्यांना सरकारी योजनांचा लाभ मिळवून देणे.<ref>[https://www.wannathankyou.com/blog/padma-awards-2019-social-environment-animal-welfare-education-categories-125 Padma Awards 2019: Social, Environment, Animal Welfare, Education Categories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602214131/https://www.wannathankyou.com/blog/padma-awards-2019-social-environment-animal-welfare-education-categories-125 |date=2 June 2021 }}; wannathankyou; 28th Jan. 2019</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:घिमिरे, द्रौपदी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:सिक्कीममधील व्यक्ती]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] obvko7bmeidnxa3303uorl2doztzov3 0 378603 2677125 2676895 2026-04-03T13:00:12Z संतोष गोरे 135680 2677125 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''फुलबासन बाई यादव''' (जन्म : [[५ डिसेंबर]], [[इ.स. १९६९|१९६९]]) या एक भारतीय समाजसेविका आणि 'माँ बमलेश्वरी जनहित कारी समिती' या स्वयंसेवी संस्थेच्या संस्थापक आहेत. भारतातील [[छत्तीसगड]] मधील आर्थिक आणि सामाजिकदृष्ट्या मागासलेल्या महिलांच्या विकासासाठी त्यांनी केलेल्या कार्यासाठी त्या ओळखल्या जातात.<ref name="Chhattisgarh Top News">{{cite web | url=http://www.chhattisgarhtopnews.com/inner.asp?aa=1326 | title=Chhattisgarh Top News | publisher=Chhattisgarh Top News | date=2012 | access-date=4 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141210004548/http://www.chhattisgarhtopnews.com/inner.asp?aa=1326 | archive-date=10 December 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="Jamnalal Bajaj Foundation">{{cite web | url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/2008/women--and--child-welfare/phoolbasan-yadav | title=Jamnalal Bajaj Award | publisher=Jamnalal Bajaj Foundation | date=2008 | access-date=4 December 2014 | archive-date=17 October 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141017220722/http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/2008/women--and--child-welfare/phoolbasan-yadav | url-status=dead }}</ref><ref name="TIE Nagpur">{{cite web | url=https://nagpur.tie.org/speaker/35/padmashree-mrs-phoolbasan-bai-yadav | title=TIE Nagpur | publisher=TIE Nagpur | date=2012 | access-date=4 December 2014 | archive-date=20 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141220214343/https://nagpur.tie.org/speaker/35/padmashree-mrs-phoolbasan-bai-yadav | url-status=dead }}</ref> भारत सरकारने २०१२ मध्ये त्यांना चौथ्या सर्वोच्च नागरी सन्मानाने, [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित केले.<ref name="Padma Shri">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Shri | publisher=Padma Shri | date=2014 | access-date=11 November 2014 | archive-date=19 October 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> त्या 'व्हिजन इंडिया फाउंडेशन'च्या मार्गदर्शक म्हणूनही काम पाहतात.<ref>{{Cite web|url = https://visionindiafoundation.com/aboutus/team/|title = Team {{!}} Vision India Foundation|date = 19 December 2014|access-date = 7 August 2019|archive-date = 22 September 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200922051504/https://visionindiafoundation.com/aboutus/team/|url-status = dead}}</ref> [[कौन बनेगा करोडपती]] (सीझन १२) च्या 'कर्मवीर' विशेष भागात त्या अभिनेत्री [[रेणुका शहाणे]] यांच्यासोबत सहभागी झाल्या होत्या. == चरित्र == {{Quote box|align = left|width=21em|''"आम्ही अशा अनेक रात्री पाहिल्या आहेत जेव्हा आम्हाला अन्नाच्या एका कणाशिवाय उपाशी पोटी झोपावे लागले. भूक आणि गरिबीच्या वेदना अनुभवल्यानंतर मी केवळ माझीच नाही, तर आजूबाजूला राहणाऱ्या अशा सर्व कुटुंबांची परिस्थिती सुधारण्याची शपथ घेतली; आणि मी तुम्हाला सांगते, आपल्या राज्यात असे असंख्य लोक आहेत,"'' असे फुलबासन बाई यादव त्यांच्या सुरुवातीच्या दिवसांबद्दल सांगतात.<ref name="TIE Nagpur" />}} फुलबासन बाई यादव यांचा जन्म ५ डिसेंबर १९७० रोजी भारतीय राज्य छत्तीसगडमधील [[राजनांदगांव जिल्हा|राजनांदगाव जिल्ह्यातील]] सुकुलदैहान या दुर्गम खेड्यात, अत्यंत कमी आर्थिक संसाधने असलेल्या सामाजिकदृष्ट्या मागास कुटुंबात झाला.<ref name="Jamnalal Bajaj Foundation" /><ref name="Chhattisgarh Top News" /> त्यांचे वयाच्या १० व्या वर्षी बालपणीच लग्न झाले होते<ref name="Jamnalal Bajaj Foundation" /> आणि त्यांचे शिक्षण केवळ सातवीपर्यंत झाले आहे.<ref name="TIE Nagpur" /> यादव यांच्या सामाजिक कारकिर्दीची सुरुवात त्यांनी जिल्ह्यातील बचत गटांच्या उपक्रमांमध्ये भाग घेण्यापासून झाली. त्यानंतर लवकरच त्यांनी स्वतःचे 'प्रज्ञा महिला समूह', 'किराया भंडार', 'बाजार ठेका' यांसारखे गट स्थापन केले आणि दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) लोकांसाठी धान्य वाटपाची रास्त धान्य दुकाने सुरू केली.<ref name="Jamnalal Bajaj Foundation" /> पुढे त्यांनी या सर्व उपक्रमांचे एकत्रीकरण करून 'माँ बमलेश्वरी जनहित कार्य समिती' ही स्वयंसेवी संस्था स्थापन केली.<ref name="Daily Bhaskar">{{cite web | url=http://daily.bhaskar.com/news/WOM-phoolbasan-bai-yadav-the-catalyst-behind-women-empowerment-in-chattisgarh-4197517-NOR.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20141207180637/http://daily.bhaskar.com/news/WOM-phoolbasan-bai-yadav-the-catalyst-behind-women-empowerment-in-chattisgarh-4197517-NOR.html | url-status=dead | archive-date=7 December 2014 | title=Daily Bhaskar | publisher=Daily Bhaskar | date=4 March 2013 | access-date=4 December 2014}}</ref><ref name="TIE Nagpur" /> तेव्हापासून या संस्थेची व्याप्ती वाढली असून, त्यात आता १२,००० महिला [[बचत गट|बचत गटांचा]] समावेश आहे आणि एकूण सदस्य संख्या २,००,००० हून अधिक आहे.<ref name="CHAI">{{cite web | url=http://chai-india.org/70th-chai-agbm-concludes-with-renewed-focus-and-commitment/ | title=CHAI | publisher=CHAI | date=2014 | access-date=4 December 2014 | archive-date=28 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140328130610/http://chai-india.org/70th-chai-agbm-concludes-with-renewed-focus-and-commitment/ | url-status=dead }}</ref><ref name="TIE Nagpur" /><ref name="Utkal Yadav Mahasabha" /><ref name="TOI">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/raipur/Now-a-yatra-for-women-empowerment/articleshow/17400572.cms | title=TOI | publisher=TOI | date=23 November 2012 | access-date=4 December 2014}}</ref> प्रत्येक व्यक्तीकडून २ रुपये जमा करून संस्थेने १५० दशलक्ष रुपयांचा (अंदाजे ३ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्स) निधी उभा केला आहे.<ref name="TIE Nagpur" /> हे सहभागी गट आरोग्य कार्यक्रम, शिक्षण, स्वच्छता आणि सामाजिक सुधारणा यांसारख्या उपक्रमांमध्ये गुंतलेले आहेत. ते नियमितपणे पोलिओ लसीकरण शिबिरे घेतात, त्यांनी शाळा आणि [[अंगणवाडी|अंगणवाड्या]] उघडल्या आहेत, 'बाल भोज' सारखे अन्न कार्यक्रम आयोजित करतात, महिलांसाठी शिलाई केंद्रांसारखे उपजीविकेचे कार्यक्रम सुरू केले आहेत<ref name="Daily Bhaskar" /> आणि बालविवाहाविरुद्ध मोहीम चालवतात.<ref name="Jamnalal Bajaj Foundation" /> ५४ मुले दत्तक घेतलेल्या या संस्थेचा विस्तार संपूर्ण छत्तीसगडमध्ये आहे आणि त्यांनी 'शराब बंदी' (दारूबंदी) सारख्या सामाजिक मोहिमा सुरू केल्या आहेत.<ref name="TOI" /> या मोहिमेद्वारे राज्यातील २५० दारूची दुकाने बंद करण्यात त्यांना यश आल्याचे सांगण्यात येते. राजस्थान सरकारने या संस्थेला स्त्री भ्रूणहत्येविरुद्धच्या मोहिमेसाठी 'ब्रँड ॲम्बेसेडर' म्हणून नियुक्त केले आहे.<ref name="TIE Nagpur" /> यादव यांना त्यांच्या प्रयत्नांमध्ये अनेक अडथळ्यांचा सामना करावा लागला. कामावरून घरी येण्यास उशीर झाला असता त्यांच्या पतीने त्यांना मारहाण केल्याच्या आणि घरात प्रवेश नाकारल्याच्याही घटना घडल्या.<ref name="TIE Nagpur" /> मात्र, त्या डगमगल्या नाहीत आणि पुरुषप्रधान समाजात अखेर ग्रामसभांमध्ये महिलांचा सहभाग मिळवून देण्याचे श्रेय त्यांच्या संस्थेला दिले जाते. राजकीय वकिलीद्वारे या गटाने २५० हून अधिक बालविवाह रोखण्यात यश मिळवले आहे.<ref name="TIE Nagpur" /> त्या आपले विचार मांडण्यासाठी विविध चर्चासत्रांमध्ये सहभागी होतात आणि अनेक ठिकाणी त्यांनी बीजभाषणेही दिली आहेत.<ref name="CHAI" /> फुलबासन बाई यादव यांचे पती व्यवसायाने पशुपालक आहेत<ref name="TIE Nagpur" /> आणि या दांपत्याला चार मुले आहेत.<ref name="Utkal Yadav Mahasabha">{{cite web | url=http://utkalyadavmahasabha.com/yadavinnews.php | title=Utkal Yadav Mahasabha | publisher=Utkal Yadav Mahasabha | date=2014 | access-date=4 December 2014 | archive-date=26 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141226035928/http://utkalyadavmahasabha.com/yadavinnews.php | url-status=dead }}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान == महिला सक्षमीकरणासाठी केलेल्या प्रयत्नांबद्दल फुलबासन यादव यांना २००४ मध्ये छत्तीसगड सरकारचा 'मिनीमाता अलंकरण' पुरस्कार मिळाला. त्यानंतर २००८ मध्ये त्यांना [[जमनालाल बजाज पुरस्कार]]<ref name="Jamnalal Bajaj Foundation" /> आणि [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] कडून 'झी टीव्ही अस्तित्व' पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Daily Bhaskar" /><ref name="TIE Nagpur" /> २०१० मध्ये त्यांना भारत सरकारचा '[[नारी शक्ती पुरस्कार|कन्नगी स्त्री शक्ती पुरस्कार]]'<ref name="TIE Nagpur" /> आणि 'सद्गुरू ज्ञानानंद राष्ट्रीय पुरस्कार' असे दोन पुरस्कार मिळाले.<ref name="Daily Bhaskar" /> पुढील वर्षी, २०११ मध्ये, त्यांनी समाजसेवा श्रेणीतील (अमोदिनी पुरस्कार) 'गॉडफ्रे फिलिप्स नॅशनल ब्रेव्हरी अवॉर्ड्स' जिंकला.<ref name="Moovyshoovy">{{cite web | url=http://www.moovyshoovy.com/watch-online/bengali_movie_Amodini/Video/PHOOLBASAN-BAI-YADAV-AMODiNI-AWARD-flv/crs=youtube/vid_ID=UcDXFqmgCQQ | title=Moovyshoovy | publisher=Moovyshoovy | date=2011 | access-date=4 December 2014 | archive-date=11 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141211115206/http://www.moovyshoovy.com/watch-online/bengali_movie_Amodini/Video/PHOOLBASAN-BAI-YADAV-AMODiNI-AWARD-flv/crs=youtube/vid_ID=UcDXFqmgCQQ | url-status=dead }}</ref><ref name="Godfrey Phillips">{{cite web | url=http://www.indiainfoline.com/article/print/news/godfrey-phillips-bravery-awards-honors-ten-brave-hearts-5307693622_1.html | title=Godfrey Phillips | publisher=India Info Online | date=2011 | access-date=4 December 2014}}</ref> २०१२ मध्ये [[भारत सरकार|भारत सरकारने]] त्यांना [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित केले. [[छत्तीसगढ शासन|छत्तीसगढ सरकारने]] यादव यांची 'जननी सुरक्षा योजना' या मातृत्व कार्यक्रमासाठी 'ब्रँड ॲम्बेसेडर' म्हणून नियुक्ती केली आहे.<ref name="TIE Nagpur" /> २०१४ मध्ये त्यांना भगवान महावीर फाउंडेशनतर्फे दिला जाणारा 'महावीर पुरस्कार' देखील प्राप्त झाला आहे.<ref name="BMF">{{cite web | url=http://www.bmfawards.org/17th-mahaveer-award-awardees.html | title=BMF | publisher=BMF | date=2014 | access-date=4 December 2014 | archive-date=8 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141208142620/http://www.bmfawards.org/17th-mahaveer-award-awardees.html | url-status=dead }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{नारी शक्ती पुरस्कार}} {{DEFAULTSORT:यादव, फूलबासन बाई}} [[वर्ग:इ.स. १९६९ मधील जन्म]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]] [[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:छत्तीसगढमधील व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] o1sg4baq58tsnoyrf0l8vys9gtkw0co 0 378633 2677421 2677073 2026-04-04T06:13:44Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[जैन इरिगेशन सिस्टीम लिमिटेड]] to [[मसुदा:भवरलाल जैन]] 2677421 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:भवरलाल जैन]] arkg919mn7bgx81fz6rgbquy4yo4zuf 118 378634 2677207 2677075 2026-04-03T15:54:22Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[जैन इरिगेशन सिस्टीम लिमिटेड]] वरुन [[मसुदा:भवरलाल जैन]] ला हलविला 2677075 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट कंपनी|traded_as={{BSE|500219}}<br />{{NSE|JISLJALEQS}}|महत्त्वाच्या व्यक्ती=Ashok Jain, Anil Jain, Ajit Jain, Atul Jain, Abhay Jain|homepage={{url|http://www.jains.com/}}|नाव=जैन इरिगेशन सिस्टम्स लिमिटेड|कंपनीनाव=जैन इरिगेशन सिस्टम्स लिमिटेड|ब्रीदवाक्य=More Crop Per Drop|उद्योगक्षेत्र=कृषी|संस्थापक=भवरलाल जैन|मुख्यालय शहर=जळगाव|मुख्यालय देश=भारत}}सामान्य शेतकरी कुटुंबात जन्मलेले भवरलाल जैन यांनी संघर्ष, दूरदृष्टी आणि आईच्या संस्कारांच्या जोरावर इतिहास घडवला. एमपीएससी परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर त्यांच्या पुढे सुरक्षित सरकारी नोकरीचा मार्ग उघडा होता. पण त्यांच्या अशिक्षित आई गौराईबाईंनी त्यांना एक वेगळीच दिशा दिली. त्या म्हणाल्या ''“नोकरी केली तर तुझे आणि कुटुंबाचे पोट भरेल… पण असे काही कर की ज्यामुळे केवळ माणसांचे नाही, तर पशू-पक्ष्यांचेही कल्याण होईल.”'' आईचे हे शब्द केवळ सल्ला नव्हते, तर आयुष्याचा मंत्र ठरले. त्यांनी आपल्या तीन पिढ्यांची साठवलेली केवळ ७,००० रुपयांची पुंजी मुलाच्या हाती दिली विश्वासाने, आशेने, आणि मोठं काहीतरी घडवण्याच्या स्वप्नाने.त्या छोट्याशा बीजातून उभा राहिला एक विराट वटवृक्ष Jain Irrigation Systems Limited. आज ही कंपनी केवळ उद्योग नाही, तर लाखो शेतकऱ्यांच्या आयुष्याला पाणी देणारी, शेतीला दिशा देणारी आणि पर्यावरणाशी सुसंवाद साधणारी चळवळ आहे. == इतिहास == * सामान्य शेतकरी कुटुंबातील भवरलाल जैन हे एमपीएससी परीक्षा उत्तीर्ण झाले होते. परंतु आईने नोकरी केली तर तुझे आणि कुटुंबाचे पोट भरले असे काही कर ज्यामुळे केवळ मानवाचे नाही तर पशू आणि पक्ष्यांचे कल्याण होईल, असा संदेश दिला. तसेच आपल्याजवळ तीन पिढ्यांची साचलेली सात हजार रुपयांची पुंजी भवरलाल जैन यांना दिली. * १९६३–१९७८: भवरलाल जैन यांनी ट्रॅक्टर, स्प्रिंकलर सिस्टीम, पीव्हीसी पाईप आणि इतर शेती उपकरणांची डीलरशिप सुरू केली. व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी, खते, बियाणे आणि कीटकनाशके यांसारख्या शेतीसाठी लागणाऱ्या वस्तूंची एजन्सीसुद्धा सुरू करण्यात आली. विक्री १९६३ मधील {{INR}} १ दशलक्ष वरून १९७८ मध्ये {{INR}} ११० दशलक्ष पर्यंत वाढली. * भवरलाल जैन यांनी १९६३–१९७८: भवरलाल जैन यांनी ट्रॅक्टर, स्प्रिंकलर सिस्टीम, पीव्हीसी पाईप आणि इतर शेती उपकरणांची डीलरशिप सुरू केली. व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी, खते, बियाणे आणि कीटकनाशके यांसारख्या शेतीसाठी लागणाऱ्या वस्तूंची एजन्सीसुद्धा सुरू करण्यात आली. विक्री १९६३ मधील {{INR}} १ दशलक्ष वरून १९७८ मध्ये {{INR}} ११० दशलक्ष पर्यंत वाढली. * १९७८: जैन यांनी १९७८ मध्ये केळीच्या पावडरचा एक कारखाना ताब्यात घेतला. पपईच्या चीकापासून पॅपेनच्या उत्पादनासाठी या कारखान्यात बदल करण्यात आले. डिसेंबर १९७८ मध्ये, संस्थापक जैन पॅपेनसाठी ग्राहकांच्या शोधात न्यू यॉर्कला गेले. देशांतर्गत कच्च्या मालाच्या खरेदीसाठी आणि परदेशात पॅपेनच्या विक्रीसाठी स्पर्धा तीव्र आणि दमछाक करणारी होती. तथापि, जैन यांनी अविरत अंतर्गत संशोधन आणि विकास (R&D) द्वारे शुद्ध पॅपेन विकसित केले आणि सर्वोच्च शुद्धतेच्या परिष्कृत पॅपेनचे क्रमांक-एक पुरवठादार म्हणून उदयास आले.<ref name="Recognitions">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://jisl.co.in/Company/recognition.htm|title=Recognition of Jain irrigation|access-date=23 February 2015}}</ref> * १९८०: ३०० मेट्रिक टनच्या लहान वार्षिक क्षमतेसह पीव्हीसी पाईपचे उत्पादन सुरू झाले, जे १९९७ पर्यंत प्रतिवर्ष ३५,६०० मेट्रिक टनपेक्षा जास्त वाढवण्यात आले. जैन यांनी केसिंग आणि स्क्रीन पाईपिंग सिस्टीमचा समावेश करण्यासाठी आपल्या उत्पादनांची श्रेणी विस्तारली. === २००६-२०१२ === * 2006: JISL ने चॅपिन वॉटरमॅटिकचे अधिग्रहण केले, <ref name="chapin">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newaginternational.com/news/news108/news108.html|title=Jain irrigation acquired USA Base Chapin Watermatic|access-date=2 May 2006}}</ref> अमेरिकेतील ठिबक सिंचन प्रणाली संकल्पनेचे प्रणेते. * २००६: JISL ने कस्टम होमबिल्डिंग मार्केटमधील अमेरिकन कंपनी NuCedar Mills चे अधिग्रहण केले. <ref name="NuCedar">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.capitalmarket.com/CMEdit/story2-0.asp?SNo=116382|title=US acquisition bolsters Jain Irrigation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060228081450/http://www.capitalmarket.com/cmedit/story2-0.asp?SNo=116382|archive-date=28 February 2006|access-date=7 February 2006}}</ref> * डिसेंबर २००६ – जेआयएसएलने (JISL) अमेरिकेतील कॅस्केड स्पेशालिटीज, इंक. (Cascade Specialties, Inc.) या कंपनीमधील बहुसंख्य भागभांडवल अधिग्रहित केले, जी नैसर्गिक, कमी जिवाणूयुक्त कांद्याची उत्पादने आणि सेंद्रिय निर्जलित कांद्यामध्ये विशेषज्ञ आहे. या अधिग्रहणामुळे, जैन इरिगेशन २५,००० मेट्रिक टनांपेक्षा जास्त एकत्रित क्षमतेसह, जगातील तिसरी सर्वात मोठी निर्जलित कांदा उत्पादक कंपनी बनली. <ref name="Cascade">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.domain-b.com/management/m_a/20061120_acquires.html|title=Jain Irrigation acquired Cascade Specialties, Inc, USA|date=20 November 2006|access-date=20 November 2006}}</ref> * फेब्रुवारी २००७ – अमेरिकेतील अक्वेरियस ब्रँड्सला २१.५ दशलक्ष डॉलर्समध्ये पूर्णपणे रोख रकमेच्या व्यवहारात विकत घेऊन, जैन इरिगेशन ही जगातील दुसरी सर्वात मोठी ठिबक सिंचन कंपनी बनली. <ref name="Aquarius">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.business-standard.com/common/storypage.php?leftnm=lmnu5&subLeft=3&autono=274828&tab=r|title=By acquiring Aquarius will second-largest drip irrigation company in the world.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515195845/http://www.business-standard.com/common/storypage.php?leftnm=lmnu5&subLeft=3&autono=274828&tab=r|archive-date=15 May 2007|access-date=17 February 2007}}</ref> * जून 2007 - जैन इरिगेशनने NAANDAN मधील 50. 001% हिस्सा विकत घेतला. <ref name="Naandan">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.naan.co.il/e/Home/Indian_conglomerate_Jain_Irrigation_acquired_50__of_NaanDan.htm|title=Indian conglomerate Jain Irrigation acquired 50% of NaanDan|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629113445/http://www.naan.co.il/e/Home/Indian_conglomerate_Jain_Irrigation_acquired_50__of_NaanDan.htm|archive-date=29 June 2007|access-date=25 June 2007}}</ref> * नोव्हेंबर २०१० – यूके-स्थित औद्योगिक खाद्य घटक पुरवठादार <ref name="Sleaford">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.vccircle.com/500/news/jain-irrigation-acquires-80-in-uk-based-sleaford|title=Jain Irrigation Acquires 80% In UK-based Sleaford|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930045020/http://www.vccircle.com/500/news/jain-irrigation-acquires-80-in-uk-based-sleaford|archive-date=30 September 2011|access-date=29 June 2011}}</ref> स्लीफोर्ड क्वालिटी फूड्स लिमिटेडमधील नियंत्रक हिस्सा संपादन करून, जैन इरिगेशनला या अधिग्रहणामुळे मूल्यवर्धित उत्पादनांच्या मोठ्या बाजारपेठेत थेट प्रवेश मिळाला. आता ते त्यांच्या उपकंपनी जैन फार्म फ्रेश फूड्स लिमिटेडचा भाग आहे. * मे 2012 - जैन यांनी उरलेल्या 50% NaanDanJain Ltd. इस्त्राईलमधील Kibutz Na'an कडून अंदाजे $35 दशलक्षमध्ये विकत घेतले. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Azulai|first=Yuval|url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000748674&fid=1725|title=Kibbutz Naan sells NaanDanJain Irrigation|date=14 May 2012|work=[[Globes (newspaper)|Globes]]|access-date=22 May 2012}}</ref> * 2018: जैन यांनी ''ईटी वॉटर सिस्टम्स'' अधिग्रहित केले, <ref name="OutsoETwater.NYT2012">{{स्रोत बातमी|last=John Markoff|url=https://www.nytimes.com/2012/06/28/technology/google-and-others-give-manufacturing-in-the-us-a-try.html|title=Google Tries Something Retro: Made in the U.S.A.|date=June 27, 2012|work=[[The New York Times]]}}</ref> "कॅलिफोर्निया, यूएस-आधारित कंपनी जी सिंचन तंत्रज्ञान उत्पादने प्रदान करते." <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vccircle.com/jain-irrigation-to-acquire-us-based-etwater|title=Jain Irrigation to acquire US-based farm technology firm ETwater|last=Keshav Sunkara|date=12 September 2018}}</ref> * १९८९: १९८९ पासून, जैन इरिगेशनने भारतात सूक्ष्म- [[जलसिंचन पद्धती|सिंचनाद्वारे]] जल व्यवस्थापन विकसित करण्याचे काम सुरू केले. जैन इरिगेशनने भारतीय शेतीत काही उच्च-तंत्रज्ञानाच्या संकल्पना आणल्या आहेत, जसे की एकात्मिक प्रणाली दृष्टिकोन, शेतकऱ्यांच्या गरजांसाठी एक-खिडकी योजना आणि सूक्ष्म-सिंचन व शेतीला उद्योग म्हणून पायाभूत सुविधांचा दर्जा देणे. <ref name="concepts">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.g20challenge.com/wp-content/uploads/2012/06/Jain_Irrigation.pdf|title=Jains Contribution to Indian agriculture|access-date=23 February 2015}}</ref> * १९९४: जैन यांनी अन्न प्रक्रिया उद्योगात विविधता आणली आणि भाजीपाला निर्जलीकरण तसेच फळांची प्युरी, कॉन्सन्ट्रेट आणि पल्प यांच्या उत्पादनासाठी सुविधा उभारल्या. ही सुविधा आयएसओ ९००१ (ISO 9001) आणि एचएसीसीपी (HACCP) प्रमाणित असून आंतरराष्ट्रीय एफडीए (FDA) कायद्याच्या आवश्यकतांचे पालन करते. * २००२ – तीव्र तरलतेची कमतरता, मोठा तोटा आणि थकीत देणी त्वरित फेडण्यासाठी बँका व वित्तीय संस्थांकडून वाढता दबाव, या सर्वांमध्ये सापडल्यानंतर, जैन इरिगेशन सिस्टम्स लिमिटेड (JISL) ने ॲक्वा इंटरनॅशनल पार्टनर्स एलपीच्या बाजूने कंपनीतील बहुसंख्य इक्विटी हिस्सा देऊन निधी उभारण्याचा निर्णय घेतला आहे. <ref name="Aqua">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehindubusinessline.in/2002/05/25/stories/2002052501900400.htm|title=US fund to acquire 49. 4% in Jain Irrigation Systems|access-date=16 January 2007}}</ref> JISL गेल्या ४ वर्षांच्या वाईट आर्थिक परिस्थितीतून बाहेर पडली होती आणि वेगाने वाढू लागली होती. तिचा निव्वळ नफा ३२४ कोटी रुपयांवरून दुपटीहून अधिक झाला होता.&nbsp;२००४-०५ या आर्थिक वर्षात दशलक्ष ते ६७१.७ रुपयांपर्यंत&nbsp;२००५-०६ या आर्थिक वर्षात २.८९ दशलक्ष रुपयांचा वाटा निर्यातीने उचलला आहे.&nbsp;जैनच्या एकूण महसुलात अब्जांची भर. <ref name="net05">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehindubusinessline.com/2006/06/30/stories/2006063002810300.htm|title=Jain Irrigation net profit doubles|access-date=16 January 2007}}</ref> * २००५ – जैन यांनी जपानच्या तायो कागाकू कंपनी लिमिटेडसोबत करार करून गोठवलेल्या आंब्याच्या फोडींसारख्या, स्वतंत्रपणे त्वरित गोठवता येणाऱ्या खाद्यपदार्थांचे उत्पादन सुरू केले. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2025)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * २०१२ - गांधी रिसर्च फाउंडेशनचे उद्घाटन भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते २५ मार्च २०१२ रोजी झाले. हे प्रतिष्ठान गांधीवादी अभ्यास, संशोधन आणि संवादासाठी प्रसिद्ध असलेल्या या केंद्राला ' गांधी तीर्थ ' म्हटले जाते. महात्मा गांधी यांच्या जीवनावरील जगातील सर्वात मोठे मल्टीमीडिया प्रदर्शन हे आहे. गांधीवादी विचारधारा आणि वारसा भावी पिढ्यांसाठी जतन करणे आणि त्याचा प्रचार करणे हे त्याचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. 'गांधी तीर्थ' मध्ये गांधी संग्रहालय, गांधी आंतरराष्ट्रीय संशोधन संस्था, गांधी संग्रह, प्रकाशने आणि गांधीवादी तत्त्वांवर आधारित ग्रामीण विकासासाठी विविध कार्यक्रमांचा समावेश आहे. प्रतिष्ठानमध्ये ७३५० पुस्तके, ४०९० नियतकालिके, ४०१९ छायाचित्रे, ७५ चित्रपट, महात्मा गांधींच्या भाषणांच्या १४८ ऑडिओ रेकॉर्डिंग आणि ११४ देशांतील टपाल तिकीट संग्रहाचा संग्रह आहे. <ref name="Gandhi Teerth">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mkgandhi.org/museum/grf_jalgaon.htm|title=Museum of Gandhi Research Foundation|access-date=8 February 2016}}</ref> * २०१६ – जैन इरिगेशनचा अन्न विभाग जैन फार्म फ्रेश फूड्स लिमिटेड या उपकंपनीमध्ये विभागला गेला आहे, जी १९९४ पासून अन्न प्रक्रिया व्यवसायात होती आणि आंबा, केळी, पेरू, स्ट्रॉबेरी यांचा फळ पल्प तसेच निर्जलीकृत भाज्या बनवत होती. जैन फार्म फ्रेश फूड्स लिमिटेडने 'जैन फार्मफ्रेश' या मुख्य ब्रँड नावाखाली आपले पहिले ब्रँडेड किरकोळ उत्पादन ' [[AamRus|आमरस]] ' बाजारात आणले. अल्फान्सो आणि केसर जातींपासून प्रक्रिया केलेला ' [[AamRus|आमरस]] ' हा कोणताही अतिरिक्त स्वाद आणि रंग नसलेला, गोड केलेला गोठवलेला आंब्याचा पल्प आहे. <ref name="AamRus">{{स्रोत बातमी|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/50771753.cms?from=mdr|title=Jain Irrigation Systems's food division launches 1st branded retail product|work=The Economic Times|access-date=8 February 2016}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} == बाह्य दुवे == * {{अधिकृत संकेतस्थळ|http://www.jains.com/}} {{Authority control}} [[वर्ग:मुंबई रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या]] [[वर्ग:भारताच्या राष्ट्रीय शेअर बाजारावर सूचीबद्ध कंपन्या]] [[वर्ग:भारतीय ब्रँड]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील कंपन्या]] [[वर्ग:कायमचे मृत बाह्य दुवे असणारे लेख]] c8vniuiq7riu53l60qomr1gof61vkz6 2677438 2677207 2026-04-04T07:14:53Z Jitendrazavar 181696 2677438 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट कंपनी|traded_as={{BSE|500219}}<br />{{NSE|JISLJALEQS}}|महत्त्वाच्या व्यक्ती=Ashok Jain, Anil Jain, Ajit Jain, Atul Jain, Abhay Jain|homepage={{url|http://www.jains.com/}}|नाव=जैन इरिगेशन सिस्टम्स लिमिटेड|कंपनीनाव=जैन इरिगेशन सिस्टम्स लिमिटेड|ब्रीदवाक्य=More Crop Per Drop|उद्योगक्षेत्र=कृषी|संस्थापक=भवरलाल जैन|मुख्यालय शहर=जळगाव|मुख्यालय देश=भारत}}सामान्य शेतकरी कुटुंबात जन्मलेले भवरलाल जैन यांनी संघर्ष, दूरदृष्टी आणि आईच्या संस्कारांच्या जोरावर इतिहास घडवला. एमपीएससी परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर त्यांच्या पुढे सुरक्षित सरकारी नोकरीचा मार्ग उघडा होता. पण त्यांच्या अशिक्षित आई गौराईबाईंनी त्यांना एक वेगळीच दिशा दिली. त्या म्हणाल्या ''“नोकरी केली तर तुझे आणि कुटुंबाचे पोट भरेल… पण असे काही कर की ज्यामुळे केवळ माणसांचे नाही, तर पशू-पक्ष्यांचेही कल्याण होईल.”'' आईचे हे शब्द केवळ सल्ला नव्हते, तर आयुष्याचा मंत्र ठरले. त्यांनी आपल्या तीन पिढ्यांची साठवलेली केवळ ७,००० रुपयांची पुंजी मुलाच्या हाती दिली विश्वासाने, आशेने, आणि मोठं काहीतरी घडवण्याच्या स्वप्नाने.त्या छोट्याशा बीजातून उभा राहिला एक विराट वटवृक्ष Jain Irrigation Systems Limited. आज ही कंपनी केवळ उद्योग नाही, तर कोट्यवधी शेतकऱ्यांच्या आयुष्याला पाणी देणारी, शेतीला दिशा देणारी आणि पर्यावरणाशी सुसंवाद साधणारी चळवळ आहे. == इतिहास == * सामान्य शेतकरी कुटुंबातील भवरलाल जैन हे एमपीएससी परीक्षा उत्तीर्ण झाले होते. परंतु आईने नोकरी केली तर तुझे आणि कुटुंबाचे पोट भरले असे काही कर ज्यामुळे केवळ मानवाचे नाही तर पशू आणि पक्ष्यांचे कल्याण होईल, असा संदेश दिला. तसेच आपल्याजवळ तीन पिढ्यांची साचलेली सात हजार रुपयांची पुंजी भवरलाल जैन यांना दिली. * १९६३–१९७८: भवरलाल जैन यांनी ट्रॅक्टर, स्प्रिंकलर सिस्टीम, पीव्हीसी पाईप आणि इतर शेती उपकरणांची डीलरशिप सुरू केली. व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी, खते, बियाणे आणि कीटकनाशके यांसारख्या शेतीसाठी लागणाऱ्या वस्तूंची एजन्सीसुद्धा सुरू करण्यात आली. विक्री १९६३ मधील {{INR}} १ दशलक्ष वरून १९७८ मध्ये {{INR}} ११० दशलक्ष पर्यंत वाढली. * भवरलाल जैन यांनी १९६३–१९७८: भवरलाल जैन यांनी ट्रॅक्टर, स्प्रिंकलर सिस्टीम, पीव्हीसी पाईप आणि इतर शेती उपकरणांची डीलरशिप सुरू केली. व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी, खते, बियाणे आणि कीटकनाशके यांसारख्या शेतीसाठी लागणाऱ्या वस्तूंची एजन्सीसुद्धा सुरू करण्यात आली. विक्री १९६३ मधील {{INR}} १ दशलक्ष वरून १९७८ मध्ये {{INR}} ११० दशलक्ष पर्यंत वाढली. * १९७८: जैन यांनी १९७८ मध्ये केळीच्या पावडरचा एक कारखाना ताब्यात घेतला. पपईच्या चीकापासून पॅपेनच्या उत्पादनासाठी या कारखान्यात बदल करण्यात आले. डिसेंबर १९७८ मध्ये, संस्थापक जैन पॅपेनसाठी ग्राहकांच्या शोधात न्यू यॉर्कला गेले. देशांतर्गत कच्च्या मालाच्या खरेदीसाठी आणि परदेशात पॅपेनच्या विक्रीसाठी स्पर्धा तीव्र आणि दमछाक करणारी होती. तथापि, जैन यांनी अविरत अंतर्गत संशोधन आणि विकास (R&D) द्वारे शुद्ध पॅपेन विकसित केले आणि सर्वोच्च शुद्धतेच्या परिष्कृत पॅपेनचे क्रमांक-एक पुरवठादार म्हणून उदयास आले.<ref name="Recognitions">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://jisl.co.in/Company/recognition.htm|title=Recognition of Jain irrigation|access-date=23 February 2015}}</ref> * १९८०: ३०० मेट्रिक टनच्या लहान वार्षिक क्षमतेसह पीव्हीसी पाईपचे उत्पादन सुरू झाले, जे १९९७ पर्यंत प्रतिवर्ष ३५,६०० मेट्रिक टनपेक्षा जास्त वाढवण्यात आले. जैन यांनी केसिंग आणि स्क्रीन पाईपिंग सिस्टीमचा समावेश करण्यासाठी आपल्या उत्पादनांची श्रेणी विस्तारली. === २००६-२०१२ === * 2006: JISL ने चॅपिन वॉटरमॅटिकचे अधिग्रहण केले, <ref name="chapin">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newaginternational.com/news/news108/news108.html|title=Jain irrigation acquired USA Base Chapin Watermatic|access-date=2 May 2006}}</ref> अमेरिकेतील ठिबक सिंचन प्रणाली संकल्पनेचे प्रणेते. * २००६: JISL ने कस्टम होमबिल्डिंग मार्केटमधील अमेरिकन कंपनी NuCedar Mills चे अधिग्रहण केले. <ref name="NuCedar">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.capitalmarket.com/CMEdit/story2-0.asp?SNo=116382|title=US acquisition bolsters Jain Irrigation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060228081450/http://www.capitalmarket.com/cmedit/story2-0.asp?SNo=116382|archive-date=28 February 2006|access-date=7 February 2006}}</ref> * डिसेंबर २००६ – जेआयएसएलने (JISL) अमेरिकेतील कॅस्केड स्पेशालिटीज, इंक. (Cascade Specialties, Inc.) या कंपनीमधील बहुसंख्य भागभांडवल अधिग्रहित केले, जी नैसर्गिक, कमी जिवाणूयुक्त कांद्याची उत्पादने आणि सेंद्रिय निर्जलित कांद्यामध्ये विशेषज्ञ आहे. या अधिग्रहणामुळे, जैन इरिगेशन २५,००० मेट्रिक टनांपेक्षा जास्त एकत्रित क्षमतेसह, जगातील तिसरी सर्वात मोठी निर्जलित कांदा उत्पादक कंपनी बनली. <ref name="Cascade">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.domain-b.com/management/m_a/20061120_acquires.html|title=Jain Irrigation acquired Cascade Specialties, Inc, USA|date=20 November 2006|access-date=20 November 2006}}</ref> * फेब्रुवारी २००७ – अमेरिकेतील अक्वेरियस ब्रँड्सला २१.५ दशलक्ष डॉलर्समध्ये पूर्णपणे रोख रकमेच्या व्यवहारात विकत घेऊन, जैन इरिगेशन ही जगातील दुसरी सर्वात मोठी ठिबक सिंचन कंपनी बनली. <ref name="Aquarius">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.business-standard.com/common/storypage.php?leftnm=lmnu5&subLeft=3&autono=274828&tab=r|title=By acquiring Aquarius will second-largest drip irrigation company in the world.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515195845/http://www.business-standard.com/common/storypage.php?leftnm=lmnu5&subLeft=3&autono=274828&tab=r|archive-date=15 May 2007|access-date=17 February 2007}}</ref> * जून 2007 - जैन इरिगेशनने NAANDAN मधील 50. 001% हिस्सा विकत घेतला. <ref name="Naandan">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.naan.co.il/e/Home/Indian_conglomerate_Jain_Irrigation_acquired_50__of_NaanDan.htm|title=Indian conglomerate Jain Irrigation acquired 50% of NaanDan|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629113445/http://www.naan.co.il/e/Home/Indian_conglomerate_Jain_Irrigation_acquired_50__of_NaanDan.htm|archive-date=29 June 2007|access-date=25 June 2007}}</ref> * नोव्हेंबर २०१० – यूके-स्थित औद्योगिक खाद्य घटक पुरवठादार <ref name="Sleaford">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.vccircle.com/500/news/jain-irrigation-acquires-80-in-uk-based-sleaford|title=Jain Irrigation Acquires 80% In UK-based Sleaford|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930045020/http://www.vccircle.com/500/news/jain-irrigation-acquires-80-in-uk-based-sleaford|archive-date=30 September 2011|access-date=29 June 2011}}</ref> स्लीफोर्ड क्वालिटी फूड्स लिमिटेडमधील नियंत्रक हिस्सा संपादन करून, जैन इरिगेशनला या अधिग्रहणामुळे मूल्यवर्धित उत्पादनांच्या मोठ्या बाजारपेठेत थेट प्रवेश मिळाला. आता ते त्यांच्या उपकंपनी जैन फार्म फ्रेश फूड्स लिमिटेडचा भाग आहे. * मे 2012 - जैन यांनी उरलेल्या 50% NaanDanJain Ltd. इस्त्राईलमधील Kibutz Na'an कडून अंदाजे $35 दशलक्षमध्ये विकत घेतले. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Azulai|first=Yuval|url=http://www.globes.co.il/serveen/globes/docview.asp?did=1000748674&fid=1725|title=Kibbutz Naan sells NaanDanJain Irrigation|date=14 May 2012|work=[[Globes (newspaper)|Globes]]|access-date=22 May 2012}}</ref> * 2018: जैन यांनी ''ईटी वॉटर सिस्टम्स'' अधिग्रहित केले, <ref name="OutsoETwater.NYT2012">{{स्रोत बातमी|last=John Markoff|url=https://www.nytimes.com/2012/06/28/technology/google-and-others-give-manufacturing-in-the-us-a-try.html|title=Google Tries Something Retro: Made in the U.S.A.|date=June 27, 2012|work=[[The New York Times]]}}</ref> "कॅलिफोर्निया, यूएस-आधारित कंपनी जी सिंचन तंत्रज्ञान उत्पादने प्रदान करते." <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vccircle.com/jain-irrigation-to-acquire-us-based-etwater|title=Jain Irrigation to acquire US-based farm technology firm ETwater|last=Keshav Sunkara|date=12 September 2018}}</ref> * १९८९: १९८९ पासून, जैन इरिगेशनने भारतात सूक्ष्म- [[जलसिंचन पद्धती|सिंचनाद्वारे]] जल व्यवस्थापन विकसित करण्याचे काम सुरू केले. जैन इरिगेशनने भारतीय शेतीत काही उच्च-तंत्रज्ञानाच्या संकल्पना आणल्या आहेत, जसे की एकात्मिक प्रणाली दृष्टिकोन, शेतकऱ्यांच्या गरजांसाठी एक-खिडकी योजना आणि सूक्ष्म-सिंचन व शेतीला उद्योग म्हणून पायाभूत सुविधांचा दर्जा देणे. <ref name="concepts">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.g20challenge.com/wp-content/uploads/2012/06/Jain_Irrigation.pdf|title=Jains Contribution to Indian agriculture|access-date=23 February 2015}}</ref> * १९९४: जैन यांनी अन्न प्रक्रिया उद्योगात विविधता आणली आणि भाजीपाला निर्जलीकरण तसेच फळांची प्युरी, कॉन्सन्ट्रेट आणि पल्प यांच्या उत्पादनासाठी सुविधा उभारल्या. ही सुविधा आयएसओ ९००१ (ISO 9001) आणि एचएसीसीपी (HACCP) प्रमाणित असून आंतरराष्ट्रीय एफडीए (FDA) कायद्याच्या आवश्यकतांचे पालन करते. * २००२ – तीव्र तरलतेची कमतरता, मोठा तोटा आणि थकीत देणी त्वरित फेडण्यासाठी बँका व वित्तीय संस्थांकडून वाढता दबाव, या सर्वांमध्ये सापडल्यानंतर, जैन इरिगेशन सिस्टम्स लिमिटेड (JISL) ने ॲक्वा इंटरनॅशनल पार्टनर्स एलपीच्या बाजूने कंपनीतील बहुसंख्य इक्विटी हिस्सा देऊन निधी उभारण्याचा निर्णय घेतला आहे. <ref name="Aqua">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehindubusinessline.in/2002/05/25/stories/2002052501900400.htm|title=US fund to acquire 49. 4% in Jain Irrigation Systems|access-date=16 January 2007}}</ref> JISL गेल्या ४ वर्षांच्या वाईट आर्थिक परिस्थितीतून बाहेर पडली होती आणि वेगाने वाढू लागली होती. तिचा निव्वळ नफा ३२४ कोटी रुपयांवरून दुपटीहून अधिक झाला होता.&nbsp;२००४-०५ या आर्थिक वर्षात दशलक्ष ते ६७१.७ रुपयांपर्यंत&nbsp;२००५-०६ या आर्थिक वर्षात २.८९ दशलक्ष रुपयांचा वाटा निर्यातीने उचलला आहे.&nbsp;जैनच्या एकूण महसुलात अब्जांची भर. <ref name="net05">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehindubusinessline.com/2006/06/30/stories/2006063002810300.htm|title=Jain Irrigation net profit doubles|access-date=16 January 2007}}</ref> * २००५ – जैन यांनी जपानच्या तायो कागाकू कंपनी लिमिटेडसोबत करार करून गोठवलेल्या आंब्याच्या फोडींसारख्या, स्वतंत्रपणे त्वरित गोठवता येणाऱ्या खाद्यपदार्थांचे उत्पादन सुरू केले. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2025)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * २०१२ - गांधी रिसर्च फाउंडेशनचे उद्घाटन भारताच्या राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते २५ मार्च २०१२ रोजी झाले. हे प्रतिष्ठान गांधीवादी अभ्यास, संशोधन आणि संवादासाठी प्रसिद्ध असलेल्या या केंद्राला ' गांधी तीर्थ ' म्हटले जाते. महात्मा गांधी यांच्या जीवनावरील जगातील सर्वात मोठे मल्टीमीडिया प्रदर्शन हे आहे. गांधीवादी विचारधारा आणि वारसा भावी पिढ्यांसाठी जतन करणे आणि त्याचा प्रचार करणे हे त्याचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. 'गांधी तीर्थ' मध्ये गांधी संग्रहालय, गांधी आंतरराष्ट्रीय संशोधन संस्था, गांधी संग्रह, प्रकाशने आणि गांधीवादी तत्त्वांवर आधारित ग्रामीण विकासासाठी विविध कार्यक्रमांचा समावेश आहे. प्रतिष्ठानमध्ये ७३५० पुस्तके, ४०९० नियतकालिके, ४०१९ छायाचित्रे, ७५ चित्रपट, महात्मा गांधींच्या भाषणांच्या १४८ ऑडिओ रेकॉर्डिंग आणि ११४ देशांतील टपाल तिकीट संग्रहाचा संग्रह आहे. <ref name="Gandhi Teerth">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mkgandhi.org/museum/grf_jalgaon.htm|title=Museum of Gandhi Research Foundation|access-date=8 February 2016}}</ref> * २०१६ – जैन इरिगेशनचा अन्न विभाग जैन फार्म फ्रेश फूड्स लिमिटेड या उपकंपनीमध्ये विभागला गेला आहे, जी १९९४ पासून अन्न प्रक्रिया व्यवसायात होती आणि आंबा, केळी, पेरू, स्ट्रॉबेरी यांचा फळ पल्प तसेच निर्जलीकृत भाज्या बनवत होती. जैन फार्म फ्रेश फूड्स लिमिटेडने 'जैन फार्मफ्रेश' या मुख्य ब्रँड नावाखाली आपले पहिले ब्रँडेड किरकोळ उत्पादन ' [[AamRus|आमरस]] ' बाजारात आणले. अल्फान्सो आणि केसर जातींपासून प्रक्रिया केलेला ' [[AamRus|आमरस]] ' हा कोणताही अतिरिक्त स्वाद आणि रंग नसलेला, गोड केलेला गोठवलेला आंब्याचा पल्प आहे. <ref name="AamRus">{{स्रोत बातमी|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/50771753.cms?from=mdr|title=Jain Irrigation Systems's food division launches 1st branded retail product|work=The Economic Times|access-date=8 February 2016}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} == बाह्य दुवे == * {{अधिकृत संकेतस्थळ|http://www.jains.com/}} {{Authority control}} [[वर्ग:मुंबई रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या]] [[वर्ग:भारताच्या राष्ट्रीय शेअर बाजारावर सूचीबद्ध कंपन्या]] [[वर्ग:भारतीय ब्रँड]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील कंपन्या]] [[वर्ग:कायमचे मृत बाह्य दुवे असणारे लेख]] gis1nvxbqa7nc48y4r1980hm2tvxdb0 1 378635 2677184 2677076 2026-04-03T14:24:33Z Khirid Harshad 138639 या पानावरील सगळा मजकूर काढला 2677184 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 378636 2677137 2026-04-03T13:07:09Z संतोष गोरे 135680 [[महे जबीन]] कडे पुनर्निर्देशित 2677137 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[महे जबीन]] jymwolopbsl6048fu4y3tg5buz1cmlp 0 378637 2677141 2026-04-03T13:12:50Z संतोष गोरे 135680 [[सत्या राणी चड्ढा]] कडे पुनर्निर्देशित 2677141 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सत्या राणी चड्ढा]] njn4u7tznu8xrxbclqwr8u7vgqj26ag 0 378638 2677143 2026-04-03T13:15:06Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1346532400|Yaryna Chornohuz]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2677143 wikitext text/x-wiki {{संदर्भयादी}} '''यारीना यारोस्लाविव्हना चोर्नोहुझ''' (जन्म १९९५) ही युक्रेनियन कवी, लष्करी वैद्य आणि युक्रेनच्या सशस्त्र दलातील वरिष्ठ कॉर्पोरल आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.msnbc.com/know-your-value/out-of-office/war-ukraine-against-russia-how-women-soldiers-are-fighting-back-n1299012|title=An all-female group of Ukrainian soldiers is here to deliver a message to U.S. lawmakers|website=MSNBC.com|language=en|access-date=2023-03-03}}</ref> == बालपण आणि शिक्षण == चोर्नोहुझ यांचा जन्म १९९५ मध्ये [[क्यीव]] शहरात झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tyzhden.ua/iaryna-chornohuz-protest-tse-intelektualnyj-akt-shcho-maie-spryiaty-rozvytku/|title=Ярина Чорногуз: "Протест — це інтелектуальний акт, що має сприяти розвитку"|date=2020-05-01|website=[[The Ukrainian Week]]|language=uk|trans-title=Yaryna Chornoguz: "Protest is an intellectual act that should contribute to development"|access-date=2023-03-03}}</ref> त्या युक्रेनियन लेखक ओल्ग चोर्नोहुझ यांच्या नात आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2022/10/9/250757/|title=У Вінниці помер український письменник-гуморист Олег Чорногуз|website=[[Ukrainska Pravda|Українська правда – Життя]]|language=Ukrainian|trans-title=Ukrainian writer Oleg Chornoguz dies in Vinnytsia|access-date=2023-03-02}}</ref> तिने क्यीव-मोहिला अकादमीमध्ये शिक्षण घेतले, जिथे तिने भाषाशास्त्र आणि साहित्याचा अभ्यास केला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nlu.org.ua/event.php?id=1661#|title=Новини і події: 20 липня 2021 року|website=[[Yaroslav Mudryi National Library of Ukraine]]|trans-title=News and events: July 20, 2021|access-date=2023-03-02}}</ref> == कारकीर्द == पदव्युत्तर पदवीचे शिक्षण घेत असताना, तिने एका प्रकाशन संस्थेत अनुवादक म्हणूनही काम केले, ज्यामध्ये इंग्रजीतून युक्रेनियन भाषेत पुस्तकांचे भाषांतर करण्याचा समावेश होता.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/10/03/first-fight-the-russians-then-wellness-bowls|title=First: Fight the Russians. Then: Wellness Bowls|date=2022-09-26|website=The New Yorker|language=en-US|access-date=2023-03-03}}</ref> चोर्नोहुझ २०१९ मध्ये हॉस्पिटॅलर्स स्वयंसेवक बटालियनमध्ये वैद्य म्हणून युक्रेनेच्या सैन्यात सामील झाली.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ui.org.ua/en/artists/yaryna-chornohuz-2/|title=Yaryna Chornohuz|website=Ukrainian Institute|language=en-GB|access-date=2023-03-03}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://lgbtmilitary.org.ua/eng#!/tproduct/264599962-1608116172492|title=Yaryna Chornohuz|website=LGBT Military|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309092613/https://lgbtmilitary.org.ua/eng#!/tproduct/264599962-1608116172492|archive-date=2021-03-09|access-date=2023-03-03}}</ref> तिने डॉनबास युद्धादरम्यान लढाऊ वैद्य म्हणून सेवा बजावली. २२ जानेवारी २०२० रोजी, युद्धादरम्यान तलाकिव्का प्रदेशात असताना तिचा प्रियकर मिकोला सोरोचुक कारवाईत मारला गेला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://novynarnia.com/2020/04/13/vesna-na-graniti/|title=Місяць "Весни на граніті": як ізсередини виглядає акція під ОП, започаткована Яриною Чорногуз - Новинарня|date=2020-04-13|website=novynarnia.com|language=uk|access-date=2023-03-03}}</ref><ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nbcnews.com/news/world/protesters-defy-lockdown-coronavirus-threatens-ukraine-russia-peace-push-n1168326|title=Protesters defy lockdown as coronavirus threatens Ukraine-Russia peace push|website=NBC News|language=en|access-date=2023-03-02}}</ref> तिच्या जोडीदाराच्या मृत्यूनंतर, ती युक्रेनच्या सशस्त्र दलासाठी कंत्राटी सैनिक बनली आणि अखेरीस १४० व्या मरीन टेहळणी बटालियनमध्ये तिने सेवा बजावली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kyivpost.com/post/6659|title=Love Stories – War Stories|last=Pavlenko|first=Iryna|website=Kyiv Post|language=en|access-date=2023-03-03}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-63169023|title="Пішла на фронт, щоб пережити втрату коханого"|work=BBC News Україна|language=uk|trans-title="I went to the front to survive the loss of a loved one"|access-date=2023-03-03}}</ref> २०२० च्या सुरुवातीला, युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष [[वोलोडिमिर झेलेन्स्की]] यांनी [[लुहान्स्क]] आणि [[दोनेत्स्क]] या फुटीरतावादी प्रदेशांतील प्रतिनिधींना डॉनबासमधील शांततेवर सल्ला देणाऱ्या एका नवीन परिषदेत सामील होण्याची परवानगी दिली. काही युक्रेनियन लोकांनी हा निर्णय रशियन आक्रमणाला वैधता देणारा मानला. १३ मार्च रोजी, चोर्नोहुझ यांनी क्यीवमधील राष्ट्रपती कार्यालयासमोर तळ ठोकून या निर्णयाविरोधात एकट्याने आंदोलन सुरू केले. त्यावेळी, [[कोविड-१९]] च्या प्रसारामुळे युक्रेनमध्ये सार्वजनिक निदर्शने करणे बेकायदेशीर होते. काही दिवसांतच, ५०० लोक तिच्या आंदोलनात सामील झाले.<ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nbcnews.com/news/world/protesters-defy-lockdown-coronavirus-threatens-ukraine-russia-peace-push-n1168326|title=Protesters defy lockdown as coronavirus threatens Ukraine-Russia peace push|website=NBC News|language=en|access-date=2023-03-02}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://euromaidanpress.com/2020/03/26/second-week-on-granite-volunteer-fighter-solitary-protests-near-the-presidential-office-making-4-demands/|title=Ukrainian volunteer medic lives outside President’s office, protesting Russian peace push|last=Fb|first=Or on|date=2020-03-26|website=Euromaidan Press|language=en-US|access-date=2023-03-02}}</ref> २०२० मध्ये, तिचे पुस्तक ''हाऊ द वॉर सर्कल बेंडस्'' हे प्रकाशित झाले. त्यात युक्रेनच्या सैन्यात आघाडीवर सेवा बजावत असताना लिहिलेल्या, खंदक युद्धावरील मुक्तछंद कवितांचा संग्रह होता.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nlu.org.ua/event.php?id=1661#|title=Новини і події: 20 липня 2021 року|website=[[Yaroslav Mudryi National Library of Ukraine]]|trans-title=News and events: July 20, 2021|access-date=2023-03-02}}</ref> २०२२ मध्ये जेव्हा रशियाने युक्रेनवर आक्रमण केले तेव्हा चोर्नोहुझ डोनबासमध्ये सेवा बजावत होत्या आणि त्यांनी युद्धातही सेवा सुरू ठेवली. त्या पोपास्ना, [[मरिउपोल|मारिउपोल]] आणि बाखमुत येथे लढल्या.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ui.org.ua/en/artists/yaryna-chornohuz-2/|title=Yaryna Chornohuz|website=Ukrainian Institute|language=en-GB|access-date=2023-03-03}}</ref> त्याच वर्षी नंतर, चोर्नोहुझ आणि इतर तीन युक्रेनियन महिला सैनिकांनी अमेरिकेला जाऊन काँग्रेसच्या सदस्यांशी संवाद साधला आणि युक्रेनसाठी अधिक लष्करी वाहने आणि उपकरणांची मागणी केली.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/10/03/first-fight-the-russians-then-wellness-bowls|title=First: Fight the Russians. Then: Wellness Bowls|date=2022-09-26|website=The New Yorker|language=en-US|access-date=2023-03-03}}</ref> स्मोलोस्किप प्रकाशन संस्थेअंतर्गत २०२० मध्ये झालेल्या एका साहित्य स्पर्धेत चोर्नोहुझ यांना त्यांच्या कवितासंग्रहासाठी पुरस्कार मिळाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.smoloskyp.org.ua/laureaty-literaturnogo-konkursu/|title=Лауреати літературного конкурсу|website=Смолоскип|language=uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305092911/http://www.smoloskyp.org.ua/laureaty-literaturnogo-konkursu/|archive-date=5 March 2023|access-date=31 March 2023}}</ref> २०२१ मध्ये, फोकस मासिकाच्या युक्रेनमधील १०० सर्वात प्रभावशाली महिलांच्या यादीत चोर्नोहुझ यांचा समावेश करण्यात आला.<ref name=":4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://focus.ua/uk/ratings/486307-100-samyh-vliyatelnyh-zhenshchin-ukrainy-po-versii-zhurnala-fokus-2021/list/2962/yarina-chornoguz|title=#79 Ярина Чорногуз|website=[[Focus (Ukrainian magazine)|ФОКУС]]|language=uk|trans-title=#79 Yaryna Chornoguz|access-date=2023-03-02}}</ref> १९ मे २०२२ रोजी, त्यांना जीवनरक्षणासाठीचे पदक मिळाले. २०२३ मध्ये, साहित्यातील महिला या श्रेणीमध्ये त्यांना "विमेन इन आर्ट्स" पुरस्कारासाठी नामांकन मिळाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://gwaramedia.com/ogolosili-nominantok-ukrainskoi-premii-women-in-arts-the-resistance/|title=Оголосили номінанток української премії Women in Arts. The Resistance|last=Kulish|first=Polina|date=1 March 2023|website=Gwara Media|language=uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312093338/https://gwaramedia.com/ogolosili-nominantok-ukrainskoi-premii-women-in-arts-the-resistance/|archive-date=12 March 2023|access-date=31 March 2023}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म]] [[वर्ग:यूक्रेनीयन व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] eyjg1924gxg84kqacyih0lxv7syhgpm 2677147 2677143 2026-04-03T13:17:22Z Dharmadhyaksha 28394 2677147 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''यारीना यारोस्लाविव्हना चोर्नोहुझ''' (जन्म १९९५) ही युक्रेनियन कवी, लष्करी वैद्य आणि युक्रेनच्या सशस्त्र दलातील वरिष्ठ कॉर्पोरल आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.msnbc.com/know-your-value/out-of-office/war-ukraine-against-russia-how-women-soldiers-are-fighting-back-n1299012|title=An all-female group of Ukrainian soldiers is here to deliver a message to U.S. lawmakers|website=MSNBC.com|language=en|access-date=2023-03-03}}</ref> == बालपण आणि शिक्षण == चोर्नोहुझ यांचा जन्म १९९५ मध्ये [[क्यीव]] शहरात झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tyzhden.ua/iaryna-chornohuz-protest-tse-intelektualnyj-akt-shcho-maie-spryiaty-rozvytku/|title=Ярина Чорногуз: "Протест — це інтелектуальний акт, що має сприяти розвитку"|date=2020-05-01|website=[[The Ukrainian Week]]|language=uk|trans-title=Yaryna Chornoguz: "Protest is an intellectual act that should contribute to development"|access-date=2023-03-03}}</ref> त्या युक्रेनियन लेखक ओल्ग चोर्नोहुझ यांच्या नात आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2022/10/9/250757/|title=У Вінниці помер український письменник-гуморист Олег Чорногуз|website=[[Ukrainska Pravda|Українська правда – Життя]]|language=Ukrainian|trans-title=Ukrainian writer Oleg Chornoguz dies in Vinnytsia|access-date=2023-03-02}}</ref> तिने क्यीव-मोहिला अकादमीमध्ये शिक्षण घेतले, जिथे तिने भाषाशास्त्र आणि साहित्याचा अभ्यास केला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nlu.org.ua/event.php?id=1661#|title=Новини і події: 20 липня 2021 року|website=[[Yaroslav Mudryi National Library of Ukraine]]|trans-title=News and events: July 20, 2021|access-date=2023-03-02}}</ref> == कारकीर्द == पदव्युत्तर पदवीचे शिक्षण घेत असताना, तिने एका प्रकाशन संस्थेत अनुवादक म्हणूनही काम केले, ज्यामध्ये इंग्रजीतून युक्रेनियन भाषेत पुस्तकांचे भाषांतर करण्याचा समावेश होता.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/10/03/first-fight-the-russians-then-wellness-bowls|title=First: Fight the Russians. Then: Wellness Bowls|date=2022-09-26|website=The New Yorker|language=en-US|access-date=2023-03-03}}</ref> चोर्नोहुझ २०१९ मध्ये हॉस्पिटॅलर्स स्वयंसेवक बटालियनमध्ये वैद्य म्हणून युक्रेनेच्या सैन्यात सामील झाली.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ui.org.ua/en/artists/yaryna-chornohuz-2/|title=Yaryna Chornohuz|website=Ukrainian Institute|language=en-GB|access-date=2023-03-03}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://lgbtmilitary.org.ua/eng#!/tproduct/264599962-1608116172492|title=Yaryna Chornohuz|website=LGBT Military|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309092613/https://lgbtmilitary.org.ua/eng#!/tproduct/264599962-1608116172492|archive-date=2021-03-09|access-date=2023-03-03}}</ref> तिने डॉनबास युद्धादरम्यान लढाऊ वैद्य म्हणून सेवा बजावली. २२ जानेवारी २०२० रोजी, युद्धादरम्यान तलाकिव्का प्रदेशात असताना तिचा प्रियकर मिकोला सोरोचुक कारवाईत मारला गेला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://novynarnia.com/2020/04/13/vesna-na-graniti/|title=Місяць "Весни на граніті": як ізсередини виглядає акція під ОП, започаткована Яриною Чорногуз - Новинарня|date=2020-04-13|website=novynarnia.com|language=uk|access-date=2023-03-03}}</ref><ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nbcnews.com/news/world/protesters-defy-lockdown-coronavirus-threatens-ukraine-russia-peace-push-n1168326|title=Protesters defy lockdown as coronavirus threatens Ukraine-Russia peace push|website=NBC News|language=en|access-date=2023-03-02}}</ref> तिच्या जोडीदाराच्या मृत्यूनंतर, ती युक्रेनच्या सशस्त्र दलासाठी कंत्राटी सैनिक बनली आणि अखेरीस १४० व्या मरीन टेहळणी बटालियनमध्ये तिने सेवा बजावली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kyivpost.com/post/6659|title=Love Stories – War Stories|last=Pavlenko|first=Iryna|website=Kyiv Post|language=en|access-date=2023-03-03}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-63169023|title="Пішла на фронт, щоб пережити втрату коханого"|work=BBC News Україна|language=uk|trans-title="I went to the front to survive the loss of a loved one"|access-date=2023-03-03}}</ref> २०२० च्या सुरुवातीला, युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष [[वोलोडिमिर झेलेन्स्की]] यांनी [[लुहान्स्क]] आणि [[दोनेत्स्क]] या फुटीरतावादी प्रदेशांतील प्रतिनिधींना डॉनबासमधील शांततेवर सल्ला देणाऱ्या एका नवीन परिषदेत सामील होण्याची परवानगी दिली. काही युक्रेनियन लोकांनी हा निर्णय रशियन आक्रमणाला वैधता देणारा मानला. १३ मार्च रोजी, चोर्नोहुझ यांनी क्यीवमधील राष्ट्रपती कार्यालयासमोर तळ ठोकून या निर्णयाविरोधात एकट्याने आंदोलन सुरू केले. त्यावेळी, [[कोविड-१९]] च्या प्रसारामुळे युक्रेनमध्ये सार्वजनिक निदर्शने करणे बेकायदेशीर होते. काही दिवसांतच, ५०० लोक तिच्या आंदोलनात सामील झाले.<ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nbcnews.com/news/world/protesters-defy-lockdown-coronavirus-threatens-ukraine-russia-peace-push-n1168326|title=Protesters defy lockdown as coronavirus threatens Ukraine-Russia peace push|website=NBC News|language=en|access-date=2023-03-02}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://euromaidanpress.com/2020/03/26/second-week-on-granite-volunteer-fighter-solitary-protests-near-the-presidential-office-making-4-demands/|title=Ukrainian volunteer medic lives outside President’s office, protesting Russian peace push|last=Fb|first=Or on|date=2020-03-26|website=Euromaidan Press|language=en-US|access-date=2023-03-02}}</ref> २०२० मध्ये, तिचे पुस्तक ''हाऊ द वॉर सर्कल बेंडस्'' हे प्रकाशित झाले. त्यात युक्रेनच्या सैन्यात आघाडीवर सेवा बजावत असताना लिहिलेल्या, खंदक युद्धावरील मुक्तछंद कवितांचा संग्रह होता.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nlu.org.ua/event.php?id=1661#|title=Новини і події: 20 липня 2021 року|website=[[Yaroslav Mudryi National Library of Ukraine]]|trans-title=News and events: July 20, 2021|access-date=2023-03-02}}</ref> २०२२ मध्ये जेव्हा रशियाने युक्रेनवर आक्रमण केले तेव्हा चोर्नोहुझ डोनबासमध्ये सेवा बजावत होत्या आणि त्यांनी युद्धातही सेवा सुरू ठेवली. त्या पोपास्ना, [[मरिउपोल|मारिउपोल]] आणि बाखमुत येथे लढल्या.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ui.org.ua/en/artists/yaryna-chornohuz-2/|title=Yaryna Chornohuz|website=Ukrainian Institute|language=en-GB|access-date=2023-03-03}}</ref> त्याच वर्षी नंतर, चोर्नोहुझ आणि इतर तीन युक्रेनियन महिला सैनिकांनी अमेरिकेला जाऊन काँग्रेसच्या सदस्यांशी संवाद साधला आणि युक्रेनसाठी अधिक लष्करी वाहने आणि उपकरणांची मागणी केली.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/10/03/first-fight-the-russians-then-wellness-bowls|title=First: Fight the Russians. Then: Wellness Bowls|date=2022-09-26|website=The New Yorker|language=en-US|access-date=2023-03-03}}</ref> स्मोलोस्किप प्रकाशन संस्थेअंतर्गत २०२० मध्ये झालेल्या एका साहित्य स्पर्धेत चोर्नोहुझ यांना त्यांच्या कवितासंग्रहासाठी पुरस्कार मिळाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.smoloskyp.org.ua/laureaty-literaturnogo-konkursu/|title=Лауреати літературного конкурсу|website=Смолоскип|language=uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305092911/http://www.smoloskyp.org.ua/laureaty-literaturnogo-konkursu/|archive-date=5 March 2023|access-date=31 March 2023}}</ref> २०२१ मध्ये, फोकस मासिकाच्या युक्रेनमधील १०० सर्वात प्रभावशाली महिलांच्या यादीत चोर्नोहुझ यांचा समावेश करण्यात आला.<ref name=":4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://focus.ua/uk/ratings/486307-100-samyh-vliyatelnyh-zhenshchin-ukrainy-po-versii-zhurnala-fokus-2021/list/2962/yarina-chornoguz|title=#79 Ярина Чорногуз|website=[[Focus (Ukrainian magazine)|ФОКУС]]|language=uk|trans-title=#79 Yaryna Chornoguz|access-date=2023-03-02}}</ref> १९ मे २०२२ रोजी, त्यांना जीवनरक्षणासाठीचे पदक मिळाले. २०२३ मध्ये, साहित्यातील महिला या श्रेणीमध्ये त्यांना "विमेन इन आर्ट्स" पुरस्कारासाठी नामांकन मिळाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://gwaramedia.com/ogolosili-nominantok-ukrainskoi-premii-women-in-arts-the-resistance/|title=Оголосили номінанток української премії Women in Arts. The Resistance|last=Kulish|first=Polina|date=1 March 2023|website=Gwara Media|language=uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312093338/https://gwaramedia.com/ogolosili-nominantok-ukrainskoi-premii-women-in-arts-the-resistance/|archive-date=12 March 2023|access-date=31 March 2023}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चोर्नोहुझ, यारीना}} [[वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म]] [[वर्ग:यूक्रेनीयन व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] bcv5fori507pesm93x35xb18kbjmffc 2677180 2677147 2026-04-03T14:20:22Z Khirid Harshad 138639 2677180 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''यारीना यारोस्लाविव्हना चोर्नोहुझ''' (जन्म १९९५) ही युक्रेनियन कवी, लष्करी वैद्य आणि युक्रेनच्या सशस्त्र दलातील वरिष्ठ कॉर्पोरल आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.msnbc.com/know-your-value/out-of-office/war-ukraine-against-russia-how-women-soldiers-are-fighting-back-n1299012|title=An all-female group of Ukrainian soldiers is here to deliver a message to U.S. lawmakers|website=MSNBC.com|language=en|access-date=2023-03-03}}</ref> == बालपण आणि शिक्षण == चोर्नोहुझ यांचा जन्म १९९५ मध्ये [[क्यीव]] शहरात झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tyzhden.ua/iaryna-chornohuz-protest-tse-intelektualnyj-akt-shcho-maie-spryiaty-rozvytku/|title=Ярина Чорногуз: "Протест — це інтелектуальний акт, що має сприяти розвитку"|date=2020-05-01|website=[[The Ukrainian Week]]|language=uk|trans-title=Yaryna Chornoguz: "Protest is an intellectual act that should contribute to development"|access-date=2023-03-03}}</ref> त्या युक्रेनियन लेखक ओल्ग चोर्नोहुझ यांच्या नात आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2022/10/9/250757/|title=У Вінниці помер український письменник-гуморист Олег Чорногуз|website=[[Ukrainska Pravda|Українська правда – Життя]]|language=Ukrainian|trans-title=Ukrainian writer Oleg Chornoguz dies in Vinnytsia|access-date=2023-03-02}}</ref> तिने क्यीव-मोहिला अकादमीमध्ये शिक्षण घेतले, जिथे तिने भाषाशास्त्र आणि साहित्याचा अभ्यास केला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nlu.org.ua/event.php?id=1661#|title=Новини і події: 20 липня 2021 року|website=[[Yaroslav Mudryi National Library of Ukraine]]|trans-title=News and events: July 20, 2021|access-date=2023-03-02}}</ref> == कारकीर्द == पदव्युत्तर पदवीचे शिक्षण घेत असताना, तिने एका प्रकाशन संस्थेत अनुवादक म्हणूनही काम केले, ज्यामध्ये इंग्रजीतून युक्रेनियन भाषेत पुस्तकांचे भाषांतर करण्याचा समावेश होता.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/10/03/first-fight-the-russians-then-wellness-bowls|title=First: Fight the Russians. Then: Wellness Bowls|date=2022-09-26|website=The New Yorker|language=en-US|access-date=2023-03-03}}</ref> चोर्नोहुझ २०१९ मध्ये हॉस्पिटॅलर्स स्वयंसेवक बटालियनमध्ये वैद्य म्हणून युक्रेनेच्या सैन्यात सामील झाली.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ui.org.ua/en/artists/yaryna-chornohuz-2/|title=Yaryna Chornohuz|website=Ukrainian Institute|language=en-GB|access-date=2023-03-03}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://lgbtmilitary.org.ua/eng#!/tproduct/264599962-1608116172492|title=Yaryna Chornohuz|website=LGBT Military|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309092613/https://lgbtmilitary.org.ua/eng#!/tproduct/264599962-1608116172492|archive-date=2021-03-09|access-date=2023-03-03}}</ref> तिने डॉनबास युद्धादरम्यान लढाऊ वैद्य म्हणून सेवा बजावली. २२ जानेवारी २०२० रोजी, युद्धादरम्यान तलाकिव्का प्रदेशात असताना तिचा प्रियकर मिकोला सोरोचुक कारवाईत मारला गेला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://novynarnia.com/2020/04/13/vesna-na-graniti/|title=Місяць "Весни на граніті": як ізсередини виглядає акція під ОП, започаткована Яриною Чорногуз - Новинарня|date=2020-04-13|website=novynarnia.com|language=uk|access-date=2023-03-03}}</ref><ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nbcnews.com/news/world/protesters-defy-lockdown-coronavirus-threatens-ukraine-russia-peace-push-n1168326|title=Protesters defy lockdown as coronavirus threatens Ukraine-Russia peace push|website=NBC News|language=en|access-date=2023-03-02}}</ref> तिच्या जोडीदाराच्या मृत्यूनंतर, ती युक्रेनच्या सशस्त्र दलासाठी कंत्राटी सैनिक बनली आणि अखेरीस १४० व्या मरीन टेहळणी बटालियनमध्ये तिने सेवा बजावली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kyivpost.com/post/6659|title=Love Stories – War Stories|last=Pavlenko|first=Iryna|website=Kyiv Post|language=en|access-date=2023-03-03}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-63169023|title="Пішла на фронт, щоб пережити втрату коханого"|work=BBC News Україна|language=uk|trans-title="I went to the front to survive the loss of a loved one"|access-date=2023-03-03}}</ref> २०२० च्या सुरुवातीला, युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष [[वोलोडिमिर झेलेन्स्की]] यांनी [[लुहान्स्क]] आणि [[दोनेत्स्क]] या फुटीरतावादी प्रदेशांतील प्रतिनिधींना डॉनबासमधील शांततेवर सल्ला देणाऱ्या एका नवीन परिषदेत सामील होण्याची परवानगी दिली. काही युक्रेनियन लोकांनी हा निर्णय रशियन आक्रमणाला वैधता देणारा मानला. १३ मार्च रोजी, चोर्नोहुझ यांनी क्यीवमधील राष्ट्रपती कार्यालयासमोर तळ ठोकून या निर्णयाविरोधात एकट्याने आंदोलन सुरू केले. त्यावेळी, [[कोविड-१९]] च्या प्रसारामुळे युक्रेनमध्ये सार्वजनिक निदर्शने करणे बेकायदेशीर होते. काही दिवसांतच, ५०० लोक तिच्या आंदोलनात सामील झाले.<ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nbcnews.com/news/world/protesters-defy-lockdown-coronavirus-threatens-ukraine-russia-peace-push-n1168326|title=Protesters defy lockdown as coronavirus threatens Ukraine-Russia peace push|website=NBC News|language=en|access-date=2023-03-02}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://euromaidanpress.com/2020/03/26/second-week-on-granite-volunteer-fighter-solitary-protests-near-the-presidential-office-making-4-demands/|title=Ukrainian volunteer medic lives outside President’s office, protesting Russian peace push|last=Fb|first=Or on|date=2020-03-26|website=Euromaidan Press|language=en-US|access-date=2023-03-02}}</ref> २०२० मध्ये, तिचे पुस्तक ''हाऊ द वॉर सर्कल बेंडस्'' हे प्रकाशित झाले. त्यात युक्रेनच्या सैन्यात आघाडीवर सेवा बजावत असताना लिहिलेल्या, खंदक युद्धावरील मुक्तछंद कवितांचा संग्रह होता.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nlu.org.ua/event.php?id=1661#|title=Новини і події: 20 липня 2021 року|website=[[Yaroslav Mudryi National Library of Ukraine]]|trans-title=News and events: July 20, 2021|access-date=2023-03-02}}</ref> २०२२ मध्ये जेव्हा रशियाने युक्रेनवर आक्रमण केले तेव्हा चोर्नोहुझ डोनबासमध्ये सेवा बजावत होत्या आणि त्यांनी युद्धातही सेवा सुरू ठेवली. त्या पोपास्ना, [[मरिउपोल|मारिउपोल]] आणि बाखमुत येथे लढल्या.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ui.org.ua/en/artists/yaryna-chornohuz-2/|title=Yaryna Chornohuz|website=Ukrainian Institute|language=en-GB|access-date=2023-03-03}}</ref> त्याच वर्षी नंतर, चोर्नोहुझ आणि इतर तीन युक्रेनियन महिला सैनिकांनी अमेरिकेला जाऊन काँग्रेसच्या सदस्यांशी संवाद साधला आणि युक्रेनसाठी अधिक लष्करी वाहने आणि उपकरणांची मागणी केली.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/10/03/first-fight-the-russians-then-wellness-bowls|title=First: Fight the Russians. Then: Wellness Bowls|date=2022-09-26|website=The New Yorker|language=en-US|access-date=2023-03-03}}</ref> स्मोलोस्किप प्रकाशन संस्थेअंतर्गत २०२० मध्ये झालेल्या एका साहित्य स्पर्धेत चोर्नोहुझ यांना त्यांच्या कवितासंग्रहासाठी पुरस्कार मिळाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.smoloskyp.org.ua/laureaty-literaturnogo-konkursu/|title=Лауреати літературного конкурсу|website=Смолоскип|language=uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305092911/http://www.smoloskyp.org.ua/laureaty-literaturnogo-konkursu/|archive-date=5 March 2023|access-date=31 March 2023}}</ref> २०२१ मध्ये, फोकस मासिकाच्या युक्रेनमधील १०० सर्वात प्रभावशाली महिलांच्या यादीत चोर्नोहुझ यांचा समावेश करण्यात आला.<ref name=":4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://focus.ua/uk/ratings/486307-100-samyh-vliyatelnyh-zhenshchin-ukrainy-po-versii-zhurnala-fokus-2021/list/2962/yarina-chornoguz|title=#79 Ярина Чорногуз|website=[[Focus (Ukrainian magazine)|ФОКУС]]|language=uk|trans-title=#79 Yaryna Chornoguz|access-date=2023-03-02}}</ref> १९ मे २०२२ रोजी, त्यांना जीवनरक्षणासाठीचे पदक मिळाले. २०२३ मध्ये, साहित्यातील महिला या श्रेणीमध्ये त्यांना "विमेन इन आर्ट्स" पुरस्कारासाठी नामांकन मिळाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://gwaramedia.com/ogolosili-nominantok-ukrainskoi-premii-women-in-arts-the-resistance/|title=Оголосили номінанток української премії Women in Arts. The Resistance|last=Kulish|first=Polina|date=1 March 2023|website=Gwara Media|language=uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312093338/https://gwaramedia.com/ogolosili-nominantok-ukrainskoi-premii-women-in-arts-the-resistance/|archive-date=12 March 2023|access-date=31 March 2023}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चोर्नोहुझ, यारीना}} [[वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म]] [[वर्ग:युक्रेनियन व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 05jkilr4er0bwtue5on0ssn9a4s8plb 2677210 2677180 2026-04-03T16:00:26Z सांगकाम्या 6385 /* संदर्भ */ clean up using [[Project:AWB|AWB]] 2677210 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''यारीना यारोस्लाविव्हना चोर्नोहुझ''' (जन्म १९९५) ही युक्रेनियन कवी, लष्करी वैद्य आणि युक्रेनच्या सशस्त्र दलातील वरिष्ठ कॉर्पोरल आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.msnbc.com/know-your-value/out-of-office/war-ukraine-against-russia-how-women-soldiers-are-fighting-back-n1299012|title=An all-female group of Ukrainian soldiers is here to deliver a message to U.S. lawmakers|website=MSNBC.com|language=en|access-date=2023-03-03}}</ref> == बालपण आणि शिक्षण == चोर्नोहुझ यांचा जन्म १९९५ मध्ये [[क्यीव]] शहरात झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tyzhden.ua/iaryna-chornohuz-protest-tse-intelektualnyj-akt-shcho-maie-spryiaty-rozvytku/|title=Ярина Чорногуз: "Протест — це інтелектуальний акт, що має сприяти розвитку"|date=2020-05-01|website=[[The Ukrainian Week]]|language=uk|trans-title=Yaryna Chornoguz: "Protest is an intellectual act that should contribute to development"|access-date=2023-03-03}}</ref> त्या युक्रेनियन लेखक ओल्ग चोर्नोहुझ यांच्या नात आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://life.pravda.com.ua/culture/2022/10/9/250757/|title=У Вінниці помер український письменник-гуморист Олег Чорногуз|website=[[Ukrainska Pravda|Українська правда – Життя]]|language=Ukrainian|trans-title=Ukrainian writer Oleg Chornoguz dies in Vinnytsia|access-date=2023-03-02}}</ref> तिने क्यीव-मोहिला अकादमीमध्ये शिक्षण घेतले, जिथे तिने भाषाशास्त्र आणि साहित्याचा अभ्यास केला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nlu.org.ua/event.php?id=1661#|title=Новини і події: 20 липня 2021 року|website=[[Yaroslav Mudryi National Library of Ukraine]]|trans-title=News and events: July 20, 2021|access-date=2023-03-02}}</ref> == कारकीर्द == पदव्युत्तर पदवीचे शिक्षण घेत असताना, तिने एका प्रकाशन संस्थेत अनुवादक म्हणूनही काम केले, ज्यामध्ये इंग्रजीतून युक्रेनियन भाषेत पुस्तकांचे भाषांतर करण्याचा समावेश होता.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/10/03/first-fight-the-russians-then-wellness-bowls|title=First: Fight the Russians. Then: Wellness Bowls|date=2022-09-26|website=The New Yorker|language=en-US|access-date=2023-03-03}}</ref> चोर्नोहुझ २०१९ मध्ये हॉस्पिटॅलर्स स्वयंसेवक बटालियनमध्ये वैद्य म्हणून युक्रेनेच्या सैन्यात सामील झाली.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ui.org.ua/en/artists/yaryna-chornohuz-2/|title=Yaryna Chornohuz|website=Ukrainian Institute|language=en-GB|access-date=2023-03-03}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://lgbtmilitary.org.ua/eng#!/tproduct/264599962-1608116172492|title=Yaryna Chornohuz|website=LGBT Military|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309092613/https://lgbtmilitary.org.ua/eng#!/tproduct/264599962-1608116172492|archive-date=2021-03-09|access-date=2023-03-03}}</ref> तिने डॉनबास युद्धादरम्यान लढाऊ वैद्य म्हणून सेवा बजावली. २२ जानेवारी २०२० रोजी, युद्धादरम्यान तलाकिव्का प्रदेशात असताना तिचा प्रियकर मिकोला सोरोचुक कारवाईत मारला गेला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://novynarnia.com/2020/04/13/vesna-na-graniti/|title=Місяць "Весни на граніті": як ізсередини виглядає акція під ОП, започаткована Яриною Чорногуз - Новинарня|date=2020-04-13|website=novynarnia.com|language=uk|access-date=2023-03-03}}</ref><ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nbcnews.com/news/world/protesters-defy-lockdown-coronavirus-threatens-ukraine-russia-peace-push-n1168326|title=Protesters defy lockdown as coronavirus threatens Ukraine-Russia peace push|website=NBC News|language=en|access-date=2023-03-02}}</ref> तिच्या जोडीदाराच्या मृत्यूनंतर, ती युक्रेनच्या सशस्त्र दलासाठी कंत्राटी सैनिक बनली आणि अखेरीस १४० व्या मरीन टेहळणी बटालियनमध्ये तिने सेवा बजावली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kyivpost.com/post/6659|title=Love Stories – War Stories|last=Pavlenko|first=Iryna|website=Kyiv Post|language=en|access-date=2023-03-03}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-63169023|title="Пішла на фронт, щоб пережити втрату коханого"|work=BBC News Україна|language=uk|trans-title="I went to the front to survive the loss of a loved one"|access-date=2023-03-03}}</ref> २०२० च्या सुरुवातीला, युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष [[वोलोडिमिर झेलेन्स्की]] यांनी [[लुहान्स्क]] आणि [[दोनेत्स्क]] या फुटीरतावादी प्रदेशांतील प्रतिनिधींना डॉनबासमधील शांततेवर सल्ला देणाऱ्या एका नवीन परिषदेत सामील होण्याची परवानगी दिली. काही युक्रेनियन लोकांनी हा निर्णय रशियन आक्रमणाला वैधता देणारा मानला. १३ मार्च रोजी, चोर्नोहुझ यांनी क्यीवमधील राष्ट्रपती कार्यालयासमोर तळ ठोकून या निर्णयाविरोधात एकट्याने आंदोलन सुरू केले. त्यावेळी, [[कोविड-१९]] च्या प्रसारामुळे युक्रेनमध्ये सार्वजनिक निदर्शने करणे बेकायदेशीर होते. काही दिवसांतच, ५०० लोक तिच्या आंदोलनात सामील झाले.<ref name=":3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nbcnews.com/news/world/protesters-defy-lockdown-coronavirus-threatens-ukraine-russia-peace-push-n1168326|title=Protesters defy lockdown as coronavirus threatens Ukraine-Russia peace push|website=NBC News|language=en|access-date=2023-03-02}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://euromaidanpress.com/2020/03/26/second-week-on-granite-volunteer-fighter-solitary-protests-near-the-presidential-office-making-4-demands/|title=Ukrainian volunteer medic lives outside President’s office, protesting Russian peace push|last=Fb|first=Or on|date=2020-03-26|website=Euromaidan Press|language=en-US|access-date=2023-03-02}}</ref> २०२० मध्ये, तिचे पुस्तक ''हाऊ द वॉर सर्कल बेंडस्'' हे प्रकाशित झाले. त्यात युक्रेनच्या सैन्यात आघाडीवर सेवा बजावत असताना लिहिलेल्या, खंदक युद्धावरील मुक्तछंद कवितांचा संग्रह होता.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nlu.org.ua/event.php?id=1661#|title=Новини і події: 20 липня 2021 року|website=[[Yaroslav Mudryi National Library of Ukraine]]|trans-title=News and events: July 20, 2021|access-date=2023-03-02}}</ref> २०२२ मध्ये जेव्हा रशियाने युक्रेनवर आक्रमण केले तेव्हा चोर्नोहुझ डोनबासमध्ये सेवा बजावत होत्या आणि त्यांनी युद्धातही सेवा सुरू ठेवली. त्या पोपास्ना, [[मरिउपोल|मारिउपोल]] आणि बाखमुत येथे लढल्या.<ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ui.org.ua/en/artists/yaryna-chornohuz-2/|title=Yaryna Chornohuz|website=Ukrainian Institute|language=en-GB|access-date=2023-03-03}}</ref> त्याच वर्षी नंतर, चोर्नोहुझ आणि इतर तीन युक्रेनियन महिला सैनिकांनी अमेरिकेला जाऊन काँग्रेसच्या सदस्यांशी संवाद साधला आणि युक्रेनसाठी अधिक लष्करी वाहने आणि उपकरणांची मागणी केली.<ref name=":1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/10/03/first-fight-the-russians-then-wellness-bowls|title=First: Fight the Russians. Then: Wellness Bowls|date=2022-09-26|website=The New Yorker|language=en-US|access-date=2023-03-03}}</ref> स्मोलोस्किप प्रकाशन संस्थेअंतर्गत २०२० मध्ये झालेल्या एका साहित्य स्पर्धेत चोर्नोहुझ यांना त्यांच्या कवितासंग्रहासाठी पुरस्कार मिळाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.smoloskyp.org.ua/laureaty-literaturnogo-konkursu/|title=Лауреати літературного конкурсу|website=Смолоскип|language=uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305092911/http://www.smoloskyp.org.ua/laureaty-literaturnogo-konkursu/|archive-date=5 March 2023|access-date=31 March 2023}}</ref> २०२१ मध्ये, फोकस मासिकाच्या युक्रेनमधील १०० सर्वात प्रभावशाली महिलांच्या यादीत चोर्नोहुझ यांचा समावेश करण्यात आला.<ref name=":4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://focus.ua/uk/ratings/486307-100-samyh-vliyatelnyh-zhenshchin-ukrainy-po-versii-zhurnala-fokus-2021/list/2962/yarina-chornoguz|title=#79 Ярина Чорногуз|website=[[Focus (Ukrainian magazine)|ФОКУС]]|language=uk|trans-title=#79 Yaryna Chornoguz|access-date=2023-03-02}}</ref> १९ मे २०२२ रोजी, त्यांना जीवनरक्षणासाठीचे पदक मिळाले. २०२३ मध्ये, साहित्यातील महिला या श्रेणीमध्ये त्यांना "विमेन इन आर्ट्स" पुरस्कारासाठी नामांकन मिळाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://gwaramedia.com/ogolosili-nominantok-ukrainskoi-premii-women-in-arts-the-resistance/|title=Оголосили номінанток української премії Women in Arts. The Resistance|last=Kulish|first=Polina|date=1 March 2023|website=Gwara Media|language=uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312093338/https://gwaramedia.com/ogolosili-nominantok-ukrainskoi-premii-women-in-arts-the-resistance/|archive-date=12 March 2023|access-date=31 March 2023}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चोर्नोहुझ, यारीना}} [[वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म]] [[वर्ग:युक्रेनी व्यक्ती]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] pjdmo5zwp8b692dr130r15dcgp76exs 14 378639 2677145 2026-04-03T13:15:39Z Dharmadhyaksha 28394 नवीन पान: [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] 2677145 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] 77e3ws1beyuh97p1vi6z025exvvacci 2677149 2677145 2026-04-03T13:18:04Z Dharmadhyaksha 28394 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677149 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] [[वर्ग:युक्रेन]] dt1bda7wov4fd0clwq74wbjn5n0nwth 2677178 2677149 2026-04-03T14:19:59Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वर्ग:यूक्रेनीयन व्यक्ती]] वरुन [[वर्ग:युक्रेनियन व्यक्ती]] ला हलविला 2677149 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] [[वर्ग:युक्रेन]] dt1bda7wov4fd0clwq74wbjn5n0nwth 2677214 2677178 2026-04-03T16:02:23Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677214 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्ग:युक्रेनी व्यक्ती]] 4q9o1r3nngtkzbxpa2ideprbllkpcua 0 378640 2677156 2026-04-03T13:42:10Z संतोष गोरे 135680 नवीन लेख 2677156 wikitext text/x-wiki '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यूयॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> mq8z4svjne1jakxd7i97c8kf9tmapwr 2677157 2677156 2026-04-03T13:42:11Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2677157 wikitext text/x-wiki '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> mf75tkvm8zdl0bk75p4nwdewutbrg0w 2677158 2677157 2026-04-03T13:45:59Z संतोष गोरे 135680 2677158 wikitext text/x-wiki '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> en22xyo4dl84izdfuhnwjgjoyuvp0ye 2677159 2677158 2026-04-03T13:51:49Z संतोष गोरे 135680 2677159 wikitext text/x-wiki '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली. हा पुरस्कार २०१० साली प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> r9r5g7is4vnxw1y06n37iyf7hn1ftfj 2677161 2677159 2026-04-03T13:54:19Z संतोष गोरे 135680 2677161 wikitext text/x-wiki '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार २०१० साली प्रदान करण्यात आला.<ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> 2dqxs92pck6g20nppyxso3jggd3lu2d 2677162 2677161 2026-04-03T13:54:30Z संतोष गोरे 135680 2677162 wikitext text/x-wiki '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार २०१० साली प्रदान करण्यात आला.<ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} 337o6g0wxrbmjzclzt2fy0ldytk7kls 2677164 2677162 2026-04-03T14:00:22Z संतोष गोरे 135680 2677164 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार २०१० साली प्रदान करण्यात आला.<ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} iaa5wkdjnhp4pg9qn2vgkur65qfi2m4 2677165 2677164 2026-04-03T14:01:25Z संतोष गोरे 135680 2677165 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} a80h4kcsayx43wdvnznvs919hgdnd6g 2677167 2677165 2026-04-03T14:03:54Z संतोष गोरे 135680 2677167 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} 9ynlankuw648853yy0frb9imeaxxhu6 2677169 2677167 2026-04-03T14:05:57Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677169 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] 6ju1gwi4f0rr75w553bufxp4yaxbnyo 2677170 2677169 2026-04-03T14:06:09Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677170 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] 5h79z8sa29sr30a3ld5cc5zhljwg5lq 2677171 2677170 2026-04-03T14:06:36Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677171 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] otxc71h9l45eh9zk2xlnfexls38c7ty 2677172 2677171 2026-04-03T14:06:58Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677172 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] 6o16yvbw2za9j7iqg3ndv4bicyh2ioz 2677173 2677172 2026-04-03T14:07:14Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677173 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] sfgscqta4gudy6nbq46q3dai2xq2d79 2677174 2677173 2026-04-03T14:07:27Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677174 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी अकोला जिल्ह्याची खासदार म्हणून देखील काम केले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:कवयित्री]] 2plcddda3v57krn24wbw22zokf7rqj5 2677187 2677174 2026-04-03T14:28:08Z संतोष गोरे 135680 2677187 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली. त्यांनी आंतरराष्ट्रीय महिला परिषद दिल्लीमध्ये महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व केले.<ref name="अलंकार">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhartiyaalankarnews24.com/2020/07/indian-women.html?m=1 |title=Indian women:विदर्भाची झिंगुबाई बनली अनाथाची नाथ... |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:कवयित्री]] 0c6htjchd62l5umve9a3y8e3rpjc782 2677194 2677187 2026-04-03T14:30:58Z संतोष गोरे 135680 2677194 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली.<ref name="मटा" /><ref name="अलंकार" /> == पुरस्कार आणि सन्मान == * ३ जानेवारी २००२ रोजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांच्या हस्ते त्यांना सावित्रीबाई फुले पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref name="अलंकार" /> * त्यांनी आंतरराष्ट्रीय महिला परिषद दिल्लीमध्ये महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व केले.<ref name="अलंकार">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhartiyaalankarnews24.com/2020/07/indian-women.html?m=1 |title=Indian women:विदर्भाची झिंगुबाई बनली अनाथाची नाथ... |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> * २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> * त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:कवयित्री]] 3clviacxab9zwltcqa8ayxr2rqch0l6 2677349 2677194 2026-04-04T02:41:24Z संतोष गोरे 135680 2677349 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली.<ref name="मटा" /><ref name="अलंकार" /><ref name="लोकमत" >{{संकेतस्थळ स्रोत |लेखक=लोकमत न्यूज नेटवर्क |दुवा=https://www.lokmat.com/thane/jangyubais-path-social-work-honored-foundation-human-horizon-new-york/ |title=समाजकार्यासाठी झिंगूबाईंची वाटचाल, न्यूयॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझनने गौरवले |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान == * ३ जानेवारी २००२ रोजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांच्या हस्ते त्यांना सावित्रीबाई फुले पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref name="अलंकार" /> * त्यांनी आंतरराष्ट्रीय महिला परिषद दिल्लीमध्ये महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व केले.<ref name="अलंकार">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhartiyaalankarnews24.com/2020/07/indian-women.html?m=1 |title=Indian women:विदर्भाची झिंगुबाई बनली अनाथाची नाथ... |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> * २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> * त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:कवयित्री]] 39crytch2circmzs841o483563e0nda 2677353 2677349 2026-04-04T02:42:42Z संतोष गोरे 135680 2677353 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली.<ref name="मटा" /><ref name="अलंकार" /><ref name="लोकमत" >{{संकेतस्थळ स्रोत |लेखक=लोकमत न्यूज नेटवर्क |दुवा=https://www.lokmat.com/thane/jangyubais-path-social-work-honored-foundation-human-horizon-new-york/ |title=समाजकार्यासाठी झिंगूबाईंची वाटचाल, न्यूयॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझनने गौरवले |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान == * ३ जानेवारी २००२ रोजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांच्या हस्ते त्यांना सावित्रीबाई फुले पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref name="अलंकार" /> * त्यांनी आंतरराष्ट्रीय महिला परिषद दिल्लीमध्ये महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व केले.<ref name="लोकमत" /><ref name="अलंकार">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhartiyaalankarnews24.com/2020/07/indian-women.html?m=1 |title=Indian women:विदर्भाची झिंगुबाई बनली अनाथाची नाथ... |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> * २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> * त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /><ref name="लोकमत" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:कवयित्री]] 377nded1i5ydp3znfg84por7q3xz4uz 2677354 2677353 2026-04-04T02:43:13Z संतोष गोरे 135680 2677354 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="लोकमत" /> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली.<ref name="मटा" /><ref name="अलंकार" /><ref name="लोकमत" >{{संकेतस्थळ स्रोत |लेखक=लोकमत न्यूज नेटवर्क |दुवा=https://www.lokmat.com/thane/jangyubais-path-social-work-honored-foundation-human-horizon-new-york/ |title=समाजकार्यासाठी झिंगूबाईंची वाटचाल, न्यूयॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझनने गौरवले |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान == * ३ जानेवारी २००२ रोजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांच्या हस्ते त्यांना सावित्रीबाई फुले पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref name="अलंकार" /> * त्यांनी आंतरराष्ट्रीय महिला परिषद दिल्लीमध्ये महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व केले.<ref name="लोकमत" /><ref name="अलंकार">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhartiyaalankarnews24.com/2020/07/indian-women.html?m=1 |title=Indian women:विदर्भाची झिंगुबाई बनली अनाथाची नाथ... |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> * २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> * त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /><ref name="लोकमत" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:कवयित्री]] ervsyusralhjk5ib4jwwws6ojn1ag5k 2677359 2677354 2026-04-04T02:44:41Z संतोष गोरे 135680 2677359 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''झिंगूबाई बोलके''' या एक मराठी कवयित्री आणि समाजसेविका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://iyemarathichiyenagari.com/awaking-boli-language-danapur-sahitya-samhelan/ |title=बोलीभाषेचा जागर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=इये मराठीचिये नगरी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> बोलके यांचा जन्म [[बार्शी टाकळी तालुका|बार्शी टाकळी तालुक्यातील]] टिटवा या लहान गावी नामदेव तायडे आणि पंचफुला तायडे या दाम्पत्याच्या पोटी १ जुलै १९५५ रोजी झाला. त्या जन्मत:च पायाने अपंग होत्या. शिवाय त्यांच्या घरची आर्थिक परिस्थिती गरिबीची होती. सबब त्यांचे शिक्षण चौथी पर्यंत झाले. त्यानंतर त्या घर खर्चासाठी आपल्या आईवडिलांना मदत करू लागल्या. त्यांचे वडील कविता करायचे, ज्यामुळे त्या देखील १३व्या वर्षापासून कविता करायला शिकल्या. या कवितांमधून त्या सामाजिक समस्या मांडत असत. अपंग असून देखील अपेक्षा नसताना त्यांचे लग्न श्रावण बोलके यांच्या सोबत झाले.<ref name="मटा">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/thane/zhengbhais-fight-for-a-strong-community/articleshow/63850888.cms |title=सशक्त समाजासाठी झिंगूबाईंचा लढा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=महाराष्ट्र टाइम्स |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref name="लोकमत" /> सुरुवातीला एका महिलेला त्यांनी लिहायला शिकवले आणि समाजात त्यांच्या विरुद्ध असंतोष प्रगटला आणि त्या बेघर झाल्या. त्या गावोगाव फिरत साक्षरता आणि व्यसनमुक्तीवर प्रबोधन करत असत. त्यांनी 'स्वामिनी'अंतर्गत महिलांना स्वयंरोजगार मिळवून देण्यासाठी पुण्याच्या मासूम संस्थेच्या वतीने महिला सक्षमीकरणाचे प्रशिक्षण घेतले. त्यांनी सामान्य स्त्रियांचे ५०० बचतगट स्थापन केले. शिवाय अंध, अपंग, कुष्ठरोगी, विधवा, परित्यक्ता महिलांसाठी देखील कामे केली.<ref name="मटा" /><ref name="लोकमत" >{{संकेतस्थळ स्रोत |लेखक=लोकमत न्यूज नेटवर्क |दुवा=https://www.lokmat.com/thane/jangyubais-path-social-work-honored-foundation-human-horizon-new-york/ |title=समाजकार्यासाठी झिंगूबाईंची वाटचाल, न्यूयॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझनने गौरवले |access-date=४ एप्रिल २०२६}}</ref><ref name="अलंकार" /> == पुरस्कार आणि सन्मान == * ३ जानेवारी २००२ रोजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांच्या हस्ते त्यांना सावित्रीबाई फुले पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.<ref name="अलंकार" /> * त्यांनी आंतरराष्ट्रीय महिला परिषद दिल्लीमध्ये महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व केले.<ref name="लोकमत" /><ref name="अलंकार">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.bhartiyaalankarnews24.com/2020/07/indian-women.html?m=1 |title=Indian women:विदर्भाची झिंगुबाई बनली अनाथाची नाथ... |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> * २००८ साली त्यांची राणी गाइदिनल्यू झेलियांग पुरस्कारासाठी ([[नारी शक्ती पुरस्कार|स्त्री शक्ती पुरस्कार]]) निवड करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=59237 |title=National Mission for Empowerment of Women launche |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> हा पुरस्कार ८ मार्च २०१० साली राष्ट्रपती [[प्रतिभा पाटील]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://archive.pib.gov.in/archive2/photoright.aspx?phid=27655 |title=President's Secretariat |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ एप्रिल २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-03-08 |title=National Mission for Empowerment of Women launched; President Presents Stree Shakti Puruskar |url=https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |access-date=2021-01-07 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110132311/https://archive.pib.gov.in/archive2/erelease.aspx?relid=59237 |url-status=live }}</ref> * त्यांच्या कार्याची दखल घेत २०१८ साली न्यू यॉर्कमधील फाउंडेशन फॉर ह्युमन होरायझन पुरस्काराने त्यांना सन्मानित करण्यात आले.<ref name="मटा" /><ref name="लोकमत" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्त्या]] [[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:कवयित्री]] 679fikllvugx0v3nincz6guzv1zx1od 0 378641 2677166 2026-04-03T14:02:07Z संतोष गोरे 135680 पूर्ण नाव 2677166 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[झिंगूबाई बोलके]] 6a19vk8jay2ez8lcyrx67ejauqabgoa 14 378642 2677179 2026-04-03T14:19:59Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वर्ग:यूक्रेनीयन व्यक्ती]] वरुन [[वर्ग:युक्रेनियन व्यक्ती]] ला हलविला 2677179 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[:वर्ग:युक्रेनियन व्यक्ती]] hs86ruhsn5xes8l4esv8xefxh6m1jnb 14 378643 2677186 2026-04-03T14:27:50Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वर्ग:साल्व्हाडोरन व्यक्ती]] वरुन [[वर्ग:साल्वादोरन व्यक्ती]] ला हलविला 2677186 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[:वर्ग:साल्वादोरन व्यक्ती]] 91zh9ogv062hai5rql88xvnss1bhhqt 14 378644 2677191 2026-04-03T14:29:48Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वर्ग:सौदी अरब व्यक्ती]] वरुन [[वर्ग:सौदी अरेबियन व्यक्ती]] ला हलविला 2677191 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[:वर्ग:सौदी अरेबियन व्यक्ती]] qa4psvf6341gchmhaw27tukxvj7sls4 14 378645 2677197 2026-04-03T14:38:25Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[वर्ग:माल्टामधील विमानकंपन्या]] वरुन [[वर्ग:माल्टामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] ला हलविला 2677197 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[:वर्ग:माल्टामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] 5x0jm9owr7cjxdbmtrzmuv166g113g0 0 378646 2677200 2026-04-03T14:41:26Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[कंबोडियामधील विमान कंपन्यांची यादी]] वरुन [[कंबोडियामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] ला हलविला 2677200 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कंबोडियामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] qyh80gyi8o0umnv1sjufam5dlym3vym 0 378647 2677203 2026-04-03T14:43:37Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[भारतातील विमानवाहतूक कंपन्यांची यादी]] वरुन [[भारतामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] ला हलविला 2677203 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[भारतामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] 57fx5hah93qnowkshqn0at6cp2734m1 0 378648 2677206 2026-04-03T15:53:14Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2677206 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जैन इरिगेशन सिस्टीम लिमिटेड]] a914vmsuz0adyyorcj41at8hjhrlk43 2677422 2677206 2026-04-04T06:13:49Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[जैन इरिगेशन सिस्टीम लिमिटेड]] to [[मसुदा:भवरलाल जैन]] 2677422 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:भवरलाल जैन]] arkg919mn7bgx81fz6rgbquy4yo4zuf 0 378649 2677208 2026-04-03T15:54:22Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[जैन इरिगेशन सिस्टीम लिमिटेड]] वरुन [[मसुदा:भवरलाल जैन]] ला हलविला 2677208 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:भवरलाल जैन]] arkg919mn7bgx81fz6rgbquy4yo4zuf 14 378650 2677209 2026-04-03T15:57:54Z अभय नातू 206 नवीन 2677209 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] [[वर्ग:युक्रेन|व्यक्ती]] mjdjcrzlhjaw88a68z5y6jba4rl0ap7 14 378651 2677215 2026-04-03T16:13:06Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677215 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:युक्रेनी व्यक्ती|टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार टेनिस खेळाडू]] q7c7a3oems1m9iydd82tqxtjfrponbz 14 378652 2677218 2026-04-03T16:14:49Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677218 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:युक्रेनी टेनिस खेळाडू|महिला]] [[वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू]] gfic4yryh97wkin8rkxxm5xx51yk0e4 119 378653 2677230 2026-04-03T16:32:39Z संतोष गोरे 135680 /* असलेला लेख */ नवीन विभाग 2677230 wikitext text/x-wiki == असलेला लेख == @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], नमस्कार, [[भवरलाल जैन]] नावाचा मराठी तसेच इंग्लिश विकिपीडियावर लेख उपलब्ध आहे. आपण सबब या नवीन लेखाचे नाव जैन इरिगेशन सिस्टीम लिमिटेड हे ठेवलेले योग्य राहील. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २२:०२, ३ एप्रिल २०२६ (IST) r1u0qqptf0yeliufcbohu4k5dhruzm4 2677232 2677230 2026-04-03T17:02:46Z अभय नातू 206 /* असलेला लेख */ Reply 2677232 wikitext text/x-wiki == असलेला लेख == @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], नमस्कार, [[भवरलाल जैन]] नावाचा मराठी तसेच इंग्लिश विकिपीडियावर लेख उपलब्ध आहे. आपण सबब या नवीन लेखाचे नाव जैन इरिगेशन सिस्टीम लिमिटेड हे ठेवलेले योग्य राहील. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २२:०२, ३ एप्रिल २०२६ (IST) :या लेखात प्रस्तुत व्यक्तीबद्दल स्तुतीपर मजकूर अधिक आणि कंपनीबद्दल कमी आहे. येथील योग्य तो मजकूर असलेल्या लेखात समाविष्ट करावा आणि उरलेल्या (कंपनीबद्दलच्या) मजकूरासह हा लेख पुनःप्रकाशित करावा. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:३२, ३ एप्रिल २०२६ (IST) mrxuvltq4j3a6i8c0qlbeog1rmh8ctl 0 378654 2677235 2026-04-03T17:30:49Z Jonathansammy 17110 Jonathansammy ने लेख [[मधुमेहाचे दुय्यम आजार]] वरुन [[मधुमेहाशी संबंधित आजार]] ला हलविला: अचूक नाव 2677235 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मधुमेहाशी संबंधित आजार]] hfkl8w3uvojhsxmfr5zp9ya2rrsci7c 1 378655 2677237 2026-04-03T17:30:49Z Jonathansammy 17110 Jonathansammy ने लेख [[चर्चा:मधुमेहाचे दुय्यम आजार]] वरुन [[चर्चा:मधुमेहाशी संबंधित आजार]] ला हलविला: अचूक नाव 2677237 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:मधुमेहाशी संबंधित आजार]] 9w3r87h0o9jcyiteaw8x8hap0qe7nxg 3 378656 2677243 2026-04-03T17:41:41Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2677243 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Purangaon}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २३:११, ३ एप्रिल २०२६ (IST) 7vogxm9lm4t8zxqv64bup4knuh9nzju 14 378657 2677251 2026-04-03T17:56:15Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677251 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:कामेरूनच्या व्यक्ती|फु]] owwmtz3cj5ngqfsmx6tajn1fxf1fd6z 2677287 2677251 2026-04-03T18:17:01Z अभय नातू 206 removed [[Category:कामेरूनच्या व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677287 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:कामेरूनी व्यक्ती|फु]] ok24ro625yazea305t8q3rzj1zyl407 14 378658 2677285 2026-04-03T18:16:28Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677285 wikitext text/x-wiki {{कॉमन्स वर्ग|People of Cameroon|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:कामेरून|व्य]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] pl4ej6a4nn69u05ocopa0ci8wp2bfd8 14 378659 2677290 2026-04-03T18:35:28Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677290 wikitext text/x-wiki {{commonscat|People of Argentina|आर्जेन्टाईन व्यक्ती}} [[वर्ग:आर्जेन्टिना|व्यक्ती]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] r7rsvj07z0a2bq3undrlf79c4vkep1q 14 378660 2677296 2026-04-03T18:42:02Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677296 wikitext text/x-wiki * [[वर्ग:आर्जेन्टिनी व्यक्ती|भौतिकशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:देशानुसार भौतिकशास्त्रज्ञ]] hbkyx3r588mgul6z0yb4u6398iqlk22 14 378661 2677299 2026-04-03T19:01:18Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677299 wikitext text/x-wiki * {{commonscat|Argentine tennis players}} [[वर्ग:आर्जेन्टिनी व्यक्ती|टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार टेनिस खेळाडू]] 2kidavnlfxk1s0pchald8kqtsyt1b69 14 378662 2677311 2026-04-03T23:55:02Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677311 wikitext text/x-wiki * {{कॉमन्स वर्ग|People of Egypt|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:इजिप्त|व्य]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] shwxewwarhpzydw6vxxpeyt0wjzzq7h 14 378663 2677320 2026-04-03T23:59:11Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677320 wikitext text/x-wiki * {{कॉमन्स वर्ग|People of Costa Rica|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] [[वर्ग:कोस्टा रिका|व्य]] k1qgcwer5g87f9dmf1xnr4syouai9y6 14 378664 2677328 2026-04-04T00:17:55Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677328 wikitext text/x-wiki * {{कॉमन्स वर्ग|People of Guyana|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:गयाना|व्य]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] 3u1b09neqkanxj0o9zwabcrm0tynthr 0 378665 2677348 2026-04-04T02:29:56Z संतोष गोरे 135680 लेखन भेद 2677348 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[झिंगूबाई बोलके]] 6a19vk8jay2ez8lcyrx67ejauqabgoa 14 378666 2677351 2026-04-04T02:42:07Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677351 wikitext text/x-wiki * {{कॉमन्स वर्ग|People of Gabon|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:गॅबन|व्य]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] 4u08oz2n63cox1zd5jdnu3722szrz1i 14 378667 2677356 2026-04-04T02:44:05Z अभय नातू 206 वर्गशीर्षक संकेत 2677356 wikitext text/x-wiki * {{कॉमन्स वर्ग|People of Guatemala|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:ग्वातेमाला|व्य]] [[वर्ग:राष्ट्रीयत्वानुसार व्यक्ती]] jujmk1bd41sqdku04lly6p6l2ifb0un 0 378668 2677363 2026-04-04T02:58:10Z संतोष गोरे 135680 नवीन पान: '''प्रशांत बोस''' (१९४३ किंवा १९४४ – ३ एप्रिल २०२६), उर्फ '''किशन''' किंवा किशन 'दा' हे एक भारतीय राजकारणी तथा नक्षलवादी होते. ते [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे वरिष्ठ पॉलिटब्युरो सदस... 2677363 wikitext text/x-wiki '''प्रशांत बोस''' (१९४३ किंवा १९४४ – ३ एप्रिल २०२६), उर्फ '''किशन''' किंवा किशन 'दा' हे एक भारतीय राजकारणी तथा नक्षलवादी होते. ते [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे वरिष्ठ पॉलिटब्युरो सदस्य होते.<ref name="timesofindia 1">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Why-Rao-prefers-to-be-known-as-Kishenji/articleshow/5826938.cms|title=Why Rao prefers to be known as Kishenji |newspaper=The Times of India |date=18 April 2010 |accessdate=23 August 2019}}</ref> त्यांनी यापूर्वी निर्भय मुखर्जी,<ref name="hindustantimes 1"/> काजाल, किशन-दा आणि महेश ही टोपणनावे वापरली होती.<ref name=" timesofindia 1"/> एमसीसीआयचे प्रमुख असलेले किशन हे भाकप (माओवादी) मध्ये दुसऱ्या क्रमांकाचे नेते होते.<ref name="tahelka 1">{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|title=SPRING THUNDER|publisher=Tahelka.com|date=19 March 2005|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908025456/http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|archive-date=8 September 2012|url-status=dead}}</ref> त्यांच्याकडे [[बिहार]] आणि [[झारखंड]]ची जबाबदारी होती<ref name="expressindia 1">{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|title=Ghandy confirms Nepal link, made 4 trips, met top Maoist leaders|publisher=Expressindia.com|date=31 January 2010|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203082540/http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|archive-date=3 February 2010|url-status=dead}}</ref> आणि ते पक्षाच्या पूर्व प्रादेशिक ब्युरोचे प्रमुख होते.<ref name="satp1">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/sair9/9_5.htm|title=Red Rot |publisher=Satp.org SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Volume.9, No.5|date=8 September 2010 |accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे एक बंगाली<ref name=" timesofindia 1"/> माओवादी नेते होते,<ref name="hindustantimes 1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |archive-url=https://archive.today/20130125053708/http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=CD revealing deadly Naxalite tactics seized |publisher= Hindustantimes.com |date=22 October 2009 |accessdate=1 November 2010}}</ref> तसेच ते पक्षाचे ख्यातनाम विचारवंत म्हणूनही ओळखले जात. १९६७ मध्ये कामगार संघटना कार्यकर्ते म्हणून त्यांनी [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] प्रवेश केला आणि भारतातील डाव्या राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावत राहिले.<ref>{{Cite web |title=Maoist Prashanta Bose: The Last of the First-Generation Naxals |url=https://thewire.in/government/maoist-prashanta-bose-the-last-of-the-first-generation-naxals |access-date=26 May 2023 |website=The Wire}}</ref> सप्टेंबर २००४ मध्ये, [[माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडिया]] आणि [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) पीपल्स वॉर]] यांचे विलीनीकरण होऊन [[भाकप (माओवादी)]] ची स्थापना झाली. या करारावर माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडियाच्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस किशन आणि भाकप (मार्क्सवादी-लेनिनवादी पीपल्स वॉर) च्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस [[मुप्पला लक्ष्मण राव|गणपती]] यांनी स्वाक्षरी केली होती.<ref name="outlookindia 1">{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|archive-url=https://archive.today/20130131001119/http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|url-status=dead|archive-date=31 January 2013|title=Maoists to Start Helpline From September 21|publisher=News.outlookindia.com|date=20 September 2010|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे पक्षाचे मुख्य राजकीय रणनीतीकार होते ज्यांनी विविध प्रतिबंधित संघटनांमध्ये युती करण्यासाठी [[ईशान्य भारत]] आणि [[म्यानमार]]चा दौरा केला होता.<ref>{{Cite web |title=Prashant Bose, once number two in CPI (Maoists), being questioned in Ranchi |url=https://www.theweek.in/news/india/2021/11/20/prashant-bose-once-number-two-in-cpi-maoists-being-interrogated-in-ranchi.html |access-date=2025-06-12 |website=The Week |language=en}}</ref> m4dv40wnb83jksjhx8xda7f20xs6p81 2677364 2677363 2026-04-04T03:00:39Z संतोष गोरे 135680 2677364 wikitext text/x-wiki '''प्रशांत बोस''' (१९४३ किंवा १९४४ – ३ एप्रिल २०२६), उर्फ '''किशन''' किंवा किशन 'दा' हे एक भारतीय राजकारणी तथा नक्षलवादी होते. ते [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे वरिष्ठ पॉलिटब्युरो सदस्य होते.<ref name="timesofindia 1">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Why-Rao-prefers-to-be-known-as-Kishenji/articleshow/5826938.cms|title=Why Rao prefers to be known as Kishenji |newspaper=The Times of India |date=18 April 2010 |accessdate=23 August 2019}}</ref> त्यांनी यापूर्वी निर्भय मुखर्जी,<ref name="hindustantimes 1"/> काजाल, किशन-दा आणि महेश ही टोपणनावे वापरली होती.<ref name=" timesofindia 1"/> एमसीसीआयचे प्रमुख असलेले किशन हे भाकप (माओवादी) मध्ये दुसऱ्या क्रमांकाचे नेते होते.<ref name="tahelka 1">{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|title=SPRING THUNDER|publisher=Tahelka.com|date=19 March 2005|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908025456/http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|archive-date=8 September 2012|url-status=dead}}</ref> त्यांच्याकडे [[बिहार]] आणि [[झारखंड]]ची जबाबदारी होती<ref name="expressindia 1">{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|title=Ghandy confirms Nepal link, made 4 trips, met top Maoist leaders|publisher=Expressindia.com|date=31 January 2010|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203082540/http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|archive-date=3 February 2010|url-status=dead}}</ref> आणि ते पक्षाच्या पूर्व प्रादेशिक ब्युरोचे प्रमुख होते.<ref name="satp1">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/sair9/9_5.htm|title=Red Rot |publisher=Satp.org SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Volume.9, No.5|date=8 September 2010 |accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे एक बंगाली<ref name=" timesofindia 1"/> माओवादी नेते होते,<ref name="hindustantimes 1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |archive-url=https://archive.today/20130125053708/http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=CD revealing deadly Naxalite tactics seized |publisher= Hindustantimes.com |date=22 October 2009 |accessdate=1 November 2010}}</ref> तसेच ते पक्षाचे ख्यातनाम विचारवंत म्हणूनही ओळखले जात. १९६७ मध्ये कामगार संघटना कार्यकर्ते म्हणून त्यांनी [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] प्रवेश केला आणि भारतातील डाव्या राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावत राहिले.<ref>{{Cite web |title=Maoist Prashanta Bose: The Last of the First-Generation Naxals |url=https://thewire.in/government/maoist-prashanta-bose-the-last-of-the-first-generation-naxals |access-date=26 May 2023 |website=The Wire}}</ref> सप्टेंबर २००४ मध्ये, 'माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडिया' आणि 'भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) पीपल्स वॉर' यांचे विलीनीकरण होऊन [[भाकप (माओवादी)]] ची स्थापना झाली. या करारावर माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडियाच्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस किशन आणि भाकप (मार्क्सवादी-लेनिनवादी पीपल्स वॉर) च्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस [[मुप्पला लक्ष्मण राव|गणपती]] यांनी स्वाक्षरी केली होती.<ref name="outlookindia 1">{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|archive-url=https://archive.today/20130131001119/http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|url-status=dead|archive-date=31 January 2013|title=Maoists to Start Helpline From September 21|publisher=News.outlookindia.com|date=20 September 2010|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे पक्षाचे मुख्य राजकीय रणनीतीकार होते ज्यांनी विविध प्रतिबंधित संघटनांमध्ये युती करण्यासाठी [[ईशान्य भारत]] आणि [[म्यानमार]]चा दौरा केला होता.<ref>{{Cite web |title=Prashant Bose, once number two in CPI (Maoists), being questioned in Ranchi |url=https://www.theweek.in/news/india/2021/11/20/prashant-bose-once-number-two-in-cpi-maoists-being-interrogated-in-ranchi.html |access-date=2025-06-12 |website=The Week |language=en}}</ref> 8gudp8en7dp1lrqgarhrus9gj21k3ju 2677365 2677364 2026-04-04T03:03:58Z संतोष गोरे 135680 2677365 wikitext text/x-wiki '''प्रशांत बोस''' (१९४३ किंवा १९४४ – ३ एप्रिल २०२६), उर्फ '''किशन''' किंवा किशन 'दा' हे एक भारतीय राजकारणी तथा नक्षलवादी होते. ते [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे वरिष्ठ पॉलिटब्युरो सदस्य होते.<ref name="timesofindia 1">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Why-Rao-prefers-to-be-known-as-Kishenji/articleshow/5826938.cms|title=Why Rao prefers to be known as Kishenji |newspaper=The Times of India |date=18 April 2010 |accessdate=23 August 2019}}</ref> त्यांनी यापूर्वी निर्भय मुखर्जी,<ref name="hindustantimes 1"/> काजाल, किशन-दा आणि महेश ही टोपणनावे वापरली होती.<ref name=" timesofindia 1"/> एमसीसीआयचे प्रमुख असलेले किशन हे भाकप (माओवादी) मध्ये दुसऱ्या क्रमांकाचे नेते होते.<ref name="tahelka 1">{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|title=SPRING THUNDER|publisher=Tahelka.com|date=19 March 2005|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908025456/http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|archive-date=8 September 2012|url-status=dead}}</ref> त्यांच्याकडे [[बिहार]] आणि [[झारखंड]]ची जबाबदारी होती<ref name="expressindia 1">{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|title=Ghandy confirms Nepal link, made 4 trips, met top Maoist leaders|publisher=Expressindia.com|date=31 January 2010|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203082540/http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|archive-date=3 February 2010|url-status=dead}}</ref> आणि ते पक्षाच्या पूर्व प्रादेशिक ब्युरोचे प्रमुख होते.<ref name="satp1">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/sair9/9_5.htm|title=Red Rot |publisher=Satp.org SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Volume.9, No.5|date=8 September 2010 |accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे एक बंगाली<ref name=" timesofindia 1"/> माओवादी नेते होते,<ref name="hindustantimes 1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |archive-url=https://archive.today/20130125053708/http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=CD revealing deadly Naxalite tactics seized |publisher= Hindustantimes.com |date=22 October 2009 |accessdate=1 November 2010}}</ref> तसेच ते पक्षाचे ख्यातनाम विचारवंत म्हणूनही ओळखले जात. १९६७ मध्ये कामगार संघटना कार्यकर्ते म्हणून त्यांनी [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] प्रवेश केला आणि भारतातील डाव्या राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावत राहिले.<ref>{{Cite web |title=Maoist Prashanta Bose: The Last of the First-Generation Naxals |url=https://thewire.in/government/maoist-prashanta-bose-the-last-of-the-first-generation-naxals |access-date=26 May 2023 |website=The Wire}}</ref> सप्टेंबर २००४ मध्ये, 'माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडिया' आणि 'भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) पीपल्स वॉर' यांचे विलीनीकरण होऊन [[भाकप (माओवादी)]] ची स्थापना झाली. या करारावर माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडियाच्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस किशन आणि भाकप (मार्क्सवादी-लेनिनवादी पीपल्स वॉर) च्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस [[मुप्पला लक्ष्मण राव|गणपती]] यांनी स्वाक्षरी केली होती.<ref name="outlookindia 1">{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|archive-url=https://archive.today/20130131001119/http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|url-status=dead|archive-date=31 January 2013|title=Maoists to Start Helpline From September 21|publisher=News.outlookindia.com|date=20 September 2010|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे पक्षाचे मुख्य राजकीय रणनीतीकार होते ज्यांनी विविध प्रतिबंधित संघटनांमध्ये युती करण्यासाठी [[ईशान्य भारत]] आणि [[म्यानमार]]चा दौरा केला होता.<ref>{{Cite web |title=Prashant Bose, once number two in CPI (Maoists), being questioned in Ranchi |url=https://www.theweek.in/news/india/2021/11/20/prashant-bose-once-number-two-in-cpi-maoists-being-interrogated-in-ranchi.html |access-date=2025-06-12 |website=The Week |language=en}}</ref> ==जीवन आणि कारकीर्द== बोस हे कोलकाता येथील यादवपूरचे रहिवासी होते. त्यांची पत्नी शीला मरांडी,<ref>{{Cite web|last=সংস্থা|first=সংবাদ|title=Maoist Leader Arrested: ঝাড়খণ্ড পুলিশের হাতে গ্রেফতার শীর্ষ মাওবাদী नेता किसানদা, ধৃত তাঁর স্ত্রী শীলাও|url=https://www.anandabazar.com/india/maoist-politbureau-member-prashanta-bose-alias-kishan-da-arrested-by-jharkhand-police-dgtl/cid/1313344|access-date=12 November 2021|website=www.anandabazar.com|language=bn}}</ref> ज्या भाकप (माओवादी) च्या दुसऱ्या केंद्रीय समिती सदस्य होत्या, २००६ ते २०१६ या काळात तुरुंगात होत्या.<ref name="hinduonnet1">{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071220095101/http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|url-status=dead|archive-date=20 December 2007|title=Top leader's arrest a big blow to Maoist movement|date=19 December 2007 |work=[[The Hindu]]|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस आणि त्यांच्या पत्नीला १२ नोव्हेंबर २०२१ रोजी झारखंड पोलिसांनी अटक केली होती.<ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoists leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://telanganatoday.com/top-maoists-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand|access-date=12 November 2021|website=Telangana Today|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoist leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://deccan.news/top-maoist-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand/|access-date=12 November 2021|website=Deccan News|language=en-US}}</ref> बोस यांना त्यांच्या पत्नीसह [[रांची]] येथील बिरसा मुंडा मध्यवर्ती कारागृहात हलवण्यात आले होते.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kumar |first=Mayank |date=2026-04-03 |title=Prashant Bose, one of Maoists’ oldest leaders, dies in Ranchi 5 years after arrest |url=https://theprint.in/india/prashant-bose-one-of-maoists-oldest-leaders-dies-in-ranchi-5-years-after-arrest/2895932/ |access-date=2026-04-03 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> दीर्घ आजारानंतर, ३ एप्रिल २०२६ रोजी वयाच्या ८२ व्या वर्षी [[राजेंद्र इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस]] येथे बोस यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web |last=Digital |first=N. H. |date=2026-04-03 |title=Top Maoist leader Prashant Bose alias ‘Kishan da’ dies in custody in Ranchi |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/top-maoist-leader-prashant-bose-alias-kishan-da-dies-in-custody-in-ranchi |access-date=2026-04-03 |website=National Herald |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{cite news |title=Maoist leader Prashant Bose, carrying Rs 1 cr bounty dies in Ranchi hospital |url=https://www.rediff.com/news/commentary/2026/apr/03/maoist-leader-prashant-bose-carrying-rs-1-cr-bounty-dies-in-ranchi-hospital/dc782670c071257a8fe512b5032460bf |access-date=3 April 2026 |publisher=rediff |date=3 April 2026}}</ref> r3zbwmwpnk40zst3dydxxb5ip44esul 2677366 2677365 2026-04-04T03:06:39Z संतोष गोरे 135680 2677366 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''प्रशांत बोस''' (१९४३ किंवा १९४४ – ३ एप्रिल २०२६), उर्फ '''किशन''' किंवा किशन 'दा' हे एक भारतीय राजकारणी तथा नक्षलवादी होते. ते [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे वरिष्ठ पॉलिटब्युरो सदस्य होते.<ref name="timesofindia 1">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Why-Rao-prefers-to-be-known-as-Kishenji/articleshow/5826938.cms|title=Why Rao prefers to be known as Kishenji |newspaper=The Times of India |date=18 April 2010 |accessdate=23 August 2019}}</ref> त्यांनी यापूर्वी निर्भय मुखर्जी,<ref name="hindustantimes 1"/> काजाल, किशन-दा आणि महेश ही टोपणनावे वापरली होती.<ref name=" timesofindia 1"/> एमसीसीआयचे प्रमुख असलेले किशन हे भाकप (माओवादी) मध्ये दुसऱ्या क्रमांकाचे नेते होते.<ref name="tahelka 1">{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|title=SPRING THUNDER|publisher=Tahelka.com|date=19 March 2005|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908025456/http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|archive-date=8 September 2012|url-status=dead}}</ref> त्यांच्याकडे [[बिहार]] आणि [[झारखंड]]ची जबाबदारी होती<ref name="expressindia 1">{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|title=Ghandy confirms Nepal link, made 4 trips, met top Maoist leaders|publisher=Expressindia.com|date=31 January 2010|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203082540/http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|archive-date=3 February 2010|url-status=dead}}</ref> आणि ते पक्षाच्या पूर्व प्रादेशिक ब्युरोचे प्रमुख होते.<ref name="satp1">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/sair9/9_5.htm|title=Red Rot |publisher=Satp.org SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Volume.9, No.5|date=8 September 2010 |accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे एक बंगाली<ref name=" timesofindia 1"/> माओवादी नेते होते,<ref name="hindustantimes 1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |archive-url=https://archive.today/20130125053708/http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=CD revealing deadly Naxalite tactics seized |publisher= Hindustantimes.com |date=22 October 2009 |accessdate=1 November 2010}}</ref> तसेच ते पक्षाचे ख्यातनाम विचारवंत म्हणूनही ओळखले जात. १९६७ मध्ये कामगार संघटना कार्यकर्ते म्हणून त्यांनी [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] प्रवेश केला आणि भारतातील डाव्या राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावत राहिले.<ref>{{Cite web |title=Maoist Prashanta Bose: The Last of the First-Generation Naxals |url=https://thewire.in/government/maoist-prashanta-bose-the-last-of-the-first-generation-naxals |access-date=26 May 2023 |website=The Wire}}</ref> सप्टेंबर २००४ मध्ये, 'माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडिया' आणि 'भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) पीपल्स वॉर' यांचे विलीनीकरण होऊन [[भाकप (माओवादी)]] ची स्थापना झाली. या करारावर माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडियाच्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस किशन आणि भाकप (मार्क्सवादी-लेनिनवादी पीपल्स वॉर) च्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस [[मुप्पला लक्ष्मण राव|गणपती]] यांनी स्वाक्षरी केली होती.<ref name="outlookindia 1">{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|archive-url=https://archive.today/20130131001119/http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|url-status=dead|archive-date=31 January 2013|title=Maoists to Start Helpline From September 21|publisher=News.outlookindia.com|date=20 September 2010|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे पक्षाचे मुख्य राजकीय रणनीतीकार होते ज्यांनी विविध प्रतिबंधित संघटनांमध्ये युती करण्यासाठी [[ईशान्य भारत]] आणि [[म्यानमार]]चा दौरा केला होता.<ref>{{Cite web |title=Prashant Bose, once number two in CPI (Maoists), being questioned in Ranchi |url=https://www.theweek.in/news/india/2021/11/20/prashant-bose-once-number-two-in-cpi-maoists-being-interrogated-in-ranchi.html |access-date=2025-06-12 |website=The Week |language=en}}</ref> ==जीवन आणि कारकीर्द== बोस हे कोलकाता येथील यादवपूरचे रहिवासी होते. त्यांची पत्नी शीला मरांडी,<ref>{{Cite web|last=সংস্থা|first=সংবাদ|title=Maoist Leader Arrested: ঝাড়খণ্ড পুলিশের হাতে গ্রেফতার শীর্ষ মাওবাদী नेता किसানদা, ধৃত তাঁর স্ত্রী শীলাও|url=https://www.anandabazar.com/india/maoist-politbureau-member-prashanta-bose-alias-kishan-da-arrested-by-jharkhand-police-dgtl/cid/1313344|access-date=12 November 2021|website=www.anandabazar.com|language=bn}}</ref> ज्या भाकप (माओवादी) च्या दुसऱ्या केंद्रीय समिती सदस्य होत्या, २००६ ते २०१६ या काळात तुरुंगात होत्या.<ref name="hinduonnet1">{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071220095101/http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|url-status=dead|archive-date=20 December 2007|title=Top leader's arrest a big blow to Maoist movement|date=19 December 2007 |work=[[The Hindu]]|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस आणि त्यांच्या पत्नीला १२ नोव्हेंबर २०२१ रोजी झारखंड पोलिसांनी अटक केली होती.<ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoists leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://telanganatoday.com/top-maoists-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand|access-date=12 November 2021|website=Telangana Today|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoist leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://deccan.news/top-maoist-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand/|access-date=12 November 2021|website=Deccan News|language=en-US}}</ref> बोस यांना त्यांच्या पत्नीसह [[रांची]] येथील बिरसा मुंडा मध्यवर्ती कारागृहात हलवण्यात आले होते.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kumar |first=Mayank |date=2026-04-03 |title=Prashant Bose, one of Maoists’ oldest leaders, dies in Ranchi 5 years after arrest |url=https://theprint.in/india/prashant-bose-one-of-maoists-oldest-leaders-dies-in-ranchi-5-years-after-arrest/2895932/ |access-date=2026-04-03 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> दीर्घ आजारानंतर, ३ एप्रिल २०२६ रोजी वयाच्या ८२ व्या वर्षी [[राजेंद्र इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस]] येथे बोस यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web |last=Digital |first=N. H. |date=2026-04-03 |title=Top Maoist leader Prashant Bose alias ‘Kishan da’ dies in custody in Ranchi |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/top-maoist-leader-prashant-bose-alias-kishan-da-dies-in-custody-in-ranchi |access-date=2026-04-03 |website=National Herald |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{cite news |title=Maoist leader Prashant Bose, carrying Rs 1 cr bounty dies in Ranchi hospital |url=https://www.rediff.com/news/commentary/2026/apr/03/maoist-leader-prashant-bose-carrying-rs-1-cr-bounty-dies-in-ranchi-hospital/dc782670c071257a8fe512b5032460bf |access-date=3 April 2026 |publisher=rediff |date=3 April 2026}}</ref> nx4kog7wwvotfp9sgrm7leknu6cxt6g 2677367 2677366 2026-04-04T03:09:15Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677367 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''प्रशांत बोस''' (१९४३ किंवा १९४४ – ३ एप्रिल २०२६), उर्फ '''किशन''' किंवा किशन 'दा' हे एक भारतीय राजकारणी तथा नक्षलवादी होते. ते [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे वरिष्ठ पॉलिटब्युरो सदस्य होते.<ref name="timesofindia 1">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Why-Rao-prefers-to-be-known-as-Kishenji/articleshow/5826938.cms|title=Why Rao prefers to be known as Kishenji |newspaper=The Times of India |date=18 April 2010 |accessdate=23 August 2019}}</ref> त्यांनी यापूर्वी निर्भय मुखर्जी,<ref name="hindustantimes 1"/> काजाल, किशन-दा आणि महेश ही टोपणनावे वापरली होती.<ref name=" timesofindia 1"/> एमसीसीआयचे प्रमुख असलेले किशन हे भाकप (माओवादी) मध्ये दुसऱ्या क्रमांकाचे नेते होते.<ref name="tahelka 1">{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|title=SPRING THUNDER|publisher=Tahelka.com|date=19 March 2005|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908025456/http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|archive-date=8 September 2012|url-status=dead}}</ref> त्यांच्याकडे [[बिहार]] आणि [[झारखंड]]ची जबाबदारी होती<ref name="expressindia 1">{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|title=Ghandy confirms Nepal link, made 4 trips, met top Maoist leaders|publisher=Expressindia.com|date=31 January 2010|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203082540/http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|archive-date=3 February 2010|url-status=dead}}</ref> आणि ते पक्षाच्या पूर्व प्रादेशिक ब्युरोचे प्रमुख होते.<ref name="satp1">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/sair9/9_5.htm|title=Red Rot |publisher=Satp.org SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Volume.9, No.5|date=8 September 2010 |accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे एक बंगाली<ref name=" timesofindia 1"/> माओवादी नेते होते,<ref name="hindustantimes 1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |archive-url=https://archive.today/20130125053708/http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=CD revealing deadly Naxalite tactics seized |publisher= Hindustantimes.com |date=22 October 2009 |accessdate=1 November 2010}}</ref> तसेच ते पक्षाचे ख्यातनाम विचारवंत म्हणूनही ओळखले जात. १९६७ मध्ये कामगार संघटना कार्यकर्ते म्हणून त्यांनी [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] प्रवेश केला आणि भारतातील डाव्या राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावत राहिले.<ref>{{Cite web |title=Maoist Prashanta Bose: The Last of the First-Generation Naxals |url=https://thewire.in/government/maoist-prashanta-bose-the-last-of-the-first-generation-naxals |access-date=26 May 2023 |website=The Wire}}</ref> सप्टेंबर २००४ मध्ये, 'माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडिया' आणि 'भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) पीपल्स वॉर' यांचे विलीनीकरण होऊन [[भाकप (माओवादी)]] ची स्थापना झाली. या करारावर माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडियाच्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस किशन आणि भाकप (मार्क्सवादी-लेनिनवादी पीपल्स वॉर) च्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस [[मुप्पला लक्ष्मण राव|गणपती]] यांनी स्वाक्षरी केली होती.<ref name="outlookindia 1">{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|archive-url=https://archive.today/20130131001119/http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|url-status=dead|archive-date=31 January 2013|title=Maoists to Start Helpline From September 21|publisher=News.outlookindia.com|date=20 September 2010|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे पक्षाचे मुख्य राजकीय रणनीतीकार होते ज्यांनी विविध प्रतिबंधित संघटनांमध्ये युती करण्यासाठी [[ईशान्य भारत]] आणि [[म्यानमार]]चा दौरा केला होता.<ref>{{Cite web |title=Prashant Bose, once number two in CPI (Maoists), being questioned in Ranchi |url=https://www.theweek.in/news/india/2021/11/20/prashant-bose-once-number-two-in-cpi-maoists-being-interrogated-in-ranchi.html |access-date=2025-06-12 |website=The Week |language=en}}</ref> ==जीवन आणि कारकीर्द== बोस हे कोलकाता येथील यादवपूरचे रहिवासी होते. त्यांची पत्नी शीला मरांडी,<ref>{{Cite web|last=সংস্থা|first=সংবাদ|title=Maoist Leader Arrested: ঝাড়খণ্ড পুলিশের হাতে গ্রেফতার শীর্ষ মাওবাদী नेता किसানদা, ধৃত তাঁর স্ত্রী শীলাও|url=https://www.anandabazar.com/india/maoist-politbureau-member-prashanta-bose-alias-kishan-da-arrested-by-jharkhand-police-dgtl/cid/1313344|access-date=12 November 2021|website=www.anandabazar.com|language=bn}}</ref> ज्या भाकप (माओवादी) च्या दुसऱ्या केंद्रीय समिती सदस्य होत्या, २००६ ते २०१६ या काळात तुरुंगात होत्या.<ref name="hinduonnet1">{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071220095101/http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|url-status=dead|archive-date=20 December 2007|title=Top leader's arrest a big blow to Maoist movement|date=19 December 2007 |work=[[The Hindu]]|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस आणि त्यांच्या पत्नीला १२ नोव्हेंबर २०२१ रोजी झारखंड पोलिसांनी अटक केली होती.<ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoists leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://telanganatoday.com/top-maoists-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand|access-date=12 November 2021|website=Telangana Today|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoist leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://deccan.news/top-maoist-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand/|access-date=12 November 2021|website=Deccan News|language=en-US}}</ref> बोस यांना त्यांच्या पत्नीसह [[रांची]] येथील बिरसा मुंडा मध्यवर्ती कारागृहात हलवण्यात आले होते.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kumar |first=Mayank |date=2026-04-03 |title=Prashant Bose, one of Maoists’ oldest leaders, dies in Ranchi 5 years after arrest |url=https://theprint.in/india/prashant-bose-one-of-maoists-oldest-leaders-dies-in-ranchi-5-years-after-arrest/2895932/ |access-date=2026-04-03 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> दीर्घ आजारानंतर, ३ एप्रिल २०२६ रोजी वयाच्या ८२ व्या वर्षी [[राजेंद्र इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस]] येथे बोस यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web |last=Digital |first=N. H. |date=2026-04-03 |title=Top Maoist leader Prashant Bose alias ‘Kishan da’ dies in custody in Ranchi |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/top-maoist-leader-prashant-bose-alias-kishan-da-dies-in-custody-in-ranchi |access-date=2026-04-03 |website=National Herald |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{cite news |title=Maoist leader Prashant Bose, carrying Rs 1 cr bounty dies in Ranchi hospital |url=https://www.rediff.com/news/commentary/2026/apr/03/maoist-leader-prashant-bose-carrying-rs-1-cr-bounty-dies-in-ranchi-hospital/dc782670c071257a8fe512b5032460bf |access-date=3 April 2026 |publisher=rediff |date=3 April 2026}}</ref> [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] s9en4bip84w2q1lralbr41dyuviqnyu 2677368 2677367 2026-04-04T03:10:28Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677368 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''प्रशांत बोस''' (१९४३ किंवा १९४४ – ३ एप्रिल २०२६), उर्फ '''किशन''' किंवा किशन 'दा' हे एक भारतीय राजकारणी तथा नक्षलवादी होते. ते [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे वरिष्ठ पॉलिटब्युरो सदस्य होते.<ref name="timesofindia 1">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Why-Rao-prefers-to-be-known-as-Kishenji/articleshow/5826938.cms|title=Why Rao prefers to be known as Kishenji |newspaper=The Times of India |date=18 April 2010 |accessdate=23 August 2019}}</ref> त्यांनी यापूर्वी निर्भय मुखर्जी,<ref name="hindustantimes 1"/> काजाल, किशन-दा आणि महेश ही टोपणनावे वापरली होती.<ref name=" timesofindia 1"/> एमसीसीआयचे प्रमुख असलेले किशन हे भाकप (माओवादी) मध्ये दुसऱ्या क्रमांकाचे नेते होते.<ref name="tahelka 1">{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|title=SPRING THUNDER|publisher=Tahelka.com|date=19 March 2005|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908025456/http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|archive-date=8 September 2012|url-status=dead}}</ref> त्यांच्याकडे [[बिहार]] आणि [[झारखंड]]ची जबाबदारी होती<ref name="expressindia 1">{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|title=Ghandy confirms Nepal link, made 4 trips, met top Maoist leaders|publisher=Expressindia.com|date=31 January 2010|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203082540/http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|archive-date=3 February 2010|url-status=dead}}</ref> आणि ते पक्षाच्या पूर्व प्रादेशिक ब्युरोचे प्रमुख होते.<ref name="satp1">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/sair9/9_5.htm|title=Red Rot |publisher=Satp.org SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Volume.9, No.5|date=8 September 2010 |accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे एक बंगाली<ref name=" timesofindia 1"/> माओवादी नेते होते,<ref name="hindustantimes 1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |archive-url=https://archive.today/20130125053708/http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=CD revealing deadly Naxalite tactics seized |publisher= Hindustantimes.com |date=22 October 2009 |accessdate=1 November 2010}}</ref> तसेच ते पक्षाचे ख्यातनाम विचारवंत म्हणूनही ओळखले जात. १९६७ मध्ये कामगार संघटना कार्यकर्ते म्हणून त्यांनी [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] प्रवेश केला आणि भारतातील डाव्या राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावत राहिले.<ref>{{Cite web |title=Maoist Prashanta Bose: The Last of the First-Generation Naxals |url=https://thewire.in/government/maoist-prashanta-bose-the-last-of-the-first-generation-naxals |access-date=26 May 2023 |website=The Wire}}</ref> सप्टेंबर २००४ मध्ये, 'माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडिया' आणि 'भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) पीपल्स वॉर' यांचे विलीनीकरण होऊन [[भाकप (माओवादी)]] ची स्थापना झाली. या करारावर माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडियाच्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस किशन आणि भाकप (मार्क्सवादी-लेनिनवादी पीपल्स वॉर) च्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस [[मुप्पला लक्ष्मण राव|गणपती]] यांनी स्वाक्षरी केली होती.<ref name="outlookindia 1">{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|archive-url=https://archive.today/20130131001119/http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|url-status=dead|archive-date=31 January 2013|title=Maoists to Start Helpline From September 21|publisher=News.outlookindia.com|date=20 September 2010|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे पक्षाचे मुख्य राजकीय रणनीतीकार होते ज्यांनी विविध प्रतिबंधित संघटनांमध्ये युती करण्यासाठी [[ईशान्य भारत]] आणि [[म्यानमार]]चा दौरा केला होता.<ref>{{Cite web |title=Prashant Bose, once number two in CPI (Maoists), being questioned in Ranchi |url=https://www.theweek.in/news/india/2021/11/20/prashant-bose-once-number-two-in-cpi-maoists-being-interrogated-in-ranchi.html |access-date=2025-06-12 |website=The Week |language=en}}</ref> ==जीवन आणि कारकीर्द== बोस हे कोलकाता येथील यादवपूरचे रहिवासी होते. त्यांची पत्नी शीला मरांडी,<ref>{{Cite web|last=সংস্থা|first=সংবাদ|title=Maoist Leader Arrested: ঝাড়খণ্ড পুলিশের হাতে গ্রেফতার শীর্ষ মাওবাদী नेता किसানদা, ধৃত তাঁর স্ত্রী শীলাও|url=https://www.anandabazar.com/india/maoist-politbureau-member-prashanta-bose-alias-kishan-da-arrested-by-jharkhand-police-dgtl/cid/1313344|access-date=12 November 2021|website=www.anandabazar.com|language=bn}}</ref> ज्या भाकप (माओवादी) च्या दुसऱ्या केंद्रीय समिती सदस्य होत्या, २००६ ते २०१६ या काळात तुरुंगात होत्या.<ref name="hinduonnet1">{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071220095101/http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|url-status=dead|archive-date=20 December 2007|title=Top leader's arrest a big blow to Maoist movement|date=19 December 2007 |work=[[The Hindu]]|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस आणि त्यांच्या पत्नीला १२ नोव्हेंबर २०२१ रोजी झारखंड पोलिसांनी अटक केली होती.<ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoists leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://telanganatoday.com/top-maoists-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand|access-date=12 November 2021|website=Telangana Today|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoist leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://deccan.news/top-maoist-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand/|access-date=12 November 2021|website=Deccan News|language=en-US}}</ref> बोस यांना त्यांच्या पत्नीसह [[रांची]] येथील बिरसा मुंडा मध्यवर्ती कारागृहात हलवण्यात आले होते.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kumar |first=Mayank |date=2026-04-03 |title=Prashant Bose, one of Maoists’ oldest leaders, dies in Ranchi 5 years after arrest |url=https://theprint.in/india/prashant-bose-one-of-maoists-oldest-leaders-dies-in-ranchi-5-years-after-arrest/2895932/ |access-date=2026-04-03 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> दीर्घ आजारानंतर, ३ एप्रिल २०२६ रोजी वयाच्या ८२ व्या वर्षी [[राजेंद्र इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस]] येथे बोस यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web |last=Digital |first=N. H. |date=2026-04-03 |title=Top Maoist leader Prashant Bose alias ‘Kishan da’ dies in custody in Ranchi |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/top-maoist-leader-prashant-bose-alias-kishan-da-dies-in-custody-in-ranchi |access-date=2026-04-03 |website=National Herald |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{cite news |title=Maoist leader Prashant Bose, carrying Rs 1 cr bounty dies in Ranchi hospital |url=https://www.rediff.com/news/commentary/2026/apr/03/maoist-leader-prashant-bose-carrying-rs-1-cr-bounty-dies-in-ranchi-hospital/dc782670c071257a8fe512b5032460bf |access-date=3 April 2026 |publisher=rediff |date=3 April 2026}}</ref> [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:नक्षलवादी]] 369w90hsruj9qm42b0s41uepunwl0ka 2677369 2677368 2026-04-04T03:11:07Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:नक्षलवादी]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677369 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''प्रशांत बोस''' (१९४३ किंवा १९४४ – ३ एप्रिल २०२६), उर्फ '''किशन''' किंवा किशन 'दा' हे एक भारतीय राजकारणी तथा नक्षलवादी होते. ते [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे वरिष्ठ पॉलिटब्युरो सदस्य होते.<ref name="timesofindia 1">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Why-Rao-prefers-to-be-known-as-Kishenji/articleshow/5826938.cms|title=Why Rao prefers to be known as Kishenji |newspaper=The Times of India |date=18 April 2010 |accessdate=23 August 2019}}</ref> त्यांनी यापूर्वी निर्भय मुखर्जी,<ref name="hindustantimes 1"/> काजाल, किशन-दा आणि महेश ही टोपणनावे वापरली होती.<ref name=" timesofindia 1"/> एमसीसीआयचे प्रमुख असलेले किशन हे भाकप (माओवादी) मध्ये दुसऱ्या क्रमांकाचे नेते होते.<ref name="tahelka 1">{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|title=SPRING THUNDER|publisher=Tahelka.com|date=19 March 2005|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908025456/http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|archive-date=8 September 2012|url-status=dead}}</ref> त्यांच्याकडे [[बिहार]] आणि [[झारखंड]]ची जबाबदारी होती<ref name="expressindia 1">{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|title=Ghandy confirms Nepal link, made 4 trips, met top Maoist leaders|publisher=Expressindia.com|date=31 January 2010|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203082540/http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|archive-date=3 February 2010|url-status=dead}}</ref> आणि ते पक्षाच्या पूर्व प्रादेशिक ब्युरोचे प्रमुख होते.<ref name="satp1">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/sair9/9_5.htm|title=Red Rot |publisher=Satp.org SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Volume.9, No.5|date=8 September 2010 |accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे एक बंगाली<ref name=" timesofindia 1"/> माओवादी नेते होते,<ref name="hindustantimes 1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |archive-url=https://archive.today/20130125053708/http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=CD revealing deadly Naxalite tactics seized |publisher= Hindustantimes.com |date=22 October 2009 |accessdate=1 November 2010}}</ref> तसेच ते पक्षाचे ख्यातनाम विचारवंत म्हणूनही ओळखले जात. १९६७ मध्ये कामगार संघटना कार्यकर्ते म्हणून त्यांनी [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] प्रवेश केला आणि भारतातील डाव्या राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावत राहिले.<ref>{{Cite web |title=Maoist Prashanta Bose: The Last of the First-Generation Naxals |url=https://thewire.in/government/maoist-prashanta-bose-the-last-of-the-first-generation-naxals |access-date=26 May 2023 |website=The Wire}}</ref> सप्टेंबर २००४ मध्ये, 'माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडिया' आणि 'भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) पीपल्स वॉर' यांचे विलीनीकरण होऊन [[भाकप (माओवादी)]] ची स्थापना झाली. या करारावर माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडियाच्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस किशन आणि भाकप (मार्क्सवादी-लेनिनवादी पीपल्स वॉर) च्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस [[मुप्पला लक्ष्मण राव|गणपती]] यांनी स्वाक्षरी केली होती.<ref name="outlookindia 1">{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|archive-url=https://archive.today/20130131001119/http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|url-status=dead|archive-date=31 January 2013|title=Maoists to Start Helpline From September 21|publisher=News.outlookindia.com|date=20 September 2010|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे पक्षाचे मुख्य राजकीय रणनीतीकार होते ज्यांनी विविध प्रतिबंधित संघटनांमध्ये युती करण्यासाठी [[ईशान्य भारत]] आणि [[म्यानमार]]चा दौरा केला होता.<ref>{{Cite web |title=Prashant Bose, once number two in CPI (Maoists), being questioned in Ranchi |url=https://www.theweek.in/news/india/2021/11/20/prashant-bose-once-number-two-in-cpi-maoists-being-interrogated-in-ranchi.html |access-date=2025-06-12 |website=The Week |language=en}}</ref> ==जीवन आणि कारकीर्द== बोस हे कोलकाता येथील यादवपूरचे रहिवासी होते. त्यांची पत्नी शीला मरांडी,<ref>{{Cite web|last=সংস্থা|first=সংবাদ|title=Maoist Leader Arrested: ঝাড়খণ্ড পুলিশের হাতে গ্রেফতার শীর্ষ মাওবাদী नेता किसানদা, ধৃত তাঁর স্ত্রী শীলাও|url=https://www.anandabazar.com/india/maoist-politbureau-member-prashanta-bose-alias-kishan-da-arrested-by-jharkhand-police-dgtl/cid/1313344|access-date=12 November 2021|website=www.anandabazar.com|language=bn}}</ref> ज्या भाकप (माओवादी) च्या दुसऱ्या केंद्रीय समिती सदस्य होत्या, २००६ ते २०१६ या काळात तुरुंगात होत्या.<ref name="hinduonnet1">{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071220095101/http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|url-status=dead|archive-date=20 December 2007|title=Top leader's arrest a big blow to Maoist movement|date=19 December 2007 |work=[[The Hindu]]|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस आणि त्यांच्या पत्नीला १२ नोव्हेंबर २०२१ रोजी झारखंड पोलिसांनी अटक केली होती.<ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoists leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://telanganatoday.com/top-maoists-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand|access-date=12 November 2021|website=Telangana Today|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoist leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://deccan.news/top-maoist-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand/|access-date=12 November 2021|website=Deccan News|language=en-US}}</ref> बोस यांना त्यांच्या पत्नीसह [[रांची]] येथील बिरसा मुंडा मध्यवर्ती कारागृहात हलवण्यात आले होते.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kumar |first=Mayank |date=2026-04-03 |title=Prashant Bose, one of Maoists’ oldest leaders, dies in Ranchi 5 years after arrest |url=https://theprint.in/india/prashant-bose-one-of-maoists-oldest-leaders-dies-in-ranchi-5-years-after-arrest/2895932/ |access-date=2026-04-03 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> दीर्घ आजारानंतर, ३ एप्रिल २०२६ रोजी वयाच्या ८२ व्या वर्षी [[राजेंद्र इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस]] येथे बोस यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web |last=Digital |first=N. H. |date=2026-04-03 |title=Top Maoist leader Prashant Bose alias ‘Kishan da’ dies in custody in Ranchi |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/top-maoist-leader-prashant-bose-alias-kishan-da-dies-in-custody-in-ranchi |access-date=2026-04-03 |website=National Herald |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{cite news |title=Maoist leader Prashant Bose, carrying Rs 1 cr bounty dies in Ranchi hospital |url=https://www.rediff.com/news/commentary/2026/apr/03/maoist-leader-prashant-bose-carrying-rs-1-cr-bounty-dies-in-ranchi-hospital/dc782670c071257a8fe512b5032460bf |access-date=3 April 2026 |publisher=rediff |date=3 April 2026}}</ref> [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:नक्षलवादी चळवळ]] cab7n1kubc39uylza64bl72yvm5t98h 2677399 2677369 2026-04-04T05:01:16Z संतोष गोरे 135680 removed [[Category:नक्षलवादी चळवळ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2677399 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''प्रशांत बोस''' (१९४३ किंवा १९४४ – ३ एप्रिल २०२६), उर्फ '''किशन''' किंवा किशन 'दा' हे एक भारतीय राजकारणी तथा नक्षलवादी होते. ते [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)]] चे वरिष्ठ पॉलिटब्युरो सदस्य होते.<ref name="timesofindia 1">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Why-Rao-prefers-to-be-known-as-Kishenji/articleshow/5826938.cms|title=Why Rao prefers to be known as Kishenji |newspaper=The Times of India |date=18 April 2010 |accessdate=23 August 2019}}</ref> त्यांनी यापूर्वी निर्भय मुखर्जी,<ref name="hindustantimes 1"/> काजाल, किशन-दा आणि महेश ही टोपणनावे वापरली होती.<ref name=" timesofindia 1"/> एमसीसीआयचे प्रमुख असलेले किशन हे भाकप (माओवादी) मध्ये दुसऱ्या क्रमांकाचे नेते होते.<ref name="tahelka 1">{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|title=SPRING THUNDER|publisher=Tahelka.com|date=19 March 2005|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908025456/http://www.tehelka.com/story_main11.asp?filename=Ne031905SPRING.asp|archive-date=8 September 2012|url-status=dead}}</ref> त्यांच्याकडे [[बिहार]] आणि [[झारखंड]]ची जबाबदारी होती<ref name="expressindia 1">{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|title=Ghandy confirms Nepal link, made 4 trips, met top Maoist leaders|publisher=Expressindia.com|date=31 January 2010|accessdate=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203082540/http://www.expressindia.com/latest-news/Ghandy-confirms-Nepal-link-made-4-trips-met-top-Maoist-leaders/573620/|archive-date=3 February 2010|url-status=dead}}</ref> आणि ते पक्षाच्या पूर्व प्रादेशिक ब्युरोचे प्रमुख होते.<ref name="satp1">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/sair9/9_5.htm|title=Red Rot |publisher=Satp.org SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Volume.9, No.5|date=8 September 2010 |accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे एक बंगाली<ref name=" timesofindia 1"/> माओवादी नेते होते,<ref name="hindustantimes 1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |archive-url=https://archive.today/20130125053708/http://www.hindustantimes.com/CD-revealing-deadly-Naxalite-tactics-seized/Article1-467765.aspx |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=CD revealing deadly Naxalite tactics seized |publisher= Hindustantimes.com |date=22 October 2009 |accessdate=1 November 2010}}</ref> तसेच ते पक्षाचे ख्यातनाम विचारवंत म्हणूनही ओळखले जात. १९६७ मध्ये कामगार संघटना कार्यकर्ते म्हणून त्यांनी [[नक्षलवाद|नक्षलवादी चळवळीत]] प्रवेश केला आणि भारतातील डाव्या राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावत राहिले.<ref>{{Cite web |title=Maoist Prashanta Bose: The Last of the First-Generation Naxals |url=https://thewire.in/government/maoist-prashanta-bose-the-last-of-the-first-generation-naxals |access-date=26 May 2023 |website=The Wire}}</ref> सप्टेंबर २००४ मध्ये, 'माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडिया' आणि 'भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) पीपल्स वॉर' यांचे विलीनीकरण होऊन [[भाकप (माओवादी)]] ची स्थापना झाली. या करारावर माओवादी कम्युनिस्ट सेंटर ऑफ इंडियाच्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस किशन आणि भाकप (मार्क्सवादी-लेनिनवादी पीपल्स वॉर) च्या केंद्रीय समितीचे सरचिटणीस [[मुप्पला लक्ष्मण राव|गणपती]] यांनी स्वाक्षरी केली होती.<ref name="outlookindia 1">{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|archive-url=https://archive.today/20130131001119/http://news.outlookindia.com/item.aspx?694132|url-status=dead|archive-date=31 January 2013|title=Maoists to Start Helpline From September 21|publisher=News.outlookindia.com|date=20 September 2010|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस हे पक्षाचे मुख्य राजकीय रणनीतीकार होते ज्यांनी विविध प्रतिबंधित संघटनांमध्ये युती करण्यासाठी [[ईशान्य भारत]] आणि [[म्यानमार]]चा दौरा केला होता.<ref>{{Cite web |title=Prashant Bose, once number two in CPI (Maoists), being questioned in Ranchi |url=https://www.theweek.in/news/india/2021/11/20/prashant-bose-once-number-two-in-cpi-maoists-being-interrogated-in-ranchi.html |access-date=2025-06-12 |website=The Week |language=en}}</ref> ==जीवन आणि कारकीर्द== बोस हे कोलकाता येथील यादवपूरचे रहिवासी होते. त्यांची पत्नी शीला मरांडी,<ref>{{Cite web|last=সংস্থা|first=সংবাদ|title=Maoist Leader Arrested: ঝাড়খণ্ড পুলিশের হাতে গ্রেফতার শীর্ষ মাওবাদী नेता किसানদা, ধৃত তাঁর স্ত্রী শীলাও|url=https://www.anandabazar.com/india/maoist-politbureau-member-prashanta-bose-alias-kishan-da-arrested-by-jharkhand-police-dgtl/cid/1313344|access-date=12 November 2021|website=www.anandabazar.com|language=bn}}</ref> ज्या भाकप (माओवादी) च्या दुसऱ्या केंद्रीय समिती सदस्य होत्या, २००६ ते २०१६ या काळात तुरुंगात होत्या.<ref name="hinduonnet1">{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071220095101/http://www.hindu.com/2007/12/19/stories/2007121956421300.htm|url-status=dead|archive-date=20 December 2007|title=Top leader's arrest a big blow to Maoist movement|date=19 December 2007 |work=[[The Hindu]]|accessdate=1 November 2010}}</ref> बोस आणि त्यांच्या पत्नीला १२ नोव्हेंबर २०२१ रोजी झारखंड पोलिसांनी अटक केली होती.<ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoists leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://telanganatoday.com/top-maoists-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand|access-date=12 November 2021|website=Telangana Today|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=12 November 2021|title=Top Maoist leaders Prashanth Bose and his wife Sheela Marandi arrested in Jharkhand|url=https://deccan.news/top-maoist-leaders-prashanth-bose-and-his-wife-sheela-marandi-arrested-in-jharkhand/|access-date=12 November 2021|website=Deccan News|language=en-US}}</ref> बोस यांना त्यांच्या पत्नीसह [[रांची]] येथील बिरसा मुंडा मध्यवर्ती कारागृहात हलवण्यात आले होते.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kumar |first=Mayank |date=2026-04-03 |title=Prashant Bose, one of Maoists’ oldest leaders, dies in Ranchi 5 years after arrest |url=https://theprint.in/india/prashant-bose-one-of-maoists-oldest-leaders-dies-in-ranchi-5-years-after-arrest/2895932/ |access-date=2026-04-03 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> दीर्घ आजारानंतर, ३ एप्रिल २०२६ रोजी वयाच्या ८२ व्या वर्षी [[राजेंद्र इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस]] येथे बोस यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web |last=Digital |first=N. H. |date=2026-04-03 |title=Top Maoist leader Prashant Bose alias ‘Kishan da’ dies in custody in Ranchi |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/top-maoist-leader-prashant-bose-alias-kishan-da-dies-in-custody-in-ranchi |access-date=2026-04-03 |website=National Herald |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{cite news |title=Maoist leader Prashant Bose, carrying Rs 1 cr bounty dies in Ranchi hospital |url=https://www.rediff.com/news/commentary/2026/apr/03/maoist-leader-prashant-bose-carrying-rs-1-cr-bounty-dies-in-ranchi-hospital/dc782670c071257a8fe512b5032460bf |access-date=3 April 2026 |publisher=rediff |date=3 April 2026}}</ref> [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:नक्षलवादी]] 369w90hsruj9qm42b0s41uepunwl0ka 0 378669 2677370 2026-04-04T03:11:40Z अभय नातू 206 नवीन 2677370 wikitext text/x-wiki '''निओस एस.पी.ए.''' ही एक खाजगी [[इटली|इटालियन]] विमान कंपनी आहे.[[सोम्मा लोम्बार्दो]] येथे मुख्यालय असलेली ही कंपनी [[आल्पीटूर]] या कंपनीची उपकंपनी आहे. निओस आपल्या [[बोईंग ७३७ नेक्स्ट जनरेशन|बोईंग ७३७]], [[बोईंग ७३७ मॅक्स]] आणि [[बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर]] विमानांच्या ताफ्याद्वारे ८५ पेक्षा जास्त देशांतील शहरांना विमानसेवा पुरवते. या विमान कंपनीचा मुख्य तळ [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ]] येथे आहे.<ref name="FI">{{cite news|title=Directory: World Airlines|date=2007-04-10|work=Flight International|page=55}}</ref> == इतिहास == निओसची स्थापना २२ जून २००१ रोजी आल्पीटूर आणि जर्मन पर्यटन कंपनी [[टीयूआय समूह|टीयूआय ग्रुप]] यांच्यातील एक [[संयुक्त उपक्रम]] म्हणून झाली. कंपनीची पहिली व्यावसायिक उड्डाणे ८ मार्च २००२ रोजी झाली. जानेवारी २००४ मध्ये आल्पीटूरने टीयूआय ग्रुपचे सर्व समभाग विकत घेतल्यावर निओस ही पूर्णपणे आल्पीटूरच्या मालकीची कंपनी बनली.<ref>{{cite web|url=https://www.neosair.it/en/neos_history|title=History - Neos air|first=Maxxcom|last=s.r.l.|website=Neosair.it|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.welt.de/print-welt/article285178/TUI-zieht-sich-aus-Italien-zurueck.html|title=TUI zieht sich aus Italien zurück|last=dpa/rtr|date=९ जानेवारी २००४|access-date=१० ऑगस्ट २०१८|website=Welt.de}}</ref> जानेवारी २०११ मध्ये निओसच्या ताफ्यातील विमानांची संख्या सहा झाली. २०१४ मध्ये कंपनीने तीन [[बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर|बोईंग ७८७-८]] विमानांच्या खरेदीची मागणी दिली.<ref name="b787">{{cite web|url=https://www.lastampa.it/2016/05/10/economia/neos-amplia-la-flotta-arrivano-tre-boeing-P8OTvblznpFU8yPQ9RLkDO/pagina.html|title=Neos amplia la flotta: arrivano tre Boeing 787|website=Lastampa.it|date=१० मे २०१६ |access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref> पुढे या मागणीचे रूपांतर चार मोठ्या ७८७-९ विमानांमध्ये करण्यात आले. २५ डिसेंबर २०१७ रोजी निओस ही बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर वापरणारी पहिली इटालियन कंपनी ठरली.<ref>{{cite web|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/273384/neos-outlines-787-operation-from-dec-2017/|title=Neos outlines 787 operation from Dec 2017|website=Routesonline.com|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Macca|first=Marco|date=2020-10-12|title=Neos Air to Acquire Two Boeing 787-9 from Norwegian Air|url=https://airwaysmag.com/airlines/neos-air-acquired-two-boeing-787-9s-from-norwegian-air/|access-date=२०२०-१०-१३|website=Airways Magazine|language=en-US}}</ref> == गंतव्यस्थाने == निओस [[युरोप]], [[आफ्रिका]], [[आशिया]],<ref name="NO_Launch_WAW_NW25">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Neos NW25 Warsaw – Asia Charters |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250519-nonw25waw |access-date=१९ मे २०२५ |work=AeroRoutes |date=१९ मे २०२५ |language=en-CA}}</ref> [[मध्य पूर्व]] आणि [[उत्तर अमेरिका]] खंडांतील विविध शहरांसाठी विमान सेवा चालवते.<ref>{{cite web |title=Neos Route Map |url= https://www.flightconnections.com/route-map-neos-no |website=Flightconnections |date=७ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> === कोडशेर करार === * [[कुबाना दि आव्हिएसियों]]<ref name="CAPA Cubana profile">{{cite web|url= https://centreforaviation.com/profiles/airlines/cubana-de-aviacion-cu|title= Profile on Cubana de Aviacion|website= CAPA Centre for Aviation|archive-url= https://web.archive.org/web/20170413124623/https://centreforaviation.com/profiles/airlines/cubana-de-aviacion-cu|archive-date= १३ एप्रिल २०१७|url-status= live}}</ref> * [[इझीजेट]]<ref>{{cite web | url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/easyjet-neos-collaborate-new-italian-connections | title=EasyJet, Neos to Collaborate on New Italian Connections | Aviation Week Network }}</ref> * [[इटा एरवेझ]]<ref>{{cite web | url=https://www.wetravel.biz/2022/02/08/accordo-di-feederaggio-tra-neos-e-ita-airways/ | title=Accordo di feederaggio tra Neos e ITA Airways | work = WeTravel | first = Luca | last = Gorrasi | date=८ फेब्रुवारी २०२२ }}</ref> == विमान ताफा == ऑगस्ट २०२५च्या सुमारास निओसकडे फक्त [[बोईंग]] बनावटीची विमाने होती:<ref>{{cite magazine |title=Global Airline Guide 2025 - Neos |magazine=Airliner World |date=September 2025 |page=63}}</ref><ref>{{Cite web |title=Commercial |url=https://www.boeing.com/commercial#orders-deliveries |access-date=२०२५-१०-१६ |website=www.boeing.com |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" |+ निओस ताफा |- !rowspan=2|विमान !rowspan=2|सेवेत !rowspan=2|ऑर्डर्स !colspan=3|प्रवासी !rowspan=2|नोंदी |- !डब्ल्यू !वाय !एकूण |- |[[बोईंग ७३७-८००]] |४ |— |— |१८६ |१८६ | |- |[[बोईंग ७३७ मॅक्स ८]] |८ |— |— |१८६ |१८६ | |- |[[बोईंग ७८७-९]] |६ |— |२८ |३३१ |३५९ | |- !एकूण !१८ !— ! colspan="4" | |} === पूर्वीची विमाने === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" |+ निओस माजी ताफा !विमान !एकूण !सुरू !निवृत्त !नोंदी !संदर्भ |- |[[बोईंग ७६७-३००ईआर]] |३ |२००५ |२०२० |मालवाहू विमानांमध्ये रूपांतरित. |<ref name=":1" /> |} == दुर्घटना आणि अपघात == १९ नोव्हेंबर २०१२ रोजी, निओसचे उड्डाण ७३१ (बोईंग ७६७-३००ईआर) क्युबातील होलुगिन ते मिलान या प्रवासादरम्यान तीव्र हवेच्या झोतांमुळे डळमळीत झाले होते. यामध्ये अनेक प्रवासी जखमी झाले होते.<ref>{{cite web|url=http://avherald.com/h?article=45946d01&opt=0|title=Accident: Neos B763 over Atlantic on Nov 19th 2012, turbulence injures 66|website=Avherald.com|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref>{{cite web|url=https://aviation-safety.net/wikibase/150760|title=Accident Boeing 767-306ER I-NDMJ, 19 Nov 2012|website=aviation-safety.net|access-date=३० एप्रिल २०२०}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील निर्मिती]] b42kl487cwfn9xpflki01ep56baosxa 2677371 2677370 2026-04-04T03:11:41Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2677371 wikitext text/x-wiki '''निओस एस.पी.ए.''' ही एक खाजगी [[इटली|इटालियन]] विमान कंपनी आहे.[[सोम्मा लोम्बार्दो]] येथे मुख्यालय असलेली ही कंपनी [[आल्पीटूर]] या कंपनीची उपकंपनी आहे. निओस आपल्या [[बोईंग ७३७ नेक्स्ट जनरेशन|बोईंग ७३७]], [[बोईंग ७३७ मॅक्स]] आणि [[बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर]] विमानांच्या ताफ्याद्वारे ८५ पेक्षा जास्त देशांतील शहरांना विमानसेवा पुरवते. या विमान कंपनीचा मुख्य तळ [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ]] येथे आहे.<ref name="FI">{{cite news|title=Directory: World Airlines|date=2007-04-10|work=Flight International|page=55}}</ref> == इतिहास == निओसची स्थापना २२ जून २००१ रोजी आल्पीटूर आणि जर्मन पर्यटन कंपनी [[टीयूआय समूह|टीयूआय ग्रुप]] यांच्यातील एक [[संयुक्त उपक्रम]] म्हणून झाली. कंपनीची पहिली व्यावसायिक उड्डाणे ८ मार्च २००२ रोजी झाली. जानेवारी २००४ मध्ये आल्पीटूरने टीयूआय ग्रुपचे सर्व समभाग विकत घेतल्यावर निओस ही पूर्णपणे आल्पीटूरच्या मालकीची कंपनी बनली.<ref>{{cite web|url=https://www.neosair.it/en/neos_history|title=History - Neos air|first=Maxxcom|last=s.r.l.|website=Neosair.it|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.welt.de/print-welt/article285178/TUI-zieht-sich-aus-Italien-zurueck.html|title=TUI zieht sich aus Italien zurück|last=dpa/rtr|date=९ जानेवारी २००४|access-date=१० ऑगस्ट २०१८|website=Welt.de}}</ref> जानेवारी २०११ मध्ये निओसच्या ताफ्यातील विमानांची संख्या सहा झाली. २०१४ मध्ये कंपनीने तीन [[बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर|बोईंग ७८७-८]] विमानांच्या खरेदीची मागणी दिली.<ref name="b787">{{cite web|url=https://www.lastampa.it/2016/05/10/economia/neos-amplia-la-flotta-arrivano-tre-boeing-P8OTvblznpFU8yPQ9RLkDO/pagina.html|title=Neos amplia la flotta: arrivano tre Boeing 787|website=Lastampa.it|date=१० मे २०१६ |access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref> पुढे या मागणीचे रूपांतर चार मोठ्या ७८७-९ विमानांमध्ये करण्यात आले. २५ डिसेंबर २०१७ रोजी निओस ही बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर वापरणारी पहिली इटालियन कंपनी ठरली.<ref>{{cite web|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/273384/neos-outlines-787-operation-from-dec-2017/|title=Neos outlines 787 operation from Dec 2017|website=Routesonline.com|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Macca|first=Marco|date=2020-10-12|title=Neos Air to Acquire Two Boeing 787-9 from Norwegian Air|url=https://airwaysmag.com/airlines/neos-air-acquired-two-boeing-787-9s-from-norwegian-air/|access-date=२०२०-१०-१३|website=Airways Magazine|language=en-US}}</ref> == गंतव्यस्थाने == निओस [[युरोप]], [[आफ्रिका]], [[आशिया]],<ref name="NO_Launch_WAW_NW25">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Neos NW25 Warsaw – Asia Charters |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250519-nonw25waw |access-date=१९ मे २०२५ |work=AeroRoutes |date=१९ मे २०२५ |language=en-CA}}</ref> [[मध्य पूर्व]] आणि [[उत्तर अमेरिका]] खंडांतील विविध शहरांसाठी विमान सेवा चालवते.<ref>{{cite web |title=Neos Route Map |url= https://www.flightconnections.com/route-map-neos-no |website=Flightconnections |date=७ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> === कोडशेर करार === * [[कुबाना दि आव्हिएसियों]]<ref name="CAPA Cubana profile">{{cite web|url= https://centreforaviation.com/profiles/airlines/cubana-de-aviacion-cu|title= Profile on Cubana de Aviacion|website= CAPA Centre for Aviation|archive-url= https://web.archive.org/web/20170413124623/https://centreforaviation.com/profiles/airlines/cubana-de-aviacion-cu|archive-date= १३ एप्रिल २०१७|url-status= live}}</ref> * [[इझीजेट]]<ref>{{cite web | url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/easyjet-neos-collaborate-new-italian-connections | title=EasyJet, Neos to Collaborate on New Italian Connections | Aviation Week Network }}</ref> * [[इटा एरवेझ]]<ref>{{cite web | url=https://www.wetravel.biz/2022/02/08/accordo-di-feederaggio-tra-neos-e-ita-airways/ | title=Accordo di feederaggio tra Neos e ITA Airways | work = WeTravel | first = Luca | last = Gorrasi | date=८ फेब्रुवारी २०२२ }}</ref> == विमान ताफा == ऑगस्ट २०२५ च्या सुमारास निओसकडे फक्त [[बोईंग]] बनावटीची विमाने होती:<ref>{{cite magazine |title=Global Airline Guide 2025 - Neos |magazine=Airliner World |date=September 2025 |page=63}}</ref><ref>{{Cite web |title=Commercial |url=https://www.boeing.com/commercial#orders-deliveries |access-date=२०२५-१०-१६ |website=www.boeing.com |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" |+ निओस ताफा |- !rowspan=2|विमान !rowspan=2|सेवेत !rowspan=2|ऑर्डर्स !colspan=3|प्रवासी !rowspan=2|नोंदी |- !डब्ल्यू !वाय !एकूण |- |[[बोईंग ७३७-८००]] |४ |— |— |१८६ |१८६ | |- |[[बोईंग ७३७ मॅक्स ८]] |८ |— |— |१८६ |१८६ | |- |[[बोईंग ७८७-९]] |६ |— |२८ |३३१ |३५९ | |- !एकूण !१८ !— ! colspan="4" | |} === पूर्वीची विमाने === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" |+ निओस माजी ताफा !विमान !एकूण !सुरू !निवृत्त !नोंदी !संदर्भ |- |[[बोईंग ७६७-३००ईआर]] |३ |२००५ |२०२० |मालवाहू विमानांमध्ये रूपांतरित. |<ref name=":1" /> |} == दुर्घटना आणि अपघात == १९ नोव्हेंबर २०१२ रोजी, निओसचे उड्डाण ७३१ (बोईंग ७६७-३००ईआर) क्युबातील होलुगिन ते मिलान या प्रवासादरम्यान तीव्र हवेच्या झोतांमुळे डळमळीत झाले होते. यामध्ये अनेक प्रवासी जखमी झाले होते.<ref>{{cite web|url=http://avherald.com/h?article=45946d01&opt=0|title=Accident: Neos B763 over Atlantic on Nov 19th 2012, turbulence injures 66|website=Avherald.com|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref>{{cite web|url=https://aviation-safety.net/wikibase/150760|title=Accident Boeing 767-306ER I-NDMJ, 19 Nov 2012|website=aviation-safety.net|access-date=३० एप्रिल २०२०}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील निर्मिती]] 3amv7egkz7ox85ilz0t8py6z6c6r7l4 2677378 2677371 2026-04-04T03:19:23Z अभय नातू 206 /* दुर्घटना आणि अपघात */ 2677378 wikitext text/x-wiki '''निओस एस.पी.ए.''' ही एक खाजगी [[इटली|इटालियन]] विमान कंपनी आहे.[[सोम्मा लोम्बार्दो]] येथे मुख्यालय असलेली ही कंपनी [[आल्पीटूर]] या कंपनीची उपकंपनी आहे. निओस आपल्या [[बोईंग ७३७ नेक्स्ट जनरेशन|बोईंग ७३७]], [[बोईंग ७३७ मॅक्स]] आणि [[बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर]] विमानांच्या ताफ्याद्वारे ८५ पेक्षा जास्त देशांतील शहरांना विमानसेवा पुरवते. या विमान कंपनीचा मुख्य तळ [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ]] येथे आहे.<ref name="FI">{{cite news|title=Directory: World Airlines|date=2007-04-10|work=Flight International|page=55}}</ref> == इतिहास == निओसची स्थापना २२ जून २००१ रोजी आल्पीटूर आणि जर्मन पर्यटन कंपनी [[टीयूआय समूह|टीयूआय ग्रुप]] यांच्यातील एक [[संयुक्त उपक्रम]] म्हणून झाली. कंपनीची पहिली व्यावसायिक उड्डाणे ८ मार्च २००२ रोजी झाली. जानेवारी २००४ मध्ये आल्पीटूरने टीयूआय ग्रुपचे सर्व समभाग विकत घेतल्यावर निओस ही पूर्णपणे आल्पीटूरच्या मालकीची कंपनी बनली.<ref>{{cite web|url=https://www.neosair.it/en/neos_history|title=History - Neos air|first=Maxxcom|last=s.r.l.|website=Neosair.it|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.welt.de/print-welt/article285178/TUI-zieht-sich-aus-Italien-zurueck.html|title=TUI zieht sich aus Italien zurück|last=dpa/rtr|date=९ जानेवारी २००४|access-date=१० ऑगस्ट २०१८|website=Welt.de}}</ref> जानेवारी २०११ मध्ये निओसच्या ताफ्यातील विमानांची संख्या सहा झाली. २०१४ मध्ये कंपनीने तीन [[बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर|बोईंग ७८७-८]] विमानांच्या खरेदीची मागणी दिली.<ref name="b787">{{cite web|url=https://www.lastampa.it/2016/05/10/economia/neos-amplia-la-flotta-arrivano-tre-boeing-P8OTvblznpFU8yPQ9RLkDO/pagina.html|title=Neos amplia la flotta: arrivano tre Boeing 787|website=Lastampa.it|date=१० मे २०१६ |access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref> पुढे या मागणीचे रूपांतर चार मोठ्या ७८७-९ विमानांमध्ये करण्यात आले. २५ डिसेंबर २०१७ रोजी निओस ही बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर वापरणारी पहिली इटालियन कंपनी ठरली.<ref>{{cite web|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/273384/neos-outlines-787-operation-from-dec-2017/|title=Neos outlines 787 operation from Dec 2017|website=Routesonline.com|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Macca|first=Marco|date=2020-10-12|title=Neos Air to Acquire Two Boeing 787-9 from Norwegian Air|url=https://airwaysmag.com/airlines/neos-air-acquired-two-boeing-787-9s-from-norwegian-air/|access-date=२०२०-१०-१३|website=Airways Magazine|language=en-US}}</ref> == गंतव्यस्थाने == निओस [[युरोप]], [[आफ्रिका]], [[आशिया]],<ref name="NO_Launch_WAW_NW25">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Neos NW25 Warsaw – Asia Charters |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250519-nonw25waw |access-date=१९ मे २०२५ |work=AeroRoutes |date=१९ मे २०२५ |language=en-CA}}</ref> [[मध्य पूर्व]] आणि [[उत्तर अमेरिका]] खंडांतील विविध शहरांसाठी विमान सेवा चालवते.<ref>{{cite web |title=Neos Route Map |url= https://www.flightconnections.com/route-map-neos-no |website=Flightconnections |date=७ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> === कोडशेर करार === * [[कुबाना दि आव्हिएसियों]]<ref name="CAPA Cubana profile">{{cite web|url= https://centreforaviation.com/profiles/airlines/cubana-de-aviacion-cu|title= Profile on Cubana de Aviacion|website= CAPA Centre for Aviation|archive-url= https://web.archive.org/web/20170413124623/https://centreforaviation.com/profiles/airlines/cubana-de-aviacion-cu|archive-date= १३ एप्रिल २०१७|url-status= live}}</ref> * [[इझीजेट]]<ref>{{cite web | url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/easyjet-neos-collaborate-new-italian-connections | title=EasyJet, Neos to Collaborate on New Italian Connections | Aviation Week Network }}</ref> * [[इटा एरवेझ]]<ref>{{cite web | url=https://www.wetravel.biz/2022/02/08/accordo-di-feederaggio-tra-neos-e-ita-airways/ | title=Accordo di feederaggio tra Neos e ITA Airways | work = WeTravel | first = Luca | last = Gorrasi | date=८ फेब्रुवारी २०२२ }}</ref> == विमान ताफा == ऑगस्ट २०२५ च्या सुमारास निओसकडे फक्त [[बोईंग]] बनावटीची विमाने होती:<ref>{{cite magazine |title=Global Airline Guide 2025 - Neos |magazine=Airliner World |date=September 2025 |page=63}}</ref><ref>{{Cite web |title=Commercial |url=https://www.boeing.com/commercial#orders-deliveries |access-date=२०२५-१०-१६ |website=www.boeing.com |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" |+ निओस ताफा |- !rowspan=2|विमान !rowspan=2|सेवेत !rowspan=2|ऑर्डर्स !colspan=3|प्रवासी !rowspan=2|नोंदी |- !डब्ल्यू !वाय !एकूण |- |[[बोईंग ७३७-८००]] |४ |— |— |१८६ |१८६ | |- |[[बोईंग ७३७ मॅक्स ८]] |८ |— |— |१८६ |१८६ | |- |[[बोईंग ७८७-९]] |६ |— |२८ |३३१ |३५९ | |- !एकूण !१८ !— ! colspan="4" | |} === पूर्वीची विमाने === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" |+ निओस माजी ताफा !विमान !एकूण !सुरू !निवृत्त !नोंदी !संदर्भ |- |[[बोईंग ७६७-३००ईआर]] |३ |२००५ |२०२० |मालवाहू विमानांमध्ये रूपांतरित. |<ref name=":1" /> |} == दुर्घटना आणि अपघात == १९ नोव्हेंबर २०१२ रोजी [[निओस फ्लाइट ७३१]] ([[बोईंग ७६७-३००ईआर]]) [[क्युबा]]तील [[होलुगिन]] ते [[मिलान]] या प्रवासादरम्यान हवेच्या तीव्र झोतांमुळे हेलकांडत गेले होत. यात अनेक प्रवासी जखमी झाले होते.<ref>{{cite web|url=http://avherald.com/h?article=45946d01&opt=0|title=Accident: Neos B763 over Atlantic on Nov 19th 2012, turbulence injures 66|website=Avherald.com|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref>{{cite web|url=https://aviation-safety.net/wikibase/150760|title=Accident Boeing 767-306ER I-NDMJ, 19 Nov 2012|website=aviation-safety.net|access-date=३० एप्रिल २०२०}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील निर्मिती]] izs3bc469nm14j5sk8zy0gwgsgty6k9 2677379 2677378 2026-04-04T03:19:49Z अभय नातू 206 साचा 2677379 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''निओस एस.पी.ए.''' ही एक खाजगी [[इटली|इटालियन]] विमान कंपनी आहे.[[सोम्मा लोम्बार्दो]] येथे मुख्यालय असलेली ही कंपनी [[आल्पीटूर]] या कंपनीची उपकंपनी आहे. निओस आपल्या [[बोईंग ७३७ नेक्स्ट जनरेशन|बोईंग ७३७]], [[बोईंग ७३७ मॅक्स]] आणि [[बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर]] विमानांच्या ताफ्याद्वारे ८५ पेक्षा जास्त देशांतील शहरांना विमानसेवा पुरवते. या विमान कंपनीचा मुख्य तळ [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ]] येथे आहे.<ref name="FI">{{cite news|title=Directory: World Airlines|date=2007-04-10|work=Flight International|page=55}}</ref> == इतिहास == निओसची स्थापना २२ जून २००१ रोजी आल्पीटूर आणि जर्मन पर्यटन कंपनी [[टीयूआय समूह|टीयूआय ग्रुप]] यांच्यातील एक [[संयुक्त उपक्रम]] म्हणून झाली. कंपनीची पहिली व्यावसायिक उड्डाणे ८ मार्च २००२ रोजी झाली. जानेवारी २००४ मध्ये आल्पीटूरने टीयूआय ग्रुपचे सर्व समभाग विकत घेतल्यावर निओस ही पूर्णपणे आल्पीटूरच्या मालकीची कंपनी बनली.<ref>{{cite web|url=https://www.neosair.it/en/neos_history|title=History - Neos air|first=Maxxcom|last=s.r.l.|website=Neosair.it|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.welt.de/print-welt/article285178/TUI-zieht-sich-aus-Italien-zurueck.html|title=TUI zieht sich aus Italien zurück|last=dpa/rtr|date=९ जानेवारी २००४|access-date=१० ऑगस्ट २०१८|website=Welt.de}}</ref> जानेवारी २०११ मध्ये निओसच्या ताफ्यातील विमानांची संख्या सहा झाली. २०१४ मध्ये कंपनीने तीन [[बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर|बोईंग ७८७-८]] विमानांच्या खरेदीची मागणी दिली.<ref name="b787">{{cite web|url=https://www.lastampa.it/2016/05/10/economia/neos-amplia-la-flotta-arrivano-tre-boeing-P8OTvblznpFU8yPQ9RLkDO/pagina.html|title=Neos amplia la flotta: arrivano tre Boeing 787|website=Lastampa.it|date=१० मे २०१६ |access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref> पुढे या मागणीचे रूपांतर चार मोठ्या ७८७-९ विमानांमध्ये करण्यात आले. २५ डिसेंबर २०१७ रोजी निओस ही बोईंग ७८७ ड्रीमलाइनर वापरणारी पहिली इटालियन कंपनी ठरली.<ref>{{cite web|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/273384/neos-outlines-787-operation-from-dec-2017/|title=Neos outlines 787 operation from Dec 2017|website=Routesonline.com|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Macca|first=Marco|date=2020-10-12|title=Neos Air to Acquire Two Boeing 787-9 from Norwegian Air|url=https://airwaysmag.com/airlines/neos-air-acquired-two-boeing-787-9s-from-norwegian-air/|access-date=२०२०-१०-१३|website=Airways Magazine|language=en-US}}</ref> == गंतव्यस्थाने == निओस [[युरोप]], [[आफ्रिका]], [[आशिया]],<ref name="NO_Launch_WAW_NW25">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Neos NW25 Warsaw – Asia Charters |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250519-nonw25waw |access-date=१९ मे २०२५ |work=AeroRoutes |date=१९ मे २०२५ |language=en-CA}}</ref> [[मध्य पूर्व]] आणि [[उत्तर अमेरिका]] खंडांतील विविध शहरांसाठी विमान सेवा चालवते.<ref>{{cite web |title=Neos Route Map |url= https://www.flightconnections.com/route-map-neos-no |website=Flightconnections |date=७ नोव्हेंबर २०२३}}</ref> === कोडशेर करार === * [[कुबाना दि आव्हिएसियों]]<ref name="CAPA Cubana profile">{{cite web|url= https://centreforaviation.com/profiles/airlines/cubana-de-aviacion-cu|title= Profile on Cubana de Aviacion|website= CAPA Centre for Aviation|archive-url= https://web.archive.org/web/20170413124623/https://centreforaviation.com/profiles/airlines/cubana-de-aviacion-cu|archive-date= १३ एप्रिल २०१७|url-status= live}}</ref> * [[इझीजेट]]<ref>{{cite web | url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/easyjet-neos-collaborate-new-italian-connections | title=EasyJet, Neos to Collaborate on New Italian Connections | Aviation Week Network }}</ref> * [[इटा एरवेझ]]<ref>{{cite web | url=https://www.wetravel.biz/2022/02/08/accordo-di-feederaggio-tra-neos-e-ita-airways/ | title=Accordo di feederaggio tra Neos e ITA Airways | work = WeTravel | first = Luca | last = Gorrasi | date=८ फेब्रुवारी २०२२ }}</ref> == विमान ताफा == ऑगस्ट २०२५ च्या सुमारास निओसकडे फक्त [[बोईंग]] बनावटीची विमाने होती:<ref>{{cite magazine |title=Global Airline Guide 2025 - Neos |magazine=Airliner World |date=September 2025 |page=63}}</ref><ref>{{Cite web |title=Commercial |url=https://www.boeing.com/commercial#orders-deliveries |access-date=२०२५-१०-१६ |website=www.boeing.com |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" |+ निओस ताफा |- !rowspan=2|विमान !rowspan=2|सेवेत !rowspan=2|ऑर्डर्स !colspan=3|प्रवासी !rowspan=2|नोंदी |- !डब्ल्यू !वाय !एकूण |- |[[बोईंग ७३७-८००]] |४ |— |— |१८६ |१८६ | |- |[[बोईंग ७३७ मॅक्स ८]] |८ |— |— |१८६ |१८६ | |- |[[बोईंग ७८७-९]] |६ |— |२८ |३३१ |३५९ | |- !एकूण !१८ !— ! colspan="4" | |} === पूर्वीची विमाने === {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto;" |+ निओस माजी ताफा !विमान !एकूण !सुरू !निवृत्त !नोंदी !संदर्भ |- |[[बोईंग ७६७-३००ईआर]] |३ |२००५ |२०२० |मालवाहू विमानांमध्ये रूपांतरित. |<ref name=":1" /> |} == दुर्घटना आणि अपघात == १९ नोव्हेंबर २०१२ रोजी [[निओस फ्लाइट ७३१]] ([[बोईंग ७६७-३००ईआर]]) [[क्युबा]]तील [[होलुगिन]] ते [[मिलान]] या प्रवासादरम्यान हवेच्या तीव्र झोतांमुळे हेलकांडत गेले होत. यात अनेक प्रवासी जखमी झाले होते.<ref>{{cite web|url=http://avherald.com/h?article=45946d01&opt=0|title=Accident: Neos B763 over Atlantic on Nov 19th 2012, turbulence injures 66|website=Avherald.com|access-date=१० ऑगस्ट २०१८}}</ref><ref>{{cite web|url=https://aviation-safety.net/wikibase/150760|title=Accident Boeing 767-306ER I-NDMJ, 19 Nov 2012|website=aviation-safety.net|access-date=३० एप्रिल २०२०}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. २००४ मधील निर्मिती]] b9ja28qlib576zngaa52qgdl42m9cyj 0 378670 2677372 2026-04-04T03:12:47Z अभय नातू 206 नामभेद 2677372 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[निओस (विमान कंपनी)]] f87cydrqhndgjws4qme7596gshx2odu 0 378671 2677373 2026-04-04T03:13:04Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2677373 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[निओस (विमान कंपनी)]] f87cydrqhndgjws4qme7596gshx2odu 0 378672 2677374 2026-04-04T03:14:37Z अभय नातू 206 टोपणनाव 2677374 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[प्रशांत बोस]] ivg9q0mcykefh931u51er5p4cb5xjwr 0 378673 2677380 2026-04-04T03:44:37Z अभय नातू 206 नवीन 2677380 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कोमिसो विमानतळ''' "पिओ ला तोर्रे" {{विमानतळ संकेत|CIY|LICB}} तथा '''व्हिन्सेंझो मॅलिओक्को विमानतळ''' हा [[इटली]]मधील [[सिचिल्या]]च्या [[रागुसा प्रांत|रागुसा प्रांतातील]] [[कोमिसो]] शहरातील विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[रागुसा, सिचिल्या|रागुसा]] (१५ किमी), [[व्हित्तोरिया, सिचिल्या|व्हित्तोरिया]] आणि [[गेला (सिचिल्या)|गेला]] या शहरांना विमानसेवा पुरवतो. पूर्वी फक्त लष्करी वापर असलेल्या या विमानतळाचे रुपांतर २००५ ते २००८ दरम्यान नागरी विमानतळात करण्यात आले. ३० मे २०१३ रोजी हा विमानतळ व्यावसायिक आणि खाजगी विमान वाहतुकीसाठी खुले करण्यात आला. [[File:AeroportocomisoWiki.jpg|thumb|कोमिसो विमानतळाचा नवीन २,५३८ मीटर लांबीच्या धावपट्टीसह नकाशा]] [[File:Comiso Airport wiki.jpg|thumb|एटीसी मनोरा]] [[वर्ग:सिचिल्यामधील विमानतळ]] [[वर्ग:कोमिसो]] rvb19eqxts1bmllzw8h714hu7rdpnz9 2677383 2677380 2026-04-04T04:27:49Z अभय नातू 206 माहिती 2677383 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कोमिसो विमानतळ''' "पिओ ला तोर्रे" {{विमानतळ संकेत|CIY|LICB}} तथा '''व्हिन्सेंझो मॅलिओक्को विमानतळ''' हा [[इटली]]मधील [[सिचिल्या]]च्या [[रागुसा प्रांत|रागुसा प्रांतातील]] [[कोमिसो]] शहरातील विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[रागुसा, सिचिल्या|रागुसा]] (१५ किमी), [[व्हित्तोरिया, सिचिल्या|व्हित्तोरिया]] आणि [[गेला (सिचिल्या)|गेला]] या शहरांना विमानसेवा पुरवतो. पूर्वी फक्त लष्करी वापर असलेल्या या विमानतळाचे रुपांतर २००५ ते २००८ दरम्यान नागरी विमानतळात करण्यात आले. ३० मे २०१३ रोजी हा विमानतळ व्यावसायिक आणि खाजगी विमान वाहतुकीसाठी खुला करण्यात आला. == इतिहास == === १९३५–१९८० === [[File:Comiso Airport wiki.jpg|thumb|एटीसी मनोरा]] या विमानतळाची सुरुवात आग्नेय [[सिचिल्या]]मध्ये, [[हिब्लियन पर्वत]]रांगेच्या पायथ्याशी आणि कोमिसो शहराजवळ बांधलेल्या एका धावपट्टीपासून झाली. याची आखणी १९३४ मध्ये [[इटलीतील फाशीवाद|फाशीवादी राजवटीत]] करण्यात आली होती, परंतु बांधकामाची सुरुवात १९३५ मध्ये होऊन ते १९३९ मध्ये बांधकाम पूर्ण झाले. १९३६ मध्ये या तळाला इटलीच्या वायुसेनेचे पहिले सिचिल्याई अधिकारी मेजर जनरल [[व्हिन्सेंझो मॅलिओक्को]] यांचे ''मॅलिओक्को विमानतळ'' असे नाव नाव देण्यात आले. मॅलिओक्को १९३६ मध्ये [[दुसरे इटली-अॅबिसिनियन युद्ध|इथियोपियाच्या युद्धात]] मारले गेले होते.<ref>{{cite web|title=Comiso Airfield {{!}} American Air Museum in Britain|url=https://www.americanairmuseum.com/place/219246|access-date=२०२२-०२-१६|website=www.americanairmuseum.com}}</ref> हा विमानतळ[[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धात]] दक्षिण सिचिल्यातील महत्त्वाच्या विमानतळांपैकी एक होता. युद्धाच्या सुरुवातीस इटली [[अक्ष राष्ट्र|अक्ष राष्ट्रांचा]] भाग होते व त्यांच्याशी केल्या गेलेल्या करारानुसार १९४१ मध्ये [[वेह्रमाख्ट|जर्मन सैन्य]] येथे तैनात होते. १९४३ मध्ये [[ट्युनिसिया]]तून माघार घेतल्यावर [[लुफ्तवाफे|जर्मन वायुसेनेने]] येथून [[मागरेब]] आणि [[माल्टा]]मधील दोस्त राष्ट्रांच्या प्रदेशावर हवाई हल्ले केले. सिचिल्यावरील [[ऑपरेशन हस्की|दोस्त राष्ट्रांच्या आक्रमणाच्या]] पार्श्वभूमीवर २६ मे आणि १७ जून १९४३ रोजी दोस्त वायुसेने केलेल्या बाँबफेकीत हा विमानतळ निकामी झाला. दोस्त राष्ट्रांचे सैन्य येथून जवळील किनाऱ्यावर उतरल्यानंतर, दोन [[जेयू ८७ स्टुका]] बाँबफेकी विमानांनी कोमिसोवरून उड्डाण केले, परंतु इंधन भरण्यासाठी परतल्यावर त्यांना तेथे [[अमेरिकेचे सैन्य|अमेरिकन सैनिकांनी]] गाठले. लेफ्टनंट जनरल [[ओमर ब्रॅडली]] यांच्या नेतृत्वाखालील सैन्य दलाने ११ जुलै १९४३ रोजी हा तळ ताब्यात घेतला. विमानतळाच्या जलद दुरुस्तीनंतर १७ जुलैपासून दोस्त राष्ट्रांच्या वायुसेनेने येथून कारवाया सुरू केल्या. दोस्त राष्ट्रांनी याला '''कोमिसो एरफील्ड''' असे नाव दिले आणि ते [[अमेरिकेची वायुसेना|अमेरिकन वायुसेनेच्या]] १२व्या डिव्हिजनच्या नियंत्रणाखाली आले. याचा मुख्य वापर हवाई छत्रीधारी आणि [[ग्लायडर]] मोहिमांसाठी केला गेला. युद्ध संपल्यानंतर १९४५ मध्ये दोस्त राष्ट्रांनी हा तळ सोडला. युद्धोत्तर काळात या विमानतळाचा वापर कमी झाला. १९५४ मध्ये [[अलिटालिया]] या इटलीच्या राष्ट्रीय विमान कंपनीने येथून व्यावसायिक उड्डाणे सुरू केली. नागरी विमान वाहतुकीसाठी धावपट्टीची लांबी १७४० मीटरपर्यंत वाढवण्यात आली. १९७३ पर्यंत मर्यादित प्रमाणात हा विमानतळ इटलीच्या वायुसेना तळ होता. === १९८१–१९९१ === [[शीतयुद्ध|शीतयुद्धाच्या]] काळात ७ ऑगस्ट १९८१ रोजी [[सोव्हिएत युनियन]]ने तैनात केलेल्या नवीन क्षेपणास्त्रांना उत्तर म्हणून [[नाटो]]ने या तळाची निवड [[बीजीएम-१०९जी]] या जमिनीवरून डागल्या जाणाऱ्या क्रूझ क्षेपणास्त्रांच्या मुख्य युरोपीय केंद्र म्हणून करण्यात आली. त्यासुमारास कोमिसोमध्ये नवीन पायाभूत सुविधांचे बांधकाम करण्यासाठी अमेरिकन नौदलाचे अधिकारी मार्च १९८२ मध्ये दाखल झाले. त्या वेळी तळावरील जुन्या इमारतींची पडझड झाली होती आणि धावपट्टीवर झाडे उगवली होती. जुन्या इमारती पाडून नवीन तळ उभारण्याचे काम १३ ऑगस्ट १९८२ रोजी पूर्ण झाले. दुसऱ्या महायुद्धातील न फुटलेले बाँब मोठ्या प्रमाणात असल्याने हे काम अत्यंत सावधगिरीने करण्यात आले. मे १९८३ मध्ये ''४८७व्या टॅक्टिकल मिसाईल विंग''ची स्थापना करण्यात आली. १९८३च्या अखेरीस निवासी इमारती आणि इतर सुविधांचे बांधकाम पूर्ण झाले. १९८३ च्या उन्हाळ्यात तळाच्या परिसरात जुलै ते सप्टेंबर दरम्यान झालेल्या अण्वस्त्रविरोधी निदर्शनांमध्ये सुमारे ५,००० आंदोलक सहभागी झाले होते. या आंदोलनांनंतर पुढील काही वर्षांत फारशा घटना घडल्या नाहीत. १९८३ ते १९९१ या काळात कोमिसो हवाई तळ हा दक्षिण [[युरोप]]मधील सर्वात मोठा नाटो तळ होता आणि तिथे ११२ अण्वस्त्रवाहू क्रूझ क्षेपणास्त्रे तैनात होती. १९८७ च्या अण्वस्त्र निर्मूलन करारावर स्वाक्षरी झाल्यानंतर, ३० जून १९९१ रोजी हा तळ अधिकृतपणे बंद करण्यात आला. १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात भूतपूर्व [[युगोस्लाव्हिया]]मधील युद्धामुळे विस्थापित झालेल्या ५,००० कोसोव्हन निर्वासितांना तात्पुरता आश्रय देण्यासाठी या तळाचा वापर करण्यात आला. === १९९२–वर्तमान === [[File:AeroportocomisoWiki.jpg|thumb|कोमिसो विमानतळाचा नवीन २,५३८ मीटर लांबीच्या धावपट्टीसह नकाशा]] २००४ मध्ये विमानतळाचे पुनरुत्थान सुरू झाले २००८च्या हिवाळ्यात हे पूर्ण झाले. नवीन धावपट्टी २,५३८ मीटर लांब आणि ६० मीटर रुंद बांधण्यात आली. विमानांच्या अचूक लँडिंगसाठी [[आयएलएस (विमानप्रणाली)|आयएलएस]] प्रणाली बसवण्यात आली आणि १९ मीटर उंच नवीन नियंत्रण मनोरा (एटीसी टॉवर) बांधण्यात आला. ३० एप्रिल २००७ रोजी नवीन धावपट्टीवर पहिले नागरी उड्डाण झाले आणि ३० मे २०१३ रोजी विमानतळ अधिकृतपणे वाहतुकीसाठी खुले झाले. १९८२ मध्ये [[सिसिलियन माफिया]]कडून हत्या झालेले [[पालेर्मो]]चे राजकारणी [[पिओ ला तोर्रे]] यांच्या सन्मानार्थ २०१४ मध्ये या विमानतळाचे नामकरण करण्यात आले.<ref>{{Cite web |last=Italia |first=Redazione |date=2014-06-07 |title=Finally the Comiso Airport will be renamed after Pio La Torre |url=https://www.pressenza.com/2014/06/finally-the-comiso-airport-will-be-renamed-after-pio-torre/ |access-date=२०२५-०७-११ |website=Pressenza |language=en-US}}</ref> [[वर्ग:सिचिल्यामधील विमानतळ]] [[वर्ग:कोमिसो]] r4xogylibn0hlj1afwazmwgaci3uile 2677384 2677383 2026-04-04T04:27:50Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2677384 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कोमिसो विमानतळ''' "पिओ ला तोर्रे" {{विमानतळ संकेत|CIY|LICB}} तथा '''व्हिन्सेंझो मॅलिओक्को विमानतळ''' हा [[इटली]]मधील [[सिचिल्या]]च्या [[रागुसा प्रांत|रागुसा प्रांतातील]] [[कोमिसो]] शहरातील विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[रागुसा, सिचिल्या|रागुसा]] (१५ किमी), [[व्हित्तोरिया, सिचिल्या|व्हित्तोरिया]] आणि [[गेला (सिचिल्या)|गेला]] या शहरांना विमानसेवा पुरवतो. पूर्वी फक्त लष्करी वापर असलेल्या या विमानतळाचे रुपांतर २००५ ते २००८ दरम्यान नागरी विमानतळात करण्यात आले. ३० मे २०१३ रोजी हा विमानतळ व्यावसायिक आणि खाजगी विमान वाहतुकीसाठी खुला करण्यात आला. == इतिहास == === १९३५–१९८० === [[File:Comiso Airport wiki.jpg|thumb|एटीसी मनोरा]] या विमानतळाची सुरुवात आग्नेय [[सिचिल्या]]मध्ये, [[हिब्लियन पर्वत]]रांगेच्या पायथ्याशी आणि कोमिसो शहराजवळ बांधलेल्या एका धावपट्टीपासून झाली. याची आखणी १९३४ मध्ये [[इटलीतील फाशीवाद|फाशीवादी राजवटीत]] करण्यात आली होती, परंतु बांधकामाची सुरुवात १९३५ मध्ये होऊन ते १९३९ मध्ये बांधकाम पूर्ण झाले. १९३६ मध्ये या तळाला इटलीच्या वायुसेनेचे पहिले सिचिल्याई अधिकारी मेजर जनरल [[व्हिन्सेंझो मॅलिओक्को]] यांचे ''मॅलिओक्को विमानतळ'' असे नाव नाव देण्यात आले. मॅलिओक्को १९३६ मध्ये [[दुसरे इटली-अॅबिसिनियन युद्ध|इथियोपियाच्या युद्धात]] मारले गेले होते.<ref>{{cite web|title=Comiso Airfield {{!}} American Air Museum in Britain|url=https://www.americanairmuseum.com/place/219246|access-date=२०२२-०२-१६|website=www.americanairmuseum.com}}</ref> हा विमानतळ[[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धात]] दक्षिण सिचिल्यातील महत्त्वाच्या विमानतळांपैकी एक होता. युद्धाच्या सुरुवातीस इटली [[अक्ष राष्ट्र|अक्ष राष्ट्रांचा]] भाग होते व त्यांच्याशी केल्या गेलेल्या करारानुसार १९४१ मध्ये [[वेह्रमाख्ट|जर्मन सैन्य]] येथे तैनात होते. १९४३ मध्ये [[ट्युनिसिया]]तून माघार घेतल्यावर [[लुफ्तवाफे|जर्मन वायुसेनेने]] येथून [[मागरेब]] आणि [[माल्टा]]मधील दोस्त राष्ट्रांच्या प्रदेशावर हवाई हल्ले केले. सिचिल्यावरील [[ऑपरेशन हस्की|दोस्त राष्ट्रांच्या आक्रमणाच्या]] पार्श्वभूमीवर २६ मे आणि १७ जून १९४३ रोजी दोस्त वायुसेने केलेल्या बाँबफेकीत हा विमानतळ निकामी झाला. दोस्त राष्ट्रांचे सैन्य येथून जवळील किनाऱ्यावर उतरल्यानंतर, दोन [[जेयू ८७ स्टुका]] बाँबफेकी विमानांनी कोमिसोवरून उड्डाण केले, परंतु इंधन भरण्यासाठी परतल्यावर त्यांना तेथे [[अमेरिकेचे सैन्य|अमेरिकन सैनिकांनी]] गाठले. लेफ्टनंट जनरल [[ओमर ब्रॅडली]] यांच्या नेतृत्वाखालील सैन्य दलाने ११ जुलै १९४३ रोजी हा तळ ताब्यात घेतला. विमानतळाच्या जलद दुरुस्तीनंतर १७ जुलैपासून दोस्त राष्ट्रांच्या वायुसेनेने येथून कारवाया सुरू केल्या. दोस्त राष्ट्रांनी याला '''कोमिसो एरफील्ड''' असे नाव दिले आणि ते [[अमेरिकेची वायुसेना|अमेरिकन वायुसेनेच्या]] १२व्या डिव्हिजनच्या नियंत्रणाखाली आले. याचा मुख्य वापर हवाई छत्रीधारी आणि [[ग्लायडर]] मोहिमांसाठी केला गेला. युद्ध संपल्यानंतर १९४५ मध्ये दोस्त राष्ट्रांनी हा तळ सोडला. युद्धोत्तर काळात या विमानतळाचा वापर कमी झाला. १९५४ मध्ये [[अलिटालिया]] या इटलीच्या राष्ट्रीय विमान कंपनीने येथून व्यावसायिक उड्डाणे सुरू केली. नागरी विमान वाहतुकीसाठी धावपट्टीची लांबी १७४० मीटरपर्यंत वाढवण्यात आली. १९७३ पर्यंत मर्यादित प्रमाणात हा विमानतळ इटलीच्या वायुसेना तळ होता. === १९८१–१९९१ === [[शीतयुद्ध|शीतयुद्धाच्या]] काळात ७ ऑगस्ट १९८१ रोजी [[सोव्हिएत युनियन]]ने तैनात केलेल्या नवीन क्षेपणास्त्रांना उत्तर म्हणून [[नाटो]]ने या तळाची निवड [[बीजीएम-१०९जी]] या जमिनीवरून डागल्या जाणाऱ्या क्रूझ क्षेपणास्त्रांच्या मुख्य युरोपीय केंद्र म्हणून करण्यात आली. त्यासुमारास कोमिसोमध्ये नवीन पायाभूत सुविधांचे बांधकाम करण्यासाठी अमेरिकन नौदलाचे अधिकारी मार्च १९८२ मध्ये दाखल झाले. त्या वेळी तळावरील जुन्या इमारतींची पडझड झाली होती आणि धावपट्टीवर झाडे उगवली होती. जुन्या इमारती पाडून नवीन तळ उभारण्याचे काम १३ ऑगस्ट १९८२ रोजी पूर्ण झाले. दुसऱ्या महायुद्धातील न फुटलेले बाँब मोठ्या प्रमाणात असल्याने हे काम अत्यंत सावधगिरीने करण्यात आले. मे १९८३ मध्ये ''४८७व्या टॅक्टिकल मिसाईल विंग''ची स्थापना करण्यात आली. १९८३ च्या अखेरीस निवासी इमारती आणि इतर सुविधांचे बांधकाम पूर्ण झाले. १९८३ च्या उन्हाळ्यात तळाच्या परिसरात जुलै ते सप्टेंबर दरम्यान झालेल्या अण्वस्त्रविरोधी निदर्शनांमध्ये सुमारे ५,००० आंदोलक सहभागी झाले होते. या आंदोलनांनंतर पुढील काही वर्षांत फारशा घटना घडल्या नाहीत. १९८३ ते १९९१ या काळात कोमिसो हवाई तळ हा दक्षिण [[युरोप]]मधील सर्वात मोठा नाटो तळ होता आणि तिथे ११२ अण्वस्त्रवाहू क्रूझ क्षेपणास्त्रे तैनात होती. १९८७ च्या अण्वस्त्र निर्मूलन करारावर स्वाक्षरी झाल्यानंतर, ३० जून १९९१ रोजी हा तळ अधिकृतपणे बंद करण्यात आला. १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात भूतपूर्व [[युगोस्लाव्हिया]]मधील युद्धामुळे विस्थापित झालेल्या ५,००० कोसोव्हन निर्वासितांना तात्पुरता आश्रय देण्यासाठी या तळाचा वापर करण्यात आला. === १९९२–वर्तमान === [[File:AeroportocomisoWiki.jpg|thumb|कोमिसो विमानतळाचा नवीन २,५३८ मीटर लांबीच्या धावपट्टीसह नकाशा]] २००४ मध्ये विमानतळाचे पुनरुत्थान सुरू झाले २००८ च्या हिवाळ्यात हे पूर्ण झाले. नवीन धावपट्टी २,५३८ मीटर लांब आणि ६० मीटर रुंद बांधण्यात आली. विमानांच्या अचूक लँडिंगसाठी [[आयएलएस (विमानप्रणाली)|आयएलएस]] प्रणाली बसवण्यात आली आणि १९ मीटर उंच नवीन नियंत्रण मनोरा (एटीसी टॉवर) बांधण्यात आला. ३० एप्रिल २००७ रोजी नवीन धावपट्टीवर पहिले नागरी उड्डाण झाले आणि ३० मे २०१३ रोजी विमानतळ अधिकृतपणे वाहतुकीसाठी खुले झाले. १९८२ मध्ये [[सिसिलियन माफिया]]कडून हत्या झालेले [[पालेर्मो]]चे राजकारणी [[पिओ ला तोर्रे]] यांच्या सन्मानार्थ २०१४ मध्ये या विमानतळाचे नामकरण करण्यात आले.<ref>{{Cite web |last=Italia |first=Redazione |date=2014-06-07 |title=Finally the Comiso Airport will be renamed after Pio La Torre |url=https://www.pressenza.com/2014/06/finally-the-comiso-airport-will-be-renamed-after-pio-torre/ |access-date=२०२५-०७-११ |website=Pressenza |language=en-US}}</ref> [[वर्ग:सिचिल्यामधील विमानतळ]] [[वर्ग:कोमिसो]] 7fb5l286ci5nf3kqcgjqg97l4ubgoc0 2677387 2677384 2026-04-04T04:34:40Z अभय नातू 206 /* १९९२–वर्तमान */ 2677387 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कोमिसो विमानतळ''' "पिओ ला तोर्रे" {{विमानतळ संकेत|CIY|LICB}} तथा '''व्हिन्सेंझो मॅलिओक्को विमानतळ''' हा [[इटली]]मधील [[सिचिल्या]]च्या [[रागुसा प्रांत|रागुसा प्रांतातील]] [[कोमिसो]] शहरातील विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[रागुसा, सिचिल्या|रागुसा]] (१५ किमी), [[व्हित्तोरिया, सिचिल्या|व्हित्तोरिया]] आणि [[गेला (सिचिल्या)|गेला]] या शहरांना विमानसेवा पुरवतो. पूर्वी फक्त लष्करी वापर असलेल्या या विमानतळाचे रुपांतर २००५ ते २००८ दरम्यान नागरी विमानतळात करण्यात आले. ३० मे २०१३ रोजी हा विमानतळ व्यावसायिक आणि खाजगी विमान वाहतुकीसाठी खुला करण्यात आला. == इतिहास == === १९३५–१९८० === [[File:Comiso Airport wiki.jpg|thumb|एटीसी मनोरा]] या विमानतळाची सुरुवात आग्नेय [[सिचिल्या]]मध्ये, [[हिब्लियन पर्वत]]रांगेच्या पायथ्याशी आणि कोमिसो शहराजवळ बांधलेल्या एका धावपट्टीपासून झाली. याची आखणी १९३४ मध्ये [[इटलीतील फाशीवाद|फाशीवादी राजवटीत]] करण्यात आली होती, परंतु बांधकामाची सुरुवात १९३५ मध्ये होऊन ते १९३९ मध्ये बांधकाम पूर्ण झाले. १९३६ मध्ये या तळाला इटलीच्या वायुसेनेचे पहिले सिचिल्याई अधिकारी मेजर जनरल [[व्हिन्सेंझो मॅलिओक्को]] यांचे ''मॅलिओक्को विमानतळ'' असे नाव नाव देण्यात आले. मॅलिओक्को १९३६ मध्ये [[दुसरे इटली-अॅबिसिनियन युद्ध|इथियोपियाच्या युद्धात]] मारले गेले होते.<ref>{{cite web|title=Comiso Airfield {{!}} American Air Museum in Britain|url=https://www.americanairmuseum.com/place/219246|access-date=२०२२-०२-१६|website=www.americanairmuseum.com}}</ref> हा विमानतळ[[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धात]] दक्षिण सिचिल्यातील महत्त्वाच्या विमानतळांपैकी एक होता. युद्धाच्या सुरुवातीस इटली [[अक्ष राष्ट्र|अक्ष राष्ट्रांचा]] भाग होते व त्यांच्याशी केल्या गेलेल्या करारानुसार १९४१ मध्ये [[वेह्रमाख्ट|जर्मन सैन्य]] येथे तैनात होते. १९४३ मध्ये [[ट्युनिसिया]]तून माघार घेतल्यावर [[लुफ्तवाफे|जर्मन वायुसेनेने]] येथून [[मागरेब]] आणि [[माल्टा]]मधील दोस्त राष्ट्रांच्या प्रदेशावर हवाई हल्ले केले. सिचिल्यावरील [[ऑपरेशन हस्की|दोस्त राष्ट्रांच्या आक्रमणाच्या]] पार्श्वभूमीवर २६ मे आणि १७ जून १९४३ रोजी दोस्त वायुसेने केलेल्या बाँबफेकीत हा विमानतळ निकामी झाला. दोस्त राष्ट्रांचे सैन्य येथून जवळील किनाऱ्यावर उतरल्यानंतर, दोन [[जेयू ८७ स्टुका]] बाँबफेकी विमानांनी कोमिसोवरून उड्डाण केले, परंतु इंधन भरण्यासाठी परतल्यावर त्यांना तेथे [[अमेरिकेचे सैन्य|अमेरिकन सैनिकांनी]] गाठले. लेफ्टनंट जनरल [[ओमर ब्रॅडली]] यांच्या नेतृत्वाखालील सैन्य दलाने ११ जुलै १९४३ रोजी हा तळ ताब्यात घेतला. विमानतळाच्या जलद दुरुस्तीनंतर १७ जुलैपासून दोस्त राष्ट्रांच्या वायुसेनेने येथून कारवाया सुरू केल्या. दोस्त राष्ट्रांनी याला '''कोमिसो एरफील्ड''' असे नाव दिले आणि ते [[अमेरिकेची वायुसेना|अमेरिकन वायुसेनेच्या]] १२व्या डिव्हिजनच्या नियंत्रणाखाली आले. याचा मुख्य वापर हवाई छत्रीधारी आणि [[ग्लायडर]] मोहिमांसाठी केला गेला. युद्ध संपल्यानंतर १९४५ मध्ये दोस्त राष्ट्रांनी हा तळ सोडला. युद्धोत्तर काळात या विमानतळाचा वापर कमी झाला. १९५४ मध्ये [[अलिटालिया]] या इटलीच्या राष्ट्रीय विमान कंपनीने येथून व्यावसायिक उड्डाणे सुरू केली. नागरी विमान वाहतुकीसाठी धावपट्टीची लांबी १७४० मीटरपर्यंत वाढवण्यात आली. १९७३ पर्यंत मर्यादित प्रमाणात हा विमानतळ इटलीच्या वायुसेना तळ होता. === १९८१–१९९१ === [[शीतयुद्ध|शीतयुद्धाच्या]] काळात ७ ऑगस्ट १९८१ रोजी [[सोव्हिएत युनियन]]ने तैनात केलेल्या नवीन क्षेपणास्त्रांना उत्तर म्हणून [[नाटो]]ने या तळाची निवड [[बीजीएम-१०९जी]] या जमिनीवरून डागल्या जाणाऱ्या क्रूझ क्षेपणास्त्रांच्या मुख्य युरोपीय केंद्र म्हणून करण्यात आली. त्यासुमारास कोमिसोमध्ये नवीन पायाभूत सुविधांचे बांधकाम करण्यासाठी अमेरिकन नौदलाचे अधिकारी मार्च १९८२ मध्ये दाखल झाले. त्या वेळी तळावरील जुन्या इमारतींची पडझड झाली होती आणि धावपट्टीवर झाडे उगवली होती. जुन्या इमारती पाडून नवीन तळ उभारण्याचे काम १३ ऑगस्ट १९८२ रोजी पूर्ण झाले. दुसऱ्या महायुद्धातील न फुटलेले बाँब मोठ्या प्रमाणात असल्याने हे काम अत्यंत सावधगिरीने करण्यात आले. मे १९८३ मध्ये ''४८७व्या टॅक्टिकल मिसाईल विंग''ची स्थापना करण्यात आली. १९८३ च्या अखेरीस निवासी इमारती आणि इतर सुविधांचे बांधकाम पूर्ण झाले. १९८३ च्या उन्हाळ्यात तळाच्या परिसरात जुलै ते सप्टेंबर दरम्यान झालेल्या अण्वस्त्रविरोधी निदर्शनांमध्ये सुमारे ५,००० आंदोलक सहभागी झाले होते. या आंदोलनांनंतर पुढील काही वर्षांत फारशा घटना घडल्या नाहीत. १९८३ ते १९९१ या काळात कोमिसो हवाई तळ हा दक्षिण [[युरोप]]मधील सर्वात मोठा नाटो तळ होता आणि तिथे ११२ अण्वस्त्रवाहू क्रूझ क्षेपणास्त्रे तैनात होती. १९८७ च्या अण्वस्त्र निर्मूलन करारावर स्वाक्षरी झाल्यानंतर, ३० जून १९९१ रोजी हा तळ अधिकृतपणे बंद करण्यात आला. १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात भूतपूर्व [[युगोस्लाव्हिया]]मधील युद्धामुळे विस्थापित झालेल्या ५,००० कोसोव्हन निर्वासितांना तात्पुरता आश्रय देण्यासाठी या तळाचा वापर करण्यात आला. === १९९२–वर्तमान === [[File:AeroportocomisoWiki.jpg|thumb|कोमिसो विमानतळाचा नवीन २,५३८ मीटर लांबीच्या धावपट्टीसह नकाशा]] २००४ मध्ये विमानतळाचे पुनरुत्थान सुरू झाले २००८ च्या हिवाळ्यात हे पूर्ण झाले. नवीन धावपट्टी २,५३८ मीटर लांब आणि ६० मीटर रुंद बांधण्यात आली. विमानांच्या अचूक लँडिंगसाठी [[आयएलएस (विमानप्रणाली)|आयएलएस]] प्रणाली बसवण्यात आली आणि १९ मीटर उंच नवीन नियंत्रण मनोरा (एटीसी टॉवर) बांधण्यात आला. ३० एप्रिल २००७ रोजी नवीन धावपट्टीवर पहिले नागरी उड्डाण झाले आणि ३० मे २०१३ रोजी विमानतळ अधिकृतपणे वाहतुकीसाठी खुले झाले. १९८२ मध्ये [[सिसिलियन माफिया]]कडून हत्या झालेले [[पालेर्मो]]चे राजकारणी [[पिओ ला तोर्रे]] यांच्या सन्मानार्थ २०१४ मध्ये या विमानतळाचे नामकरण करण्यात आले.<ref>{{Cite web |last=Italia |first=Redazione |date=2014-06-07 |title=Finally the Comiso Airport will be renamed after Pio La Torre |url=https://www.pressenza.com/2014/06/finally-the-comiso-airport-will-be-renamed-after-pio-torre/ |access-date=२०२५-०७-११ |website=Pressenza |language=en-US}}</ref> == विमान कंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == खालील विमान कंपन्या कोमिसो विमानतळावरून नियमित नियोजित आणि भाड्याने घेतलेली (charter) उड्डाणे चालवतात: {{Airport-dest-list | [[एरोइleलिया]] | [[तोरिनो विमानतळ|तोरिनो]]<ref>{{cite web |url=https://www.insiemeragusa.it/2026/01/08/comiso-decolla-con-la-continuita-territoriale/ |title=Comiso decolla con la continuità territoriale |date=८ जानेवारी २०२६ |website=insiemeragusa.it |language=Italian}}</ref> '''हंगामी:''' [[कॅय्लियारी एल्मास विमानतळ|काग्लियारी]]<ref>https://italiavola.com/2026/01/24/aeroitalia-apre-quattro-nuove-rotte-da-cagliari/</ref> |[[निओस (विमान कंपनी)|निओस]] | '''हंगामी:''' [[व्हेरोना व्हिलाफ्रांका विमानतळ|व्हेरोना]]<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2024/01/05/neos-volera-da-comiso-anche-nel-2024/ |title=Neos volerà da Comiso anche nel 2024 |date=५ जानेवारी २०२४ |website=italiavola.com |language=Italian}}</ref> |[[स्काय व्हिजन एरलाइन्स|स्काय व्हिजन]] | '''हंगामी भाड्याने (charters):''' [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]]<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2025/04/20/sky-vision-airlines-opera-il-primo-comiso-sharm-el-sheikh/ |title=Sky Vision Airlines opera il primo Comiso-Sharm el Sheikh |date=२० एप्रिल २०२५ |website=aitaliavola.com |language=Italian}}</ref> |[[स्मार्टविंग्स]] | '''हंगामी भाड्याने :''' [[व्हाक्लाव हावेल विमानतळ प्राग|प्राग]]<ref>{{cite web |url=https://www.aeroportodicomiso.eu/orario-voli-e-collegamenti?page=2 |title=Orario Voli |date=२० एप्रिल २०२५ |website=aeroportodicomiso.eu |language=Italian}}</ref> |[[ट्रान्सएव्हिया फ्रांस|ट्रान्सएव्हिया]] | '''हंगामी:''' [[ओर्ली विमानतळ|पॅरिस–ओर्ली]] |[[व्होलोटिया]]| '''हंगामी:''' [[लील विमानतळ|लील]],<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2024/12/17/volotea-annuncia-la-nuova-rotta-comiso-lille/ |title=VOLOTEA ANNUNCIA LA NUOVA ROTTA COMISO – LILLE |date=१७ डिसेंबर २०२४ |website=italiavola.com |language=Italian}}</ref> [[व्हेरोना विमानतळ|व्हेरोना]]<ref>{{cite web | url= https://www.ladige.it/cronaca/2025/12/18/volotea-rilancia-su-verona-dal-2026-torna-il-volo-per-comiso-1.4250387| title=Volotea rilancia su Verona: dal 2026 torna il volo per Comiso| date= १८ डिसेंबर २०२५}}</ref> |[[व्हुएलिंग]] | '''हंगामी:''' [[जोसेप तारादेलास बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]]<ref>{{cite web | url=https://italiavola.com/2025/05/13/vueling-riapre-su-comiso/ | title=Vueling riapre su Comiso | date=१३ मे २०२४ }}</ref> |[[विझ्झ एर]] | '''हंगामी:''' [[तिराना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ नॅने तेरेझा|तिराना]],<ref>{{cite web | url=https://centreforaviation.com/news/wizz-air-to-launch-tirana-comiso-service-in-aug-2024-1257257 | title=News for Airlines, Airports and the Aviation Industry | CAPA }}</ref> [[काटोवित्स विमानतळ|काटोवित्स]] (४ जुलै २०२६ पासून सुरू होणार)<ref>{{cite web | url= https://italiavola.com/2026/02/18/wizz-air-apre-la-rotta-stagionale-comiso-katowice/ | title= Wizz Air apre la rotta stagionale Comiso – Katowice| date= १८ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }} [[वर्ग:सिचिल्यामधील विमानतळ]] [[वर्ग:कोमिसो]] g0he30bvqjzva7tvrfb1ax42ja00a53 2677388 2677387 2026-04-04T04:36:08Z अभय नातू 206 /* विमान कंपन्या आणि गंतव्यस्थाने */ 2677388 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कोमिसो विमानतळ''' "पिओ ला तोर्रे" {{विमानतळ संकेत|CIY|LICB}} तथा '''व्हिन्सेंझो मॅलिओक्को विमानतळ''' हा [[इटली]]मधील [[सिचिल्या]]च्या [[रागुसा प्रांत|रागुसा प्रांतातील]] [[कोमिसो]] शहरातील विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[रागुसा, सिचिल्या|रागुसा]] (१५ किमी), [[व्हित्तोरिया, सिचिल्या|व्हित्तोरिया]] आणि [[गेला (सिचिल्या)|गेला]] या शहरांना विमानसेवा पुरवतो. पूर्वी फक्त लष्करी वापर असलेल्या या विमानतळाचे रुपांतर २००५ ते २००८ दरम्यान नागरी विमानतळात करण्यात आले. ३० मे २०१३ रोजी हा विमानतळ व्यावसायिक आणि खाजगी विमान वाहतुकीसाठी खुला करण्यात आला. == इतिहास == === १९३५–१९८० === [[File:Comiso Airport wiki.jpg|thumb|एटीसी मनोरा]] या विमानतळाची सुरुवात आग्नेय [[सिचिल्या]]मध्ये, [[हिब्लियन पर्वत]]रांगेच्या पायथ्याशी आणि कोमिसो शहराजवळ बांधलेल्या एका धावपट्टीपासून झाली. याची आखणी १९३४ मध्ये [[इटलीतील फाशीवाद|फाशीवादी राजवटीत]] करण्यात आली होती, परंतु बांधकामाची सुरुवात १९३५ मध्ये होऊन ते १९३९ मध्ये बांधकाम पूर्ण झाले. १९३६ मध्ये या तळाला इटलीच्या वायुसेनेचे पहिले सिचिल्याई अधिकारी मेजर जनरल [[व्हिन्सेंझो मॅलिओक्को]] यांचे ''मॅलिओक्को विमानतळ'' असे नाव नाव देण्यात आले. मॅलिओक्को १९३६ मध्ये [[दुसरे इटली-अॅबिसिनियन युद्ध|इथियोपियाच्या युद्धात]] मारले गेले होते.<ref>{{cite web|title=Comiso Airfield {{!}} American Air Museum in Britain|url=https://www.americanairmuseum.com/place/219246|access-date=२०२२-०२-१६|website=www.americanairmuseum.com}}</ref> हा विमानतळ[[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धात]] दक्षिण सिचिल्यातील महत्त्वाच्या विमानतळांपैकी एक होता. युद्धाच्या सुरुवातीस इटली [[अक्ष राष्ट्र|अक्ष राष्ट्रांचा]] भाग होते व त्यांच्याशी केल्या गेलेल्या करारानुसार १९४१ मध्ये [[वेह्रमाख्ट|जर्मन सैन्य]] येथे तैनात होते. १९४३ मध्ये [[ट्युनिसिया]]तून माघार घेतल्यावर [[लुफ्तवाफे|जर्मन वायुसेनेने]] येथून [[मागरेब]] आणि [[माल्टा]]मधील दोस्त राष्ट्रांच्या प्रदेशावर हवाई हल्ले केले. सिचिल्यावरील [[ऑपरेशन हस्की|दोस्त राष्ट्रांच्या आक्रमणाच्या]] पार्श्वभूमीवर २६ मे आणि १७ जून १९४३ रोजी दोस्त वायुसेने केलेल्या बाँबफेकीत हा विमानतळ निकामी झाला. दोस्त राष्ट्रांचे सैन्य येथून जवळील किनाऱ्यावर उतरल्यानंतर, दोन [[जेयू ८७ स्टुका]] बाँबफेकी विमानांनी कोमिसोवरून उड्डाण केले, परंतु इंधन भरण्यासाठी परतल्यावर त्यांना तेथे [[अमेरिकेचे सैन्य|अमेरिकन सैनिकांनी]] गाठले. लेफ्टनंट जनरल [[ओमर ब्रॅडली]] यांच्या नेतृत्वाखालील सैन्य दलाने ११ जुलै १९४३ रोजी हा तळ ताब्यात घेतला. विमानतळाच्या जलद दुरुस्तीनंतर १७ जुलैपासून दोस्त राष्ट्रांच्या वायुसेनेने येथून कारवाया सुरू केल्या. दोस्त राष्ट्रांनी याला '''कोमिसो एरफील्ड''' असे नाव दिले आणि ते [[अमेरिकेची वायुसेना|अमेरिकन वायुसेनेच्या]] १२व्या डिव्हिजनच्या नियंत्रणाखाली आले. याचा मुख्य वापर हवाई छत्रीधारी आणि [[ग्लायडर]] मोहिमांसाठी केला गेला. युद्ध संपल्यानंतर १९४५ मध्ये दोस्त राष्ट्रांनी हा तळ सोडला. युद्धोत्तर काळात या विमानतळाचा वापर कमी झाला. १९५४ मध्ये [[अलिटालिया]] या इटलीच्या राष्ट्रीय विमान कंपनीने येथून व्यावसायिक उड्डाणे सुरू केली. नागरी विमान वाहतुकीसाठी धावपट्टीची लांबी १७४० मीटरपर्यंत वाढवण्यात आली. १९७३ पर्यंत मर्यादित प्रमाणात हा विमानतळ इटलीच्या वायुसेना तळ होता. === १९८१–१९९१ === [[शीतयुद्ध|शीतयुद्धाच्या]] काळात ७ ऑगस्ट १९८१ रोजी [[सोव्हिएत युनियन]]ने तैनात केलेल्या नवीन क्षेपणास्त्रांना उत्तर म्हणून [[नाटो]]ने या तळाची निवड [[बीजीएम-१०९जी]] या जमिनीवरून डागल्या जाणाऱ्या क्रूझ क्षेपणास्त्रांच्या मुख्य युरोपीय केंद्र म्हणून करण्यात आली. त्यासुमारास कोमिसोमध्ये नवीन पायाभूत सुविधांचे बांधकाम करण्यासाठी अमेरिकन नौदलाचे अधिकारी मार्च १९८२ मध्ये दाखल झाले. त्या वेळी तळावरील जुन्या इमारतींची पडझड झाली होती आणि धावपट्टीवर झाडे उगवली होती. जुन्या इमारती पाडून नवीन तळ उभारण्याचे काम १३ ऑगस्ट १९८२ रोजी पूर्ण झाले. दुसऱ्या महायुद्धातील न फुटलेले बाँब मोठ्या प्रमाणात असल्याने हे काम अत्यंत सावधगिरीने करण्यात आले. मे १९८३ मध्ये ''४८७व्या टॅक्टिकल मिसाईल विंग''ची स्थापना करण्यात आली. १९८३ च्या अखेरीस निवासी इमारती आणि इतर सुविधांचे बांधकाम पूर्ण झाले. १९८३ च्या उन्हाळ्यात तळाच्या परिसरात जुलै ते सप्टेंबर दरम्यान झालेल्या अण्वस्त्रविरोधी निदर्शनांमध्ये सुमारे ५,००० आंदोलक सहभागी झाले होते. या आंदोलनांनंतर पुढील काही वर्षांत फारशा घटना घडल्या नाहीत. १९८३ ते १९९१ या काळात कोमिसो हवाई तळ हा दक्षिण [[युरोप]]मधील सर्वात मोठा नाटो तळ होता आणि तिथे ११२ अण्वस्त्रवाहू क्रूझ क्षेपणास्त्रे तैनात होती. १९८७ च्या अण्वस्त्र निर्मूलन करारावर स्वाक्षरी झाल्यानंतर, ३० जून १९९१ रोजी हा तळ अधिकृतपणे बंद करण्यात आला. १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात भूतपूर्व [[युगोस्लाव्हिया]]मधील युद्धामुळे विस्थापित झालेल्या ५,००० कोसोव्हन निर्वासितांना तात्पुरता आश्रय देण्यासाठी या तळाचा वापर करण्यात आला. === १९९२–वर्तमान === [[File:AeroportocomisoWiki.jpg|thumb|कोमिसो विमानतळाचा नवीन २,५३८ मीटर लांबीच्या धावपट्टीसह नकाशा]] २००४ मध्ये विमानतळाचे पुनरुत्थान सुरू झाले २००८ च्या हिवाळ्यात हे पूर्ण झाले. नवीन धावपट्टी २,५३८ मीटर लांब आणि ६० मीटर रुंद बांधण्यात आली. विमानांच्या अचूक लँडिंगसाठी [[आयएलएस (विमानप्रणाली)|आयएलएस]] प्रणाली बसवण्यात आली आणि १९ मीटर उंच नवीन नियंत्रण मनोरा (एटीसी टॉवर) बांधण्यात आला. ३० एप्रिल २००७ रोजी नवीन धावपट्टीवर पहिले नागरी उड्डाण झाले आणि ३० मे २०१३ रोजी विमानतळ अधिकृतपणे वाहतुकीसाठी खुले झाले. १९८२ मध्ये [[सिसिलियन माफिया]]कडून हत्या झालेले [[पालेर्मो]]चे राजकारणी [[पिओ ला तोर्रे]] यांच्या सन्मानार्थ २०१४ मध्ये या विमानतळाचे नामकरण करण्यात आले.<ref>{{Cite web |last=Italia |first=Redazione |date=2014-06-07 |title=Finally the Comiso Airport will be renamed after Pio La Torre |url=https://www.pressenza.com/2014/06/finally-the-comiso-airport-will-be-renamed-after-pio-torre/ |access-date=२०२५-०७-११ |website=Pressenza |language=en-US}}</ref> == विमान कंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == खालील विमान कंपन्या कोमिसो विमानतळावरून नियमित नियोजित आणि भाड्याने घेतलेली (charter) उड्डाणे चालवतात: {{Airport-dest-list | [[एरोइतालिया]] | [[तोरिनो विमानतळ|तोरिनो]]<ref>{{cite web |url=https://www.insiemeragusa.it/2026/01/08/comiso-decolla-con-la-continuita-territoriale/ |title=Comiso decolla con la continuità territoriale |date=८ जानेवारी २०२६ |website=insiemeragusa.it |language=Italian}}</ref> '''मोसमी:''' [[कॅय्लियारी एल्मास विमानतळ|काग्लियारी]]<ref>https://italiavola.com/2026/01/24/aeroitalia-apre-quattro-nuove-rotte-da-cagliari/</ref> |[[निओस (विमान कंपनी)|निओस]] | '''मोसमी:''' [[व्हेरोना व्हियाफ्रांका विमानतळ|व्हेरोना]]<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2024/01/05/neos-volera-da-comiso-anche-nel-2024/ |title=Neos volerà da Comiso anche nel 2024 |date=५ जानेवारी २०२४ |website=italiavola.com |language=Italian}}</ref> |[[स्काय व्हिजन एरलाइन्स|स्काय व्हिजन]] | '''मोसमी भाड्याने (charters):''' [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]]<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2025/04/20/sky-vision-airlines-opera-il-primo-comiso-sharm-el-sheikh/ |title=Sky Vision Airlines opera il primo Comiso-Sharm el Sheikh |date=२० एप्रिल २०२५ |website=aitaliavola.com |language=Italian}}</ref> |[[स्मार्टविंग्स]] | '''मोसमी भाड्याने :''' [[व्हाक्लाव हावेल विमानतळ प्राग|प्राग]]<ref>{{cite web |url=https://www.aeroportodicomiso.eu/orario-voli-e-collegamenti?page=2 |title=Orario Voli |date=२० एप्रिल २०२५ |website=aeroportodicomiso.eu |language=Italian}}</ref> |[[ट्रान्सएव्हिया फ्रांस|ट्रान्सएव्हिया]] | '''मोसमी:''' [[ओर्ली विमानतळ|पॅरिस–ओर्ली]] |[[व्होलोटिया]]| '''मोसमी:''' [[लील विमानतळ|लील]],<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2024/12/17/volotea-annuncia-la-nuova-rotta-comiso-lille/ |title=VOLOTEA ANNUNCIA LA NUOVA ROTTA COMISO – LILLE |date=१७ डिसेंबर २०२४ |website=italiavola.com |language=Italian}}</ref> [[व्हेरोना विमानतळ|व्हेरोना]]<ref>{{cite web | url= https://www.ladige.it/cronaca/2025/12/18/volotea-rilancia-su-verona-dal-2026-torna-il-volo-per-comiso-1.4250387| title=Volotea rilancia su Verona: dal 2026 torna il volo per Comiso| date= १८ डिसेंबर २०२५}}</ref> |[[व्हुएलिंग]] | '''मोसमी:''' [[जोसेप तारादेयास बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]]<ref>{{cite web | url=https://italiavola.com/2025/05/13/vueling-riapre-su-comiso/ | title=Vueling riapre su Comiso | date=१३ मे २०२४ }}</ref> |[[विझ्झ एर]] | '''मोसमी:''' [[तिराना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ नेने तेरेझा|तिराना]],<ref>{{cite web | url=https://centreforaviation.com/news/wizz-air-to-launch-tirana-comiso-service-in-aug-2024-1257257 | title=News for Airlines, Airports and the Aviation Industry | CAPA }}</ref> [[कातोवित्सा विमानतळ|कातोवित्सा]] (४ जुलै २०२६ पासून)<ref>{{cite web | url= https://italiavola.com/2026/02/18/wizz-air-apre-la-rotta-stagionale-comiso-katowice/ | title= Wizz Air apre la rotta stagionale Comiso – Katowice| date= १८ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> }} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सिचिल्यामधील विमानतळ]] [[वर्ग:कोमिसो]] mtkyjjmf2i7d9i2vo6n6jbp8285lt2z 0 378674 2677381 2026-04-04T03:45:58Z अभय नातू 206 नामभेद 2677381 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कोमिसो विमानतळ]] k13hogjb035jbolmqmlpdi8q9g024jp 3 378675 2677382 2026-04-04T04:24:53Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2677382 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Prashant Mersing Vasave}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:५४, ४ एप्रिल २०२६ (IST) tvol5mq4gb9wooym1m6x7u31731fhw5 0 378676 2677385 2026-04-04T04:28:12Z अभय नातू 206 नामभेद 2677385 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कोमिसो विमानतळ]] k13hogjb035jbolmqmlpdi8q9g024jp 0 378677 2677386 2026-04-04T04:29:05Z अभय नातू 206 नामभेद 2677386 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कोमिसो विमानतळ]] k13hogjb035jbolmqmlpdi8q9g024jp 0 378678 2677391 2026-04-04T04:47:50Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने पुनर्निर्देशन ठेउन लेख [[आयबेरिया (एरलाइन)]] वरुन [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] ला हलविला 2677391 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आयबेरिया (विमान कंपनी)]] itae1iacp3qls24se8l1sjx9mtu2boh 0 378679 2677393 2026-04-04T04:48:42Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[जून (एरलाइन)]] वरुन [[जून (विमान कंपनी)]] ला हलविला 2677393 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जून (विमान कंपनी)]] pd9p7ha2rnft4ybjuqefthea7xqb59o 14 378680 2677397 2026-04-04T05:00:27Z संतोष गोरे 135680 नवीन पान: [[वर्ग:नक्षलवादी चळवळ]] 2677397 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:नक्षलवादी चळवळ]] mxnv9e2rtxlk9jqxn7klr8x2r6rk9vq 0 378681 2677426 2026-04-04T06:44:51Z अभय नातू 206 नवीन 2677426 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मिलान बेर्गामो विमानतळ'''<ref>{{cite web |title=Prima volta del Boeing 787 800 Dreamliner all'Aeroporto di Milano Bergamo |url=https://www.milanbergamoairport.it/en/news/307-prima-volta-del-boeing-787-800-dreamliner-all%E2%80%99aeroporto-di-milano-bergamo/ |website=Milan Bergamo Airport SACBO S.p.A. |access-date=१५ जून २०२० |language=it |date=३ जून २०२०}}</ref><ref>{{cite web |title=Bergamenglish BGY Edition by Vava77 |url=https://www.milanbergamoairport.it/en/news/301-bergamenglish-bgy-edition-by-vava77/ |website=Milan Bergamo Airport SACBO S.p.A. |access-date=१५ जून २०२० |language=en |date=१ जून २०२०}}</ref> ({{airport codes|BGY|LIME|p=n}}) तथा '''ओरियो अल सेरियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' हा [[इटली]]मधील [[इटलीमधील सर्वात व्यस्त विमानतळांची यादी|तिसरा सर्वात व्यस्त]] आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[ओरियो अल सेरियो]] येथे [[बेर्गामो]]पासून ३.७ किमी आग्नेयेला आणि [[मिलान]]पासून ४५ किमी ईशान्येला स्थित आहे. [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ]] आणि [[लिनेट विमानतळ|मिलान लिनेट विमानतळ]] यांच्यासह हा [[मिलान विमानतळ प्रणाली]]चा भाग आहे. २०२४ मध्ये या विमानतळांवरुन ५ कोटी ६९ लाख प्रवाशांनी ये-जा केली होती. या विमानतळाला बारोक चित्रकार [[कारॅव्हॅजियो|मिकेलँजेलो मेरिची दा कारॅव्हॅजियो]] यांच्या नावावरून '''इल कारॅव्हॅजियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' असेही नाव आहे.<ref>{{cite web |url=http://www.bestofbergamo.com/2011/06/bergamo-airport-now-dedicated-to.html |title=Bergamo airport now dedicated to Caravaggio |date=१९ जून २०११ |work=Best of Bergamo |access-date=२८ मार्च २०१५}}</ref> या विमानतळाने २०२४ मध्ये सुमारे १ कोटी ७४ लाख प्रवाशांना सेवा दिली. [[डब्लिन विमानतळ]], [[लंडन स्टॅनस्टेड विमानतळ]] आणि [[ब्रुसेल्स दक्षिण शार्लेरोई विमानतळ]] यांच्यासोबतच हे [[रायनएर]]च्या चार सर्वात मोठ्या तळांपैकी एक आहे.<ref>{{Cite web |title=Ryanair |url=https://www.ryanair.com/gb/en |access-date=२०२४-०१-०९ |website=www.ryanair.com}}</ref><ref name="stat1">{{Cite web |title=Statistiche |url=https://assaeroporti.com/statistiche/ |access-date=२०२५-०२-०१ |website=Assaeroporti |language=it-IT}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मिलान]] [[वर्ग:इटलीमधील विमानतळ]] b5485bjph3ivnalizh9vzmkp0vtglkg 2677427 2677426 2026-04-04T06:44:53Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]]) 2677427 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मिलान बेर्गामो विमानतळ'''<ref>{{cite web |title=Prima volta del Boeing 787 800 Dreamliner all'Aeroporto di Milano Bergamo |url=https://www.milanbergamoairport.it/en/news/307-prima-volta-del-boeing-787-800-dreamliner-all%E2%80%99aeroporto-di-milano-bergamo/ |website=Milan Bergamo Airport SACBO S.p.A. |access-date=१५ जून २०२० |language=it |date=३ जून २०२०}}</ref><ref>{{cite web |title=Bergamenglish BGY Edition by Vava77 |url=https://www.milanbergamoairport.it/en/news/301-bergamenglish-bgy-edition-by-vava77/ |website=Milan Bergamo Airport SACBO S.p.A. |access-date=१५ जून २०२० |language=en |date=१ जून २०२०}}</ref> ({{airport codes|BGY|LIME|p=n}}) तथा '''ओरियो अल सेरियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' हा [[इटली]]मधील [[इटलीमधील सर्वात व्यस्त विमानतळांची यादी|तिसरा सर्वात व्यस्त]] आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[ओरियो अल सेरियो]] येथे [[बेर्गामो]]पासून ३.७ किमी आग्नेयेला आणि [[मिलान]]पासून ४५ किमी ईशान्येला स्थित आहे. [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ]] आणि [[लिनेट विमानतळ|मिलान लिनेट विमानतळ]] यांच्यासह हा [[मिलान विमानतळ प्रणाली]]चा भाग आहे. २०२४ मध्ये या विमानतळांवरून ५ कोटी ६९ लाख प्रवाशांनी ये-जा केली होती. या विमानतळाला बारोक चित्रकार [[कारॅव्हॅजियो|मिकेलँजेलो मेरिची दा कारॅव्हॅजियो]] यांच्या नावावरून '''इल कारॅव्हॅजियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' असेही नाव आहे.<ref>{{cite web |url=http://www.bestofbergamo.com/2011/06/bergamo-airport-now-dedicated-to.html |title=Bergamo airport now dedicated to Caravaggio |date=१९ जून २०११ |work=Best of Bergamo |access-date=२८ मार्च २०१५}}</ref> या विमानतळाने २०२४ मध्ये सुमारे १ कोटी ७४ लाख प्रवाशांना सेवा दिली. [[डब्लिन विमानतळ]], [[लंडन स्टॅनस्टेड विमानतळ]] आणि [[ब्रुसेल्स दक्षिण शार्लेरोई विमानतळ]] यांच्यासोबतच हे [[रायनएर]]च्या चार सर्वात मोठ्या तळांपैकी एक आहे.<ref>{{Cite web |title=Ryanair |url=https://www.ryanair.com/gb/en |access-date=२०२४-०१-०९ |website=www.ryanair.com}}</ref><ref name="stat1">{{Cite web |title=Statistiche |url=https://assaeroporti.com/statistiche/ |access-date=२०२५-०२-०१ |website=Assaeroporti |language=it-IT}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मिलान]] [[वर्ग:इटलीमधील विमानतळ]] 5nly7wt2oipc2oakulocmvv7nwdqicq 2677431 2677427 2026-04-04T06:56:49Z अभय नातू 206 /* संदर्भ आणि नोंदी */ 2677431 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मिलान बेर्गामो विमानतळ'''<ref>{{cite web |title=Prima volta del Boeing 787 800 Dreamliner all'Aeroporto di Milano Bergamo |url=https://www.milanbergamoairport.it/en/news/307-prima-volta-del-boeing-787-800-dreamliner-all%E2%80%99aeroporto-di-milano-bergamo/ |website=Milan Bergamo Airport SACBO S.p.A. |access-date=१५ जून २०२० |language=it |date=३ जून २०२०}}</ref><ref>{{cite web |title=Bergamenglish BGY Edition by Vava77 |url=https://www.milanbergamoairport.it/en/news/301-bergamenglish-bgy-edition-by-vava77/ |website=Milan Bergamo Airport SACBO S.p.A. |access-date=१५ जून २०२० |language=en |date=१ जून २०२०}}</ref> ({{airport codes|BGY|LIME|p=n}}) तथा '''ओरियो अल सेरियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' हा [[इटली]]मधील [[इटलीमधील सर्वात व्यस्त विमानतळांची यादी|तिसरा सर्वात व्यस्त]] आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[ओरियो अल सेरियो]] येथे [[बेर्गामो]]पासून ३.७ किमी आग्नेयेला आणि [[मिलान]]पासून ४५ किमी ईशान्येला स्थित आहे. [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ]] आणि [[लिनेट विमानतळ|मिलान लिनेट विमानतळ]] यांच्यासह हा [[मिलान विमानतळ प्रणाली]]चा भाग आहे. २०२४ मध्ये या विमानतळांवरून ५ कोटी ६९ लाख प्रवाशांनी ये-जा केली होती. या विमानतळाला बारोक चित्रकार [[कारॅव्हॅजियो|मिकेलँजेलो मेरिची दा कारॅव्हॅजियो]] यांच्या नावावरून '''इल कारॅव्हॅजियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' असेही नाव आहे.<ref>{{cite web |url=http://www.bestofbergamo.com/2011/06/bergamo-airport-now-dedicated-to.html |title=Bergamo airport now dedicated to Caravaggio |date=१९ जून २०११ |work=Best of Bergamo |access-date=२८ मार्च २०१५}}</ref> या विमानतळाने २०२४ मध्ये सुमारे १ कोटी ७४ लाख प्रवाशांना सेवा दिली. [[डब्लिन विमानतळ]], [[लंडन स्टॅनस्टेड विमानतळ]] आणि [[ब्रुसेल्स दक्षिण शार्लेरोई विमानतळ]] यांच्यासोबतच हे [[रायनएर]]च्या चार सर्वात मोठ्या तळांपैकी एक आहे.<ref>{{Cite web |title=Ryanair |url=https://www.ryanair.com/gb/en |access-date=२०२४-०१-०९ |website=www.ryanair.com}}</ref><ref name="stat1">{{Cite web |title=Statistiche |url=https://assaeroporti.com/statistiche/ |access-date=२०२५-०२-०१ |website=Assaeroporti |language=it-IT}}</ref> == रचना == विमानतळाचे टर्मिनल दोन विभागांमध्ये आहे: विभाग अ (द्वार ए१-ए१५) आणि विभाग ब (द्वार बी१-बी५). द्वार ए१३ आणि बी५ येथून जेटब्रिज द्वारे थेट विमानात जाता येते आणि तर उर्वरित दारांतून चालत किंवा बसने विमानापर्यंत जावे लागते. मार्च २०२१ मध्ये [[डीएचएल एव्हिएशन]]ने आपले केंद्र [[बेर्गामो]] येथून [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ|मिलान मालपेन्सा विमानतळावर]] हलवण्याची ठरवले. तेथे [[डीएचएल]]च्या नवीन सुविधा आहेत.<ref>[https://www.airliners.de/dhl-italien-bergamo-malpensa/59881 airliners.de] {{in lang |de}} २५ मार्च २०२१.</ref> २०२२ च्या सुरुवातीस, डीएचएलने बर्गामो येथील आपले सर्व कामकाज बंद केल्याची पुष्टी केली.<ref>[https://www.ch-aviation.com/portal/news/111863-dhl-express-ends-bergamo-italy-operations ch-aviation.com -DHL Express ends Bergamo, Italy operations] २१ जानेवारी २०२२.</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मिलान]] [[वर्ग:इटलीमधील विमानतळ]] 9guhmvfqijx8sc2n1y9ul755w7cen03 2677432 2677431 2026-04-04T07:02:14Z अभय नातू 206 /* रचना */ 2677432 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मिलान बेर्गामो विमानतळ'''<ref>{{cite web |title=Prima volta del Boeing 787 800 Dreamliner all'Aeroporto di Milano Bergamo |url=https://www.milanbergamoairport.it/en/news/307-prima-volta-del-boeing-787-800-dreamliner-all%E2%80%99aeroporto-di-milano-bergamo/ |website=Milan Bergamo Airport SACBO S.p.A. |access-date=१५ जून २०२० |language=it |date=३ जून २०२०}}</ref><ref>{{cite web |title=Bergamenglish BGY Edition by Vava77 |url=https://www.milanbergamoairport.it/en/news/301-bergamenglish-bgy-edition-by-vava77/ |website=Milan Bergamo Airport SACBO S.p.A. |access-date=१५ जून २०२० |language=en |date=१ जून २०२०}}</ref> ({{airport codes|BGY|LIME|p=n}}) तथा '''ओरियो अल सेरियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' हा [[इटली]]मधील [[इटलीमधील सर्वात व्यस्त विमानतळांची यादी|तिसरा सर्वात व्यस्त]] आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[ओरियो अल सेरियो]] येथे [[बेर्गामो]]पासून ३.७ किमी आग्नेयेला आणि [[मिलान]]पासून ४५ किमी ईशान्येला स्थित आहे. [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ]] आणि [[लिनेट विमानतळ|मिलान लिनेट विमानतळ]] यांच्यासह हा [[मिलान विमानतळ प्रणाली]]चा भाग आहे. २०२४ मध्ये या विमानतळांवरून ५ कोटी ६९ लाख प्रवाशांनी ये-जा केली होती. या विमानतळाला बारोक चित्रकार [[कारॅव्हॅजियो|मिकेलँजेलो मेरिची दा कारॅव्हॅजियो]] यांच्या नावावरून '''इल कारॅव्हॅजियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' असेही नाव आहे.<ref>{{cite web |url=http://www.bestofbergamo.com/2011/06/bergamo-airport-now-dedicated-to.html |title=Bergamo airport now dedicated to Caravaggio |date=१९ जून २०११ |work=Best of Bergamo |access-date=२८ मार्च २०१५}}</ref> या विमानतळाने २०२४ मध्ये सुमारे १ कोटी ७४ लाख प्रवाशांना सेवा दिली. [[डब्लिन विमानतळ]], [[लंडन स्टॅनस्टेड विमानतळ]] आणि [[ब्रुसेल्स दक्षिण शार्लेरोई विमानतळ]] यांच्यासोबतच हे [[रायनएर]]च्या चार सर्वात मोठ्या तळांपैकी एक आहे.<ref>{{Cite web |title=Ryanair |url=https://www.ryanair.com/gb/en |access-date=२०२४-०१-०९ |website=www.ryanair.com}}</ref><ref name="stat1">{{Cite web |title=Statistiche |url=https://assaeroporti.com/statistiche/ |access-date=२०२५-०२-०१ |website=Assaeroporti |language=it-IT}}</ref> == रचना == विमानतळाचे टर्मिनल दोन विभागांमध्ये आहे: विभाग अ (द्वार ए१-ए१५) आणि विभाग ब (द्वार बी१-बी५). द्वार ए१३ आणि बी५ येथून जेटब्रिज द्वारे थेट विमानात जाता येते आणि तर उर्वरित दारांतून चालत किंवा बसने विमानापर्यंत जावे लागते. मार्च २०२१ मध्ये [[डीएचएल एव्हिएशन]]ने आपले केंद्र [[बेर्गामो]] येथून [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ|मिलान मालपेन्सा विमानतळावर]] हलवण्याची ठरवले. तेथे [[डीएचएल]]च्या नवीन सुविधा आहेत.<ref>[https://www.airliners.de/dhl-italien-bergamo-malpensa/59881 airliners.de] {{in lang |de}} २५ मार्च २०२१.</ref> २०२२ च्या सुरुवातीस, डीएचएलने बर्गामो येथील आपले सर्व कामकाज बंद केल्याची पुष्टी केली.<ref>[https://www.ch-aviation.com/portal/news/111863-dhl-express-ends-bergamo-italy-operations ch-aviation.com -DHL Express ends Bergamo, Italy operations] २१ जानेवारी २०२२.</ref> येथे दुरुस्त केलेले भाषांतर दिले आहे: == विमान कंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == === प्रवासी<ref>{{Cite web|url=https://www.milanbergamoairport.it/it/orario-voli-stagionale/|title = Voli stagionali milan bergamo • SACBO S.p.A.}}</ref> === {{विमानतळ गंतव्यस्थान यादी | [[एरोइतालिया]] | '''मोसमी:''' [[कॅटानिया-फाँटानाारोसा विमानतळ|कॅटानिया]]<ref>{{cite web |url=https://www.aeroitalia.com/it/voli-da-bergamo-a-catania |title= Voli Aeroitalia da Bergamo a Catania [...]|date=२ मे २०२५ |website=Aeroitalia.com}}</ref> | [[अॅरोलिनी सिचिलियान]] | [[कॅटानिया-फाँटानाारोसा विमानतळ|कॅटानिया]], [[फाल्कोन बोरसेलिनो विमानतळ|पालेर्मो]] (दोन्ही ३१ मे २०२६ पासून सुरू होणार)<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2026/03/27/i-colori-di-aerolinee-siciliane/ |title=I colors di Aerolinee Siciliane |date=२७ मार्च २०२६ |website=Italiavola.com |language= Italian}}</ref> | [[एर अरेबिया]] | [[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो]],<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Cairo, Egypt CAI|pages=198-201}}</ref> [[मोहम्मद ५ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कासाब्लांका]],<ref>{{Cite web|last1=Liu|first1=Jim|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230414-3o32b|title=Air Arabia Maroc 3Q23 A321 Operations – 09APR23|website=Aeroroutes.com|date=१४ एप्रिल २०२३|accessdate=२७ डिसेंबर २०२४|language=en-CA}}</ref> [[फेस-साइस विमानतळ|फेस]],<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2024/10/14/air-arabia-apre-la-fez-milano-bergamo/ |title=Air Arabia apre la Fez-Milano Bergamo |date=१४ ऑक्टोबर २०२४ |website=italiavola.com |language=Italian |trans-title= Air Arabia to open FEZ-BGY}}</ref> [[शारजाह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शारजाह]] '''मोसमी:''' [[बोर्ग एल अरब विमानतळ|अलेक्झांड्रिया]]<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Alexandria, Egypt ALY|pages=28-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2020/08/09/airarabia-vola-diretto-da-milano-bergamo-ad-alessandria-degitto-e-il-cairo/ |title=AirArabia Vola diretto da Milano Bergamo ad Alessandria d'Egitto e Il Cairo |date=९ ऑगस्ट २०२० |website=italiavola.com |language=Italian}}</ref> | [[एर कैरो]] | [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]]<ref>{{cite web|title=AIR CAIRO ADDS SHARM EL SHEIKH – MILAN BERGAMO IN NS25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241210-smns25bgy|website=aeroroutes.com|date=१० डिसेंबर २०२४}}</ref> | [[एर नॉस्ट्रम]] | '''मोसमी भाड्याने:''' [[पाल्मा डी मालोर्का विमानतळ|पाल्मा डी मालोर्का]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230404-ywpmi|title=AIR NOSTRUM NS23 PALMA DE MALLORCA CHARTER NETWORK ADDITIONS}}</ref> | [[एजेट]] | [[इस्तंबूल सबिहा गोकचेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इस्तंबूल–सबिहा गोकचेन]]<ref>{{Cite web|last1=Liu|first1=Jim|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240313-vfns24|title=AJet NS24 New Flight Number Designations – 12MAR24|website=Aeroroutes.com|date=१३ मार्च २०२४|accessdate=२ फेब्रुवारी २०२५|language=en-ca}}</ref> | [[ब्लूबर्ड एरवेझ]] | '''मोसमी:''' [[डेव्हिड बेन गुरियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तेल अवीव]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Blue Bird Airways April 2025 Tel Aviv – Milan Bergamo Operations |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250102-bzapr25bgy |access-date=३ जानेवारी २०२५ |work=AeroRoutes |date=२ जानेवारी २०२५ |language=en-CA}}</ref> | [[काबो वर्दे एरलाइन्स]] | [[अमिल्कर कॅब्राल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|साल]]<ref>{{cite web |title=Cabo Verde Airlines Resumes Italy Service From Nov 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231009-vrnw23it |website=Aeroroutes |access-date=९ ऑक्टोबर २०२३}}</ref> | [[कोरेन्डन एरलाइन्स]] | '''मोसमी भाड्याने:''' [[इझमिर अदनान मेंडेरेस विमानतळ|इझमिर]]<ref>{{cite web |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250508-xcns25bgy |title=Corendon Airlines Adds Izmir – Milan Bergamo Charters in NS25 |date=८ मे २०२५ |website=aeroroutes.com |language=English}}</ref> | [[डॅन एर (रोमानिया)|डॅन एर]] | [[जॉर्ज एनेस्कु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बाकाउ]]<ref>{{Cite web|last1=Liu|first1=Jim|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241230-dn1q25|title=Dan Air 1Q25 Network Changes|website=Aeroroutes.com|date=३० डिसेंबर २०२४|accessdate=३० डिसेंबर २०२४|language=en-CA}}</ref> | [[युरोविंग्स]] | [[ड्युसेलडॉर्फ विमानतळ|ड्युसेलडॉर्फ]]<ref>{{Cite web|last1=Liu|first1=Jim|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230214-ewns23|title=Eurowings NS23 Network Update – 12FEB23|website=Aeroroutes.com|date=१४ फेब्रुवारी २०२३|accessdate=५ जानेवारी २०२५|language=en-ca}}</ref> | [[फ्लायदुबई]] | [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई–आंतरराष्ट्रीय]]<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Dubai, United Arab Emirates DXB|pages=337-343}}</ref> | [[जॉर्जियन एरवेझ]] | [[तिबिलिसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिबिलिसी]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230607-a9jun23|title=Georgian Airways June 2023 Network Additions|website=Aeroroutes.com|accessdate=२ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> | [[हायस्काय]] | [[चिसिनौ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिसिनौ]] | [[इस्रएर]] | [[डेव्हिड बेन गुरियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तेल अवीव]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Israir Adds Milan Bergamo in 1Q25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241125-6h1q25bgy |access-date=२५ नोव्हेंबर २०२४ |work=AeroRoutes |date=२५ नोव्हेंबर २०२४ |language=en-CA}}</ref> | [[जझीरा एरवेझ]] | [[कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कुवेत शहर]] (२० मे २०२६ पासून सुरू होणार)<ref>{{Cite web|url=https://www.ttnworldwide.com/ArticleTA/388335/Jazeera-Airways-launches-direct-Milan-Bergamo-flights|title=Jazeera Airways launches direct Milan Bergamo flights|website=ttnworldwide.com|accessdate=२७ जानेवारी २०२६}}</ref> | [[निओस (विमान कंपनी)|निओस]] | [[ब्लेस डायग्ने आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डकार–डियास]]<ref>{{cite web|url=https://italiavola.com/2024/06/11/neos-apre-la-bergamo-dakar/|title=Neos apre la Bergamo – Dakar|publisher=italiavola.com|date=११ जून २०२४|accessdate=२६ डिसेंबर २०२४}}</ref> <br /> '''मोसमी:''' [[अरिस्टाइड्स परेरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बोआ व्हिस्टा]],<ref name="aeroroutes_240430-nojun24cv"/> [[काग्लियारी एल्मास विमानतळ|काग्लियारी]],<ref>{{cite web |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250508-nons25bgycag |title=Neos Adds Milan Bergamo – Cagliari in NS25|date=८ मे २०२५ |website=aeroroutes.com |language=English}}</ref> [[कॅटानिया-फाँटानाारोसा विमानतळ|कॅटानिया]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[हेराक्लियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लियन]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[कार्पाथोस द्वीप राष्ट्रीय विमानतळ|कार्पाथोस]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[मर्सा आलम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मर्सा आलम]],<ref name="OAG_World_Nov2023_666_673"/> [[मेनोर्का विमानतळ|मेनोर्का]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]], [[अमिल्कर कॅब्राल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|साल]], [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]]<ref name="OAG_World_Nov2023_666_673"/> | [[नाईल एर]] | [[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240415-npjun24bgy|title=Nile Air Adds Milan Bergamo Service from late-June 2024|publisher=AeroRoutes|date=१५ एप्रिल २०२४|accessdate=१५ एप्रिल २०२४}}</ref> | [[नॉरवेजियन एर शटल]] | [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]], [[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]], [[ओस्लो विमानतळ, गार्डेरमोएन|ओस्लो]] <br /> '''मोसमी:''' [[बर्गन विमानतळ, फ्लेसलँड|बर्गन]], [[बिलुंड विमानतळ|बिलुंड]], [[हारस्ताद/नारविक विमानतळ, इव्हेनेस|हारस्ताद/नारविक]], [[स्टावांगेर विमानतळ|स्टावांगेर]], [[ट्रोम्सो विमानतळ|ट्रोम्सो]] | [[पेगासस एरलाइन्स]] | [[इस्तंबूल सबिहा गोकचेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इस्तंबूल–सबिहा गोकचेन]] | [[कानोत शार्क]] | [[उर्गेनच आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|उर्गेनच]], [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ताश्कंद]]<ref>{{Cite web|title=Qanot Sharq schedules Bergamo service|url=https://www.instagram.com/p/DTtgLA0DIvS/&ved=2ahUKEwjovdTdm52SAxVp1DgGHaP3NJIQFnoECEIQAQ&usg=AOvVaw1juNte4xsNnzryIFvxkGS6|website=Instagram|access-date=२२ जानेवारी २०२६}}</ref> | [[रायनएर]] | [[आगादीर-अल मस्सिरा विमानतळ|आगादीर]], [[अल्घेरो-फर्टिलिया विमानतळ|अल्घेरो]], [[अलिकान्टे-एल्चे मिगुएल हर्नांडेझ विमानतळ|अलिकान्टे]], [[क्वीन आलिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अम्मान-क्वीन आलिया]], [[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अथेन्स]], [[जोसेप तारादेलास बार्सिलोना-एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]], [[बारी कॅरोल वॉज्तिला विमानतळ|बारी]], [[बोव्हे-तिल्ले विमानतळ|बोव्हे]], [[बेनी मलाल विमानतळ|बेनी मलाल]], [[बर्लिन ब्रँडनबर्ग विमानतळ|बर्लिन]], [[बर्मिंगहॅम विमानतळ|बर्मिंगहॅम]], [[ब्रिंडिसी विमानतळ|ब्रिंडिसी]], [[ब्रिस्टल विमानतळ|ब्रिस्टल]], [[ब्रनो विमानतळ|ब्रनो]], [[हेन्री कोआंडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुखारेस्ट-ओटोपेनी]], [[बुडापेस्ट फेरेंक लिझ्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुडापेस्ट]], [[काग्लियारी एल्मास विमानतळ|काग्लियारी]], [[कॅटानिया-फाँटानाारोसा विमानतळ|कॅटानिया]], [[ब्रुसेल्स दक्षिण शार्लेरोई विमानतळ|शार्लेरोई]], [[क्लुज-नापोका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्लुज-नापोका]], [[कोलोन बॉन विमानतळ|कोलोन/बॉन]], [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]], [[क्रोटोने विमानतळ|क्रोटोने]], [[डब्लिन विमानतळ|डब्लिन]], [[ईस्ट मिडलँड्स विमानतळ|ईस्ट मिडलँड्स]], [[एडिनबर्ग विमानतळ|एडिनबर्ग]], [[आईंडहोव्हेन विमानतळ|आईंडहोव्हेन]], [[गागो कौटिन्हो विमानतळ|फारो]], [[फेस-साइस विमानतळ|फेस]], [[फ्युएर्टेव्हेंचुरा विमानतळ|फ्युएर्टेव्हेंचुरा]], [[गदान्स्क विमानतळ|गदान्स्क]], [[ग्रॅन कँनेरिया विमानतळ|ग्रॅन कँनेरिया]], [[हान विमानतळ|हान]], [[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]], [[इयासी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इयासी]], [[काटोवित्स विमानतळ|काटोवित्स]], [[कौनास विमानतळ|कौनास]], [[क्राकोव जॉन पॉल २ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्राकोव]], [[लामेझिया टर्मे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लामेझिया टर्मे]], [[लांझारोटे विमानतळ|लांझारोटे]], [[हम्बर्टो डेलगाडो विमानतळ|लिस्बन]], [[लिव्हरपूल जॉन लेनन विमानतळ|लिव्हरपूल]], [[लंडन स्टॅनस्टेड विमानतळ|लंडन–स्टॅनस्टेड]], [[तार्बेस-लोर्डेस-पायरेनीज विमानतळ|लोर्डेस]], [[लुब्लिन विमानतळ|लुब्लिन]], [[लक्झेंबर्ग विमानतळ|लक्झेंबर्ग]], [[अडॉल्फो सुआरेझ माद्रिद-बराजास विमानतळ|माद्रिद]], [[मलागा विमानतळ|मलागा]], [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माल्टा]], [[मँचेस्टर विमानतळ|मँचेस्टर]], [[मॅरेकेश मेनारा विमानतळ|मॅरेकेश]], [[मार्सेय प्रोव्हन्स विमानतळ|मार्सेय]], [[नेपल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेपल्स]], [[न्यूकॅसल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूकॅसल अपॉन टाइन]], [[ओल्बिया कोस्टा स्मेरल्डा विमानतळ|ओल्बिया]], [[फाल्कोन बोरसेलिनो विमानतळ|पालेर्मो]], [[पाल्मा डी मालोर्का विमानतळ|पाल्मा डी मालोर्का]], [[पाफोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाफोस]], [[पेस्कारा विमानतळ|पेस्कारा]], [[फ्रान्सिस्को डी सा कार्नेइरो विमानतळ|पोर्तो]], [[पोझनान-लाविका विमानतळ|पोझनान]], [[व्हाक्लाव हावेल विमानतळ प्राग|प्राग]], [[रबात विमानतळ|रबात]], [[रिगा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रिगा]], [[रोवानीमी विमानतळ|रोवानीमी]], [[सालेर्नो कोस्टा डी अमाल्फी विमानतळ|सालेर्नो]], [[सँडेफ्योर्ड विमानतळ|सँडेफ्योर्ड]], [[सारायेव्हो विमानतळ|सारायेव्हो]], [[सॅन पाब्लो विमानतळ|सेव्हिल]], [[सोफिया विमानतळ|सोफिया]], [[स्टॉकहोम अर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम–अर्लांडा]], [[टांजियर इब्न बत्तूता विमानतळ|टांजियर]], [[टेनेरिफ दक्षिण विमानतळ|टेनेरिफ–दक्षिण]], [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]], [[तिराना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ नॅने तेरेझा|तिराना]], [[तुलूझ-ब्लाग्नॅक विमानतळ|तुलूझ]], [[त्रापानी-बिर्गी विमानतळ|त्रापानी]], [[व्हॅलेन्सिया विमानतळ|व्हॅलेन्सिया]], [[व्हिएन्ना विमानतळ|व्हिएन्ना]], [[व्हिल्नियस विमानतळ|व्हिल्नियस]], [[व्हिटोरिया विमानतळ|व्हिटोरिया]], [[वॉर्सा मॉड्लिन विमानतळ|वॉर्सा–मॉड्लिन]], [[व्रॉक्लाव विमानतळ|व्रॉक्लाव]], [[झॅग्रेब विमानतळ|झॅग्रेब]], [[झारागोझा विमानतळ|झारागोझा]] <br /> '''मोसमी:''' [[बेलफास्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेलफास्ट-आंतरराष्ट्रीय]], [[बिआरिट्झ विमानतळ|बिआरिट्झ]], [[कॅस्टेलॉन-कोस्टा अझहर विमानतळ|कॅस्टेलॉन]], [[चानिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चानिया]], [[कोर्फू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फू]], [[कॉर्क विमानतळ|कॉर्क]], [[डुब्रोव्हनिक विमानतळ|डुब्रोव्हनिक]], [[हेराक्लियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लियन]], [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]], [[कालामाटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कालामाटा]], [[केफालोनिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केफालोनिया]], [[आयर्लंड वेस्ट विमानतळ|नॉक]], [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]], [[लेमनोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लेमनोस]], [[लॉडझ व्लाडिसलाव रेमाँट विमानतळ|लॉडझ]], [[मेनोर्का विमानतळ|मेनोर्का]], [[अक्शन राष्ट्रीय विमानतळ|प्रॅव्हेझा]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]], [[सँटोरिनी (थिरा) आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सँटोरिनी]], [[स्कियाथोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|स्कियाथोस]], [[विझे विमानतळ|विझे]], [[झादार विमानतळ|झादार]], [[झॅकिंथोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|झॅकिंथोस]] | [[स्काय आल्प्स]] | [[मोस्तार आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मोस्तार]]<ref>{{cite web |title=SkyAlps Expands Mostar Network in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250115-bqns25omo |website=Aeroroutes |access-date=१५ जानेवारी २०२५}}</ref> | [[टस एरवेझ]] | [[डेव्हिड बेन गुरियन विमानतळ|तेल अवीव]]<ref>{{cite news |last1=अजुलई |first1=इताई |title=החל מ-119 אירו לכיוון: TUS Air מתגברת את קווי הטיסות מישראל לאירופה |url=https://passportnews.co.il/article/198669 |access-date=१० ऑगस्ट २०२५ |work=पासपोर्टन्यूज |publisher=PassportNews |date=१० ऑगस्ट २०२५ |language=he}}</ref> |[[व्होलोटिया]]|[[अस्तुरियास विमानतळ|अस्तुरियास]], [[नांतेस अटलांटिक विमानतळ|नांतेस]] <br /> '''मोसमी:''' [[ओल्बिया कोस्टा स्मेरल्डा विमानतळ|ओल्बिया]] | [[विझ एर]]|[[बेलग्रेड निकोला टेस्ला विमानतळ|बेलग्रेड]], [[ऑरेल व्लायकु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुखारेस्ट-बानेसा]], [[हेन्री कोआंडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुखारेस्ट-ओटोपेनी]], [[चिसिनौ युजेन डोगा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिसिनौ]], [[क्लुज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्लुज-नापोका]], [[क्रायोवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्रायोवा]], [[इयासी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इयासी]], [[ओराडेआ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओराडेआ]], [[सिबियु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिबियु]], [[स्कोप्ये आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|स्कोप्ये]], [[सोफिया विमानतळ|सोफिया]], [[सुसेआवा स्टीफन चेल मारे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सुसेआवा]], [[तार्गु मुरेश आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तार्गु मुरेश]] (३० एप्रिल २०२६ पासून सुरू होणार), [[बेन गुरियन विमानतळ|तेल अवीव]], [[तिमिसोआरा Traian Vuia आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिमिसोआरा]], [[तिराना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ नेने तेरेझा|तिराना]], [[वर्णा विमानतळ|वर्णा]], [[वॉर्सा चॉपिन विमानतळ|वॉर्सा–चॉपिन]], [[वॉर्सा मॉड्लिन विमानतळ|वॉर्सा–मॉड्लिन]] }} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मिलान]] [[वर्ग:इटलीमधील विमानतळ]] 87v0fo7jdfgw0p5wdts9nq5znedydwg 2677440 2677432 2026-04-04T07:23:34Z अभय नातू 206 साचा 2677440 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मिलान बेर्गामो विमानतळ'''<ref>{{cite web |title=Prima volta del Boeing 787 800 Dreamliner all'Aeroporto di Milano Bergamo |url=https://www.milanbergamoairport.it/en/news/307-prima-volta-del-boeing-787-800-dreamliner-all%E2%80%99aeroporto-di-milano-bergamo/ |website=Milan Bergamo Airport SACBO S.p.A. |access-date=१५ जून २०२० |language=it |date=३ जून २०२०}}</ref><ref>{{cite web |title=Bergamenglish BGY Edition by Vava77 |url=https://www.milanbergamoairport.it/en/news/301-bergamenglish-bgy-edition-by-vava77/ |website=Milan Bergamo Airport SACBO S.p.A. |access-date=१५ जून २०२० |language=en |date=१ जून २०२०}}</ref> ({{विमानतळ संकेत|BGY|LIME|p=n}}) तथा '''ओरियो अल सेरियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' हा [[इटली]]मधील [[इटलीमधील सर्वात व्यस्त विमानतळांची यादी|तिसरा सर्वात व्यस्त]] आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[ओरियो अल सेरियो]] येथे [[बेर्गामो]]पासून ३.७ किमी आग्नेयेला आणि [[मिलान]]पासून ४५ किमी ईशान्येला स्थित आहे. [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ]] आणि [[लिनेट विमानतळ|मिलान लिनेट विमानतळ]] यांच्यासह हा [[मिलान विमानतळ प्रणाली]]चा भाग आहे. २०२४ मध्ये या विमानतळांवरून ५ कोटी ६९ लाख प्रवाशांनी ये-जा केली होती. या विमानतळाला बारोक चित्रकार [[कारॅव्हॅजियो|मिकेलँजेलो मेरिची दा कारॅव्हॅजियो]] यांच्या नावावरून '''इल कारॅव्हॅजियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' असेही नाव आहे.<ref>{{cite web |url=http://www.bestofbergamo.com/2011/06/bergamo-airport-now-dedicated-to.html |title=Bergamo airport now dedicated to Caravaggio |date=१९ जून २०११ |work=Best of Bergamo |access-date=२८ मार्च २०१५}}</ref> या विमानतळाने २०२४ मध्ये सुमारे १ कोटी ७४ लाख प्रवाशांना सेवा दिली. [[डब्लिन विमानतळ]], [[लंडन स्टॅनस्टेड विमानतळ]] आणि [[ब्रुसेल्स दक्षिण शार्लेरोई विमानतळ]] यांच्यासोबतच हे [[रायनएर]]च्या चार सर्वात मोठ्या तळांपैकी एक आहे.<ref>{{Cite web |title=Ryanair |url=https://www.ryanair.com/gb/en |access-date=२०२४-०१-०९ |website=www.ryanair.com}}</ref><ref name="stat1">{{Cite web |title=Statistiche |url=https://assaeroporti.com/statistiche/ |access-date=२०२५-०२-०१ |website=Assaeroporti |language=it-IT}}</ref> == रचना == विमानतळाचे टर्मिनल दोन विभागांमध्ये आहे: विभाग अ (द्वार ए१-ए१५) आणि विभाग ब (द्वार बी१-बी५). द्वार ए१३ आणि बी५ येथून जेटब्रिज द्वारे थेट विमानात जाता येते आणि तर उर्वरित दारांतून चालत किंवा बसने विमानापर्यंत जावे लागते. मार्च २०२१ मध्ये [[डीएचएल एव्हिएशन]]ने आपले केंद्र [[बेर्गामो]] येथून [[मिलान मालपेन्सा विमानतळ|मिलान मालपेन्सा विमानतळावर]] हलवण्याची ठरवले. तेथे [[डीएचएल]]च्या नवीन सुविधा आहेत.<ref>[https://www.airliners.de/dhl-italien-bergamo-malpensa/59881 airliners.de] {{in lang |de}} २५ मार्च २०२१.</ref> २०२२ च्या सुरुवातीस, डीएचएलने बर्गामो येथील आपले सर्व कामकाज बंद केल्याची पुष्टी केली.<ref>[https://www.ch-aviation.com/portal/news/111863-dhl-express-ends-bergamo-italy-operations ch-aviation.com -DHL Express ends Bergamo, Italy operations] २१ जानेवारी २०२२.</ref> येथे दुरुस्त केलेले भाषांतर दिले आहे: == विमान कंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == === प्रवासी<ref>{{Cite web|url=https://www.milanbergamoairport.it/it/orario-voli-stagionale/|title = Voli stagionali milan bergamo • SACBO S.p.A.}}</ref> === {{विमानतळ गंतव्यस्थान यादी | [[एरोइतालिया]] | '''मोसमी:''' [[कॅटानिया-फाँटानाारोसा विमानतळ|कॅटानिया]]<ref>{{cite web |url=https://www.aeroitalia.com/it/voli-da-bergamo-a-catania |title= Voli Aeroitalia da Bergamo a Catania [...]|date=२ मे २०२५ |website=Aeroitalia.com}}</ref> | [[अॅरोलिनी सिचिलियान]] | [[कॅटानिया-फाँटानाारोसा विमानतळ|कॅटानिया]], [[फाल्कोन बोरसेलिनो विमानतळ|पालेर्मो]] (दोन्ही ३१ मे २०२६ पासून सुरू होणार)<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2026/03/27/i-colori-di-aerolinee-siciliane/ |title=I colors di Aerolinee Siciliane |date=२७ मार्च २०२६ |website=Italiavola.com |language= Italian}}</ref> | [[एर अरेबिया]] | [[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो]],<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Cairo, Egypt CAI|pages=198-201}}</ref> [[मोहम्मद ५ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कासाब्लांका]],<ref>{{Cite web|last1=Liu|first1=Jim|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230414-3o32b|title=Air Arabia Maroc 3Q23 A321 Operations – 09APR23|website=Aeroroutes.com|date=१४ एप्रिल २०२३|accessdate=२७ डिसेंबर २०२४|language=en-CA}}</ref> [[फेस-साइस विमानतळ|फेस]],<ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2024/10/14/air-arabia-apre-la-fez-milano-bergamo/ |title=Air Arabia apre la Fez-Milano Bergamo |date=१४ ऑक्टोबर २०२४ |website=italiavola.com |language=Italian |trans-title= Air Arabia to open FEZ-BGY}}</ref> [[शारजाह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शारजाह]] '''मोसमी:''' [[बोर्ग एल अरब विमानतळ|अलेक्झांड्रिया]]<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Alexandria, Egypt ALY|pages=28-29}}</ref><ref>{{cite web |url=https://italiavola.com/2020/08/09/airarabia-vola-diretto-da-milano-bergamo-ad-alessandria-degitto-e-il-cairo/ |title=AirArabia Vola diretto da Milano Bergamo ad Alessandria d'Egitto e Il Cairo |date=९ ऑगस्ट २०२० |website=italiavola.com |language=Italian}}</ref> | [[एर कैरो]] | [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]]<ref>{{cite web|title=AIR CAIRO ADDS SHARM EL SHEIKH – MILAN BERGAMO IN NS25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241210-smns25bgy|website=aeroroutes.com|date=१० डिसेंबर २०२४}}</ref> | [[एर नॉस्ट्रम]] | '''मोसमी भाड्याने:''' [[पाल्मा डी मालोर्का विमानतळ|पाल्मा डी मालोर्का]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230404-ywpmi|title=AIR NOSTRUM NS23 PALMA DE MALLORCA CHARTER NETWORK ADDITIONS}}</ref> | [[एजेट]] | [[इस्तंबूल सबिहा गोकचेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इस्तंबूल–सबिहा गोकचेन]]<ref>{{Cite web|last1=Liu|first1=Jim|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240313-vfns24|title=AJet NS24 New Flight Number Designations – 12MAR24|website=Aeroroutes.com|date=१३ मार्च २०२४|accessdate=२ फेब्रुवारी २०२५|language=en-ca}}</ref> | [[ब्लूबर्ड एरवेझ]] | '''मोसमी:''' [[डेव्हिड बेन गुरियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तेल अवीव]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Blue Bird Airways April 2025 Tel Aviv – Milan Bergamo Operations |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250102-bzapr25bgy |access-date=३ जानेवारी २०२५ |work=AeroRoutes |date=२ जानेवारी २०२५ |language=en-CA}}</ref> | [[काबो वर्दे एरलाइन्स]] | [[अमिल्कर कॅब्राल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|साल]]<ref>{{cite web |title=Cabo Verde Airlines Resumes Italy Service From Nov 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231009-vrnw23it |website=Aeroroutes |access-date=९ ऑक्टोबर २०२३}}</ref> | [[कोरेन्डन एरलाइन्स]] | '''मोसमी भाड्याने:''' [[इझमिर अदनान मेंडेरेस विमानतळ|इझमिर]]<ref>{{cite web |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250508-xcns25bgy |title=Corendon Airlines Adds Izmir – Milan Bergamo Charters in NS25 |date=८ मे २०२५ |website=aeroroutes.com |language=English}}</ref> | [[डॅन एर (रोमानिया)|डॅन एर]] | [[जॉर्ज एनेस्कु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बाकाउ]]<ref>{{Cite web|last1=Liu|first1=Jim|url=https://www.aeroroutes.com/eng/241230-dn1q25|title=Dan Air 1Q25 Network Changes|website=Aeroroutes.com|date=३० डिसेंबर २०२४|accessdate=३० डिसेंबर २०२४|language=en-CA}}</ref> | [[युरोविंग्स]] | [[ड्युसेलडॉर्फ विमानतळ|ड्युसेलडॉर्फ]]<ref>{{Cite web|last1=Liu|first1=Jim|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230214-ewns23|title=Eurowings NS23 Network Update – 12FEB23|website=Aeroroutes.com|date=१४ फेब्रुवारी २०२३|accessdate=५ जानेवारी २०२५|language=en-ca}}</ref> | [[फ्लायदुबई]] | [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई–आंतरराष्ट्रीय]]<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Dubai, United Arab Emirates DXB|pages=337-343}}</ref> | [[जॉर्जियन एरवेझ]] | [[तिबिलिसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिबिलिसी]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230607-a9jun23|title=Georgian Airways June 2023 Network Additions|website=Aeroroutes.com|accessdate=२ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> | [[हायस्काय]] | [[चिसिनौ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिसिनौ]] | [[इस्रएर]] | [[डेव्हिड बेन गुरियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तेल अवीव]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Israir Adds Milan Bergamo in 1Q25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241125-6h1q25bgy |access-date=२५ नोव्हेंबर २०२४ |work=AeroRoutes |date=२५ नोव्हेंबर २०२४ |language=en-CA}}</ref> | [[जझीरा एरवेझ]] | [[कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कुवेत शहर]] (२० मे २०२६ पासून सुरू होणार)<ref>{{Cite web|url=https://www.ttnworldwide.com/ArticleTA/388335/Jazeera-Airways-launches-direct-Milan-Bergamo-flights|title=Jazeera Airways launches direct Milan Bergamo flights|website=ttnworldwide.com|accessdate=२७ जानेवारी २०२६}}</ref> | [[निओस (विमान कंपनी)|निओस]] | [[ब्लेस डायग्ने आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डकार–डियास]]<ref>{{cite web|url=https://italiavola.com/2024/06/11/neos-apre-la-bergamo-dakar/|title=Neos apre la Bergamo – Dakar|publisher=italiavola.com|date=११ जून २०२४|accessdate=२६ डिसेंबर २०२४}}</ref> <br /> '''मोसमी:''' [[अरिस्टाइड्स परेरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बोआ व्हिस्टा]],<ref name="aeroroutes_240430-nojun24cv"/> [[काग्लियारी एल्मास विमानतळ|काग्लियारी]],<ref>{{cite web |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250508-nons25bgycag |title=Neos Adds Milan Bergamo – Cagliari in NS25|date=८ मे २०२५ |website=aeroroutes.com |language=English}}</ref> [[कॅटानिया-फाँटानाारोसा विमानतळ|कॅटानिया]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[हेराक्लियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लियन]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[कार्पाथोस द्वीप राष्ट्रीय विमानतळ|कार्पाथोस]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[मर्सा आलम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मर्सा आलम]],<ref name="OAG_World_Nov2023_666_673"/> [[मेनोर्का विमानतळ|मेनोर्का]],<ref name="OAG_World_Aug2023_683_691"/> [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]], [[अमिल्कर कॅब्राल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|साल]], [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]]<ref name="OAG_World_Nov2023_666_673"/> | [[नाईल एर]] | [[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240415-npjun24bgy|title=Nile Air Adds Milan Bergamo Service from late-June 2024|publisher=AeroRoutes|date=१५ एप्रिल २०२४|accessdate=१५ एप्रिल २०२४}}</ref> | [[नॉरवेजियन एर शटल]] | [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]], [[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]], [[ओस्लो विमानतळ, गार्डेरमोएन|ओस्लो]] <br /> '''मोसमी:''' [[बर्गन विमानतळ, फ्लेसलँड|बर्गन]], [[बिलुंड विमानतळ|बिलुंड]], [[हारस्ताद/नारविक विमानतळ, इव्हेनेस|हारस्ताद/नारविक]], [[स्टावांगेर विमानतळ|स्टावांगेर]], [[ट्रोम्सो विमानतळ|ट्रोम्सो]] | [[पेगासस एरलाइन्स]] | [[इस्तंबूल सबिहा गोकचेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इस्तंबूल–सबिहा गोकचेन]] | [[कानोत शार्क]] | [[उर्गेनच आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|उर्गेनच]], [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ताश्कंद]]<ref>{{Cite web|title=Qanot Sharq schedules Bergamo service|url=https://www.instagram.com/p/DTtgLA0DIvS/&ved=2ahUKEwjovdTdm52SAxVp1DgGHaP3NJIQFnoECEIQAQ&usg=AOvVaw1juNte4xsNnzryIFvxkGS6|website=Instagram|access-date=२२ जानेवारी २०२६}}</ref> | [[रायनएर]] | [[आगादीर-अल मस्सिरा विमानतळ|आगादीर]], [[अल्घेरो-फर्टिलिया विमानतळ|अल्घेरो]], [[अलिकान्टे-एल्चे मिगुएल हर्नांडेझ विमानतळ|अलिकान्टे]], [[क्वीन आलिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अम्मान-क्वीन आलिया]], [[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अथेन्स]], [[जोसेप तारादेलास बार्सिलोना-एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]], [[बारी कॅरोल वॉज्तिला विमानतळ|बारी]], [[बोव्हे-तिल्ले विमानतळ|बोव्हे]], [[बेनी मलाल विमानतळ|बेनी मलाल]], [[बर्लिन ब्रँडनबर्ग विमानतळ|बर्लिन]], [[बर्मिंगहॅम विमानतळ|बर्मिंगहॅम]], [[ब्रिंडिसी विमानतळ|ब्रिंडिसी]], [[ब्रिस्टल विमानतळ|ब्रिस्टल]], [[ब्रनो विमानतळ|ब्रनो]], [[हेन्री कोआंडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुखारेस्ट-ओटोपेनी]], [[बुडापेस्ट फेरेंक लिझ्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुडापेस्ट]], [[काग्लियारी एल्मास विमानतळ|काग्लियारी]], [[कॅटानिया-फाँटानाारोसा विमानतळ|कॅटानिया]], [[ब्रुसेल्स दक्षिण शार्लेरोई विमानतळ|शार्लेरोई]], [[क्लुज-नापोका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्लुज-नापोका]], [[कोलोन बॉन विमानतळ|कोलोन/बॉन]], [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]], [[क्रोटोने विमानतळ|क्रोटोने]], [[डब्लिन विमानतळ|डब्लिन]], [[ईस्ट मिडलँड्स विमानतळ|ईस्ट मिडलँड्स]], [[एडिनबर्ग विमानतळ|एडिनबर्ग]], [[आईंडहोव्हेन विमानतळ|आईंडहोव्हेन]], [[गागो कौटिन्हो विमानतळ|फारो]], [[फेस-साइस विमानतळ|फेस]], [[फ्युएर्टेव्हेंचुरा विमानतळ|फ्युएर्टेव्हेंचुरा]], [[गदान्स्क विमानतळ|गदान्स्क]], [[ग्रॅन कँनेरिया विमानतळ|ग्रॅन कँनेरिया]], [[हान विमानतळ|हान]], [[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]], [[इयासी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इयासी]], [[काटोवित्स विमानतळ|काटोवित्स]], [[कौनास विमानतळ|कौनास]], [[क्राकोव जॉन पॉल २ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्राकोव]], [[लामेझिया टर्मे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लामेझिया टर्मे]], [[लांझारोटे विमानतळ|लांझारोटे]], [[हम्बर्टो डेलगाडो विमानतळ|लिस्बन]], [[लिव्हरपूल जॉन लेनन विमानतळ|लिव्हरपूल]], [[लंडन स्टॅनस्टेड विमानतळ|लंडन–स्टॅनस्टेड]], [[तार्बेस-लोर्डेस-पायरेनीज विमानतळ|लोर्डेस]], [[लुब्लिन विमानतळ|लुब्लिन]], [[लक्झेंबर्ग विमानतळ|लक्झेंबर्ग]], [[अडॉल्फो सुआरेझ माद्रिद-बराजास विमानतळ|माद्रिद]], [[मलागा विमानतळ|मलागा]], [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माल्टा]], [[मँचेस्टर विमानतळ|मँचेस्टर]], [[मॅरेकेश मेनारा विमानतळ|मॅरेकेश]], [[मार्सेय प्रोव्हन्स विमानतळ|मार्सेय]], [[नेपल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेपल्स]], [[न्यूकॅसल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूकॅसल अपॉन टाइन]], [[ओल्बिया कोस्टा स्मेरल्डा विमानतळ|ओल्बिया]], [[फाल्कोन बोरसेलिनो विमानतळ|पालेर्मो]], [[पाल्मा डी मालोर्का विमानतळ|पाल्मा डी मालोर्का]], [[पाफोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाफोस]], [[पेस्कारा विमानतळ|पेस्कारा]], [[फ्रान्सिस्को डी सा कार्नेइरो विमानतळ|पोर्तो]], [[पोझनान-लाविका विमानतळ|पोझनान]], [[व्हाक्लाव हावेल विमानतळ प्राग|प्राग]], [[रबात विमानतळ|रबात]], [[रिगा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रिगा]], [[रोवानीमी विमानतळ|रोवानीमी]], [[सालेर्नो कोस्टा डी अमाल्फी विमानतळ|सालेर्नो]], [[सँडेफ्योर्ड विमानतळ|सँडेफ्योर्ड]], [[सारायेव्हो विमानतळ|सारायेव्हो]], [[सॅन पाब्लो विमानतळ|सेव्हिल]], [[सोफिया विमानतळ|सोफिया]], [[स्टॉकहोम अर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम–अर्लांडा]], [[टांजियर इब्न बत्तूता विमानतळ|टांजियर]], [[टेनेरिफ दक्षिण विमानतळ|टेनेरिफ–दक्षिण]], [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]], [[तिराना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ नॅने तेरेझा|तिराना]], [[तुलूझ-ब्लाग्नॅक विमानतळ|तुलूझ]], [[त्रापानी-बिर्गी विमानतळ|त्रापानी]], [[व्हॅलेन्सिया विमानतळ|व्हॅलेन्सिया]], [[व्हिएन्ना विमानतळ|व्हिएन्ना]], [[व्हिल्नियस विमानतळ|व्हिल्नियस]], [[व्हिटोरिया विमानतळ|व्हिटोरिया]], [[वॉर्सा मॉड्लिन विमानतळ|वॉर्सा–मॉड्लिन]], [[व्रॉक्लाव विमानतळ|व्रॉक्लाव]], [[झॅग्रेब विमानतळ|झॅग्रेब]], [[झारागोझा विमानतळ|झारागोझा]] <br /> '''मोसमी:''' [[बेलफास्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेलफास्ट-आंतरराष्ट्रीय]], [[बिआरिट्झ विमानतळ|बिआरिट्झ]], [[कॅस्टेलॉन-कोस्टा अझहर विमानतळ|कॅस्टेलॉन]], [[चानिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चानिया]], [[कोर्फू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फू]], [[कॉर्क विमानतळ|कॉर्क]], [[डुब्रोव्हनिक विमानतळ|डुब्रोव्हनिक]], [[हेराक्लियन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लियन]], [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]], [[कालामाटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कालामाटा]], [[केफालोनिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केफालोनिया]], [[आयर्लंड वेस्ट विमानतळ|नॉक]], [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]], [[लेमनोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लेमनोस]], [[लॉडझ व्लाडिसलाव रेमाँट विमानतळ|लॉडझ]], [[मेनोर्का विमानतळ|मेनोर्का]], [[अक्शन राष्ट्रीय विमानतळ|प्रॅव्हेझा]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]], [[सँटोरिनी (थिरा) आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सँटोरिनी]], [[स्कियाथोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|स्कियाथोस]], [[विझे विमानतळ|विझे]], [[झादार विमानतळ|झादार]], [[झॅकिंथोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|झॅकिंथोस]] | [[स्काय आल्प्स]] | [[मोस्तार आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मोस्तार]]<ref>{{cite web |title=SkyAlps Expands Mostar Network in NS25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250115-bqns25omo |website=Aeroroutes |access-date=१५ जानेवारी २०२५}}</ref> | [[टस एरवेझ]] | [[डेव्हिड बेन गुरियन विमानतळ|तेल अवीव]]<ref>{{cite news |last1=अजुलई |first1=इताई |title=החל מ-119 אירו לכיוון: TUS Air מתגברת את קווי הטיסות מישראל לאירופה |url=https://passportnews.co.il/article/198669 |access-date=१० ऑगस्ट २०२५ |work=पासपोर्टन्यूज |publisher=PassportNews |date=१० ऑगस्ट २०२५ |language=he}}</ref> |[[व्होलोटिया]]|[[अस्तुरियास विमानतळ|अस्तुरियास]], [[नांतेस अटलांटिक विमानतळ|नांतेस]] <br /> '''मोसमी:''' [[ओल्बिया कोस्टा स्मेरल्डा विमानतळ|ओल्बिया]] | [[विझ एर]]|[[बेलग्रेड निकोला टेस्ला विमानतळ|बेलग्रेड]], [[ऑरेल व्लायकु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुखारेस्ट-बानेसा]], [[हेन्री कोआंडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुखारेस्ट-ओटोपेनी]], [[चिसिनौ युजेन डोगा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिसिनौ]], [[क्लुज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्लुज-नापोका]], [[क्रायोवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्रायोवा]], [[इयासी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इयासी]], [[ओराडेआ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओराडेआ]], [[सिबियु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिबियु]], [[स्कोप्ये आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|स्कोप्ये]], [[सोफिया विमानतळ|सोफिया]], [[सुसेआवा स्टीफन चेल मारे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सुसेआवा]], [[तार्गु मुरेश आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तार्गु मुरेश]] (३० एप्रिल २०२६ पासून सुरू होणार), [[बेन गुरियन विमानतळ|तेल अवीव]], [[तिमिसोआरा Traian Vuia आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिमिसोआरा]], [[तिराना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ नेने तेरेझा|तिराना]], [[वर्णा विमानतळ|वर्णा]], [[वॉर्सा चॉपिन विमानतळ|वॉर्सा–चॉपिन]], [[वॉर्सा मॉड्लिन विमानतळ|वॉर्सा–मॉड्लिन]] }} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मिलान]] [[वर्ग:इटलीमधील विमानतळ]] gizt0j4iy2d1rjmt8zbppd2kbvfi46d 0 378682 2677428 2026-04-04T06:45:59Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2677428 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ब्रसेल्स दक्षिण शार्लरुआ विमानतळ]] 62b6q4bz0wbsu32ib169dw2buuxb1jn 0 378683 2677429 2026-04-04T06:47:30Z अभय नातू 206 नामभेद 2677429 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ओरियो अल सेरियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] bnsu0gckpx5qw1xd3mgeebsl4367w9k 0 378684 2677430 2026-04-04T06:48:18Z अभय नातू 206 नामभेद 2677430 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ओरियो अल सेरियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] bnsu0gckpx5qw1xd3mgeebsl4367w9k 0 378685 2677433 2026-04-04T07:02:29Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2677433 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कातानिया-फाँतानारोसा विमानतळ]] s2djokq0zqno7f0t6he03ml4jubvk77 0 378686 2677434 2026-04-04T07:03:14Z अभय नातू 206 नामभेद 2677434 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बेन गुरियन विमानतळ]] 233ykk8qzufypig3y765fck98klqalr 0 378687 2677435 2026-04-04T07:04:59Z अभय नातू 206 नामभेद 2677435 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[माद्रिद–बाराहास विमानतळ]] a8t04odhumyim9pv7t36tk6qqny8fbz 0 378688 2677436 2026-04-04T07:08:01Z अभय नातू 206 नामभेद 2677436 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बेन गुरियन विमानतळ]] 233ykk8qzufypig3y765fck98klqalr 0 378689 2677437 2026-04-04T07:08:30Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2677437 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वर्षावा चोपिन विमानतळ]] 93d7e2cpa5f6yk7nu6amrsgy1xg50t7 0 378690 2677439 2026-04-04T07:17:56Z अभय नातू 206 नामभेद 2677439 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ओरियो अल सेरियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] bnsu0gckpx5qw1xd3mgeebsl4367w9k 0 378691 2677441 2026-04-04T07:44:51Z संतोष गोरे 135680 [[:en:Dhurandhar: The Revenge|Dhurandhar: The Revenge]] वरून भाषांतरित 2677441 wikitext text/x-wiki '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील भारतीय [[हिंदी]]-भाषेतील [[स्पाय थ्रिलर|हेरगिरी]] [[ॲक्शन चित्रपट|ॲक्शन-थ्रिलर]] चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[भारतीय गुप्तहेर|भारतीय इंटेलिजन्स]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६/११ मुंबई हल्ले|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि [[२०१६ ची भारतीय नोटाबंदी]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच [[बॅक-टू-बॅक फिल्म प्रॉडक्शन|बॅक-टू-बॅक]] शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच [[शाश्वत सचदेव]] यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा [[सर्वात लांब भारतीय चित्रपटांची यादी|आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट]] आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[युगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला संमिश्र प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि [[धुरंधर: द रिव्हेंज (साऊंडट्रॅक)|संगीत]] यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी [[प्रोपांडा चित्रपट|प्रोपांडा]] व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}[[१००० कोटी क्लब|१००० कोटींहून]] अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा [[सर्वात जास्त कमाई करणारे भारतीय चित्रपट|चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट]], जगभरात आणि [[हिंदी चित्रपटांची सर्वाधिक देशांतर्गत निव्वळ कमाई|देशांतर्गत]] सर्वाधिक कमाई करणारा [[सर्वात जास्त कमाई करणारे हिंदी चित्रपट|दुसरा हिंदी चित्रपट]], [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], [[२०२६ मधील भारतीय चित्रपटांची यादी|२०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट]] आणि [[२०२६ मधील चित्रपट|२०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]] आहे. d0jdjb7er23hvx20vt29htsapaeok5k 2677443 2677441 2026-04-04T07:50:50Z संतोष गोरे 135680 2677443 wikitext text/x-wiki '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[भारतीय गुप्तचर यंत्रणा|भारतीय इंटेलिजन्स]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि [[२०१६ ची भारतीय नोटाबंदी]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच [[बॅक-टू-बॅक फिल्म प्रॉडक्शन|बॅक-टू-बॅक]] शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच [[शाश्वत सचदेव]] यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा [[सर्वात लांब भारतीय चित्रपटांची यादी|आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट]] आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[युगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला संमिश्र प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि [[धुरंधर: द रिव्हेंज (साऊंडट्रॅक)|संगीत]] यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी [[प्रोपांडा चित्रपट|प्रोपांडा]] व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}[[१००० कोटी क्लब|१००० कोटींहून]] अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा [[सर्वात जास्त कमाई करणारे भारतीय चित्रपट|चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट]], जगभरात आणि [[हिंदी चित्रपटांची सर्वाधिक देशांतर्गत निव्वळ कमाई|देशांतर्गत]] सर्वाधिक कमाई करणारा [[सर्वात जास्त कमाई करणारे हिंदी चित्रपट|दुसरा हिंदी चित्रपट]], [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], [[२०२६ मधील भारतीय चित्रपटांची यादी|२०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट]] आणि [[२०२६ मधील चित्रपट|२०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]] आहे. fspbjdnjygnr1dc0mfcir539g0x0rnn 2677444 2677443 2026-04-04T07:52:26Z संतोष गोरे 135680 2677444 wikitext text/x-wiki '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि [[२०१६ ची भारतीय नोटाबंदी]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच [[बॅक-टू-बॅक फिल्म प्रॉडक्शन|बॅक-टू-बॅक]] शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच [[शाश्वत सचदेव]] यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा [[सर्वात लांब भारतीय चित्रपटांची यादी|आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट]] आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[युगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला संमिश्र प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि [[धुरंधर: द रिव्हेंज (साऊंडट्रॅक)|संगीत]] यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी [[प्रोपांडा चित्रपट|प्रोपांडा]] व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}[[१००० कोटी क्लब|१००० कोटींहून]] अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा [[सर्वात जास्त कमाई करणारे भारतीय चित्रपट|चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट]], जगभरात आणि [[हिंदी चित्रपटांची सर्वाधिक देशांतर्गत निव्वळ कमाई|देशांतर्गत]] सर्वाधिक कमाई करणारा [[सर्वात जास्त कमाई करणारे हिंदी चित्रपट|दुसरा हिंदी चित्रपट]], [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], [[२०२६ मधील भारतीय चित्रपटांची यादी|२०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट]] आणि [[२०२६ मधील चित्रपट|२०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]] आहे. ft45e9jvv584a8mbxa1jeips6mj2f33 2677446 2677444 2026-04-04T07:53:02Z संतोष गोरे 135680 2677446 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि [[२०१६ ची भारतीय नोटाबंदी]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच [[बॅक-टू-बॅक फिल्म प्रॉडक्शन|बॅक-टू-बॅक]] शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच [[शाश्वत सचदेव]] यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा [[सर्वात लांब भारतीय चित्रपटांची यादी|आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट]] आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[युगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला संमिश्र प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि [[धुरंधर: द रिव्हेंज (साऊंडट्रॅक)|संगीत]] यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी [[प्रोपांडा चित्रपट|प्रोपांडा]] व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}[[१००० कोटी क्लब|१००० कोटींहून]] अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा [[सर्वात जास्त कमाई करणारे भारतीय चित्रपट|चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट]], जगभरात आणि [[हिंदी चित्रपटांची सर्वाधिक देशांतर्गत निव्वळ कमाई|देशांतर्गत]] सर्वाधिक कमाई करणारा [[सर्वात जास्त कमाई करणारे हिंदी चित्रपट|दुसरा हिंदी चित्रपट]], [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], [[२०२६ मधील भारतीय चित्रपटांची यादी|२०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट]] आणि [[२०२६ मधील चित्रपट|२०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]] आहे. kj6og8za9mzd0hv8nr14tzs4f6g0ovy 2677462 2677446 2026-04-04T08:58:25Z संतोष गोरे 135680 व्याकरण आणि किरकोळ दुरुस्ती 2677462 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील[[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण ]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच बॅक-टू-बॅक शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे. pelrlbrftrrpyv9vz6pw5vet275crln 2677464 2677462 2026-04-04T09:05:40Z संतोष गोरे 135680 2677464 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील[[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण ]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच बॅक-टू-बॅक शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे. == कथानक == == कलाकार == * [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत * [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र इलियास काश्मिरी आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे) * [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (लायारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत * [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र अजित डोवाल यांच्यावर आधारित आहे) * [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत * [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत * [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (लायारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत * [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत * [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * विमल ओबेरॉय - शिरानी (बलोचिस्तान युनायटेड फोर्सचा नेता) च्या भूमिकेत * दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत * [[राज जुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत * उदयबीर संधू - गुरबाझ "पिंडा" सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू "रिंडा" वर आधारित आहे) * मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत * मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत * गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत * आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे) * सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र अतीक अहमदवर आधारित आहे) * राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे) * अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत * अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत * विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत * फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत * संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत * राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत * सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत * [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत * उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत * परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत * भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत * विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत * विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत * अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग "सनी डीव्हीडी" च्या भूमिकेत * मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र नवाज शरीफ यांच्यावर आधारित आहे) * संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र आसिफ अली झरदारी यांच्यावर आधारित आहे) * हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत * [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका) * [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार)}} mgd5bnbkiozapnsh0svwn0zti61etp4 2677465 2677464 2026-04-04T09:15:32Z संतोष गोरे 135680 /* कलाकार */ 2677465 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील[[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण ]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच बॅक-टू-बॅक शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे. == कथानक == == कलाकार == * [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत * [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[इलियास काश्मिरी]] आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे) * [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (लायारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत * [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अजित डोवाल]] यांच्यावर आधारित आहे) * [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत * [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत * [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (लायारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत * [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत * [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * विमल ओबेरॉय - शिरानी ([[बलुचिस्तान मुक्तिसेना|बलोचिस्तान युनायटेड फोर्स]]चा नेता) च्या भूमिकेत * दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत * [[राज झुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत * उदयबीर संधू - गुरबाझ "पिंडा" सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू "रिंडा" वर आधारित आहे) * मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत * मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत * गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत * आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे) * सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अतिक अहमद]]वर आधारित आहे) * राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे) * अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत * अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत * विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत * फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत * संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत * राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत * सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत * [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत * उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत * परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत * भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत * विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत * विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत * अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग "सनी डीव्हीडी" च्या भूमिकेत * मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[नवाझ शरीफ]] यांच्यावर आधारित आहे) * संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[आसिफ अली झरदारी]] यांच्यावर आधारित आहे) * हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत * [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका) * [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार) cvhfkyokle6hafl1x1jknhemillmx2j 2677466 2677465 2026-04-04T09:20:10Z संतोष गोरे 135680 2677466 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील[[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण ]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच बॅक-टू-बॅक शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे. == कथानक == कथेचा नायक जस्कीरत सिंग रंगी (रणवीर सिंग) हा भारतीय सैन्याच्या 'पंजाब रेजिमेंट'चा एक धाडसी जवान असतो. एका अत्यंत गोपनीय मिशनसाठी तो आपले नाव बदलून 'हमजा अली मजारी' या ओळखीने पाकिस्तानात प्रवेश करतो. तिथे तो केवळ एक हेर म्हणून राहत नाही, तर तिथल्या व्यवस्थेत इतका मिसळून जातो की तो पाकिस्तानी राजकारणी जमील जमाली (राकेश बेदी) यांच्या मुलीशी, यलिनाशी (सारा अर्जुन) लग्न करतो. चित्रपटाचा मोठा भाग कराचीतील 'लायारी' भागात घडतो. तिथे हमजा आपला हँडलर मोहम्मद आलम (गौरव गेरा) याच्या मदतीने अंडरवर्ल्ड आणि दहशतवादी कारवायांची माहिती गोळा करतो. यामध्ये त्याला स्थानिक गुंड उझैर बलोच आणि पोलीस अधिकारी चौधरी अस्लम (संजय दत्त) यांच्याशी सामना करावा लागतो. जेव्हा भारतावर होणाऱ्या दहशतवादी हल्ल्यांचे (उदा. २६/११ चा संदर्भ) धागेदोरे आयएसआय (ISI) अधिकारी मेजर इक्बाल (अर्जुन रामपाल) आणि 'बडे साहब' म्हणजेच दाऊद इब्राहिमपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा भारतीय गुप्तचर संस्था (IB) या नेटवर्कला उद्ध्वस्त करण्याचा निर्णय घेते. क्लायमॅक्स: जस्कीरत ऊर्फ हमजाला आपली खरी ओळख, आपले कुटुंब आणि देशाचे कर्तव्य यांच्यात समतोल राखताना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. आपल्या देशाचा अपमान करणाऱ्या आणि सीमेपलीकडून कारवाया करणाऱ्या शत्रूंचा शोध घेऊन त्यांचा खात्मा करणे, हा या चित्रपटाचा मुख्य गाभा आहे. थोडक्यात, हा चित्रपट एका भारतीय सैनिकाच्या बलिदानाची, त्याच्या छुप्या मिशनची आणि शत्रूच्या घरात शिरून घेतलेल्या सूडाची चित्तथरारक कथा आहे. यात अजित डोवाल आणि अस्लम खान यांसारख्या खऱ्या पात्रांवर आधारित व्यक्तिरेखा असल्याने कथेला वास्तववादी जोड मिळाली आहे. == कलाकार == * [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत * [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[इलियास काश्मिरी]] आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे) * [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (लायारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत * [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अजित डोवाल]] यांच्यावर आधारित आहे) * [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत * [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत * [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (लायारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत * [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत * [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * विमल ओबेरॉय - शिरानी ([[बलुचिस्तान मुक्तिसेना|बलोचिस्तान युनायटेड फोर्स]]चा नेता) च्या भूमिकेत * दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत * [[राज झुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत * उदयबीर संधू - गुरबाझ "पिंडा" सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू "रिंडा" वर आधारित आहे) * मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत * मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत * गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत * आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे) * सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अतिक अहमद]]वर आधारित आहे) * राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे) * अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत * अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत * विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत * फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत * संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत * राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत * सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत * [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत * उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत * परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत * भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत * विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत * विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत * अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग "सनी डीव्हीडी" च्या भूमिकेत * मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[नवाझ शरीफ]] यांच्यावर आधारित आहे) * संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[आसिफ अली झरदारी]] यांच्यावर आधारित आहे) * हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत * [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका) * [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार) crdmcwbesviildn3dzi050tmux6qakf 2677469 2677466 2026-04-04T09:33:59Z संतोष गोरे 135680 2677469 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील[[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण ]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच बॅक-टू-बॅक शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे. == कथानक == कथेचा नायक जस्कीरत सिंग रंगी (रणवीर सिंग) हा भारतीय सैन्याच्या 'पंजाब रेजिमेंट'चा एक धाडसी जवान असतो. एका अत्यंत गोपनीय मिशनसाठी तो आपले नाव बदलून 'हमजा अली मजारी' या ओळखीने पाकिस्तानात प्रवेश करतो. तिथे तो केवळ एक हेर म्हणून राहत नाही, तर तिथल्या व्यवस्थेत इतका मिसळून जातो की तो पाकिस्तानी राजकारणी जमील जमाली (राकेश बेदी) यांच्या मुलीशी, यलिनाशी (सारा अर्जुन) लग्न करतो. चित्रपटाचा मोठा भाग कराचीतील 'लायारी' भागात घडतो. तिथे हमजा आपला हँडलर मोहम्मद आलम (गौरव गेरा) याच्या मदतीने अंडरवर्ल्ड आणि दहशतवादी कारवायांची माहिती गोळा करतो. यामध्ये त्याला स्थानिक गुंड उझैर बलोच आणि पोलीस अधिकारी चौधरी अस्लम (संजय दत्त) यांच्याशी सामना करावा लागतो. जेव्हा भारतावर होणाऱ्या दहशतवादी हल्ल्यांचे (उदा. २६/११ चा संदर्भ) धागेदोरे आयएसआय (ISI) अधिकारी मेजर इक्बाल (अर्जुन रामपाल) आणि 'बडे साहब' म्हणजेच दाऊद इब्राहिमपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा भारतीय गुप्तचर संस्था (IB) या नेटवर्कला उद्ध्वस्त करण्याचा निर्णय घेते. क्लायमॅक्स: जस्कीरत ऊर्फ हमजाला आपली खरी ओळख, आपले कुटुंब आणि देशाचे कर्तव्य यांच्यात समतोल राखताना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. आपल्या देशाचा अपमान करणाऱ्या आणि सीमेपलीकडून कारवाया करणाऱ्या शत्रूंचा शोध घेऊन त्यांचा खात्मा करणे, हा या चित्रपटाचा मुख्य गाभा आहे. थोडक्यात, हा चित्रपट एका भारतीय सैनिकाच्या बलिदानाची, त्याच्या छुप्या मिशनची आणि शत्रूच्या घरात शिरून घेतलेल्या सूडाची चित्तथरारक कथा आहे. यात अजित डोवाल आणि अस्लम खान यांसारख्या खऱ्या पात्रांवर आधारित व्यक्तिरेखा असल्याने कथेला वास्तववादी जोड मिळाली आहे. == कलाकार == * [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत * [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[इलियास काश्मिरी]] आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे) * [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (लायारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत * [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अजित डोवाल]] यांच्यावर आधारित आहे) * [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत * [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत * [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (लायारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत * [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत * [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * विमल ओबेरॉय - शिरानी ([[बलुचिस्तान मुक्तिसेना|बलोचिस्तान युनायटेड फोर्स]]चा नेता) च्या भूमिकेत * दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत * [[राज झुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत * उदयबीर संधू - गुरबाझ "पिंडा" सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू "रिंडा" वर आधारित आहे) * मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत * मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत * गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत * आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे) * सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अतिक अहमद]]वर आधारित आहे) * राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे) * अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत * अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत * विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत * फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत * संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत * राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत * सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत * [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत * उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत * परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत * भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत * विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत * विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत * अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग "सनी डीव्हीडी" च्या भूमिकेत * मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[नवाझ शरीफ]] यांच्यावर आधारित आहे) * संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[आसिफ अली झरदारी]] यांच्यावर आधारित आहे) * हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत * [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका) * [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार) c6ggjvqahcysr08gk7q5gno9xht0rg9 2677488 2677469 2026-04-04T11:38:57Z संतोष गोरे 135680 /* कलाकार */ 2677488 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील[[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण ]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच बॅक-टू-बॅक शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे. == कथानक == कथेचा नायक जस्कीरत सिंग रंगी (रणवीर सिंग) हा भारतीय सैन्याच्या 'पंजाब रेजिमेंट'चा एक धाडसी जवान असतो. एका अत्यंत गोपनीय मिशनसाठी तो आपले नाव बदलून 'हमजा अली मजारी' या ओळखीने पाकिस्तानात प्रवेश करतो. तिथे तो केवळ एक हेर म्हणून राहत नाही, तर तिथल्या व्यवस्थेत इतका मिसळून जातो की तो पाकिस्तानी राजकारणी जमील जमाली (राकेश बेदी) यांच्या मुलीशी, यलिनाशी (सारा अर्जुन) लग्न करतो. चित्रपटाचा मोठा भाग कराचीतील 'लायारी' भागात घडतो. तिथे हमजा आपला हँडलर मोहम्मद आलम (गौरव गेरा) याच्या मदतीने अंडरवर्ल्ड आणि दहशतवादी कारवायांची माहिती गोळा करतो. यामध्ये त्याला स्थानिक गुंड उझैर बलोच आणि पोलीस अधिकारी चौधरी अस्लम (संजय दत्त) यांच्याशी सामना करावा लागतो. जेव्हा भारतावर होणाऱ्या दहशतवादी हल्ल्यांचे (उदा. २६/११ चा संदर्भ) धागेदोरे आयएसआय (ISI) अधिकारी मेजर इक्बाल (अर्जुन रामपाल) आणि 'बडे साहब' म्हणजेच दाऊद इब्राहिमपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा भारतीय गुप्तचर संस्था (IB) या नेटवर्कला उद्ध्वस्त करण्याचा निर्णय घेते. क्लायमॅक्स: जस्कीरत ऊर्फ हमजाला आपली खरी ओळख, आपले कुटुंब आणि देशाचे कर्तव्य यांच्यात समतोल राखताना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. आपल्या देशाचा अपमान करणाऱ्या आणि सीमेपलीकडून कारवाया करणाऱ्या शत्रूंचा शोध घेऊन त्यांचा खात्मा करणे, हा या चित्रपटाचा मुख्य गाभा आहे. थोडक्यात, हा चित्रपट एका भारतीय सैनिकाच्या बलिदानाची, त्याच्या छुप्या मिशनची आणि शत्रूच्या घरात शिरून घेतलेल्या सूडाची चित्तथरारक कथा आहे. यात अजित डोवाल आणि अस्लम खान यांसारख्या खऱ्या पात्रांवर आधारित व्यक्तिरेखा असल्याने कथेला वास्तववादी जोड मिळाली आहे. == कलाकार == * [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत * [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[इलियास काश्मिरी]] आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे) * [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (लायारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत * [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अजित डोवाल]] यांच्यावर आधारित आहे) * [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत * [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत * [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (लायारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत * [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत * [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * विमल ओबेरॉय - शिरानी ([[बलुचिस्तान मुक्तिसेना|बलोचिस्तान युनायटेड फोर्स]]चा नेता) च्या भूमिकेत * दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत * [[राज झुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत * उदयबीर संधू - गुरबाझ "पिंडा" सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू "रिंडा" वर आधारित आहे) * मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत * मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत * गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत * आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे) * सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अतिक अहमद]]वर आधारित आहे) * राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे) * अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत * अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत * विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत * फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत * संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत * राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत * सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत * [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत * उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत * परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत * भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत * विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत * विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत * अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग "सनी डीव्हीडी" च्या भूमिकेत * मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[नवाझ शरीफ]] यांच्यावर आधारित आहे) * संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[आसिफ अली झरदारी]] यांच्यावर आधारित आहे) * हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत * [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका) * [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार) == निर्मिती == हा उत्तरभाग 'धुरंधर' या चित्रपटाचा अंतिम भाग म्हणून विकसित करण्यात आला. सुरुवातीला एकाच चित्रपटाची निर्मिती करण्यात येणार होती. परंतु पूर्ण कथानकासाठी हा चित्रपट दोन भागांत प्रदर्शित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=19 November 2025 |title=INSIDE SCOOP: The REAL REASON why Aditya Dhar is releasing Ranveer Singh's Dhurandhar in two parts |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119172110/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |url-status=live }}</ref> या दोन्ही भागांचे चित्रीकरण एकाच वेळी सलगपणे करण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=20 November 2025 |title='Dhurandhar': Here's the REAL REASON why Aditya Dhar split Ranveer Singh's film into two parts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |work=The Times of India |archive-date=6 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206102647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |url-status=live }}</ref> मुळात एकच चित्रपट प्रदर्शित करण्याचा मानस होता, परंतु चित्रपटाचे फुटेज, व्याप्ती आणि कथेतील गुंतागुंत यामुळे उत्तर-निर्मिती प्रक्रियेदरम्यान निर्मात्यांनी चित्रपटाचे दोन भाग करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{cite web |access-date=20 November 2025 |title=Why Is Ranveer Singh's Dhurandhar Releasing In 2 Parts? Here's Why Aditya Dhar Took This Decision |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |work=News18 |archive-date=30 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251230132647/https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |access-date=4 December 2025 |title=Rakesh Bedi confirms Dhurandhar Part 2 is ready: 'It will release in a month or two' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |work=The Indian Express |archive-date=31 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231161850/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |url-status=live }}</ref> दोन्ही चित्रपटांचे मुख्य चित्रीकरण जुलै २०२४ ते ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान भारत आणि [[थायलंड]]मध्ये पार पडले.<ref>{{cite web |date=11 February 2025 |title=Ranveer Singh and Akshaye Khanna spotted shooting for Aditya Dhar's 'Dhurandhar' – Exclusive Pics |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211095815/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |archive-date=11 February 2025 |access-date=11 February 2025 |work=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 December 2025 |title=Dhurandhar Shooting Locations: Ranveer Singh and Aditya Dhar's Action Thriller Filmed Across Bangkok, Amritsar, Mumbai and Ladakh |url=https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |website=Times Now |archive-date=19 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219075859/https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |url-status=live }}</ref> दुसऱ्या भागाचे उर्वरित चित्रीकरण जानेवारी आणि फेब्रुवारी २०२६ मध्ये देखील करण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=1 February 2026 |title='Dhurandhar 2 The Revenge': Sanjay Dutt and Arjun Rampal SPOTTED filming in Mumbai ahead of sequel release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-sanjay-dutt-and-arjun-rampal-spotted-filming-in-mumbai-ahead-of-sequel-release/articleshow/127831461.cms |website=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |access-date=5 February 2026 |title=Exclusive: Yami Gautam Joins Aditya Dhar's Dhurandhar 2, Wraps Up Shoot |url=https://www.ndtv.com/entertainment/exclusive-yami-gautam-joins-aditya-dhars-dhurandhar-2-wraps-up-shoot-10951533 |website=NDTV}}</ref><ref>{{cite web |access-date=3 February 2026 |title=BREAKING: Mumbai Police files FIR against Dhurandhar The Revenge location manager for flying drone in high security Fort area of South Mumbai without permission |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-mumbai-police-files-fir-dhurandhar-revenge-location-manager-flying-drone-high-security-fort-area-south-mumbai-without-permission |website=Bollywood Hungama}}</ref> 9egsorhojec0a2gmzx1jnrfgdudwl2k 2677489 2677488 2026-04-04T11:44:23Z संतोष गोरे 135680 /* निर्मिती */ 2677489 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील[[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण ]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच बॅक-टू-बॅक शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे. == कथानक == कथेचा नायक जस्कीरत सिंग रंगी (रणवीर सिंग) हा भारतीय सैन्याच्या 'पंजाब रेजिमेंट'चा एक धाडसी जवान असतो. एका अत्यंत गोपनीय मिशनसाठी तो आपले नाव बदलून 'हमजा अली मजारी' या ओळखीने पाकिस्तानात प्रवेश करतो. तिथे तो केवळ एक हेर म्हणून राहत नाही, तर तिथल्या व्यवस्थेत इतका मिसळून जातो की तो पाकिस्तानी राजकारणी जमील जमाली (राकेश बेदी) यांच्या मुलीशी, यलिनाशी (सारा अर्जुन) लग्न करतो. चित्रपटाचा मोठा भाग कराचीतील 'लायारी' भागात घडतो. तिथे हमजा आपला हँडलर मोहम्मद आलम (गौरव गेरा) याच्या मदतीने अंडरवर्ल्ड आणि दहशतवादी कारवायांची माहिती गोळा करतो. यामध्ये त्याला स्थानिक गुंड उझैर बलोच आणि पोलीस अधिकारी चौधरी अस्लम (संजय दत्त) यांच्याशी सामना करावा लागतो. जेव्हा भारतावर होणाऱ्या दहशतवादी हल्ल्यांचे (उदा. २६/११ चा संदर्भ) धागेदोरे आयएसआय (ISI) अधिकारी मेजर इक्बाल (अर्जुन रामपाल) आणि 'बडे साहब' म्हणजेच दाऊद इब्राहिमपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा भारतीय गुप्तचर संस्था (IB) या नेटवर्कला उद्ध्वस्त करण्याचा निर्णय घेते. क्लायमॅक्स: जस्कीरत ऊर्फ हमजाला आपली खरी ओळख, आपले कुटुंब आणि देशाचे कर्तव्य यांच्यात समतोल राखताना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. आपल्या देशाचा अपमान करणाऱ्या आणि सीमेपलीकडून कारवाया करणाऱ्या शत्रूंचा शोध घेऊन त्यांचा खात्मा करणे, हा या चित्रपटाचा मुख्य गाभा आहे. थोडक्यात, हा चित्रपट एका भारतीय सैनिकाच्या बलिदानाची, त्याच्या छुप्या मिशनची आणि शत्रूच्या घरात शिरून घेतलेल्या सूडाची चित्तथरारक कथा आहे. यात अजित डोवाल आणि अस्लम खान यांसारख्या खऱ्या पात्रांवर आधारित व्यक्तिरेखा असल्याने कथेला वास्तववादी जोड मिळाली आहे. == कलाकार == * [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत * [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[इलियास काश्मिरी]] आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे) * [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (लायारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत * [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अजित डोवाल]] यांच्यावर आधारित आहे) * [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत * [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत * [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (लायारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत * [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत * [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * विमल ओबेरॉय - शिरानी ([[बलुचिस्तान मुक्तिसेना|बलोचिस्तान युनायटेड फोर्स]]चा नेता) च्या भूमिकेत * दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत * [[राज झुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत * उदयबीर संधू - गुरबाझ "पिंडा" सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू "रिंडा" वर आधारित आहे) * मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत * मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत * गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत * आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे) * सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अतिक अहमद]]वर आधारित आहे) * राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे) * अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत * अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत * विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत * फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत * संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत * राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत * सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत * [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत * उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत * परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत * भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत * विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत * विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत * अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग "सनी डीव्हीडी" च्या भूमिकेत * मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[नवाझ शरीफ]] यांच्यावर आधारित आहे) * संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[आसिफ अली झरदारी]] यांच्यावर आधारित आहे) * हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत * [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका) * [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार) == निर्मिती == हा उत्तरभाग 'धुरंधर' या चित्रपटाचा अंतिम भाग म्हणून विकसित करण्यात आला. सुरुवातीला एकाच चित्रपटाची निर्मिती करण्यात येणार होती. परंतु पूर्ण कथानकासाठी हा चित्रपट दोन भागांत प्रदर्शित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=19 November 2025 |title=INSIDE SCOOP: The REAL REASON why Aditya Dhar is releasing Ranveer Singh's Dhurandhar in two parts |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119172110/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |url-status=live }}</ref> या दोन्ही भागांचे चित्रीकरण एकाच वेळी सलगपणे करण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=20 November 2025 |title='Dhurandhar': Here's the REAL REASON why Aditya Dhar split Ranveer Singh's film into two parts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |work=The Times of India |archive-date=6 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206102647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |url-status=live }}</ref> मुळात एकच चित्रपट प्रदर्शित करण्याचा मानस होता, परंतु चित्रपटाचे फुटेज, व्याप्ती आणि कथेतील गुंतागुंत यामुळे उत्तर-निर्मिती प्रक्रियेदरम्यान निर्मात्यांनी चित्रपटाचे दोन भाग करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{cite web |access-date=20 November 2025 |title=Why Is Ranveer Singh's Dhurandhar Releasing In 2 Parts? Here's Why Aditya Dhar Took This Decision |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |work=News18 |archive-date=30 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251230132647/https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |access-date=4 December 2025 |title=Rakesh Bedi confirms Dhurandhar Part 2 is ready: 'It will release in a month or two' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |work=The Indian Express |archive-date=31 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231161850/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |url-status=live }}</ref> दोन्ही चित्रपटांचे मुख्य चित्रीकरण जुलै २०२४ ते ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान भारत आणि [[थायलंड]]मध्ये पार पडले.<ref>{{cite web |date=11 February 2025 |title=Ranveer Singh and Akshaye Khanna spotted shooting for Aditya Dhar's 'Dhurandhar' – Exclusive Pics |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211095815/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |archive-date=11 February 2025 |access-date=11 February 2025 |work=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 December 2025 |title=Dhurandhar Shooting Locations: Ranveer Singh and Aditya Dhar's Action Thriller Filmed Across Bangkok, Amritsar, Mumbai and Ladakh |url=https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |website=Times Now |archive-date=19 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219075859/https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |url-status=live }}</ref> दुसऱ्या भागाचे उर्वरित चित्रीकरण जानेवारी आणि फेब्रुवारी २०२६ मध्ये देखील करण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=1 February 2026 |title='Dhurandhar 2 The Revenge': Sanjay Dutt and Arjun Rampal SPOTTED filming in Mumbai ahead of sequel release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-sanjay-dutt-and-arjun-rampal-spotted-filming-in-mumbai-ahead-of-sequel-release/articleshow/127831461.cms |website=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |access-date=5 February 2026 |title=Exclusive: Yami Gautam Joins Aditya Dhar's Dhurandhar 2, Wraps Up Shoot |url=https://www.ndtv.com/entertainment/exclusive-yami-gautam-joins-aditya-dhars-dhurandhar-2-wraps-up-shoot-10951533 |website=NDTV}}</ref><ref>{{cite web |access-date=3 February 2026 |title=BREAKING: Mumbai Police files FIR against Dhurandhar The Revenge location manager for flying drone in high security Fort area of South Mumbai without permission |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-mumbai-police-files-fir-dhurandhar-revenge-location-manager-flying-drone-high-security-fort-area-south-mumbai-without-permission |website=Bollywood Hungama}}</ref> == प्रदर्शन == === चित्रपटगृह === 'धुरंधर: द रिव्हेंज' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र]] च्या मुहूर्तावर जगभरात प्रदर्शित झाला.<ref>{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=Dhurandhar hits theatres: Second part of Ranveer's film to release on this date |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |work=India Today |archive-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212080202/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=BREAKING: Dhurandhar ends with the promise of a sequel; to release on Eid, on March 19, 2026; clash with Toxic, Dhamaal 4 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=5 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205102203/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |url-status=live }}</ref> प्रेक्षकांच्या प्रचंड मागणीमुळे हा चित्रपट मूळ [[हिंदी भाषा|हिंदी]] व्यतिरिक्त [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] आणि [[कन्नड भाषा|कन्नड]] भाषांमध्येही प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=24 December 2025 |title=Dhurandhar 2 To Release In 5 , Ranveer Singh's Film Locks Eid Release |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/dhurandhar-2-to-release-in-5-languages-ranveer-singhs-film-locks-eid-release-ws-l-9790173.html |work=News18}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 December 2025 |title='Dhurandhar' storm goes Pan-India: Sequel to release on Eid 2026 in five languages following massive demand |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |access-date=25 December 2025 |website=[[The Deccan Herald]] |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224171931/https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |url-status=live }}</ref> चित्रपटातील तीव्र हिंसाचारामुळे [[केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळ|सेन्सॉर बोर्डाने (CBFC)]] याला 'A' (फक्त प्रौढांसाठी) प्रमाणपत्र दिले. काही हिंसक दृश्ये आणि शिवराळ भाषेवर कात्री लावल्यानंतर चित्रपटाचा अंतिम कालावधी २२९ मिनिटे निश्चित करण्यात आला.<ref name="CBFC"/><ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Dhurandhar 2 loses 6 minutes in India: Beheading, cement block attack & eye-smashing scenes trimmed. Full CBFC 21 edit list inside |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/dhurandhar-2-loses-6-minutes-in-india-beheading-cement-block-attack-eye-smashing-scenes-trimmed-full-cbfc-21-edit-list-inside/articleshow/129647867.cms |access-date=2026-03-19 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref> मात्र, परदेशातील प्रदर्शनांमध्ये हा चित्रपट २३५ मिनिटांचा असल्याचे सांगण्यात आले.<ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title='Dhurandhar: The Revenge': Ranveer Singh starrer faces CBFC cuts; violent scenes and runtime reduced ahead of release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=18 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318043338/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Choudhury |first=Anjali |date=March 17, 2026 |title=Dhurandhar 2 India Version Is 6 Minutes Shorter Than Overseas, 3 Hour 49 Minutes vs 3 Hour 55 Minutes |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhurandhar-2-india-version-is-6-minutes-shorter-than-overseas-3-hour-49-minutes-vs-3-hour-55-minutes-11229790 |website=[[NDTV]]}}</ref> सर्व भाषांमध्ये १८ मार्चच्या संध्याकाळी 'पेड प्रिव्ह्यू' शो आयोजित केले होते, परंतु तांत्रिक आणि सेन्सॉरशीपच्या समस्यांमुळे अनेक शो लांबणीवर पडले किंवा रद्द झाले, ज्याचा फटका प्रामुख्याने कन्नड आणि मल्याळम शोना बसला.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=EXCLUSIVE: Dhurandhar: The Revenge kicks off Hindi, Tamil & Telugu premieres on March 18; Malayalam & Kannada delayed due to censor issues |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-dhurandhar-the-revenge-hindi-tamil-telugu-begins-premieres-on-march-18-2026-while-malayalam-and-kannada-versions-get-delayed-due-to-censor-delay-1401588 |access-date=2026-03-19 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=6 March 2026 |title=BREAKING: Dhurandhar: The Revenge to have paid previews on March 18 from 5:00 pm onwards |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |website=Bollywood Hungama |archive-date=6 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260306162713/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Aditya Dhar issues apology as Dhurandhar 2: The Revenge premieres hit by delays, Kannada, Malayalam shows cancelled |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/aditya-dhar-issues-apology-as-dhurandhar-2-the-revenge-premieres-hit-by-delays-kannada-malayalam-shows-cancelled/articleshow/129660314.cms |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> मागील भागाप्रमाणेच, या चित्रपटावरही [[खाडी सहकार्य परिषद|गल्फ (GCC)]] देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.<ref name="k994"/><ref name="bollywoodhungama.com">{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === होम मीडिया === चित्रपटाचे प्रदर्शनानंतरचे डिजिटल स्ट्रीमिंग हक्क (ओटीटी हक्क) जियो हॉटस्टार ने १५० कोटी रुपयांना विकत घेतले. या मालिकेतील मागील चित्रपटाचे हक्क [[नेटफ्लिक्स]] कडे होते, मात्र यावेळेस जिओ हॉटस्टारने बाजी मारली.<ref>{{cite web |access-date=4 February 2026 |title=SCOOP: Dhurandhar 2 OTT rights EXPLODE to Rs. 150 cr; Ranveer Singh creates yet another RECORD as Jio Hotstar wins big! |url=https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/scoop-dhurandhar-2-ott-rights-explode-to-rs-150-cr-ranveer-singh-creates-yet-another-record-as-jio-hotstar-wins-big/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> soe8m5wqvehxbbkp2sz9z629twqgove 2677490 2677489 2026-04-04T11:47:23Z संतोष गोरे 135680 2677490 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील[[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण ]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच बॅक-टू-बॅक शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे. == कथानक == कथेचा नायक जस्कीरत सिंग रंगी (रणवीर सिंग) हा भारतीय सैन्याच्या 'पंजाब रेजिमेंट'चा एक धाडसी जवान असतो. एका अत्यंत गोपनीय मिशनसाठी तो आपले नाव बदलून 'हमजा अली मजारी' या ओळखीने पाकिस्तानात प्रवेश करतो. तिथे तो केवळ एक हेर म्हणून राहत नाही, तर तिथल्या व्यवस्थेत इतका मिसळून जातो की तो पाकिस्तानी राजकारणी जमील जमाली (राकेश बेदी) यांच्या मुलीशी, यलिनाशी (सारा अर्जुन) लग्न करतो. चित्रपटाचा मोठा भाग कराचीतील 'लायारी' भागात घडतो. तिथे हमजा आपला हँडलर मोहम्मद आलम (गौरव गेरा) याच्या मदतीने अंडरवर्ल्ड आणि दहशतवादी कारवायांची माहिती गोळा करतो. यामध्ये त्याला स्थानिक गुंड उझैर बलोच आणि पोलीस अधिकारी चौधरी अस्लम (संजय दत्त) यांच्याशी सामना करावा लागतो. जेव्हा भारतावर होणाऱ्या दहशतवादी हल्ल्यांचे (उदा. २६/११ चा संदर्भ) धागेदोरे आयएसआय (ISI) अधिकारी मेजर इक्बाल (अर्जुन रामपाल) आणि 'बडे साहब' म्हणजेच दाऊद इब्राहिमपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा भारतीय गुप्तचर संस्था (IB) या नेटवर्कला उद्ध्वस्त करण्याचा निर्णय घेते. क्लायमॅक्स: जस्कीरत ऊर्फ हमजाला आपली खरी ओळख, आपले कुटुंब आणि देशाचे कर्तव्य यांच्यात समतोल राखताना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. आपल्या देशाचा अपमान करणाऱ्या आणि सीमेपलीकडून कारवाया करणाऱ्या शत्रूंचा शोध घेऊन त्यांचा खात्मा करणे, हा या चित्रपटाचा मुख्य गाभा आहे. थोडक्यात, हा चित्रपट एका भारतीय सैनिकाच्या बलिदानाची, त्याच्या छुप्या मिशनची आणि शत्रूच्या घरात शिरून घेतलेल्या सूडाची चित्तथरारक कथा आहे. यात अजित डोवाल आणि अस्लम खान यांसारख्या खऱ्या पात्रांवर आधारित व्यक्तिरेखा असल्याने कथेला वास्तववादी जोड मिळाली आहे. == कलाकार == * [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत * [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[इलियास काश्मिरी]] आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे) * [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (लायारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत * [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अजित डोवाल]] यांच्यावर आधारित आहे) * [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत * [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत * [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (लायारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत * [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत * [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * विमल ओबेरॉय - शिरानी ([[बलुचिस्तान मुक्तिसेना|बलोचिस्तान युनायटेड फोर्स]]चा नेता) च्या भूमिकेत * दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत * [[राज झुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत * उदयबीर संधू - गुरबाझ "पिंडा" सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू "रिंडा" वर आधारित आहे) * मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत * मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत * गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत * आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे) * सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अतिक अहमद]]वर आधारित आहे) * राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे) * अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत * अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत * विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत * फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत * संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत * राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत * सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत * [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत * उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत * परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत * भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत * विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत * विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत * अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग "सनी डीव्हीडी" च्या भूमिकेत * मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[नवाझ शरीफ]] यांच्यावर आधारित आहे) * संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[आसिफ अली झरदारी]] यांच्यावर आधारित आहे) * हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत * [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका) * [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार) == निर्मिती == हा उत्तरभाग 'धुरंधर' या चित्रपटाचा अंतिम भाग म्हणून विकसित करण्यात आला. सुरुवातीला एकाच चित्रपटाची निर्मिती करण्यात येणार होती. परंतु पूर्ण कथानकासाठी हा चित्रपट दोन भागांत प्रदर्शित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=19 November 2025 |title=INSIDE SCOOP: The REAL REASON why Aditya Dhar is releasing Ranveer Singh's Dhurandhar in two parts |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119172110/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |url-status=live }}</ref> या दोन्ही भागांचे चित्रीकरण एकाच वेळी सलगपणे करण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=20 November 2025 |title='Dhurandhar': Here's the REAL REASON why Aditya Dhar split Ranveer Singh's film into two parts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |work=The Times of India |archive-date=6 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206102647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |url-status=live }}</ref> मुळात एकच चित्रपट प्रदर्शित करण्याचा मानस होता, परंतु चित्रपटाचे फुटेज, व्याप्ती आणि कथेतील गुंतागुंत यामुळे उत्तर-निर्मिती प्रक्रियेदरम्यान निर्मात्यांनी चित्रपटाचे दोन भाग करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{cite web |access-date=20 November 2025 |title=Why Is Ranveer Singh's Dhurandhar Releasing In 2 Parts? Here's Why Aditya Dhar Took This Decision |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |work=News18 |archive-date=30 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251230132647/https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |access-date=4 December 2025 |title=Rakesh Bedi confirms Dhurandhar Part 2 is ready: 'It will release in a month or two' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |work=The Indian Express |archive-date=31 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231161850/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |url-status=live }}</ref> दोन्ही चित्रपटांचे मुख्य चित्रीकरण जुलै २०२४ ते ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान भारत आणि [[थायलंड]]मध्ये पार पडले.<ref>{{cite web |date=11 February 2025 |title=Ranveer Singh and Akshaye Khanna spotted shooting for Aditya Dhar's 'Dhurandhar' – Exclusive Pics |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211095815/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |archive-date=11 February 2025 |access-date=11 February 2025 |work=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 December 2025 |title=Dhurandhar Shooting Locations: Ranveer Singh and Aditya Dhar's Action Thriller Filmed Across Bangkok, Amritsar, Mumbai and Ladakh |url=https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |website=Times Now |archive-date=19 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219075859/https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |url-status=live }}</ref> दुसऱ्या भागाचे उर्वरित चित्रीकरण जानेवारी आणि फेब्रुवारी २०२६ मध्ये देखील करण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=1 February 2026 |title='Dhurandhar 2 The Revenge': Sanjay Dutt and Arjun Rampal SPOTTED filming in Mumbai ahead of sequel release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-sanjay-dutt-and-arjun-rampal-spotted-filming-in-mumbai-ahead-of-sequel-release/articleshow/127831461.cms |website=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |access-date=5 February 2026 |title=Exclusive: Yami Gautam Joins Aditya Dhar's Dhurandhar 2, Wraps Up Shoot |url=https://www.ndtv.com/entertainment/exclusive-yami-gautam-joins-aditya-dhars-dhurandhar-2-wraps-up-shoot-10951533 |website=NDTV}}</ref><ref>{{cite web |access-date=3 February 2026 |title=BREAKING: Mumbai Police files FIR against Dhurandhar The Revenge location manager for flying drone in high security Fort area of South Mumbai without permission |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-mumbai-police-files-fir-dhurandhar-revenge-location-manager-flying-drone-high-security-fort-area-south-mumbai-without-permission |website=Bollywood Hungama}}</ref> == प्रदर्शन == === चित्रपटगृह === 'धुरंधर: द रिव्हेंज' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र]] च्या मुहूर्तावर जगभरात प्रदर्शित झाला.<ref>{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=Dhurandhar hits theatres: Second part of Ranveer's film to release on this date |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |work=India Today |archive-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212080202/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=BREAKING: Dhurandhar ends with the promise of a sequel; to release on Eid, on March 19, 2026; clash with Toxic, Dhamaal 4 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=5 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205102203/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |url-status=live }}</ref> प्रेक्षकांच्या प्रचंड मागणीमुळे हा चित्रपट मूळ [[हिंदी भाषा|हिंदी]] व्यतिरिक्त [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] आणि [[कन्नड भाषा|कन्नड]] भाषांमध्येही प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=24 December 2025 |title=Dhurandhar 2 To Release In 5 , Ranveer Singh's Film Locks Eid Release |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/dhurandhar-2-to-release-in-5-languages-ranveer-singhs-film-locks-eid-release-ws-l-9790173.html |work=News18}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 December 2025 |title='Dhurandhar' storm goes Pan-India: Sequel to release on Eid 2026 in five languages following massive demand |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |access-date=25 December 2025 |website=[[The Deccan Herald]] |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224171931/https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |url-status=live }}</ref> चित्रपटातील तीव्र हिंसाचारामुळे [[केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळ|सेन्सॉर बोर्डाने (CBFC)]] याला 'A' (फक्त प्रौढांसाठी) प्रमाणपत्र दिले. काही हिंसक दृश्ये आणि शिवराळ भाषेवर कात्री लावल्यानंतर चित्रपटाचा अंतिम कालावधी २२९ मिनिटे निश्चित करण्यात आला.<ref name="CBFC"/><ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Dhurandhar 2 loses 6 minutes in India: Beheading, cement block attack & eye-smashing scenes trimmed. Full CBFC 21 edit list inside |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/dhurandhar-2-loses-6-minutes-in-india-beheading-cement-block-attack-eye-smashing-scenes-trimmed-full-cbfc-21-edit-list-inside/articleshow/129647867.cms |access-date=2026-03-19 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref> मात्र, परदेशातील प्रदर्शनांमध्ये हा चित्रपट २३५ मिनिटांचा असल्याचे सांगण्यात आले.<ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title='Dhurandhar: The Revenge': Ranveer Singh starrer faces CBFC cuts; violent scenes and runtime reduced ahead of release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=18 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318043338/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Choudhury |first=Anjali |date=March 17, 2026 |title=Dhurandhar 2 India Version Is 6 Minutes Shorter Than Overseas, 3 Hour 49 Minutes vs 3 Hour 55 Minutes |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhurandhar-2-india-version-is-6-minutes-shorter-than-overseas-3-hour-49-minutes-vs-3-hour-55-minutes-11229790 |website=[[NDTV]]}}</ref> सर्व भाषांमध्ये १८ मार्चच्या संध्याकाळी 'पेड प्रिव्ह्यू' शो आयोजित केले होते, परंतु तांत्रिक आणि सेन्सॉरशीपच्या समस्यांमुळे अनेक शो लांबणीवर पडले किंवा रद्द झाले, ज्याचा फटका प्रामुख्याने कन्नड आणि मल्याळम शोना बसला.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=EXCLUSIVE: Dhurandhar: The Revenge kicks off Hindi, Tamil & Telugu premieres on March 18; Malayalam & Kannada delayed due to censor issues |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-dhurandhar-the-revenge-hindi-tamil-telugu-begins-premieres-on-march-18-2026-while-malayalam-and-kannada-versions-get-delayed-due-to-censor-delay-1401588 |access-date=2026-03-19 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=6 March 2026 |title=BREAKING: Dhurandhar: The Revenge to have paid previews on March 18 from 5:00 pm onwards |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |website=Bollywood Hungama |archive-date=6 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260306162713/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Aditya Dhar issues apology as Dhurandhar 2: The Revenge premieres hit by delays, Kannada, Malayalam shows cancelled |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/aditya-dhar-issues-apology-as-dhurandhar-2-the-revenge-premieres-hit-by-delays-kannada-malayalam-shows-cancelled/articleshow/129660314.cms |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> मागील भागाप्रमाणेच, या चित्रपटावरही [[खाडी सहकार्य परिषद|गल्फ (GCC)]] देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.<ref name="k994"/><ref name="bollywoodhungama.com">{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === होम मीडिया === चित्रपटाचे प्रदर्शनानंतरचे डिजिटल स्ट्रीमिंग हक्क (ओटीटी हक्क) जियो हॉटस्टार ने १५० कोटी रुपयांना विकत घेतले. या मालिकेतील मागील चित्रपटाचे हक्क [[नेटफ्लिक्स]] कडे होते, मात्र यावेळेस जिओ हॉटस्टारने बाजी मारली.<ref>{{cite web |access-date=4 February 2026 |title=SCOOP: Dhurandhar 2 OTT rights EXPLODE to Rs. 150 cr; Ranveer Singh creates yet another RECORD as Jio Hotstar wins big! |url=https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/scoop-dhurandhar-2-ott-rights-explode-to-rs-150-cr-ranveer-singh-creates-yet-another-record-as-jio-hotstar-wins-big/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> == बॉक्स ऑफिस (गल्ला) == अधिकृत प्रदर्शनाच्या आदल्या दिवशी निवडक चित्रपटगृहांमध्ये झालेल्या 'पेड प्रिव्ह्यू'मधून या चित्रपटाने ₹७५ कोटींची कमाई केली. कोणत्याही भारतीय चित्रपटासाठी ही आतापर्यंतची सर्वोच्च कमाई असून, याने ''[[स्त्री २]]'' (२०२४) आणि ''[[दे कॉल हिम ओजी]]'' (२०२५) चे पूर्वीचे विक्रम मोडीत काढले.<ref>{{Cite web |date=Mar 19, 2026 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection: Film mints ₹75 cr in previews, beats Baaghi 4 lifetime even before release |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-ranveer-singh-aditya-dhar-film-mints-75-crore-paid-previews-beats-baaghi-4-101773897042484.html |access-date=Mar 20, 2026 |website=Hindustan Times |language=en|last=Mathur|first=Abhimanyu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dhurandhar 2 collection: Ranveer Singh film opens at Rs 240 crore globally |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-2-day-1-collection-aditya-dhars-espionage-drama-opens-at-rs-240-crore-globally-3938515 |access-date=2026-03-20 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> प्रिव्ह्यूसह या चित्रपटाने जगभरात ₹१९६–२४० कोटींची सलामी दिली, जी कोणत्याही बॉलिवूड चित्रपटासाठीची सर्वोच्च सुरुवातीची कमाई आहे.<ref>{{Cite web |title=Dhurandhar 2 Emerges WORLDWIDE Day One Champion |url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9681 |access-date=2026-03-21 |website=[[Box Office India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=Mar 20, 2026 |title=All box office records Ranveer Singh, Aditya Dhar's Dhurandhar 2 broke on day 1 with earth-shattering ₹240 crore start |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/all-box-office-records-ranveer-singh-aditya-dhar-dhurandhar-2-broke-on-day-1-jawan-baahubali-pushpa-2-bollywood-101773995774153.html |access-date=March 20, 2026 |website=Hindustan Times |language=en|last=Mathur|first=Abhimanyu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260320190639/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/all-box-office-records-ranveer-singh-aditya-dhar-dhurandhar-2-broke-on-day-1-jawan-baahubali-pushpa-2-bollywood-101773995774153.html|archive-date=March 20, 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Palat |first=Lakshana N. |date=2026-03-20 |title=Dhurandhar 2 crosses Rs 2.4 billion worldwide, overtakes Baahubali 2 as biggest Indian opener ever |url=https://gulfnews.com/entertainment/dhurandhar-2-crosses-rs-24-billion-worldwide-overtakes-baahubali-2-as-biggest-indian-opener-ever-1.500480785 |access-date=2026-03-20 |website=[[Gulf News]] |language=en}}</ref> पहिल्या आठवड्याच्या अखेरीस (opening weekend), चित्रपटाने जगभरात ₹७५९.९१ कोटी कमावले, ज्यामध्ये परदेशातील कमाई सुमारे ₹२०९.६० कोटी होती.<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=GLOBAL DOMINATION: Dhurandhar The Revenge storms the world box office with Rs. 759.91 crore worldwide gross; Ranveer Singh crowned 'King Of The World' |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/global-domination-dhurandhar-revenge-storms-world-box-office-rs-759-91-crore-worldwide-gross-ranveer-singh-crowned-king-world/ |access-date=2026-03-24 |website=Bollywood Hungama |language=en |archive-date=24 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260324133658/https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/global-domination-dhurandhar-revenge-storms-world-box-office-rs-759-91-crore-worldwide-gross-ranveer-singh-crowned-king-world/ |url-status=live }}</ref> 'धुरंधर: द रिव्हेंज'ने पहिल्याच आठवड्यात जगभरात ₹१,००६ कोटींचा टप्पा ओलांडला. यामुळे [[एस. एस. राजामौली]] यांच्यानंतर सलग दोन चित्रपट [[१००० कोटी क्लब|₹१,००० कोटींच्या क्लबमध्ये]] नेणारे आदित्य धर हे दुसरे भारतीय दिग्दर्शक ठरले.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> चित्रपटाने ९ दिवसांत [[परदेशातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या भारतीय चित्रपटांची यादी|उत्तर अमेरिकेत]] २०.८० दशलक्ष डॉलर्सची कमाई केली,<ref>{{Cite news |title='Dhurandhar 2' Box Office Collection Day 11: Ranveer Singh film surpasses lifetime collection of first part, becomes 4th biggest Indian film of all time |url=https://www.firstpost.com/entertainment/dhurandhar-2-box-office-collection-day-11-ranveer-singh-film-surpasses-lifetime-collection-of-first-part-becomes-4th-biggest-indian-film-of-all-time-13994486.html |access-date=2026-03-30 |work=Firstpost}}</ref> आणि ''[[बाहुबली २: द कन्क्लूजन]]''चा २०.७८ दशलक्ष डॉलर्सचा त्या प्रदेशातील आजीवन (lifetime) विक्रम मोडला.<ref>{{Cite web |date=2026-03-29 |title=Baahubali Producer Reacts as Dhurandhar Shatters Long-standing Record |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/baahubali-producer-reacts-as-dhurandhar-shatters-long-standing-record-1947044 |access-date=2026-03-29 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-29 |title=Dhurandhar The Revenge Box Office: Surpasses Baahubali: The Conclusion in North America |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/dhurandhar-revenge-box-office-surpasses-baahubali-conclusion-north-america/ |access-date=2026-03-29 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> अवघ्या ११ दिवसांत जगभरात ₹१,३६५ कोटी कमावून या चित्रपटाने पहिल्या भागाच्या एकूण कमाईला मागे टाकले.<ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2026-03-30 |title=Ranveer Singh’s ‘Dhurandhar: The Revenge’ Tops $147 Million Globally, Becomes Highest-Grossing Indian Film in North America Surpassing ‘Baahubali 2’ |url=https://variety.com/2026/film/box-office/ranveer-singh-dhurandhar-the-revenge-147-million-baahubali-2-1236702346/ |access-date=2026-03-30 |website=Variety |language=en-US}}</ref> तसेच तो [[ऑस्ट्रेलिया]]मध्ये सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट ठरला.<ref>{{cite web |access-date=30 March 2026 |title=Dhurandhar The Revenge becomes the Highest-Grossing Indian film of all time in Australia |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/dhurandhar-revenge-becomes-highest-grossing-indian-film-time-australia/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> दुसऱ्या आठवड्याच्या अखेरीस चित्रपटाची जागतिक कमाई ₹१,४३५ कोटींवर पोहोचली आणि प्रदर्शनाच्या दुसऱ्याच आठवड्यात याने ₹१,५०० कोटींचा टप्पा पार केला.<ref>{{Cite web |date=2026-04-01 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 13: Ranveer Singh film becomes 1st from Bollywood to cross ₹1400 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-13-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1st-from-bollywood-1400-crore-101775012657428.html |access-date=2026-04-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dhurandhar 2 box office collection: Ranveer Singh's film crosses Rs 1500 crore worldwide, inches closer to Rs 1000 crore net in India |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/dhurandhar-2-box-office-collection-ranveer-singh-s-film-crosses-rs-1500-crore-worldwide-inches-closer-to-rs-1000-crore-net-in-india-article-13878949.html |access-date=2026-04-03 |website=Moneycontrol}}</ref> pk5umitc1y9jzdzklf8wo1a4knzlwp0 2677491 2677490 2026-04-04T11:51:46Z संतोष गोरे 135680 /* बॉक्स ऑफिस (गल्ला) */ 2677491 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील[[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण ]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच बॅक-टू-बॅक शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे. == कथानक == कथेचा नायक जस्कीरत सिंग रंगी (रणवीर सिंग) हा भारतीय सैन्याच्या 'पंजाब रेजिमेंट'चा एक धाडसी जवान असतो. एका अत्यंत गोपनीय मिशनसाठी तो आपले नाव बदलून 'हमजा अली मजारी' या ओळखीने पाकिस्तानात प्रवेश करतो. तिथे तो केवळ एक हेर म्हणून राहत नाही, तर तिथल्या व्यवस्थेत इतका मिसळून जातो की तो पाकिस्तानी राजकारणी जमील जमाली (राकेश बेदी) यांच्या मुलीशी, यलिनाशी (सारा अर्जुन) लग्न करतो. चित्रपटाचा मोठा भाग कराचीतील 'लायारी' भागात घडतो. तिथे हमजा आपला हँडलर मोहम्मद आलम (गौरव गेरा) याच्या मदतीने अंडरवर्ल्ड आणि दहशतवादी कारवायांची माहिती गोळा करतो. यामध्ये त्याला स्थानिक गुंड उझैर बलोच आणि पोलीस अधिकारी चौधरी अस्लम (संजय दत्त) यांच्याशी सामना करावा लागतो. जेव्हा भारतावर होणाऱ्या दहशतवादी हल्ल्यांचे (उदा. २६/११ चा संदर्भ) धागेदोरे आयएसआय (ISI) अधिकारी मेजर इक्बाल (अर्जुन रामपाल) आणि 'बडे साहब' म्हणजेच दाऊद इब्राहिमपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा भारतीय गुप्तचर संस्था (IB) या नेटवर्कला उद्ध्वस्त करण्याचा निर्णय घेते. क्लायमॅक्स: जस्कीरत ऊर्फ हमजाला आपली खरी ओळख, आपले कुटुंब आणि देशाचे कर्तव्य यांच्यात समतोल राखताना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. आपल्या देशाचा अपमान करणाऱ्या आणि सीमेपलीकडून कारवाया करणाऱ्या शत्रूंचा शोध घेऊन त्यांचा खात्मा करणे, हा या चित्रपटाचा मुख्य गाभा आहे. थोडक्यात, हा चित्रपट एका भारतीय सैनिकाच्या बलिदानाची, त्याच्या छुप्या मिशनची आणि शत्रूच्या घरात शिरून घेतलेल्या सूडाची चित्तथरारक कथा आहे. यात अजित डोवाल आणि अस्लम खान यांसारख्या खऱ्या पात्रांवर आधारित व्यक्तिरेखा असल्याने कथेला वास्तववादी जोड मिळाली आहे. == कलाकार == * [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत * [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[इलियास काश्मिरी]] आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे) * [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (लायारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत * [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अजित डोवाल]] यांच्यावर आधारित आहे) * [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत * [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत * [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (लायारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत * [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत * [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * विमल ओबेरॉय - शिरानी ([[बलुचिस्तान मुक्तिसेना|बलोचिस्तान युनायटेड फोर्स]]चा नेता) च्या भूमिकेत * दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत * [[राज झुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत * उदयबीर संधू - गुरबाझ "पिंडा" सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू "रिंडा" वर आधारित आहे) * मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत * मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत * गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत * आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे) * सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अतिक अहमद]]वर आधारित आहे) * राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे) * अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत * अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत * विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत * फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत * संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत * राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत * सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत * [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत * उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत * परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत * भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत * विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत * विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत * अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग "सनी डीव्हीडी" च्या भूमिकेत * मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[नवाझ शरीफ]] यांच्यावर आधारित आहे) * संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[आसिफ अली झरदारी]] यांच्यावर आधारित आहे) * हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत * [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका) * [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार) == निर्मिती == हा उत्तरभाग 'धुरंधर' या चित्रपटाचा अंतिम भाग म्हणून विकसित करण्यात आला. सुरुवातीला एकाच चित्रपटाची निर्मिती करण्यात येणार होती. परंतु पूर्ण कथानकासाठी हा चित्रपट दोन भागांत प्रदर्शित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=19 November 2025 |title=INSIDE SCOOP: The REAL REASON why Aditya Dhar is releasing Ranveer Singh's Dhurandhar in two parts |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119172110/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |url-status=live }}</ref> या दोन्ही भागांचे चित्रीकरण एकाच वेळी सलगपणे करण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=20 November 2025 |title='Dhurandhar': Here's the REAL REASON why Aditya Dhar split Ranveer Singh's film into two parts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |work=The Times of India |archive-date=6 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206102647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |url-status=live }}</ref> मुळात एकच चित्रपट प्रदर्शित करण्याचा मानस होता, परंतु चित्रपटाचे फुटेज, व्याप्ती आणि कथेतील गुंतागुंत यामुळे उत्तर-निर्मिती प्रक्रियेदरम्यान निर्मात्यांनी चित्रपटाचे दोन भाग करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{cite web |access-date=20 November 2025 |title=Why Is Ranveer Singh's Dhurandhar Releasing In 2 Parts? Here's Why Aditya Dhar Took This Decision |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |work=News18 |archive-date=30 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251230132647/https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |access-date=4 December 2025 |title=Rakesh Bedi confirms Dhurandhar Part 2 is ready: 'It will release in a month or two' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |work=The Indian Express |archive-date=31 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231161850/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |url-status=live }}</ref> दोन्ही चित्रपटांचे मुख्य चित्रीकरण जुलै २०२४ ते ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान भारत आणि [[थायलंड]]मध्ये पार पडले.<ref>{{cite web |date=11 February 2025 |title=Ranveer Singh and Akshaye Khanna spotted shooting for Aditya Dhar's 'Dhurandhar' – Exclusive Pics |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211095815/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |archive-date=11 February 2025 |access-date=11 February 2025 |work=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 December 2025 |title=Dhurandhar Shooting Locations: Ranveer Singh and Aditya Dhar's Action Thriller Filmed Across Bangkok, Amritsar, Mumbai and Ladakh |url=https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |website=Times Now |archive-date=19 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219075859/https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |url-status=live }}</ref> दुसऱ्या भागाचे उर्वरित चित्रीकरण जानेवारी आणि फेब्रुवारी २०२६ मध्ये देखील करण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=1 February 2026 |title='Dhurandhar 2 The Revenge': Sanjay Dutt and Arjun Rampal SPOTTED filming in Mumbai ahead of sequel release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-sanjay-dutt-and-arjun-rampal-spotted-filming-in-mumbai-ahead-of-sequel-release/articleshow/127831461.cms |website=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |access-date=5 February 2026 |title=Exclusive: Yami Gautam Joins Aditya Dhar's Dhurandhar 2, Wraps Up Shoot |url=https://www.ndtv.com/entertainment/exclusive-yami-gautam-joins-aditya-dhars-dhurandhar-2-wraps-up-shoot-10951533 |website=NDTV}}</ref><ref>{{cite web |access-date=3 February 2026 |title=BREAKING: Mumbai Police files FIR against Dhurandhar The Revenge location manager for flying drone in high security Fort area of South Mumbai without permission |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-mumbai-police-files-fir-dhurandhar-revenge-location-manager-flying-drone-high-security-fort-area-south-mumbai-without-permission |website=Bollywood Hungama}}</ref> == प्रदर्शन == === चित्रपटगृह === 'धुरंधर: द रिव्हेंज' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र]] च्या मुहूर्तावर जगभरात प्रदर्शित झाला.<ref>{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=Dhurandhar hits theatres: Second part of Ranveer's film to release on this date |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |work=India Today |archive-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212080202/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=BREAKING: Dhurandhar ends with the promise of a sequel; to release on Eid, on March 19, 2026; clash with Toxic, Dhamaal 4 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=5 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205102203/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |url-status=live }}</ref> प्रेक्षकांच्या प्रचंड मागणीमुळे हा चित्रपट मूळ [[हिंदी भाषा|हिंदी]] व्यतिरिक्त [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] आणि [[कन्नड भाषा|कन्नड]] भाषांमध्येही प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=24 December 2025 |title=Dhurandhar 2 To Release In 5 , Ranveer Singh's Film Locks Eid Release |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/dhurandhar-2-to-release-in-5-languages-ranveer-singhs-film-locks-eid-release-ws-l-9790173.html |work=News18}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 December 2025 |title='Dhurandhar' storm goes Pan-India: Sequel to release on Eid 2026 in five languages following massive demand |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |access-date=25 December 2025 |website=[[The Deccan Herald]] |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224171931/https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |url-status=live }}</ref> चित्रपटातील तीव्र हिंसाचारामुळे [[केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळ|सेन्सॉर बोर्डाने (CBFC)]] याला 'A' (फक्त प्रौढांसाठी) प्रमाणपत्र दिले. काही हिंसक दृश्ये आणि शिवराळ भाषेवर कात्री लावल्यानंतर चित्रपटाचा अंतिम कालावधी २२९ मिनिटे निश्चित करण्यात आला.<ref name="CBFC"/><ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Dhurandhar 2 loses 6 minutes in India: Beheading, cement block attack & eye-smashing scenes trimmed. Full CBFC 21 edit list inside |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/dhurandhar-2-loses-6-minutes-in-india-beheading-cement-block-attack-eye-smashing-scenes-trimmed-full-cbfc-21-edit-list-inside/articleshow/129647867.cms |access-date=2026-03-19 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref> मात्र, परदेशातील प्रदर्शनांमध्ये हा चित्रपट २३५ मिनिटांचा असल्याचे सांगण्यात आले.<ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title='Dhurandhar: The Revenge': Ranveer Singh starrer faces CBFC cuts; violent scenes and runtime reduced ahead of release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=18 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318043338/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Choudhury |first=Anjali |date=March 17, 2026 |title=Dhurandhar 2 India Version Is 6 Minutes Shorter Than Overseas, 3 Hour 49 Minutes vs 3 Hour 55 Minutes |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhurandhar-2-india-version-is-6-minutes-shorter-than-overseas-3-hour-49-minutes-vs-3-hour-55-minutes-11229790 |website=[[NDTV]]}}</ref> सर्व भाषांमध्ये १८ मार्चच्या संध्याकाळी 'पेड प्रिव्ह्यू' शो आयोजित केले होते, परंतु तांत्रिक आणि सेन्सॉरशीपच्या समस्यांमुळे अनेक शो लांबणीवर पडले किंवा रद्द झाले, ज्याचा फटका प्रामुख्याने कन्नड आणि मल्याळम शोना बसला.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=EXCLUSIVE: Dhurandhar: The Revenge kicks off Hindi, Tamil & Telugu premieres on March 18; Malayalam & Kannada delayed due to censor issues |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-dhurandhar-the-revenge-hindi-tamil-telugu-begins-premieres-on-march-18-2026-while-malayalam-and-kannada-versions-get-delayed-due-to-censor-delay-1401588 |access-date=2026-03-19 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=6 March 2026 |title=BREAKING: Dhurandhar: The Revenge to have paid previews on March 18 from 5:00 pm onwards |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |website=Bollywood Hungama |archive-date=6 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260306162713/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Aditya Dhar issues apology as Dhurandhar 2: The Revenge premieres hit by delays, Kannada, Malayalam shows cancelled |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/aditya-dhar-issues-apology-as-dhurandhar-2-the-revenge-premieres-hit-by-delays-kannada-malayalam-shows-cancelled/articleshow/129660314.cms |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> मागील भागाप्रमाणेच, या चित्रपटावरही [[खाडी सहकार्य परिषद|गल्फ (GCC)]] देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.<ref name="k994"/><ref name="bollywoodhungama.com">{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === होम मीडिया === चित्रपटाचे प्रदर्शनानंतरचे डिजिटल स्ट्रीमिंग हक्क (ओटीटी हक्क) जियो हॉटस्टार ने १५० कोटी रुपयांना विकत घेतले. या मालिकेतील मागील चित्रपटाचे हक्क [[नेटफ्लिक्स]] कडे होते, मात्र यावेळेस जिओ हॉटस्टारने बाजी मारली.<ref>{{cite web |access-date=4 February 2026 |title=SCOOP: Dhurandhar 2 OTT rights EXPLODE to Rs. 150 cr; Ranveer Singh creates yet another RECORD as Jio Hotstar wins big! |url=https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/scoop-dhurandhar-2-ott-rights-explode-to-rs-150-cr-ranveer-singh-creates-yet-another-record-as-jio-hotstar-wins-big/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> == बॉक्स ऑफिस (गल्ला) == अधिकृत प्रदर्शनाच्या आदल्या दिवशी निवडक चित्रपटगृहांमध्ये झालेल्या 'पेड प्रिव्ह्यू'मधून या चित्रपटाने ₹७५ कोटींची कमाई केली. कोणत्याही भारतीय चित्रपटासाठी ही आतापर्यंतची सर्वोच्च कमाई असून, याने ''स्त्री २'' (२०२४) आणि ''दे कॉल हिम ओजी'' (२०२५) चे पूर्वीचे विक्रम मोडीत काढले.<ref>{{Cite web |date=Mar 19, 2026 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection: Film mints ₹75 cr in previews, beats Baaghi 4 lifetime even before release |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-ranveer-singh-aditya-dhar-film-mints-75-crore-paid-previews-beats-baaghi-4-101773897042484.html |access-date=Mar 20, 2026 |website=Hindustan Times |language=en|last=Mathur|first=Abhimanyu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dhurandhar 2 collection: Ranveer Singh film opens at Rs 240 crore globally |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-2-day-1-collection-aditya-dhars-espionage-drama-opens-at-rs-240-crore-globally-3938515 |access-date=2026-03-20 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> प्रिव्ह्यूसह या चित्रपटाने जगभरात ₹१९६–२४० कोटींची सलामी दिली, जी कोणत्याही बॉलिवूड चित्रपटासाठीची सर्वोच्च सुरुवातीची कमाई आहे.<ref>{{Cite web |title=Dhurandhar 2 Emerges WORLDWIDE Day One Champion |url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9681 |access-date=2026-03-21 |website=[[Box Office India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=Mar 20, 2026 |title=All box office records Ranveer Singh, Aditya Dhar's Dhurandhar 2 broke on day 1 with earth-shattering ₹240 crore start |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/all-box-office-records-ranveer-singh-aditya-dhar-dhurandhar-2-broke-on-day-1-jawan-baahubali-pushpa-2-bollywood-101773995774153.html |access-date=March 20, 2026 |website=Hindustan Times |language=en|last=Mathur|first=Abhimanyu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260320190639/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/all-box-office-records-ranveer-singh-aditya-dhar-dhurandhar-2-broke-on-day-1-jawan-baahubali-pushpa-2-bollywood-101773995774153.html|archive-date=March 20, 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Palat |first=Lakshana N. |date=2026-03-20 |title=Dhurandhar 2 crosses Rs 2.4 billion worldwide, overtakes Baahubali 2 as biggest Indian opener ever |url=https://gulfnews.com/entertainment/dhurandhar-2-crosses-rs-24-billion-worldwide-overtakes-baahubali-2-as-biggest-indian-opener-ever-1.500480785 |access-date=2026-03-20 |website=[[Gulf News]] |language=en}}</ref> पहिल्या आठवड्याच्या अखेरीस , चित्रपटाने जगभरात ₹७५९.९१ कोटी कमावले, ज्यामध्ये परदेशातील कमाई सुमारे ₹२०९.६० कोटी होती.<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=GLOBAL DOMINATION: Dhurandhar The Revenge storms the world box office with Rs. 759.91 crore worldwide gross; Ranveer Singh crowned 'King Of The World' |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/global-domination-dhurandhar-revenge-storms-world-box-office-rs-759-91-crore-worldwide-gross-ranveer-singh-crowned-king-world/ |access-date=2026-03-24 |website=Bollywood Hungama |language=en |archive-date=24 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260324133658/https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/global-domination-dhurandhar-revenge-storms-world-box-office-rs-759-91-crore-worldwide-gross-ranveer-singh-crowned-king-world/ |url-status=live }}</ref> 'धुरंधर: द रिव्हेंज'ने पहिल्याच आठवड्यात जगभरात ₹१,००६ कोटींचा टप्पा ओलांडला. यामुळे [[एस.एस. राजामौली]] यांच्यानंतर सलग दोन चित्रपट ₹१,००० कोटींच्या क्लबमध्ये नेणारे आदित्य धर हे दुसरे भारतीय दिग्दर्शक ठरले.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> चित्रपटाने ९ दिवसांत उत्तर अमेरिकेत २०.८० दशलक्ष डॉलर्सची कमाई केली,<ref>{{Cite news |title='Dhurandhar 2' Box Office Collection Day 11: Ranveer Singh film surpasses lifetime collection of first part, becomes 4th biggest Indian film of all time |url=https://www.firstpost.com/entertainment/dhurandhar-2-box-office-collection-day-11-ranveer-singh-film-surpasses-lifetime-collection-of-first-part-becomes-4th-biggest-indian-film-of-all-time-13994486.html |access-date=2026-03-30 |work=Firstpost}}</ref> आणि ''[[बाहुबली २: द कन्क्लुजन]]''चा २०.७८ दशलक्ष डॉलर्सचा त्या प्रदेशातील आजीवन विक्रम मोडला.<ref>{{Cite web |date=2026-03-29 |title=Baahubali Producer Reacts as Dhurandhar Shatters Long-standing Record |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/baahubali-producer-reacts-as-dhurandhar-shatters-long-standing-record-1947044 |access-date=2026-03-29 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-29 |title=Dhurandhar The Revenge Box Office: Surpasses Baahubali: The Conclusion in North America |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/dhurandhar-revenge-box-office-surpasses-baahubali-conclusion-north-america/ |access-date=2026-03-29 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> अवघ्या ११ दिवसांत जगभरात ₹१,३६५ कोटी कमावून या चित्रपटाने पहिल्या भागाच्या एकूण कमाईला मागे टाकले.<ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2026-03-30 |title=Ranveer Singh’s ‘Dhurandhar: The Revenge’ Tops $147 Million Globally, Becomes Highest-Grossing Indian Film in North America Surpassing ‘Baahubali 2’ |url=https://variety.com/2026/film/box-office/ranveer-singh-dhurandhar-the-revenge-147-million-baahubali-2-1236702346/ |access-date=2026-03-30 |website=Variety |language=en-US}}</ref> तसेच तो [[ऑस्ट्रेलिया]]मध्ये सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट ठरला.<ref>{{cite web |access-date=30 March 2026 |title=Dhurandhar The Revenge becomes the Highest-Grossing Indian film of all time in Australia |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/dhurandhar-revenge-becomes-highest-grossing-indian-film-time-australia/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> दुसऱ्या आठवड्याच्या अखेरीस चित्रपटाची जागतिक कमाई ₹१,४३५ कोटींवर पोहोचली आणि प्रदर्शनाच्या दुसऱ्याच आठवड्यात याने ₹१,५०० कोटींचा टप्पा पार केला.<ref>{{Cite web |date=2026-04-01 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 13: Ranveer Singh film becomes 1st from Bollywood to cross ₹1400 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-13-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1st-from-bollywood-1400-crore-101775012657428.html |access-date=2026-04-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dhurandhar 2 box office collection: Ranveer Singh's film crosses Rs 1500 crore worldwide, inches closer to Rs 1000 crore net in India |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/dhurandhar-2-box-office-collection-ranveer-singh-s-film-crosses-rs-1500-crore-worldwide-inches-closer-to-rs-1000-crore-net-in-india-article-13878949.html |access-date=2026-04-03 |website=Moneycontrol}}</ref> t4yrum11ilzb994f8glppvo0bk2e2lf 2677492 2677491 2026-04-04T11:55:52Z संतोष गोरे 135680 /* बॉक्स ऑफिस (गल्ला) */ 2677492 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''धुरंधर: द रिव्हेंज''' हा २०२६ मधील [[हिंदी]]-भाषेतील [[हेरपट]]-मारधाड चित्रपट चित्रपट आहे. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[आदित्य धर]] यांनी केले आहे. याची निर्मिती धर, लोकेश धर आणि [[ज्योती देशपांडे]] यांनी [[जिओ प्लॅटफॉर्म्स|जिओ स्टुडिओज]] आणि B62 स्टुडिओज अंतर्गत केली आहे. हा २०२५ च्या ''[[धुरंधर (चित्रपट) |धुरंधर]]'' चित्रपटाचा सिक्वेल आणि या द्वयी मालिकेतील शेवटचा भाग आहे. या चित्रपटात [[रणवीर सिंग]], [[अर्जुन रामपाल]], [[संजय दत्त]], [[आर. माधवन]], [[सारा अर्जुन]], [[राकेश बेदी]], [[गौरव गेरा]], [[दानिश पांडोर]] आणि [[मानव गोहिल]] यांच्या भूमिका असून, अनेक कलाकारांनी पहिल्या चित्रपटातील आपल्या भूमिका पुन्हा साकारल्या आहेत. हा चित्रपट एका अंडरकव्हर [[गुप्तचर विभाग|भारतीय गुप्तचर यंत्रणा]] एजंटचे अनुसरण करतो जो [[कराची]]मधील गुन्हेगारी सिंडिकेट आणि पाकिस्तानी राजकारणात आपली घुसखोरी सुरू ठेवतो आणि [[२६ नोव्हेंबर २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला|२६/११ च्या हल्ल्यांचा]] बदला घेताना मोठ्या आव्हानांचा सामना करतो. चित्रपटाची कथा [[दक्षिण आशिया]]तील अनेक वास्तविक भू-राजकीय घटना आणि संघर्षांना ढोबळमानाने एकत्र गुंफते, ज्यामध्ये [[ऑपरेशन लयारी]], [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ ची भारतीय सार्वत्रिक निवडणूक]] आणि २०१६ मधील[[भारताच्या चलनाचे विमुद्रीकरण ]] यांचा समावेश आहे. पहिल्या चित्रपटासोबतच बॅक-टू-बॅक शूट करण्यात आलेल्या या चित्रपटाचे [[चित्रीकरण|मुख्य चित्रीकरण]] जुलै २०२४ मध्ये [[बँकॉक]], [[थायलंड]] येथे सुरू झाले आणि ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पूर्ण झाले. चित्रीकरण [[पंजाब, भारत|पंजाब]], [[चंदिगढ]], [[महाराष्ट्र]], [[लडाख]], [[हिमाचल प्रदेश]] आणि थायलंडमध्ये झाले, जिथे काही ठिकाणांचा वापर [[पाकिस्तान]]-सेट सीक्वेन्ससाठी करण्यात आला. पहिल्या चित्रपटाप्रमाणेच शाश्वत सचदेव यांनी चित्रपटाचे संगीत दिग्दर्शन केले आहे. २२९ मिनिटांच्या 'रनटाइम'सह, हा आतापर्यंतचा 'आठवा सर्वात मोठा भारतीय चित्रपट आहे.<ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge Receives A Certificate With 3 hr 49 min Runtime |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/ranveer-singhs-dhurandhar-the-revenge-receives-a-certificate-with-3-hr-49-min-runtime-ws-l-9982965.html |website=News18}}</ref> ''धुरंधर: द रिव्हेंज'' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र|ईद]]च्या मुहूर्तावर जगभरातील चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपटाला उत्तम प्रतिसाद मिळाला, ज्यामध्ये कलाकारांचा अभिनय, कथा आणि संगीत यांचे कौतुक झाले, तर त्यातील हिंसाचार आणि कथित राष्ट्रवादी व कथित [[इस्लामोफोबिया]]वर टीका झाली. त्याच्या पूर्ववर्ती चित्रपटाप्रमाणेच, यावर सर्व [[गल्फ को-ऑपरेशन कौन्सिल]] (GCC) देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.{{efn|<ref name="k994">{{cite web | last=Mouli | first=Chandra | title=Pakistanis are watching Dhurandhar 2 despite ban, here's how | website=The Siasat Daily | date=2026-03-20 | url=https://www.siasat.com/dhurandhar-2-reaches-pakistan-despite-ban-videos-go-viral-3438346/amp/ | access-date=2026-03-26}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Hindustan Times-2026" /><ref name="w517" /><ref name="d500" /><ref name="p841">{{cite web | last=Awasthi | first=Pragati | title=International critics slam Ranveer Singh's Dhurandhar: The Revenge, call it 'sociopathic' | website=Wion | date=2026-03-25 | url=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | access-date=2026-03-26 | archive-date=26 March 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260326051157/https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/international-critics-slam-ranveer-singh-s-dhurandhar-the-revenge-call-it-sociopathic-1774427716170 | url-status=live }}</ref><ref name="b623"/><ref name="Maktoob"/>}} असे असूनही, चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर वेगाने यश मिळवले आणि एका आठवड्यात {{INR}}१००० कोटींहून अधिक कमाई केली.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> हा सध्याचा चौथा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट, जगभरात आणि देशांतर्गत सर्वाधिक कमाई करणारा दुसरा हिंदी चित्रपट, [[भारतातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांची यादी|भारतातील तिसरा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट]], २०२६ चा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट आणि २०२६ मधील एकूणच नववा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट आहे. == कथानक == कथेचा नायक जस्कीरत सिंग रंगी (रणवीर सिंग) हा भारतीय सैन्याच्या 'पंजाब रेजिमेंट'चा एक धाडसी जवान असतो. एका अत्यंत गोपनीय मिशनसाठी तो आपले नाव बदलून 'हमजा अली मजारी' या ओळखीने पाकिस्तानात प्रवेश करतो. तिथे तो केवळ एक हेर म्हणून राहत नाही, तर तिथल्या व्यवस्थेत इतका मिसळून जातो की तो पाकिस्तानी राजकारणी जमील जमाली (राकेश बेदी) यांच्या मुलीशी, यलिनाशी (सारा अर्जुन) लग्न करतो. चित्रपटाचा मोठा भाग कराचीतील 'लायारी' भागात घडतो. तिथे हमजा आपला हँडलर मोहम्मद आलम (गौरव गेरा) याच्या मदतीने अंडरवर्ल्ड आणि दहशतवादी कारवायांची माहिती गोळा करतो. यामध्ये त्याला स्थानिक गुंड उझैर बलोच आणि पोलीस अधिकारी चौधरी अस्लम (संजय दत्त) यांच्याशी सामना करावा लागतो. जेव्हा भारतावर होणाऱ्या दहशतवादी हल्ल्यांचे (उदा. २६/११ चा संदर्भ) धागेदोरे आयएसआय (ISI) अधिकारी मेजर इक्बाल (अर्जुन रामपाल) आणि 'बडे साहब' म्हणजेच दाऊद इब्राहिमपर्यंत पोहोचतात, तेव्हा भारतीय गुप्तचर संस्था (IB) या नेटवर्कला उद्ध्वस्त करण्याचा निर्णय घेते. क्लायमॅक्स: जस्कीरत ऊर्फ हमजाला आपली खरी ओळख, आपले कुटुंब आणि देशाचे कर्तव्य यांच्यात समतोल राखताना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागते. आपल्या देशाचा अपमान करणाऱ्या आणि सीमेपलीकडून कारवाया करणाऱ्या शत्रूंचा शोध घेऊन त्यांचा खात्मा करणे, हा या चित्रपटाचा मुख्य गाभा आहे. थोडक्यात, हा चित्रपट एका भारतीय सैनिकाच्या बलिदानाची, त्याच्या छुप्या मिशनची आणि शत्रूच्या घरात शिरून घेतलेल्या सूडाची चित्तथरारक कथा आहे. यात अजित डोवाल आणि अस्लम खान यांसारख्या खऱ्या पात्रांवर आधारित व्यक्तिरेखा असल्याने कथेला वास्तववादी जोड मिळाली आहे. == कलाकार == * [[रणवीर सिंग]] - हमजा अली मजारी / जस्कीरत सिंग रंगी (पंजाब रेजिमेंट) च्या भूमिकेत * [[अर्जुन रामपाल]] - मेजर इक्बाल (आयएसआय अधिकारी) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[इलियास काश्मिरी]] आणि मेजर इक्बाल यांच्यावर आधारित आहे) * [[संजय दत्त]] - एसएसपी चौधरी अस्लम (लायारी टास्क फोर्स, सिंध पोलीस) च्या भूमिकेत * [[आर. माधवन]] - अजय सन्याल (आयबी प्रमुख) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अजित डोवाल]] यांच्यावर आधारित आहे) * [[सारा अर्जुन]] - यलिना जमाली (हमजाची पत्नी) च्या भूमिकेत * [[राकेश बेदी]] - जमील जमाली (यलिनाचा पिता) च्या भूमिकेत. ते एक भारतीय हेर आणि पाकिस्तानी आवामी पार्टीचे (PAP) वरिष्ठ राजकारणी आहेत * [[गौरव गेरा]] - मोहम्मद आलम (लायारीतील एका ज्यूस सेंटरचा मालक आणि हमजाचा हँडलर) च्या भूमिकेत * [[मानव गोहिल]] - सुशांत बन्सल (आयबीचे उपसंचालक) च्या भूमिकेत * [[दानिश पांडोर]] - उझैर बलोच (बलोच टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * विमल ओबेरॉय - शिरानी ([[बलुचिस्तान मुक्तिसेना|बलोचिस्तान युनायटेड फोर्स]]चा नेता) च्या भूमिकेत * दानिश इक्बाल - [[दाऊद इब्राहिम]] / बडे साहबच्या भूमिकेत * [[राज झुत्शी]] - लेफ्टनंट जनरल शमशाद हसन (आयएसआयचे महासंचालक) च्या भूमिकेत * उदयबीर संधू - गुरबाझ "पिंडा" सिंगच्या भूमिकेत. (हे पात्र हरविंदर सिंग संधू "रिंडा" वर आधारित आहे) * मुस्तफा अहमद - रिझवान शाहच्या भूमिकेत * मधुरजीत सर्घी - प्रभनीत कौर रंगी (जस्कीरतची आई) च्या भूमिकेत * गितिका गंजू धर - शबनम जमाली (जमीलची पत्नी) च्या भूमिकेत * आदित्य उप्पल - एएसपी ओमर हैदरच्या भूमिकेत. (हे पात्र ओमर शाहिद हमीदवर आधारित आहे) * सलीम सिद्दीकी - आतिफ अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[अतिक अहमद]]वर आधारित आहे) * राम चंदर - अश्फाक अहमदच्या भूमिकेत. (हे पात्र खालिद अझीमवर आधारित आहे) * अश्विन धर - अर्शद पप्पू (पठाण टोळीचा नेता) च्या भूमिकेत * अभय अरोरा - यासिर अराफात (पप्पूचा धाकटा भाऊ) च्या भूमिकेत * अंकित सागर - जावेद खनानीच्या भूमिकेत * विनोद थरानी - आझम चीमाच्या भूमिकेत * फैज खान - साजिद मीरच्या भूमिकेत * संजय मेहता - अब्दुल भट्टोवीच्या भूमिकेत * राजेश डोग्रा - अब्दुल रहमान मक्कीच्या भूमिकेत * सुविंदर विकी - ब्रिगेडियर जहांगीर (इक्बालचे वडील) च्या भूमिकेत * [[सौम्या टंडन]] - उल्फत (रहमानची विधवा) च्या भूमिकेत * उमैर नवीद निर्बान - झयान (हमजा आणि यलिनाचा मुलगा) च्या भूमिकेत * परी पांढेर - जसलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * हितिका बाली - हरलीन कौर रंगीच्या भूमिकेत * आशिष दुग्गल - आमदार सुखविंदर सिंगच्या भूमिकेत * भाषा सुंबली - वकील वीणाच्या भूमिकेत * विजेंदर सिंग - अमरजित सिंगच्या भूमिकेत * विवेक सिन्हा - जहूर मिस्त्रीच्या भूमिकेत * अमनदीप सिंग - सुनप्रीत सिंग "सनी डीव्हीडी" च्या भूमिकेत * मशहूर अमरोही - नवाब शफीकच्या भूमिकेत. (हे पात्र [[नवाझ शरीफ]] यांच्यावर आधारित आहे) * संजय मेंदिरत्ता - आकिब अली झरवारी (पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष) च्या भूमिकेत. (हे पात्र [[आसिफ अली झरदारी]] यांच्यावर आधारित आहे) * हिमांशू गोखानी - डीजीपी संजय कुमार (उत्तर प्रदेश पोलीस) च्या भूमिकेत * [[अक्षय खन्ना]] - रहमान डकैतच्या भूमिकेत (शरीर प्रदर्शन/विशेष भूमिका) * [[यामी गौतम]] - शाझिया बानो (पाहुणी कलाकार) == निर्मिती == हा उत्तरभाग 'धुरंधर' या चित्रपटाचा अंतिम भाग म्हणून विकसित करण्यात आला. सुरुवातीला एकाच चित्रपटाची निर्मिती करण्यात येणार होती. परंतु पूर्ण कथानकासाठी हा चित्रपट दोन भागांत प्रदर्शित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=19 November 2025 |title=INSIDE SCOOP: The REAL REASON why Aditya Dhar is releasing Ranveer Singh's Dhurandhar in two parts |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119172110/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/inside-scoop-real-reason-aditya-dhar-releasing-ranveer-singhs-dhurandhar-two-parts/ |url-status=live }}</ref> या दोन्ही भागांचे चित्रीकरण एकाच वेळी सलगपणे करण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=20 November 2025 |title='Dhurandhar': Here's the REAL REASON why Aditya Dhar split Ranveer Singh's film into two parts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |work=The Times of India |archive-date=6 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206102647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-heres-the-real-reason-why-aditya-dhar-split-ranveer-singhs-film-into-two-parts/articleshow/125458076.cms |url-status=live }}</ref> मुळात एकच चित्रपट प्रदर्शित करण्याचा मानस होता, परंतु चित्रपटाचे फुटेज, व्याप्ती आणि कथेतील गुंतागुंत यामुळे उत्तर-निर्मिती प्रक्रियेदरम्यान निर्मात्यांनी चित्रपटाचे दोन भाग करण्याचा निर्णय घेतला.<ref>{{cite web |access-date=20 November 2025 |title=Why Is Ranveer Singh's Dhurandhar Releasing In 2 Parts? Here's Why Aditya Dhar Took This Decision |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |work=News18 |archive-date=30 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251230132647/https://www.news18.com/movies/bollywood/why-is-ranveer-singh-dhurandhar-releasing-in-2-parts-heres-why-aditya-dhar-took-this-decision-ws-l-9719512.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |access-date=4 December 2025 |title=Rakesh Bedi confirms Dhurandhar Part 2 is ready: 'It will release in a month or two' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |work=The Indian Express |archive-date=31 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231161850/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakesh-bedi-confirms-dhurandhar-part-2-is-ready-it-will-release-in-a-month-or-two-10401614/ |url-status=live }}</ref> दोन्ही चित्रपटांचे मुख्य चित्रीकरण जुलै २०२४ ते ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान भारत आणि [[थायलंड]]मध्ये पार पडले.<ref>{{cite web |date=11 February 2025 |title=Ranveer Singh and Akshaye Khanna spotted shooting for Aditya Dhar's 'Dhurandhar' – Exclusive Pics |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211095815/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-and-akshaye-khanna-spotted-shooting-for-aditya-dhars-dhurandhar-exclusive-pics/articleshow/118142712.cms |archive-date=11 February 2025 |access-date=11 February 2025 |work=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |access-date=17 December 2025 |title=Dhurandhar Shooting Locations: Ranveer Singh and Aditya Dhar's Action Thriller Filmed Across Bangkok, Amritsar, Mumbai and Ladakh |url=https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |website=Times Now |archive-date=19 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219075859/https://www.timesnownews.com/travel/dhurandhar-shooting-locations-ranveer-singh-and-aditya-dhar-action-thriller-filmed-across-bangkok-amritsar-mumbai-and-ladakh-article-153241174 |url-status=live }}</ref> दुसऱ्या भागाचे उर्वरित चित्रीकरण जानेवारी आणि फेब्रुवारी २०२६ मध्ये देखील करण्यात आले.<ref>{{cite web |access-date=1 February 2026 |title='Dhurandhar 2 The Revenge': Sanjay Dutt and Arjun Rampal SPOTTED filming in Mumbai ahead of sequel release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-sanjay-dutt-and-arjun-rampal-spotted-filming-in-mumbai-ahead-of-sequel-release/articleshow/127831461.cms |website=Times of India}}</ref><ref>{{cite web |access-date=5 February 2026 |title=Exclusive: Yami Gautam Joins Aditya Dhar's Dhurandhar 2, Wraps Up Shoot |url=https://www.ndtv.com/entertainment/exclusive-yami-gautam-joins-aditya-dhars-dhurandhar-2-wraps-up-shoot-10951533 |website=NDTV}}</ref><ref>{{cite web |access-date=3 February 2026 |title=BREAKING: Mumbai Police files FIR against Dhurandhar The Revenge location manager for flying drone in high security Fort area of South Mumbai without permission |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-mumbai-police-files-fir-dhurandhar-revenge-location-manager-flying-drone-high-security-fort-area-south-mumbai-without-permission |website=Bollywood Hungama}}</ref> == प्रदर्शन == === चित्रपटगृह === 'धुरंधर: द रिव्हेंज' १९ मार्च २०२६ रोजी [[गुढीपाडवा]], [[उगादी]] आणि [[ईद-उल-फित्र]] च्या मुहूर्तावर जगभरात प्रदर्शित झाला.<ref>{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=Dhurandhar hits theatres: Second part of Ranveer's film to release on this date |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |work=India Today |archive-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212080202/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/dhurandhar-part-two-film-release-date-ranveer-singh-aditya-dhar-sanjay-dutt-arjun-rampal-akshaye-khanna-r-madhavan-rakesh-bedi-2831185-2025-12-05 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |access-date=5 December 2025 |title=BREAKING: Dhurandhar ends with the promise of a sequel; to release on Eid, on March 19, 2026; clash with Toxic, Dhamaal 4 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |work=Bollywood Hungama |archive-date=5 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205102203/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-ends-promise-sequel-release-eid-march-19-2026-clash-toxic-dhamaal-4/ |url-status=live }}</ref> प्रेक्षकांच्या प्रचंड मागणीमुळे हा चित्रपट मूळ [[हिंदी भाषा|हिंदी]] व्यतिरिक्त [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] आणि [[कन्नड भाषा|कन्नड]] भाषांमध्येही प्रदर्शित करण्यात आला.<ref>{{cite web |access-date=24 December 2025 |title=Dhurandhar 2 To Release In 5 , Ranveer Singh's Film Locks Eid Release |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/dhurandhar-2-to-release-in-5-languages-ranveer-singhs-film-locks-eid-release-ws-l-9790173.html |work=News18}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 December 2025 |title='Dhurandhar' storm goes Pan-India: Sequel to release on Eid 2026 in five languages following massive demand |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |access-date=25 December 2025 |website=[[The Deccan Herald]] |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224171931/https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-storm-goes-pan-india-sequel-to-release-on-eid-2026-in-five-languages-following-massive-demand-3841596 |url-status=live }}</ref> चित्रपटातील तीव्र हिंसाचारामुळे [[केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळ|सेन्सॉर बोर्डाने (CBFC)]] याला 'A' (फक्त प्रौढांसाठी) प्रमाणपत्र दिले. काही हिंसक दृश्ये आणि शिवराळ भाषेवर कात्री लावल्यानंतर चित्रपटाचा अंतिम कालावधी २२९ मिनिटे निश्चित करण्यात आला.<ref name="CBFC"/><ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Dhurandhar 2 loses 6 minutes in India: Beheading, cement block attack & eye-smashing scenes trimmed. Full CBFC 21 edit list inside |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/dhurandhar-2-loses-6-minutes-in-india-beheading-cement-block-attack-eye-smashing-scenes-trimmed-full-cbfc-21-edit-list-inside/articleshow/129647867.cms |access-date=2026-03-19 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref> मात्र, परदेशातील प्रदर्शनांमध्ये हा चित्रपट २३५ मिनिटांचा असल्याचे सांगण्यात आले.<ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title='Dhurandhar: The Revenge': Ranveer Singh starrer faces CBFC cuts; violent scenes and runtime reduced ahead of release |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257 |archive-date=18 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260318043338/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dhurandhar-2-the-revenge-ranveer-singh-starrer-faces-cbfc-cuts-violent-scenes-and-runtime-reduced-ahead-of-release/articleshow/129641796.cms#:~:text=The%20version%20submitted%20to%20the,3%20hours%20and%2055%20minutes. |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Choudhury |first=Anjali |date=March 17, 2026 |title=Dhurandhar 2 India Version Is 6 Minutes Shorter Than Overseas, 3 Hour 49 Minutes vs 3 Hour 55 Minutes |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhurandhar-2-india-version-is-6-minutes-shorter-than-overseas-3-hour-49-minutes-vs-3-hour-55-minutes-11229790 |website=[[NDTV]]}}</ref> सर्व भाषांमध्ये १८ मार्चच्या संध्याकाळी 'पेड प्रिव्ह्यू' शो आयोजित केले होते, परंतु तांत्रिक आणि सेन्सॉरशीपच्या समस्यांमुळे अनेक शो लांबणीवर पडले किंवा रद्द झाले, ज्याचा फटका प्रामुख्याने कन्नड आणि मल्याळम शोना बसला.<ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=EXCLUSIVE: Dhurandhar: The Revenge kicks off Hindi, Tamil & Telugu premieres on March 18; Malayalam & Kannada delayed due to censor issues |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-dhurandhar-the-revenge-hindi-tamil-telugu-begins-premieres-on-march-18-2026-while-malayalam-and-kannada-versions-get-delayed-due-to-censor-delay-1401588 |access-date=2026-03-19 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=6 March 2026 |title=BREAKING: Dhurandhar: The Revenge to have paid previews on March 18 from 5:00 pm onwards |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |website=Bollywood Hungama |archive-date=6 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260306162713/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/breaking-dhurandhar-the-revenge-to-have-paid-previews-on-march-18-from-500-pm-onwards/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-03-18 |title=Aditya Dhar issues apology as Dhurandhar 2: The Revenge premieres hit by delays, Kannada, Malayalam shows cancelled |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/aditya-dhar-issues-apology-as-dhurandhar-2-the-revenge-premieres-hit-by-delays-kannada-malayalam-shows-cancelled/articleshow/129660314.cms |access-date=2026-03-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> मागील भागाप्रमाणेच, या चित्रपटावरही [[खाडी सहकार्य परिषद|गल्फ (GCC)]] देशांमध्ये बंदी घालण्यात आली.<ref name="k994"/><ref name="bollywoodhungama.com">{{cite web |access-date=17 March 2026 |title=Explained: How Dhurandhar part 1 and 2's UAE-GCC ban could cost as much as lifetime numbers of Ghajini, Stree, Gangubai Kathiawadi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/explained-dhurandhar-part-1-2s-uae-gcc-ban-cost-much-lifetime-numbers-ghajini-stree-gangubai-kathiawadi/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> === होम मीडिया === चित्रपटाचे प्रदर्शनानंतरचे डिजिटल स्ट्रीमिंग हक्क (ओटीटी हक्क) जियो हॉटस्टार ने १५० कोटी रुपयांना विकत घेतले. या मालिकेतील मागील चित्रपटाचे हक्क [[नेटफ्लिक्स]] कडे होते, मात्र यावेळेस जिओ हॉटस्टारने बाजी मारली.<ref>{{cite web |access-date=4 February 2026 |title=SCOOP: Dhurandhar 2 OTT rights EXPLODE to Rs. 150 cr; Ranveer Singh creates yet another RECORD as Jio Hotstar wins big! |url=https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/scoop-dhurandhar-2-ott-rights-explode-to-rs-150-cr-ranveer-singh-creates-yet-another-record-as-jio-hotstar-wins-big/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> == बॉक्स ऑफिस (गल्ला) == अधिकृत प्रदर्शनाच्या आदल्या दिवशी निवडक चित्रपटगृहांमध्ये झालेल्या 'पेड प्रिव्ह्यू'मधून या चित्रपटाने ₹७५ कोटींची कमाई केली. कोणत्याही भारतीय चित्रपटासाठी ही आतापर्यंतची सर्वोच्च कमाई असून, याने ''स्त्री २'' (२०२४) आणि ''दे कॉल हिम ओजी'' (२०२५) चे पूर्वीचे विक्रम मोडीत काढले.<ref>{{Cite web |date=Mar 19, 2026 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection: Film mints ₹75 cr in previews, beats Baaghi 4 lifetime even before release |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-ranveer-singh-aditya-dhar-film-mints-75-crore-paid-previews-beats-baaghi-4-101773897042484.html |access-date=Mar 20, 2026 |website=Hindustan Times |language=en|last=Mathur|first=Abhimanyu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dhurandhar 2 collection: Ranveer Singh film opens at Rs 240 crore globally |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dhurandhar-2-day-1-collection-aditya-dhars-espionage-drama-opens-at-rs-240-crore-globally-3938515 |access-date=2026-03-20 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> प्रिव्ह्यूसह या चित्रपटाने जगभरात ₹१९६–२४० कोटींची सलामी दिली, जी कोणत्याही बॉलिवूड चित्रपटासाठीची सर्वोच्च सुरुवातीची कमाई आहे.<ref>{{Cite web |title=Dhurandhar 2 Emerges WORLDWIDE Day One Champion |url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9681 |access-date=2026-03-21 |website=[[Box Office India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=Mar 20, 2026 |title=All box office records Ranveer Singh, Aditya Dhar's Dhurandhar 2 broke on day 1 with earth-shattering ₹240 crore start |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/all-box-office-records-ranveer-singh-aditya-dhar-dhurandhar-2-broke-on-day-1-jawan-baahubali-pushpa-2-bollywood-101773995774153.html |access-date=March 20, 2026 |website=Hindustan Times |language=en|last=Mathur|first=Abhimanyu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260320190639/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/all-box-office-records-ranveer-singh-aditya-dhar-dhurandhar-2-broke-on-day-1-jawan-baahubali-pushpa-2-bollywood-101773995774153.html|archive-date=March 20, 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Palat |first=Lakshana N. |date=2026-03-20 |title=Dhurandhar 2 crosses Rs 2.4 billion worldwide, overtakes Baahubali 2 as biggest Indian opener ever |url=https://gulfnews.com/entertainment/dhurandhar-2-crosses-rs-24-billion-worldwide-overtakes-baahubali-2-as-biggest-indian-opener-ever-1.500480785 |access-date=2026-03-20 |website=[[Gulf News]] |language=en}}</ref> पहिल्या आठवड्याच्या अखेरीस , चित्रपटाने जगभरात ₹७५९.९१ कोटी कमावले, ज्यामध्ये परदेशातील कमाई सुमारे ₹२०९.६० कोटी होती.<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=GLOBAL DOMINATION: Dhurandhar The Revenge storms the world box office with Rs. 759.91 crore worldwide gross; Ranveer Singh crowned 'King Of The World' |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/global-domination-dhurandhar-revenge-storms-world-box-office-rs-759-91-crore-worldwide-gross-ranveer-singh-crowned-king-world/ |access-date=2026-03-24 |website=Bollywood Hungama |language=en |archive-date=24 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260324133658/https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/global-domination-dhurandhar-revenge-storms-world-box-office-rs-759-91-crore-worldwide-gross-ranveer-singh-crowned-king-world/ |url-status=live }}</ref> 'धुरंधर: द रिव्हेंज'ने पहिल्याच आठवड्यात जगभरात ₹१,००६ कोटींचा टप्पा ओलांडला. यामुळे [[एस.एस. राजामौली]] यांच्यानंतर सलग दोन चित्रपट ₹१,००० कोटींच्या क्लबमध्ये नेणारे आदित्य धर हे दुसरे भारतीय दिग्दर्शक ठरले.<ref>{{cite web |access-date=26 March 2026 |title=Dhurandhar 2 joins the 1000-crore club at box office; surpasses Ranbir Kapoor’s Animal |url=https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/26/dhurandhar-2-joins-the-1000-crore-club-at-box-office-surpasses-ranbir-kapoors-animal |website=Cinema Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-26 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 7: Ranveer Singh film mints ₹1000 cr in a week; outpaces Baahubali, RRR |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-7-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1000-crore-outpaces-baahubali-rrr-101774492427070.html |access-date=2026-03-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> चित्रपटाने ९ दिवसांत उत्तर अमेरिकेत २०.८० दशलक्ष डॉलर्सची कमाई केली,<ref>{{Cite news |title='Dhurandhar 2' Box Office Collection Day 11: Ranveer Singh film surpasses lifetime collection of first part, becomes 4th biggest Indian film of all time |url=https://www.firstpost.com/entertainment/dhurandhar-2-box-office-collection-day-11-ranveer-singh-film-surpasses-lifetime-collection-of-first-part-becomes-4th-biggest-indian-film-of-all-time-13994486.html |access-date=2026-03-30 |work=Firstpost}}</ref> आणि ''[[बाहुबली २: द कन्क्लुजन]]''चा २०.७८ दशलक्ष डॉलर्सचा त्या प्रदेशातील आजीवन विक्रम मोडला.<ref>{{Cite web |date=2026-03-29 |title=Baahubali Producer Reacts as Dhurandhar Shatters Long-standing Record |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/baahubali-producer-reacts-as-dhurandhar-shatters-long-standing-record-1947044 |access-date=2026-03-29 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-03-29 |title=Dhurandhar The Revenge Box Office: Surpasses Baahubali: The Conclusion in North America |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/dhurandhar-revenge-box-office-surpasses-baahubali-conclusion-north-america/ |access-date=2026-03-29 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> अवघ्या ११ दिवसांत जगभरात ₹१,३६५ कोटी कमावून या चित्रपटाने पहिल्या भागाच्या एकूण कमाईला मागे टाकले.<ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2026-03-30 |title=Ranveer Singh’s ‘Dhurandhar: The Revenge’ Tops $147 Million Globally, Becomes Highest-Grossing Indian Film in North America Surpassing ‘Baahubali 2’ |url=https://variety.com/2026/film/box-office/ranveer-singh-dhurandhar-the-revenge-147-million-baahubali-2-1236702346/ |access-date=2026-03-30 |website=Variety |language=en-US}}</ref> तसेच तो [[ऑस्ट्रेलिया]]मध्ये सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट ठरला.<ref>{{cite web |access-date=30 March 2026 |title=Dhurandhar The Revenge becomes the Highest-Grossing Indian film of all time in Australia |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/dhurandhar-revenge-becomes-highest-grossing-indian-film-time-australia/ |website=Bollywood Hungama}}</ref> दुसऱ्या आठवड्याच्या अखेरीस चित्रपटाची जागतिक कमाई ₹१,४३५ कोटींवर पोहोचली आणि प्रदर्शनाच्या दुसऱ्याच आठवड्यात याने ₹१,५०० कोटींचा टप्पा पार केला.<ref>{{Cite web |date=2026-04-01 |title=Dhurandhar 2 worldwide box office collection day 13: Ranveer Singh film becomes 1st from Bollywood to cross ₹1400 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dhurandhar-2-worldwide-box-office-collection-day-13-ranveer-singh-aditya-dhar-film-1st-from-bollywood-1400-crore-101775012657428.html |access-date=2026-04-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dhurandhar 2 box office collection: Ranveer Singh's film crosses Rs 1500 crore worldwide, inches closer to Rs 1000 crore net in India |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/dhurandhar-2-box-office-collection-ranveer-singh-s-film-crosses-rs-1500-crore-worldwide-inches-closer-to-rs-1000-crore-net-in-india-article-13878949.html |access-date=2026-04-03 |website=Moneycontrol}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == नोंदी == {{Notelist}} 6p6dd6ppxurak9kp45roc5k9lrlfno8 0 378692 2677452 2026-04-04T08:18:38Z अभय नातू 206 नवीन 2677452 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''हुन सेन'''{{efn|{{IPAc-en|h|ʊ|n|_|s|ɛ|n}}; {{langx|km|ហ៊ុន សែន}}, [[कांबोडियाचे रोमनकरण#UNGEGN|UNGEGN]]: {{transliteration|km|Hŭn Sên}} {{IPA|km|hun saen|}}}} ([[५ ऑगस्ट]] १९५२) हे एक कंबोडियन राजकारणी आणि माजी लष्करी अधिकारी आहेत. हे सध्या [[कंबोडियाच्या सेनेटचे अध्यक्ष]] आहेत. हे यापूर्वी (१९८५–१९९३), (१९९३–१९९८) आणि पुन्हा (१९९८–२०२३) दरम्यान [[कंबोडियाचे पंतप्रधान]] होते.<ref name="veconomist">{{cite news|title=Cambodia's prime minister has wrecked a 25-year push for democracy|url=https://www.economist.com/news/leaders/21730149-his-latest-ploy-disband-main-opposition-party-cambodias-prime-minister-has-wrecked|newspaper=[[द इकॉनॉमिस्ट]]|date=१२ ऑक्टोबर २०१७|access-date=२७ जुलै २०२३|archive-date=१४ ऑक्टोबर २०१७|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014095342/https://www.economist.com/news/leaders/21730149-his-latest-ploy-disband-main-opposition-party-cambodias-prime-minister-has-wrecked|url-status=live}}</ref> हुन सेन हे कंबोडियाच्या इतिहासातील सर्वात प्रदीर्घ काळ सत्तेवर असलेले नेते आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-66309249|title=Cambodia's Hun Sen to resign after four decades and appoint son as PM|work=[[बीबीसी न्यूज]]|date=२६ जुलै २०२३|accessdate=२८ जुलै २०२३}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/cambodia-hun-sen-manet-politics-election-9d5f4bb91044ddecf58653e0f87b3390|title=Cambodia's Hun Sen, Asia's longest serving leader, says he'll step down and his son will take over|work=[[असोसिएटेड प्रेस]]|date=२६ जुलै २०२३|accessdate=२८ जुलै २०२३}}</ref> ते [[कंबोडियन पीपल्स पार्टी]]चे (सीपीपी, पूर्वीची [[कांपुचियन पीपल्स रिव्होल्युशनरी पार्टी]] (केपीआरपी)) अध्यक्ष आहेत. या पक्षाने [[कंबोडियन-व्हिएतनामी युद्ध|१९७९]] पासून कंबोडियावर राज्य केले आहे. सेन २०२४ पासून [[कंबोडियाची सेनेट (कंबोडिया)|सेनेट]]चे सदस्य आहेत. यांचे मूळ नाव '''हुन बुनाल'''{{efn|{{langx|km|ហ៊ុន ប៊ុនណាល់}}, [[कांबोडियाचे रोमनकरण#UNGEGN|UNGEGN]]: {{transliteration|km|Hŭn Bŭnnăl}}; {{IPA|km|hun ɓunnal}}}} आहे. त्यांनी १९७२ पासून दोन वर्षे [[ख्मेर रूज]]चे सैनिक म्हणून लढल्यावर आपले नाव बदलले. त्यांनी [[कंबोडियन यादवी युद्ध|कंबोडियन यादवी युद्धा]]त ख्मेर रूजकडून भाग घेतला आणि १९७७ मध्ये व्हिएतनामी दलांसोबत [[कंबोडियन-व्हिएतनामी युद्ध|कंबोडियन-व्हिएतनामी युद्धा]]त लढण्यापूर्वी ते [[डेमोक्रॅटिक कांपुचिया]]मध्ये बटालियन कमांडर होते. १९७९ ते १९८६ आणि पुन्हा १९८७ ते १९९० पर्यंत त्यांनी व्हिएतनामने स्थापन केलेल्या कळसूत्री सरकारमध्ये [[कंबोडियाचे परराष्ट्र मंत्री]] म्हणून काम केले.<ref name=":10">{{Cite journal |date=१२ जानेवारी २०१५ |title=30 Years of Hun Sen |url=https://www.hrw.org/report/2015/01/12/30-years-hun-sen/violence-repression-and-corruption-cambodia |language=en |access-date=८ डिसेंबर २०२० |website=ह्युमन राइट्स वॉच}}</ref> वयाच्या २६ व्या वर्षी ते जगातील सर्वात तरुण परराष्ट्र मंत्री होते.<ref name=":4">{{cite book|first=Sebastian|last=Strangio|title=Hun Sen's Cambodia|isbn=978-0-300-19072-4|date=2014|publisher=Yale University Press}}</ref> जानेवारी १९८५ मध्ये [[कांपुचियन पीपल्स रिव्होल्युशनरी पार्टी|एकपक्षीय]] [[कंबोडियाची नॅशनल असेंब्ली|नॅशनल असेंब्ली]]ने डिसेंबर १९८४ मध्ये पदावर असताना निधन पावलेल्या पंतप्रधान [[चान सी]]चे उत्तराधिकारी म्हणून हुन सेन यांची नियुक्ती झाली. १९९३च्या [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्र]] पुरस्कृत निवडणुकांपर्यंत ते या पदावर होते. [[१९९३ कंबोडिया निवडणुका|या निवडणुकीत]] कोणत्याही एका पक्षाला बहुमत मिळाले नाही आणि [[फुन्सिनपेक]] या विरोधी पक्षाला सर्वाधिक मते मिळाली. हुन सेन यांनी हा निकाल स्वीकारण्यास नकार दिला.<ref name=":14">{{Cite news|last=Branigin|first=William|date=११ जून १९९३|title=PHNOM PENH REJECTS RESULTS OF ELECTION|language=en-US|newspaper=वॉशिंग्टन पोस्ट|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1993/06/11/phnom-penh-rejects-results-of-election/c43a7f1e-abcf-4ebd-b3b2-fe757f96f930/|access-date=९ डिसेंबर २०२०|issn=0190-8286}}</ref> फुन्सिनपेक सोबतच्या वाटाघाटीनंतर [[नोरोदोम रणरिद्ध]] आणि हुन सेन यांनी एकत्र पहिले आणि दुसरे पंतप्रधान म्हणून काम करण्याचे मान्य केले. १९९७ मध्ये ही युती तुटली आणि सेन यांनी [[१९९७ कंबोडियन सत्तापालट|सत्तापालट]] घडवून आणून रणरिद्ध यांना पदच्युत केले. १९९८ ते २०२३ दरम्यान हुन सेन यांनी सीपीपीला सलग आणि अनेकदा वादग्रस्त निवडणूक विजय मिळवून दिले. त्यांच्या काळात कंबोडियाची आर्थिक प्रगती वेगाने झाली असली तरी त्यांच्यावर भ्रष्टाचार, जंगलतोड आणि मानवी हक्कांच्या उल्लंघनाचे आरोप झाले आहेत.<ref name=":15">{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-parliament-launches-era-of-one-party-rule|title=Cambodian Parliament launches era of one-party rule|website=[[द स्ट्रॅट्स टाइम्स]]|date=५ सप्टेंबर २०१८|access-date=७ जुलै २०२०|archive-date=१५ जुलै २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715015515/https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-parliament-launches-era-of-one-party-rule|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rfa.org/english/news/cambodia/hun-sen-elected-president-of-ruling-cambodian-peoples-party-06222015152749.html|title=Hun Sen Elected President of Ruling Cambodian People's Party|date=२२ जून २०१५|work=[[रेडिओ फ्री आशिया]]|access-date=३ डिसेंबर २०१६|archive-date=१५ जून २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615135327/https://www.rfa.org/english/news/cambodia/hun-sen-elected-president-of-ruling-cambodian-peoples-party-06222015152749.html|url-status=live}}</ref><ref name=":16">{{Cite web|last=Nachemson|first=Andrew|title=EU Partially Withdraws Cambodia Trade Deal Amid Rights Concerns|url=https://thediplomat.com/2020/02/eu-partially-withdraws-cambodia-trade-deal-amid-rights-concerns/|access-date=९ डिसेंबर २०२०|website=thediplomat.com|language=en-US|archive-date=३० नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130083645/https://thediplomat.com/2020/02/eu-partially-withdraws-cambodia-trade-deal-amid-rights-concerns/|url-status=live}}</ref><ref name=":92">{{Cite news|last=Campbell|first=Charlie|date=१४ मे २०१३|title=In Cambodia, China Fuels Deadly Illegal Logging Trade|language=en-US|magazine=टाइम|url=https://world.time.com/2013/05/14/in-cambodia-illegal-logging-unabated-on-anniversary-of-leading-activists-death/|access-date=८ डिसेंबर २०२०|issn=0040-781X|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111220719/https://world.time.com/2013/05/14/in-cambodia-illegal-logging-unabated-on-anniversary-of-leading-activists-death/|url-status=live}}</ref> २०१३ च्या निवडणुकीत विरोधी पक्ष प्रबळ झाल्यामुळे हुन सेन आणि सीपीपीचे बहुमत लक्षणीयरीत्या घटले. मतदानातील गैरप्रकारांच्या आरोपांमुळे देशव्यापी सरकारविरोधी निदर्शने झाली. २०१८ मध्ये, सर्वोच्च न्यायालयाने मुख्य विरोधी पक्ष विसर्जित केल्यानंतर झालेल्या एकतर्फी निवडणुकीत ते सहाव्या आणि शेवटच्या टर्मसाठी निवडून आले. या निवडणुकीत सीपीपीने नॅशनल असेंब्लीच्या सर्व जागा जिंकल्या.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/29/cambodia-hun-sen-re-elected-in-landslide-victory-after-brutal-crackdown|title=Cambodia: Hun Sen re-elected in landslide victory after brutal crackdown|date=२९ जुलै २०१८|newspaper=[[द गार्डियन]]|access-date=१६ सप्टेंबर २०१८|archive-date=२९ जुलै २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729175052/https://www.theguardian.com/world/2018/jul/29/cambodia-hun-sen-re-elected-in-landslide-victory-after-brutal-crackdown|url-status=live}}</ref> त्यांनी [[कोव्हिड-१९ महामारी]] आणि कंबोडियाच्या तिसऱ्या [[आसियान]] अध्यक्षपदाच्या काळात देशाचे नेतृत्व केले; आणि २०२३ च्या निवडणुकीनंतर औपचारिकपणे आपला मुलगा [[हुन मानेट]]ला पुढे करीत पंतप्रधानपदाचा राजीनामा दिला.<ref>{{Cite web|url=https://www.khmertimeskh.com/501331629/prime-minister-hun-sen-announces-resignation/|title=Prime Minister Hun Sen announces resignation|work=[[ख्मेर टाइम्स]]|date=२६ जुलै २०२३|accessdate=२६ जुलै २०२३|archive-date=२७ जुलै २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727011745/https://www.khmertimeskh.com/501331629/prime-minister-hun-sen-announces-resignation/|url-status=live}}</ref> त्यांनी पक्षाचे नेतृत्त्व आपल्याकडेच ठेवले आणि २०२४ मध्ये त्यांची सेनेटचे अध्यक्षपद घेतले. त्याद्वारे देशाच्या राजकारणावरील त्यांचा प्रभाव कायम राहिला आहे.<ref>{{cite web |url= https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-prime-minister-hun-sen-announces-resignation |title= Cambodian Prime Minister Hun Sen to step down, hand over power to son Hun Manet |author=|date= २१ नोव्हेंबर २०२४|publisher= SPH Media Limited |access-date=१६ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{defaultsort:सेन, हुन}} [[वर्ग:कंबोडियाचे पंतप्रधान]] [[वर्ग:कंबोडियाच्या सेनेटचे अध्यक्ष]] [[वर्ग:ख्मेर रूज]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 4gbucz6hskwy225ryhsvvjslo90vaa9 2677453 2677452 2026-04-04T08:18:40Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2677453 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''हुन सेन'''{{efn|{{IPAc-en|h|ʊ|n|_|s|ɛ|n}}; {{langx|km|ហ៊ុន សែន}}, [[कांबोडियाचे रोमनकरण#UNGEGN|UNGEGN]]: {{transliteration|km|Hŭn Sên}} {{IPA|km|hun saen|}}}} ([[५ ऑगस्ट]] १९५२) हे एक कंबोडियन राजकारणी आणि माजी लष्करी अधिकारी आहेत. हे सध्या [[कंबोडियाच्या सेनेटचे अध्यक्ष]] आहेत. हे यापूर्वी (१९८५–१९९३), (१९९३–१९९८) आणि पुन्हा (१९९८–२०२३) दरम्यान [[कंबोडियाचे पंतप्रधान]] होते.<ref name="veconomist">{{cite news|title=Cambodia's prime minister has wrecked a 25-year push for democracy|url=https://www.economist.com/news/leaders/21730149-his-latest-ploy-disband-main-opposition-party-cambodias-prime-minister-has-wrecked|newspaper=[[द इकॉनॉमिस्ट]]|date=१२ ऑक्टोबर २०१७|access-date=२७ जुलै २०२३|archive-date=१४ ऑक्टोबर २०१७|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014095342/https://www.economist.com/news/leaders/21730149-his-latest-ploy-disband-main-opposition-party-cambodias-prime-minister-has-wrecked|url-status=live}}</ref> हुन सेन हे कंबोडियाच्या इतिहासातील सर्वात प्रदीर्घ काळ सत्तेवर असलेले नेते आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-66309249|title=Cambodia's Hun Sen to resign after four decades and appoint son as PM|work=[[बीबीसी न्यूज]]|date=२६ जुलै २०२३|accessdate=२८ जुलै २०२३}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/cambodia-hun-sen-manet-politics-election-9d5f4bb91044ddecf58653e0f87b3390|title=Cambodia's Hun Sen, Asia's longest serving leader, says he'll step down and his son will take over|work=[[असोसिएटेड प्रेस]]|date=२६ जुलै २०२३|accessdate=२८ जुलै २०२३}}</ref> ते [[कंबोडियन पीपल्स पार्टी]]चे (सीपीपी, पूर्वीची [[कांपुचियन पीपल्स रिव्होल्युशनरी पार्टी]] (केपीआरपी)) अध्यक्ष आहेत. या पक्षाने [[कंबोडियन-व्हिएतनामी युद्ध|१९७९]] पासून कंबोडियावर राज्य केले आहे. सेन २०२४ पासून [[कंबोडियाची सेनेट (कंबोडिया)|सेनेट]]चे सदस्य आहेत. यांचे मूळ नाव '''हुन बुनाल'''{{efn|{{langx|km|ហ៊ុន ប៊ុនណាល់}}, [[कांबोडियाचे रोमनकरण#UNGEGN|UNGEGN]]: {{transliteration|km|Hŭn Bŭnnăl}}; {{IPA|km|hun ɓunnal}}}} आहे. त्यांनी १९७२ पासून दोन वर्षे [[ख्मेर रूज]]चे सैनिक म्हणून लढल्यावर आपले नाव बदलले. त्यांनी [[कंबोडियन यादवी युद्ध|कंबोडियन यादवी युद्धा]]त ख्मेर रूजकडून भाग घेतला आणि १९७७ मध्ये व्हिएतनामी दलांसोबत [[कंबोडियन-व्हिएतनामी युद्ध|कंबोडियन-व्हिएतनामी युद्धा]]त लढण्यापूर्वी ते [[डेमोक्रॅटिक कांपुचिया]]मध्ये बटालियन कमांडर होते. १९७९ ते १९८६ आणि पुन्हा १९८७ ते १९९० पर्यंत त्यांनी व्हिएतनामने स्थापन केलेल्या कळसूत्री सरकारमध्ये [[कंबोडियाचे परराष्ट्र मंत्री]] म्हणून काम केले.<ref name=":10">{{Cite journal |date=१२ जानेवारी २०१५ |title=30 Years of Hun Sen |url=https://www.hrw.org/report/2015/01/12/30-years-hun-sen/violence-repression-and-corruption-cambodia |language=en |access-date=८ डिसेंबर २०२० |website=ह्युमन राइट्स वॉच}}</ref> वयाच्या २६ व्या वर्षी ते जगातील सर्वात तरुण परराष्ट्र मंत्री होते.<ref name=":4">{{cite book|first=Sebastian|last=Strangio|title=Hun Sen's Cambodia|isbn=978-0-300-19072-4|date=2014|publisher=Yale University Press}}</ref> जानेवारी १९८५ मध्ये [[कांपुचियन पीपल्स रिव्होल्युशनरी पार्टी|एकपक्षीय]] [[कंबोडियाची नॅशनल असेंब्ली|नॅशनल असेंब्ली]]ने डिसेंबर १९८४ मध्ये पदावर असताना निधन पावलेल्या पंतप्रधान [[चान सी]]चे उत्तराधिकारी म्हणून हुन सेन यांची नियुक्ती झाली. १९९३ च्या [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्र]] पुरस्कृत निवडणुकांपर्यंत ते या पदावर होते. [[१९९३ कंबोडिया निवडणुका|या निवडणुकीत]] कोणत्याही एका पक्षाला बहुमत मिळाले नाही आणि [[फुन्सिनपेक]] या विरोधी पक्षाला सर्वाधिक मते मिळाली. हुन सेन यांनी हा निकाल स्वीकारण्यास नकार दिला.<ref name=":14">{{Cite news|last=Branigin|first=William|date=११ जून १९९३|title=PHNOM PENH REJECTS RESULTS OF ELECTION|language=en-US|newspaper=वॉशिंग्टन पोस्ट|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1993/06/11/phnom-penh-rejects-results-of-election/c43a7f1e-abcf-4ebd-b3b2-fe757f96f930/|access-date=९ डिसेंबर २०२०|issn=0190-8286}}</ref> फुन्सिनपेक सोबतच्या वाटाघाटीनंतर [[नोरोदोम रणरिद्ध]] आणि हुन सेन यांनी एकत्र पहिले आणि दुसरे पंतप्रधान म्हणून काम करण्याचे मान्य केले. १९९७ मध्ये ही युती तुटली आणि सेन यांनी [[१९९७ कंबोडियन सत्तापालट|सत्तापालट]] घडवून आणून रणरिद्ध यांना पदच्युत केले. १९९८ ते २०२३ दरम्यान हुन सेन यांनी सीपीपीला सलग आणि अनेकदा वादग्रस्त निवडणूक विजय मिळवून दिले. त्यांच्या काळात कंबोडियाची आर्थिक प्रगती वेगाने झाली असली तरी त्यांच्यावर भ्रष्टाचार, जंगलतोड आणि मानवी हक्कांच्या उल्लंघनाचे आरोप झाले आहेत.<ref name=":15">{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-parliament-launches-era-of-one-party-rule|title=Cambodian Parliament launches era of one-party rule|website=[[द स्ट्रॅट्स टाइम्स]]|date=५ सप्टेंबर २०१८|access-date=७ जुलै २०२०|archive-date=१५ जुलै २०१९|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715015515/https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-parliament-launches-era-of-one-party-rule|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rfa.org/english/news/cambodia/hun-sen-elected-president-of-ruling-cambodian-peoples-party-06222015152749.html|title=Hun Sen Elected President of Ruling Cambodian People's Party|date=२२ जून २०१५|work=[[रेडिओ फ्री आशिया]]|access-date=३ डिसेंबर २०१६|archive-date=१५ जून २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615135327/https://www.rfa.org/english/news/cambodia/hun-sen-elected-president-of-ruling-cambodian-peoples-party-06222015152749.html|url-status=live}}</ref><ref name=":16">{{Cite web|last=Nachemson|first=Andrew|title=EU Partially Withdraws Cambodia Trade Deal Amid Rights Concerns|url=https://thediplomat.com/2020/02/eu-partially-withdraws-cambodia-trade-deal-amid-rights-concerns/|access-date=९ डिसेंबर २०२०|website=thediplomat.com|language=en-US|archive-date=३० नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130083645/https://thediplomat.com/2020/02/eu-partially-withdraws-cambodia-trade-deal-amid-rights-concerns/|url-status=live}}</ref><ref name=":92">{{Cite news|last=Campbell|first=Charlie|date=१४ मे २०१३|title=In Cambodia, China Fuels Deadly Illegal Logging Trade|language=en-US|magazine=टाइम|url=https://world.time.com/2013/05/14/in-cambodia-illegal-logging-unabated-on-anniversary-of-leading-activists-death/|access-date=८ डिसेंबर २०२०|issn=0040-781X|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111220719/https://world.time.com/2013/05/14/in-cambodia-illegal-logging-unabated-on-anniversary-of-leading-activists-death/|url-status=live}}</ref> २०१३ च्या निवडणुकीत विरोधी पक्ष प्रबळ झाल्यामुळे हुन सेन आणि सीपीपीचे बहुमत लक्षणीयरीत्या घटले. मतदानातील गैरप्रकारांच्या आरोपांमुळे देशव्यापी सरकारविरोधी निदर्शने झाली. २०१८ मध्ये, सर्वोच्च न्यायालयाने मुख्य विरोधी पक्ष विसर्जित केल्यानंतर झालेल्या एकतर्फी निवडणुकीत ते सहाव्या आणि शेवटच्या टर्मसाठी निवडून आले. या निवडणुकीत सीपीपीने नॅशनल असेंब्लीच्या सर्व जागा जिंकल्या.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/29/cambodia-hun-sen-re-elected-in-landslide-victory-after-brutal-crackdown|title=Cambodia: Hun Sen re-elected in landslide victory after brutal crackdown|date=२९ जुलै २०१८|newspaper=[[द गार्डियन]]|access-date=१६ सप्टेंबर २०१८|archive-date=२९ जुलै २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729175052/https://www.theguardian.com/world/2018/jul/29/cambodia-hun-sen-re-elected-in-landslide-victory-after-brutal-crackdown|url-status=live}}</ref> त्यांनी [[कोव्हिड-१९ महामारी]] आणि कंबोडियाच्या तिसऱ्या [[आसियान]] अध्यक्षपदाच्या काळात देशाचे नेतृत्व केले; आणि २०२३ च्या निवडणुकीनंतर औपचारिकपणे आपला मुलगा [[हुन मानेट]]ला पुढे करीत पंतप्रधानपदाचा राजीनामा दिला.<ref>{{Cite web|url=https://www.khmertimeskh.com/501331629/prime-minister-hun-sen-announces-resignation/|title=Prime Minister Hun Sen announces resignation|work=[[ख्मेर टाइम्स]]|date=२६ जुलै २०२३|accessdate=२६ जुलै २०२३|archive-date=२७ जुलै २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727011745/https://www.khmertimeskh.com/501331629/prime-minister-hun-sen-announces-resignation/|url-status=live}}</ref> त्यांनी पक्षाचे नेतृत्त्व आपल्याकडेच ठेवले आणि २०२४ मध्ये त्यांची सेनेटचे अध्यक्षपद घेतले. त्याद्वारे देशाच्या राजकारणावरील त्यांचा प्रभाव कायम राहिला आहे.<ref>{{cite web |url= https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodian-prime-minister-hun-sen-announces-resignation |title= Cambodian Prime Minister Hun Sen to step down, hand over power to son Hun Manet |author=|date= २१ नोव्हेंबर २०२४|publisher= SPH Media Limited |access-date=१६ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{defaultsort:सेन, हुन}} [[वर्ग:कंबोडियाचे पंतप्रधान]] [[वर्ग:कंबोडियाच्या सेनेटचे अध्यक्ष]] [[वर्ग:ख्मेर रूज]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] nym9r7r9cm963ynqsulx6r0vx7j5nnr 0 378693 2677454 2026-04-04T08:22:18Z अभय नातू 206 मूळ नाव 2677454 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[हुन सेन]] pdkc8gsifxss54d7cl17ou4p504lkgn 0 378694 2677467 2026-04-04T09:32:21Z संतोष गोरे 135680 मालिका 2677467 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[धुरंधर: द रिव्हेंज]] 4k1k8i88vzs65agq9l12w45af3968w3 0 378695 2677487 2026-04-04T11:33:07Z अभय नातू 206 नामभेद 2677487 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[धुरंधर: द रिव्हेंज]] 4k1k8i88vzs65agq9l12w45af3968w3